Hi Trinka ngan hi Sam Mauran ngan Mahangin nga Adlaw Ginsurat ni Chandra Ghosh Ippen Mga drawing ni Erich Ippen, Jr. Tamdanan para han mga kag-anak nga ginsurat ni Chandra Ghosh Ippen Mindy Kronenberg Ginhan-ay ni Dee Ippen Ini nga proyekto gin gastusan han Substance Abuse and Mental Health Services Administration (SAMHSA), US Department of Health and Human Services (HHS). An mga hunahuna, polisiya, ngan opinyon nga ginpadangat hini tikang la han mga nagsurat waray labot an SAMHSA o di ngani HHS. © 2008 Chandra Ghosh Ippen and Mindy Kronenberg. All rights reserved. Ini nga estorya puyde kupyahon ngan ipanhatag nga waray bayad, diri puyde ibaligya. Diri ini puyde ibahon ngan utdon hin waray pagtugot tikang han una nga nagsurat (chandra.ghosh@ucsf.edu). Ini nga estorya nahimo tungod han suporta han Early Trauma Treatment Network, ka-partner han National Child Traumatic Stress Network. An estorya ginhimo para makabulig ha mga bata ngan han ira mga pamilya magpagawas han ira mga ginbati ngan kahadlok human han ira gin-agian nga bagyo. May-ada dugang pa nga impormasyon kun aanhon pagbulig ha mga bata nga may-ada gin-agian nga mga kalamidad o makalilisang nga panhitabo ha nctsn.org. Ini nga estorya ngan tamdanan para hit mga kag-anak ginsurat ha Waray nga gin-utro para masabtan han mga Pilipino ubos ha pagdumara ni Peachy Gonzalez Fernando ngan USC-Office of Population Studies Foundation, Inc. (OPS), University of San Carlos, Cebu City, Philippines. Damo nga salamat han bulig ni Dr. Shiela G. Corales, Fr. Anthony Salas, SVD ngan Mr. Rene Higia han Justice, Peace, Integrity for Creation (JPIC); han Caluctogan Elementary School, Dagami, Leyte (pina-agi han ira principal nga hi Mr. Absalon Gabriente ngan supervisor nga hi Ms. Socorro Yu), mga maestra nga hi Ms. Elneada Berino ngan Ms. Charlene Sabido. Ini nga proyekto nga pagsurat ha Waray nahimo pinaagi han bulig tikang han mga "research collaborators", mga sangkay han OPS ngan ha "Archdiocese of Cologne, Germany" para ma-imprinta an mga libro para ha mga bata. 2
Para ha ngatanan nga mga bata ngan ira mga pamilya nga may- ada gin-agian nga mga bagyo 3
Ini hi Trinka.
Ngan ini hi Sam.
4
Mag-amyaw hira, karuyag nira magmulay nga duha. Hit ting-sirak, karuyag nira magdarudalagan ngan magmulay ha gawas. 5
Hit ting-uran, nagmumulay hira ha lasaw. ---- Gintawag hi Sam han iya Papa, "Kadi na Sam". Tikada na - Sering han Mama ni Trinka, "Trinka, sige na" - - - Pero, marisyo man didi. Namamati kun ginsisidngan nga ukoy na... pero... diri pirme. 6
Usa ka adlaw nag-inuran, waray hira makagawas. Pasensiya na anak. Diri ini panahon hit pagmulay ha lasaw. Masulub-on hi Trinka ngan Sam. 7
Nagkusog an uran. Nagkaada hin hangin- diri la kusog nga baga't ginhuhuyop it buhok ngan dahon. Piro kusog nga baga't gindudusu ka pakadto hit karsada, ngan na- uwang. Yana hi Trinka ngan hi Sam diri la masurub-on, NAHADLOK na. Nababaraka hira bangin may-ada maraut nga mahitabo. 8
Hi Trinka nahadlok ngan nagyakan, "Kugusa, kugusa ako Ma" Ig papalid ba hiton hangin an akon mga mulayan? Ano man kun an balay ipalid hit hangin? "Ano man kun mahitabo utro?" sering ni Trinka." Nahinumdum ka hadto han may-ada bagyo? Ano man kun may bagyo utro?" Naurit hi Sam. Ginkuha niya an mulayan han iya bugto. Gin lambus an portahan. Waray hiya mamati ha iya Papa.. Waray karuyag hi Sam mag- estorya tungod hin bagyo. Paghunahuna pa la niya hin bagyo naul-ul na an iya tiyan. 9
Kinahanglan ako maglimpiyo. Kinahanglan ako magluto. Sam, kinahanglan ka mamati. Pagbinuutan ha imo bugto. Ok. Pagkita ko ha imo nakinahanglan ka ha akon. Kapti ako Mama. Mama mama!! Guol na an Mama ni Trinka, pero nakakaintindi man hiya. Nasina na an Papa ni Sam, pero nakakaintindi man hiya. 10
Natumba an mga kahoy. Naruba an mga balay. Nahadlok na hira. Nahinumdum hira han adlaw nga makusog ngan makaharadlok hin duro an uran ngan hangin. 11
An mga balay ngan eskuwelahan ruba la gihapon. Mga kamulay bumalhin. Naaburido hira. Nahinumdum hira han kakuri han kinabuhi paghunong han uran ngan han hangin. 12
Pamati ko nababaraka ngan nahadlok ka. Iba na yana. Magpapahibaro hira kun kinahanglan na naton lumakat. May-ada maupay nga plano it aton pamilya. Ginhangkupan hi Trinka han iya Mama. Higugmaon ko ikaw. Kun magkusog it hangin, makadto kita hit talwas nga lugar. Ok la kita. Sumuksok hin siniguro hi Trinka ha iya Mama. 13
Makaharadlok an hangin. Malain an akon pamati.. Balitaw, Makaharadlok. . Nagpakiana an Papa ni Sam, "Sumulod ba an hangin ha imo lawas? Ig gawas naton. Paglibot- libot kita hin dalagan sugad hit hangin". Amo ini an ira ginbuhat ngan nag- upay an ginbati ni Sam. Nag-upay gihap an ginbati han iya manghod . . . ngan han iya Papa. 14
Maiha umukoy an uran. Kumusog an hangin. Nahadlok hira, pero mag-urusa hira. 15
Waray pag-iha umukoy an uran, ngan sumirak an adlaw. 16
Nag-abri hi Trinka han portahan. Nag-abri hi Sam han portahan. 17
Kumusta Sam. Kumusta Trinka. Pagmulay kita. Ngan nagkagawas hira nga tanan ngan nagmulay. 18
19
20
Sundanan para hit mga kag-anak An tuyu hini nga estorya para makabulig ha mga bata nga naka-agi hin bagyo matut-duan hira kun aanhon pagdara hit ira kahadlukan ngan kabarak-an. Sigon han estorya, puyde mo mabuligan an imo anak nga masabtan niya nga hiya talwas ngan hinigugmaon. Mga paagi ha paggamit hini nga estorya. 1) Basaha ngan pag-estoryahi niyo ngan hit imo anak. Sunda it imo anak. • An iba nga bata maukoy ngan gin-eestorya nira kun ano it ada hiton ira ginbabasa. Pabay-i la. Amo ini an ira paagi para mayakan nira an ira ginbabati ngan nahihinumduman. An iba nga bata nababaraka mientras ginbabasa nira an libro, kinahanglan umukoy. Ok la ini. Puyde ka magsering hin pananglitan, "Makuri gihap ha akon mag- estorya tungod hin bagyo. Maupay umukoy kita". 2) Gamita nga baga't "coloring book". An pagkolor marisyo ngan nakakatangtang hit kagul- anan. Puyde gamiton han mga bata it iba nga kolor depende ha ginbabati. Pananglitan, ha page 10, hadton hi Trinka ngan Sam masulub-on ngan kay tungon umuran, gin koloran nira an litrato hin asul. Kun hi Sam nasisina, puyde nga koloran niya an litrato hin pula. Ini nga ginbuhat puyde makabulig ha imo anak makapinsar hin iba nga ginbabati. An mga bata mientras nagkolor, pirme nira ginyayakan kun ano it ira ginhuhunahuna. An iba nga bata nagsusuratsurat didto hiton litrato hit bagyo para ipasabot nira an kasinahon nira han bagyo o an diri nira pagkaruyag nga mahitabo an bagyo. Maupay ini nga i 'share' an iya mga ginbabati. 3) Gamita ini para pag-iru-estoryahan niyo an nahitabo han iyo pamilya hadto han umagi nga bagyo. An mga estorya importante ha mga bata. Nakakabulig ini para makaintindi hira han nahitabo. Kun imo ginbabasa an estorya ha imo mga anak, mahibabaruan nira nga puyde la ha ira pag-estoryahan an nahitabo. Han ira pakig-estorya ha imo, posible nga I 'share' nira an ira makuri nga ginbati. Posible nga an ira batasan mag-uruupay. Para mabuligan an imo mga anak magyakan, pakianhi hira kun ano an ira nahinunumduman ngan kun pareho kan Trinka ngan Sam an ira ginbati. Puyde ka gihap magsering nga nahihinumduman mo gihap an adlaw ngan ipasabot nga puyde ka bumaton han ira mga pakiana. Danay, an mga bata nadiri mag estorya tungod ha ira kalugaringon, puyde hira mag-estorya tungod han mga ginbati han mga bata ha libro nga imo ginbasa ha ira. 4) Gamita para pag-estoryahan niyo ngan hit imo mga anak an bagyo. • An mga gudtiay nga bata damo it pakiana tungod hin bagyo, pero tungod nga gudtiay pa hira, puyde diri hira maaram kun anhon it pagpakiana. Amo ini an puyde ipakiana nira. o Ano it bagyo? o Puyde ba mahitabo utro? o Anhon man mahibaruan kun mahihitabo utro? o San-o man mahihitabo? o Ano it aton bubuhaton kun mahitabo? Kun an mga pakiana han mga bata nabaton, guti la an ira kahadlok. Maski kun nahadlok pa hira, maaram hira nga diri hira nag-iinusaan. Maaram hira nga puyde ka nira maka-estorya. Amo ini an iba nga impormasyon nga puyde nimo maihatag ha mga bata para mahibaruan nira an bagyo. Puyde ka magsering, "Maupay unta mahibaruan niyo an bagyo. Amo ini an akon nahisabtan ha iya." o 21
o An bagyo nahihimo ha kadagatan. Ha America, kaurugan nahitatabo ini tikang ha Hunyo ngadto ha Nobyembre, kun mapasu-paso it tubig. Ha iba nga panahon hit tuig, diri gin babagyo. o An bagyo makusog hin duro it hangin ngan uran. Danay, ini nga hangin adto la ha kadagatan. Kun an hangin naabot ha tuna, puyde makusog ha una, pero nahinay ngan nahinay hasta mawara. An uran nakadangat hin dako hin duro nga lasaw. Kun makusog hin duro an uran, puyde ini makadangat hin baha. o An iba nga bagyo makusog hin duro puyde makatangtang hin atup. Kun an bagyo pareho hini ka kusog, ma-ibakuwit an mga tawo. o An karuyag sidngon han ibakuwit- baya-i an lugar nga diri talwas ngan kadto ha lugar nga talwas. o An iba nga bagyo diri makusog hin duro puyde la makatumba hin kahoy ngan barandilya; diri kinahanglan mag ibakuwit an mga tawo kun ini an bagyo. o An mga tawo nga nag-aanunsiyo hit panahon, mga tawo nga nag-aram parte hit panahon. An iba nira nga mga impormasyon tikang ha 'satellites'. An 'satellites' aadto ha kalibutan. Nakakahatag hira hin litrato hit kalibutan ngan hit panahon. Nakakabulig ini hit mga taga anunsiyo hit panahon kun may-ada maabot nga bagyo, kun daku o di ngani guti ngan kun angay mag-ibakuwit an mga tawo. o Kun angay mag-ibakuwit, mag-aanunsiyo hira ha radio o TV kun ano it bubuhaton ngan kun hain makadto. Masering gihap hira ha mga tawo kun puyde na bumalik ha ira mga lugar. Mga butang nga angay hinumduman Bisan lumabay na an panhitabo, mapadayon gihapon ini pag-apektar ha aton. Damo nga butang an puyde makapahinumdum ha imo ngan imo anak tungod hin bagyo. o Uran o Pagburublag o May-ada mahikikit-an nga tawo nga nabido o natuok An mga gudtiay nga bata diri nakakayakan han ira nahihinumduman. Ginpapakita nira an ira kahadlok ha ira batasan. Hi Trinka karuyag magpahangkup. Hi Sam ginkuha niya an mulayan han iya bugto ngan nagpalanat ha balay. An iba nga bata na sakit an tiyan. Magkalain-lain nga bata magkalain-lain an ginbabati. Nahadlok hi Trinka, nagsinuksok hiya ha iya nanay. Nahadlok hi Sam, nagpasaway hiya. Ha estorya, nasina an mga kag-anak han batasan han ira mga anak, pero ginpirit nira nga masabtan kun kay ano sugad an batasan han ira mga anak. Bisan an mga bata nahadlok, nasisina o di ngani
masulob-on, diri gihap puyde nga magpasaway hira an pagdisiplina makakabulig hit pagkalma hit mga bata. It mga gudtiay nga bata nagbabalik balik an mga pareho la nga pakiana. Diri karuyag sidngon nga nahingangalimot hira han imo ginsering kundi ira ini paagi pagpaniguro nga maaram hira han nahitabo. Karuyag nira nga imo babatunon an ira parupareho nga mga pakiana, hin mapasensiyoso ngan mahinay nga pagbaton. Pasabta an imo mga anak nga bisan makaharadlok an nahitabo, talwas na kamo yana. Pahinumduma hira han plano han pamilya para hit katalwasan. 22
Paghunahuna tungod han imo anak Naglain ba an gius han imo anak kahuman han bagyo? • Ano an ginkakahadlukan han imo anak? • Ano an imo ginbubuhat para masabtan kun nahadlok an imo anak? Ano an batasan han imo anak kun diri nahimumutang o di ngani nahadlok? Ano it ginbubuhat niyo ngan hit imo anak para magmaupay it iya ginbabati? Mga paagi para mabuligan nimo an imo mga anak Buligi an imo mga anak magyakan tungod han nahitabo. Buligi hira nga mahibaruan nira an ira mga ginbabati, ngan pabarua hira nga ok la an ira ginbabati. Paninguhaa nga talwas an pamati han imo mga anak. o Ha mga gudti nga bata, talwas an pamati kun ginkakaptan nimo hira. o Pamati han mga bata talwas hira kun diri naglalain lain an mga naandan nga buruhaton pananglitan an oras han pagkaon, mga skedyul ngan mga balaod ngan nahihibaro hira kun ano it sunod nga mahihitabo. o Paghimo hin plano para ha pamilya kun may-ada katalagman para mahibaro an mga bata kun ano it bubuhaton kun may-ada bagyo utro. Planoha. . . § Kun hain magkikirigta. § Kun hain makadto. § Kun ano it dadad-on. § Kun ano it bubuhaton ha mga hayop. Mahirimo para mabuligan an kalugaringon An mga dagko naaapektuhan gihap ha mga katalagman. Puyde ka mahadlok, masurub-on, masina o magbasul ha ngatanan nga panhitabo. An pinaka maupay nga mabubulig mo ha imo mga anak amo it paghirot mo ha imo kalugaringon. An mga bata, bisan an mga gudti, nahimamangnuan nira kun an mga dagko nga kaupod nira diri maupay it pinamamati. An una nga imo buhaton hit imo paghirot amo it paghatag hin panahon hit imo kalugaringon. Pakianhi it imo kalugaringon. . . o An paghunahuna tungod hini nga katalagman makapugong ba ha akon karuyag o angay buhaton? o Gindidiri ko ba an paghunahuna tungod hini nga katalagman? o Nabati ba ako hin kabaraka, kawurok, o kaaringit? o May-ada ba ako ginbubuhat nga puyde makadangat hin karautan- pananglitan diri pagbuhat ha mga buruhaton nga angay buhaton o pagbuhat ha mga butang nga diri maupay para ha akon? o Ano an akon ginbubuhat nga maupay? Kun ha pagkita nimo ha imo kalugaringon daku it pagdiri mo han katalagman o Pakig-estorya ha mga sangkay, kapamilya o Buhata an mga butang nga makalipay ha imo. o Ayaw pagpasakit, kaon hin tama nga pagkaon, pag "exercise" ngan katurog hin sakto. o Tugoti an imo kalugaringon bumati hin kasurub-on ngan kabaraka. o Talinguha-a nga makabalik ka ha imo gintad-an nga buruhaton. o Kun ikaw nabug-atan hin duro, hinay-hinaya an pag-atubang han dagko nga problema. Damu nga tawo an lain it pamati kun iya gin-uuna pag- atimar an iya kalugaringon, basta hinumduma nga an mga bata malipayon kun maaram hira nga maupay ka. 23


Waray - Kamo han Kamatayon Kasuratan - Free from Death Scriptures Mga Taga-Roma 6:23 Kay an bayad han sala amo an kamatayon, kundi an libre nga hatag han Dyos amo an dayon nga kinabuhi dida ha pakig-usa kan Cristo Jesus nga aton Ginoo. Mga Taga-Roma 8:2 kay an balaod han Espiritu nga nahatag ha aton hin kinabuhi dida ha pakig-usa kan Cristo Jesus, amo an nagtalwas ha akon* han balaod han sala ug kamatayon. 2 Timothy 1:10 kundi iginpadayag na ini ha aton yana, pinaagi han pag-abot han aton Magtaralwas nga hi Cristo Jesus. Gindaog niya an gahom han kamatayon, ngan pinaagi han Maupay nga Sumat iginpadayag an waray pagkatapos nga kinabuhi. Job 5:2 Linurong ngan tinuyaw nga buhat an pagkinaguol kon haros ikamatay nga inupdan hin pagdumot. Oseas 13:14 Diri ko tatalwason ini nga mga tawo tikang han kalibutan han mga patay o babawion hira tikang han gahom han kamatayon. Hala kamatayon, dad-a na an imo mga peste! Hala, kalibutan han mga patay, dad-a na an imo pagkabungkag! Diri na gud ako malolooy hini nga mga tawo. Salmo 9:13 Kalooyi ako ngan kitaa, Ginoo! Ha akon mga kaaway an gin- aantos ko! Ginoo, ha kamatayon bawia ako, Job 6:26 Naghuhunahuna kamo nga waray hinungdan an akon ginyiyinakan; kay ano man nga binabaton niyo an akon mga pulong hin pagturaw? Job 33:22 tikaradto na hiya han kalibutan han mga patay. Ezequiel 37:12,13 Sanglit panagna ngadto han akon mga tawo, an Israel, ngan sidnga hira nga bubuksan ko, an Ginoo nga Dyos, an ira mga lubnganan. Igagawas ko hira ngan ibabalik hira ngadto han tuna han Israel. 13 Kon buksan ko na an mga lubnganan nga ginlubngan han akon mga tawo ngan mahigawas na hira, makilala hira nga ako amo an Ginoo. Mateo 27:52 nagkaabre an mga lubnganan, ngan damo nga mga patay na nga magtinuohon han Dyos an nabanhaw. Genesis 2:7 Niyan kinmuha an Ginoo nga Dyos hin tuna ngan naghimo hiya hin tawo; gininhawaan niya an irong han tawo ngan nabuhi an tawo. Genesis 6:17 Magpapadara ako hin lunop dinhe han tuna basi mapuo an ngatanan nga buhi nga mga binuhat. Magkakamatay an ngatanan dinhe ha tuna, Genesis 7:15 Inmupod kan Noe ngadto han arka in usa nga lalaki ngan usa nga babayi han tagsa nga buhi nga binuhat, Genesis 7:22 Nagkamatay an ngatanan nga buhi dinhe ha tuna.
Job 12:10 An Dyos amo an nagdudumara han kinabuhi han iya mga binuhat; aada ha iya gahom an kinabuhi han tagsa nga tawo. Job 33:4 Ginhimo ako ngan gintagan hin kinabuhi han espiritu han Dyos. Mga Buhat 17:25 Diri hiya nagkikinahanglan hin bisan ano nga buhat hin tawo, kay hiya man an nahatag ha ngatanan nga mga tawo hin kinabuhi, ginhawa, ngan ngatanan nga mga butang. Ginpadayag 13:15 Gintugotan an ikaduha nga mapintas nga mananap hin pagginhawa hin kinabuhi ngadto han ladawan han syahan nga mapintas nga mananap, basi makagyakan an ladawan, ngan makahimo hin pamatay hadton mga diri magsisingba hini. Juan 10:10 Nasulod la an kawatan hin pangawat, panmatay, ngan panmungkag. Kinmanhi ako basi makaangkon hira han kinabuhi, an hura nga kinabuhi. Isaias 28:15 Naghihinambog kamo nga nakigsarabot na kamo han kamatayon, ngan nagkatangdoan na kamo han kalibutan han mga patay. Nasisiguro niyo nga mahigagawas kamo han karat-an kon umabot ini, kay natapod kamo han mga buwa ug limbong nga makakapanalipod ha iyo. Isaias 28:18 Babarion an ginsabotan nga ginhimo niyo, ngan han kamatayon ngan paparaon an ginkatangdoan niyo ngan han kalibutan han mga patay. Kon humampak na an karat-an, dadaogon kamo. Isaias 5:24 Sanglit yana, sugad nga madagmit pagduktan hin kalayo an mga uhot ngan an mamara nga banwa, madudunot an iyo mga gamit ngan mararapdag an iyo mga bukad, kay iginsikway niyo an igintutdo ha aton han Ginoo nga Labi Kamakagarahum, an baraan nga Dyos han Israel. Joel 1:12 Nagkalalaya na an mga ubas ngan an mga igos; sugad man an ngatanan nga mga nabunga nga kahoy. Waray na an kalipay han mga tawo. Oseas 13:15 Bisan maglangbo an Israel sugad hin kabanwaan, magpapadara ako hin mapaso nga hangin nga timog tikang ha kamingawan, ngan magmamara an ira mga burabod ngan mga atabay. Kukuhaon hini an ngatanan nga mga mapulsanon nga butang. Ginpadayag 22:1 Ginpakita ha akon han anghel an salog han tubig han kinabuhi, matin-aw sugad hin salaming, ngan natikang ha trono han Dyos ngan han Kordero, Juan 4:10 Nagbaton hi Jesus, "Kon maaram ka la han ihinahatag han Dyos, ngan kon hin-o hiya nga naaro ha imo hin pag-inom, mangangaro ka unta ha iya ngan tatagan ka niya hin tubig nga nahatag hin kinabuhi." Juan 4:14 kundi diri na gud uuhawon an bisan hin-o nga mainom han tubig nga akon ihahatag. Mahihimo nga burabod dida ha iya an ihahatag ko
nga tubig, an buhi nga tubig nga mahatag ha iya han dayon nga kinabuhi." Mga Darahonon 13:14 Burabod hin kinabuhi an mga pagturon-an han makinaadmananon; makakabulig ini ha imo hin paglikay kon aada ka ha kataragman. Mga Darahonon 14:27 Karuyag ka ba maglikay han kamatayon? Tahom an Ginoo kay burabod hiya han kinabuhi. Ezequiel 13:17-23 Nagsiring an Ginoo, "Yana, anak hin tawo, tan-awa an kababayen-an dida han iyo mga tawo nga naghihimohimo hin mga panagna. Panhimaraota hira, 18 ngan sumati hira han igyayakan ha ira han Ginoo nga Dyos: "Maghihikaraot kamo nga kababayen-an! Nagtatahi kamo hin para pagdiwata nga mga butok ha butkon para han ngatanan, ngan naghihimo hin para pagdiwata nga mga panyo para han ngatanan, nga igsusul-ot dida han ira mga ulo, basi magkamay-ada nira gahom kontra han kinabuhi han iba nga mga tawo. Karuyag niyo magtag-iya han gahom hin kinabuhi ug kamatayon kontra han akon mga tawo, ngan maggamit hini para han iyo kalugaringon nga kaupayan. 19 Ginpapakaalohan ako niyo ha atubangan han akon mga tawo basi la makakuha kamo hin pira ka harop nga sebada ngan hin pira ka bug-os nga tinapay. Pinapatay niyo in mga tawo nga diri angay mamatay, ngan binubuhi niyo an diri angay mabuhi. Sanglit ginbibinuwaan niyo an akon mga tawo, ngan natuod hira ha iyo." 20 Yana amo ini an igyayakan han Ginoo nga Dyos: "Napupungot ako han mga butok ha butkon nga ginagamit niyo dida han iyo tinguha hin pakakapot hin gahom han kinabuhi ug kamatayon. Ririksion ko ini tikang han iyo mga butkon ngan bubuhian ko an mga tawo nga iyo hinkakaptan. 21 Gigision ko an iyo mga panyo ngan pakakalagiwon ko an akon mga tawo tikang han iyo gahom ngan diri na hira magagad ha iyo. Niyan makilala kamo nga ako amo an Ginoo. 22 "Pinaagi han iyo mga buwa, ginhuhulop niyo an mag- upay nga mga tawo nga diri ko karuyag pagdaoton. Pinupugngan niyo an magraot nga mga tawo hin pagbaya han maraot ngan pagtalwas han ira mga kinabuhi. 23 Sanglit yana, natapos na an iyo diri matuod nga mga panan-awon ngan malimbongon nga mga panagna. Gintatalwas ko an akon mga tawo tikang han iyo gahom basi kumilala kamo nga ako amo an Ginoo." Jeremias 21:8 Niyan ginsugo ako han Ginoo hin pagsiring ngadto han mga tawo, "Pamati! Pinapagpili kamo nakon, an Ginoo, han dalan nga tipakadto ha kinabuhi ngan han dalan nga tipakadto ha kamatayon. Job 34:22 Waray kasisidman nga igo hin kamasirom nga in makasasala makatago tikang han Dyos.
Salmo 16:10 Kay imo ako ginsalipdan han kamatayon, pirme ako ha imo masinugtanon. Ngan diri ka gud ha akon masalikway, nga mahitampo ako han mga patay. Salmo 23:4 Bisan kon magtarap ako han kasisidman, Ginoo, waray ko sadang kahadlokan; kay ikaw man an akon inuupdan, imo tungkod ug tabog an akon abayan. Salmo 30:3 Ikakadto na ako ha Kahiladman, kundi kamatayon ko imo ginpudngan. Salmo 49:15 Kundi tatalwason ako han Dyos; kukuhaon ako niya tikang han gahom han kamatayon. Salmo 56:13 kay gintalwas mo ako tikang han kamatayon ngan tikang hin pagkapirde. Sanglit naglalakat ako ha atubangan han Dyos, dida han kapawa nga nalamrag han mga buhi. Salmo 68:20 an Dyos nga natalwas nga Dyos naton yana. Hiya an Ginoo, an Ginoo naton, nga nagtatalwas tikang han kamatayon. Salmo 89:48 Hin-o'n mabubuhi nga di' gud mapatay? Uunanhon han lubnganan makalikay? Salmo 102:19,20 An tuna han Ginoo gintinangboan, tikang hadton dapit niya nga baraan; tikang didto dayuday niya ginkikinitaan, an tuna ha ubos han mga katawhan. 20 Tungod nga karuyag niya hibatian, mga araba didto ha bilanggoan; pagtalwas gud hadton mga sinirotan, han kamatayon nga ira dadangatan. Salmo 116:8 An Ginoo amo'n nagtalwas ha akon tikang han kataragman han kamatayon; iya ginpahiran mga luha nakon, ngan iya ginpugngan nga ak' pagpirdehon. Mga Darahonon 10:2 Diri makakaupay ha imo in manggad nga imo naangkon pinaagi hin limbong, kundi makakatalwas han imo kinabuhi an pagkatangkod. Isaias 26:19 Mabubuhi gihapon adton amon mga tawo nga nagkamatay! Mababanhaw an ira mga lawas! An ngatanan nga nangangaturog didto han ira mga lubnganan magmamata ngan magkakanta tungod hin kalipay! Sugad nga an yamog nakakapatugnaw han tuna, pagbubuhion man han Ginoo adton mga maiha na nga nagkamatay. Juan 5:28,29 Ayaw kamo hipausa hini; tiarabot an panahon nga makakabati han iya tingog an ngatanan nga mga minatay ha lubnganan, 29 ngan magkakaguwa hira han ira mga lubnganan; mabangon ngan mabubuhi adton nagbuhat hin mag-upay, ngan mabangon ngan pagsisirotan adton nagbuhat hin magraot. Juan 10:28 Nahatag ako ha ira han dayon nga kinabuhi, ngan diri nagud hira mamamatay; ngan waray makakaagaw ha ira tikang ha akon.
Juan 11:43,44 Katapos niya magsiring hini, ginmoliat hiya, "Lazaro! Gawas ngadi!" 44 Ginmawas an minatay nga inalikosan pa an iya mga tiil han mga dugnit hin paglubong, pati an iya nawong. Nagsiring hi Jesus ha ira, "Hubari niyo ngan palakta hiya." Juan 12:17 Nagsumat han nahinabo an mga tawo nga kaupod ni Jesus han pagtawaga niya kan Lazaro tikang ha lubnganan ngan pagbanhawa ha iya. Juan 17:2 Kay gintagan mo man hiya hin gahom hin pagmando han ngatanan nga mga tawo basi humatag hiya han dayon nga kinabuhi ngadto han ngatanan nga igintubyan mo ha iya. 1 Mga Taga-Corinto 15:19-26 Kon an aton paglaom kan Cristo aanhi la hini nga kinabuhi ngan tubtob la dinhe, kita an labi ka makalolooy han ngatanan nga mga tawo. 20 Kundi ha kamatuoran ginbanhaw gud hi Cristo, ngan amo ini an pinasisikaran nga pagbabanhawon man an mga minatay. 21 Kay sugad nga may-ada kamatayon pinaagi hin usa ka tawo, ha amo man nga paagi may-ada pagkabanhaw pinaagi hin usa ka tawo. 22 Kay sugad nga nagkamatay an ngatanan tungod han ira paghiusa kan Adan, ha amo man nga paagi, pagbabanhawon an ngatanan tungod han ira paghiusa kan Cristo. 23 Kundi an kada usa sugad han pagkasunodsunod ha iya igo nga panahon: hi Cristo anay an una han ngatanan; masunod an mga sakop ni Cristo kon bumalik hiya nganhi. 24 Ngan maabot an kataposan ngan pagdadag-on ni Cristo an ngatanan nga espirituhanon nga ginhadian, pamunoan, ug kagamhanan, ngan itutubyan niya an Ginhadian ngadto han Dyos nga Amay. 25 Kay kinahanglan maghadi hi Cristo tubtob nga dag-on han Dyos an ngatanan nga kaaway, ngan himoon hira nga taramakan han iya mga tiil. 26 An kataposan nga kaaway nga pagdadag-on amo an kamatayon. 2 Mga Taga-Corinto 1:9,10 Inmabat kami nga ginhukman na kami han kamatayon. Kundi nahinabo ini basi diri kami sumarig han amon kalugaringon, kundi sa Dyos la nga nagbabanhaw han mga minatay. 10 Gintalwas kami niya tikang hini nga magpakaharadlok nga mga kataragman hin kamatayon, ngan tatalwason pa kami niya. Ngan naglalaom kami nga tatalwason liwat kami niya, 2 Mga Taga-Corinto 3:6 Hiya an naghimo ha amon nga takos makag-alagad han bag-o nga ginsaaran nga diri aada hin sinurat nga balaod, kundi aada han Espiritu. Nakakamatay an sinurat nga balaod, kundi nahatag hin kinabuhi an Espiritu. Mga Taga-Colosas 1:21,22 Hadto anay hirayo kamo han Dyos, ngan mga kaaway kamo niya, tungod han magraot nga mga butang nga iyo ginbuhat ngan ginhunahuna. 22 Kundi yana, tungod han kamatayon ha
kros han iya Anak, ginsangkay kamo han Dyos, basi dad-on kamo nga santos, putli, ngan waray dum-it ngadto ha iya atubangan. Mga Hebreo 2:9 Kundi nakita kita nga hi Jesus ha madali nga panahon ginhimo nga oruobos kay han mga anghel, basi pinaagi han grasya han Dyos mamatay hiya para han ngatanan nga mga tawo. Nakita kita ha iya nga ginpudongpudongan hin himaya ngan kadungganan yana, tungod han kamatayon nga iya gin-antos. Mga Hebreo 2:14,15 Tungod kay an mga anak unod man ug dugo han ira ginikanan, nasugad ha ira hi Jesus ngan nakaangbit han ira kinaiya. Ginbuhat ini niya, basi pinaagi han iya kamatayon, madaog niya hi Satanas nga may gahom han kamatayon, 15 ngan matalwas niya adton mga naoripon ha bug-os nira nga kinabuhi tungod han ira kahadlok han kamatayon. Mga Hebreo 11:5 Tungod hin pagtoo waray mamatay ni Enoc. Lugod ginbayaw hiya ngadto sa Dyos, ngan waray na hiya hiagii kay ginbayaw man hiya han Dyos. Nasiring an kasuratan nga san-o bayawon hi Enoc nakalipay hiya han Dyos. 1 Pedro 3:18 Kay namatay hi Cristo makausa ngan para han ngatanan tungod han mga sala. Namatay hiya, usa nga maupay nga tawo para han mga makasasala, basi dad-on kamo ngadto sa Dyos. Ginpatay hiya ha lawas, kundi ginbuhi ha espiritu, 2 Pedro 1:3 An dyosnon nga gahom han Dyos naghatag han ngatanan nga aton ginkikinahanglan hin pag-ukoy hin dyosnon nga kinabuhi, pinaagi han aton pagkilala han nagtawag ha aton hin pag-angbit han iya kalugaringon nga himaya ngan pagkamaupay. 1 Juan 3:14 Maaram kita nga binayaan ta na an kamatayon ngan aada na kita han kinabuhi. Maaram kita hini kay nahigugma kita han aton kabugtoan. Aada pa ha kamatayon an bisan hin-o nga diri nahigugma. 1 Juan 5:11 Sanglit amo ini an pagsaksi: naghatag an Dyos ha aton han waray kataposan nga kinabuhi, ngan aada han iya Anak ini nga kinabuhi. Ginpadayag 21:6 Ngan nagsiring hiya, "Nahuman na! Amo ako an syahan ngan an orhe an tinikangan ngan an katapusan. Ha iya nga inuuhaw, ihahatag ko an katungod hin pakainom tikang han burabod han tubig han kinabuhi hin diri hiya mabayad. Pastor T. John Franklin Church of Salvation, Healing, and Deliverance COS-HAD.org


PASIUNA Subay sa prinsipyo nga gitudlo sa konstitusyon sa Balaang Liturhiya sa Vatican II, kami nagatanyag dinhi og usa ka bag-ong han-ay sa pagsaulog sa "DALAN SA KRUS" usa ka inilang debosyon sa mga katawhan nga bililhon kaayo alang natong mga matuohon. Ang mga Estasyon sa Krus angayng ampingan aron motunong dili lamang sa pagtuo ug mga naandang debosyon sa Simbahan. Kon dili usab, nga kini mahisubay sa Biblia ug sa Liturhiya. Sa pagkatinuod, ang pipila sa mga naandang Estasyon walay diritso nga sukaran sa Biblia. Sila tingali nga tinumo-tumo nga sugilanon (pananglit: Si Veronica nagpahid sa nawong ni Jesus ug ang iyang pagganti kaniya pinaagi sa paglamak sa iyang dagway diha sa tuwalya) o mga banabana (panannglit: Si Jesus nagkasugat sa iyang inahan diha sa dalan ngadto sa Golgota, ang gidaghanon sa pagkahidugmo ni Jesus.). Dinhi sa bag-ong han-ay, ang napulog-upat ka mga Estasyon nga gisugyot alang sa pag-ampo ug pamalandong adunay lig-on nga basihan sa Biblia. Sila gibasi sa paskohanong mga kaagi ni Kristo nga gisaysay diha sa sugilanon sa Pasyon ug pagkabanhaw sumala sa mga tagasulat sa Ebanghelyo. Ang han-ay nga gitanyag dinhi sibo kaayo sa Liturhikanhong Tradisyon sa Semana Santa nga tibuok pasko-hanong misteryo sa nagasaulog sa iyang Kamatayon ug Pasyon ni Kristo, sa 2
Pagkabanhaw. Samtang sa naandang mga Estasyon sa Krus bahin lamang sa Pasyon maoy gihandum, dinhi sa bag-ong han-ay mas tinibuok ang pagtan-aw sa Teolohiya. PAGSUGOD Pangulo: Sa ngalan sa Amahan ug sa Anak ug sa Espiritu Santo. Tubag: AMEN Pangulo: Nagkatigom kitang tanan, usa ka katilingban nga nagkahigugmaay ug nag- alagad nga mga tinun-an, aron pagsaulog ug pagpanaw uban sa atong Diosnong Magtutudlo latas sa sigpit nga agianan nga nagpadulong sa kinabuhi: ANG DALAN SA KRUS. Ang pagkatinun-an ni Kristo nagkahulogan og pagpas-an sa atong kaugalingong krus ug pagsunod Jerusalem diin sa kaniya padulong moantos siya pag-ayo ug ilansang sa krus ug mamatay. Apan sa ikatulo ka adlaw, mabanhaw siya diha sa himaya. Ang pagapadulngan sa atong Magtutudlo mao usab ang atong kaugalingong pagadulngan. Nasayod kita nga ang bili sa pagkatinun-an mahal gayod kaayo ug naglakip sa pagkamatay diha sa atong 3
kaugalingon, ang pagpakawala sa atong kaugalingon diha kaniya aron kita makakaplag og bag-ong kinabuhi. Pangulo: Karon atong awiton ang awit pagsugod. AWIT: DIOSNONG MATUTUDLO (o laing awit nga mosibo sa kasaulogan) PASIUNANG PAG-AMPO Pangulo: Mag-ampo kita nga hatagan unta kita og kaisog sa pagsunod ni Kristo. (Mohilum makadiyot) Mahigugmaong Amahan, ang imong Anak si Jesu-Kristo nag-antos alang kanamo ug nagbilin og mga panig-ingnan aron kami mosunod sa iyang mga lakang. Gipas-an niya ang among mga kasal- anan, nagpalansang sa kahoy sa krus, aron pinaagi sa iyang mga samad mahatagan kami og kahupayan ug kaluwasan sa among mga kasal-anan, aron makapuyo kami sa kinabuhi nga matarong. Dasiga kami pinaagi sa iyang gugma, agaka kami pinaagi sa iyang panig- ingnan, tabangi kami paglakaw sa dalan sa krus, tungod kay buot kami mosunod 4 sa
kaniya subay sa sigpit nga dalan paingon sa kinabuhi. Kini among gipangayo pinaagi sa iyang ngalan nga buhi ug hari uban kanimo ug sa Espiritu Santo Dios hangtod sa kahangturan. Amen. I. ANG KATAPUSANG PANIHAPON Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo. Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Pagbasa (Lc. 22:17-20) Unya gikuha ni Jesus ang kupa ug nagpasalamat siya sa Dios, ug miingon, "Dawata kini ug bahina ninyo; kay sultihan ko kamo nga sukad karon dili na ako moinom niining bino hangtod moabot ang gingharian sa Dios." ang pan, ug Unya gikuha niya nagpasalamat sa Dios, unya gipikaspikas niya ug gihatag kanila nga nag-ingon, "Mao kini ang akong lawas nga gihatag alang kaninyo. Buhata ninyo kini agig paghandum kanako." Human sa panihapon, gikuha usab niya ang kupa ug nagpasalamat siya sa Dios. Gihatag niya kini kanila ug miingon siya, " Kining siya 5
kupa mao ang bag-ong kasabotan sa Dios, timaan sa akong dugo nga giula alang kaninyo." Pamalandong Magpasalamat kita sa Ginoo tungod sa dakong gasa sa Eyukaristiya. Wala siya'y gihikaw kanatong tanan. Pinaagi sa iyang kamatayon diha sa Krus, gitapos niya ang iyang kinabuhi ug gihatag niya ang iyang kaugalingon kanato ingo'g pagkaon. Diha sa Eyukaristiya, gituman ni Jesus ang iyang pag-alagad sa paghatag ug kainit ug kahayag. Nagaampo siya nga tanan. walay hunong alang kanatong Dinhi ang lamang nato masabtan kahulogan sa Emmanuel, "Dios uban kanato." Moadto kita kang Jesus ug mopuyo diha kaniya. Pag-ampo Ginoong Jesu-Kristo nga nagapuyo uban kanamo, niining sakramento sa imong lawas ug dugo. Himo-a nga pinaagi sa pag-ambit namo sa imong kinabuhi nga gimantala niining pan ug bino, makahalad unta kami ngadto sa among Amahan sa langit og usa ka gugmang tiunay. Makahalad usab unta kami ngadto sa among mga kaigsuonan nangamuyo kami 6
og kinabuhing puno sa pag-alagad, sakripisyo sa kabulahanan sa imong gingharian, ikaw nga nagapuyo uban sa Amahan ug sa Espiritu Santo, Dios sa kahangturan. Amen. ug gugma alang hangtod Pangulo: Amahan namo...... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan ug sa Anak ug sa Espiritu Santo.., (Human niining pag-ampo, isunod ang pagprosesyon estasyon. padulong Gihangyo ang tanan sa pag-awit.) sa sunod nga Awit II. ANG PAG-ANTOS DIDTO SA TANAMAN Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Pagbasa (Lc. 22:39-44) Milakaw si Jesus, ug ingon sa iyang nabatasan, miadto siya sa bungtod sa 7
Olibo; mikuyog kaniya ang iyang mga tinun-an. Sa nahiabot na siya didto, miingon siya kanila, " Pag-ampo kamo aron dili kamo madaog sa panulay." Unya mipahilayo siya kanila sa gilay-on nga maabot sa paglabay ug bato, ug miluhod siya ug nag-ampo. " Amahan," miingon siya, "kon buot ka, kuhaa kining kupa gikan kanako. Apan dili ang akong pagbuot kondili ang imo maoy matuman." May mga anghel nga mitungha gikan sa langit ug milig-on kaniya. Ug samtang nag-antus siya sa hilabihang kasakit, nag- ampo siya sa labi pa ka mainiton gayod. Nangahulog sa yuta ang iyang singot ingon sa dagkong tulo sa dugo. Pamalandong Sa atong kinabuhi, usahay moabot ang panahon sa mga pagsulay ug mga kasakit nga maoy makapatulo sa atong mga luha ug makapahuyang sa atong pagtoo. Ginoo, lig-ona kami. Kon mahimo kuhaa kining kupa sa among pagduha-duha. " Amahan dili ang among kabubut-on, kondili ang imo maoy matuman." Tudloi kami pagsunod sama sa gibuhat ni Kristo didto sa tanaman sa Getsemani. Hatagi kami ug kaisog sa pagdawat sa tanang 8
mga kahadlok ug kalisang nga iyang giantos niadtong mga taknaa. Sama ang Diosnong Magtutudlo, kinahanglan moagi kita sa daghang mga pag-antos ug mga pagsulay aron kita makasulod sa himaya. kang Jesus, Pag-ampo Ginoong Dios, among mahigugmaong Amahan, sa panahon nga mosangpit kami kanimo diha sa among mga kalisud, kaguol ug mga kasakit, hinumdomi kon giunsa usab sa imong Anak sa pagtawag kanimo diha iyang kasakit ug kamatayon. sa Ayaw itugot nga magpadayon kami sa pagmahay sa among mga kasakitan, apan lig-ona kami diha sa pagtuo nga ikaw makita namo diha sa among mga kasakit ingon man diha sa among mga kalipay, ug nga ikaw nahigugma kanamo pinaagi kaniya kinsa nagpakita kanamo sa imong gugma, si Jesu-Kristo among Ginoo. Amen. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan.... Awit: 9
III. SI HESUS GIHUKMAN SA KAMATAYON Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo. Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Pagbasa: Mat. 27:24-26 Sa pagkakita ni Pilato nga wala siya'y mahimo, ug hayan mahitabo ang kagubot, mikuha siya og tubig, nanghunaw atubangan sa mga tawo, ug miingon, wala akoy labot sa kamatayon niining tawhana! Inyo kining gusto! Unya ang tanang mga tawo nanubag kaniya, "Kami ug ang among mga anak maoy dat-ogi sa silot sa pagpatay kaniya!" Unya gibuhian ni Pilato si Barabas, ug si Hesus gipalatos niya ug gitugyan aron ilansang sa krus. Pamalandong Si Jesus midawat sa iyang kastigo sama sa usa ka maaghop nga nating karnero nga gidala ngadto sa ihawan. Gipili nila nga buhian si Barabas puli Kaniya. Giunsa man kita paghigugma ni Jesus? Iya kitang gihigugma pinaagi sa paghalad sa iyang kaugalingon alang kanato. Kon buot ka mahigugma sama kang Jesus, ihalad ang imong kaugalingon isip sakripisyo alang sa imong isigkatawo. 10
Pag-ampo Ginoong Dios, mahigugmaong Amahan, ang gugma sa imong Anak nag-aghat kaniya sa pagdawat sa mga kasakitan diha sa krus aron kami maka-ambit sa himaya sa bag-ong kinabuhi. Buntoga ang among kahakog ug himoa kaming manggihatagon. Tabangi kami sa pagsagop sa kalibotan nga imong gihatag kanamo aron among mabalhin ang kangitngit sa mga kasakitan ngadto sa kinabuhi ug kalipay sa pagkabanhaw. Kini among gipanngayo pinaagi nmi Kristo among Ginoo. Amen. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... Awit IV. ANG PAGHAMPAK KANG JESUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo. Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Pagbasa: Juan 19:1-3 11
Unya gikuha ni Pilato si Jesus ug iyang gipalatos. Ang mga sundalo naghimo'g purongpurong sa mga sangang tunokon ug gipahaom nila kini sa ulo ni Jesus. Gisul-oban usab nila ug sapot nga dagtom pula ug nanuol sila kaniya ug miingon, " Mabuhi ang Hari sa mga Judio!" Ug siya gipanagpa nila. Pamalandong Tan-awa si Jesus ! Usa ka tawo nga gihukman diha sa usa ka makuulaw nga kamatayon diha sa krus. Mosunod kita kaniya kay si Kristo mao ang atong hari, ug magmadaugon kita uban kaniya. Usa kini ka kadaugan sa gugma batok sa dautan. Ang mapailubong pagdawat ni Jesus sa mga paghampak ug pagpurongpurong kaniya sa mga tunok, usa ka mithi sa pagpaubos. Sundon ta si Jesus diha sa iyang atong pagkamapahitas-on ug pagkamasigarbohon, iduko nato ang atong ulo diha sa paghinulsol sa atong mga kasal- anan. pagkamapaubsanon aron sa Si Jesu-Kristo nagpadayon pagbayad sa atong mga sala. Nagpuyo siya dinhi kanato aron kita mabuhi alang kaniya. Mao kini ang misteryo nga nagtultol kanato ngadto sa pagkatinuod sa mga pulong: "Si Kristo nagpuyo dinhi kanako." Pag-ampo Makagagahum nga Dios, ang imong Anak nga si Jesu- Kristo nakadawat sa himaya pinaagi sa paghatag sa 12
iyang kaugalingon ug diha sa pagkahimo niyang imong sulugoon alang sa katawhan. Ang iyang gahum mao ang gahum sa gugma diin gihatag niya ang tibuok niyang kinabuhi alaang kanamo. KIni matinud-anon niyang gidawat, bisan pa ang kamatayon niya sa krus. Apan gibayaw mo siya ug gihimong Ginoo ug hari sa tanan. Itugot nga makaambit kami sa iyang pagkahari diha sa among pagsunod sa iyang maalagarong gugma isip bag-ong katawhan ug magtutukod sa bag-ong kalibutan. Kini among gipangayo pinaagi Kaniya nga among Hari ug Ginoo hangtud sa kahangturan. Amen. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan.... AWIT V. SI JESUS NAGPAS-AN SA IYANG KRUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo. Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. 13
Pagbasa: Juan 19:16-17 Tungod niini gutugyan ni Pilato si Jesus ngadto kanila aron ilansang sa Krus. Busa ilang gidala si Jesus. Migula siya nga nagpas-an sa krus ug miabot sa dapit nga ginganla'g " Dapit sa Kalabera ." Sa Hebreo ginganlan kinig "Golgota" Pamalandong Sa tumang pagpailub gidawat ni Jesus ang Krus sa atong mga kasal-anan. Gipas-an niya kini ug misugod sa iyang paglakaw ngadto sa Kalbaryo. Sundon ta siya aron makakat-on kita unsaon pagpas-an sa atong tagsatagsa ka krus adlaw-adlaw. Sundon ta ang iyang mga lakang kay nagbuhat siya pinasubay sa kinabuhi nga matarong ug naghatag sa iyang kaugalingon diha sa pag-alagad kanato. Sundon ta ang iyang gitudlo sa Ebanghelyo. Kinahanglan nga kanato diha mamalandong kita niining mga pulonga. " Kon may buot nga musunod kanako, kinahanglan nga magdumili siya sa iyang kaugalingon, magpas-an sa iyang krus sa tanang adlaw, ug magsunod kanako. Pag-ampo O Dios among Amahan, Diha sa imong Anak nga si Hesus, gihatag mo kanamo ang matuod nga palas-anon ug matuod nga dalan nga among sundon. Ihatag kanamo ang kadasig sa pagbuhat sibo sa iyang mga panig-ingnan. Tabangi nga sama kaniya makapuyo 14
kami alang sa uban sa walay pagpaabot ug ganti. Itugot nga maangkon namo ang iyang kinabuhi hangtud nga dad-on kami niya nganha kanimo, among Dios hangtud sa kahangturan. Amen. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan..... Awit VI. SI HESUS NAHISUKAMOD SA KABUG-AT SA KRUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo. Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Pagbasa: Milakaw sa Hesus subay sa batoon nga dalan, ug iyang gipas-an ang krus. Samtang naglakaw siya, mianam kini pagkabug-at. Wala na niya kini madaog hangtud nga nadugmo siya. Apan mibangon si Hesus ug gipas- an niya ang iyang mabug-at nga krus ug mipadayon sa unahan. 15
Pamalandong Nahisukamod si Hesus tungod sa kabug-at sa krus. Sa matag higayon nga magpakasala kita nagdugang kini sa kabug-at sa krus nga gipas-an sa atong Ginoo. Usa kini ka makauulaw nga panan-awon. Ang Dios nga walay maoy milukat sa atong mga sala diha sa krus. Makatarunganon ba kini? Dili ba kita man unta ang angay ilansang sa krus aron pagbayad sa atong mga kasal-anan? Pag-ampo Dios nga nahisukamod tungod sa kabug-at sa among sala, wagtanga dinhi kanamo ang kinaiya sa walay pagpakabana sa tinuod nga bahandi, papasa dinhi kanamo ang pagtinguha lamang sa among kalipay. Dili unta kami magpakabuta sa mga hiwi nga among nakita ug andam unta kami nga mopabangon sa mga nahisukamod sa kasal-anan. Kaloy-i kami, Ginoo. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... AWIT 16
VII. SI SIMON CIRENEO MIPAS-AN SA KRUS NI JESUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibutan. Pagbasa: Lukas 23:26 Samtang gidala nila si Hesus, gikasugat nila ang usa ka tawo nga ginganlag Simon nga taga-Cirene, nga nagpadulong sa siyudad gikan sa Banika. Gidakop nila siya ug gipapas-an sa krus ug gipasunod kang Jesus. Pamalandong Ang tanan nagdumili pagpasan sa Krus ni Jesus. Tungod niini gipugas si Simon Sireneyo pagpapas-an sa Krus. Sama ni Simon Sireneyo, pas-anon ta ang krus. Ang krus magsantos kanato kay kini kinabuhi. " Diha sa krus anaa ang kinabuhi ug ang kaluwasan." Pag-ampo Dios among Amahan, tabangi kami sa pagsunod sa panag-ingnan sa mapailubong pag-antos sa imong Anak. Nangamuyo kami kanimo, hatagi kami sa grasya nga makatabang kami sa pagpas-an sa iyang krus diha sa paghupay namo sa kasakit ug kaguol sa among isigkatawo. Kini among gipangayo pinaagi ni Kristo nga among Ginoo. Amen 17
Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... AWIT VIII. GIKATAGBO NI JESUS ANG MGA BABAYE SA JERUSALEM Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, Tubag: O Kristo. Kay tungod sa imong santos gitubos mo ang kalibotan. nga krus Pagbasa: Lukas 23:27-28 May dakong panon sang mga tawo nga nisunod kang Jesus, og pipila kanila nga mga babaye nga naghilak ug nagminatay tungod kaniya. Unya milingi si Jesus ug miingon, " Mga babaye sa Jerusalem! Ayaw ako ninyog hilaki , kondili hilaki ang inyong kaugalingon ug ang inyong mga anak." Pamalandong Sa dinhi pa si Jesus sa Kalibotan daghan ang nibabag sa iyang mga binuhatan: ang mga Judio, ang mga magtutudlo sa balaod, ang mga Pariseo, ang iyang mga kaaway. Apan sa takna gayud kanus-a daghan nanupak sa iyang makaluluwas nga mensahe, dihay usa ka pundok sa mga katawhan nga naghimo ug mga pagbayad sa sala, nagpakita'g tumang paghigugma nga nakahupay sa iyang kasing-kasing. Diha si Maria, ang 18
iyang santos nga Inahan, ug ang mga balaang babaye sa Ebanghelyo. Ngadto sa mga balaang babaye, diha sa dalan sa kalbaryo, miingon si Jesus, " Ayaw paghilak alang kanako; hilakay hinuon ang inyong kaugalingon ug ang inyong mga anak". Dinhi atong tan-awon ang kamanggiloy-on ni Jesus, nga bisan nag-antus sa labing pait nga kasakit may panahon pa siya paghunahuna ug paghatag ug paglaum sa mga masulob-on. Pag-ampo Ginoong Dios, makakagagahun nga amahan nasinati namo ang imong mamugnaong gahum sa panahon nga makigtagbo kami ni Jesus. Tabangi nga makaila kami kaniya diha sa among kinabuhi ug makabuhat sama sa iyang gibuhat. Itugot nga nga makatabang nagkinahanglan sa among panabang aron mahibalik diha kanila ang paglaum nga maoy makapabuhi sa ilang pagtuo kanimo. Kini among gipangayo pinaagi sa imong bugtong Anak, si Jesu-Kristo nga among Ginoo ug Manunubos. AMEN. kami sa mga tawo Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... Awit 19
IX. SI JESUS GILANGKATAN SA IYANG SAPOT UG GILANSANG SA KRUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo Tubag: Pagbasa: Kay tungod sa Imong santos nga Krus gitubos mo ang Kalibotan. Juan 19:23-24 Tapos si Jesus ikalansang sa mga sundalo didto sa krus, gikuha nila ang iyang sapot ug gibahin sa upat, usa ka bahin sa matag sundalo. Gikuha usab nila ang bisti nga taas nga walay tinahian. Ang mga sundalo nag-ingnanay, "Dili nato kini gision, magripa hinuon kita kon kinsay makapanag-iya niini. "Nahitabo kini aron matuman ang bahin sa kasulatan nga nag-ingon: "Gibahin-bahin nila ang akong sapot, ug giripahan nila ang akong bisti" busa gibuhat kini sang mga sundalo. Pamalandong Iya kitang Giunsa kita paghigugma ni Jesus? gihugugma pinaagi iyang kaugalingon alang kanato. Ang pagbahinbahin sa iyang sapot maoy tataw nga timaan sa iyahang paghalad sa iyang kaugalingon alang kanato. Kon buot ka nga mahisama ni Jesus sa paghigugma, ihalad ang imong kaugalingon ingo'g sakripisyo alang sa imong isigkatawo. Mao kini ang tataw nga timaan nga ikaw migahin sa imong kaugalingon ngadto sa uban. 20 sa pagsakripisyo sa
Kinahanglan nga mahisama kita ni Kristo, ang Dalan, ang Kamatuoran, ug ang Kinabuhi. Kini ang labing hingpit nga paagi ug malaumon kitang mosunod niini aron mahisama ang atong hunahuna, kabubut-on ug kasing-kasing ni Jesus. Mag-ampo kita nga si Jesu- Kristo magpuyo dinhi kanato. Pag-ampo Maluluy-ong Amahan, gihigugma Mo ang tawong manggihatagon kinsa mohatag sa iyang kaugalingon sama sa paghatag mo kanamo sa imong kaugalingon diha sa larawan sa imong anak nga si Hesus. Ihatag kanamo ang matuod nga pagkakabus sa kasing- kasing aron makakat-on usab kami sa pagtugyan sa among kaugalingon diha sa imong mga kamot ug paggahin sa bisan unsa nga ania kanamo ngadto sa mga tawo nga nanginahanglan. Himoa kini nga sakripisyo nga among ihalad kanimo uban ni Jesu-Kristo nga among Ginoo. Amen. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... AWIT 21
X. SI JESUS NAGBITAY SA KRUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, Tubag: O Kristo. Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Pagbasa: Lukas 23:39-43 Unya, usa sa mga criminal nga nagbitay didto mibugalbugal kaniya, "Dili ba ikaw mao man ang Mesiyas? Luwasa ang imong kaugalingon ug kami!" Apan gibadlong siya sa iyang kauban nga nag-ingon, "Wala ka ba mahadlok sa Dios? Kita ania dinhi gisilotan sa mao rang silot. Apan ang silot natong duha angay kanato, kay gisilotan man kita sibo sa atong nabuhat, apan siya walay sala."Ug miingon siya kang Jesus, " hinumdumi intawon ako kon maghari kana!" Miingon si Jesus kaniya, "Sultihan ko ikaw, karong adlawa adto ka sa Paraiso uban kanako." Pamalandong Ginoong Jesu-Kristo diha sa Krus nagbitay ikaw tungod kanamo. Labaw ikaw nga naghigugma kanamo kay sa among paghigugma kanimo, kay mibuot man ikaw nga magpakamatay tungod sa among kasal-anan. Magpaubos kita ug magbaton sa pagtuo: Pagtuo nga makakita kita ug usa ka higala nga modala kanato ngadto sa kaluwasan. Aduna untay usa nga kanunay anaa, kinsa kanunayng uban kanato, si Jesus ang atong kauban diha sa atong paglawig sa kinabuhi. 22
Ang kawatan diha sa krus nakakita ug higala nga midala kaniya sa kaluwasan. Sama sa mahinulsolong kawatan mangayo kita ug kalooy nga mapasaylo ni Kristo ang atong mga sala. Pag-ampo Ginoong Jesu-Kristo, gikawas mo ang mahinolsulong kawatan gikan sa pag-antos sa krus ug gidala mo ngadto sa kalipay sa imong gingharian. Sa adlaw sa among kamatayon, O Ginoo, mamatay unta kami diha sa imong grasya; mamatay unta kami diha sa imong gugma; mamatay unta kami diha sa imong kabubut-on ug manghinaut kami nga imo kaming dad-on agi sa pultahan sa langit aron among maangkon ang kalipay nga way katapusan sa imong gingharian, ikaw nga nagpuyo ug nagahari hangtud sa kahangturan. Amen. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... AWIT XI. SI MARIA DIHA SA TIILAN SA KRUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, Tubag: O Kristo. Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. 23
Pagbasa: Duol sa krus ni Jesus nagbarog ang iyang inahan ug ang igsoon sa iyang inahan, si Maria nga asawa ni Cleofas, ug si Maria Magdalena. Sa pagkakita ni Jesus sa iyang inahan ug sa tinun-an nga iyang gimahal nga inahan, nagbarog didto, miingon siya sa "Babaye, ania ang imong anak". Juan 19:25-27 iyang Unya miingon siya sa tinun-an, "Ania ang imong inahan." Sukad niadto gipatipon si Maria pagpuyo sa tinun-an. Pamamalandong Sa dihang naghingutas na si Jesus didto sa krus, gihatag niya kanato si Maria ingon nga atong inahan. Kining langitnong inahan may dakong pagtagad sa matag kalag. Gipili ni Jesus si Maria aron ma-iyang inahan. Ug mibuot siya sa paghatag kanato sa iyang kaugalingong inahan, ang labing pinili nga binuhat, walay buling sa sala ug ulay. Si Maria maoy atong espirituhanong inahan. Nagatabang siya kanato labi na sa takna sa kamatayon. O Maria, among inahan, himoa nga tungod sa imong gamhanang panabang, dili unta makawang alang kanamo ang kamatayon ni Jesus. Pagpakita nga ikaw ang among inahan, ug uban sa grasya sa Dios, maningkamot kami kanunay pagpakita nga kami imong mga anak. 24
Pag-ampo Dios among Amahan, sa naghingutas si Jesus didto sa krus, si Maria Santisima, iyang inahan miunong kaniya ug miambit sa iyang mga pag-antos. Hinaut nga kaming mga sinagop nga anak ni Maria mahiusa uban ni Kristo diha sa iyang pag-antos ug kamatayon ug makaambit sa iyang pagkabanhaw ngadto sa bag-ong kinabuhi. Siya nga nagpuyo ug naghari uban Kanimo ug sa Espiritu Santo Dios hangtud sa kahangturan . Amen. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... AWIT XII. ANG KAMATAYON NI HESUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo. Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Juan 19:28-30 Pagbasa: Human niini, si Jesus nga nasayod nga ang tanan natuman na, ug aron pagtuman sa kasulatan, miingon, 25
"Giuhaw ako." Didto may usa ka panaksan nga puno sa suka, ug nagtunlod silag espongha sa suka ug gibutang sa usa ka sanga sa isopo, ug giisa nila kini ngadto sa iyang baba. Human nakatilaw si Jesus sa suka, miingon siya, "Natapos na!" unya miduko siya ug namatay. (Maghilom sang makadiyot). Pamalandong Mag-ampo kita ngadto sa Ginoong Jeru-Kristo, nga iyang maloloy-on ug balaan nga pinaagi kasingkasing, madala niya ang tanan ngadto sa iyang kaugalingon. "Ug kon iisa ako gikan sa yuta, danihon ko ang tanan ngari kanako mismo". Gikan sa krus diin kita nakakaplag ug kaluwasan, gidani ni Jesus ang tanan ngadto sa iyang kaugalingon. Gihalad niya ang iyang kinabuhi aron pagdala diha sa iyang kaugalingon sa tanang mga kalag. Karon tua na siya sa langit nagapakita sa iyang mga samad ngadto sa iyang langitnong Amahan. Ug ang matag kalag nga maluwas pinaagi sa iyang gahom, pinaagi sa iyang dugo, maoy iyang himaya ug kadaogan. Buot siya nga mohimo ug usa ka piniling panon nga maluwas pinaagi sa iyang dugo ug pinaagi sa tunhayng gingharian nga iyang ipakita sa Amahan ingon nga iyang ganti ug himaya. sa iyang krus; ang Pag-ampo Ginoong Jesu-Kristo, diha sa krus nagpakamatay ka ug giula mo ang imong dugo aron kami mabuhi ug takus nga maghigugma. Sa katapusang panihapon mikuha ka sa Pan ug Bino isip timaan sa paghatag mo sa imong 26
kaugalingon nga among kalan-on ug ilimnon ug gitudloan mo kami sa paghigugma ug pag-alagad sama sa imong gibuhat. Pakig-uban kanamo ug tabangi kami pagsaksi kanimo aron mahimo kaming angayan sa pag-ambit sa imong pagkabanhaw. Kay ikaw ang among Ginoo hangtud sa kahangturan. AMEN. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan.. AWIT XIII. ANG PAGLUBONG KANG JESUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo. Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Pagbasa: Mateo 27:57-61 Sa pagkasawomsom na, miabot ang usa ka dato nga taga-Arimatea, nga ginganlan Jose, usa ka tinun-an ni Jesus. Miadto siya kang Pilato ug gipangayo niya ang lawas ni Jesus. Busa gikuha kini ni Jose ug giputos lino, ug niya sa usa ka bag-ong habol nga gipahimutang niya sa iyang kaugalingong lubnganan nga bag-o pa lamang niyang gilungag diha sa usa ka bato. Unya giligid niya ang usa ka dakong bato aron pagsira sa pultahan sa lubnganan, ug milakaw siy. Si Maria Magdalena ug ang laing Maria naglingkod didto nga nagtan-aw atbang sa lubnganan. 27
Pamalandong Tan-awa ang gugma sa Ginoo, ang iyang gugma alang kanato. Kinahanglan mahigugma kita sa atong langitnong Amahan, sama sa paghigugma nga gipakita ni Jesu-Kristo. Angayan kitang mahigugma sama sa paghigugma ni Kristo sa atong isigkatawo bisan hangtud gayud sa paghalad sa iyang kinabuhi alang kanila. Dunay usa ka matang sa gugma nga naglangkub sa pagpuyo diha sa grasya. Nagatubo kini hangtud nga maabot ang hingpit nga pagkahiusa kang Kristo_Jesus. Pag-ampo Makagagahum ug way kinotubang Dios, ang imong Bugtong Anak mikunsad ngadto sa mga minatay ug nabanhaw sa himaya. Sa imong kaayo banhawa kaming imong mga katawhan nga gilubong uban ni Kristo diha sa bunyag, aron mahiusa uban kaniya diha sa kinabuhing way kataposan sa langit. Kaniya nga nagapuyo ug nagahari uban Kanimo ug sa Espiritu Santo, Dios hangtud sa kahangturan. AMEN. Pangulo: Amahan Namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... AWIT 28
XIV. ANG PAGKABANHAW NI HESUS Pangulo: Nagasimba ug nagadayeg kami kanimo, O Kristo. Tubag: Kay tungod sa imong santos nga krus gitubos mo ang kalibotan. Pagbasa: Mateo 28:1-8 Tapos sa Adlaw nga Igpapahulay, sa pagbanagbanag na sa buntag sa Adlawng Domingo, si Maria Magdalena ug ang laing Maria nangadto aron pagtan- aw sa lubnganan. Unya dihay kusog nga linog, ug usa ka anghel sa Ginoo mikunsad gikan sa langit; giligid niya ang bato, ug milingkod siya niini. Sama sa kilat ang iyang panagway ug puti kaayo ang iyang bisti. Nangurog ang guwardiya tungod sa hilabihang kahadlok ug nahimong daw mga patay. Unya ang anghel miingon sa mga babaye, "Ayaw kamo kahadlok. Nasayod ako nga nangita kamo kang Jesus nga gilansang sa krus. Wala na siya dinhi; nabanhaw siya sumala gayod sa iyang giingon. Umari kamo ug tan-awa gayod sa iyang giingon. Umari kamo ug tan-awa ang dapit nga gilubngan, ug unya adtoa dayon ug sultihi ang tinun-an nga nabanhaw siya, ug karon nag-una siya ninyo sa Galiliea; ikahibalag ninyo siya didto. Hinumdumi ang akong giingon kaninyo." Busa midali sila pagbiya sa lubnganan nga nangahadlok, apan nangalipay, ug nagdagan sila aron sa pagbalita sa iyang mga tinun-an. iyang mga 29
Pamalandong Mamalandong kita kang Jesus, ang Nabanhaw nga Kristo. Ania ang atong kinabuhi. Sama kang Jesus ang Diosnong Magtutudlo, naglakaw kita " latas sa daghang mga pag-antos ug mga pagsulay" aron modangat sa himaya. Dili ba diay gikinahanglan man nga si Jesus moantos, ug pinaagi sa iyang pag-antos mosulod ngadto sa himaya? Ang dalan padulong sa langit sama sa dalan sa Kalbaryo diin didto namatay si Jesus. Apan mibangon siya ug migula gikan sa iyang lubnganan iyang pagkabanhaw. nga mahimayaon diha sa Pag-ampo Dios sa kinabuhi ug gugma, nalipay kami karon tungod kay si Jesus nabanhaw ug nagsugod siya pagbanhaw kanamo diha sa pagbunyag. Padayona dinhi kanamo ang buhat sa pagkabanhaw. Ihatag kanamo ang kalipay ug gugma samtang nag-alagad kami kanimo ug sa usag-usa kanamo. Itugot nga ang imong Espiritu maghimo kanamong gawasnon sa pagdala'g paglaum ug hustisya ngadto sa tanan nga anaa sa among palibot, hangtod nga banhawon mo kami aron makaambit sa imong way katapusang kalipay. Kini among gipangayo sa ngalan ni Jesus, ang among nabanhaw nga Ginoo, kinsa nagapuyo uban Kanimo ug sa Espiritu Santo, Dios hangtud sa kahangturan. Amen. 30
Pangulo: Amahan namo... Maghimaya ka Maria... Himaya sa Amahan... KATAPUSANG AWIT Pangulo: Sa ngalan sa Amahan... 31


Sa bisperas sa tigum sa mga kabatan-onan sa Europa sa Poznan, Poland ug sa kabantan-onang Asyano sa Manila, Pilipinas, kami mapasalamaton tungod sa pagdapit sa mga Kristiyanos sa Tsina. Pipila kanamong mga "brothers" nipuyo ug tulo ka simana uban kanila ug kami labihang natandog tungod sa ilang nagkadaiyang pamaagi sa pag abi-abi. Human sa nagkadaiyang mga tigum nga among gitambungan, mas tinu nga adunay panginahanglan nga pagasabton gikan sa ilang kahimtang ang ilang simbahan ug ang bantugan nilang nasud, diin nagpuyo ang kalim-ag unom ka mga lumadnong katilingban. Sulat gikan Taizé special Edition Sa ganghaan sa Katolikong Katedral sa Beijing, ang mga Kristyanos nagpuli-puli sa pag abi-abi sa mga dumuduong sa tibuok adlaw. Usa ka tigulang babaye ni asuy kanamo, "Human sa daghang katuigan nga gidili ang pagpadayag sa pagtoo, among nakita ang pagbukas sa mga ganghaan sa simbahan niadtong nanghinapos ang dekada 70. Karon ubay-ubay na nga mga dili Kristyano nga moduol ug makighimamat kanamo. Apan bisan sa among kahinangup, dili namo maabi-abi ang tanan." Usa ka batan-ong lalaki nipatin-aw, "Ang Tsino nga kalag nagatuo kanunay sa kalangitan. Wala nahanaw sa nanglabay mga katuigan ang bililhong mga gawi, hilabina ang pagtinguha sa kahan-ay ug sa pagtahud sa mga katiguwangan. Sa bag-o pa lang nanglabay nga mga katuigan, nasinati ang paglambo ug kaharuhayan sa pagpuyo apan dungan niini daghan ang nibati ug galamhanong kahaw-ang ug nangita sa kahulogan sa kinabuhi. Nagkadaghan ang mga kabatan-onan nga nidangop sa pagtoo, hilabina sa mga dagkong dakbayan." Ang Simbahan sa Tsina nagpabiling gamay ug kasagaran nagpuyo diha sa kawad-on. Apan puno sa kadasig ang pagtoo sa mga Kristiyanos! Nakadayeg kami sa ilang pagmakanunayon ug pagkamaunongon. Tataw kanamo nga ang Ginoo nagalihok diha kanila. Nakahimamat kami ug mga matuohon, nga bisan diha sa ilang yanong kahimtang, sila nagaugmad alang sa kalambuan sa ilang nasud. Sama pananglit sa lalawigan sa Sichuan, human sa makalilisang nga linug, ang uban kanila ni adto aron pagtabang sa mga nahiagum sa maong katalagman; nagpabilin sila ug gikahimut-an sa mga lumulupyo didto." Pipila ka tawo niasoy kanamo sa mga kasakit nga nahiaguman sa ilang mga ginikanan ug mga katigulangan tungud sa pagtuo. Sila mapasalamaton sa dihang ilang nasayran nga ang mga matuohon sa laing-laing dapit sa kalibutan nakighiusa kanila. Among gipahibalo didto sa usa ka dakong simbahang Protes- tante nga ang mga kabatan-onan sa Taize sa tibuok kalibutan nag-ampo alang sa mga Kristyanos sa Tsina matag Biernes, ug silang tanan namakpak sa pagkasayud nila niini. Ang samad sa pagkabahin-bahin sulod sa mga simbahan sa kasaysayan nagbilin ug hilabihang kasakit. Diha sa pagtuo nga niabot na ang panahon nga ihikling na ang pagkabahin-bahin, adunay mga Kristiyano karon nga naningkamot pagkab-ot sa pagkighiuli. Kini mahinungdanon nga sugdan diha sa kasing- kasing sa mga matuohon. Ang pagsangpit sa Ginoo diha sa katilingbanong pag-ampo mahimong usa ka paagi sa pagpa- dayag sa pagkab-ot sa kahiusahan. Sa Tsina nagkadaghan ang mga Kristiyanos nga naka amgo sa mga mithi sa pagtakdo sa Ebanghelyo ug sa hamiling kaalam sa mga katiguwangan. Sa tibuok Asya, adunay pipila nga naning- kamot sa pagpuyo sa ebanghelyo diha sa diyalogo uban sa katikaran ug sa nagkalain-laing pundok sa pagtuo ug labi na sa paghatag ug dakong pagtagad sa mga kabus. Mahimo ba kaha nga madasig ang ubang Kristyanos sa tibuok kalibutan niining maong pamaagi? Agi'g timaan sa panaghigalaay ug pasalamat sa mga Kristi- yanos sa Tsina,sa tuig 2009 ang katilingban sa Taize nipatik ug usa ka milyong Bibliya pinaagi sa "Operation Hope" ug niapud- apud niini sa tibuok nasud. s u l a t 0 0 sulat gikan sa tsina M ata g u s a k ataw o, a d u n ay t i n g u h a Bisan sa dakong kalainan sa atong kaugmaran nga naghimo ug mga babag sa mga katawhan sa kalibutan,ang tanang katawhan nagmugna ug usa ka banay.: Ang among pagduaw sa Tsina ni- palig-on niining pagtuo dinhi kanamo. Bisan unsa pa man ang atong katikaran, ang panuigon o ang atong kasaysayan, kita nagaambit sa susama nga tinguha, ang kahidlaw sa kahingpitan sa kinabuhi. Ang Bibliya kanunay nga nagsubli sa maong pangindahay. Kini gilantaw sa susamang paghulma sa Ginoo kanato aron sa pag-agni kanato ngadto Kaniya. Ato bang tugotan nga kining pangindahay mohaling sa atong kahaw-ang, ug dili ba nato dal- ion ang katagbawan niini? Kini mahimo nga gugmang nagdiliab sulod kanato ngadto Kaniya nga dili matugkad sa atong salabu- tan. Sa atong makanunayong pagpangita sa Ginoo, labaw nga makapatingala ang atong makaplagan: nga ang Ginoo una pa nga nangita kanato. Sa basahon ni propeta Oseas, ang Ginoo na- mulong sa iyang katawhan sama sa usa ka tawo ngadto sa iyang Usa ra kita ka banay nga nagpuyo sa mao rang kalibutan; mao nga angay dalion nato pag-angkon ang kaakuhan alang sa kamugnaan ug sa kalikopan. O Dios, akong Dios, gipangita ko ikaw sa banagbanag; giuhaw akong kalag kanimo. Ang akong kalawasan naghandom Kanimo, sama sa yutang uga nga nahikabsan sa tubig" (Psalm 63:1). "Ang akong kalag naghandum kanimo sa kagabhion; sa kinahiladman nagatu-aw ang akong kalag" (Isaiah 26:9). Mahimo nga mahaylo kita nga tagbawon ang atong tinguha sa taphaw nga pamaagi. Dili ba kaha nga ang pagpatuyang usa ka paagi sa paglikay sa pagtubag sa mga pangutana nga atong gikahadlokan hangtod sa katapusang yugto? Sa ika-upat nga siglo, si San Gregorio Nazianso niawit sa mga misteryo sa Dios: "Ikaw nga labaw sa tanan, unsaon kaha ka namo pagtawag sa laing ngalan? Unsang matanga sa awit ang among laylayon alang Kanimo? Walay pulong nga mahimong makapadayag kanimo.... Ang mga pagtu-aw sa lukop kalibutan, ang mga agulo sa tanan, nangindahay Kanimo." Sa susamang higayon si San Agustin nagsulat: "Diha sa atong mga pagtu-aw, gipatubo sa Dios ang atong pagtinguha Kaniya. Niining maong tinguha, gihinloan Niya ang kalag. Sa paghinlo, Iyang gitugutan nga motinguha pa gayud."
pinalangga: "Busa, ania karon, siya hayloon ko, ug dad-on ko siya ngadto sa kamingawan, ug sultihan ko siya sa madani- hon." Ug Siya nidugang: "Ug ikaw pangasaw-on ko nga kana- ko gayud sa walay katapusan... ug sa mahigugmaong-kalolot, ug sa mga kalooy." Diha kang Hesus, kining tinguha sa Ginoo alang sa katawhan nahimong usa ka tataw nga kamatuorang nakab-ot. Si Kristo naninguha nga magpabilin uban kanato sa hangtud, ug kini iyang gibayaran ug dako:pinaagi sa iyang kamatayon sa krus, nagpaubos siya hangtud nahimo siyang linutos luyo sa iyang pagkawalay sala. Karon, nga siya nabanhaw, siya mipadala sa Balaang Espirito kanato, usa ka dili makita nga timailhan nga nagdala kanato sa kahingpitan sa Dios. P a g h a n - a y s a M g a t i n g u h a Ang tawhanon nga kasing-kasing puno sa naghingapin nga mga tinguha ug mga pangandoy: kita nagmithi sa nagkadai- yang butang, usahay ang mga butang nga nahisukwahi. Apan sayod kita nga dili nato mahimo ni maangkon ang tanan. Halayo man sa pagdangat ngadto sa masulub-ong pagtugyan, ang pagkaamgo niini mahimong makapalingkawas kanato ug makatabang sa hapsayng panimuyo. Tinuod nga mahinungdanon ang paghan-ay sa mga tin- guha. Dili tanang tinguha dautan, apan dili usab tanan makaayo. Angay kita nga mapailubong magkat-on nga mo- himo ug panig-ingan ug kung unsa ang ihikling. Sa pagpili kung unsa nga tinguha ang ipatigbabaw, ang pa- ghatag ug pagtagad sa kinauyokan sa atong kaugalingon,maoy usa na ka pamaagi sa pagpamati sa Ginoo. Ang Dios mamu- long usab kanato pinaagi sa atong mga tinguha. Anaa kanato ang pag-ila sa Iyang tingog taliwala sa nagkadaiyang tingog sulod sa atong galamhan. Pa g P u k aw s a at o n g M g a k a u g a l i n g o n s a Pa g t i n g u h a s a g i n o o Ug angay natong pukawon ang kinahiladman natong mithi: ang pagtinguha sa Ginoo! Tinuod nga dili sayon ang pag-alima nga mapabiling buhi ang diwa sa pagkatingala ug sa pagsimba, sanglit ang pag- kabatid sa buhat gibutang sa hataas nga luna sa atong mga katilingban, ug ang paghimo sa ingon sa lagmit nga pamaagi. Apan sa sulod sa hataas nga kahilom diin sama nga walay na- Oseas 2:16,21. Usa ka higayon, nakig-sulti si Hesus sa usa ka babaye sa may atabay: "Paimna Ako." (Juan 4:7). Ang kinatibuk-an sa sugilanon, mao nga, Siya giuhaw sa pagpadayag sa gasa sa Dios. Subli niyang gipamulong didto sa Krus, "Giuhaw Ako." (Juan 19:28). Sa maong pagkutlo, dili ba kaha nga kining maong kauhaw mao ang kinatibuk-ang pagpadayag sa tinguha ni Hesus sa paghatag ug kinabuhi ? Dili ba mahimong makat-on kita sa pagsagubang sa kakuwang ug di matinong bahin sa kinabuhi? Sagad gitago sa mga adunahang katilingban ang maong kamatuoran. Labing gihatagan ug pagtagad ang pagtabon sa atong kahuyang ug nahikalimtan nga ang kasakit ug kamatayon kabahin usab sa kinabuhi. Daygon ko ang Dios nga mitambag kanako, nga bisan sa kagabhion nagatudlo kanako" (Psalm 16:7). hitabo, ang Espirito Santo naga lihok kanato, bisan kita wala naka amgo niini. Ang pagkat-on unsaon paghulat... ang yanong pagpuyo, nga walay laing tumong ug katuyoan, pagluhod ug pag-ila nga ang Ginoo anaa sa atong taliwala, ang pag-abli sa atong palad timaan sa pagkamadawaton, ug ang pagpahilom sa kaugalingon usa na ka tinong pagpadayag sa pagkaabli sa kaugalingon ngadto sa Ginoo. Kabahin na sa katikarang Asyano ang mga timaan sa pag- simba ug pagpamalandong sulod na sa mga katuigan. Ma- himo ba kaha nga ang mga Kristiyanos nga nahiagum sa mga kalibutanong gawi makakaplag ug kadasig sa pagbag-o sa ilang pag-ampo nini? Sa mga liturhiya ug panagtigum, ang pagsusi sa kaugalingon mahimong mahiusa sa luna nga katil- ingbanon ug masaulugong bahin. a n g P a k i g - a M b i t Ang pagpatuhop sa kahidlaw sa Ginoo sa atong kaugalingon dili makapahimulag kanato sa mga panghitabo sa atong pali- bot. Hinuon kining kahidlawa maoy mag-agni kanato ngadto sa paghimo sa tanan aron ang uban makapahimulos sa gasa sa kamugnaan ug makakaplag ug kalipay sa panimuyo. Ang paghan-ay sa atong tinguha, ang pagdawat nga dili nato mahuptan ang tanang butang, magdala kanato sa dili paghupot sa mga bahandi alang sa kaugalingon lamang.0 Kaniadto pang ika-upat nga siglo nagaingon si San Ambrosio, "Ang kabtangang imong gipang-apud-apud ngadto sa mga kabus dili imoha; imo lang gibalik ngadto kanila ang ilaha nang daan." Ang pagkat-on sa dili pag-angkon sa tanan makatabang sa pagpalayo kanato sa pag-inusara. Ang kabuhong sa ka- libutanong bahandi sagad ubanan kini sa pagtumong sa kaugalingon lamang uban sa pagkawala sa tiunay nga paki- glambigit sa uban . Niini, malisud na ang pagtul-id sa maong kahimtang. Daghang kaakuhan sa pagpaambit ang dali rang makab- ot: pag-umol ug kahugpongan nga magbinuligay, pag-ugmad sa panaghiusang patigayon, pagdawat sa mga langyaw, pag- panaw aron sa pagsinati sa kultura{katikaran} ug kahimtang sa uban diha sa ilang kasinatian, pagpauswag sa panaghug- pong tali sa mga balangay, kalungsuran o mga parokya, sa pagtabang sa mga nanginahanglan, paggamit sa minaayo sa Ang pagtuo wala lamang galangkob sa natad sa relihiyon. Walay butang nga kabahin sa atong pagpuyo nga dili apil sa atong pagpakabana. Kabahin sa paagi sa pag-alagad sa Dios ang siyantipikanhong pagtuon, sining, pulitika, patigayon o katilingbanong kaakuhan. Ang pagtuon o pagtudlo, ang makaangayon nga patigayon, ang pag-atiman sa atong banay, ang pagpalapad sa atong panaghigalaay, kining tanan nag- andam sa pag-abot sa Gingharian sa Dios. 0 Ang kausaban sa kalibutanong ekonomiya ug sistema sa panalapi dili mahitabo kung walay pagbag-o sa tawhanong kasingkasing: unsaon pagpabarog sa haligi sa makaayong sistema kung magpadayon ang pag-angkon sa mga bahandi samtang ang uban naalaot? Sa matag higayon nga kami mangandam sa mga tigum sa mga kabatan-onan sa mga dagkong dakbayan sa kalibutan, isip hutong sa pagpangandam sa "panaw sa pagsalig sa kalibutan," among gidapit ang liboan ka mga banay sa pagpadayon ug usa o pipila ka mga batan-on sa ilang panimalay, kansang wala nila mailhi ni masabatan ang pinulongan . Ug among nakita nga sa inanay ang kaayo sa tawhanong mithi napadayag.
mga kabag-ohang kahimanan aron sa pagmugna ug panagtambayayong .... Kita angay nga mag-amping nga dili kita mabuntog sa makisdumong panlantaw sa atong ugma nga nag- punting sa mga dili maayong balita. Dili malikayan ang gubat. Ang pagtahud sa isig katawo maoy bililhong gasa aron mag-adam kanato sa kalinaw. Ang mga ali sa mga adunahang nasud gikinahanglan ablihan nga haluag. Hayan makab-ot ang bug-os nga katarungan dinhi sa kalibutan. Milanog ang pagtukib ug ang awhag sa pagpauswag sa kaangayan ug kalinaw. Ang kulang kanato mao ang kadasig sa pagkamapadayonon labaw pa sa taphawng katuyoan. Ang ebanghelyo nag-agni kanato sa usa ka yanong pagpuyo. Ang pagpili sa yanong kinabuhi mag-abli sa atong kasing-kasing sa pagpaambit ug sa tim-os nga ka- lipay gikan sa Dios. Pa g Pa l a l o M s a Pa g s a l i g s a g i n o o Samtang murag nagkahanaw ang pagtuo sa daghang mga katilingban, nahimugso pag-usab ang kalagnong pagtu-aw. Angay nato nga makaplagan ang tukma nga mga pulong, ang yano lamang, aron dali masabtan sa uban ang pagtuo nga naghatag kanato ug kinabuhi. Daghan mga tawo ang dili makatuo nga ang Ginoo nahigugma kanila sa tim-os. Alang sa uban, ang da- ghan nga mga pagsulay nahimong babag sa pagsalig sa Ginoo. Unsaon kaha nato pagpadayag nga hugtanon nga ang Ginoo nagpakabana sa mga duhaduha ug pag- Luyo sa mga pagduda ug mga kapakyasan, ang unang bahin sa ika 21 nga siglo, napatik ang paglambo sa kinalibutanong panghunana ug ang pag-ugmad sa kahugpongan tali sa mga katawhan: ang pagpakatap sa kinatilingbanong panahum, nahimung hinugpong pagtubag sa kasamtangang mga hagit (klima, kalikopan, panglawas, ekonomiya).... Ang hugtanong panaglambigitay sa mga kanasuran mahimong magdala ug kahadlok, motumaw unya ang paghatag ug dakong bili sa nasudnong tinguha batok sa uban. Apan dili ba usab kini mahimo abayan sa panagdait? Aduna pa gihapoy siyam ka milyong kabataan ubos sa pangidaron nga lima ang nangamatay matag tuig, ug 29% sa kabataan nga ana sa kabus nga mga nasud ang nahiagom sa malnutrisyon. Kini dili gayud makiangayon. Subay niini, angayang tagaan ug pagtamod nga aduna nay kausaban ang pagtagad sa mga kabataan, salamat ngadto sa Convention on the Rights of the Child {Kasabutan alang sa Katungod sa usa ka Bata}, nga kusganong giuyonan sa Assembly General of the United Nations sa tuig 1989; tungod sa kinalibutanong paningkamot nius-os ug 30%ang pagkamatay ug malnutrisyon sa mga bata sa niaging 20 ka tuig. Dili ingon niini ang kahimtang sa tanan nga nakasinati ug mga dagkong pagsulay. Akong nahinumduman ang usa ka batan-ong lalaki didto sa Taizé. Siya adunay nag-umidong sakit nga walay kaayohan. Hilabihan gayud ang iyang pag-antos. Ubay-ubay na nga mga kahigayonan sa maayong pagpuyo ang nahanaw kaniya. Apan luyo niini ang iyang mga mata ug kinatibuk-ang panlantaw nagpabiling andam ug tagana. Usa ka adlaw niana iya akong giingnan, "Karon nahibalo na ako unsa ang kahulogan sa pagsalig. Kaniadto wala ako magkinahanglan ani, apan karon gikinahanglan ko na." Ug nidugang siya sa iyang sulat kanako, "Dili ko angayang tugotan nga ang akong sakit mopasulabi sa akong kaugalingon ." Nakaingon ako sa akong kaugalingon: kung nasayod lamang gayud kining bataa unsa kadako ang natabang sa iyang gipamulong aron ako madasig ug ingon man usab ang uban diha sa iyang gipakita nga gawi. Iya gayud nga gipadayag nga mapaubsanon apan tim-os, ang misteryo sa Pagkabanhaw. a n g a k o n g k a l a g g i u h a w s a g i n o o ( s a l M o ) supak sa mga butang dili masabtan. Si Hesus mismo niambit sa mga kasakit sa mga nag-antos, ug mising- git didto sa krus: "Dios ko, Dios ko, nganong gibi- yaan mo ako?" Daghang mga kabataan nga nagtubo nga walay nag-ingon kanila nga ang Ginoo nahigugma kanila. Unsa kaha ang mag-uban kanila diha sa panaw sa ngadto sa dalan sa pagtoo? Diha sa ilang pagdako, anaay uban nga nahimulag sa kalambigitan sa Kristohanong katilingban. Sagad dili kini tataw kanila apan ang nagkalain-laing pang- hitabo maoy nagbutang sa pagtuo sa ubos nga bahin sa hut-ong sa mga kaakuhan. Unsaon kaha sa mga managhigalaay sa pagtabang sa usag-usa sa pagbag-o sa ilang kalambigitan sa katilingban sa mga matuohon sa ilang dapit? Usahay dako ang gintang sa kaalam sa natad sa pag- tuo ug sa kaalam gikan sa ubang tinubdan. Ang pagtuo nga nagpabilin sa ang-ang sa pagkabata maglisod sa pag- tubag sa mga hamtong nga pangutana. Atong makapla- gan ang kalipay diha sa pagpalawom sa pagtuo sa matag bahin sa atong kinabuhi . P a g b a g - o s a k a d a s i g Mitawag kanato ang Ginoo sa pag-usab sa kalibutan uban sa dakong tinguha ug kamapaubsanon. Ang mga hamtong makapadasig sa mga batan-on . Ang mga kabatan-onan aduna usab katakos nga dili ubos kay sa mga nag-una kanila. Kining maong kausaban kinahanglan nga magsu- kad kanato: atong tugotan ang nabanhawng Kristo sa pag-usab sa atong mga kasing-kasing, ug tugotan ta ang Espirito Santo nga motultol kanato sa pagpalawod aron ma- dasigon kitang mopanaw ugma damlag. Maglipay kita sa kauhaw nga gihatag sa Ginoo diri kanato! Kini nagahatag ug bag-ong kadasig sa atong kinabuhi. "Duol kamo kanako kadtong mga giuhaw; ang si kinsa nga gatingu- ha sa tubig sa kinabuhi makadawat niini nga walay bugti." Sa mga basahon nga naglangkob sa Bibliya ug gani bisan sa mga basahon sa ubang mga relihiyon, walay may tataw nga nagpadayag sa pagbatok sa kasakit sa usa ka tawong walay sala diha sa basahon ni Job. Gisalikway ni Job ang ang kawalay kahulogan sa kinabuhing puno sa pag-antos, ug nangindahay siya nga maayo pa kung wala na lang siya nahimugso. Apan bisan pa sa iyang maisugong pagsupak, siya mitamod sa Dios. Wala matubag ang tanan niyang mga pangutana apan nakakaplag siya ug kalinaw sa iyang pakighitagbo sa Ginoo. Marcos 15:34. Mga pamaagi: Biblikanhong pundok, hamubong pagbasa sa Bibliya matag adlaw, higayon alang sa hilom nga pamalandong, mga pagbansay diha sa mga parokya, paghimo ug mga pagtuon uban sa mga tulonghaan sa teolohiya o sa ubang pundok sa simbahan, mga kurso sa internet... Pinadayag 22:17.
u n s a a n g i M o n g g i b u h a t s a i M o n g k a g a w a s a n ? P a t a g a M t a M a a n g i n y o n g k a u g a l i n g o n s a P u l o n g s a d i o s u g s a P a g - a M P o u b a n s a u s a g - u s a Sa Europa, ug sa lain pang dapit sa kalibu- tan, usa kini ka hilisgutan nga dako ug luna sa tawhanong galamhan. Kawhaan na nga mga katuigan ang nila- bay, sa wala pa ang mga mahinungdanong kausaban sa Europa, atong naagian ang da- ghan nga mga babag ug atong napanganda- man ang duha ka tigum alang sa mga kaba- tan-onan sa Tungatungang Europa: - ang panagtigum sa Sidlakan-ug-Kasad- pan sa Pécs, Hungary. Samtang ang mga kaba- tan-onan nagtigum, naabli ang "Iron Curtain" sa tibuok Europa taliwala sa Hungary ug Aus- tria. Sa Tsina nahimamat namo ang mga pundok sa mga Kristiyanos nga dako ang pagta- mod sa bililhong bahandi nga mao ang Bibliya. Ang uban buot untang mobasa ka- nunay, apan malisod kini buhaton . Uban kanila atong hinumduman kining duha ka pamaagi: - Ang kina-uyokan sa Bibliya mao ang gugma sa Dios. Taliwala sa Dios ug sa tawo, nagsugod ang tanan sa kalolot sa unang gugma; unya niabot ang mga babag ug ang pagluib. Apan ang Ginoo wala mihunong sa paghigugma; Siya kanunayng nangita sa iyang katawhan. Ang Bibliya usa ka sugilanon sa pagkamaunongon sa Dios. - Gihatag sa Ginoo ang iyang kaugalingon diha ni Kristo: Siya ang Pulong sa Dios. Siya, si Kristo, atong mahimamat sa atong pagbasa sa Bibliya, madungog nato ang iyang tingog; modangat kita sa pakighiusa kaniya. Mahimong usa ra ka pulong ang atong mahinumduman sa atong pagbasa . Ang lab- ing mahinungdanon ato kining mapakita sa buhat. Sa nianang paagiha ato kining ma- sabtan. - sa tigum sa Wroclaw, Poland. Samtang nangandam niining maong tigum ang "Ber- lin Wall" natumba, nagtugot kini sa 0,000 ka mga batan-on sa tibuok Europa nga ga- wasnong magtigum sa labing unang higay- on. Didto sa Tsina, kami nag-ampo uban sa mga Kristiyanos ginamit ang mga awit sa Taizé sa ilang pinulongan. Nangutana gani ang uban unsaon pagpahigayon ug pag- ampo kuyog sa uban . Among gipaambit ang pipila ka dali nga paagi ngadto kanila subay sa among dugay na nga kasinatian. Kinahanglan lamang nga mapahaum ang nagkalainlaing hiyas sa matag simbahan. Himoa ang lawak alampoanan nga makadapit ngadto sa pag-ampo ginamit ang mga Sa Wroclaw, si Brother Roger namulong sa mga nitambong: "Karong tuiga daghan ang mga tawo nga nakasaksi sa pagkatumpag sa "Iron Curtain," sa susamang higayon ang ali sa kahadlok ug kaulawan nagun-ob na. Mao nga sa kasamtangang mga adlaw, daghan ang nag-ampo adlaw'g gabii alang sa kaga- wasan sa tanang katawhan." yanong pamaagi, aron kini makapadasig kanato sa pagsimba.{/} Himoa ang pag-ampo nga hapsay: mga awit, salmo, pagbasa, awit, kahilom(-0 minutos), pangaliya, Amahan Namo, katapusang pag-ampo, awit. Pagpili ug mubo nga tudling sa Bibliya sa panahon sa pag-ampo, aron dali masaba- tan, ug igahin ang pagpasabot sa mga lisud nga tudling human sa pag-ampo . Pag-awit ug usa ka tudling nga subli-sublion gikan sa Bibliya o sa tradisyon aron sa ingon niini motuhop kini sa atong galamhan. Ang inawit nga tudling dali masag-ulo ug mahimong madala sa adlaw-adlaw. Human sa kawhaan ka tuig , sa 00, tulo ka panagtigum nagpatapok sa mga batan-on niadtong Mayo: sa Vilnius (Lithuania), niad- tong Oktobre sa Pécs (Hungary), ug sa hina- pos sa Disyembre sa Poznan (Poland) alang sa tigum sa Europa. Ning maong kalihokan, buot natong pangutan-on ang atong kaugalingon: karon sa Europa ug sa tibuok kalibutan igo ba ang atong pamalandong mahitungod sa kahulo- gan sa kagawasan? Ang matag batan-on ma- himong mangutana sa ilang kaugalingon: Unsay inyong gihimo sa inyong kagawasan? Gamita ang mga yanong timailhan: sa Biernes sa gabii, pagbutang ug krus sa salog. Dapita ang tanan sa pagpatong sa ilang mga agtang ngadto sa krus agi ug timaan sa pagtugyan ngadto kang Kristo sa ilang mga kabudlay ug sa mga kasakit sa kalibutan. Sa Sabado sa gabii mahimong basahon ang Ebanghelyo sa Pagkabanhaw samtang ang mga kabataan modagkot sa mga kandila, timailhan sa pagpakaylap sa kahayag sa Kabanha- wan. Sa tibuok kalibutan, adunay mga panag-ingan kung giunsa pagmahal ang Bibliya, giunsa nini pagtuhop ang kinahiladman sa tawo ug ang kinutuban sa maong gugma. Sa Latvia, niadtong 1940, usa ka pari nga ginganlan ug Victor ang gidakop tungod sa paghupot ug Bibliya. Gilabay sa salog sa mga tinugyanan sa balaod ang Bibliya ug nimando sa pari sa pagyatak niini. Niluhod siya ug nihalok sa Bibliya. Tungod niini siya gisilotan ug napulo ka malisud nga tuig isip ulipon sa Siberia. Tali sa Balaang kasulatan, usa ka obispo sa Pilipinas ang niingon: "Ang Dios mamulong, ug ang Dios usab mamati, ilabi na sa mga balo, mga ilo, mga nilutos, ug mga kabus nga hinikawan sa tingog. Ug aron masabtan nato ang Pulong sa Ginoo, angay natong magkat-onan sa pagpamati sama nga Dios namati." M g a p i p i l a ka l a ka n g s a 0 0 s a p a n a w s a p a g s a l i g d i h a s a ka l i bu t a n si brother alois uban sa pipila ka brothers moadto sa... ... sa Portugal: tigum sa Porto, Febrero - ...sa bosnia-herzegovina: sarajevo, septembre - ... sa norway: oslo ug trondheim, septembre - kalibutanong tigum sa mga kabatanonan ang ika-limang asyanong tigum ipahigayon sa Pilipinas, sa Manila, Febrero -, 00 sa tigum sa Poznan ipahibalo ang dapit sa... ...ikaduhang kalibutanong tigum sa latin america, disyembre -, 00 ...ang ika Europyohanong tigum, december , 00 - unang adlaw sa Enero 0 Mga mensahe nga nadawat alang sa tigum sa Poznan: tan-awa sa P r e s s e s d e T a i z é , 7 1 2 5 0 T a i z é , F r a n c e , C P P A P n ° 0 1 1 0 K 7 9 6 0 8
D L 1 1 1 0 P h o t o s T a i z é D i r e c t e u r d e p u b l i c a t i o n : A T r o c h a r d , E d i t i o n e t i m p r e s s i o n A t e l i e r s e t


Unsa ang Bt Talong? Usa kini ka klase sa genetically modified (GM) crop nga gimugna pinaagi sa artipisyal nga pagbalhin sa similya sa usa ka mikrobyo (nga gitawag ug Bacillus thuringiensis ) sa yuta aron makamugna og kaugalingong hilo batok sa mga ulod (Fruit and Shoot Borer o FSB). Gitawag usab kini nga Fruit and Shoot Borer Resistant Talong o FSBR talong. Kung kaunon sa ulod ang Bt Talong, maapil usab nila og kaon ang hilo nga gikan sa mikrobyo nga gibutang sa Bt talong. Tunawon sa hilo ang ilang tiyan ug mao kini ang hinungdan sa ilang pagkamatay. Naay dakong kalagmitan nga ang Pilipinas mahimong unang nasud sa Asya nga magpagawas ug Bt talong. Mao pud kini ang unang gulay nga naay hilo para sa ulod nga ibaligya sa merkado diri sa Pilipinas. Kinsa ang nagmugna niining Bt Talong? Ang Bt talong gimugna sa Maharashtra Hybrid Seed Company o Mahyco, ang lokal nga subsidiary sa Monsanto sa India. Ang Monsanto usa sa mga dagkong korporasyon sa kalibutan. Mao kini ang nanag-iya sa teknolohiya nga gigamit sa pagmugna ug genetically modified crops sama sa Bt Talong. . Kinsa ang nagduso niining Bt Talong sa Pilipinas? Ang Institute of Plant Breeding sa University of the Philippines sa Los Banos, nga gipanguluhan ni Dr. Desiree Hautea ang nagduso nga dalhon ang Bt talong dinhi sa Pilipinas. Gitagaan sila og libreng lisensya sa Mahyco aron magmugna ug uban pang mga variety nga taas ang pamunga arong ibaligya sa mga mag-uuma. Gisuportahan usab kining proyekto sa USAID, kauban ang Cornell University pinaagi sa Agricultural Biotechnology Support Project (ABSP II). Apan wala nila gipahibalo kung unsa gayud ang ilang mga nasabutan bahin niining proyekto. Unsang aspeto sa Bt Talong ang namugna diri sa Pilipinas? Gipahigayon sa Mahyco sa India ang orihinal nga pagbalhin sa Bt nga hilo sa talong nga gikan sa Pilipinas aron makamugna ug Bt talong. Kaniadtong 2004, gidala sa mga Pilipino nga siyentipiko ang mga talong nga gikan sa Pilipinas sama sa Mara, Mistisa, Dumaguete Long Purple ug Casino sa India aron ibalhin o ibutang ang Bt nga hilo pinaagi sa gitawag nga hybridization. Ang mga liso nga produkto sa maong hybridization ang gidala pagbalik sa Pilipinas sa IPB kaniadtong tuig 2005-2006 aron ipaliwat usab sa mga lokal nga similya sa talong. Unsa ang kasamtangang ang-ang sa Bt Talong sa Pilipinas? Gi-aprobahan na niadtong September 29, 2009 sa Bureau of Plant Industry (BPI), ilalom sa Department of Agriculture (DA) ang aplikasyon sa UPLB-IPB sa pagpatigayon ug multi-location field trial sa Bt Talong sa Pilipinas, sa mga mosunod nga mga lugar: 1) University of the Philippines, Los Baños, Laguna, 2) Camarines Sur State Agricultural College, Pili, Camarines Sur, 3) Pangasinan State University,Sta. Maria, Pangasinan, 4) Visayas State University, Baybay, Leyte, 5) Sta. Barbara, Iloilo, 6) Kabacan, North Cotabato, 7) UP Mindanao, Davao City Unsa ang basehan sa pag aproba sa Bt Talong field releases sa Pilipinas? Ang dokumento nga gipasa sa Mahyco sa Indian evaluators mao ra usab ang dokumento nga gipasa sa National Committee on Biosafety in the Philippines (NCBP) ug sa IPB. Sa India, ang Bt Brinjal (Brinjal ang tawag nila sa talong) miagi sa dili moubos sa duha ka tuig nga pag-field trials, usa nag-apply ang Mahyco para makomersyo ang Bt Brinjal, niadtong 2009. Pero ang maong aplikasyon wala gi-aprobahan sa Minister of the Environment sa India. Sa Pilipinas, tungod sa kagamayon sa mga impormasyon nga gipadayag sa IPB ug uban pang mga konektadong ahensya sa publiko kabahin sa Bt talong, wala nasayud ang publiko kung aduna naba silay gipahigayon nga risk assessment study o pagtuon kabahin sa posibleng makadaut nga epekto sa Bt Talong sa kinaiyahan ug sa panglawas sa tawo. Sa laing bahin, adunay kaugalingong pagtuon kabahin sa datus sa Mahyco si Professor Gilles-Eric Seralini, usa ka siyentipiko nga miyembro sa "Independent Reseach and Information on Genetic Engineering (CRIIGEN)" nga komite nga nakabase sa France ug si Dr. Judy Carmen sa Institute of Health And Environmental Research sa New Zealand. Ang maong pagtuon nagpakita nga ang Bt Talong aduna gayud'y risgo sa kinaiyahan ug sa panglawas sa tawo. Matud pa sa ilang pagtuon, mao kini ang pipila sa mga nailhan nila nga ilang gisumite sa mga Indian evaluators. a. Ang Bt Talong giusab aron makamugna og dili pa masayrang insecticide toxin o hilo nga wala gigamitan ug toxicity test. Gibuhat kini aron lang mapasayon ang ilang trabaho. b. Ang "cells"sa Bt Talong adunay 'gene"nga nagahatag og resistensya sa kanamycin nga kasagarang gigamit sa mga antibiotics. Kini nagapataas sa risgo sa mga mamamalit o consumers nga mamahimong dili na modawat o resistant sa mga antibiotic nga medisina nga posibleng moresulta sa dili na pagkaayo sa mga sakit pinaagi sa antibiotics. c. Milongtad lamang ug 90 ka adlaw ang toxicity test nga gipahigayon sa Mahyco aron makit-an ang epekto sa Bt Talong kung kini kaunon. Kulang kini aron matan-aw o makit-an ang malungtarong epekto niini sama sa posibleng mga sakit. d. Dili igo ang pagtuki nila sa malungtarong epekto sa hilo sa Bt Talong sa mga dili kinahanglan hiluan nga mga insekto o mananap sama sa alibang-bang ug uban pa, ug sa maayong kahimtang sa yuta . e. Ang pagtuon nga gipahigayon kulang para maghukom nga walay mamahimong kontaminasyon sa mga kasikbit nga mga gitanum nga talong. Ang kontaminasyon magahatag ug dakong problema dili lang sa mga mag-uuma, apil usab ang mga mamalitay tungod kay dili nila ma-ilhan kung ang ilang tanum o gipalit nga talong kontaminado na kini ug genetically modified (GM) varieties; f. Ang pagtuon wala usab nagbatbat sa probabilidad nga ang proseso sa pagmugna og BT talong makamugna usab sa lain pang dilikadong hilo nga makapeligro sa katawhan; g. Ang pagtuon nga mahimong lang gamiton sa Mahyco para suportahan ang ilang pagduso nga luwas ang Bt Talong mao ang isa ka higayong pagtuon sa ilaga. Pero ang maong pagtuon miagi usab ug mga sayop o procedural mistakes nga naghimo og sayop usab nga pagpresentar sa konklusyon o conclusion. ang normal nga pagkuha og "biochemical measurement" sa dugo mao ang 18-20 para mahibaluan ang sitwasyon sa usa ka hayop, pero pito lang ang gihimo sa Mahyco. Pananglitan,
Ngano ato man babagan ang field testing ug komersyalisasyon sa Bt Talong? Sama sa India, nagatuo kita nga ang kakulangon sa malangkubon ug independenteng pagtuon sa risgo bahin sa Bt Talong, saktong basehanan aron ipahunong ang field testing. Ang pagpili sa Davao City isip usa ka field testing site para sa Bt talong maoy dayag nga pagsupak sa bag-ong gipasa nga balaud sa "Organic Agriculture Ordinance of Davao City (Ordinance No. 0384-10) nga nagduso og "organic farming systems and practices". Klaro usab sa maong ordinansya nga dili mamahimong mag-uban ang organikong pananum ug ang GM nga mga pananum. Bisan ang bag-ong gipasa nga Organic Agriculture Act of 2010 or RA 10086, naga ingon nga ang mga pananum nga Genetically Modified Organisms (GMO) wala nagasubay sa kauyokan sa organikong pagpanguma. Kita nabalaka usab kabahin sa mga musunod: 1) KULANG SA IMPORMASYON. Katungod sa mga mag-uuma ug sa publiko nga mahibal-an ug masabtan ang tanan matang kabahin niining Bt talong aron masusi ang epekto niini. Apan walay klarong impormasyon ang gihatag gikan sa mga ahensya sa gobyerno bahin sa Bt talong. 2) WALAY KONSULTASYON SA PUBLIKO. Wala niagi sa proseso kon asa dapat naay konsultasyon sa publiko una aprubahan sa Scientific and Technical Review Panel (STRP) ug sa BPI ang pagpaagi sa field trial testings. 3) ISYU SA LUWAS UG SEGURIDAD SA PAGKAON. Kulang ang mga pagtuon bahin sa risgo niining Bt talong kung kini isabwag sa kinaiyahan. Kini pa lang , igo na nga rason aron babagan ang pagpatuman sa field testing. 4) KONTAMINASYON UG PAGKAWALA SA NAGKADAIYANG KINABUHI O BIODIVERSITY. Daghang mga kasinatian sa laing nasud ang nagpamatuod nga ang GMO makadaut sa kinaiyahan. Sa Mexico,nadaut ang mga kamaisan kay natakdan sa gisabwag sa Monsanto nga Bt corn. Mao kini pud ang nahitabo sa Hawaii ug sa Thailand sa pagsulod sa GM papaya. Dili dapat nato hulaton nga mahitabo pud kini sa Pilipinas sa pagsulod niining Bt talong. 5) LAHI NA ANG MANAG-IYA SA SEMILYA. Ang Monsanto na ang manag-iya sa binhi sa Bt talong. Kay matakdan ang mga native variety sa Bt talong, mapugos ang mga mag-uuma nga mupalit og binhi sa Monsanto aron lang naay itanum nga talong. 6) MEKANISMO KABAHIN SA GMOs SA NASUD WALA NASUBAY UG KAKULANGON SA PAKIGKOMPROMISO. Dili masaligan ang mga tawo nga nagdumala sa mga ahensya nga nagabantay sa mga GMO. Kasagaran, naay silay mga koneksyon sa mga dagkong chemical na korporasyon mao nga ang ilang mga interes nakatali gihapon sa mga interes sa mga korporasyon. Ayohon usa ang sistema bag-o ipatuman ang GM field testing aron walay sayop ug nasa interes sa mga mag-uuma ang mga desisyon nga buhaton niiining mga ahensya.. 7) DILI KINAHANGLANON. Daghang organikong pamaagi ang pwedeng mabuhat sa usa ka mag-uuma aron mapatay ang ulod sa talong. Dili na kinahanglanon pa nga musugal pa kita sa usa ka Bt talong nga walay kasiguraduhan ang epekto sa iyang hilo sa kalawasan ug kinaiyahan. Unsa atong gusto mahitabo? Tungod niini, gi-awhag namo ang local nga panggamhanan sa Davao City nga:
Magpahigayon ug imbistigasyon kabahin sa "status"sa field trial sa syudad, mag-require ug transparency ug magpahigayon og konsultasyon sa publiko kabahin sa Bt Talong tungod kay katungod man natong mga katawhan ang masayud ug moapil sa paghimo og desisyon kabahin sa mga butang nga makaapekto sa atong panglawas ug sa atong kinaiyahan subay usab sa atong Local Government Code;
Ipaundang dayon ang field trial kung nagsugod na kini;
Ipahigayon na dayon ang pagpatuman sa Organic Agriculture Ordinance, tungod kay ang organikong pag-uma mao ang tamang stratehiya o pamaagi aron matubag ang lokal ug kalibutanhong problema sa seguridad sa pagkaon ug sa kinaiyahan Para sa nasyonal nga gobyerno
Ipahunong dayon ang field trials sa Bt Talong sa tanang field sites sa Pilipinas ug ang planong pagkomersyo; ug katibuk-ang pagpatuman sa Organic Agriculture Act 2010. Unsa ang pwede nato mahimo? Mag-organisa ug mga fora o meeting, magpahigayon og pagtuon sa inyong komunidad aron madungagan ang kahibalo o pagsabot kabahin sa isyu
Ipaambit sa uban ang maong isyu pinaagi sa emails, blog o texts Motambong/mag-organisa ug mga prayer vigils, magprotesta sa kalsada sa pagdili sa mga GMOs nga pananum Mopirma sa mga signature campaign kabahin sa isyu Magpadala ug mga sulat sa mga government leaders para ihunong ang field trials ug ang pagkomersyu sa BT Talong Mayor Sara Duterte Davao City Hall City Hall Drive, Davao City Secretary Proceso Alcala Department of Agriculture Elliptical Road, Quezon City. For more information, contact: Angelica Castro, GOM Coordinator Telephone No. 082.299.4552