Kon an Kon an Usa nga Imo Usa nga Imo Hinigugma Hinigugma Namatay... Namatay...
Mayada ba usa nga imo hinigugma nga nakaturog ha kamatayon? Nasusubo ka pa ba gihapon? Nagkikinahanglan ka ba hin bulig ha paglampos han imo kabidoan? Mayada ba paglaom para han namatay? Kon mayada, ano ito? Paonan-o kita makakasiguro? Hini nga bokleta, an sugad nga mga pakiana makakarawat hin nakakaliaw nga mga baton tikang ha Biblia. Gindadapit namon kamo nga basahon ito hin maopay. "Diri Ito Totoo!" PAHINA 3 Normal ba nga Umabat Sugad Hini? PAHINA 7 Paonan-o Ko Malalamposan an Akon Kabidoan? PAHINA 14 Paonan-o Makakabulig an Iba? PAHINA 20 An Sigurado nga Paglaom Para han mga Patay PAHINA 26 Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga ginsusuportaran han boluntaryo nga mga donasyon. Kon karuyag mo maghatag hin donasyon, alayon kitaa an Gawas la kon lain an ipinakita, an mga kotasyon han Kasuratan tikang ha moderno-nga-yinaknan nga New World Translation of the Holy Scriptures - With Refences. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay When Someone You Love Dies Gin-imprinta han Oktubre 2014 Waray-Waray (we-SA) ˘ 1994, 2009 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania Mga Nagpublikar Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., Wallkill, New York, U.S.A. Made in Japan
"Diri Ito Totoo!" USA nga lalaki ha New York (E.U.A.) an Jonathan nagsasaysay: "An akon anak hi nabisita ha mga sangkay mga pipira ka milya an kahirayo. An akon asawa, hi Valentina, diri karuyag nga ku- madto hiya ha iya mga sangkay. Pirme hiya nga kinukulba ha tra- piko. Kondi karuyag niya an mga elektroniko, ngan an iya mga sangkay mayada talyer diin mahimo hiya makakuha hin prakti- kal nga eksperyensya. Nakadto ako ha ba- lay ha weste nga Manhattan, ha New York. An akon asawa nabisita ha iya mga par- yente ha Puerto Rico. Naghunahuna ako, 'hi Jonathan mabalik dayon.' Ngan nagta- gingting an doorbell. 'Sigurado nga hiya ito.' Diri ngay-an. Polis ngay-an ngan mga paramediko. 'Kilala mo ba ini nga lisen- sya ha pagmaneho?' nagpakiana an polis. 'Oo, lisensya iton han akon anak, hi Jonathan.' 'Mayada kami ma- raot nga sumat ha imo. Mayada aksidente, ngan . . . an imo anak, . . . an imo anak namatay.' An akon siyahan nga baton, 'Diri ito to- too!' Iton makaharadlok nga hitabo nagsamad ha amon mga ka- singkasing nga gintatambal pa gihapon, bisan katapos hin mga tuig."
'Mayada kami maraot nga sumat ha imo. Mayada aksidente, ngan . . . an imo anak, . . . an imo anak namatay.' Usa ka amay ha Barcelona (Espanya) an nagsu- mon. Paglabay hin tulo ka oras patay na hiya. An pag- rat: "Ha Espanya durante han dekada han 1960, dugo ha utok nagtapos han iya kinabuhi. malipayon kami nga pamilya. Nakada hi Mar ' ıa, an "An kamatayon ni Paquito nahitabo sobra 30 ka akon asawa, ngan an amon tulo nga kabataan, hi Da- tuig na an naglabay. Bisan pa hito, an hilarom nga vid, hi Paquito, ngan hi Isabel, nga an edad 13, 11, suol hiton nga kawara nagpapabilin ha amon tubtob ngan 9. hini nga adlaw. Diri mahihimo nga mawara han mga "Usa ka adlaw han Marso 1963, hi Paquito inabot ginikanan an usa nga anak ngan diri umabat nga na- ha balay tikang ha eskwelahan nga nagrireklamo nga wad-an hira hin usa ka butang nga ira kalugaringon masuol hinduro an iya ulo. Nahipausa kami kon ano - bisan pa kon hilawig na nga panahon an naglabay an hinungdan - kondi waray pag-iha hinbaroan na- o damu pa an ira iba nga kabataan." 4 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
Inin duha nga mga eksperyensya, diin nawad-an an mga ginikanan han ira kabataan, nagpapakita han ka- hilarom ngan nagpapabilin nga samad kon namama- tay an usa nga bata. Totoo gud an mga pulong han usa ka doktor nga nagsurat: "An kamatayon han usa nga bata kasagaran na nga labaw nga makabibido ngan makalilisang kay han kamatayon han gurang nga tawo tungod kay an bata amo an membro han pa- milya nga diri ginlalaoman nga mamamatay. . . . An kamatayon han bisan hain nga bata nagpapakita han kawara han tidaraon nga mga ambisyon, mga relas- yon [anak, umagad, kaapohan], mga eksperyensya, . . . nga waray pa mapahimulosi." Ngan inin pagbati hin kawad-i mahimo liwat iaplikar ha bisan hin-o nga babaye nga nawad-an hin usa nga bata tungod han kapunit. An namatayan nga asawa nagsasaysay: "An akon bana, hi Russel, nag-aalagad sugad nga usa ka medi- kal nga kabulig ha lugar han girra ha Pasipiko duran- te han Girra ha Kalibotan II. Hinkit-an niya ngan na- luwas hiya ha pipira makangingirhat nga mga girra. Binalik hiya ha Estados Unidos ngan ha labaw mura- yaw nga kinabuhi. Ha urhi nag-alagad hiya sugad nga ministro han Pulong han Dios. Ha iya 60 anyos nga pa- ngidaron nagtikang hiya magkaada hin mga tigaman han sakit ha kasingkasing. Ginsarihan niya an pagki- nabuhi hin aktibo nga kinabuhi. Ngan, usa ka adlaw han Hulyo 1988, nag-antos hiya hin makuri nga ata- ke ha kasingkasing ngan namatay. Makabibido an iya kamatayon. Waray ngani ako makasiring ha iya hin panamilit. Diri la hiya kay akon bana. Hiya an akon pinakaduok nga sangkay. Magkaupod kami hin sobra 40 ka tuig ha amon kinabuhi. Yana baga in kinahang- lan atubangon ko an labi nga kahidlaw." Pipira la ini han yinukot nga mga trahedya nga na- abot ha mga pamilya ha bug-os nga kalibotan kada adlaw. Sugad han isusumat ha imo han kadam-an ma- bidoon nga mga tawo, kon an kamatayon nagkuku- ha han imo anak, han imo bana, han imo asawa, han Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay imo ginikanan, han imo sangkay, tinuod nga amo ito an tinawag han Kristiano nga parasurat hi Pablo nga, "an kataposan nga kaaway." Agsob nga an siyahan natural nga gios ha makaharadlok nga sumat bangin amo an pagnigar, "Diri ito totoo! Diri ako natoo hito." Agsob nga nasunod an iba nga mga gios, sugad han makikita naton. - 1 Korinto 15:25, 26. Kondi, antes naton paghisgutan an mga pagba- ti han kabidoan, aton batunon an pipira importan- te nga mga pakiana. An kamatayon ba nanganga- hulogan nga kataposan hiton nga tawo? Mayada ba paglaom nga makikita naton utro an aton mga hini- gugma? Mayada Totoo nga Paglaom An parasurat han Biblia nga hi Pablo naghatag hin paglaom han katalwasan tikang hiton "kataposan nga kaaway," an kamatayon. Hiya nagsurat: "An kamata- yon pagwawad-on." "An kataposan nga kaaway nga pagwawad-on amo an kamatayon." (1 Korinto 15:26, The New English Bible) Kay ano nga sigurado gud hi Pablo hiton? Tungod kay gintutdoan hiya han usa nga ginbanhaw tikang ha mga minatay, hi Jesu-Kris- to. (Buhat 9:3-19) Iton an hinungdan liwat kon kay ano nga hi Pablo nakagsurat: "Tungod kay pinaagi han usa ka tawo [Adan] inabot an kamatayon, pinaa- gi han usa ka tawo [Jesu-Kristo] liwat inabot an pag- kabanhaw tikang ha mga minatay. Kay sugad nga ha kan Adan an ngatanan nagkakamatay, sugad man ha kan Kristo an ngatanan pagbubuhion." - 1 Korinto 15: 21, 22. Nabido gud hi Jesus han iginkita niya an balo nga babaye ha Nain ngan hinkit-an an iya patay nga anak nga lalaki. An asoy han Biblia nagsusumat ha aton: "Samtang [hi Jesus] nagtitikahirani ha ganghaan han siyudad [Nain], kitaa! didto mayada gindadara ha gowa nga usa nga minatay, an bugtong nga anak nga lalaki han iya iroy. Gawas pa, hiya balo nga babaye. An kadam-an nga mga tawo han siyudad inupod liwat ha iya. Ngan han pakakita han Ginoo ha iya, nalooy 5
hiya ha iya, ngan siniring ha iya: 'Ayaw na pagtangis.' sipulo katapos han iya pagkabanhaw tikang ha mga Dida hito hiya hinirani, ngan kinamkam an andas, minatay." - Juan 21:12-14. ngan an mga nagdadara nangukoy, ngan hiya nag- siring: 'Olitawohay, nasiring ako ha imo, Bangon!' Ngan an minatay liningkod ngan nagtikang magya- kan, ngan iya iginhatag hiya ha iya iroy. Yana nahad- lok hira ngatanan, ngan ira ginhimaya an Dios, nasi- ring: 'Daku nga manaragna an ginpabangon ha butnga Salit, hi Pedro makakagsurat nga may bug-os nga pagtoo: "Bulahan an Dios ngan Amay han aton Ginoo Jesu-Kristo, kay tungod han iya daku nga kalooy igin- hatag niya ha aton an usa ka bag-o nga katawo ngad- to ha buhi nga paglaom pinaagi han pagkabanhaw ni Jesu-Kristo tikang ha mga minatay." - 1 Pedro 1:3. naton,' ngan, 'an Dios dinuaw ha iya katawohan.' " Ti- gamni kon paonan-o nalooy hi Jesus, salit iya ginban- haw an anak nga lalaki han balo nga babaye! Hunahu- naa kon ano an iginpapasabot hiton para ha tidaraon! Iginpahayag ni apostol Pablo an iya marig-on nga paglaom han hiya nagsiring: "Natoo ako ha ngata- nan nga mga butang nga iginbutang ha Balaud ngan nahasurat ha mga Manaragna; ngan naglalaom ako - Lukas 7:12-16. Didto, ha atubangan han mga nakakakita, naghimo hi Jesus han diri-malimtan nga pagkabanhaw. Usa ito ka ti- g a m a n ha n p a g k a b a nha w Mga Pakiana nga Angay Isipon Ano an natural nga gios ha kamatay han usa nga hinigugma? ha Dios, nga amo an pagla- om nga ginlalaoman liwat hini nga mga tawo, nga magka- kaada pagkabanhaw han mag- tadong ngan diri-magtadong." - Buhat 24:14, 15. nga iya igintagna mga pipi- ra ka panahon na antes hini Ano an ginbuhat ni Jesus para han balo nga babaye ha Nain? Salit minilyon nga mga tawo an mahimo magkaada hin nga hitabo, usa ka pagpaba- lik ha kinabuhi ha tuna ila- Ano nga saad an iginhatag ni Jesus mahitungod han mga patay? marig-on nga paglaom nga makita an ira mga hinigugma rom han "bag-o nga langit." Hiton nga hitabo hi Jesus nag- Kay ano nga sigurado hi Pedro ngan Pablo nga mayada gud pagkabanhaw? nga buhi utro ha tuna kondi ilarom han kaiba nga mga ka- siring: "Ayaw kamo panhipau- himtang. Ano nga mga kahim- sa hini, kay maabot an oras nga an ngatanan nga aadto ha Ano nga pakiana an takos batunon? tang ito? An dugang nga mga detalye han basado-ha-Biblia handumanan nga mga lubnga- nga paglaom para han aton nan makakabati han iya tingog ngan mangogowa." - Pahayag 21:1, 3, 4; Juan 5:28, 29; 2 Pedro 3:13. An iba han mga nakakita ha usa nga pagkabanhaw amo hi Pedro, upod an iba pa han 12 nga inupod kan Jesus ha iya mga pagbiyahe. Tinuod nga ira hinbatian an binanhaw nga hi Jesus nga nagyakan ha Dagat han Galilea. An asoy nagsusumat ha aton: "Hi Jesus nagsi- ring ha ira: 'Kadi, pamahaw kamo.' Waray bisan usa han mga disipulo an mayada kaisog ha pagpakiana ha iya: 'Hin-o ka?' tungod kay maaram hira nga an Ginoo adto. Inabot hi Jesus ngan kinuha hin tinapay ngan iginhatag ito ha ira, ngan an isda liwat. Ini yana an ikatulo ka beses nga hi Jesus nagpakita ha iya mga di- nagkamatay nga mga hinigugma paghihisgutan ha ka- taposan nga bahin hini nga bokleta, nga may ulohan "An Sigurado nga Paglaom Para han mga Patay." Kondi siyahan tagdon naton an mga pakiana nga ba- ngin iginpapakiana mo kon nagkakabidoan ka tungod han kamatay han imo hinigugma: Normal ba an mabi- do sugad hini? Paonan-o ko malalamposan an akon ka- bidoan? Ano an mahihimo han iba basi mabuligan ako ha paglampos? Paonan-o ako makakabulig ha iba nga nagkakabidoan? Ngan importante, Ano an ginsisiring han Biblia mahitungod han sigurado nga paglaom para han mga patay? Makikita ko daw utro an akon mga hi- nigugma? Ngan diin? 6 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
Normal ba nga Umabat Sugad Hini? U SA ka mabidoon nga lalaki an nagsurat: "Sugad nga bata ha Inglatera, gintutdo- an ako nga diri ipahayag an akon mga pagbati ha publiko. Nahinunumduman ko an akon amay, usa ka sundalo hadto, nagyayakan ha akon nga nakatak-om an iya mga ngipon, 'Ayaw pagtangis!' kon mayada usa ka butang baranan han mga tawo nga dayag nga nagpakita han nga nakahimo ha akon hin kasakit. Diri ko mahinum- ira kabidoan. Hi Hadi David nagkabidoan han kawara duman kon ginhadkan o ginhangkopan an akon ka- han pinatay nga iya anak hi Amnon. Ha pagkamatu- bugtoan ngan ako (upat kami) han akon iroy. An od, hiya "nagtangis hinduro nga pagtangis." (2 Sam- akon edad 56 han hinkit-an ko an akon amay nga na- uel 13:28-39) Nagmabidoon pa ngani hiya ha kamatay matay. Inabat ako hin daku nga kabidoan. Kondi, ha han iya malingo nga anak hi Absalon, nga nangalim- siyahan, diri ako makatangis." basog ha pag-agaw han pagkahadi. An asoy han Bib- Ha iba nga mga kultura, iginpapahayag han mga lia nagsusumat ha aton: "Ngan [hi David] an hadi na- tawo an ira mga pagbati ha dayag. Malipayon man subo hinduro, ngan kinadto ha sulod ha igbaw han hira o masurub-on, maaram an iba kon mationan-o an ganghaan, ngan nagtangis; ngan han naglakat hiya, ira inaabat. Ha luyo nga bahin, ha iba nga mga bahin hiya nagsiring: 'O anak ko nga Absalon, anak ko, anak han kalibotan, ha norte nga Europa ngan Britanya, ko nga Absalon! Ako unta an namatay para ha imo, an mga tawo, labi na an kalalakin-an, ginmumolde O Absalon, anak ko, anak ko!' " (2 Samuel 18:33) Nag- nga itago an ira mga pagbati, nga pugngan an ira kabidoan hi David pariho han bisan hin-o normal nga mga emosyon, nga magpabilin nga kalmado ngan diri amay. Ngan damu ka beses nga an mga ginikanan na- emosyonal ha panahon han kakurian ngan diri igpa- ngangandoy nga hira unta an namatay ha baylo han hayag an ira mga pagbati ha dayag. Kondi kon nag- ira kabataan! Baga in diri gud natural nga mamatay aantos ka han kamatay han imo hinigugma, sayop ba an bata nga una ha ginikanan. an pagpahayag han imo kabidoan? Ano an ginsisiring Paonan-o ginios hi Jesus han namatay an iya sang- han Biblia? kay hi Lasaro? Nagtangis hiya han hirani na ha iya lubnganan. (Juan 11:30-38) Ha urhi, nagtangis hi Ma- Adton Nagtangis ha Biblia ria Magdalena samtang nahirani hiya ha lubnganan ni An Biblia iginsurat han mga Hebreohanon ha este Jesus. (Juan 20:11-16) Totoo, an usa nga Kristiano nga rehiyon han Mediteranyo, mapinahayagon hira nga nasabot ha paglaom ha pagkabanhaw han Bib- nga mga tawo. Nagsusulod ito han damu nga mga sus- lia diri nagkakabidoan hinduro, sugad han iba nga Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 7
waray matin-aw nga basihanan ha Biblia para han ira mga tinotoohan mahitungod han kahimtang han pa- tay. Kondi sugad nga tawo nga mayada normal nga mga pagbati, an totoo nga Kristiano, bisan kon may- ada paglaom ha pagkabanhaw, nasusubo ngan nagka- kabidoan ha bisan hin-o nga namatay nga hinigugma. - 1 Tesalonika 4:13, 14. Magtangis o Diri Magtangis Kumusta man an aton mga paggios yana nga ad- law? Makuri ba o makaarawod para ha imo nga ipa- mga magsaragdon? An ira moderno nga mga panhu- nahuna agsob nga nagpapahayag han kadaan inspira- do nga kinaadman han Biblia. Nasiring hira nga sa- dang naton igpahayag an aton kabidoan, diri pugngan ito. Nagpapahinumdom ini ha aton han matinuma- non kadaan nga kalalakin-an, sugad kan Job, David, ngan Jeremias, nga an ira mga pagpahayag han kabi- doan aada ha Biblia. Waray nira pugngi an ira mga pagbati. Salit, diri maaramon nga igpahirayo an imo kalugaringon tikang ha mga tawo. (Proberbios 18:1) Siyempre, an pagkabidoan iginpapahayag ha magka- lainlain nga paagi ngan ha magkalainlain nga mga kita an imo mga pagbati? Ano an iginrirekomenda han Normal an pagkabidoan ngan pagtangis kon an usa nga hinigugma namatay 8 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
kultura, nadepende liwat ha nagsasarang relihiyoso nga mga tinotoohan. Ano man kon naabat ka hin pagtangis? Bahin han tawhanon nga kinaiya an pagtangis. Hinumdumi utro an okasyon han kamatayon ni Lasaro, han hi Jesus "nangurob ha espiritu ngan . . . nagtangis." (Juan 11: 33, 35) Iya ipinakita kon sugad nga an pagtangis amo an normal nga paggios ha kamatay han usa nga hini- gugma. Pinamatud-an ini han kahimtang han usa nga iroy, hi Anne, nga namatayan han iya bata nga hi Rachel tungod han sakit nga SIDS (Sudden Infant Death Syn- drome) [Tigda nga Kamatay han Bata]. An iya bana nagkomento: "An urusahon nga butang amo nga wa- ray magtangis hi Anne bisan ako ha paglubong. An kada usa nagtangis." Tungod hini, hi Anne binaton: "Oo, nagtinangis na ako para ha amon nga duha. Na- eksperyensyahan ko an bug-os nga kabidoan han pi- pira ka semana katapos han trahedya, han nag-uusa- han na la ako ha balay ha usa ka adlaw. Nagtinangis ako ha bug-os nga adlaw. Kondi natoo ako nga naka- bulig ha akon an pagtinangis ha bug-os nga adlaw. Inabat ako hin maoroopay tungod hito. Kinahanglan magkabidoan ako ha kamatay han akon bata. Natoo gud ako nga sadang pabay-an mo an nagkakabidoan nga mga tawo nga magtangis. Bisan kon natural ito nga paggios para ha iba nga magsiring, 'Ayaw pagta- ngis,' diri gud ito nakakabulig." Kon Paonan-o Nagios an Iba Paonan-o nagios an iba kon binayaan tungod ha kamatay han usa nga hinigugma? Pananglitan, tagda Pananglitan, an Yoruba nga mga tawo ha Nigeria natoo ha tradis- yon may kalabotan han reinkarnasyon o pagbalhin han kalag. Salit kon namamatayan hin anak an iroy, mayada daku nga kabidoan kon- di ha halipot la nga panahon, kay sugad han siring han Yoruba nga koro: "An tubig an nakakarag. An surudlan diri nabubuong." Sumala han Yoruba, nangangahulogan ito nga an surudlan nga may sulod nga tubig, an iroy, mahimo manganak utro - bangin usa nga reinkar- nasyon han usa nga patay. An mga Saksi ni Jehova diri nasunod ha bi- san ano nga mga tradisyon nga iginbasar ha mga irihiya nga nagtiti- kang ha buwa nga mga ideya han diri-mamaratyon nga kalag ngan reinkarnasyon o pagbalhin han kalag, nga waray basihanan ha Bib- lia. - Eklesiastes 9:5, 10; Esekiel 18:4, 20. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay An Paagi han Pagkabidoan An pulong nga "paagi" diri nagpapasabot nga an kabidoan mayada itinanda nga eskedyol o p r o g r a m a . A n m g a e p e k t o h a n k a b i d o a n mahimo sumobra ngan nahitatabo ha magkalainlain nga kahilawig han panahon, depende ha indibiduwal. Diri kompleto ini nga listahan. An iba nga mga epekto mahimo liwat makita. An masunod amo an pipira nga mga tigaman han kabidoan nga bangin maeksperyensyahan han usa. Siyahan nga mga epekto: Siyahan nga kalisang; diri-makatoo, pagdumiri; pamanhod; mga pagbati hin pagkasalaan; kasina. An grabe nga kabidoan mahimo mag-upod han: Kawara han memorya ngan diri-kahingaturog; kakapoy hinduro; tigda nga pagbag-o han pagbati; sayop nga paghukom ngan panhunahuna; maiha nga pagtinangis; pagbag-o han gana ha pagkaon, upod an pag-iban o pagdugang han bug-at; magkalainlain nga mga tigaman han guol nga kahimsog; kahubya; waray gana ha pagtrabaho; mga imahinasyon - pag-abat, pakabati, pakakita ha namatay; ha kamatay han bata, diri-makatadunganon nga kasina ha imo bana o asawa. Panahon han pagtadong: Kabidoan upod an kahidlaw; handumanan han namatay, inuupdan pa ngani han makatatawa. labaw nga makaruruyag nga mga hi Juanita. Maaram hiya kon mationan-o an binabati kon namatayan hin usa nga bata. Lima na an napunit ha iya. Mabdos na liwat hiya yana. Salit han an aksi- dente ha sarakyan nagpuwersa ha iya nga maospi- tal, nabaraka gud hiya. Katapos han duha ka semana naghimakuri hiya ha pagbat ˆ ı - temprano kay ha nor- mal. Waray pag-iha natawo an gutiay nga hi Vanes- sa - sobra duha la ka libras an bug-at. "Nalipay gud ako," siring ni Juanita. "Usa ka iroy na ako!" Kondi waray pag-iha an iya kalipay. Katapos hin upat ka adlaw hi Vanessa namatay. Hi Juanita na- siring: "Inabat ako nga waray pulos. An akon pagin 9
Napunit Ngan Patay Na han Ipanganak - Kabidoan han mga Iroy Bisan kon mayada na hiya iba nga kabataan, hi Monna naghandom gud nga makita an katawo han iya su- nod nga bata. Bisan antes pa ipanganak, usa ito nga bata nga hiya "nakikiuyag, nakikiistorya, ngan ginhahandom gud." Gamhanan an paagi han bugkos butnga han iroy ngan diri pa natatawo nga bata. Hiya nagpadayon: "Hi Rachel Anne usa ka bata nga namamanyak ha mga libro ha su- lod ha akon tiyan, nakapamata ha akon ha gab-i. Nahi- nunumduman ko pa gihapon an iya siyahan nga mga banyak, sugad hin mahumok, mahigugmaon nga mga pagsiko. Ha kada panahon nga hiya nagios, napuno ako han sugad nga gugma. Kilala ko gud hiya nga maaram ako kon hiya nasusul-an, kon hiya may sakit." Hi Monna nagpapadayon ha iya asoy: "An doktor diri makatoo ha akon tubtob nga urhi na hinduro. Ginsidngan niya ako nga diri na mabaraka. Natoo ako nga inabat ko nga hiya namatay. Tigda la hiya nga linmiso hin maku- sog. Ha sunod nga adlaw hiya patay na." igin-anak nga 6 kilos an bug-at. Iya gindara ito nga patay ha sulod han iya tiyan ha kataposan nga duha ka semana. Hiya nagsiring: "An panganak ha usa ka bata nga patay amo an makaharadlok nga butang para ha usa nga iroy." An mga paggios hinin napakyas nga mga iroy diri pir- me hinsasabtan, bisan han iba nga kababayin-an. An usa nga babaye nga napunit an iya anak nagsurat: "An hinba- roan ko ha pinakamasakit nga paagi amo nga antes ini mahitabo ha akon, diri ako maaram kon ano an gin-ilob han akon mga sangkay. Waray ako pagbati ngan igno- rante ha ira sugad han inaabat ko yana mahitungod han mga pagbati han mga tawo ha akon." Usa pa nga problema han nagkakabidoan nga iroy amo an pagbati nga an iya bana bangin diri naabat han kamatyi sugad han iya inaabat. Usa nga asawa an nagpa- hayag hito hini nga paagi: "Nabido gud ako ha akon bana hiton nga panahon. Para ha iya, waray gud pagburod. Diri gud niya maeksperyensyahan an kabidoan nga akon naieksperyensyahan. Mabination gud hiya ha akon mga kahadlok kondi diri ha akon kabidoan." An eksperyensya ni Monna diri kay talagsahon nga hi- tabo. Sumala han mga awtor nga hi Friedman ngan Gradstein ha ira libro nga Surviving Pregnancy Loss, mga usa ka milyon nga kababayin-an ha usa ka tuig ha Estados Unidos la an nag-aantos han diri-malampuson nga panganak. Siyempre, an numero ha bug-os nga kalibotan darodamu pa gud. Agsob nga napapakyas an mga tawo ha pagsabot nga an kapunit o pa- tay na han ipanganak amo an trahedya para ha usa ka baba- ye ngan usa nga iya nahinunum- duman - bangin ha bug-os niya nga kinabuhi. Pananglitan, hi Veronica, nga sobra 50 na an edad yana, nahinunumdom han napunitan hiya ngan labi na nga nahinunumdom ha patay nga bata nga buhi tubtob ha ikasiyam ka bulan ngan Ini nga paggios bangin natural la para ha usa nga bana - diri niya inaabat an pariho pisikal ngan emosyonal nga bugkos nga aadto ha su- lod ha tiyan sugad han inaabat han burod nga asawa. Kondi, nag-aantos hiya han kamatyi. Ngan importante nga hisab- tan han bana ngan asawa nga nag-aantos hira nga duha, kon- di ha magkaiba nga mga paa- gi. Sadang angbitan nira an ira kabidoan. Kon gintatago ito han bana, bangin isipon han asawa nga waray hiya pagbati. Salit ipaangbit an imo mga luha, mga panhunahuna, ngan mga pagtagad. Ipakita nga ginkikinahanglan niyo an usa kag usa kay ha kan-o pa man. Oo, mga bana, ipakita an iyo pagsabot. 10 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
iroy ginkuha ha akon. Inabat ako hin kakulang. Masa- kit an pag-uli ha balay ha kuwarto nga amon igin- andam para kan Vanessa ngan ha pagkita han gudti- ay nga mga kamiseta nga akon ginpalit para ha iya. Han sunod nga mga bulan, nagin aktibo ako ha adlaw han iya katawo. Diri ko karuyag makig-upod ha bisan hin-o nga tawo." Usa ka sobra nga paggios? Bangin makuri ito hi- sabtan han iba, kondi adton, pariho kan Juanita, nga nakaeksperyensya hito nagsasaysay nga nagkabido- an hira ha ira bata sugad la han ira pagkabidoan ha usa nga nabuhi ha pipira ka panahon. Maiha pa antes matawo an bata, siring nira, hinigugma na hiya han iya mga ginikanan. Mayada espesyal nga bugkos upod han iroy. Han namatay iton nga bata, inaabat han iroy nga nawara an totoo nga persona. Ngan iton an sadang hisabtan han iba. Kon Paonan-o Nakakaapekto ha Imo an Kasina Ngan Pagkasalaan Lain nga iroy an nagpahayag han iya mga pagba- ti han ginsumatan hiya nga an iya sais-anyos nga bata nga lalaki tigda nga namatay tungod han sakit ha kasingkasing tikang ha kabata. "Sunodsunod an akon mga paggios - pamanhod, diri-makatoo, pagka- salaan, ngan kasina ha akon bana ngan ha doktor tu- ngod han diri pakasabot ha iya seryoso nga kahim- tang." An kasina mahimo nga usa pa nga tigaman han ka- bidoan. Bangin kasina ito ha mga doktor ngan mga nurse, naabat nga nagbuhat unta hira hin labaw ha pagmangno hiton nga namatay. O bangin kasina ito ha mga sangkay ngan mga paryente nga, baga in, nag- yakan o nagbuhat hin sayop nga butang. An iba nasi- sina ha namatay tungod ha pagpasibaya han iya ka- himsog. Hi Estella nasiring: "Nahinunumdom ako nga nasina ha akon bana tungod kay maaram ako nga diri unta ito mahitatabo. Nagin masakiton gud hiya, kon- di iya ginbalewaray an mga pahamangno han dok- tor." Ngan usahay nasisina ha usa nga namatay tu- Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay An kamatay han usa nga bata amo an makaharadlok nga kaguol - an totoo nga simpatiya ngan empatiya makakabulig ha mga ginikanan ngod ha pinas-an nga gindara han iya kamatayon ha nahibilin. An iba naabat hin pagkasalaan tungod ha kasina - nga amo, bangin ira hukman an ira kalugaringon tungod kay inabat hira hin kasina. Binabasol han iba an ira kalugaringon tungod ha kamatay han ira hini- gugma. "Waray unta hiya mamatay," ira kinukombin- se an ira kalugaringon, "kon gindara ko unta dayon hiya ha doktor" o "ginpakadto ko unta hiya ha iba nga doktor" o "ginmangnoan ko unta hin maoroopay an iya kahimsog." Para ha iba an pagkasalaan nalahos pa hiton, labi na kon an ira hinigugma tigda nga namatay, nga 11
diri-ginlalaoman. Tinitikangan nira hinumduman an nga aktibo gud ha kinabuhi. Mahimo ito mangahulo- mga panahon han nasina hira ha namatay o nakiglan- gan hin kataposan han bug-os nga estilo-han-kinabu- tugi ha iya. O bangin bation nira nga waray unta hira hi nga magkaupod hira, ha pagbiyahe, trabaho, kalia- ngatanan magbuhat hito ha namatay. wan, ngan pagdepende ha usa kag usa. An hilawig nga pagkabidoan han damu nga mga Hi Eunice nagsasaysay han nahitabo han an iya iroy nagpapamatuod han ginsisiring han damu nga bana tigda nga namatay ha atake ha kasingkasing. mga eksperto, nga an kamatay han usa ka bata nag- "Ha siyahan nga semana, namanhod ako, nga baga in bibilin hin permanente nga guhang ha kinabuhi han diri na ako nagkikiwa. Diri na ngani ako makatilaw mga ginikanan, labi na ha iroy. han rasa o makaamyon. Kondi, an akon panhunahu- na nagpadayon nga nagbarobalhin. Tungod kay kau- Kon Namatayan Ka hin Bana o Asawa pod ako han akon bana samtang nangalimbasog hira An kamatay han usa nga bana o asawa amo an lain ha pagpabalik ha iya pinaagi han CPR [cardiopulmo- nga klase hin kaguol, labi na kon an duha magkaupod nary resuscitation] ngan pagtambal, waray ako maka- Tigda nga Kamatay han Bata - Pag-atubang ha Kabidoan An tigda nga kamatay han bata amo an makabungkag nga trahedya. Usa ka adlaw an baga in normal, mahim- sog nga bata waray na pagmata. Diri gud ini ginlalaoman, kay hin-o ba an naghuhunahuna nga bisan hin-o nga mi- nasus-an o bata mamamatay nga una ha iya mga ginika- nan? An bata nga nagin sentro han waray tubtuban nga gugma han iroy tigda nga nagin sentro han iya waray tub- tuban nga kabidoan. ton nga panahon? Inin nagpapasakit nga mga pakiana ki- nahanglan ipatin-aw basi diri ito makadaot ha pag-asawa. An diri-nakikita ngan diri-linalaoman nga mga hitabo nakahimo han trahedya. An Biblia nasiring: "Binalik ako basi makita ha sirong han adlaw nga an rumba diri ha ma- laksi, diri man an away ha makusog, diri man an tinapay ha makinaadmanon, diri man an bahandi ha mga tawo nga may sarabutan, diri man an pag-uyon ha mga tawo nga Nagtikang an mga pagbati han pagkasalaan. Bangin ina- abat han mga ginikanan nga hira an may baratunon han kamatayon, baga in tungod ito ha pagpasibaya. Nagpapaki- ana hira ha ira kalugaringon, 'Ano unta an amon ginbuhat basi napugngan ito?' Ha iba nga mga kaso an bana, nga waray basihanan, bangin basulon pa ngani an iya asawa. Han nagpakadto hiya ha trabaho, buhi ngan mahimsog an bata. Han umuli na hiya ha balay, namatay ito dida ha kuna! Ano an ginbubuhat han iya asawa? Nakain hiya hi- may kahibaro; tungod kay an panahon ngan an diri- linalaoman nga hitabo nahinanabo ha ira ngata- nan." - Eklesiastes 9:11. Paonan-o makakabulig an iba kon an pamilya namata- yan hin usa nga bata? An usa nga mabidoon nga iroy nag- baton: "Usa nga sangkay nga babaye an inabot ngan gin- limpyohan an akon balay bisan waray ko sidnga. An iba nagluluto hin pagkaon para ha amon. An iba nakabulig pi- naagi la ha paghangkop ha akon - waray mga pulong, pag- An Sudden Infant Death Syndrome (SIDS), nga kasagaran nga nahi- tatabo ha mga bata ha edad nga usa tubtob unom ka bulan, amo an termi- no nga ginagamit kon an mahimsog nga mga bata tigda nga namamatay nga waray bisan ano nga hinungdan. Ha iba nga mga hitabo tinotoohan nga mayada posibilidad nga malikyan ito kon an bata pinapakaturog ha iya likod o kagiliran kondi diri ginpapakulob. Kondi, waray bisan ano nga posisyon ha pagkaturog an makakapugong ha tagsa nga kaso han SIDS. hangkop la. Diri ko karuyag nga mag-istorya mahitungod hito. Diri ko karuyag nga isaysay hin paulit-ulit an mahitu- ngod hito. Diri ko karuyag an mga pakiana, nga baga in na- pakyas ako ha pagbuhat hin usa ka butang. Ako an iroy; ginbuhat ko an ngatanan nga butang ha pagtalwas ha akon bata." 12 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
eksperyensya han kasagaran nga mga tigaman han pagdumiri. Kondi, mayada makusog nga pagbati han kapakyasan, sugad hin nagtatan-aw ako ha usa nga kotse nga tikahulog ha pangpang ngan waray ako ma- hihimo hito." limti ito. Pinaagi ha pangalimbasog ha pagpuwersa ha imo kalugaringon ngada ha molde nga ginhimo han iba o han sosiedad sugad nga kabug-osan, pinupug- ngan mo an imo pagtubo nga mahibalik an imo emos- yonal nga kahimsog." Nagtangis ba hiya? "Siyempre nagtangis ako, labi Siyempre, nalalamposan han magkalainlain nga na han nabasa ko an gina- tos nga mga kard han sim- mga tawo an ira kabidoan ha magkalainlain nga mga paagi. patiya nga akon nakarawat. Mga Pakiana nga Angay Isipon Diri kami nangangalimbasog Nagtangis ako ha tagsa hito. ha pagdasig nga an usa nga Nakabulig ito ha akon ha pag- lampos ha bug-os nga ad- Paonan-o an pagkabidoan han pipira nga mga tawo naaapektohan han ira kultura? paagi amo an maoroopay kay han iba ha tagsa nga tawo. law. Kondi waray nakabulig ha akon han paulit-ulit nga ginpakianhan ako kon matio- Ano nga mga susbaranan mayada kita ha Biblia hadton dayag nga nagkabidoan? Kondi, nabangon an peligro kon waray ginbubuhat, kon an nagkakabidoan nga tawo nan-o an akon inabat. Matin- aw, nga makalolooy ako." Paonan-o ginios an iba ha kamatay han usa nga hinigugma? Paonan-o ka ginios ha pariho nga mga kahimtang? nakukurian ha pagkarawat han totoo nga kahimtang. Ni- Ano an nakabulig kan Eu- nice nga maglampos ha iya kabidoan? "Nga diri ginhu- Ano an nakakahimo han kamatay han bana o asawa nga iba nga klase hin eksperyensya? yan bangin ginkikinahanglan an bulig tikang ha mapinairon nga mga sangkay. An Biblia hunahuna ito, diri ko hinba- baroan nga nagdesisyon ako ha pagpadayon ha akon ki- Paonan-o nakakaapekto an pagkabidoan? Sayop ba an pagkabidoan? nasiring: "An totoo nga kau- pod mahigugmaon ha ngata- nan nga panahon, ngan usa nabuhi," siring niya. "Kon- di, nakakasakit pa gihapon ha Ano an pipira nga mga bahin han pagkabidoan? (Kitaa an kahon ha pahina 9.) nga bugto nga natawo para ha kakurian." Salit ayaw ka- akon kon nahinunumduman ko nga an akon bana, nga na- higugma gud han kinabuhi, Ano an labi nga mga kahimtang nga nakakaapekto ha mga ginikanan ha tigda nga kamatay han bata? (Kitaa an kahon ha pahina 12.) hadlok ha pagbiling hin bulig, ha pagyakan, ngan pagtangis. - Proberbios 17:17. waray dinhi ha pagpahimulos hito." "Ayaw Tuguti an Iba nga Magdikta . . ." Mationan-o naaapektohan an damu nga mga iroy han kapunit o patay na han ipanganak? (Kitaa an kahon ha pahina 10.) An kabidoan amo an nor- mal nga paggios han nama- tayan, ngan diri sayop nga makita ito han iba. Kondi an An mga awtor han Leave- dugang nga mga pakiana nag- taking - When and How to Say Goodbye nagsasag- kikinahanglan hin mga baton: 'Paonan-o ko malalam- don: "Ayaw tuguti an iba nga magdikta kon paonan-o posan an akon kabidoan? Normal ba an pakaeks- an imo paggios o pagbati. An pagkabidoan nakakaa- peryensya hin mga pagbati han pagkasalaan ngan pekto hin magkaiba nga paagi ha kada usa. An iba kasina? Paonan-o ko sadang atubangon ini nga mga bangin maghunahuna - ngan iginpapahibaro ha imo paggios? Ano an makakabulig ha akon ha pag-ilob han nga hira naghuhunahuna - nagkakabidoan ka hindu- kamatyi ngan han kabidoan?' An masunod nga bahin ro o diri gud nagkakabidoan. Pasayloa hira ngan ka- amo an mabaton hiton ngan iba pa nga mga pakiana. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 13
Paonan-o Ko Malalamposan an Akon Kabidoan? "I NABAT ko an daku nga pag-ipit ha akon ha pagpugong han akon mga pagbati," si- ring ni Mike ha paghinumdom han kamatay han iya amay. Para kan Mike, an pag- pugong han iya kabidoan amo an butang nga angay buhaton han usa nga lalaki. Kondi ha urhi iya hinsabtan nga sayop hiya. Salit han Salit hi Mike ngan hi MaryAnne nagrirekomenda: an sangkay ni Mike namatayan han iya apoy nga la- Magkabidoan ka! Ngan husto hira. Kay ano? Tungod laki, maaram na hi Mike kon ano an bubuhaton. Hiya kay kinahanglanon an pagkabidoan ha pagpagawas nagsiring: "Han naglabay nga pipira ka tuig, an akon han emosyon. An pagpagawas han imo mga pagbati pagdumara hini amo an, kakaptan ko hiya ha sug- nakakaiban han pag-ipit nga aada ha sulod. An natu- bong ngan masiring, 'Magpakalalaki ka.' Yana akon ral nga pagpahayag han mga emosyon, kon inuupdan kakaptan an iya butkon ngan masiring, 'Batia kon han pagsabot ngan husto nga impormasyon, nagbubu- ano an imo inaabat. Makakabulig ito ha imo kon pao- tang han imo mga pagbati ha husto nga kahimtang. nan-o atubangon ito. Kon karuyag mo nga lumakat Siyempre, diri an ngatanan nagpapahayag han ka- ako ngan bayaan ka nga nag-uusahan, malakat ako. bidoan ha pariho nga paagi. Ngan an mga butang Kon karuyag mo nga magpabilin ako, magpapabilin sugad han kon an hinigugma tigda nga namatay ako. Kondi ayaw kahadlok ha pag-abat.' " o namatay katapos han maiha nga sakit bangin ma- Inabat liwat hi MaryAnne hin pag-ipit ha pagpu- kaimpluwensya ha emosyonal nga paggios han mga gong han iya mga pagbati han namatay an iya bana. namatayan. Kondi usa nga butang an sigurado: An "Nabaraka gud ako mahitungod han pagin maopay pagpugong han imo mga pagbati bangin makadaot nga susbaranan ha iba," siring niya, "nga waray ko tu- ha pisikal ngan emosyonal. Labaw nga mahimsog an guti an akon kalugaringon ha normal nga mga pagba- pagpagawas han imo kabidoan. Paonan-o? An Kasu- ti. Kondi hinayhinay nga hinbaroan ko nga an pa- ratan nagsusulod han pipira praktikal nga sagdon. ngalimbasog nga magin marig-on para ha iba waray makabulig ha akon. Nagtikang ako ha paghunahuna Pagpagawas han Kabidoan - Paonan-o? han akon kahimtang ngan nagsiring, 'Pagtangis kon An pakiistorya makakabulig ha pagpagawas. Ka- kinahanglan mo magtangis. Ayaw pagsari nga magin tapos nga namatay an ngatanan napulo nga mga anak marig-on hinduro. Ipahayag an imo mga pagbati basi niya, sugad man han iba pa personal nga mga trahed- umabat ka hin maoroopay katapos hito.' " ya, an kadaan nga patriarka nga hi Job nagsiring: "An 14 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
akon kalag naguguol ha akon kinabuhi, ihahatag ko Inin mabidoon nga kanta tinuod nga nagin bahin han an dalan nga waray makaulang [Hebreo, "pagawson"] sinurat nga rekord han Biblia ha libro han Ikaduha ha akon sumbong, ako magyayakan ha kapaitan han nga Samuel. (2 Samuel 1:17-27; 2 Kronikas 35:25) Su- akon kalag!" (Job 1:2, 18, 19; 10:1) Diri na mapug- gad man, masarusayon para ha iba an pagpahayag ngan ni Job an iya kaguol. Kinahanglan nga pagaw- han ira kalugaringon ha pagsurat. An usa nga balo son niya ito; kinahanglan nga hiya "magyakan." Su- nga babaye nagsumat nga iya iginsusurat an iya mga gad man, an Ingles nga dramatista nga hi Shakespeare nagsurat ha Macbeth: "Ipahayag an kasubo; an kabi- doan nga diri iginpapahayag hilom nga makakadaot pagbati ngan katapos hin pipira ka adlaw iya binaba- sa an iya sinurat. Para ha iya ini an nakakabulig nga pagpagawas. ha tawo." Ha pakiistorya man o pagsurat, an pagkomunikar Salit an pakiistorya mahitungod han imo mga pag- han imo mga pagbati nakakabulig ha imo ha pagpa- bati ha "usa ka totoo nga sangkay" nga mamama- gawas han imo kabidoan. Nakakabulig liwat ito ha ti hin mapailubon ngan may simpatiya magdadara pagpatin-aw han diri-pagsinabtanay. Usa ka mabido- hin katalwasan. (Proberbios 17:17) An pagpahayag on nga iroy an nagsaysay: "Nakabati an akon bana han mga eksperyensya ngan mga ngan ako mahitungod han iba pagbati agsob nga masarusayon nga mga mag-asawa nga nagbu- an pagsabot hito ngan paglam- lag katapos nga namatay an ira pos hito. Ngan kon an mamarati bata, ngan diri namon karuyag usa pa nga namatayan nga tawo nga mahitabo ito ha amon. Salit nga epektibo nga nalamposan anoman nga panahon nga kami an iya kalugaringon nga kamat- naabat hin kasina, binabasol an yi, mahimo ka magkaada pipi- kada tagsa, ginhihisgutan na- ra praktikal nga mga suhestyon mon ngan tinatapos ito. Ha akon kon paonan-o mo ito malalam- hunahuna labaw nga nagigin posan. Han namatay an iya anak, duok kami pinaagi ha pagbuhat an usa ka iroy nagsaysay kon hito." Salit, an pagpahibaro han kay ano nga nakabulig an paki- imo mga pagbati nakakabulig ha istorya ha lain nga babaye nga imo ha pagsabot nga bisan kon inatubang hin pariho nga kamat- yi: "Ha paghibaro nga an iba nga tawo nakaeksperyensya hin pari- Ipinapakita han mga susbaranan ha Biblia nga an pagsurat han imo mga pagbati mahimo makabulig ha imo ha pagpahayag han imo pagbati bangin iginpapaangbit mo an pa- riho nga kawad-i, an iba bangin magkabidoan ha iba nga paagi ho nga butang, bug-os nga na- - ha ira kalugaringon nga sukol lamposan ito, ngan nagpapadayon pa gihapon hiya ngan ha ira kalugaringon nga paagi. ngan an iya kinabuhi nakakaeksperyensya hin baga An pagtangis usa pa nga butang nga nakakabulig in normal nga kahimtang na liwat nakakaparig-on ha pagpagawas han kabidoan. Mayada "panahon ha gud ha akon." pagtangis," siring han Biblia. (Eklesiastes 3:1, 4) Sigu- Ano man kon diri mo karuyag isumat an imo mga rado an kamatay han usa nga aton hinigugma nagda- pagbati? Katapos nga namatay hi Saul ngan Jonathan, dara han sugad nga panahon. An pagtangis ha kabi- naghimo hi David hin mabidoon gud nga kanta han doan baga in kinahanglanon nga bahin han paagi han patay nga dida hito iya iginpagawas an iya kabidoan. pagtambal. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 15
Ha tagsa nga kultura, inaapresyar han nagkakabidoan nga mga tawo an pagkarawat hin pagliaw Usa ka batan-on solo nga babaye an nagsasaysay Pag-atubang ha Pagkasalaan kon paonan-o an duok nga sangkay nakabulig ha iya ha paglampos han namatay an iya iroy. Nahinunum- dom hiya: "An akon sangkay nakada pirme ha akon. Sugad han ginsiring na, an iba mayada mga pagba- ti han pagkasalaan katapos nga namatay an usa nga hinigugma. Makakabulig ini ha pagsaysay han daku Nagtangis hiya upod ko. Nakiistorya hiya ha akon. Iginpapahayag ko an akon mga emosyon, ngan impor- tante iton ha akon. Waray ako kaawod ha pagtangis." nga kabidoan han matinumanon nga tawo hi Jakob han ginpatoo hiya nga an iya anak nga hi Jose pina- tay han "mabangis nga hayop." Ginsugo ni Jakob hi (Kitaa an Roma 12:15.) Diri ka liwat sadang maa- wod ha imo mga luha. Sugad han hinbabaroan na- ton, an Biblia puno hin mga susbaranan han kalala- kin-an ngan kababayin-an han pagtoo - upod na hi Jose basi panginanoon an kahimtang han iya kabug- toan. Salit sigurado nga inabat ni Jakob an pagkasala- an, sugad han 'Kay ano nga ginsugo ko hi Jose nga nag-uusahan? Kay ano nga ginsugo ko hiya ha lugar Jesu-Kristo - nga dayag nga nagtangis ha kabidoan nga waray kaawod. - Genesis 50:3; 2 Samuel 1:11, 12; nga damu an ihalas nga mga mananap?' - Genesis 37: 33-35. Juan 11:33, 35. Bangin naabat ka nga an imo pagpasibaya nakaa- Bangin hisabtan mo nga may panahon nga an imo mga emosyon diri-masabtan. Bangin tumuro an mga luha nga waray patiuna nga pahamangno. Naeksper- yensyahan ito han usa ka balo nga babaye nga nama- mot ha kamatay han usa nga imo hinigugma. An pa- kasabot hiton nga pagkasalaan - totoo man o imahi- nasyon - amo an normal nga paggios han nabibido nga makakabulig mismo. Dinhi na liwat, ayaw abat lit ha grocery (agsob nga ginbubuhat niya upod an iya bana) nga nakapatangis ha iya, labi na kon, tu- ngod kay batasan, nakuha hiya han pagkaon nga pa- nga kinahanglan tagoon mo an sugad nga mga pag- bati ha imo kalugaringon. An pag-istorya han pagka- salaan nga inaabat mo nakakahimo hin daku han gin- borito hadto han iya bana. Magin mapailubon ha imo kikinahanglan nga pagpagawas. kalugaringon. Ngan ayaw abat nga kinahanglan pug- ngan mo an mga luha. Hinumdumi, natural ngan ki- Kondi, hisabti, nga mationan-o man kahinigugma naton an usa ka tawo, diri kita makakagmando han nahanglanon ito nga bahin han pagkabidoan. iya kinabuhi, diri man kita makakapugong han "pa- 16 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
nahon ngan diri-linalaoman nga hitabo" nga mahita- bo hadton aton hinigugma. (Eklesiastes 9:11) Gawas pa, sigurado nga diri maraot an imo mga motibo. Pa- nanglitan, ha diri pakigkita dayon ha doktor, gintuyo mo ba para ha imo hinigugma nga magkasakit ngan mamatay? Siyempre diri! Niyan tinuod ba nga salaan ka nga ikaw an hinungdan han kamatay hiton nga usa? Diri. Usa ka iroy an nahibaro ha pag-atubang han pag- bati han pagkasalaan katapos nga namatay an iya anak nga babaye ha aksidente ha sarakyan. Hiya nag- sasaysay: "Inabat ako hin pagkasalaan tungod kay ti- nugotan ko hiya nga gumawas. Kondi hinsabtan ko nga kalurongan an pagbati hiton nga paagi. Diri sa- yop an pagsugo ha iya ngadto ha iya amay ha pagtu- man han sugo. Usa la ito ka makaharadlok nga aksi- dente." 'Kondi damu nga mga butang an akon ginsiring unta ngan ginbuhat,' bangin sumiring ka. Totoo, kon- di hin-o ha aton an makakasiring nga hingpit kita nga amay, iroy, o anak? An Biblia nagpapahinumdom ha aton: "Nahipapakdol kita hin damu ka beses. Kon an bisan hin-o diri nahipapakdol ha pulong, ini nga usa an hingpit nga tawo." (Jakobo 3:2; Roma 5:12) Salit karawata an kamatuoran nga ikaw diri-hingpit. An padayon nga paghunahuna han ngatanan nga klase han "kon ginbuhat ko la unta ini o adto" diri maka- kagbag-o han bisan ano nga butang, kondi bangin makapahinay ito ha imo pagpahiuli. Kon mayada ka maopay nga mga hinungdan nga tumoo nga totoo, diri imahinasyon an imo pagka- salaan, niyan tagda an pinakaimportante ha ngata- nan nga butang ha pag-iban han pagkasalaan - kapa- sayloan han Dios. An Biblia nagpapasarig ha aton: "Kon mga karat-an an imo tatan-awon, O Jah, O Jeho- vah, hin-o an matindog? Kondi aada ha imo an totoo nga pagpasaylo." (Salmo 130:3, 4) Diri mo maibaba- lik an naglabay ngan bag-ohon an anoman nga bu- tang. Kondi, makakapanginyupo ka han kapasayloan han Dios ha nag-agi nga mga sayop. Niyan ano man? Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay Bueno, kon an Dios nagsasaad ha pagkuha han nag- agi nga mga sayop, diri mo ba liwat mapapasaylo an imo kalugaringon? - Proberbios 28:13; 1 Juan 1:9. Pag-atubang ha Kasina Naabat ka ba liwat hin kasina, bangin ha mga dok- tor, mga nurse, mga sangkay, o bisan ha usa nga na- matay? Hisabti nga ini liwat amo an kasagaran nga paggios han kamatyi. Bangin an imo kasina amo an natural nga kaupod han kasakit nga inaabat mo. Usa nga parasurat an nagsiring: "Pinaagi la ha pagbantay han kasina - diri nagbubuhat hito kondi maaram nga inaabat mo ito - mahimo ka matalwas ha makabung- kag nga epekto hito." Mahimo liwat ito makabulig ha pagpahayag o pag- paangbit han kasina. Paonan-o? Sigurado diri ha diri-mapugngan nga mga kasina. An Biblia nagpapa- hamangno nga peligroso an maiha nga kasina. (Pro- berbios 14:29, 30) Kondi bangin maliaw ka ha pakiis- torya mahitungod hito ha masinabuton nga sangkay. Ngan hin-agian han iba nga an aktibo nga pag-eher- sisyo kon hira nasisina amo an nakakabulig nga pag- pagawas. - Kitaa liwat an Efeso 4:25, 26. Samtang importante an pagpahayag ngan pagin tangkod mahitungod han imo mga pagbati, angayan an pulong han pahamangno. Mayada daku nga ka- ibahan butnga han pagpahayag han imo mga pag- bati ngan pagpagawas han imo mga pagbati ha iba. Diri kinahanglan nga basulon mo an iba ha imo kasi- na ngan kapakyasan. Salit magin mahunahunaon ha pag-istorya han imo mga pagbati, kondi diri ha mara- ot nga paagi. (Proberbios 18:21) Mayada pinakaim- portante nga bulig ha paglampos han kabidoan, ngan aton paghihisgutan ito yana. Bulig Tikang ha Dios An Biblia nagpapasarig ha aton: "Hi Jehova hirani hadton masurub-on an kasingkasing; ngan iya ginlu- luwas adton guba an espiritu." (Salmo 34:18) Oo, la- baw han anoman nga butang, an relasyon ha Dios 17
Pipira ka Praktikal nga mga Suhestyon T apod ha mga sangkay: Ayaw pag-alang ha pagtugot ha iba nga bumulig kon nagtatanyag hira ha pagbulig ngan magagamit mo gud an pipira nga bulig. Hisabti nga an pagbuhat hin usa ka butang ha pagbulig bangin amo an ira paagi ha pagpakita ha imo han ira inaabat; bangin an pagbuhat hin usa ka butang ha pagbulig amo an masarusayon para ha ira kay ha pagsiring kon ano an ira inaabat. - Proberbios 18:24. Mangnoi hin maopay an imo kahimsog: Nakakapaluya an pagkabidoan, labi na ha tinikangan. An imo lawas nagkikinahanglan hin igo nga pagpahuway, makapahimsog nga ehersisyo, ngan husto nga pagkaon labaw kay ha kan-o pa man. An pagkonsulta usahay ha doktor han imo pamilya bangin amo an maopay nga buhaton. Ilangan an dagku nga mga desisyon: Kon posible, paghulat bisan ha pipira la ka panahon tubtob nga ikaw makahunahuna hin labaw katin-aw antes ka magdesisyon sugad han pagbaligya han imo balay o pagbag-o han imo trabaho. (Proberbios 21:5) Nahinumdom an usa ka balo nga babaye nga ha pipira ka adlaw katapos nga namatay an iya bana, pinanhatag niya an damu nga iya personal nga mga panag-iya. Katapos hito, hinsabtan niya nga iya pinanhatag an mga handumanan nga iya minahal. Magin mapailubon ha imo kalugaringon: Kasagaran na nga an kabidoan nag-iiha kay ha ginhuhunahuna han kadam-an nga mga tawo. An tinuig nga mga pahinumdom han namatay nga hinigugma bangin makagbag-o han mga kasakitan. An espesyal nga mga retrato, mga kanta, o bisan la an mga amyon bangin makapaturo han mga luha. An usa ka syentipiko nga pag-aram ha namatayan nagsaysay han paagi han pagkabidoan sugad han masunod: "An namatayan bangin madagmit ha pagbarubag-o tikang ha usa ngadto ha lain nga pagbati, ngan an paglikay ha mga pahinumdom han namatay bangin makagbag-o han tinuyo nga pagpatubo han mga handumanan han pipira ka peryodo han panahon." Tipigi ha imo hunahuna an presyoso nga mga saad ni Jehova. - Filipos 4:8, 9. Magin mapailubon ha iba: Pangalimbasog nga magin mapailubon ha iba. Hunahunaa nga makuri ito para ha ira. 18 Nga diri maaram kon ano an sisidngon, bangin sidngon nira an sayop nga butang. - Kolosas 3:12, 13. Pag-ikmat ha paggamit han tambal o alkohol ha paglampos han imo kabidoan: Bisan ano nga katalwasan nga iginhahatag han droga o alkohol temporaryo gud la. An pagtumar han tambal sadang buhaton ilarom la han pagtugot han doktor. Kondi pag-ikmat; damu nga mga s u s t a n s y a a n n a k a k a g i y a n . D u g a n g p a , b a n g i n makapalangan ini ha paagi han pagkabidoan. An usa nga patologo nagpapahamangno: "An trahedya kinahanglan ilubon, antuson, ngan ha kataposan hunahunaon ngan an pagpugong hinin diri-angayan nga pagpakaturog ha [tawo] pinaagi han mga droga bangin magpadayon o makadaot han paagi." Maabot an nagpapadayon nga katalwasan pinaagi ha p a m a l a n d o n g h a u r u s a h o n n g a m g a k a t u y o a n ni Jehova. - Salmo 1:2; 119:97. Balik ha regular nga rutina: Bangin kinahanglan piriton mo an imo kalugaringon siyahan ha pagtrabaho, pamalit, o pagmangno han iba nga mga responsabilidad. Kondi bangin hiagian mo nga an kahimtang han imo normal nga rutina magigin mapulsanon ha imo. Magin sibot pirme ha Kristiano nga mga buruhaton. - Itanding an 1 Korinto 15:58. Ayaw kahadlok ha pagtapos han daku nga kabidoan: Bangin baga in urusahon ito, nahahadlok an iba nga namatayan ha pagtapos han daku nga kabidoan, natoo nga bangin nagpapasabot ito nga nagtitikaguti an ira gugma h a n a m a t a y . D i r i kasakit naghahatag hin lugar para han minahal nga mga handumanan nga sigurado nga magpapabilin pirme ha imo. - Eklesiastes 3:1, 4. i t o n t o t o o . A n p a g t a p o s h a n Ayaw kabaraka: Bangin nababaraka ka, 'Ano an mahitatabo ha akon yana?' An Biblia nagsasagdon nga atubangon an usa ka adlaw ha usa ka panahon. "An pagkinabuhi ha kada adlaw ha usa ka panahon imbes nga mabaraka mahitungod han tidaraon tinuod nga nakakabulig ha akon," siring han usa ka balo nga babaye. Hi Jesus nagsiring ha iya mga disipulo: "Diri gud kamo mangarit mahitungod han buwas nga adlaw, kay an buwas nga adlaw mayada kalugaringon nga mga pangarit." - Mateo 6:25-34. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
makakabulig ha imo ha paglampos han kamatayon mon an bisan ano nga butang nga waray hiya - siya- han usa nga imo hinigugma. Paonan-o? An ngatanan han nga katirok ha kongregasyon nga kinadtoan praktikal nga mga suhestyon nga iginhatag na iginba- namon, siyahan nga kombensyon nga tinambongan sar o nauyon ha Pulong han Dios, an Biblia. An pag- namon - nag-aampo kami para han kusog. Kon aplikar hito makakabulig ha imo ha paglampos. nabangon kami ha aga ngan an kamatuoran hito nga- Dugang pa, ayaw pagminusa an bili han pag-ampo. tanan baga in diri-maiilob, nag-aampo kami kan Jeho- An Biblia nagsasagda ha aton: "Ibutang an imo dinara va nga buligan kami. Ha iba nga hinungdan, makuri ha bawbaw ni Jehova, ngan bubuligan ka niya." (Sal- gud para ha akon an pagsulod ha balay nga ako la. mo 55:22) Kon nakakabulig an pag-istorya han imo Ngan salit kada panahon nga nauli ako ha balay nga mga pagbati ha mahigugmaon nga sangkay, labaw nag-uusahan, nag-aampo ako kan Jehova nga buligan pa gud an pagbuhos han imo ako ha pagpabilin nga kal- kasingkasing ha "Dios han mado." Iton matinumanon ngatanan nga pagliaw" nga makakabulig ha imo! - 2 Ko- rinto 1:3. Diri ba an pag-ampo naka- Mga Pakiana nga Angay Isipon Kay ano nga importante nga magkabidoan ka? nga babaye marig-on ngan husto nga natoo nga adto nga mga pag-ampo nakabu- lig gud. Bangin hiagian mo li- kahimo ha aton nga umabat hin maoroopay? An "Parapa- mati han pag-ampo" nagsa- saad nga ihahatag an baraan nga espiritu ha iya mga suru- goon nga sinsero nga nanga- ngaro hito. (Salmo 65:2; Lu- kas 11:13) Ngan an baraan Paonan-o mo maipapagawas an imo kabidoan? Paonan-o nakakabulig ha imo an Kasuratan ha pag-atubang ha mga pagbati hin pagkasalaan ngan kasina? Ha ano nga paagi nga an relasyon ha Dios nakakabulig ha imo ha paglampos han kamatayon han usa nga hinigugma? wat nga sugad nga baton ha imo padayon nga mga pag- ampo, 'an kamurayawan han Dios nga labaw han ngatanan nga hunahuna magbabantay han imo kasingkasing ngan han imo hunahuna.' - Filipos 4:6, 7; Roma 12:12. nga espiritu han Dios, o an aktibo nga puwersa, mag- sasangkap ha imo han "ka- Ano an iba pa praktikal nga mga suhestyon ha paglampos han kabidoan? An bulig nga ginhahatag han Dios nakakabulig gud. An Kristiano nga hi apostol pin kaopay nga gahum" nga Pablo nagsiring nga an Dios magpadayon tikang ha usa "nagliliaw ha aton ha ngata- ka adlaw ngadto ha sunod. (2 Korinto 4:7) Hinumdu- nan nga aton kagol-anan, basi nga maliaw naton ad- mi: Nakakabulig an Dios ha iya matinumanon nga ton aada ha bisan ano nga kagol-anan." Totoo, an ba- mga surugoon ha pag-ilob han anoman ngan ha tag- raan nga bulig diri nagkukuha han kasakit, kondi sa nga problema nga mahimo nira atubangon. nakakahimo ito nga masarusayon an pag-ilob. Diri ito Usa ka inasaw-an nga babaye nga namatayan hin nangangahulogan nga diri ka na magtatangis o hinga- usa ka bata an nahinumdom kon paonan-o an ga- ngalimtan na an imo hinigugma. Kondi makakalam- hum han pag-ampo nakabulig ha iya ngan ha iya pos ka. Ngan samtang binubuhat mo ito, an imo nai- bana ha ira kawad-i. "Kon adto kami ha balay eksperyensyahan makakahimo ha imo nga labaw nga ha gab-i ngan diri namon malamposan an kabido- masinabuton ngan madinuyugon ha pagbulig ha iba an, nag-aampo kami nga duha hin makusog," siring nga malamposan an pariho nga kawad-i. - 2 Korinto niya. "An siyahan nga panahon nga ginbubuhat na- 1:4. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 19
Paonan-o Makakabulig an Iba? "K ON mayada anoman nga butang nga akon mahihimo, pahibaroa la ako." Ini an ginsisiring han damu ha aton ha bag-o nga namatayan nga sangkay o paryente. Aw, sinsero gud kita hito. Bubuhaton naton an anoman nga butang ha pagbulig. Kondi an namatayan ba natawag ha aton ngan nasi- ring: "Naghunahuna ako han usa ka butang nga mahi- Ha paghinumdom han namatay an iya amay, usa nga batan-on nga lalaki an nagsiring: "Nakabulig gud ha himo mo ha pagbulig ha akon"? Diri. Matin-aw, bangin kita an kinahanglan mag-una ha pagbuhat kon karu- yag gud naton nga buligan ngan liawon an usa nga akon kon nagpapakiana an iba kon ano an nahitabo ngan niyan tinuod nga namamati." Pamati hin ma- pailubon ngan may simpatiya bisan diri na kinahang- nagkakabidoan. lan nga maghatag ka han mga baton o mga kasulbaran. Usa ka proberbio han Biblia an nasiring: "Sugad han mansanas nga bulawan ha ginuhit nga salapi amo an Tuguti hira nga igpahayag an anoman nga karuyag nira nga ipaangbit. usa nga pulong nga iginyakan ha husto nga panahon." (Proberbios 15:23; 25:11) Mayada kinaadman ha pag- hibaro kon ano an igyayakan ngan kon ano an diri ig- yayakan, kon ano an bubuhaton ngan kon ano an diri Paghatag hin pasarig: Pasariga hira nga ginbuhat nira an ngatanan nga mahihimo (o anoman nga imo hinbabaroan nga totoo ngan positibo). Pasariga hira nga anoman an ira inaabat - kabidoan, kasina, pagka- bubuhaton. Iini an pipira Kasuratanhon nga mga su- salaan, o iba nga emosyon - bangin diri gud talagsa- hestyon nga nakabulig ha iba nga namatayan nga mga tawo. hon. Sumati hira mahitungod han iba nga kilala mo nga nagmalampuson ha pagpahiuli tikang ha pariho nga kamatyi. An sugad nga "magopay nga mga pulong Kon Ano an Bubuhaton . . . nakakatambal ha mga tul-an," siring han Proberbios Pamati: Magin "madagmit ha pamati," siring ha Ja- 16:24. - 1 Tesalonika 5:11, 14. kobo 1:19. Usa han mga butang nga nakakabulig gud nga mahimo mo buhaton amo an pakiangbit ha nama- tayan han kasakit pinaagi ha pamati. An iba nga nama- Ihatag an imo kalugaringon: Ihatag an imo ka- lugaringon, diri la ha siyahan pipira ka adlaw kon damu nga mga sangkay ngan mga paryente an presen- tayan bangin nagkikinahanglan nga mag-istorya mahi- te, kondi bisan ha paglabay han mga bulan kon an iba tungod han namatay nira nga hinigugma, tungod han nabalik na ha ira normal nga rutina. Hini nga paa- aksidente ngan sakit nga nagin hinungdan han kama- gi pamatud-i an imo kalugaringon nga "usa ka totoo tay, o mahitungod han mga pagbati tikang nga nama- nga sangkay," an klase nga natindog ha usa nga sang- tay. Salit pakianhi: "Karuyag mo ba nga mag-istorya kay ha panahon han "kakurian." (Proberbios 17:17) mahitungod hito?" Pasagdi nga hira an magdesisyon. "Ginsiguro han amon mga sangkay nga an amon mga 20 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
gab-i igin-eskedyol nga mayada mga buruhaton basi hanglan ba an usa ha pagmangno ha kabataan? An na- diri kami gumasto hin daku nga panahon nga kami la bisita ba nga mga sangkay ngan mga paryente nagki- ha balay," siring ni Teresea, nga namatayan hin bata kinahanglan hin urukyan? Hadto an namatayan nga tungod ha aksidente ha sarakyan. "Nakabulig iton ha mga tawo agsob nga nalilisang gud nga diri ngani hira amon ha paglampos ha amon daku nga kabidoan." Pag- maaram kon ano an ira bubuhaton, siyempre diri hira labay han mga tuig, an mga petsa han anibersaryo, su- makakasumat ha iba kon ano an ira maibubulig. Salit gad han anibersaryo han kasal o petsa han kamatay, kon hinsasabtan mo an totoo nga panginahanglan, makasurubo gud nga panahon para han mga namata- ayaw paghulat nga hangyoon; pag-una ha pagbuhat. yan. Kay ano nga diri tigamnan an sugad nga petsa ha (1 Korinto 10:24; itanding an 1 Juan 3:17, 18.) Usa nga imo kalendaryo basi kon umabot iton nga adlaw han babaye nga namatayan han bana an nagsiring: "Damu tuig, mahimo mo ihatag an imo kalugaringon, kon ki- an nagsiring, 'Kon mayada anoman nga butang nga nahanglanon, para han may simpatiya nga suporta? akon mahihimo, pahibaroa ako.' Kondi usa nga sang- Pag-una ha pagbuhat han angayan: Mayada ba kay an waray magpakiana. Kinadto dayon hiya ha ku- mga butang nga kinahanglan buhaton? Ginkikina- warto, kinuha an kobre han higdaan, ngan ginlabhan an mga taplak nga nahugawan han na- matay. Usa nga babaye an kinuha hin balde, tubig, ngan mga garamiton ha paglimpyo ngan ginbanusan an alpom- bra nga ginsukahan han akon bana. Ka- tapos han pipira ka semana, usa han mga tigurang ha kongregasyon an ina- bot nga nakasul-ot hin pantrabaho dara an iya mga garamiton ngan siniring, 'Maaram ako nga mayada pipira nga butang nga kinahanglan opayon. Ano iton?' Minahal ko gud iton nga tawo tu- ngod ha pag-ayad han purtahan nga nabibitay an sad ' a ha usa la nga bisag- ra ngan ha pag-opay han mga butang nga may koryente!" - Itanding an Jako- bo 1:27. Magin maabiabihon: "Ayaw kalim- ti an pagkamaabiabihon," nagpapahi- numdom ha aton an Biblia. (Hebreo 13:2) Sadang hinumduman naton labi na an pagkamaabiabihon ngada had- ton nagkakabidoan. Imbes han "kadi ha anoman nga panahon" nga pagda- Kon hinsasabtan mo an totoo nga panginahanglan, ayaw paghulat nga pakianhan - pag-una ha pagbuhat han angayan pit, magkaada hin petsa ngan pana- hon. Kon ira isasalikway, ayaw dayon Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 21
paghunong. Bangin ginkikinahanglan an mahumok nga pagdasig. Bangin ira ginsasalikway an imo pagda- pit tungod kay nahahadlok hira nga diri mapugngan an ira mga pagbati ha atubangan han iba. O bangin umabat hira hin pagkasalaan ha pagpahimulos ha pa- ngaon ngan pakigtarutarampo ha sugad nga panahon. Hinumdumi an maabiabihon nga babaye nga hi Lydia nga gin-unabi ha Biblia. Katapos nga gindapit ha iya balay, hi Lukas nagsiring, "Ginpirit niya kami nga ku- madto." - Buhat 16:15. Magin mapailubon ngan masinabuton: Ayaw gud katingala ha igyayakan han namatayan ha siya- han. Hinumdumi, bangin inaabat nira an kasina ngan pagkasalaan. Kon an emosyonal nga kasina igindirek- ta ha imo, ginkikinahanglan an imo pagsabot ngan pagpailob nga diri bumaton nga may kasina. "Ma- nul-ot kamo han mahumok nga pagbati han pagpa- id, kalooy, pagpaubos, kaaghop, ngan pagkamainan- tuson," an iginrirekomenda han Biblia. - Kolosas 3: 12, 13. Pagsurat hin usa ka surat: Agsob nga ginbabale- waray an bili han usa nga surat han pagduyog ha ka- bidoan o usa nga kard han simpatiya ha namatayan. Ano an kapulsanan hito? Binaton hi Cindy, nga nama- tayan han iya iroy tungod han sakit nga kanser: "Usa nga sangkay an nagsurat ha akon hin makaruruyag nga surat. Nakabulig gud ito ha akon tungod kay pau- lit-ulit nga binabasa ko ito." An sugad nga surat o kard han pagparig-on bangin ginhimo "ha pipira nga mga pulong," kondi sadang maghatag ito han imo kasingka- sing. (Hebreo 13:22) Mahimo ito sumiring nga nagta- tagad ka ngan nakikiangbit ka ha espesyal nga han- dumanan han namatay, o mahimo ipakita hito kon paonan-o nadasig an imo kinabuhi han tawo nga na- matay. Pag-ampo nga kaupod hira: Ayaw minusa an bili han imo mga pag-ampo upod ngan para han mga na- matayan. An Biblia nasiring: "An pangamuyo han ma- tadong nga tawo . . . mayada makusog nga puwersa." (Jakobo 5:16) Pananglitan, an pakabati nga nag-aam- 22 po ka para ha ira makakabulig ha ira ha pag-iban han sugad negatibo nga mga pagbati sugad han pagkasala- an. - Itanding an Jakobo 5:13-15. Kon Ano an Diri Bubuhaton . . . Ayaw pagpahirayo tungod kay diri ka maaram kon ano an sisidngon o bubuhaton: 'Sigurado ako nga kinahanglan nira yana mismo nga mag-inusa- han,' bangin sumiring kita ha aton kalugaringon. Kon- di bangin an kamatuoran amo nga nagpapahirayo kita tungod kay nahahadlok kita ha pagsiring o pagbuhat han sayop nga butang. Kondi, an paglikay han mga sangkay, mga paryente, o igkasi-magtinoohon bangin makahimo la ha namatayan nga labaw nga mabido- on, dinudugangan an kasakit. Hinumdumi, an pinaka- maloloy-on nga mga pulong ngan mga buhat agsob nga amo an pinakasimple. (Efeso 4:32) An imo presen- sya mismo mahimo nga magin surok han pagparig-on. (Itanding an Buhat 28:15.) Ha paghinumdom ha ad- law han namatay an iya anak nga babaye, hi Teresea nasiring: "Ha usa ka oras, napuno dayon an lagusan han ospital han amon mga sangkay; an ngatanan nga mga tigurang ngan an ira mga asawa nakadto. An iba nga kababayin-an naka curlers pa ngani an ira bu- hok, an iba nakabado han ira pantrabaho. Ira bina- yaan an ngatanan nga ira ginbubuhat ngan nagkaa- bot ha kadagmitan. Kadam-an ha ira an nagsiring ha amon nga diri hira maaram kon ano an sisidngon, kondi diri ito importante tungod kay an ira presensya amo an importante." Ayaw pagpirita hira nga humunong ha pagka- bidoan: 'Ada, ada, yana, ayaw pagtangis,' bangin su- miring kita. Kondi bangin maoroopay nga pabay-an nga tumuro an mga luha. "Naghuhunahuna ako nga importante nga tugotan an mga namatayan nga ipaki- ta an ira emosyon ngan ipagawas an ira mga pagbati," siring ni Katherine, nahinunumdom ha kamatay han iya bana. Pugngi an hilig ha pagsumat ha iba kon ano an sadang nira abaton. Ngan ayaw paghunahuna nga itatago mo an imo mga pagbati basi panalipdan hira. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
An imo presensya ha ospital mahimo nga makaparig-on ha namatayan Lugod, "pagtangis upod han mga tawo nga nagtata- bangin kinahanglan maghunahuna hin hinayhinay ha ngis," an iginrirekomenda han Biblia. - Roma 12:15. namatay. Hinumdumi an pagsaysay han Biblia han Ayaw pagdagmit ha pagsagdon ha ira nga ila- paggios han patriarka nga hi Jakob han ginpatoo hiya bog an mga panapton o iba personal nga mga bu- nga an iya batan-on nga anak hi Jose pinatay han iha- tang han namatay antes nga andam na gud hira: las nga mananap. Katapos nga ipinakita kan Jakob an Bangin umabat kita nga maoroopay para ha ira nga dugoon nga panapton ni Jose, hiya "nagkabidoan ha ilabog an mga handumanan nga mga butang tungod iya anak ha damu nga mga adlaw. Ngan an ngatanan kay bangin magpahilawig ito han kabidoan. Kondi an nga iya mga anak nga kalalakin-an ngan kababayin- puplunganon nga "An diri nakikita diri man ginhuhu- an nanmuhat ha pagliaw ha iya, kondi padayon nga nahuna" bangin diri naaplikar dinhi. An namatayan iginsalikway niya an pagliaw." - Genesis 37:31-35. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 23
Ayaw pagsiring, 'Magkakaada ka pa usa nga bata': "Nasisina ako ha mga tawo nga nasiring ha akon nga magkakaada pa ako usa nga bata," siring han usa tante an namatay. Kondi, bangin masurub-on hinduro hira tungod kay namimingaw na gud hira ha ira hini- gugma. ka iroy nga namatayan hin usa nga bata. Bangin mao- pay an ira mga tuyo, kondi ha nagkakabidoan nga gini- kanan, an mga pulong nga masasaliwnan an namatay nga bata mahimo 'makasamad sugad hin kampilan.' (Proberbios 12:18) An usa nga bata diri gud masasaliw- nan hin lain. Kay ano? Tungod kay talagsahon an kada usa. Ayaw paglikay ha pag-unabi han usa nga na- matay: "Kadam-an nga mga tawo an diri nga- Bangin maoroopay an diri pagsiring, 'Maaram ako kon ano an imo inaabat': Tinuod ba? Panangli- tan, hinbabaroan mo ba kon ano an inaabat han usa nga ginikanan nga namatayan hin usa nga bata kon waray ka pa makaeksperyensya mismo han sugad nga kamatyi? Ngan bisan kon naeksperyensyahan mo na, hunahunaa nga an iba bangin diri gud naabat sugad han inabat mo. (Itanding an Pagtangis 1:12.) Ha luyo nga bahin, kon baga in angayan, bangin mayada pi- ni nag-uunabi han ngaran han pira nga kapulsanan an pag- akon anak nga lalaki hi Jimmy sumat kon paonan-o mo na- o naghihisgot han mahitungod Mga Pakiana nga Angay Isipon lamposan an kamatay han imo ha iya," siring han usa nga hinigugma. Naliaw an usa ka iroy. "Kinakarawat ko nga na- bibido ako kon diri gin-uuna- Kay ano nga nakakabulig an pakiangbit ha kasakit han namatayan pinaagi ha pagpamati? babaye nga an iya anak nga babaye namatay han an iroy bi an ngaran han akon anak han lain nga anak nga babaye o ginhihisgutan an mahitungod ha iya." Salit ayaw pagbalhina Ano an pipira nga mga butang nga mahihimo naton basi maliaw an usa nga nagkakabidoan? nga namatay nagsumat han iya kalugaringon nga kahibalik ha an topiko kon gin-uunabi an normal nga pagkinabuhi. Hiya ngaran han namatay. Pakian- hi an tawo kon kinahanglan Ano an sadang likyan naton nga sidngon o buhaton ha usa nga nagkakabidoan? nagsiring: "Waray tikangi han iroy han patay nga anak nga niya nga paghisgutan an ma- babaye an iya istorya ha pagsi- hitungod han iya hinigugma. ring 'Maaram ako kon ano an (Itanding an Job 1:18, 19 ngan 10:1.) Inaapresyar han imo inaabat.' Ginsumatan la niya ako kon mationan-o iba namatayan nga mga tawo an pakabati ha mga sang- an mga butang para ha iya ngan pinabay-an ako ha kay nga nagsusumat han magopay nga mga kalidad pag-istorya ha ira." nga tungod hito minahal nira an namatay. - Itanding An pagbulig ha namatayan nga tawo nagkikina- an Buhat 9:36-39. hanglan han imo pagpaid, pagsabot, ngan daku nga Ayaw gud pagdagmit ha pagsiring, 'Amo ito an gugma. Ayaw paghulat nga dumaop ha imo an namata- gimaopayi': An pagsari ha pagbiling han butang nga yan. Ayaw pagsiring la, "Kon mayada anoman nga bu- positibo mahitungod han namatay diri pirme 'nakaka- tang nga akon mahihimo . . ." Bilnga iton nga "anoman liaw ha naguguol nga mga kalag' nga nagkakabidoan. nga butang," ngan dida hito pag-una ha pagbuhat han (1 Tesalonika 5:14) Ha paghinumdom han namatay an angayan. iya iroy, usa ka batan-on nga babaye an nagsiring: An pipira nga mga pakiana nagpapabilin: Ano an "An iba nasiring, 'Diri hiya nag-aantos' o, 'Murayaw na paglaom han Biblia ha pagkabanhaw? Ano an kahulo- hiya.' Kondi diri ko karuyag nga hibatian iton." An su- gan hito ha imo ngan ha imo hinigugma nga namatay? gad nga mga komento bangin magpasabot ha mga na- Paonan-o kita nakakasiguro nga masasarigan ito nga matayan nga diri hira sadang mabido o diri impor- paglaom? 24 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
Pagbulig ha Kabataan ha Pag-atubang ha Kamatayon Kon an kamatayon naabot ha pamilya, an mga ginikanan sugad man an iba nga mga paryente ngan mga sangkay agsob nga diri maaram kon ano an sisidngon o bubuhaton ha pagbulig ha kabataan ha paglampos ha nahitabo. Kondi, an kabataan nagkikinahanglan han mga gurang ha pagbulig ha ira ha pag-atubang ha kamatayon. Tagda an pipira komon nga mga pakiana mahitungod han pagbulig ha kabataan nga hisabtan an kamatayon. Paonan-o mo isasaysay an kamatayon ha kabataan? Importante nga isaysay an mga butang ha simple nga mga pulong. Isaysay ito ha maminatud-on nga paagi liwat. Ayaw pag-alang ha paggamit han totoo nga mga pulong, sugad han "patay" ngan "kamatayon." Pananglitan, mahimo ka lumingkod upod han bata, kargaha hiya ha imo mga butkon, ngan siring: "Nahitabo an makabibido gud nga butang. Hi tatay nagkasakit hin grabe nga diri nagkakasakit hito an damu nga mga tawo [o anoman nga hinbabaroan mo nga totoo] ngan hiya namatay. Diri ito sayop han bisan hin-o nga hiya namatay. Mahihidlaw gud kita ha iya tungod kay nahigugma kita ha iya, ngan nahigugma hiya ha aton." Kondi, bangin makakabulig an pagsaysay nga an bata o iya nahibilin nga ginikanan diri mamamatay tungod la kay usahay nagkakasakit an usa. Dasiga hira ha ira mga pakiana. 'Ano an patay?' bangin magpakiana hira. Mahimo ka bumaton sugad hini: " 'An patay' nangangahulogan nga an lawas nahunong ha paggios ngan diri na nakakahimo han bisan ano nga mga butang nga ginbubuhat hadto - diri na ito nakakayakan, nakakakita, o nakakabati, ngan diri nakakaabat hin bisan ano nga butang." An ginikanan nga natoo ha saad han Biblia ha pagkabanhaw mahimo gamiton ini nga higayon ha pagsaysay nga nahinunumduman ni Jehova nga Dios an usa nga namatay ngan ibabalik hiya ha kinabuhi ha tidaraon nga tunan-on nga Paraiso. (Lukas 23:43; Juan 5: 28, 29) - Kitaa an bahin nga "An Sigurado nga Paglaom Para han mga Patay." Mayada ba anoman nga butang nga diri mo sadang sidngon? Diri makakabulig an pagsiring nga an namatay nagbiyahe ha hirayo nga lugar. An kahadlok ha pagin binayaan amo an usa ka daku nga kabaraka han usa nga bata, labi na kon an usa nga ginikanan namatay. An pagsumati nga an namatay nagbibiyahe bangin makadugang la ha pagbati han bata nga binayaan ngan bangin mangatadongan hiya: 'Hi mama ginikan, ngan waray ngani hiya panamilit!' Pagbantay, liwat, ha gudtiay nga kabataan, ha pagsiring nga an namatay nakaturog la. Hilig han kabataan an magin literal gud. Kon iginpapariho han bata an pagkaturog ha kamatayon, mahimo magresulta ito ha kahadlok ha pagkaturog ha gab-i. Sadang ba an kabataan umupod ha paglubong? Kinahanglan nga tagdon han mga ginikanan an mga pagbati han kabataan. Kon diri nira karuyag nga kumadto, ayaw hira pagpirita o paabaton hin pagkasalaan ha diri pagkadto. Kon karuyag nira nga kumadto, hatagi hira hin detalyado nga pagsaysay kon ano an mahitatabo, upod na ' on ngan kon aabrihan ba o sarado. kon mayada ba lung Isaysay, liwat, nga bangin makita nira an damu nga mga tawo nga nagtatangis tungod kay nasusubo hira. Liwat, pabay-i nga magpakiana hira hin mga pakiana. Ngan pasariga hira nga mahimo hira gumikan kon karuyag nira. Paonan-o nagios an kabataan ha kamatayon? Agsob nga naabat an kabataan nga hira an hinungdan han kamatayon han usa nga hinigugma. Tungod kay an bata bangin ha usa ka panahon o lain nasina ha tawo nga namatay, an bata bangin natoo nga an makasisina nga mga hunahuna o mga pulong amo an hinungdan han kamatayon. Bangin kinahanglan ihatag mo an pipira nga pagliaw: 'An imo mga hunahuna ngan mga pulong diri ' ıt ha mga tawo, ngan diri ito nakakamatay ha nakakapasak mga tawo.' An gutiay nga bata bangin nagkikinahanglan han sugad paulit-ulit nga pagpasarig. Sadang mo ba itago an imo kabidoan tikang ha kabataan? Normal ngan mahimsog an pagtangis ha atubangan han kabataan. Gawas pa, haros imposible an pagtago hin bug-os han imo mga pagbati tikang ha kabataan; masinabuton gud hira ngan agsob nga inaabat nira nga sayop an usa ka butang. An pagin tangkod ha imo kabidoan nagpapahibaro ha ira nga normal an pagkabidoan ngan usahay ipakita an imo mga pagbati. Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 25
An Sigurado nga Paglaom Para han mga Patay U SA ka 25 anyos nga daraga an nagsurat: "Han 1981 an akon pinaka-iroy namatay ha sakit nga kanser. An iya kamatayon makuri gud ha akon ngan ha akon pina- ka-bugto nga lalaki. An akon edad 17 anyos, ngan 11 anyos an akon bugto nga lalaki. Namingaw gud ako ha iya. Bueno, tungod kay gintutdoan ako nga hiya aadto ha langit, karuyag ko mag-unay basi makaupod niya. Hiya an akon pinaka- duok nga sangkay." Baga in diri-matadong nga an kamatayon may ga- hum ha pagkuha han bisan hin-o nga imo hinigug- ma. Ngan kon nahitatabo ito, an hunahuna nga diri na gud makakaistorya, makikigtawa, o makaptan an imo hinigugma makuri hinduro mailob. Iton nga ka- sakit diri gud napapara pinaagi ha pagsumati nga an imo hinigugma aadto ha langit. mga kahimtang. Ngan hiton nga panahon an katawo- han magkakaada han paglaom ha pagpahimulos han hingpit nga kahimsog, ngan diri na hira mamamatay utro. 'Kondi sigurado nga diri ito totoo!' bangin sumi- ring an iba. Ano an ginkikinahanglan ha pagkombinse ha imo nga tumoo nga ini an sigurado nga paglaom? Basi tu- moo ha usa nga saad, kinahanglan sigurado ka nga an usa nga nagsasaad disidido ngan may kapas ha pagtuman hito. Hin-o, kon sugad, iton nga nagsasaad nga an mga patay mabubuhi utro? Kondi, an Biblia, mayada kaiba gud nga paglaom. Sugad han natigamnan na naton, ipinapakita han Kasuratan nga posible nga magkatarampo utro ha An mahigugmaon nga mga pagbati ni Jesus han ginbanhaw niya hi Lasaro nagpakita han iya daku nga hingyap ha pagbungkag han kamatayon imo namatay nga hinigugma ha hirani nga tidara- on, diri ha diri-hinbabaroan nga langit kondi dinhi Han katsaringsing han 31 K.P., hi Jesu-Kristo ma- rig-on nga nagsaad: "Sugad la han Amay nga nag- babanhaw han mga patay, ngan binubuhi hira, su- gad man binubuhi han Anak adton karuyag niya. Ayaw kamo panhipausa hini kay maabot an oras nga an ngatanan nga aadto ha handumanan nga mga lubnganan makakabati han iya [Jesus] tingog ngan mangogowa." (Juan 5:21, 28, 29) Oo, nagsaad hi Jesu-Kristo nga minilyon nga mga patay yana an mabubuhi utro dinhi ha tuna ngan magkakaada han paglaom nga magpabilin dida hito ha waray kata- posan ilarom han mamurayawon, paraiso nga mga kahimtang. (Lukas 23:43; Juan 3:16; 17:3; itanding an Salmo 37:29 ngan Mateo 5:5.) Tungod kay hi Jesus an ha tuna ilarom han mamurayawon, matadong nga Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 27
Mga Teksto nga Nakakaliaw P irme gud, ha pagsaysay kon paonan-o nira nalalamposan an ira kabidoan, an matinumanon nga mga Kristiano nasiring: "Tuguti ako nga isumat ha imo an akon paborito nga teksto ha Biblia." Kon nagkakabidoan ka, bangin an pipira hini nga mga kasuratan makakabulig liwat ha imo. "Bulahan . . . an Amay han ngatanan nga kalooy ngan an Dios han ngatanan nga pagliaw, nga nagliliaw ha aton ha ngatanan nga aton mga kagol-anan." - 2 Korinto 1:3, 4. "Imo binubuklad an imo kamot, ngan ginbubusog an hingyap han tagsa nga buhi." - Salmo 145:16. "Hiya [Dios] nagtigaman hin usa nga adlaw, nga iya gintuyo ha paghukom ha inuukyan nga tuna ha pagkamatadong pinaagi han usa nga tawo nga iya gintungdan, ngan hiya naghatag hin karig-onan ha ngatanan nga mga tawo nga iya ginbanhaw hiya tikang ha mga minatay." - Buhat 17:31. "Ako - Ako mismo an Usa nga nagliliaw ha iyo nga katawohan." - Isaias 51:12. "Sugad han usa ka tawo nga ginliliaw han iya iroy, sugad man akon liliawon kamo nga katawohan." - Isaias 66:13. "Amo ini an akon pagliaw ha akon kaguol, kay an imo mga pulong nagbantay ha akon nga buhi. Nahinumduman ko an imo mga sugo han una nga panahon, O Jehova, ngan naliaw ako ngahaw. Hinaot an imo mahigugmaon-nga-kalooy magliaw ha akon, sugad han imo pulong ha imo surugoon." - Salmo 119:50, 52, 76. "Maabot an oras nga an ngatanan nga aadto ha mga lubnganan makakabati han iya tingog ngan mangogowa, adton nagbuhat han magopay nga mga butang ha pagkabanhaw ha kinabuhi." - Juan 5: 28, 29. 28 nagsaad, sigurado an paghunahuna nga disidido hiya ha pagtuman hito. Kondi mahihimo ba niya ini? Waray pa magduha ka tuig katapos nga nagsaad, ipinakita ni Jesus ha gamhanan nga paagi nga hiya disidido ngan may kapas ha pagbanhaw. "Lasaro, Kadi Gowa!" Makabantad ito nga taran-awon. Grabe gud an sakit ni Lasaro. An iya duha nga bugto nga babaye, hi Maria ngan Marta, nagpadara hin sumat kan Jesus, nga tita- bok ha Salog Jordan: "Ginoo, kitaa! an usa nga imo hi- nigugma masakit." (Juan 11:3) Maaram hira nga nahi- gugma gud hi Jesus kan Lasaro. Diri ba kikitaon ni Jesus an iya masakit nga sangkay? Makatingala, imbes nga kumadto dayon ha Betania, nagpabilin hi Jesus ha lu- gar nga aadto hiya hin duha ka adlaw. - Juan 11:5, 6. Namatay hi Lasaro mga pipira ka panahon katapos nga iginpadara an mensahe mahitungod han iya sa- kit. Maaram hi Jesus kon kan-o namatay hi Lasaro, ngan gintuyo niya nga buhaton an usa ka butang ma- hitungod hito. Ha panahon nga makakaabot hi Jesus ha Betania, an iya hinigugma nga sangkay upat ka ad- law na nga patay. (Juan 11:17, 39) Mahihimo daw ni Jesus nga ibalik ha kinabuhi an usa nga namatay ha sugad nga kaihaon? Han pakabati nga tiabot hi Jesus, hi Marta, usa ka babaye nga matibaksi, dinalagan ha pagtapo ha iya. (Itanding an Lukas 10:38-42.) Nabantad han iya kabidoan, ginpasarig hiya ni Jesus: "An imo bugto mababanhaw." Han iginpasabot niya an iya pagtoo ha tidaraon nga pagkabanhaw, hi Jesus matin-aw nga nagsiring: "Ako an pagkabanhaw ngan an kinabuhi. Hiya nga nagbubuhat hin pagtoo ha akon, bisan kon hiya mamatay, hiya mabubuhi." - Juan 11:20-25. Ha pag-abot ha lubnganan, nagsugo hi Jesus nga kuhaon an bato nga nakakasada ha purtahan. Niyan, katapos mag-ampo ha daku nga tingog, hiya nagsugo: "Lasaro, kadi gowa!" - Juan 11:38-43. An ngatanan nga presente nakatutok ha lubnga- nan. Ngan, tikang ha masirom, an tawo nga namatay Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
ginowa. An iya mga tiil ngan mga kamot nakabutok han putos, ngan an iya nawong napuputos han tela. "Hubari hiya, ngan palakta hiya," an sugo ni Jesus. An kataposan nga butok nahulog ha tuna. Oo, hi Lasaro ito, an tawo nga namatay ha upat na ka adlaw! - Juan 11:44. Tinuod Gud ba nga Nahitabu Ito? An asoy han pagbanhaw kan Lasaro iginsasaysay ha Ebanghelyo ni Juan sugad nga totoo nga kasaysa- yan. An mga detalye matin-aw gud nga diri mahi- mo ito nga magin susmatanon. An pagruhaduha hiton nga kasaysayan amo an pagruhaduha ha ngatanan nga mga milagro han Biblia, upod na an pagkaban- haw ni Jesu-Kristo mismo. Ngan an pagnigar ha pag- kabanhaw ni Jesus amo an pagsalikway han Kristiano nga pagtoo ha kabug-osan. - 1 Korinto 15:13-15. Tinuod, kon kinakarawat mo an pag-eksister han Dios, waray ka problema ha pagtoo ha pagkabanhaw. Ha pag-ilustrar: Mahimo basahon han tawo an iya ka- taposan nga kaburut-on ngan testamento nga iginre- kord ha videotape, ngan katapos nga hiya namatay, an iya mga paryente ngan mga sangkay makakakita ngan makakabati ha iya, ha aktuwal, samtang iginsa- saysay niya kon ano an bubuhaton ha iya mga panag- iya. Usa ka gatos ka tuig an naglabay, an sugad nga rekord ha video diri na mahuhunahuna. Ngan ha pi- pira nga mga tawo nga nag-uukoy yana ha higrayo nga mga bahin han kalibotan, an teknolohiya han video ha pagrekord diri gud hisasabtan nga sugad hin milagro. Kon an syentipiko nga mga prinsipyo nga gintukod han Maglalarang mahimo gamiton han mga tawo ha pagtukod utro han sugad nakikita ngan hin- babatian nga taran-awon, diri ba mahihimo han Mag- lalarang an labaw pa gud? Diri ba makatadunganon, kon sugad, nga an Usa nga naglarang han kinabuhi mayada kapas ha paglarang-utro hito? An milagro han pagpabalik kan Lasaro ha kinabu- hi nag-alagad ha pagparig-on han pagtoo kan Jesus ngan ha pagkabanhaw. (Juan 11:41, 42; 12:9-11, 17- Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay 19) Ha makabantad nga paagi, nagpapahayag liwat ito han pagkadisidido ni Jehova ngan han iya Anak ha pagbuhat han pagkabanhaw. 'An Dios Magkakaada Paghingyap' An baton ni Jesus ha kamatayon ni Lasaro nagpa- pahayag han mahigugmaon nga pagbati han Anak han Dios. An iya hilarom nga mga pagbati hini nga hi- tabo matin-aw nga nagpapakita han iya daku nga hingyap ha pagbanhaw han mga patay. Mababasa na- ton: "Hi Maria, han pag-abot niya didto kan Jesus ngan iya hinkit-an hiya, kinulob ha iya mga tiil, nasiring ha iya: 'Ginoo, kon nakanhi ka, an akon bugto diri unta mamamatay.' Salit, hi Jesus, han iya hinkit-an hiya nga nagtatangis ngan an mga Judio nagtatangis man upod ha iya, nangurob ha espiritu, ngan nali- sang; ngan hiya siniring: 'Diin niyo hiya ibutang?' Hira siniring ha iya: 'Ginoo, kadi ngan kitaa.' Hi Jesus nag- tangis. Busa an mga Judio siniring: 'Kitaa, pagkadaku han iya paghigugma ha iya!' " - Juan 11:32-36. An kinasingkasing nga pagpaid ni Jesus iginpasabot dinhi ha tulo nga mga pulong: "nangurob," "nalisang," ngan "nagtangis." An orihinal nga yinaknan nga mga pulong nga ginamit ha pagrekord hinin makabantad nga taran-awon nagpapasabot nga hi Jesus napagios gud han kamatay han iya hinigugma nga sangkay nga hi Lasaro ngan tungod ha pakakita ha bugto nga ba- baye ni Lasaro nga nagtatangis nga an Iya mga mata man tinuro an mga luha. An makatirigamnan amo an naglabay nga pagpa- balik ni Jesus ha duha iba pa nga tawo ha kinabuhi. Ngan bug-os nga gintuyo niya nga buhaton an pariho An Griego nga pulong nga iginhubad nga "nangurob" nagtiti- kang ha berbo (em·bri·mao·mai) nga nangangahulogan hin masa- kit, o napagios gud. Usa nga eskolar han Biblia an nagsurat: "Dinhi nangangahulogan la ito nga an sugad nga hilarom nga emosyon na- kabantad kan Jesus nga an diri-tinuyo nga pangurob nakalisang ha Iya kasingkasing." An pulong nga iginhubad "nalisang" nagtitikang ha Griego nga pulong (ta·rasso) nga nagpapasabot hin kasamok. Su- mala han usa nga lexicograpo, nangangahulogan ito hin "kasamok ha sulod han usa, . naaapektohan hin daku nga kasakit o kabido- an." An pulong nga "pagtangis" nagtitikang ha Griego nga berbo (da- kryo) nangangahulogan "pagturo han mga luha, pagtangis hin hi- lom." . . 29
kan Lasaro. (Juan 11:11, 23, 25) Kondi, hiya "nag- tangis." An pagpabalik ha tawhanon nga kinabuhi, kon sugad, diri la kay paagi ni Jesus. An iya mahigug- maon ngan hilarom nga mga pagbati sugad han ipi- An pagkabanhaw, basado ha halad lukat ni Jesu-Kristo, magdadara hin kalipay ha ngatanan nga mga nasud nakita hini nga okasyon matin-aw nga nagpapasabot han iya daku nga hingyap ha pagbungkag han kama- tayon. han Iya langitnon nga Ginhadian ha mga kamot han ginhimaya na yana nga hi Jesu-Kristo. (Genesis 2:7-9; Tungod kay hi Jesus amo an 'dagway han kahim- Mateo 6:10; Lukas 23:42, 43) Hiton nahibalik nga Para- tang ni Jehova nga Dios,' husto nga makakalaom kita iso, an tawhanon nga pamilya magkakaada han pagla- hin bug-os ha aton langitnon nga Amay. (Hebreo om ha pagpahimulos han kinabuhi nga waray katapo- 1:3) Mahitungod han pagkadisidido ni Jehova mis- san, nga luwas tikang ha ngatanan nga sakit ngan mga mo ha pagbuhat han pagkabanhaw, an matinuma- balatian. (Pahayag 21:1-4; itanding an Job 33:25; Isa- non nga tawo hi Job nagsiring: "Kon an usa nga tawo ias 35:5-7.) Mawawaray na, liwat, an ngatanan nga ka- mamatay mabubuhi ba hiya utro? . . . Ikaw magta- pungot, maraot nga opinyon ha rasa, kamadarahog tawag, ngan ako mabaton ha imo. Kay ikaw magkakaa- da paghingyap han buhat han imo mga kamot." (Job 14:14, 15) Dinhi an orihinal nga yinaknan nga pulong nga iginhubad "ikaw magkaka- ada paghingyap" nagpapasa- bot han daku nga paghandom ngan hingyap han Dios. (Ge- nesis 31:30; Salmo 84:2) Ma- tin-aw, hi Jehova nagpapaa- bot gud han pagkabanhaw. Mga Pakiana nga Angay Isipon Han namatay an iya sangkay nga hi Lasaro, paonan-o ipinakita ni Jesus nga disidido Hiya ngan may kapas ha pagbuhat han pagkabanhaw? Kay ano nga makakarawat naton an asoy han Biblia han pagkabanhaw ni Lasaro sugad nga totoo nga kasaysayan? Paonan-o an asoy ha Juan kapitulo 11 nagpapahayag han daku nga hingyap ni Jesus ha pagbungkag han kamatayon? ha tribo, ngan pagtalumpigos ha ekonomiya. Ha sugad na- limpyo nga tuna babanhawon ni Jehova nga Dios an mga pa- tay pinaagi kan Jesu-Kristo. Iton an paglaom yana han Kristiano nga babaye nga gin- unabi ha tinikangan hini nga bahin. Damu nga mga tuig katapos nga namatay an iya iroy, ginbuli gan hi ya han mga Saksi ni Jehova ha pag- aram hin maopay ha Biblia. Makakatoo gud ba kita ha saad han pagkabanhaw? Oo, sigurado nga hi Jehova ngan an iya Anak pariho disidido ngan may kapas ha pagtuman Ano an nagpapakita nga hi Jehova nga Dios nagpapaabot gud han pagkabanhaw? Hiya nahinumdom: "Katapos nga hinbaroan ko an mahi- tungod han paglaom ha pag- kabanhaw, nagtangis ako. Urusahon an paghibaro nga hito. Ano an kahulogan hini ha imo? Magkakaada makikita ko utro an akon iroy." ka paglaom nga magkatarampo utro ha namatay nga Kon ikaw nahihidlaw ha pagkita utro han imo hini- mga hinigugma dinhi mismo ha tuna kondi ilarom gugma, malilipay an mga Saksi ni Jehova ha pagbulig han kaiba gud nga mga kahimtang kay hadton naek- ha imo ha paghibaro kon paonan-o mo hihimoon inin sister yana! sigurado nga paglaom nga imo kalugaringon. Kay ano Hi Jehova nga Dios, nga nagtikang han katawohan nga diri makigkita ha ira ha Kingdom Hall nga hirani dida ha matahom nga tanaman, nagsasaad ha pagpa- ha iyo, o pagsurat ha hirani nga adres nga nakalista ha balik han Paraiso dinhi ha tuna ilarom han pagmando pahina 32. 30 Kon an Usa nga Imo Hinigugma Namatay
s Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an /war o kontaka an mga Saksi ni Jehova. 9 2 5 0 0 2 A S e w