Ang Una nga Sulat ni Pedro Ang Pang-una nga Hambay Ang nagsulat ng ining una nga libro hay nagpakilaya nga siya, si Pedro nga apostol ni Hesu-Kristo. (1:1) Ang kabangdanan ng pagsulat niya hay para laygayan ang mga gingpilì ng Dios, nga nagaistar bilang mga estranghiro sa Ponto, Galacia, Capadocia, Asya kag Bitinia. Ginglaygayan ni Pedro ang mga nagatuo nga magpadayon sinda sa inda pagsalig kay Hesus, magkabuhì ning tamà, kag magsunod sa kabubut-on ng Dios abir pa nagaagi sinda sa iba-iba nga pagtilaw kag mga pasakit tungod sa inda pagsunod kay Kristo. Ang mga Suyod I. Ang Pagpangamusta (1:1-2) II. Ang Pagdayaw sa Dios Tungod sa Iya dakò nga Kaluoy (1:3-12) III. Ang Bag-o nga Kabuhì (1:13-4:19) A. Pauno Magkabuhì nga Banal nga Kabuhì (1:13-2:10) B. Ang Pamatasan ng mga Kristyano (2:11-3:22) K. Pauno Magtiis sa mga Pasakit Tungod sa Inda Pagtuo kay Kristo (4:1-19) IV. Ang mga Bilin sa mga Nagatuo (5:1-11) V. Ang Pangkatapusan nga Pangamusta (5:12-14) 1 Ako si Pedro nga apostola ni Hesu-Kristo. Nagapangamusta ako sa indo tanan nga gingpilì ng Dios, nga nagaistar bilang mga estranghiro sa Ponto, Galacia, Capadocia, Asya kag Bitinia. 2 Gingpilì kamo ng Dios nga Amay tunà pa nang una sunò sa iya gingplano nga himuon niya kamo bilang iya mga ungà paagi sa Espiritu Santo, agud tumanon nindo si Hesu-Kristo kag patawaron kamo sa indo salà paagi sa iya dugò. 1 Kabay pa nga mabaton nindo ang dugang pa gid nga grasya kag katawhayan. a1:1 Ang apostol hay representanti ni Kristo nga gingpilì ng Dios kag gingtaw-an ning otoridad para magpamatuod kay Kristo.
1 Pedro 1 May Bag-o nga Kabuhì nga Gingpreparar ang Dios Para sa Aton 3 Dayawon ang Dios, nga imaw ang Dios ng aton Ginoo nga si Hesu-Kristo kag iya da Amay. Tungod sa iya kadakò nga kaluoy, natawo na kita liwatb paagi sa pagkabuhì liwat ni Hesu-Kristo. Ini nga bag-o nga kabuhì ang nagatao sa aton ning dakò nga paglaom 4 nga gingpangakò sa aton ng Dios. Ini nga pagpakamaayo nga gingpangakò ng Dios hay didto sa kalangitan nga indì gid maduduyà, wayà gid ning kasawayan, kag indì gid magakupas. 5 Kag paagi sa indo pagtuo, ginadahanan kamo ng gahom ng Dios mintras nagahuyat kamo ng kaluwasan nga gingpreparar na ng Dios nga ipasayod sa ulihi nga mga adlaw. 6 Tungod diri, magkalipay kamo abir may nagaabot nga mga sarìsarì nga pagtilaw ng kalisod, kay ini nga mga pagtilaw temporaryo lang. Dapat gid ini nga maagihan nindo 7 agud matistingan ang indo pagtuo kung matuod gid o bukon. Pareho ini ng bulawan nga ginapaagi sa kalayo agud masayuran kung puro o bukon. Pero mas importante ang aton pagtuo kaysa sa bulawan nga naduduyà. Nganì kung mapamatuuran ang indo pagtuo hay tunay gid, dayawon niya kamo kag padunggan pag-abot ni Hesu-Kristo. 8 Abir wayà kamo nakakità sa iya, ginahigugmà nindo siya. Kag nagatuo kamo sa iya abir wayà pa nindo siya nakikità hasta niyan. Imaw inà nga ang indo kalipay hay makatitingaya kag indì gid maisplikar, 9 kay ginabaton na nindo ang resulta ng indo pagtuo nga imaw ang kaluwasan ng indo espiritu. 10 Ini nga kaluwasan hay ging-usisà ning maayo ng mga miyugbalità ng mensahi ng Dios. Sinda ang nagpasayod ng mensahi nang una, pero niyan nag-abot ini sa aton parti sa pagpakamaayo ng Dios. 11 Gingpasayod na sa inda nang una ng Espiritu ni Kristo nga nagaistar sa inda nga magaagi si Kristo sa kasakit kag pagkatapos inà padunggan siya. Nganì ang mga miyugbalità ng mensahi ng Dios dati hay padayon sa inda pag-usisà kung san-o kag kung pauno ini matabò. 12 Gingpasayod da sa inda ng Dios nga ang mga butang nga inda ginabalità hay bukon para sa inda kaayuhan kundì para sa atonc. Kag niyan nabatian na nindo ang inda mga ginapasayod paagi sa mga nagapasayod ng Maayo nga Balità. Nagwali sinda sa indo paagi sa gahom ng Espiritu Santo nga gingpadaya sa inda b1:3 Natawo na kita liwat: ang gusto hambayon, gingtaw-an ng Dios kita ning bag-o nga kabuhì. c1:12 Sa aton: sa literal, sa indo. 2
1 Pedro 1 halin sa langit. Kag bisan ang mga anghel hay nagahandom gid nga maintindihan ining Maayo nga Balità nga gingpasayod sa indo. Magtuman Kamo sa Dios 13 Nganì kahinangyan maging preparado gid kamo permi sa paghimò ng kabubut-on ng Dios, magpugong ng indo kaugalingon, kag magsalig ning hugot nga mabaton nindo ang pagpakamaayo nga itao sa indo pag mag-abot si Hesu-Kristo. 14 Bilang matinumanon nga mga ungà ng Dios, indì kamo magpadaya-daya sa malain nga mga handom nga nagagahom sa indo nang wayà pa kamo ning relasyon sa Dios. 15 Banal ang Dios nga nagtawag sa indo, nganì dapat magpakabanal da kamo sa tanan nindo nga ginahimò. 16 Kay nagahambay ang Dios sa Kasulatan, "Magpakabanal kamo, kay ako hay banal."d 17 Ang Dios hay wayà ning may ginapalabi. Nagahukom siya sa tanan nga tawo sunò sa inda ginghimò. Nganì kung ginatawag nindo siya nga Amay sa indo pangamuyò, tahura nindo siya mintras yari pa kamo bilang estranghiro sa kalibutan. 18 Nasayuran da nindo kung ano ang gingbayad agud maluwas kamo halin sa pagkabuhì nindo nga wayà ning puyos nga indo gingpanublì sa indo mga kalulo-lulohan. Ang gingtubos sa indo hay bukon mga butang nga naduduyà pareho ng bulawan o pilak, 19 kundì ang kamahay-mahay nga dugò ni Kristo. Pareho siya ng karnero nga wayà gid ning deperensya kag buling nga ginghalad sa Dios. 20 Bago pa nahimò ang kalibutan, gingpilì na ng Dios si Kristo nga maging aton Manluluwas. Pero gingpakilaya siya ng Dios sa ini nga ulihi nga mga adlaw. Ginghimò niya ini para sa indo. 21 Kag paagi kay Kristo nagatuo kamo sa Dios nga nagbuhì kag nagpadungog sa iya, nganì ang indo pagtuo hay sa Dios kag nagasalig kamo sa iya. 22 Kag tungod nga nagasunod na kamo sa kamatuuran, ginglimpyo na kamo sa indo mga salà agud may matuod kamo nga paghigugmà sa indo mga kauturan kay Kristo. Kabay pa nga maghigugmaanan kamo ning hugot gid sa indo tagipusuon, 23 kay natawo na liwat. Kag ini hay bukon paagi sa indo mga ginikanan nga may kamatayon, kundì paagi sa buhì kag wayà katapusan nga hambay ng Dios. 24 Nakasulat sa Kasulatan, "Ang kabuhì ng tanan nga tawo hay pareho ng gunahon, kag ang inda pagkabantog hay pareho sa buyak ng gunahon. d1:16 Basaha sa Levitico 19:2. 3
1 Pedro 1-2 Ang gunahon nagakalayà kag ang iya buyak nagakahuyog, 25 pero ang hambay ng Ginoo nagapadayon hasta sa wayà katapusan"e Kag ini hay ang Maayo nga Balità nga gingpasayod sa indo. 1 Tungod natawo na kamo liwat, bayai na nindo ang tanan nga klasi ng kalainan. Ayaw kamo magpangluko o magpakunukuno. 2 Indì kamo magkasina o maghambay ning malain kuntra sa indo isigkatawo. 2 Pareho ng lapsag nga nagahandom ning gatas ng iya nanay, handuma da nindo ang puro nga espiritwal nga gatas agud magbahoy kamo hasta mabaton nindo ang kabilugan ng indo kaluwasan. 3 Kay naagihan na nindo nga ang Ginoo hay maayo gid. 4 Siya ang buhì nga bato nga gingsikway ng mga tawo pero gingpilì ng Dios, kag importante sa iya panirò. Kag mintras nagapalapit kamo sa iya, 5 kamo nga pareho da ng buhì nga mga bato hay ginapatindog ng Dios para maging isa ka espiritwal nga bayay. Kag bilang mga parì nga ginglain para sa Dios, nagahalad kamo sa iya ning espiritwal nga mga halad nga makatao kalipay sa iya, kay ginahimò nindo ini paagi kay Hesu-Kristo. 6 Parti kay Hesu-Kristo, nagahambay ang Dios sa Kasulatan, "May pinilì ako nga magaharì sa Sionf. Pareho siya ng bato nga kamahay-mahay nga akon ginghimò nga pundasyon. Ang nagatuo sa iya indì gid mapahuyà." 7 Nganì kamo nga nagatuo hay padunggan ng Dios. Pero sa mga tawo nga wayà nagatuo, natabò ang nakasulat sa Kasulatan, "Ang bato nga gingsikway ng mga tagapagpatindog hay imaw ang naging pundasyon nga bato." 8 Kag nakasulat pa gid sa Kasulatan, "Imaw ini ang bato nga nakapagpasuyaod sa mga tawo, kag nakapadusmò sa inda." Napapadusmò sinda kay wayà sinda nagapati sa hambay ng Dios. Imaw ini ang kabubut-on ng Dios para sa inda. 9 Pero, kamo hay pinilì ng Dios, mga parì nga nagaserbisyo sa Harì, isa ka nasyon nga mga tawo ng Dios, kag kamo hay naging sa iya agud ipasayod ang iya subra nga kaayo nga mga hinimò. Gingtawag niya kamo paluwas halin sa kaduyom pakadto sa iya e1:24-25 Basaha sa Isaias 40:6-8. f2:6 Sion hay ang bukid nga yadto ang Jerusalem. Kung ka isa, ini hay nagatukoy sa mga tawo nga nagaistar sa syudad ng Jersusalem. 4
1 Pedro 2 makatitingaya nga kahayag. 10 Nang una, bukon kamo mga tawo ng Dios, pero niyan kamo hay mga tawo na ng Dios. Nang una, wayà kamo gingkaluy-i ng Dios, pero niyan, ginakaluy-an niya kamo. 11 Mga pinalanggà, ang kalibutan hay bukon permamenti nga istaran nindo, kag mga estranghiro lang kamo diri. Nganì nagapangabay ako sa indo nga likawi na nindo ang malain nga mga handom ng indo lawas nga nagakuntra gid sa indo espiritu. 12 Ipakità nindo sa mga tawo nga wayà relasyon sa Dios ang indo maayo nga pagkabuhì. Abir kamo hay ginapabintangan ninda niyan nga nagahimò kamo ning malain, makikità ninda nga maayo galì ang indo ginahimò. Sa ulihi dayawon ninda ang Dios sa adlaw ng iya pag-abot. Magpasakop Kamo sa mga Nagapamunò ng Nasyon 13 Tungod sa Ginoo, magpasakop kamo sa tanan nga tawo nga nagadumaya: maging sa harì nga imaw ang may pinakamataas nga otoridad, 14 o sa mga gobernador nga imaw ang gingtaw-an ning gahom ng harì, nga magparusa sa mga nagahimò ning malain kag magpadungog sa mga nagahimò ning maayo. 15 Kay imaw ini ang kabubut-on ng Dios, agud kung maghimò kamo ning maayo, wayà ning mahahambay kuntra sa indo ang mga tawo nga nagapinaluko nga kuyang makaintindi. 16 Hilway na kamo, pero bukon ini mahambay nga hilway da kamo para maghimò ning malain; kundì magkabuhì kamo bilang mga ulipon ng Dios. 17 Tahura nindo ang tanan nga tawo, kag higugmaa nindo ang indo mga kauturan kay Kristo. Magkabuhì kamo nga may kahadlok sa Dios, kag tahura nindo ang harì. Patuyaran Nindo si Kristo 18 Kamo nga mga ulipon, tumana nindo ang indo mga amo nga may tudo nga kahadlok sa Dios, bukon lang ang mabuot nga mga amo kundì patì da ang mga mapintas. 19 Kay pakamaayuhon gid kamo ng Dios kung ginatiis nindo ang mga kahugaan tungod sa sayod na nindo tumanon ang kabubut-on ng Dios, abir wayà kamo ning salà nga nahimò. 20 Pero kung sakiton kamo tungod sa indo ginahimò nga malain, dayawon ba kamo ng Dios bisan ginatiis nindo ang parusa nga inà? Siyempre indì! Pero kung ginasakit kamo abir maayo ang indo ginahimò, kag kung ginaagwanta nindo ini, kaluy-an gid kamo ng Dios. 21 Ang pagpakasakit ni Kristo para 5
1 Pedro 2-3 sa aton hay imaw ang halimbawà nga dapat naton patuyaran. Kag imaw ini ang kabangdanan kung basì gingtawag kita, agud masunod ta ang pagkabuhì ni Kristo. 22 Wayà gid siya nakasalà, kag wayà gid nagpinusong. 23 Ging-insulto siya, pero wayà gid siya nagbayos ning insulto. Gingsakit siya, pero wayà gid siya nagpamahog. Nagsalig siya sa Dios nga imaw ang nagahukom ning tamà. 24 Si Kristo mismo ang nag-akò ng aton mga salà nang siya hay ginglangsang sa krus, agud indì na kita magpakasalà kundì magkabuhì kita ning matarong. Tungod kay nag-antos siya sa mga pilas, kita hay nag-ayo. 25 Nang una, pareho kita sa mga karnero nga nagtayang, pero niyan nakabalik na kita sa Ginoo nga Miyugdipara kag Miyugbantay ng aton kabuhì. Laygay sa mga Mag-asawa 1 Niyan, kamo nga mga babayi, dapat magpasakop kamo sa indo mga asawa, agud abir ang indo mga asawa wayà nagatuo 3 sa hambay ng Dios, madaya nindo sinda para magtuo sa Ginoo paagi sa indo maayo nga pamatasan bisan indì na kamo maghambay nga dapat sinda magtuo. 2 Kay nakikità ninda ang indo pagtahod kag pagsunod sa Dios kag ang indo pamatasan nga wayà ning kasawayan. 3 Indì kamo magpagwapa sa pangluwas lang pareho sa subra nga pagpakaayo ng buhok, pagbutang ning mga alahas nga bulawan, o pagsuksok ning kamahay-mahay nga mga barò, 4 kundì pagwapahon nindo ang suyod ng indo pagkatawo, ang maayo nga pamatasan nga wayà gid nagabag-o. Maging mapainubuson kamo kag maging mabuot, imaw ini ang kaayo-ayo kag importante sa panirò ng Dios. 5 Kag imaw ini ang ginghimò ng diosnanon nga mga babayi nga nagasalig sa Dios nang una. Nagpagwapa sinda paagi sa inda pagpasakop sa inda mga asawa. 6 Pareho ni Sara, gingtuman niya si Abraham kag ginatawag niya nga 'amo'. Kamo hay maging pareho ni Sara, kung maayo ang indo ginahimò kag indì kamo magkahadlok sa bisan ano. 7 Kamo naman nga mga lyaki, tahura nindo ang indo mga asawa. Dapat tratuhon nindo sunò sa indo maayo nga pag-intindi. Ingati sinda bilang mga babayi nga mas maluya kaysa sa indo. Kay gingtaw-an da sinda ng Dios sunò sa iya kaatag ning kabuhì nga wayà katapusan pareho sa indo. Himua nindo ini agud sabaton ng Dios ang indo mga pangamuyò. 6
1 Pedro 3 Maghigugmaanan Kamo Tanan 8 Niyan, igwa pa ako ning bilin sa indo tanan: dapat magkaisa kamo sa indo hunàhunà kag nababatyagan sa isa kag isa. Maghigugmaanan kamo bilang mag-utod. Maging mabuot kamo kag maging mapainubuson sa isa kag isa. 9 Indì nindo pagbayusan ning malain ang nagahimò ning malain sa indo, kag indì da nindo pagbayusan ning insulto ang nagainsulto sa indo. Kundì dapat pakamaayuhon nindo sinda, tungod nga gingpilì kamo ng Dios sa paghimò ini, kag agud pakamaayuhon da niya kamo. 10 Kay nakasulat sa Kasulatan, "Ang abir sin-o nga gusto ng malipayon kag maayo nga kabuhì, kahinangyan gid siya indì maghambay ning malain kag indì magpinusong. 11 Dapat gid talikuran niya ang malain kag maghimò siya ning maayo. Tinguhaan niya ang katawhayan sa iban kag ipadayon gid. 12 Kay ginabantayan ng Ginoo ang mga matarong kag ginasabat niya ang inda mga pangamuyò. Pero nagakuntra siya sa mga nagahimò ning malain." 13 Sin-o ba ang magahimò sa indo ning malain kung kamo hay nagatinguhà permi sa paghimò ning maayo? 14 Pero kung pasakitan kamo tungod sa indo ginahimò nga maayo, pakamaayuhon gid kamo. Ayaw kamo magkahadlok o magkalibog kung ano ang inda himuon sa indo. 15 Kundì sa indo tagipusuon, si Kristo ang dapat gid nindo tahuron kag sundon bilang indo amo. Dapat preparado kamo permi nga mag-iksplikar sa abir sin-o nga nagapangutana sa indo parti sa indo paglaom. 16 Sabata nindo sinda sa madahan nga paagi kag may pagtahod. Siguraduhon nindo nga permi malimpyo ang indo konsinsya, agud mapahuyà ang mga tawo nga nagapang-insulto sa maayo nindo nga pamatasan bilang mga tagasunod ni Kristo. 17 Mas maayo pa nga magtiis kamo sa pasakit tungod sa indo ginahimò nga maayo, kung imaw gida inà ang kabubut-on ng Dios, kaysa magtiis kamo sa pasakit tungod sa paghimò ning malain. 18 Kay si Kristo nganì gingpatay bisan wayà siya nakahimò ning malain. Kag kaisa lang gid siya namatay agud mapatawad ang aton mga salà. Siya nga wayà ning salà hay gingpatay para sa aton nga makasasalà agud madaya niya kita sa Dios. Gingpatay siya sa lawas, pero gingbuhì siya sa espiritu. 19 Sa bag-o nga lawas, nagkadto si Kristo kag may 7
1 Pedro 3-4 gingbalità siyag sa mga espiritu nga nakakulongh. 20 Inà ang mga espiritu nga dati hay wayà nagsunod sa Dios. Nagahuyat ang Dios sa tyempo ni Noe, mintras ginahimò niya ang arka, kung sa diin pila lang ka tawo -- wayo lang ang nakaluwas sa tubì. 21 Ang tubì ang halimbawà ng pagbawtismo sa aton niyan. Kag ini nga bawtismo imaw ang nakaluwas sa aton paagi sa pagkabuhì liwat ni Hesu-Kristo. Bukon ini paghugas ng higkò sa aton lawas, kundì nagapromisa kita sa Dios nga indì na kita maghimò ning mga butang nga nasayuran ta nga indì niya gusto. 22 Si Hesu-Kristo yadto na niyan sa langit, sa tuo hampig ng Diosi kag gingpasakop sa iya ang tanan nga anghel kag ang tanan nga espiritu nga may otoridad kag gahom. Ang Bag-o nga Kabuhì 1 Tungod si Kristo hay nagpakasakit sa iya lawas, dapat maging preparado da kamo nga magtiis. Kay ang tawo nga nagpakasakit 4 sa iya lawas hay wayà na nagapadayon sa pagpakasalà. 2 Wayà na siya nagasunod sa malain nga handom ng iya lawas kundì nagasunod na siya sa kabubut-on ng Dios mintras nagakabuhì pa siya sa iya nabibilin nga adlaw. 3 Kay tamà na ang inda mga gingpanghimò nga mga malain nga butang nang una, kag adtong mga butang hay ang gusto himuon ng mga tawo nga wayà relasyon sa Dios. Dati, nagpagusto lang kamo sa pag-inuyag, pagsunod sa mga malain nga handom ng lawas; pagbinayong, pagkahilig sa kalibutanon nga kalipay, pagtipon permi agud mag-inom kag maghimò ning makahuhuyà nga mga butang; kag pagsamba sa mga dios-diosan kaibahan ang paghimò ng kalain-lain nga mga butang. 4 Nganì niyan ang mga tawo nga wayà relasyon sa Dios hay natingaya sa indo kung basì wayà na kamo nagalakot sa inda malain nga pagkabuhì. Imaw inà nga nagahambay sinda ning malain kuntra sa indo. 5 Pero manabat sinda sa Dios sa mga butang nga inda ginahimò, kay ang Dios hay magahusga sa tanan nga tawo, buhì man o patay na. 6 Imaw ini ang kabangdanan kung basì gingpasayod ang Maayo nga Balità sa mga tawo nga niyan hay patay na, agud abir patay na sinda niyan g3:19a Hambay ng iban, gingdiklara ni Kristo ang iya pagdaog kuntra sa tanan nga pwersa ng kaduyom. h3:19b Hambay ng iban, ang mga espiritu nga nakakulong hay ang mga anghel nga nag-asawa sa mga kababayihan bago ang bahà. Basaha sa Gingtunaan 6:1-3. i3:22 Kung ang tawo hay ginapapungkò sa tuo hampig, ang gusto hambayon hay ginapakità nga siya hay may pinakamataas nga otoridad, gahom, kag dangal. 8
1 Pedro 4 sa inda lawas, (kay imaw ini ang husga ng Dios sa tanan nga tawo),j mabubuhì gihapon sinda pareho ng Dios nga espiritu. Gamiton Maayo Nindo ang Abilidad nga Gingtao ng Dios 7 Malapit na ang katapusan ng kalibutan. Nganì magkabuhì kamo ning tamà kag disiplinaha nindo ang indo isip agud makapangamuyò kamo. 8 Kag labaw sa tanan, maghigugmaanan kamo ning hugot sa indo tagipusuon. Kay kung may paghigugmà kamo sa indo isigkatawo, makapatawad gid nindo siya bisan madamò ang iya nahimò nga salà. 9 Batuna nindo ang isa kag isa sa indo mga bayay nga wayà ning reklamo. 10 Kada isa sa aton hay gingtaw-an ng Dios ning abilidad. Gamiton ta ini para sa kaayuhan ng isa kag isa bilang maayo nga mga gingsaligan ng ining iba-iba nga mga abilidad halin sa Dios. 11 Abir sin-o ang magwali, kahinangyan nga dumdumon niya nga hambay ng Dios ang iya ginawali! Kag abir sin-o ang gingtaw-an ng abilidad sa pagbulig sa iban, dapat siya magbulig sunò sa iya makakaya nga gingtao ng Dios, agud madayaw ang Dios sa tanan nga indo ginahimò paagi kay Hesu-Kristo. Makagagahom siya kag angay dayawon hasta sa wayà katapusan. Kabay pa! Ang Pagtiis sa mga Kahugaan Bilang Kristiano 12 Mga pinalanggà, ayaw kamo matingaya sa mabug-at nga mga pagtilaw nga indo naagihan. Pag ginatilawan ang indo pagtuo, ayaw kamo maghunàhunà nga kung ano na gid ang matatabò sa indo. 13 Kundì, magkalipay kamo, kay nagapakig-isa kamo sa mga kasakit ni Kristo. Kag magiging kumplito gid ang indo kalipay pag maipakità niya sa tanan nga siya hay magkakagahom kag makatitingaya. 14 Kung ginainsulto kamo tungod kamo hay mga tagasunod ni Kristo, magkalipay kamo kay yarà sa indo ang makagagahom nga Espiritu, nga imaw ang Espiritu ng Dios. 15 Kung ginaparusahan kamo, dapat hay bukon tungod sa nakapatay kamo ning tawo, o nagpangawat, o naghimò ning malain, o nagpanghilabot sa ginahimò ng iban. 16 Pero kung parusahan kamo kay kamo hay Kristiano, indì kamo dapat magkahuyà, kundì magpasalamat pa nganì kamo sa Dios tungod nga ginatawag kamo sa inà nga pangayan. 17 Kay nag-abot na ang tyempo nga magatunà una sa iya mga ungà ang Dios sa paghukom. Kag kung ini magatunà sa aton una nga iya j4:6 Basaha sa Hebreo 9:27. 9
1 Pedro 4-5 mga ungà, ano pa gid ang dadangatan ng mga wayà nagasunod sa Maayo nga Balità ng Dios? 18 Pareho ng nakasulat sa Kasulatan, "Kung ang mga matarong hay hayos nganì indì maluwas, ano pa ang dadangatan sa mga wayà nagasunod sa Dios kag makasasalà?" 19 Nganì kamo nga mga nagatiis sa kahugaan niyan tungod imaw ini ang kabubut-on ng Dios para sa indo, magpadayon kamo sa paghimò ning maayo. Isalig nindo ang indo kaugalingon sa Dios nga naghimò sa indo, kay indì gid niya kamo pagpabay-an. Mga Bilin sa mga Miyugdumaya ng mga Nagatuo 1 Nganì niyan, bilang ako hay isa ka miyugdumaya ng mga nagatuo, may ibibilin ako sa indo nga mga miyugdumaya da. Nakità ko mismo ang mga kasakit ni Kristo kag makakaparte da ako ng iya gahom kag himayà sa iya pag-abot, nagapangabay ako sa indo 2 diparaha ning maayo ang mga gingpilì ng Dios nga yarà sa indo poder. Pareho sinda sa mga karnero kag kamo ang mga pastor sa inda. Dapat halin sa tagipusuon ang indo pagdipara sa inda kay imaw ini ang kabubut-on ng Dios, bukon nga napilitan lang kamo o may ginapaabot kamo nga suhoy, kundì tungod gusto gid nindo nga makabulig sa inda. 3 Ayaw kamo magharì-harì sa mga nagatuo nga gingtugyan sa indo para diparahon, kundì maging halimbawà kamo sa inda. 4 Kag pag-abot ni Kristo nga Pinakapunò nga Pastor, mababaton nindo ang premyo nga makatitingaya gid kag wayà gid nagakupas.k 5 Mga Bilin sa mga Nagatuo nga Kabataan 5 Kag kamo naman nga mga kabataan, magpasakop kamo sa mga maguyang. Kag kamo tanan nga mga nagatuo, magpaubos kamo kag magserbisyo sa isa kag isa, kay nakasulat sa Kasulatan, 'Ginakuntra ng Dios ang hambugon, pero ginakaluy-an niya ang mapainubuson.'l 6 Nganì magpasakop kamo sa Dios nga Makagagahom para maghusga sa mga hambugon, kay magaabot ang adlaw nga pagahimayaon niya kamo. 7 Isalig nindo sa iya ang tanan nindo nga kabayak-on kay nababayaka siya sa indo. k5:4 Sa literal, hay corona ng himayà. Nang una ini nga korona hay himò sa dahon nga ginakorona ng harì sa nagadaog sa laban para maghimayà sa iya. l5:5 Basaha sa Mga Hambayanon 3:34. 10
1 Pedro 5 8 Magpreparar kamo kag magbantay! Kay ang indo kaaway nga si Satanas hay nagalibot-libot pareho ng leon nga nagangurob kag nagapangità ning masisirà. 9 Palig-una nindo ang indo pagtuo sa Dios kag batui nindo si Satanas. Dumduma nindo nga ang tanan nga mga kauturan nindo kay Kristo sa bilog nga kalibutan hay naaagihan da ang kahugaan nga pareho sa indo. 10 Matag-od na lang nga tyempo ang indo pagtiis. Pagkatapos inà, ang Dios imaw ang magabulig sa indo agud wayà na ning kuyang ang indo pagkabuhì, kag siya ang magapalig-on kag magapakusog sa indo, agud ang indo pagtuo hay indì magpangluya. Kay siya ang ginahalinan ng tanan nga pagpakamaayo, kag gingpilì niya kamo agud makaparte da kamo ng iya wayà katapusan nga gahom kag dangal paagi sa indo pakig-isa kay Kristo. 11 Sa Dios nga nagagahom hasta sa wayà katapusan. Kabay pa! Katapusan nga Pagpangamusta 12 Gingsulat ko sa indo ining matag-od nga sulat sa bulig ni Silvano. Siya hay utod naton kay Kristo kag masaligan gid. Kabay pa nga paagi sa sulat nga ini, napakusog ko kamo kag napamatuuran ko ang kaayuhan ng Dios sa aton. Maghimò ning maayo sa iba pareho ng Dios nga nagahimò ning maayo sa aton. 13 Ang mga nagatuo sa Romem hay nagapangamusta sa indo. Sinda hay pareho da sa indo nga gingpilì ng Dios nga maging iya mga ungà. Si Marcos nga ginakabig ko nga akon ungà hay nagapangamusta da sa indo. 14 Magkamustahanan kamo nga may matuod nga paghigugmàn. Sa indo tanan nga nagpakig-isa kay Kristo, kabay pa nga ang katawhayan hay yarà sa indo. m5:13 Sa literal: hay Babilonia. n5:14 May matuod nga paghigugmà: sa literal, harò ng paghigugmà. 11


F ARMER FACTSHEET - IPM Tarong Crop group: Solanaceae (atsal, kamatis, tarong) Summary An pinakamaupay nga pagdumara o pagmaneho han peste ngan sakit an pag-likay ngan an impormansyon o pag-sabot. Gamay la an peste o sakit nga pirme naatake han omahan o tarong tapos kasagaran usa ngadto ha duha an pirme nahatag hin dako nga pagka-guba han tanom pero iba na kon an maupay nga pagdumara amo an ginbubuhat. An pag- sabot han mga importante nga peste ngan sakit, agap nga senyalis han impeksyon, mga kondisyon han ira pag-tubo ngan kon ano an ira mga natural nga pangontra para makabulig han mas maupay nga pagdumara [Ngadto han factsheets ha peste ngan sakit para han mas damo nga impormasyon]. Pero mayda mga pagdumara ha tanom o na-andan nga mga pama- agi an pwede magamit para maibanan an chansa nga maabot han peste ngan sakit an tanom. An tanom nga mayda sakto nga nutrisyon ngan tubig, ngan an lugar kay pabor han ira pag-tubo, damo an ani ngan mas makuri ma-apektohan han sakit. (Basaha an mag- upay nga pagma-agi para han tarong) Pag-pili han lugar atsal para maibanan an mga sakit nga ada han yuta lugar nabubuhi. Ayaw pagtanom kon an hanayhay tapos an babaw mayda na mga tarong nga tanom para maibanan an pagkalat han peste ngan sakit gikan han mga dagko nga tanom ngadto han mga bata pa nga tanom. imo Preparasyon han yuta An pagbara han tubig kay pabor para han mga sakit nga nag-puyo ha yuta, labi an bacterial wilt. Diri makatubo an tanom, ubos an chansa nga mapugngan an impeksyon gikan ha mga peste ngan sakit kon waray maupay nga pa-awasan han tubig. An hataas nga level han yuta, maupay nga pagdumara han yuta amo ine an sulosyon ha pagbara han tubig. Mas maupay an kalidad han yuta kon butangan hin microbial inoculants sugad han EM, Vermi-compost, tae han manok o bisan ano nga organic matter nga makapa-upay ha yuta. An sobra nga repolyo, wild sunflower Tithonia diversifolia ngan Chromolaena odorata o hagonoy kay nakompirma nga epektibo nga tambal han mga sakit nga nag-puyo ha yuta sugad han bacterial Ralstonia solanacearum.. Kon an yuta acidic, butangi o aplayan an yuta hin 250g/m nga lime. blight nga dara han An pag-gamit han crop rotation ngan usa ka lugar nga waray pa tanomi hin tarong, kamatis ngan Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 1 VEGETABLE -IPM- FACTSHEET | 1
FARMER FACTSHEET - IPM Pagpadamo han semelya Gamita an mga liso nga aprobado o lisensyado nga waray mga sakit. Malinis nga yuta an angay gamiton han pagtanom han liso (mas maupay kon sterilized nga yuta an gamiton). Bantayi an pagtubo han semelya, kinahanglan diri harani ha mga tanom nga mayda na peste o sakit an pagpa-tubo han semelya, angay liwat magbutang hin net para han pagpatubo han semelya. I-check o kitaon anay bag-o itanom (Basaha an maupay nga pama-agi han pagtanom han semelya). Kon an flea beetles regular nga peste han tarong kinahanglan an pagpatubo han aton semelya ada ibutang sugad ht lamisa para maibanan an chansa nga atakihon hin sakit. Pag-tanom Hinayi an pagbalhin han semelya para diri madaot an ugat han tanom. Ibabad ha fungicide bag-o ibalhin ha umahan para malikayan an fungi nga ada ha yuta. Pag-gamit han net para tahoban an aton mga tanom para diri makasulod an flea beetle. An pag- gamit han sticky traps didto han area para han produksyon han semelya ngan han mga bag-o nga tanom didto han aton omahan para i-trap an mga sucking nga insekto nga may potensyal para dumamo ha omahan. Panahon han pag-tubo An Eggplant fruit shoot borer (EFSB) usa ine nga major ngan regular nga peste han tarong ha Pilipinas ngan angay ine tagan hin maupay nga ira populasyon. pagdumara para maibanan an Obserbahan an tanom nga mayda nalaya nga sanga ngan mga gagmay nga buho ha puno kasagaran mayda itom ngan gamay nga hugaw/tae ha gawas nga parte. Hiwaan an ubos nga parte kon hain sumulod an ulod tapos pataya an ulod. I-check an dahon para han ulod han EFSB o cutworm ngan pataya. An tarong puyde atakihon hin damo nga sup sacking nga insekto nga naghahatag hin dako nga damage ha tanom, pero kasagaran liwat nga kondisyon diri an mga major nga peste an na-ataki han aton mga tanom. I-check an luyo nga parte han dahon kay kasagaran adto makikita an mga peste, partikolar dapit han may ugat o balidbid han dahon. An mga insekto nga puyde makita ha dahon amo ine squash beetle eggs, aphids, whitefly, thrips ngan mga bag-o nga posa nga ulod han cutworm. An leafhoppers, thrips, whitefly ngan red spider mites amo ine an mga insekto nga nagbubuhat o naghahatag han mga samad o marka ha dahoon han tarong. (Ngadto han table para han mas damo nga impormasyon) Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 2 Tarong Diri tanan nga insekto kay naghahatag hin kadaotan o damage han tanom. Damo liwat an insekto nga an tanom an nakaka-benipesyo amo ine hira mga natural nga kontra han mga peste. Kinahanglan ine hira diri mawara ha aton omahan o gulayan. Kinahanglan maaram kita kon ano nga insekto an kontra ha gulayan ngan diri. Obserbahan an mga peste ngan an mga natural nga kontra han peste 1-2 ka beses kada semana ngan isurat kon nadamo o nagamay. Kon an populasyon han peste nadako tapos waray o gamay la an mga natural nga kontra han peste kinahanglan na mag-aplay hin insecticide o pestesidyo. Kon mahimo an gamiton kay an para la ha peste para diri maapektohan an mga natural nga kontra han peste, tapos diri makaka-apekto ha tawo. Kinahanglan pirme basahon an lebel ngan an sakto nga paggamit han proteksyon kon mag-spray. Obserbahan an tanom kon mayda sakit sugad han wilting, stunting, leaf spots, grey mould ha ubos nga parte han dahon. Obserbahan kon meada mga samad ngan nadonot o nalata nga ogbos han tanom. An parte han tanom nga nagpapakita hin sakit angay kuhaon ngan i-lubong o sunogon para diri na kumalat. An mga gamit para han pagkuha o pagputol han apektado nga parte han tanom kay angay limpyohan kada gamit ha tanom. An Bacterial wilt ngan blight puyde kumalat dara han mga gamit nga diri malinis. Maupay buhaton nga magdara hin botangan han pinutol nga parte han tanom (sugad han plastic Bag) diritso ibutang an pinutol nga parte han tanom nga mayda sakit para diri na kumalat ngadto han waray sakit nga tanom. Kuhaon liwat an mga sagbot o sighot kay ine liwat puyde atakihon hin sakit. I-kontrol an tubig, ayaw palabihi an gulayan hin tubig kay pabor iton ha mga sakit nga nagpuyo ha yuta sugad han bacterial wilt nga puyde kumalat pa ha iba nga tanom. Pahubasan an gulayan o omahan kahuman han uran gamit an mga kanal. An mga parte han tanom nga mayda sakit angay kuhaon para diri na kumalat ha iba. An pag-kontrol han tubig nga na-agi han aton gulayan, an pag-limitar han na-agi nga tawo o mga makina han gulayan kay usa ine nga pama-agi para makontrol an mga sakit nga ada ha yuta. An sakit nga spots puyde i-biofumigated gamit an repolyo, C. odorata o wild sunflower (Tithonia diversifolia). kita magpatubig han aton gulayan pero ha mas gamay nga oras kay diri liwat iton pabor ha mga sakit nga ada ha yuta nagpuyo. Puyde liwat mas-agsob Likayi an sobra nga pag-abono hin nitrogen labi na an ammonium kay amo ine an rason usahay nga mas madali atakihon hin peste ngan sakit an aton tanom. An fungicide puyde i-aplay para i-kontrol an fungal nga sakit.
Copper-base fungicides puyde ma-applay para protektahan an tanom ha bacterial leaf spots ngan blights. Para humataas an pangontra han tanom sa mga sakit chitosan, spray o benzothiadiazole ngan phosphonates. puyde i-aplay an Pan-bukad/ pag-bunga Obserbahan an ulod han EFSB o mga damage o buho han ogbos, bukad, sanga ngan bag-o nga bunga. Tanggala ngan pataya an ulod nga ada han bunga. Obserbahan kon mayda itlog ngan ulod han cutworm kay kahuman magposa diritso ine maataki han prutas. I- check an luyo han dahon ngan bukad kon mayda thrips kay amo ine an nagsasamad han bunga. An aphids, scale ngan, mealybugs amo ine an mga peste nga puyde maging dako nga problema han aton omahan partikolar kon an aton tanom kulang hin abono ngan tubig. Kon an populasyon han peste nadako tapos waray o gamay la an mga natural nga kontra han peste kinahanglan na mag-aplay hin insecticide o pestesidyo. Obserbahan an tanom kon mayda leaf spots ngan blights kay puyde ine nga sakit maka-apekto han mga maabot pala nga bunga. Obserbahan liwat an agap nga kahulog ngan pagka-dunot han bunga. Para maibanan an bacterial fruit spots ngan canker likayi an pagpatubig o bis-ig ha babaw han tanom ngan pagtalsik han tubig. Kon kaya, recomendado an pagtanom han tarong nga may balay. An protectant fungicides puyde i-apply han mga bunga o han tanom para malikayan an inpeksyon han fungal ngan bacterial nga mga sakit nga puyde mka-apekto han bunga. An talsik han tubig kay usa nga pama-agi para ma-inpeksyon an bunga, puyde ine maibanan o malikayan gamit an mulches. Pag-tubo han bunga Kolektaha an bunga nga mayda na EFSB, cutworm ngan sakit ngan ilabay ha sakto nga pama-agi para diri na kumalat pa an sakit o dumamo pa an mga peste. Obserbahan an tanom kon mayda pag-dulaw han mga dahon, leaf spots ngan blights kay puyde ine maka-apekto han bunga. Obserbahan kon mayda nababad ha tubig, mga itom nga marka ha bunga, nalata nga Bungan ngan waray ma-porma nga bunga. Likayi an pagpatubig o bis-ig ha babaw han tanom ngan pagtalsik han tubig para maibanan an blights. Kon kaya, recomendado an pagtanom han tarong nga may balay. An protectant fungicides puyde i-apply han mga bunga o han tanom para malikayan an inpeksyon han fungal ngan bacterial nga mga sakit nga puyde mka-apekto han bunga. Ayaw pag-apply hin fungicides kon harani na mag-harvest o ani. An talsik han tubig kay usa nga pama-agi para ma-inpeksyon an bunga, puyde ine maibanan o malikayan gamit an bed mulch. Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 3 Pag-ani Bag-o mag harvest una kuhaon an mga apektado nga bunga hin peste ngan sakit para dire na kumalat ha iba nga bunga. Ayaw pag-ani kon mauran o basa an mga bunga. Importante nga mamara o uga an bunga kon anihon. Ayaw pasagdi nga an bunga umabot ha yuta. Kon dire malikayan anihon nga basa an bunga, pamara-a bag-o poston ngan ibiyahe. Kahuman mag-ani Kahuman mag-ani han bunga an mga tanom angay kuhaon para malikayan an padayon nga pagdamo han peste ngan sakit. An tables ha ubos amo ine an impormasyon han mga komon nga peste ngan sakit. Basaha an indibidual nga factsheets para han mas detalyado nga impormasyon. An sakto nga pag-sabot han problema kay kinahanglan para han mas epektibo nga pagdumara han peste ngan sakit.
FARMER FACTSHEET - IPM Table 1. Mga sakit han eggplant Image Ngaran han peste Bacterial wilt (Ralstonia solanacearum) Fusarium wilt (Fusarium oxysporum f. sp. melongenae) Sintomas han sakit Kalit nga pagka- laya han tanom, An tanom puyde mamatay, An gamut o ugat puyde maguba o madaot. An epekto ha sulod han tanom puyde mag-bulaw an vascular vessels. An pag-dulaw han dahon labi na ha ubos nga parte han tanom. Kalit nga pagka- laya han tanom. An pag bulaw han sulod han tanom. Phytophthora blight and fruit rot (Phytophthora nicotianae and Phytophtora parasitica) Pag-bulaw han ugat nga han corona han tanom ngan pagka-lata han tanom dara han wilt. An apektado nga bunga deretso man-ngitom, an mga marka nga may tubig tika- iha mahihimo nga bagan busag nga sapot, amo ine an tinatawag nga mycelia. An bunga ma- gamay ngan manluluya pero diri mahuhulog ngada hank a- dunot o ka-lata han bunga. Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 4 Tarong Pama-agi han pagdumara Pag-gamit han mga resistant varieties o i-graft ha mga tanom nga diri naapektohan han sakit. Pag-tanggal han apektado nga tanom. Likayi an pagpananom han apektado nga yuta. Pag biofumigation han yuta gamit an sobra nga mga cruciferous. Crop rotation. Pag-gamit han resistant varieties Pag-tanggal han apektado nga tanom. Maiha nga crop rotation han iba nga tanom nga diri apektado han fusarium wilt. Obserbahan an soil pH, mag-apply hin lime kon kinahanglan. I-biofumigate an yuta gamit an wild sunflower Pude i-apply an: Tithonia diversifolia Carbendazim Thiophanate methyl Prochloraz Pahatas-an an plat ngan pag-gamit han dirip irrigation. Rotate crops. Pag-tanggal han mga apektado nga tanom. Pag-gamit han mulch. Pag-oma han tarong nga may balay. Diritso guba-on o ilabay an mga apektado nga semelya. Mas dako nga distansya han pagtanom para an hangin makasulod para madali magmara an dahon han mga tanom. Puyde i-apply an: Chlorothalonil Captan Mancozeb Fosetyl Al
FARMER FACTSHEET - IPM Choanephora blight (Choanephora cucurbitarum) Nagtikang ine nga dulaw nga marka ha dahon tika-iha mahihimo nga blight. Ha mga sitwasyon nga sobra na an sakit, an bog-os nga sanga puyde ma- apektohan. Puyde liwat ma- apektohan an bunga, pagka-lata o pagka-dunot han bunga nga mayda tinubo nga greyish fungal NEED PHOTO Cercospora leaf spot (Cercospora melongenae) Phomopsis blight (Phomopsis vexans) Gamay nga lignin/ malidong ngadto ha oval nga marka nga mayda busag ngadto ha itom han sentro. An maitom nga marka puyde ma- obserbahan gamit an hand lens o dissecting microscope. An marka maitom nga malidong/ lingin ha bunga ngan dahon puyde ine nga rason para agap mahulog an bunga. An fungus pareho tanan an porma ngan itom an nahimo nga marka ha panit hit bunga. Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 5 Tarong Pagtanom hin tarong kon an kondisyon han panahaon sakto. Dapat ha yuta nga diri binabaha. Likayi an pagtanom nga diri sakto an distansya. Pag-gamit han dirip irrigation, likayi an overhead irrigation o an pag-bisbis ha babaw han tanom. Waray pa fungicides nga puyde gamiton hine nga sakit. Gamita an semelya nga waray sakit. Pag-limpyo han omahan, tanggala an mga sighot/ sagbot. Kolektaha ngan sunogon an mga apektado nga tanom. Putolon o guba-on an mga apektado nga dahon. Likayi an pag-bisbis ha babaw han tanom. Mag-spray hin protectant fungicides. Rekomendado an pag-oma nga may balay. Puyde i-apply an: Chlorothalonil, Copper, Serenade Maupay nga sanitasyon. Pagtanggal han mga apektado nga tanom. Likayi an sobra nga pag-gamit han nitrogen. Puyde i-apply an: Captan Copper Mancozeb 6 /23/2017 1:04:24 PM
FARMER FACTSHEET - IPM Need Photo Powdery Mildew (Erysiphe cichoracearum) Gamay nga maglidong/ lingin ngadto ha waray porma, busag, pino nga alamag nga makikita kasagaran ha mga lagas nga dahon. An pag-dulaw han mga apektado nga dahon ngada mamatay. Need Photo Sclerotium wilt (Sclerotium rolfsii) An pagkalaya han mga sanga. Makikita an busag nga mycelia gikan ha ubos han tanom ngadto han puno han tanom busag ngan maglidong/ lingin an sclerotial ha syahan tika-iha bulaw. Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 6 Tarong Mag-apply hin protectant fungicides bag-o o hit pagtikang pala han sakit. An pag-putol o pag-tanggal han mga apektado nga parte han tanom para mas maupay an cirkolasyon han hangin. Likayi an sobra nga pag-gamit han nitrogen Puyde i-apply an: Copper Sulfur Mancozeb Maupay nga sanitasyon han nursery ngan omahan. Kianahanglan tanan nga gamit waray yuta bag-o dad-on ngadto ha iba nga omahan. Diritso tanggalon an tanom nga magpakita han sintomas han sakit. Maglimpyo han kamot katapos manguha han mga apektado nga tanom. Pag-gamit han herbicides ha mga sighot/ sagbot. Formalin as fumigant for treatment of seed beds or fields for valuable crops. Puyde i-apply an formalin ha seed beds o ha omahan. Pag-apply han PCNB ha yuta bag-o o katapos an empeksyon.
FARMER FACTSHEET - IPM Table 2. Mga peste han eggplant Image Ngaran han peste Sintomas han sakit Fruit and shoot borer (Leucinodes orbonalis) Major nga peste han tarong. Adto mangitlog ha sanga, bukad ngan bunga. An ulod nasulod ngadto han sanga, bukad, ogbos ngan bata nga bunga. An parte han tanom kon hain sumulod an ulod malalaya ngan mamatay. Kasagaran an hugaw/ tae han ulod makikita palibot han buho. Flea beetle (Psylloides balyi) An mga gurang nga beetles gagmay, masilhag ngan nalokso. Amo ine rason han mga gagmay nga buho/ luho han dahon. Cutworm (Spodoptera litura) An bata/ gamay nga ulod grupo kon kumaon, para magka windowing an dahon han ampalaya. An ulod nga mas dagko diri na nakipag- urupod ha iba ngan mas dagko nga buho ha dahon an ira nabubuhat. Nakaon ha bunga ngan ginbibilin an hugaw/ tae para ma-dunot/ ma-lata an bunga. Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 7 Tarong Pama-agi han pagdumara Sanitasyon: Pag-tanggal ngan pag-labay han mga apektado nga sanga o bunga. Paglabay han bos-os nga tanom kahuman mag-ani. Pag-gamit han male sex pheromone (BITAG) Puyde i-apply an: Bacillus thuringiensis Trichogramma chilonis OP, SP, Carbaryl Chlorantraniliprole Spinosad Pagpa-tubo han semelya ha mga hataas an distansya ha yuta, sugad hit lamisa ngan tinahoban hin manipis nga net para malikayan an pag-sulod han peste. Ayaw pag-tanom hin bag-o tupad han mga daan nga tanom o apektado nga tanom. Diri mka-apekto ha pag-ani kon gamay la an damage ha dahon. Kon damo na, kinahanglan na gumamit hin pesticides. Pude i-apply an: Organo phosphates Synthetic pyrethroids Pag-gamit hin Resistant varieties (kon abelabli). Organo phosphates Synthetic pyrethroids Dinotefuran
FARMER FACTSHEET - IPM Leaf hopper (Amrasca biguttula) An bata/ gamay nga ulod grupo kon kumaon, para magka windowing an dahon han ampalaya. An ulod nga mas dagko diri na nakipag-urupod ha iba ngan mas dagko nga buho ha dahon an ira nabubuhat. Nakaon ha bunga ngan ginbibilin an hugaw/ tae para ma- dunot/ ma-lata an bunga. Red spider mite (Tetranychus kanzawai) Pag-marka han dahon, sapot ngan pagmara/ ka-uga han dahon. Mas damo ine nga peste kon may balay an omahan ngan mamara an panahon. Need Photo Leaf-eating lady beetle (Epilachna tredecimpuncta ta) Thrips (especially T. palmi) An ulod ngan han insekto naka-on han luyo han dahon, an mahibibilin nala an gihay han dahon. An insekto puyde puyde maghatag hin dagko nga buho ha dahon. Pag-dulaw, bulaw ngan silvering han dahon, labi na an sentro han dahon. An bunga damo an gas- gas o depormado. Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 8 Tarong Manual o mano-mano nga pagkuha han mga itlog/ bonay ngan ulod. Pag-tanggal ngan sakto nga paglabay han mga apektado nga tanom/ parte han tanom. Pag-gamit han plant trap sugad han castor nga tanom. Pag-arado han tanom para maibanan an populasyon han pupae. Puyde i-apply an: Bacillus thuringiensis Trichogramma releases Spodoptera NPV Organo phosphates Synthetic pyrethroids Obserbahan ngan tanggala an mga dahon nga bag-o la nga apektado. Ma-iibanan an aktibidadis han spider mite kon mahulos an dahon. Puyde i-apply an: Pressurized water spray ngan soap solution Naturally occurring beneficial predatory mites Abamectin Sulphur Dinotefuran Carbaryl Pag-tanggal han mga bonay, Alternatibo nga tanom, mga sobra han tanom. Puyde i-apply an: Organo phosphates Synthetic pyrethroids Carbaryl Pag-gamit han sticky trap para han obserbasyon. Light coloured nga mulch. Puyde i-apply an: Pressurized nga pag-spray han tubig ngan soap solution. Imidacloprid Spirotetramat Organo phosphates Synthetic pyrethroids
FARMER FACTSHEET - IPM Mealybug (Pseudococcidae) Mirid bug (Helopeltis collaris) An nymphs ngan gurang nga insekto na sop-sop han duga ha sanga ngan puno. Mahinay nga pag-tubo ngan pilo nga mga dahon. Pagmara han apektado nga parte han tanom. Damo kon diri mauran/ kat- huraw nga mga bulan. An nymphs ngan gurang nga insekto na sop-sop han duga ha sanga ngan bag-o nga dahon, an dahon mag-bulaw ngan deporma. Kon nakaon ha puno-an, danay ine palibot para mag- kawsa pagka-lata o pagkamatay han tanom. Whitefly (Bemisia tabaci) Na sop-sop han duga tikang ha dahon. Kon hataas an populasyon puyde an dahon mag-dulaw ngan ma-uga tapos mahuhulog. Aphids (Aphis gossypii) Na sop-sop han duga ha ilarom han dahon. Kasagaran makikita ha luyo han dahon ngan bukad. An apektado nga dahon an diriksyon pa-ubos. Kon damo an populasyon puyde mag- kawsa hin pagkalaya han tanom. Mahinay nga pag-tubo han tanom. Hataas an populasyon han Aphids kon mamara an panahon. Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 9 Tarong Pag-putol ngan sakto nga paglabay han mga apektado nga tanom/ parte han tanom. Pressurized nga pag-spray han tubig ngan soap solution. Pag-tanggal han apektado nga parte han tanom/ tanom. Pag-gamit han sticky trap para han obserbasyo ngan kontrol Intercropping han iba nga tanom nga diri apektado han whitefly. Pag-tanggal han sighot/ sagbot Pag-gamit han tolerant varieties. Puyde i-apply an: Parasitic wasps. Synthetic pyrethroids Tanggala an mga apektado nga tanom/ parte han tanom. Puyde gumamit han mga insekto nga nakaon han aphids sugad han predatory beetles, syrphids ngan lacewings. Pag-gamit han pressurized nga tubig ngan soap solution. Puyde i-apply an: Synthetic pyrethroids Organophosphates
FARMER FACTSHEET - IPM Tarong Ine nga Factsheet nahimo gamit an pundo han ACIAR project HORT2012/020 ICM. Para han mas damo nga impormasyon, basaha an indibidual nga factsheets ngan mag-upay nga pama-agi nga ginhimo liwat dara hine nga project. An iba nga impormasyon abilabli ha NSW Department of Primary Industries (NSW DPI), the Australian Centre for International Agricultural Research (ACIAR) ngan iba nga HORT2012/020 project collaborators waray responsabilidad han ka sakto, an ka completo han mga impormasyon ha sulod han factsheet. An pagsalig han mga impormasyon nga ginhatag han ACIAR o NSW DPI ma-depende kon imo sundon. An ACIAR o NSW DPI diri responsabilidad para han bisan ano nga damage, pagka-wara, gastos o bayad ngan iba pa nga problema nga maabot kon gamiton o diri gamiton an impormasyon nga ada ha sulod han factsheet nga gikan ha ACIAR or NSW DPI. An mga nagamit han mga chemical nga pan-oma kinahanglan pirme magbabasa bag-o gamiton an produkto ngan sundon an mga diriksyon. Eggplant IPM factsheet 23rd June 2017.indd 10