H U LYO-SE PT Y E M BRE 201 4 34567 AN PANHUNAHUNA HAN DIOS HA PAGSIGARILYO
34567 Vol. 135, No. 13 JULY-SEPTEMBER 2014 Monthly and supplemental quarterly editions WARAY-WARAY INI NGA MAGASIN, An Barantayan, nagpapasidungog kan Jehova nga Dios, an Magmarando han uniberso. Nagliliaw ini ha mga tawo pinaagi han maopay nga sumat nga hirani na pagwad-on han langitnon nga Ginhadian han Dios an ngatanan nga karaotan ngan himoon ini nga tuna nga paraiso. Nag-aaghat ini hin pagtoo kan Jesu-Kristo, nga namatay basi magkaada kita waray kataposan nga kinabuhi ngan nagmamando na yana sugad nga Hadi ha Ginhadian han Dios. Padayon nga iginpupubli- kar ini tikang pa han 1879 ngan diri bahin han politika. Ginsusunod hini an Biblia sugad nga awtoridad. Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon o hin libre nga pag-aram han Biblia? Kitaa an /war o ipadara an imo hangyo ha usa hini nga mga adres. Para ha PILIPINAS: Jehovah's Witnesses PO Box 2044 1060 Manila Para ha ESTADOS UNIDOS HAN AMERIKA: Jehovah's Witnesses 25 Columbia Heights Brooklyn, NY 11201-2483 Para ha kompleto nga lista han mga adres ha bug-os nga kalibotan, alayon kitaa an /en/contact. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. Gawas la kon lain nga bersyon an iginpakita, an mga teksto ha Griego nga Kasuratan ginkuha ha Bag-o nga Kalibotan nga Hubad han Kristiano Griego nga Kasuratan, ngan an mga teksto ha Hebreo nga Kasuratan ginkuha ha An Baraan nga Kasuratan han Philippine Bible Society ngan gin-gamitan hin moderno nga ortograpiya. NW an makikita kon ginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan. ( ( Iniimprinta ha Kada Gowa: 45,944,000 HA 214 NGA YINAKNAN HULYO-SEPTYEMBRE 2014 NANGUNGUNA NGA ARTIKULO An Panhunahuna han Dios ha Pagsigarilyo PAHINA 3-6 Bug-os-Kalibotan nga Epidemya 3 Ano an Panhunahuna han Dios Mahitungod ha Pagsigarilyo? 4
AANHI LIWAT HINI NGA GOWA Maaram Ka Ba? 7 An Biblia Nakakagbag-o han Kinabuhi 8 Pakiistorya ha Iba - Natoo ba an mga Saksi ni Jehova kan Jesus? 10 Maaatohan Mo an Pagsulay! 13 Baton ha mga Pakiana Mahitungod ha Biblia 16 s BASAHA ONLINE /war IGINTUTUTDO HAN BIBLIA Mga Anghel Ngan Magraot nga mga Espiritu - Kon Paonan-o Hira Nakakaapekto ha Aton ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? r (Kitaa ha PUBLIKASYON/LIBRO NGAN BROSYUR/ IGINTUTUTDO HAN BIBLIA/KAPITULO 10) 34567 MADA-DOWNLOAD INI NGA MAGASIN HA MAGKALAIN-LAIN NGA PORMAT AN PANHUNAHUNA HAN DIOS HA PAGSIGARILYO
NANGUNGUNA NGA ARTIKULO An panigarilyo waray kalooy nga parapamatay. Ini an hinungdan han kamatay han 100,000,000 ka tawo ha naglabay nga siglo. Haros 6,000,000 an namamatay tungod hini kada tuig. Ha aberids, usa ka tawo an namamatay tungod hini kada unom ka segundo. Ngan waray pangirilal-an nga maundang ini nga pagdamu. Bug-os-Kalibotan nga Epidemya Ginbabanabana han mga eksperto nga kon magpada- yon ini nga estadistika, ha 2030, sobra 8,000,000 an mamamatay kada tuig tungod ha panigarilyo. Ngan nasiring hira nga pag-ikatarapos han ika-21 ka siglo, 1,000,000,000 an mamamatay tungod hito. Diri la an naninigarilyo an biktima han tabako. Upod hito an nabilin nga mga kapamilya nga namu- mroblema ngan nakukurian ha pinansyal, pati na an diri nagsisigarilyo nga 600,000 nga namamatay kada ' tuig tungod han pakahinggot han as o hito. An tanan apektado liwat han pagmahal han pagpatambal. Diri pariho ha iba nga epidemya nga waray pa tam- bal, ini nga epidemya natatambal, ngan hinbabaroan ito han damu. Hi Dra. Margaret Chan, an director- general han World Health Organization, nagsiring: "Tawo la an hinungdan han epidemya han tabako, ngan posible ini masulbad kon magbinuligay an mga gobyerno ngan mga tawo." Yana pa gud la nahitabo nga an damu nga nasud nagkukooperar ha pagsulbad hini nga krisis. Han Agosto 2012, mga 175 nga nasud na an nagkauyon ha pagkontrol ha paggamit han tabako. Kondi, maku- ri ito makontrol. Kada tuig, an industriya han taba- ko nagasto hin binilyon ka dolyar para ha adbertis- ment basi makadani hin bag-o nga kustomer, labi na ha kababayin-an ngan mga batan-on ha nagkukuri nga mga nasud. Tungod kay nakakaadik an tabako, ginlalaoman nga magpapabilin nga hitaas an kada- mu han namamatay hiton usa ka bilyon nga adik ha pagsigarilyo. Kon diri hira umundang, magtitikada- mu pa gud an mamamatay ha sunod nga upat ka de- kada. Tungod han adbertisment ngan adiksyon, damu an diri nakabaya hini nga bisyo bisan kon karuyag nira. Ito an nahitabo kan Naoko nga nagtikang pag- sigarilyo han tin-edyer pa hiya. Iya ginsubad an iya nakikita ha media, ngan para ha iya nagigin sosyal hiya. Bisan kon namatay an iya mga kag-anak ha kan- ser ha baga, nanigarilyo la gihap hiya, bisan han duha na an iya anak. Hiya nagsiring: "Nahadlok ako mag- kakanser ha baga ngan nabaraka ako ha kahimsog han akon mga anak, pero diri la gihap ako makaun- dang. Kahuna ko diri ko na gud mababayaan an pa- nigarilyo." Upod hini nga mga ginkauyonan an pag-edukar ha mga tawo han mga peligro han pagsigarilyo, paglimita han industriya han ta- bako, paghitaas han buhis han tabako, ngan paghimo hin mga prog- rama basi makaundang an mga tawo ha panigarilyo. Kondi, nakaundang hi Naoko. An nakabulig ha iya nga makaundang amo liwat an nakabulig ha minil- yon nga malikyan ito. Ano ito? Alayon basaha an su- nod nga artikulo. HULYO-SEPTYEMBRE 2014 3
Ano an Panhunahuna han Dios Mahitungod ha Pagsigarilyo? Hi Naoko, nga ginhisgotan ha nauna nga artikulo, nag-istorya kon paonan-o hiya nakaundang ha pani- garilyo, "Nakagbag-o ako tungod ha paghibaro han kamatuoran mahitungod han kalidad ngan katuyo- an han Dios." Ito nga iya hinbaroan aada ha Biblia. Bisan kon an Biblia waray mag-unabi han tabako, ginbubuligan kita hito nga mahibaroan an panhuna- huna han Dios mahitungod ha pagsigarilyo. Para ha damu, ito nga kahibaro an nagpagios ha ira nga ato- han o bayaan ini nga bisyo. (2 Timoteo 3:16, 17) Tag- don naton an tulo nga komon nga epekto han pagsi- garilyo ngan an ginsisiring han Biblia mahitungod hito. AN PAGSIGARILYO NAKAKAADIK Aada ha tabako an usa han pinakanakakaadik nga droga - nikotina. May-ada ito nakakapakusog ngan nakakapakalma nga epekto. Samtang nagsisi- garilyo, madagmit ngan pauroutro nga nadadara an nikotina ha utok. Tungod kay ha kada pagyupyop usa ka bahin hito an nadadara ha utok, an parasiga- rilyo nga nakaubos hin usa ka kaha ha usa ka adlaw nakahinggot hin mga 200 ka bahin, mas damu kay ha bisan ano nga paggamit hin droga. Inin adlaw- adlaw nga pagyupyop nakakaadik gud. Kon adik na an usa, makaeksperyensya hiya hin withdrawal symptom kon diri matagbaw an iya hingyap ha niko- tina. An Biblia nabulig ha aton nga magkaada husto nga panhunahuna ha pagsigarilyo. Ito nasiring: "Diri ba kamo maaram nga kon iyo igintutubyan ha bi- san hin-o an iyo kalugaringon sugad nga masinugta- An pagsigarilyo nga ginhihisgotan dinhi nagtutudlok ha direk- ' ta nga pagyupyop han as o han tabako tikang ha sigarilyo, abano, pipa, o water pipe. Kondi an mga prinsipyo nga ginhihisgotan dinhi ˆ a, paghinggot han pinulbos nga tabako, naaplikar liwat ha pagmam elektroniko nga sigarilyo nga may-ada nikotina, ngan iba pa. 4 AN BARANTAYAN non nga uripon, uripon kamo han iyo ginsusugot?" (Roma 6:16) Kon an panhunahuna ngan buhat han usa kontrolado han hingyap ha tabako, diri maiha magigin uripon na hiya hiton makaarawod nga bis- yo. Kondi karuyag han Dios, nga an ngaran hi Je- hova, nga makagawas kita diri la ha bisyo nga na- kakadaot han lawas kondi pati hadton nakakadaot han hunahuna. (Salmo 83:18; 2 Corinto 7:1) Salit, samtang naghihilarom an apresasyon ngan pagta- hod han usa kan Jehova, nasasantop niya nga sa- dang ihatag kan Jehova an iya gimaopayi ngan diri niya mabubuhat ito kon uripon hiya hin makamara- tay nga bisyo. Ito nga panhunahuna nakakabulig ha usa nga magin determinado ha pag-ato han iya na- kakadaot nga mga hingyap. Hi Olaf, taga-Alemanya, nakaun- dang han iya 16-ka-tuig nga pagkaa- dik ha sigarilyo nga nagtikang han 12 anyos hiya. Ha siyahan, kahuna niya diri ito nakakadaot. Kondi pag- labay han mga tuig, diri na hiya na- kakaundang. Hiya nagsiring: "Makausa han nau- bosan ako hin sigarilyo, nagin desperado ako nga gintirok ko an ngatanan nga upos ha ashtray, ginti- mod an ngatanan nga tabako, ngan ginlikid ito ha pidaso hin peryodiko. Makaarawod gud adto." Ano "Uripon kamo han iyo ginsusugot." - Roma 6:16 Mahimo ka gud ba makasunod ha Dios kon uripon ka han tabako?
an nagpagios ha iya nga bayaan an iya bisyo? "Karu- yag ko mapalipay hi Jehova," hiya binaton. "An gug- ma ni Jehova ha mga tawo ngan an paglaom nga iya igintatagana naghatag ha akon hin kusog ha pagba- ya hini nga bisyo." AN PAGSIGARILYO NAKAKADAOT HA LAWAS "An pagsigarilyo . . . napamatud-an han syensya nga nakakadaot ha haros ngatanan nga organo ha la- was salit damu an nagkakasakit ngan namamatay," siring han The Tobacco Atlas. Damu an maaram nga an panigarilyo hinungdan han diri nakakatapon nga mga sakit sugad han kanser, sakit ha kasingkasing ngan ha baga. Kondi sumala ha World Health Or- ganization (WHO), usa liwat ito han nangunguna nga hinungdan han kamatay han mga tawo nga may- ada nakakatapon nga mga sakit, sugad han tuberku- losis. Pinaagi han iya Pulong, an Biblia, gintututdoan kita ni Jehova nga magkaada husto nga pagtagad ha aton kinabuhi, lawas, ngan abilidad. Ini an ginpabug- atan han iya Anak, hi Jesus, ha pagsiring: "Higugmaa hi Jehova nga imo Dios ha bug-os mo nga kasingka- sing, ha bug-os mo nga kalag, ngan ha bug-os mo nga hunahuna." (Mateo 22:37) Klaro nga karuyag ni Jeho- va gamiton naton hin maopay an aton kinabuhi ngan lawas, ngan tahuron ito. Samtang nahibabaro kita mahitungod ha iya ngan han iya mga saad, napapa- bilhan naton an iya mga ginbubuhat para ha aton. Ito an nagpapagios ha aton nga likyan an bisan ano nga makakahugaw ha aton lawas. Hi Jayavanth, doktor ha India, 38 ka tuig nga nanigarilyo. Hiya nag- siring: "Hinbaroan ko an mga pelig- ro han pagsigarilyo ha mga barasa- hon ha medisina. Maaram ako nga sayop ito, ngan ginsasagdonan ko an akon mga pasyente nga umundang. Pero ako mismo diri nakaundang, bisan kon makalima o makaunom na ako nagsari." Ano an nakabulig ha iya nga maka- undang? Hiya nagsiring: "An pag-aram ha Biblia. Ka- ruyag ko mapalipay hi Jehova salit ginbayaan ko da- yon ito nga bisyo." AN PAGSIGARILYO NAKAKADAOT HA IBA ' o nga iginbuga ngan adton tikang ha taba- ko nakakahilo. An pakahinggot hini mahimo mag- resulta hin kanser ngan iba nga sakit. Kada tuig, 600,000 nga diri naninigarilyo an namamatay tungod An as "Higugmaa hi Jehova nga imo Dios ha bug-os mo nga kasingkasing, ha bug-os mo nga kalag, ngan ha bug-os mo nga hunahuna." - Mateo 22:37 Nagpapakita ka ba hin gugma ngan pagtahod ha Dios kon imo gin-aabuso an lawas nga iya iginhatag ha imo pinaagi hin mahugaw nga bisyo? HULYO-SEPTYEMBRE 2014 5
"Higugmaa an imo igkasi-tawo sugad ha imo kalugaringon." - Mateo 22:39 Hinigugma mo gud ba an imo pamilya ngan igkasi-tawo kon namimeligro hira tungod han as ' o han imo sigarilyo? hito, kadam-an kababayin-an ngan kabataan. An WHO nagpahamangno: "Peligroso an pakahinggot ' bisan hin gutiay la nga as o tikang ha mga nagsisiga- rilyo." Sumala kan Jesus, an gugma ha igkasi-tawo - pamilya, kasangkayan, ngan iba - ikaduha ha gug- ma ha Dios. Hiya nagsiring: "Higugmaa an imo igkasi-tawo sugad ha imo kalugaringon." (Mateo 22:39) Kon may bisyo kita nga nakakadaot ha mga duok ha aton, diri kita nagpapakita hin gugma ha igkasi-tawo. An tinuod nga gugma nagpapagios ha aton nga sundon an Biblia: "An kada tagsa padayon nga mangalimbasog para ha kaopayan han iba, diri para ha iya kalugaringon." - 1 Corinto 10:24. Hi Armen nga taga-Armenia, nahi- numdom: "Ginhangyo ako han akon pamilya nga diri na manigarilyo kay naaapektohan hira. Pero, diri ko ma- karawat nga nakakadaot ito ha ira." Ano an nakagbag-o han iya panhuna- huna? "An akon kahibaro ha Biblia ngan gugma kan Jehova nakabulig ha akon ha pag-undang ha pagsi- garilyo, ngan karawaton nga nakakadaot ito diri la ha akon kondi pati ha iba." AN PAGSIGARILYO - MAWAWARA NA! An kahibaro ha Biblia nakabulig kanda Olaf, Jaya- vanth, ngan Armen nga bayaan an bisyo nga naka- kadaot ha ira ngan ha iba. Hira naglampos diri la tu- ngod kay hinbaroan nira nga nakakadaot ito, kondi tungod han ira gugma kan Jehova ngan han ira hing- yap nga lipayon hiya. Ginpabug-atan han 1 Juan 5:3 an bili han gugma: "An gugma ha Dios nangangahu- logan nga tumanon naton an iya mga sugo; ngan an iya mga sugo diri mabug-at." Oo, diri pirme masa- yon an pagsunod han mga prinsipyo ha Biblia, kon- di kon may hilarom nga gugma ha Dios, diri mabug- at an pagsunod. Pinaagi han panutdo nga ginhihimo ha bug-os nga kalibotan, ginbubuligan ni Jehova nga Dios an minil- yon nga makabaya o makalikay ha pagkauripon ha tabako. (1 Timoteo 2:3, 4) Ha diri na gud maiha, wawad-on ni Jehova pinaagi han iya Ginhadian - an langitnon nga gobyerno nga pagmamandoan han iya Anak, hi Jesu-Kristo - an hakog nga komersyo nga responsable han pagkauripon han minilyon ha ta- bako. Pagwawad-on niya an epidemya han tabako ngan hihimoon nga hingpit an lawas ngan hunahuna han magtinumanon nga katawohan. - Isaias 33:24; Pahayag 19:11, 15. Kon nakukurian ka pagbaya ha panigarilyo, ayaw panluya. Pinaagi ha paghibaro ha paghigugma kan Jehova ngan pagsubad han iya panhunahuna ha pag- sigarilyo, mahimo ka maglampos. An mga Saksi ni Jehova malilipay paghatag ha imo hin praktikal ngan personal nga bulig basi mahibaroan ngan maiaplikar an mga prinsipyo ha Biblia. Sigurado nga kon karu- yag mo buligan ni Jehova nga makaundang ha pani- garilyo, tatagan ka niya han karig-on ngan kusog nga imo ginkikinahanglan. - Filipos 4:13. ˇ
MAARAM KA BA? ESKULTURA HIN MGA ASIRYAHANON NGA PARAPANLABYOG NGA NASULONG HA PINADER NGA BUNGTO HAN MGA JUDIO Erich Lessing/Art Resource, NY Kay ano nga an pagpatay ha mga kriminal nag-uupod ha pagbari han ira mga bitiis? May kalabotan ha pagpatay kan Jesus ngan ha duha nga kriminal ha pasakitan nga kahoy, an Ebanghelyo nasiring: "Naghangyo an mga Judio kan Pilato nga barion an ira mga bitiis ngan kuhaon an mga lawas." - Juan 19:31. Ha balaud han mga Judio, an patay nga lawas han usa nga kri- minal nga nakabitay ha estaka kinahanglan "diri magpabilin ha bug-os nga gab-i ha kahoy." (Deuteronomio 21:22, 23) Matin-aw nga igin-aplikar gihap han mga Judio ito nga balaud ha mga ginpa- tay han mga Romano ha estaka. An pagbari ha mga bitiis han mga kriminal magpapadagmit han ira kamatayon salit mailulubong hira antes magtikang an Sabbath katunod han adlaw. Kasagaran nga ha mga kamot ngan ha mga tiil iginraraysang ha estaka an tawo nga paratayon. Kon tindugon na an estaka, mag- aantos hiya hin duro nga kaul-ol tungod kay an iya lawas mabitay ha raysang. Basi makaginhawa, kinahanglan niya iduso tipaigbaw an iya lawas pinaagi han iya mga tiil nga nakaraysang. Kondi kon bari an iya mga bitiis, diri niya ito mahihimo. Salit mamamatay da- yon hiya tungod han kakulang hin oksiheno, o tungod han diri ma- opay nga pag-agos han dugo ha iya lawas. ˇ Paonan-o ginamit an mga labyog ha pakiggirra ha kadaan nga panahon? Labyog an gin-gamit ni David ha pagpatay ha higante nga hi Goliat. Matin-aw nga hinbaroan niya an paggamit hini han parabantay pa hiya hin karnero han bata pa hiya. - 1 Samuel 17:40-50. An labyog makikita ha eskultura han Ehipto ngan Asirya ha pana- hon han Biblia. Ini nga armas may-ada halapad nga anit o panapton nga nakasumpay ha duha nga higot o kordon. Ginbubutangan ito han parapanlabyog hin mahamis o malidong nga bato nga duha o tulo ka pulgada an diyametro ngan mga 250 gramo an kabug-aton. Katapos, iya ito iglalabyog palibot ha igbaw han iya ulo ngan bubu- hian an usa han mga higot hito. Tungod hini, an bato makusog nga malatos ngan makaigo han puntirya. Damu nga bato han labyog an naukab ha Butnga Sinirangan nga gin-gamit ha mga girra ha kadaan nga panahon. An eksperto nga mga girriro posible nga nakakalabyog hin mga bato ha kalaksihon nga 160 tubtob 240 ka kilometro kada oras. An mga eskolar waray magkauruyon kon naaabot han labyog an distansya nga naaabot han pana, kondi pariho han pana, an labyog nakakamatay. - Hukom 20:16. ˇ HULYO-SEPTYEMBRE 2014 7
AN BIBLIA NAKAKAGBAG-O HAN KINABUHI Ira gin-gamit an Biblia ha pagbaton han ngatanan ko nga pakiana! NAGLABAY: Han natawo ako, an akon mga kag-anak may guti- ay nga uma ha baryo han Galicia, ha norte-weste han Espanya. Ikaupat ako ha walo nga anak. Malipayon an amon pamilya. Hadto nga panahon ha Espanya, usa nga membro han haros kada pamilya an nasulod ha seminaryo o kombento. Ha amon pamilya tulo kami nga nagbuhat hito. SUGAD HAN IGIN-ISTORYA NI ISOLINA LAMELA NATAWHAN NGA TUIG 1950 NATAWHAN NGA NASUD ESPANYA PAGKINABUHI HADTO MADRE Han 13 anyos ako, sumunod ako ha akon magurang ha kom- bento ha Madrid. Diri makisangkayon an mga tawo didto. Puro la kami surundon, pangadi, ngan pagpuasa. Aga-aga pa la, nakadto na kami ha kapilya basi mamalandong, kondi ag- sob blangko an akon hunahuna. Katapos, nanganganta kami hin mga himno ngan natambong hin Misa - ha Latin nga pinu- longan. Waray gud ako hinsabtan, ngan inabat ko nga hirayo an Dios ha akon. Natatapos an akon adlaw nga waray nakaka- istorya. Bisan kon nagkakatapo kami han akon bugto, haros "Ave Maria purisima" la an amon nasisiring. Tunga la hin oras katapos han pangaon an igintutugot ha amon nga mag-istorya. Iba gud ito ha amon malipayon nga pamilya! Namimingaw ako salit agsob ako magtangis. Bisan kon baga hin diri ako duok ha Dios, nagmadre ako ha edad nga 17. Ginhimo ko la an ginlalaoman ha akon. Kondi wa- ray pag-iha, nagtikang ako magruhaduha kon tinawag gud ba ako han Dios. An mga madre pirme nasiring nga adton nagru- ruhaduha mahingangadto ha impyerno! Pero waray la gihap mawara an akon pagruhaduha. Maaram ako nga waray ibulag ni Jesu-Kristo an iya kalugaringon. Lugod, sagipo hiya ha pag- panutdo ngan pagbulig ha iba. (Mateo 4:23-25) Pag-abot ko hin 20 anyos, diri ko na karuyag magmadre. Nahipausa ako nga an madre superyora nagsiring nga kon nagruruhaduha ako, mas maopay nga bumaya dayon ako. Siguro nahadlok hiya nga ma- impluwensyahan ko an iba. Katapos inuli ako. Hinsabtan gud ako han akon mga kag-anak. Kondi tungod kay waray trabaho ha amon baryo, kinadto ako ha akon mang- 8 AN BARANTAYAN
hod ha Alemanya. Membro hiya hin Komunista nga grupo han mga Katsila. Komportable ako ha pakig- upod ha mga nakikig-away para ha katungod han mga nagtatrabaho ngan han kababayin-an. Salit ina- pi ako ngan nag-asawa hin usa ha ira. Para ha akon, may nabubuhat ako nga maopay kay nananaltag ako hin barasahon mahitungod han Komunismo ngan naapi ha mga rali. Pero ha urhi, nawarayan na liwat ako gana. Na- hunahuna ko nga maopay la magyinakan an mga Komunista, pero waray buhat. Han 1971, nagduro an akon kawaray-gana han ginsunog han pipira nga batan-on han amon grupo an Konsulada han Espan- ya ha Frankfurt sugad nga protesta ha kawaray-hus- tisya han diktador nga pagmando han Espanya. Pero para ha akon, sayop ito nga paagi ha pagpahayag hin kasina. Han manganak ako han akon suhag, ginsidngan ko an akon bana nga diri na ako matambong ha mi- ting. Nasubo gud ako kay waray ko sangkay an bi- nisita ha akon ngan ha akon anak. Nahunahuna ko kon ano an katuyoan han kinabuhi. May kapulsanan gud ba an pangalimbasog nga pauswagon an sosie- dad? KON PAONAN-O NABAG-O HAN BIBLIA AN AKON KINA- BUHI: Han 1976, may mag-asawa nga Saksi ni Jehova nga Katsila nga binisita ha akon. Nagtanyag hira hin barasahon nga basado ha Biblia nga akon gin- karawat. Ha ira pagbalik, ginpauranan ko hira hin pakiana mahitungod ha pag-antos, pagkadiri-patas, ngan kawaray-hustisya. Nahipausa ako nga ira gin- gamit an Biblia ha pagbaton han ngatanan ko nga pakiana! Kinarawat dayon ako hin pag-aram ha Bib- lia. Ha tinikangan, interesado la ako mahibaro. Pero nabag-o ito han nagtikang kami nga mag-asawa tu- mambong ha katirok han mga Saksi ni Jehova ha Kingdom Hall. Hito nga panahon, duha an amon anak. Kon katirok, ginkukuha kami han mga Saksi ngan ginbubuligan pagbantay han amon mga anak. Tungod hito, nagin duok ako ha ira. Bisan pa hito, may kalabotan ha relihiyon, nagru- ruhaduha la gihap ako. Salit nagdesisyon ako pag- bisita ha akon pamilya ha Espanya. Nangalimbasog ˆ an akon bat a nga padi nga paundangon ako ha pag- aram han Biblia. Pero daku an naibulig han mga Sak- si didto. Ira ginbaton an akon mga pakiana gamit an Biblia, sugad la han ginbuhat han mga Saksi ha Ale- manya. Nagdesisyon ako nga ipadayon an akon pag- aram pagbalik ko ha Alemanya bisan kon inundang pag-aram an akon bana. Han 1978, nabawtismohan ako sugad nga Saksi ni Jehova. MGA KAOPAYAN NGA AKON NAPAHIMULSAN: Tungod han husto nga kahibaro ha kamatuoran ha Biblia, nagkaada matin-aw nga katuyoan ngan direksyon an akon kinabuhi. Pananglitan, an 1 Pedro 3:1-4 nag- aaghat ha mga asawa nga "magpasakop" ha ira bana "nga may daku nga respeto" ngan kultibaron an "ma- lumo nga disposisyon, nga presyoso gud ha pagkita han Dios." Ini nga mga prinsipyo nakabulig ha akon ha pagtuman han akon papel sugad nga asawa ngan iroy. Mga 35 ka tuig na ako nga Saksi. Nalilipay ako pag- alagad ha Dios kaupod han akon mga kabugtoan ha pagtoo ha bug-os nga kalibotan, ngan han upat ha lima ko nga mga anak. ˇ HULYO-SEPTYEMBRE 2014 9
PAKIISTORYA HA IBA Natoo ba an mga Saksi ni Jehova kan Jesus? Ini an usa nga ehemplo kon paonan-o nakikiistorya an mga Saksi ni Jehova ha iba. Handurawon naton nga hi Anthony an Saksi nga nabisita kan Tim. IMPORTANTE AN PAGTOO KAN JESUS Anthony: Nalilipay ako nga makita ka utro, Tim. Tim: Ako man, Anthony. Anthony: May dara ako nga bag-o nga gowa han Barantayan ngan Pagpamata! Pagkita ko maruruya- gan mo an mga artikulo hini. Tim: Salamat. Nalipay ako nga kinanhi ka kay may-ada ako karuyag ipakiana. Anthony: Ano ito? Tim: Kakulop, ginsidngan ko an akon katraba- ho nga naoopayan ako han iyo mga barasahon. Pero nagsiring hiya nga diri ko ito angay basahon tungod kay an mga Saksi ni Jehova diri kuno na- too kan Jesus. Tinuod ba ito? Ginsidngan ko hiya nga ipapakiana ko ito ha imo pagbalik mo. Tim: Sige. Anthony: Siyahan, tagdon naton an ginsiring mismo ni Jesus ha Juan 14:6. Dinhi kaistorya ni Je- sus an usa han iya mga apostol. An teksto nasiring: "Binaton hi Jesus: 'Ako an dalan ngan an kama- tuoran ngan an kinabuhi. Waray nakakakadto ha Amay kon diri pinaagi ha akon.' " Sumala ha teks- to, ano an amo la nga paagi nga makakadaop kita ha Amay? Tim: Pinaagi kan Jesus. Anthony: Husto. Ngan ito gud an amon ginto- toohan. Anay Tim, tikang han imo hinbabaroan, ha kan kanay ngaran sadang naton ipaagi an aton pag-ampo? Anthony: Nalilipay ako nga ha akon ka nagpa- kiana. Tinuod gud man nga kon karuyag naton hi- baroan an gintotoohan han usa, ha iya mismo kita mapakiana. Tim: Balitaw. Anthony: Ha pagkatinuod, an mga Saksi ni Je- hova natoo kan Jesus. Ngani, para ha amon, an pagtoo ha iya importante ha kaluwasan. Tim: Ginsidngan man gud ako han akon katra- baho nga diri kamo natoo kan Jesus, salit nakag- pakiana ako. Baga hin waray pa man gud kita mag- istorya mahitungod hito. Anthony: Puydi ko ba ipakita ha imo an pipira nga teksto nga nagpapabug-at nga importante an pagtoo kan Jesus? Mga teksto ini nga agsob gami- ton han mga Saksi ha pagsangyaw. 10 AN BARANTAYAN Tim: Ha ngaran ni Jesus. Anthony: Husto. Salit kon nag-aampo ako, igin- papaagi ko ito ha ngaran ni Jesus. Ngan ito gihap an ginbubuhat han iba nga Saksi ni Jehova. Tim: Ngay-an? Anthony: Tagdon liwat naton an Juan 3:16. Im- portante gud ito nga teksto salit gintatawag ito nga an gutiay nga Ebanghelyo. Baga hin ito nga teksto an sumaryo han ngatanan nga iginsurat mahitu- ngod han kinabuhi ngan ministeryo ni Jesus dinhi ha tuna. Puydi mo ba basahon ito? Tim: Sige. Nasiring: "Hinigugma gud han Dios an kalibotan salit iginhatag niya an iya bugtong nga Anak basi an tagsa nga nagpapakita hin pag- too ha iya diri mamatay kondi magkaada kinabu- hi nga waray kataposan."
Anthony: Salamat. Pamilyar ka ba hito nga teksto? Tim: Oo, agsob ko ito hibatian. Nakikita ko pa ngani ito pirme ha mga karatola ngan billboard. Anthony: Popular ito nga teksto. Usisahon na- ton ito, ngan tigamni an ginsiring ni Jesus. Hiya nagsiring nga tungod han gugma han Dios an tawo posible makapahimulos han kinabuhi nga waray kataposan. Pero ano an kinahanglan naton buha- ton basi makarawat ito? Tim: Kinahanglan kita magpakita hin pagtoo. Anthony: Husto. Pagtoo ha bugtong nga Anak han Dios, hi Jesu-Kristo. Ngan ito nga pagtoo nga nag-aabri han dalan ha kinabuhi nga waray kata- posan an gin-uunabi ha pahina 2 hini nga maga- sin nga akon dara. Ngani, usa han katuyoan han An Barantayan an mababasa dinhi. Ito nasiring: "Nag-aaghat ini hin pagtoo kan Jesu-Kristo, nga namatay basi magkaada kita waray kataposan nga kinabuhi ngan nagmamando na yana sugad nga Hadi ha Ginhadian han Dios." Tim: Aw, nasiring man ngay-an an iyo magasin nga natoo kamo nga mga Saksi ni Jehova kan Je- sus. Anthony: Oo. Tim: Pero, kay ano nga nasiring an mga tawo nga diri kamo natoo ha iya? Anthony: Bangin ito an ira hinbatian ha iba, o bangin ito an igintutdo ha ira han mga padi o mi- nistro. Tim: O bangin tungod liwat kay gintatawag niyo an iyo grupo nga Saksi ni Jehova, diri Saksi ni Jesus. Anthony: Posible liwat ito. Tim: Kay ano nga hi Jehova man pirme an iyo iginsasangyaw? "IGINPAKILALA KO HA IRA AN IMO NGARAN" Anthony: Siyahan, natoo kami nga importante an paggamit han personal nga ngaran han Dios nga Jehova, tungod kay ito gud an ginbuhat han iya Anak nga hi Jesus. Tagda an ginsiring ni Jesus ha iya pag-ampo ha iya Amay dinhi ha Juan 17:26. Puydi mo ba ito basahon? Tim: Sige. Nasiring: "Iginpakilala ko ha ira an imo ngaran ngan padayon nga igpapakilala ko ito, basi magpakita hira hin gugma sugad han paghi- gugma mo ha akon ngan basi magin kahiusa ako nira." Anthony: Salamat. Tigamni nga nagsiring hi Je- sus nga iya iginpakilala an ngaran han Dios. Kay ano daw la nga ginbuhat niya ito? Tim: Hmm. Diri ako maaram. Anthony: Siguro makakabulig ha aton an Buhat 2:21. Ito nasiring: "An ngatanan nga natawag ha ngaran ni Jehova matatalwas." Yana, maaram ako nga mauyon ka nga kon importante an pagtawag ha ngaran ni Jehova basi kita maluwas, sigurado nga maaram hito hi Jesus. An pagtoo kan Jesus importante ha kaluwasan Tim: Aw, oo. Anthony: Salit an kaluwasan han iya mga sumu- runod an usa nga hinungdan kon kay ano nga ka- ruyag ni Jesus nga makikilala ngan gamiton han iya mga disipulo an ngaran han Dios. Ngan usa ito han nangunguna nga rason kon kay ano nga pirme kami nag-iistorya mahitungod kan Jehova. Para ha amon, importante nga ipakilala an personal nga ngaran han Dios ngan buligan an iba ha pagtawag hito nga ngaran. Tim: Pero bisan kon diri maaram an mga tawo han ngaran han Dios o diri man nira ginagamit ito, maaram hira kon hin-o an ira ginpapahinungdan bisan kon tinatawag la ito nira nga Dios. Anthony: Posible. Bisan pa hito, iginpakilala han Dios an iya ngaran basi magin masayon para ha aton nga magin duok ha iya. Tim: Ano an imo karuyag sidngon? Anthony: Hunahunaa ini: Diri naton kinahang- lan hibaroan an ngaran ni Moises. Puydi man la HULYO-SEPTYEMBRE 2014 11
naton hiya makilala sugad nga an lalaki nga nag- tunga han Dagat nga Pula o an nagkarawat han Napulo nga Sugo. Sugad man liwat kan Noe. Puy- di man la hiya makilala sugad nga an naghimo han arka ngan an nagluwas han iya pamilya ngan mga hayop. Bisan hi Jesu-Kristo, diri ba puydi man la unta hiya makilala sugad nga an linusad ti- kang ha langit ngan an namatay para ha aton mga sala? Tim: Puydi siguro. Anthony: Pero ginsigurado han Dios nga maa- ram kita han ira ngaran. Tungod kay maaram kita han ira personal nga ngaran nagigin reyalistiko ha aton an asoy mahitungod ha ira. Bisan kon waray naton igkita hira Moises, Noe, o Jesus, tinuod gud hira para ha aton. Tim: Oo gud man ano! Anthony: Ngan ito an usa pa nga rason kon kay ano nga pirme namon ginagamit an personal nga ngaran han Dios. Karuyag namon buligan an mga tawo nga magkaada pagtoo kan Jehova nga Dios sugad nga tinuod nga Persona nga mahimo hira magin duok. Ngan ha pariho nga panahon, ginpapabug-atan namon an bahin ni Jesus ha aton kaluwasan. Maopay siguro magbasa kita hin usa pa nga teksto nga nagpapatin-aw hito. Tim: Sige. Anthony: Kanina ginbasa naton an Juan 14:6, diin hi Jesus nagsiring nga hiya "an dalan ngan an kamatuoran ngan an kinabuhi." Yana alayon ti- gamni an ginsisiring han Juan 14:1. Puydi mo ba 12 AN BARANTAYAN basahon an ginsiring ni Jesus ha kataposan nga bahin hito nga teksto? Tim: Ito nasiring: "Magpakita kamo hin pagtoo ha Dios, ngan magpakita liwat kamo hin pagtoo ha akon." Anthony: Salamat. Yana, makakasiring ka ba nga an tinuod nga pagtoo nagpapasabot nga ha usa la kita sadang magpakita hin pagtoo - nga ma- pili la kita kon kan Jesus o kan Jehova? Tim: Aw, diri. Hi Jesus nagsiring nga sadang kita tumoo ha ira nga duha. Anthony: Husto. Ngan sigurado nga mauyon ka nga diri igo an pagsiring la nga may pagtoo kita ha Dios ngan kan Jesus. Kinahanglan makita ha aton pagkinabuhi an sugad nga pagtoo. Tim: Syempre. Anthony: Pero paonan-o daw la maipapakita han usa nga may pagtoo hiya ha Dios ngan kan Je- sus? Karuyag ko unta paghisgotan ito ha akon su- nod nga pagbalik. Tim: Sige, maghuhulat ako. ˇ Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an kapitulo 12 han libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia?, iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. Mababasa liwat ito ha jw.org /war. May-ada ka ba pakiana mahitungod hin partiku- lar nga topiko ha Biblia? Interesado ka ba hiba- roan an gintotoohan ngan mga buruhaton han mga Saksi ni Jehova? Kon amo, ayaw pag-alang pagpakiana ha ira. Malilipay hira pagbaton hito.
Maaatohan Mo an Pagsulay! "Waray ako maghunahuna pagkita hin pornograpiya. Kondi pag-Internet ko may adbertisment nga tigda la nga gumowa. Diri ko masabtan kon kay ano, pero gin-abrihan ko ito." - CODY. "May mahusay ako nga katrabaho nga nagpipinikat ha akon. Makausa, nagsagda hiya nga mag-motel kami. Maaram gud ako han karuyag niya mahitabo." - DYLAN. "MAAATOHAN ko an bisan ano labot la han pagsulay." Iginpapakita hini nga para ha damu makalilipay an pagsulay. Kondi para ha iba, ka- away ito nga diri nabulag ha ira nga karuyag nira mapirde. Kumusta ka man? Kon naatubang hin pag- ' ara o sadang mo ito ato- sulay, sadang ka ba magpad han? on han Dios nga magin baraan kamo ngan magli- kay ha imoralidad. An tagsa ha iyo sadang mahibaro pagkontrol han iya lawas ha baraan ngan dungganon nga paagi." (1 Tesalonica 4:3, 4) Paonan-o mo maku- kultibar an sugad nga determinasyon? Iini an tulo nga paagi nga makakabulig: Diri ngatanan nga pagsulay nagriresulta ha dagku ' nga problema. Pananglitan, an pagpad ara ha pagka- on hin keyk kon nagdidyeta ka diri man makakada- ' ot ha imo. Kondi an pagpad ara ha iba nga pagsulay - labi na hadton nagtutugway ha imoralidad - mahi- mo magkaada makasurubo nga resulta. An Biblia nagpapahamangno: "Hiya nga nanlilibog . . . waray sarabotan: hiya nga nagbubuhat hini maggugunaw han iya kalag." - Proberbios 6:32, 33. Kon tigda nga umatubang ka hin pagsulay, ano an imo sadang buhaton? An Biblia nabaton: "Kaburut- Paagi 1: Bantayi an Imo mga Mata An pagkita hin malaw-ay nag-aaghat hin sayop nga hingyap. Basi pabug-atan nga an aton nakikita naka- aghat han aton ginhihingyap, hi Jesus nagpahamang- no: "An bisan hin-o nga padayon nga nagkikinita ha usa nga babaye ngan may malaw-ay nga hingyap ha iya, nag-aadulteryo na ha iya kasingkasing." Pinaagi hin ilustrasyon, hiya nagsagda: "Kon an imo too nga mata nagigin hinungdan han imo pakasala, lukata ito ngan ilabog." (Mateo 5:28, 29) Ano an iya karuyag sidngon? Basi maatohan an pagsulay, sadang gumios dayon kita ngan diri magkinita hin maglaw-ay. Ginsaliwanan an mga ngaran dinhi hini nga artikulo. HULYO-SEPTYEMBRE 2014 13
Ha pag-ilustrar: Handurawa nga nakasiplat ka ha nakakasilaw nga kalamrag han welding. Padayon ka ba nga magsisiniplat hito? Syempre diri! Mali- ngiw ka o papanalipdan mo an imo mata. Ha pari- ho nga paagi, kon makasiplat ka hin nakakaaghat ha sekso nga hulagway - ha barasahon, ha screen, o ha aktuwal - lingiw dayon. Panalipdi an imo hu- nahuna basi diri mahugawan. Hi Juan, nga adik ha pornograpiya hadto, nagsiring: "Kon nakakita ako hin mahusay nga babaye, agsob nga naaaghat ako lumingi basi kitaon utro hiya. Salit ginpipirit ko lu- mingiw, ngan ginsisidngan an akon kalugaringon: 'Pag-ampo! Yana na!' Katapos ko mag-ampo, diri nag-iiha nawawara na an akon hingyap." - Mateo 6: 9, 13; 1 Corinto 10:13. Tagda liwat an matinumanon nga hi Job nga nag- siring: "Ako naghimo hin kauyonan ha akon mga mata; Dida hito oonanhon ko in pagtan-aw ha usa nga uray?" (Job 31:1) Kay ano nga diri subaron an de- terminasyon ni Job? Sarihi ini: Kon makakita ka hin malaw-ay, lingiw da- yon. Subara an parasurat han Biblia nga nag-ampo: "Birika an akon mga mata tikang ha pagkinita ha paglabaw ["waray pulos," NW]." - Salmo 119:37. Kon makasiplat ka hin malaw-ay, lingiw dayon 14 AN BARANTAYAN Kon may-ada ka sayop nga mga panhunahuna, undang anay ngan pag-ampo Paagi 2: Bantayi an Imo Panhunahuna Diri kita hingpit, salit nakukurian kita pag-ato han aton sayop nga hingyap. An Biblia nasiring: "An kada tagsa nasasarihan kon nadadani ngan nasusulay hiya han iya kalugaringon nga hingyap. Ngan an hingyap, kon igburod na, nanganganak hin sala." (Santiago 1: 14, 15) Paonan-o mo malilikyan ito nga sitwasyon? Kon magkaada ka sayop nga hingyap, hinumdu- mi nga may-ada ka mahihimo. Atohi ito. Kuhaa ito ha imo hunahuna. Likyi an pagpantasya. Hi Troy nga naadik ha pornograpiya ha Internet, nagsiring: "Na- ngalimbasog ako pagkuha han sayop nga panhuna- huna pinaagi ha pagpokus ha positibo nga butang. Diri ito masayon. Makadamu ako mapakyas. Pero ha urhi, nahibaro ako pagkontrol han akon hunahuna." Hi Elsa nga nangalimbasog pag-ato ha imoral nga pagsulay han tin-edyer pa hiya, nahinumdom: "Pina- agi ha pagkaada damu nga buruhaton ngan pag-ampo kan Jehova, nalamposan ko an sayop nga panhunahu- na."
Sarihi ini: Kon nakakahunahuna ka hin imoral nga mga butang, undang dayon ngan pag-ampo. Atohi ito pinaagi ha pagpokus ha "bisan ano nga totoo, bisan ano nga sadang tagdon hin seryoso, bisan ano nga matadong, bisan ano nga putli, bisan ano nga maka- paaghat han gugma, bisan ano nga dungganon, bi- san ano nga maopay, ngan bisan ano nga daraya- won." - Filipos 4:8. Paagi 3: Bantayi an Imo mga Pitad Kon an usa nga may-ada hingyap aada ha sitwasyon ' nga presente an pagsulay, mas masayon hiya mad a- ra. (Proberbios 7:6-23) Paonan-o mo malilikyan nga mabiktima? An Biblia maaramon nga nagsasagdon: "An tawo nga mainalam-agamon nakita han karaotan, ngan naluok; kondi an tapang nagpapadayon ha unhan ngan nag-aantos tungod hini." (Proberbios 22:3) Sa- lit bantayi an imo pitad. Abanse nga hunahunaa an sitwasyon nga mahimo magresulta hin problema, ngan likyi ito. (Proberbios 7:25) Hi Filipe, nga nag- lampos kontra ha pornograpiya, nagsiring: "Iginbu- "Nag-i-Internet la ako kon may iba nga tawo" tang ko an amon kompyuter ha dapit nga makiki- ta han ngatanan ngan gintaoran hin filter software. Ngan nag-i-Internet la ako kon may iba nga tawo." Hi Troy, nga gin-unabi kanina, nagsiring liwat: "Diri ako nagkikita hin malaw-ay nga salida ngan ginli- likyan ko adton mahilig mag-istorya mahitungod ha sex. Diri ko karuyag ibutang an akon kalugaringon ha peligro." Sarihi ini: Tangkod nga usisaha an imo mga kalu- yahan, ngan abanse nga magplano ha paglikay ha mga sitwasyon nga magpapahirani ha imo ha pagsulay. - Mateo 6:13. AYAW UNDANG! Ano man kon bisan pa han duro nga pangalim- basog, nasulay ka la gihap? Ayaw panluya ngan ayaw undang. An Biblia nasiring: "An tawo nga ma- tadong nahuhulog ha makapito, ngan mabangon li- wat." (Proberbios 24:16) Oo, an aton Amay ha langit nag-aaghat ha aton ha 'pagbangon.' Kakara- waton mo ba an iya mahigugmaon nga bulig? Salit ayaw undang pagdaop ha iya pinaagi ha pag-ampo. Kultibara an imo pagtoo pinaagi ha pag-aram han Biblia. Parig-ona an imo determinasyon pinaagi ha pagtambong ha Kristiano nga mga katirok. Tuguti nga pakusgon ka han saad han Dios: "Ako magpa- parig-on ha imo; oo, ako mabulig ha imo." - Isaias 41:10. Hi Cody, nga gin-unabi kanina, nagsiring: "Na- ngalimbasog gud ako basi malamposan an akon pagkaadik ha pornograpiya. Damu ka beses nga nasulay ako, pero ha bulig han Dios, nalamposan ko ito." Hi Dylan liwat nagsiring: "Hapit na ako masulay ha pakig-sex ha akon katrabaho. Pero na- ' gin marig-on ako ngan waray magpad ara. Maopay gud an pagkaada limpyo nga konsensya. Labaw ha ngatanan, maaram ako nga napalipay ko hi Jeho- va." Kon magigin marig-on ka ngan aatohan an pag- sulay, sigurado nga mapapalipay mo gihap an Dios! - Proberbios 27:11. ˇ
BATON HA MGA PAKIANA MAHITUNGOD HA BIBLIA May katuyoan ba an pag-eksister han aton planeta? An aton planeta hingpit gud pag-ukyan. Ini may-ada abunda nga tubig nga importante ha kinabuhi. Eksak- to liwat an pagkiling, pagtuyok, ngan orbit hini salit an kadagatan diri nagyiyelo o nakaladkad. An atmospe- ra ngan magnetic field han tuna nagpapanalipod hini tikang ha makamaratay nga radyasyon. Urusahon li- wat nga an mga tanom ngan mga hayop nadepende ha kada tagsa. Salit damu an nakasiring nga may ka- tuyoan an pagkadisenyo han aton planeta. - Basaha an Isaias 45:18. Kondi bangin ka magpakiana, 'Bahin ba hito nga katuyoan an pag-antos ngan kawaray-hustisya?' - Basaha an Deuteronomio 32:4, 5. Matutuman ba an katuyoan han tuna? An tuna gindisenyo basi magin makalilipay nga uruk- yan han mga tawo nga may pagtahod ha usa kag usa ngan gugma ha ira Maglalarang. Tungod hito, an kina- buhi han tawo may mas hitaas nga katuyoan kay han kanan tanom o hayop. Nakakakilala ngan nakakada- yaw kita han aton Maglalarang, ngan nakakasubad han iya gugma ngan hustisya. - Basaha an Eklesias- tes 12:13; Mika 6:8. Matutuman han aton Maglalarang an ngatanan niya nga katuyoan. Salit makakasigurado kita nga an aton planeta magigin makalilipay gud nga urukyan han tawo tungod kay pagwawad-on han Dios an pag- antos ngan kawaray-hustisya. - Basaha an Salmo 37: 11, 29; Isaias 55:11. BASAHA ONLINE AN BATON HA IBA PA NGA MGA PAKIANA MAHITUNGOD HAN BIBLIA s Libre an pag-download n o hini nga magasin ngan han naglabay nga mga gowa p Mababasa an Biblia ha sobra 100 nga yinaknan ha amon Web site An tuna ginlarang basi magin makalilipay nga urukyan han tawo Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an kapitulo 3 hini nga libro nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova Mababasa liwat ha /war ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? Kitaa an /war, o ig-scan an code A S 1 0 / 7 0 4 1 p w
7 2 3 0 4 1


4 Gikan sa Zoom Paingon sa Panimalay: Pamalandong sa Usa ka Sikolohista Nelly Z. Limbadan Kaniadtong March 2021, nakadawat ako og email gikan kay Professor Waka Aoyama mahitungod sa mga iskolar gikan sa Mindanao nga mamahimong suma- salmot sa iyang gipahigayong project. Wala kaayo naklaro para nako kon unsaon niya kini ug asa kini padulong, apan lahi pud ang dala niini nga manggialamong kahinaman. Kapin tuig na ang pandemya, ug bisag unsang kalihokan o plano mama- himong maayong kalingawan, maayong dungag sa pang-adlaw-adlaw'ng binuhatan nga gikaanaran ra nako sa kinabuhing kasagaray igo lamang makiglambigit online. Maong nakadesisyon ko ug nakahunahuna nga muapil-apil niini: Ngano gu'ng dili? Sa orientation man pud gud nga gipahigayon mga usa ka bulan milabay, miingon si Prof Waka (and I quote) ug "magbuhat tag butang nga di nato buhaton kon di ta hi- gayona'g ani!" Sa mga milabay nga bulan, session, ug inoras nga pakighimamat, nakahibalag ko ang upat ka indibidwal nga nakapalalom ug nakapalapad sa akong panglantaw, pagtuo, ug gibati sa Mindanao. Nausab pud ko niini. Si Karlo nga Isog Sa unang duha ka session sa project, gipamugna ang mga iskolar ug ilang gusto nga pangalan sa ilang grupo o maingong ilaha, amoa lang. Si Karlo mao'y nagsugyot sa idea: Ang 出会い nagbuot pasabot panagtagbo. Apan sa Binisaya, dagha'g posibleng buot pasabot sa 'diay.' Mahimo kini gamiton aron muingon og 'by the way,' kanang maghatag og impormasyon ('diay, naa koy nabal-an karon lang') If iingon isip pang- utana, mahimo pud siyang nagapasabot og katingala ('diay?', 'is that so?' 'そうです か ?'). Kon itapad sa pulong 'project,' ang project mamahimong mas inato, nga daw sa kalingaw sa mga tigsalmot makalimot na sila nga kini ilang gibuhat kay pormal nga kalihokan diay ('Project diay ni no?'). Ang hinaot kay ang project mamahimong 65 2-2Bi-4-2_Essay Dr Nelly-Bi.indd 65 2-2Bi-4-2_Essay Dr Nelly-Bi.indd 65 2022/09/15 12:12:54 2022/09/15 12:12:54
hayahay nga 出会い (panagtagbo) nga igo lamang namo malimtan nga project diay. Si Karlo mao'y nagpadasig sa grupo pamaagi sa iyang pagkabokal, pranka, ug matinud-anon sa iyang mga ideya. Sa iyang kaugalingong pananglitan, gipakita niya unsa ang pagsunod sa kaugalingong bokasyon. Nakaadto na siya'g lahi-lahing mga dapit, nakit-an ilang mga kaanyag, ug gikalipay ang ilang mga pagkalahi-lahi, apan wala nawala kaniya ang buot nga malakip sa iyang dakbayan sa Kidapawan. Ang iyang piyesa mahitungod sa Pagbalik sa Tinubdan pinaagi sa Lokal nga Pagtuki nagpakita kanako ug lahing panglantaw, kon unsaon nga mapalid ka pila ciento ka kilometro palayo apan imong makita ra didto ang pagkahidlaw nga mosulat kabahin sa imong ulianan, sa imong pag-uli. Human 13 ka bulan ang milabay, ingon ni Karlo, nahimong therapeutic ang pagsulat niya niini. Si Kristin nga Nausab Hagbay ra nakong nailhan si Kristin isip Anthropology graduate student nga nagpresentar sa 5th Ateneo Graduate Research and Innovation Conference (AGRIC), usa ka tinuig nga panagtapok-siyentipiko nga gipahigayon sa School of Arts and Sciences sa Ateneo de Davao University kaniadtong Marso 2021. Isip myembro sa technical committee sa AGRIC, trabaho nako nga ireview ang mga paper nga gisal- mot. Usa niini iyang paper, nga giulohan og Building Lives: Post-Disaster Identity Formation Among Xavier Ecoville Settlers. Kini iyang paningkamot nga inalam- dagong matuki ang dulot sa ayuda sa pagmugna-kailhanan (identity formation) sa mga pamilya nga nagpuyo sa Zone 7, Barangay Carmen, ug nga nibalhin sa Xavier Ecoville, Barangay Lumbia, human maigo sa Typhoon Washi ang Cagayan de Oro City ngadtong 2011. Iyang nahukom nga kon mas naay control makab-ot ang mga nakadawat, mas mahiluna sila. Halawom ang iyang nahimong nakaplag mahitungod sa kontrol ug gahom. Sa akong pagpaminaw kay Kristin sa mga session nga grupo ug inusara, klaro ang iyang baruganan mahitungod sa ebolusyon: duna kanunay naratibo sa kausaban. Angay pud isambit nga kining kausaban nagalakip sa personal ug institusyonal, gikan sa ginagmay paingon sa dinagko. Lisod ang iyang giagihan sa iyang pagsaysay sa aw- tobayograpikal nga pyesa, Behind the Scholar. Gihulagway ni Kristin ang kalig-on taliwala sa kagidlay. 2-2Bi-4-2_Essay Dr Nelly-Bi.indd 66 2-2Bi-4-2_Essay Dr Nelly-Bi.indd 66 66 2022/09/15 12:13:46 2022/09/15 12:13:46
Siya akong maingon nga maanyag nga surpresa. Si Christian nga Matukion Isip kauban nako sa Social Sciences Cluster, nailhan nako si Christian nga pran- ka ug madayganon sa iyang mga panglantaw sa mga nagkandalahi-lahing paksa labi na mahitungod sa mga numero ug datos. Mamahimo siyang mabination bisan sa ga- may nga detalye, usa ka kinaiya nga kanunay makita sa mga ekonomista. Maobsess kini siya usahay sa kalit nga pagsaka ug pagbaba sa usa ka statistical trend. Usahay di na siya katulog pagpanuki sa hinungdan ngano kini o unsa kalahian ato. Maigmat gayud kini si Christian. Ang makahimuot kay kini nga project nahimong higayon para siya makalantaw gawas sa statistics. Nakadungog ko kon unsa ang mga issue kalabot sa katilingban sama sa kakabos mapahimo siyang mas tawo. Kon gamiton pa iyang mga pulong, siya buot mapaduol sa mga tawo, madunggan ilang mga gihunahuna, ug mabati il- ang gibati. Akong nakita usa ka iskolar nga abre sa daghang posibilidad: nga naa ra gyu'y mga sitwasyon nga dili nimo masikop sa mga bug-os nga sukdanan. Ug ang pamaagi lamang para kini matabang kay pamaagi sa inalamdagong pag-amin nga dunay mga panghitabo sa kalibotan nga mas maayo isaysay pamaagi sa kasinatian ug konteksto. Mahimo man ni Christian nga mututok sa mga detalye apan malabwan kini niya, ug napakita niya nga siya kaya mulantaw lagpas niini sa iyang pag-uswag sa Pulong Gikan sa mga Numero! Si Waka nga Tigpanguna Gikan lamang ko sa usa ka overseas leadership development program sa un- ang bahin sa 2019 katong giignan ako ni Fr. Ulysses Cabayao, usa ka Hesuwitang anthropologist nga nakabase sa Ateneo de Davao, nga dunay usa ka Japanese nga scholar nga muabot. Nadani ug natingala pa ako sa kadali nako nga pagbisita sa Na- goya Daigaku katong 2014 para sa usa ka conference, maong naghinaot ako makaila og Japanese nga akademiko. Ang nahitabo human sa among unang pagtagbo atong May 2016 kay nagsunod nga mga pakighinabi nga akong gibansagang "Social Sci- ence Lecture Series 2019". Kini siya dili lamang ordinaryong akademiko, dala niya 67 156106 HMCブックレット18.indb 67 156106 HMCブックレット18.indb 67 2022/09/06 10:03:18 2022/09/06 10:03:18
ang usa ka banggiitang kaha sa mga sinulatan. Nadiskobre nako ang kadaghan sa mga katumanan ug agi ni Professor Waka. Apan labaw ani, nailhan pud nako siya isip tawo nga dunay pagtahod sa iyang pasalig ug paghigugma sa mga Sama-Bajau nga iyang nakauban sukad pa atong 1997. Dili lamang siya tigpanuki, siya nagpa- biling higala nila hantod karon. Kahinomdom pa ko giunsa niya paghunghong nga palitan kuno namo og halo-halo ang iyang mga higala nga Sama katong nanglaag me para magmeryenda. Usahay, mas mapabati nimo ang kasuod kon kabalo ka unsa ang gihandom sa gisuod. Ang kabantugan gayud kay Professor Waka kay ang iyang padayon nga pagsu- lat kabahin sa mga Bajau labi na sa Davao City. Walay mabasa kon walay nasu- lat. Walay mahinomdoman kon walay gilitok. Gipangulohan ni Professor Waka ang mga batan-ong iskolar nga ikonsidera ang dalan nga iyang gisubay. Ginasulat ug hulagway niya ang mga istorya aron mas masabtan kini sa kabatan-onan. Gipahayagan ni Professor Waka ang dalan aron makakita og tarong ang uban. Unya ako? Ah, Si Nelly nga Naniid. Katong gimugna na ang terms and conditions sa akong pagsalmot ani nga proyekt, nisunod ko sa akong tagna ug nisubay ako sa orihinal nga pangalan sa proj- ect: Cultivating a Place Together. Klaro kini, pagkamasination, ug ethnographic. Nailhan lamang nako kining mga batan-ong Mindanao scholars sa gipahigayong getting-to-know meeting pamaagi sa Zoom. Human milabay ang pila ka bulan, nahimo na sila Karlo, Kristin, Christian ug Prof. Waka nga akong once-a-month (usahay twice a month) nga kuyog. Lingaw sila nga mga kauban. Nagsige lang me og katawa. Ilang pagpaambit, kinasingkasing. Dunay mga nahitabong personal nga pagsaysay kay dunay pagsalig. Dunay matinud-anong interest ug kalabot sa kinabuhi sa matag-usa. Sa ika onseng bulan ani nga project, nipanaw akong inahan. Sakit, susama sa tanang higayon nga ikaw mamatyan. Magpabilin gayud kining di-mahulagway nga kawanangan, kanang mawad-an kag hinigugma. Apan ang ulianan nga akong naugmad kuyog nila Karlo, Kristin, Christian ug Professor Waka naghatag kanako og way samang dangpanan, lagyo apan mas duol sa kasingkasing. Bisan pag akong 156106 HMCブックレット18.indb 68 156106 HMCブックレット18.indb 68 68 2022/09/06 10:03:18 2022/09/06 10:03:18
unang papel kay ang maghatag sa mga scholars ug psychologically safe nga research environment, gitudluan pud ko nila nga ako usa ka tawo, labaw sa tanan. Ilaha sa kong gitagaan og oras, gipostpone ang pipila ka session aron makapag-inusara ko. Ug dili ba kini ang dapat sa ulianan? Lugar kon diin pwede ka mahimong kon kinsa ra ka, ug kon gaan-gaan na, pwede na ka mubangon ug atubangon na pud ang kali- botan. Ang lisod sa pagpaniid kay kanang masinati nimo ang imong nakita sa uban ug sa kalibotan. Nanginahanglan ug pagkahiubos ug kakusog nga magpaka-anaa ra sa usa ka sitwasyon ug bation kini ug dili kini suklan. Pasagdii ra kini. Pagpa-anaa ra sa higayon. Kay sa likod sa manunulat, sa development worker, sa ekonomista, sa sikolo- hista, ug sa anthropologist, naay tawo nga nakabati, nakadungog, nakakita; nga maglagot sad ug makabati ug kapalaw; nga masakitan sad ug mabungkag. Apan labaw sa tanan, dunay tawo nga naglaom nga makaugmad sa unsay anaa na sa ilang kasingkasing, nanginahanglan lamang ug lugar ug panahon. 69 156106 HMCブックレット18.indb 69 156106 HMCブックレット18.indb 69 XXX 2022/09/06 10:03:18 2022/09/06 10:03:18


Cebuano - Sinugdan Espiritwal Gubat Pang-Ampo Mga Kasulatan - Beginning WP Scriptures Pagsugid Mga Kasulatan - Confession Scriptures Esdras 9:7 Sukad sa mga adlaw sa among mga amahan kami hilabihang pagkamakasasala hangtud niining adlawa; ug tungod sa among mga kasal-anan, kami, ang among mga hari, ug ang among mga sacerdote, gipanugyan ngadto sa kamot sa mga hari sa kayutaan, ngadto sa pinuti, ngadto sa pagkabinihag, ug sa pagkain- ilugan, ug ngadto sa kaulawan sa nawong, hangtud niining adlawa. Esdras 9:13 Ug sa tapus nianang tanan nga nanghitabo kanamo tungod sa among mga dautang buhat, ug tungod sa among dakung sala, sanglit nga ang among Dios nagasilot kanamo sa diyutay ra kay sa angay sa among kasal-anan, ug naghatag kanamo sa maong usa ka salin, Nehemias 9:2 Ug ang kaliwat sa Israel mingbulag sa ilang kaugalingon gikan sa tanang mga lumalangyaw, ug nanagtindog ug nanagsugid sa ilang mga sala, ug sa mga kadautan sa ilang mga amahan. Mga Salmo 24:3,4 Kinsa ang mosaka ngadto sa bungtod ni Jehova? Ug kinsa ba ang motindog sa iyang dapit nga balaan? 4 Siya nga malinis ug mga kamot ug may usa ka putli nga kasingkasing; Siya nga wala magbayaw sa iyang kalag ngadto sa kabakakan, Ug wala makapanumpa sa malimbongon. Mga Salmo 73:13 Sa pagkamatuod kawang lamang ang paghinlo ko sa akong q2 kasingkasing, Ug ang paghunaw sa akong mga kamot sa pagka-inocente; Isaias 59:2 Apan ang inyong mga kasal-anan maoy nakapahamulag kaninyo ug sa inyong Dios, ug ang inyong mga sala nakapatago sa iyang nawong gikan kaninyo, aron siya dili makadungog. Isaias 64:6 Kay kami nga tanan nangahimo nga ingon sa usa nga mahugaw, ug ang tanan namo nga pagkamatarung ingon sa usa ka saput nga nahugawan; ug kaming tanan mangalaya ingon sa usa ka dahon; ug ang among mga kasal-anan, sama sa hangin, nagapalid kanamo. Jeremias 5:25 Ang inyong kasal-anan maoy nakapahilayo niining mga
butanga, ug ang inyong mga sala maoy nakapugong gikan kaninyo sa mga kaayohan. Oseas 13:8 Sugaton ko sila ingon sa oso nga nawad-an sa iyang mga itoy, ug gision ko ang habol-habol sa ilang kasingkasing; ug didto sila pagalamyon ko ingon sa leon nga baye; ang mananap nga ihalas maoy magawatas-watas kanila. Daniel 9:8,9 Oh Ginoo, naangkon namo ang kalibug sa nawong sa among mga hari, sa among mga principe, ug sa among mga amahan, tungod kay nanagpakasala kami batok kanimo. 9 Iya kang Jehova nga among Dios ang mga kalooy ug ang pagpasaylo; kay kami mingsukol man kaniya; Marcos 9:24 Dihadiha ang amahan sa bata mituwaw nga nag-ingon, Nagatoo ako; tabangi ang pagtoo ko nga nakulangan!" Lukas 11:2 Ug siya miingon kanila, Sa inyong pag-ampo, ingnon ninyo: (Mateo 6:10) Juan 14:6 Si Jesus mitubag kaniya, "Ako mao ang dalan, ug ang kamatuoran, ug ang kinabuhi; walay bisan kinsa nga makaadto sa Amahan, gawas kon pinaagi kanako. Juan 17:15 Dili ako mangamuyo nga kuhaon mo sila gikan sa kalibutan, kondili hinoon nga imo unta silang ilikay gikan niadtong dautan. Santiago 4:8 Dumuol kamo sa Dios ug siya moduol kaninyo. Mga makasasala, hugasi ang inyong mga kamot! Mga maduhaduhaon, putlia ang inyong mga kasingkasing! Roma 6:12-14 Busa, ayaw ninyo tugoti ang sala sa paghari diha sa inyong may kamatayon nga mga lawas aron sa paghimo kaninyo nga masinugtanon sa mga pangibog niini. 13 Ayaw ninyo itugyan ang mga bahin sa inyong mga lawas ngadto sa sala aron kini himoong mga galamiton sa pagkadili matarung, hinonoa itugyan ninyo ang inyong kaugalingon ngadto sa Dios ingon nga mga tawo nga nangabuhi gikan sa kamatayon, ug itugyan ninyo ang mga bahin sa inyong mga lawas ngadto sa Dios aron mahimong mga galamiton sa pagkamatarung. 14 Kay ang sala dili magagahum diha kaninyo, sanglit dili man kamo ilalum sa kasugoan kondili ilalum sa grasya. Hebreo 9:28 mao man usab si Cristo, tapus makahalad sa makausa aron sa pagkuha sa mga sala sa daghang mga tawo, motungha sa ikaduha dili labut sa sala, kondili sa pagluwas hinoon kanila nga sa matinguhaon gayud nagapaabut kaniya. 1 Juan 1:9 Kon isugid ta ang atong mga sala, siya kasaligan ug makat-
arunganon nga tungod niana mopasaylo siya sa atong mga sala ug magahinlo kanato gikan sa tanang pagkadili makatarunganon. Pagpasaylo Mga Kasulatan - Forgiveness Scriptures Mateo 6:12-15 ug pasayloa kami sa among mga utang, maingon nga kami usab nakapasaylo, man sa mga nakautang kanamo; 13 ug ayaw kami itugyan sa panulay. kondili luwasa kami gikan sa dautan. Kay imo ang gingharian, ug ang gahum, ug ang himaya, hangtud sa kahangturan. Amen. 14 Kay kon mopasaylo kamo sa mga tawo sa ilang mga paglapas, pasayloon usab kamo sa inyong langitnong Amahan; 15 apan kon dili man kamo mopasaylo sa mga tawo sa ilang mga paglapas, ang inyong Amahan dili usab mopasaylo sa inyong mga paglapas. Mateo 18:21,22 Unya miduol si Pedro ug miingon kaniya, Ginoo, hangtud ba makapila makasala ang akong igsoon batok kanako, ug pasayloon ko siya? Makapito ba?" 22 Si Jesus mitubag kaniya, Wala ako mag-ingon kanimo nga makapito, kondili kapitoan ka pito. Mateo 18:35 Ingon usab niana ang pagabuhaton kaninyo sa akong Amahan nga langitnon kon ang matag-usa kaninyo dili sa kinasingkasing magapasaylo sa iyang igsoon." Marcos 11:25,26 ug inigtindog ninyo aron sa pag-ampo, kon aduna kamoy kayugot batok kang bisan kinsa, pasayloa kini; aron ang inyong Amahan nga anaa sa langit mopasaylo usab kaninyo sa inyong mga paglapas. 26 Apan kon dili kamo mopasaylo, ang inyong Amahan nga anaa sa langit dili usab mopasaylo sa inyong mga paglapas." Lukas 6:37 Ayaw kamo pagpanghukom sa uban, ug kamo dili nila pagahukman; ayaw ninyo sila pagpakasad-a, ug kamo dili nila pagapakasad-on; pagpasaylo, ug pagapasayloon kamo. Lukas 11:4 ug pasayloa kami sa maong mga sala, kay kami gayud usab nagapasaylo man sa tanang nakautang kanamo; ug ayaw kami itugyan ngadto sa panulay. Lukas 17:3,4 Magbantay kamo; kon ang imong igsoon makasala, badlonga siya, ug kon siya maghinulsol, pasayloa siya; 4 ug kon sa usa ka adlaw makasala siya sa makapito batok kanimo, ug sa
makapito magabalig siya kanimo ug magaingon, Nagbasol ako, kinahanglan pasayloon mo siya." Lukas 23:34 Unya si Jesus miingon, Amahan, pasayloa sila, kay wala sila makasabut sa ilang ginabuhat." Ug ilang giripahan ang iyang mga bisti aron sa pagbahinbahin niini. Mga Buhat 8:22 Busa hinolsuli kining imong pagkadautan, ug pangamuyo sa Ginoo basin pa, kon ugaling mahimo man, pasayloon ka niining pagdahum sa imong kasingkasing. Roma 4:7 Malipayon sila kinsang mga kala-pasan gipasaylo na, ug kinsang mga kasal-anan napapas na; Efeso 1:7 Diha kaniya kita may katubsanan pinaagi sa iyang dugo, may kapasayloan alang sa atong mga paglapas, sumala sa kadagaya sa grasya sa Dios, Efeso 4:32 Magmapuanguron kamo ang usa ngadto sa usa, mga malulot ug kasingkasing, nga magpinasayloay kamo ang usa sa usa, maingon nga kamo gipasaylo sa Dios tungod kang Cristo. Colosas 1:14 kang kinsa kita nakabaton sa pagkatinubos, sa kapasayloan sa mga sala. Colosas 2:13-15 Ug sa mga patay pa kamo diha sa mga kalapasan ug sa pagkawalay sirkunsisyon sa inyong unod, uban kaniya kamo gibuhi sa Dios sa napasaylo niya kita sa tanan tang kalapasan, 14 sa napapas niya ang sulat nga nagbabag batok kanato pinaagi sa ipatuman niini; ug kini iyang gikuha sa atong agianan ug gilansang sa krus. 15 Ang mga pamunoan ug kagamhanan iyang gihuboan sa mga hinagiban ug iyang gipasundayag sa kadaghanan, diha sa iyang pagdaug batok kanila pinaagi sa krus. 1 Juan 1:9 Kon isugid ta ang atong mga sala, siya kasaligan ug makatarunganon nga tungod niana mopasaylo siya sa atong mga sala ug magahinlo kanato gikan sa tanang pagkadili makatarunganon. 1 Juan 2:12 Nagasulat ako kaninyo, mga anak, kay ang inyong mga sala gipasaylo na tungod sa iyang ngalan. Pastor T. John Franklin Church of Salvation, Healing, and Deliverance COS-HAD.org