CATECISMO SA SIMBAHANG BAG
ONG APOSTOLIKO
Panglantaw ug Bulohaton sa Simbahang Bag-ong Apostoliko Panglantaw Usa ka simbahan nga diin ang katawhan mobati nga ila kining panimalay, maminandoan sa Espirtu Santo ug sa ilang gugma sa Dios, mopahiuyon sa ilang kinabuhi sa maayong balita ni Jesu- Cristo ug niini maga-andam sa ilang kaugalingon alang sa Iyang pagbalik ug kinabuhing dayon. Bulohaton Pagkab-ot sa tanang katawhan aron sa pagtudlo kanila sa maayong balita ni Jesu-Cristo ug sa pagbautismo kanila sa tubig ug Espiritu Santo Pagsangkap og pag-atiman sa kalag ug pag-amuma og usa ka mainitong pagpakig-ambitay nga diin ang tanan makasinati sa gugma sa Dios ug ang pagkalipay sa pag-alagad Kaniya ug sa uban 2
Pasiunang pulong Sa labing unang higayon, usa ka pinahan-ay nga paghulagway sa doktrina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko ang labi pang maayong nabuhat. Dili malalis nga diha nay lain pang mga buhat nga nihulagway sa tiliman-anang mga elemento sa pagtoo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko, sama pananglit sa librong Mga Pangutana ug Tubag mahitungod sa pagtoo sa Simbahang Bag- ong Apostoliko, nga katapusang gisusi aron mapaumento niadtong 1992. Bisan paman niini dihay nagatubo nga mga awhag alang sa usa ka labi pang masabtan nga paghulagway sa atong doktrina. Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nagalihok sa daghang mga nasud nga may nagkalainlaing mga nagapaluyong kultura, maoy hinungdan nga gikinahanglan ang usa ka manag-samang buhat nga kapasikaranan sama niini aron sa paglig-on sa pagkahiusa diha sa doktrina bisan pa sa tanang uban nga mga kalainan. Gikahimot-an ko ang paghimu niining maong Catecismo - ang buhat nga gisugdan sa kanhing naghupot sa akung ministeryo, si Pangulong Apostol Fehr - mainandam kini sa tanang mga kaigsoonang lalaki ug babaye sa gitakdang panahon alang sa ika 150-ka tuig nga kasaulogan sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Kini makapalipay kanako kun kining maong nabuhat makatagbo ug interes sa mga magtotoo sa laing mga kasimbahanan. Ako mainitong nagdapit sa tanan nga sa ilang kaugalingon magapakisayod mismo sa sulod niining Catecismo. Kining maong libro nagapadayag sa gikinahanglang mga pagpamatuod nga nahisama sa tanang mga Cristohanon, hinoon nagpahibalo usab sa pinasahi nga mga kalahian sa pagtoo sa Bag-ong Apostoliko. Ang Catecismo gisulat diha sa pagtoo alang sa katawhan sa pagtoo. Kini gikinahanglang mapasabot pag-ayo nga diha sa tanang mga nagkadaiyang paghatag ug kahulogan, ang Simbahang Bag-ong Apostoliko naghupot og dakung pagtahud sa mga pamahayag sa doktrina sa uban nga kasimbahanan. Ang Catecismo usa ka binuhat nga pasikaranang kapakisayran. Kini maoy usa ka sumbanan sa tinoohan sa kinabuhing Bag-ong Apostoliko. Sa pagkatinuod kining maong libro dili detalyadong makatubag sa tanang mga 3
pangutana. Kini makahatag og usa ka dakung kahigayonan alang sa pakigsultihanay ug panagtuki-anay mahitungod sa gikatakdang mga tulobagonon. Usa ka hugpong sa mag-bubuhat nga gilakbitan una sa tanan sa mga Distritong Apostol ug mga Apostoles mao ang naghimo niining buhat sa pakisayranan. Kining maong plano giduyogan sa panag-usa sa tanang mga Distritong Apostol sa kalibutan diha sa mahinungdanong mga lakang sa paghimu niini. Ang kasamtangang teksto nahingpit diha sa suod nga pagkonsulta kanako. Ako buot nga mopadangat sa kinasingkasing nga pagpasalamat sa tanang nilambigit ug mopahayag sa akong paghatag og bili ug pagkamapasalamaton gayud sa tanang pagpamuhat nga ilang nahimo. Hinaut nga kining nabuhat paga-puslan diha sa panalangin ug magadugang og hustong kasayoran sa pagtoo. Wilhelm Leber Zurich, Marso 2012 4
Pagpaila 1 Mga Panghimatuod sa Bag-ong Tugon Ang Cristohanong tinoohan gitagana aron ikapaambit sa uban. Daan na sa unang kapanahonan, ang mga Cristohanon gipahimangnuan sa pagpahayag sa ilang tinoohan ug mopanghimatuod niini ngadto sa uban: "Kinahanglan andam kamo kanunay sa pagtubag kang bisan kinsa" (1 Pedro 3:15). Ang Bag-ong Tugon nagbaton ug mga pahayag ug mga paghan-ay nga diin ang pasikaranang mga elemento sa Cristohanong tinoohan, nga mao ang pagsugid kang Jesus ingon nga nabanhaw nga Ginoo, napadayag. Ang mga pananglitan niini mao: "Kay gikahatag ko kaninyo ang labing hinungdanon nga nadawat ko ra usab: nga si Cristo namatay tungod sa atong mga sala sumala sa Kasulatan, ug nga Siya gilubong, ug nga Siya nabanhaw pag-usab sa ikatulo ka adlaw sumala sa kasulatan, ug nga Siya nagpakita kang Cefas, unya ngadto sa Napulo ug Duha" (1 Mga Taga-Corinto 15: 3-5) "Batoni diha kaninyo kining hunahunaa nga mabatonan ninyo diha kang Jesu-Cristo, nga bisan tuod Siya naglungtad diha sa kinaiya sa Dios, Siya wala mag-isip sa iyang pagkasama sa Dios ingon nga usa ka butang nga pagailogan; hinonoa gihaw- asan niya ang iyang kaugalingon diha sa iyang pagsagop sa kinaiya sa ulipon, diha sa iyang pagkahisama sa mga tawo Ug sa nakita Siya diha sa dagway nga tawhonon, siya nagpaubos sa Iyang kaugalingon ug nahimong masinugtanon hangtud sa kamatayon, oo, bisan pa sa kamatayon diha sa krus. Tungod niini, ang Dios nagbayaw Kaniya sa kahitas-an ug mihatag Kaniya sa ngalan nga labaw sa tanang mga ngalan, aron nga sa ngalan ni Jesus, ang tanang mga tuhod magapiko didto sa langit, dinhi sa yuta ug sa ilalum sa yuta, ug ang tanang dila magasugid nga Ginoo si Jesu-Cristo, alang sa pagdalayeg sa Dios nga Amahan" (Mga Taga-Filipos 2: 5-11) 5
Kining mga paghan-ay gika-alagad aron sa paghatag og kasaligang pagpadayag sa tinoohan ug mopahat sa mga pasikaranan sa Cristohanong pagtoo alang niadtong buot mabautismohan ug mahimong mga Cristohanon. Labaw pa niana, ang pagtoo diha kang Jesu-Cristo, nga daan nang nahulga pinaagi sa mga nagkasumpaking tulohoan sa kapanahonan sa Bag-ong Tugon, igapakaylap sa maputli nga pamaagi. 2 Mahitungod sa pinulongan Ang pulong "Catecismo" may kagikanan kini sa Greyego nga sinultihan (gikan sa Greyego kata = "paingon sa ubos", "paingon ngadto", ug echein = "pagpahunong sa nagtunog", "pagpalanog"), ug tiunay kining gigamit diha sa kasayoran sa pagpahimangno niadtong andam na sa pagpabautismo sa tubig. Ang sulod sa Cristohanong pagtoo ug kon unsaon man niini pag-apekto sa kang kinsang pamaagi sa pagkinabuhi igapahigayon diha sa Catecismo. Ang pasikaranan alang sa doktrina sa Simbahan mao ang Balaang Kasulatan. Ang kinatung-an nga mga gipahayag sa mensahi niini, sigon sa gipasabot sa Daan ug Bag-ong mga Tugon, gipaila diha sa Catecismo. Ang bulohaton nga gipaila dinhi pagasugdan pinaagi sa pagsuhid sa Balaang Kasulatan, mga Konsehong Ecumenical gikan sa ikaupat ngadto sa ikapito nga siglo, ingon man sa mga tulohoan sa nag-unang simbahan ug ang labing importante nga mga pamahayag sa Cristohanong tinoohan. Labaw pa niana kini magahulagway sa mga kasayuran nga nilambo sukad sa pagbalik og pagtawag sa ministeryo sa Apostol diha sa sinugdanan sa ikanapulog-siyam nga siglo, nga gihan-ay diha sa tulohooan sa Bag-ong Apostoliko. 3 Han-ay ug sulod Ang Catecismo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko nagsugod sa pipila ka mga gisulti sa kaugalingong pagpadayag sa Dios ug sa 6
Balaang Kasulatan (Capitulo 1). Kini gipasundan ug pagpasabot sa Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko (Capitulo 2) ug usa ka pagpasabot sa doktrina sa Tulo ka Persona sa Dios (Capitulo 3). Pipila sa mga sentrong nahimutangan sa Cristonhanong pagtoo, nga balido latas sa mga utlanang denominasyon, gipadayag diha sa Capitulo sa Tulo ka Persona. Ang gipaila dinhi mao ang pagtoo sa Dios, nga Amahan, nga Magbubuhat sa langit ug yuta, ang pagtoo sa Dios, nga Anak, nga nahimung tawo diha kang Jesu-Cristo, nga namatay ug nabanhaw gikan sa mga patay, ingon man sa pagtoo sa Dios, nga Espiritu Santo, nga kansang pagkabalaan ug ang bag-ong binuhat mamatuman. Kini gisundan sa Capitulo 4 pinaagi sa pamahayag mahitungod sa kahimtang sa katawhan atubangan sa Dios, nga naghisgut usab sa pagkahulog ngadto sa sala ug ang pagka- kinahanglanon sa katubsanan. Niining kinatibuk-ang panghitab kini usab adunay gipasabot bahin sa katuyo-an sa balaod ni Moises ug ang kadugtongan niini ngadto sa maayong balita. Ang mga gihisgutan sa Napulo ka mga Sugo (Capitulo 5) nagapatin-aw nga ang Cristohanong pagtoo dili lamang lonlong mga butang nga talagoon, hinonoa kini usab adunay mahimu nga kalambigitan sa panaggawi sa kinabuhi. Ang matinoohong makasasala nga nahimong matarung pinaagi sa Dios nagapamuhat sa ilang pagtoo diha sa simbahan, diha sa pagpakig-ambit sa nabautismohan, nga kansang nitoo kang Jesu-Cristo ug nagpanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo. Ang Capitulo 6 naghulagway sa simbahan ni Jesu-Cristo ug sa nagkalain-laing mga porma niini, ug nagapasabot kung giunsa sa Simbahang Bag-ong Apostoliko pagtan-aw ang kaugalingon niini sulod sa usa ka simbahan ni Jesu-Cristo. Ministeryo - ang pagkamahinungdanon nga gipaila sa Capitulo 7 - usa usab ka bahin sa simbahan ni Cristo. Dinhi ang ministeryo sa Apostol mahisabtan ingon nga tinubdan sa tanang mga ministeryo. Kini nakapadayag sa mga alablihanang mga elemento sa tinoohan sa Simbahang Bag-ong Apostoliko: ang simbahan ug ministeryo sa Apostol sakop sa usag-usa. 7
Ang Capitulo 8 nagbaton og gipanulti kabahin sa mga sacramento, kini mao ang Balaang Bautismo sa tubig, Balaang Panag-ambit, ug Balaang Pagselyo, nga mao ang pagbaustimo sa Espiritu Santo. Dinhi nahimung tin-aw nga ang mga sacramento maoy gikinahanglang mga elemento sa makaluwas nga kahangawa sa Dios. Kini sila mga gikinahanglan gayud sa pagtoo sa Simbahang Bag- ong Apostoliko. Ang mga capitulo sa "Kinabuhi human sa kamatayon" (Capitulo 9) ug "Ang doktrina sa mga umalabot nga butang" (Capitulo 10) nagatuki sa tinagsa-tagsa ug kinatibuk-ang escatolohiya, sa hinan-ay nga paagi. Ang matag-tawo gihagit sa mga pangutana sa kon unsay mahitabo human sa kamatayon, unsang matang sa kalambigitan ang anaa tali sa mingtaliwan ug sa Dios, ug sa gihapon duna bay mga kahigayonan sa pagkab-ot sa kaluwasan human sa kamatayon. Gipaila usab dinhi ang tumong sa pagtoo sa Cristohanong Bag-ong Apostoliko. Dinhi kita makasiplat sa pagtan-aw sa umalabot sumala sa plano sa Dios mahitungod kaluwasan. Kining mga pamahayag mahitungod sa doktrina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko gidugangan sa uban nga adunay kalabutan sa kasaysayan sa Cristianismo ug ang Simbahang Bag- ong Apostoliko (Capitulo 11) maingon man sa balaang serbisyo (Capitulo 12), ug sa kadaghanang pamatasan sa kinabuhi (Capitulo 13). 4 Mga Kalihokan Ang Catecismo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko nagadala ug pangatarungan sa unang mga paghulagway sa tinoohan sa Bag- ong Apostoliko, apan nagapadayon nga labaw pa sa nangagi nga mga pagpamahayag sa atong Simbahan kon hisgutan ang pinulongan ug kalambaon sa mga pagpasabot sa tinoohan. Ang atong kadugtongan nga labot sa mga pasikaranan sa tinoohan 8
sa tanang mga Cristohanon nahimung dayag diha sa atong pag- angkon sa mga credo sa nahaunang simbahan. Ang agianan paingon sa kaluwasan diha ni Cristo gihulagway sumala sa mga gikauyonan sa kasamatangan nga nahisabtan. Kini mahitabo diha sa kasayoran nga ang Dios, sa Iyang pagkalabing gamhanan, makahatag usab og kaluwasan ngadto sa mga tawo sa laing mga paagi gawas pa sa napadayag na ug mailhan nga agianan. Mahimo kining isipon nga usa ka importante nga kalihokan sa Catecismo sa pagpahimulos niini isip kapasikaranan alang sa pagpahimangno sa Simbahan ug panagkatigum sa mga ministro. Labaw pa niana kini gikatagana aron sa pagdala ug labing daku nga panagsama sa mga pamahayag sa doktrina samtang gidala sa pag-isip ang ubang mga pinulongan ug mga kultura. Niining pamaagi, ang sulod niini magapulos aron sa pagpalalum sa kahibalo ug magalig-on sa pagtoo sa mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko. Ang doktrina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko mamahimu usab unyang tin-aw diha sa kalabutan niini ngadto sa mga doktrina sa ubang Cristohanong kasimbahanan. Busa ang Catecismo nagpaila sa duha ka mga bahin, nga kini mao ang nagapabugkos kanato ug mao ang magpaila sa atong kalahian. Ang pagpasundayag niining mga kalahian wala gitagana aron sa pagsalikway sa uban o sa pagtak-op sa atong kaugalingon ngadto kanila, kondili mamahimo hinoong sinugdanan alang sa mabungahong pakigsultihanay sa ubang mga Cristohanon. Ang Catecismo maoy usa ka pagawhang sa tanang mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko nga kusganong magapapuno sa ilang mga kaugalingon sa suold sa ilang pagtoo. Labaw pa niana kini usa ka pagdapit sa tanan pang mga hugpong nga interesado nga mahisayud sa doktrina sa pagtoo sa Bag-ong Apostoliko. 9
MGA SULOD Unang Hugna Ang mga pagpadayag sa Dios ... 1.1 Ang kaugalingong-pagpadayag sa Dios sa kabuhatan ug kasaysayan ... Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga Magbubuhat ... Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa kasayasayan sa Israel ... Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa Iyang Anak ... Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa panahon sa simbahan ... 1.1.1 1.1.2 1.1.3 1.1.4 1.2 1.2.1 1.2.2 1.2.2.1 1.2.2.2 1.2.3 1.2.4 1.2.4.1 1.2.4.2 1.2.5 1.2.5.1 1.2.5.2 1.2.5.3 1.3 Balaang Kasulatan ... Sulod ug Han-ay sa Balaang Kasulatan ... Ang Daang Tugon ... Ang kagikanan sa canon nga Daang Tugon ... Ang mga libro sa Daang Tugon ... Ang ulahing mga sulat sa Daang Tugon ... Ang Bag-ong Tugon ... Ang kagikanan sa canon nga Bag-ong Tugon ... Ang mga libro sa Bag-ong Tugon ... Ang pagkamahinungdanon sa Balaang Kasulatan alang sa doktrina ug tinoohan ... Paghubad sa Balaang Kasulatan pinaagi sa Espiritu Santo ... Si Jesu-Cristo - ang sentro sa Kasulatan ... Kaugalingong paggamit sa mga Balaang Kasulatan.. Kasamatangan nga pagpadayag sa Espiritu Santo ... 1.4 1.4.1 1.4.2 1.4.3 Ang Pagtoo isip tubag sa katawhan sa pagpadayag sa Dios ... Pagtoo sa Dios, nga Amahan ... Pagtoo sa Dios, nga Anak ... Pagtoo sa Dios, nga Espiritu Santo ... 10 24 29 31 32 33 35 35 37 39 39 39 40 41 42 43 44 46 46 46 47 48 49 51 52 53
1.4.4 Pagtoo ug ang wali ... Ika-2 Hugna Ang Credo ... 2.1 Mga credo sa Biblia ... 2.2 Ang kagikanan sa mga credo sa nag-unang simbahan ... 2.2.1 2.2.2 Ang Credo sa Mga Apostol ... Ang Credo sa Nicaea-Constaninople ... 2.3 Ang mga credo sa nag-unang simbahan ug ang ilang pagkanungdanon niini alang sa Simbahang Bag-ong Apostoliko ... 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.4.4 2.4.5 2.4.6 2.4.7 2.4.8 2.4.9 2.4.10 Ang Credo sa Bag-ong Apostoliko ... Ang Una nga Artikolo sa Pagtoo ... Ang Ika-duha nga Artikolo sa Pagtoo ... Ang Ika-tulo nga Artikolo sa Pagtooo ... Ang Ika-upat nga Artikolo sa Pagtoo ... Ang Ika-lima nga Artikolo sa Pagtoo ... Ang Ika-unom nga Artikolo sa Pagtoo ... Ang Ika-pito nga Artikolo sa Pagtoo ... Ang Ika-walo nga Artikolo sa Pagtoo ... Ang Ika-siyam nga Artikolo sa Pagtoo ... Ang Ika-napulo nga Artikolo sa Pagtoo ... Ika3 Hugna Ang Tulo ka persona sa Dios ... 3.1 3.1.1 3.1.2 3.1.3 Ang kinaiya sa Dios ... Usa ka Dios sa tulo ka persona ... Ang Dios, nga Usa lamang ... Ang Dios, nga Mao ang Balaan ... 53 57 57 58 59 59 61 63 64 65 68 72 73 75 76 79 80 82 87 87 88 89 90 11
3.1.4 3.1.5 3.1.6 3.1.7 3.1.8 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.3 3.3.1 3.3.1.1 3.3.1.1.1 3.3.1.1.2 3.3.1.2 3.3.2 3.3.3 3.3.4 3.4. 3.4.1 3.4.2 3.4.3 3.4.4 3.4.5 3.4.6 3.4.6.1 3.4.6.2 12 Ang Dios, nga Makagagahum sa tanan ... Ang Dios, nga walay katapusan ... Ang Dios, nga Mao ang Mahigugmaon ... Ang Dios, nga Mao ang Maluloy-on ug Matarung ... Ang Dios, nga mao ang Hingpit ... Ang Dios - Amahan, Anak, ug Espiritu Santo ... Mga Pakisayranan sa tulo ka persona nga Dios diha sa Daang Tugon ... Mga Pakisayranan sa tulo ka persona sa Dios diha sa Bag-ong Tugon ... Ang kalamboan sa doktrina sa Tulo ka persona ... Ang pagkahi-usa sa tulo ka balaang persona ... Dios, nga Amahan ... Dios, nga Magbubuhat ... Ang dili makita nga binuhat ... Ang mga manulonda ... Ang pagkamihinungdanon sa dili makita nga dapit alang sa kinabuhi sa mga tawo ... Ang makita nga binuhat ... Ang tawo diha sa dagway sa Dios ... Ang pagkahulog sa tawo ngadto sa sala ... Ang tawo ingon nga binuhat nga adunay lawas, kalag, espiritu ... Dios, nga Anak ... Ang bugtong Anak sa Dios ... Ang Pulong nga nahimong tawo ... Si Jesu-Cristo, matuod nga tawo ug matuod nga Dios ... Mga Kapakisayranan kang Jesu-Cristo diha sa Daang Tugon ... Si Jesu-Cristo - ang Manunubos ... Harianong mga ngalan ni Jesus ... Mesiyas - Cristo - mao ang dinihugan ... Ginoo ... 91 92 92 93 94 97 98 99 101 102 105 106 108 109 111 112 113 116 117 119 121 122 123 125 127 129 129 130
3.4.6.3 3.4.6.4 3.4.7 3.4.7.1 3.4.7.2 3.4.7.3 3.4.8 3.4.8.1 3.4.8.2 3.4.8.3 3.4.8.4 3.4.8.5 3.4.8.6 3.4.8.7 3.4.8.8 3.4.9 3.4.9.1 3.4.9.2 3.4.9.3 3.4.9.4 3.4.9.5 3.4.9.6 3.4.9.7 3.4.9.8 3.4.9.9 3.4.10 3.4.11 3.4.11.1 Anak sa Tawo ... Emmanuel - Alagad sa Dios - Anak ni David ... Ang mga ministeryo ni Cristo - Hari, Pari, ug Profeta ... Si Jesu-Cristo - ang Hari ... Si Jesu-Cristo - ang Sacerdote ... Si Jesu-Cristo - ang Profeta ... Ang mga pakisayranan sa Bag-ong Tugon sa pagkatawo ug bulohaton ni Jesu-Cristo ... Ang pagkasamkon ug pagkahimugso ni Jesus ... Ang pagpabautismo ni Jesus didto sa Jordan ... Ang pagtintal kang Jesus didto sa kamingawan ... Ang bulohaton sa pagpanudlo ni Jesus ... Ang mga milagro ni Jesus ... Ang mga pasumbingay ni Jesus ug mga dagway .. Si Jesus ug ang Kasugoan ... Si Jesus ug ang Iyang mga Apostoles ... Ang pag-antus ni Jesus ug Iyang sakripisyo nga kamatayon ... Si Jesus mipasiugda sa Balaang Pangalawat ... Jesus didto sa Gethsemane ... Jesus atubangan sa hataas nga hukmanan ... Si Jesus atubangan ni Pilato ug ni Herodes ... Ang pagpalansang ni Jesus sa Krus ug ang Iyang sakrispisyo nga kamatayon ... Mga pakisayranan sa Daaang Tugon sa pag-antus ug sa sakripisyo nga kamatayon ni Jesus ... Mga pakisayranan kang Jesus sa Iyang pag-antus ug kamatayon ... Mga Pakisayranan sa sakripisyo nga kamatayon ni Jesus Cristo diha sa sulat sa mga Apostol ... Ang Krus ... Ang kalihokan ni Jesu-Cristo didto sa dapit sa mga nangamatay ... Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo ... Ang pagkamahinungdanon sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo alang sa kaluwasan ... 131 132 134 134 136 137 140 140 141 142 143 144 148 150 151 153 154 154 155 156 157 161 162 163 164 165 167 169 13
3.4.11.2 3.4.11.3 3.4.12 3.4.13 3.4.14 3.4.15 Ang mga pagpakita sa Usa nga Nabanhaw ... Ang lawas sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo ... Ang pagkayab ni Jesu-Cristo ... Si Jesu-Cristo ingon nga ulo sa simbahan ... Si Jesu-Cristo ingon ulo sa kabuhatan ... Ang saad sa pagbalik ni Jesu-Cristo ... 3.5. 3.5.1 3.5.1.1 3.5.1.2 3.5.2 3.5.3 3.5.3.1 3.5.3.2 3.5.4 3.5.4.1 3.5.4.2 3.5.4.3 3.5.5 3.5.5.1 3.5.5.2 Dios, nga Espiritu Santo ... Ang Espiritu Santo ingon usa ka balaang persona.. Ang Espiritu Santo diha sa paghiusa uban sa Amahan ug sa Anak ... Ang Espiritu Santo ug ang pagpakatawo sa Anak sa Dios ... Ang Espiritu Santo ingon nga usa ka gahum - ang gasa sa Espiritu Santo ... Pamatuod sa kalihokan sa Espiritu Santo sa panahon sa Daang Tugon ... Ang Espiritu sa Dios ... Ang kalihokan sa Espiritu Santo diha sa mga profeta sa Daang Tugon ... Si Jesu-Cristo nagsaad sa pagpadala sa Espiritu Santo ... Ang matatag ug Maglilipay ... Ang Espiritu sa kamatuoran ... Ang gahum gikan sa kahitas-an ... Ang Espiritu Santo ug ang simbahan ... Ang pagbo-bo sa Espiritu Santo sa Pentecostes .. Ang kalihokan sa Espiritu Santo diha sa mga sacramento ... Ang kalihokan sa Espiritu Santo diha sa ministeryo sa Apostol ... 3.5.5.3 Ika-4 nga Hugna Ang Katawhan nagkinahanglan ug katubsanan ... 4.1 4.1.1 Dautan - ang mga gahum nga kasupak sa Dios ... Dautan ingon nga usa ka gahum kasupak sa Dios... 14 169 170 172 175 175 176 178 180 181 182 184 185 185 186 187 188 188 189 191 191 192 193 197 197 198
4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.1.1 4.2.1.2 4.2.1.3 4.2.1.4 4.2.1.5 4.2.2 4.3 4.3.1 4.3.2 4.4 4.4.1 4.4.2 4.4.3 4.5 4.5.1 4.5.2 4.5.3 4.6 4.6.1 4.6.2 4.6.3 4.7 4.7.1 Dautan ingon nga tawo ... Ang pagkahulog ngadto sa sala ... Ang mga gisangputan sa pagkahulog sa sala alang sa katawhan ... Ang katawhan diha sa sala ... Ang makasasala nga katawhan gihigugma gihapon sa Dios ... Konsensya ... Katarungan ... Pagtoo ... Ang mga gisangputan sa pagkahulog sa sala alang sa kabuhatan ... Sala ug pagkasad-an ... Sala ... Pagkasad-an ... Ang plano sa Dios sa kaluwasan ... Paglaum alang sa kaluwasan diha sa Daang Tugon ... Si Jesu-Cristo - Manluluwas ug Tigpataliwala sa kaluwasan ... Ang pag-andam sa pangasaw-onon nga kongregasyon ... Pagpili ... Pagpili diha sa Daang Tugon ... Pagpili diha sa Bag-ong Tugon ... Ang walay-bayad nga pagpili sa Dios pinaagi sa grasya ... Ang panalangin sa Dios ... Ang panalangin sa Dios diha sa kabuhatan ... Ang panalangin sa Dios diha sa daang pakig-saad Ang panalangin sa Dios diha sa bag-ong pakig-saad ... Ang mga katuyoan sa kasugoan ... Ang terminong "balaod" ... 197 201 201 202 203 205 208 211 213 215 215 216 218 219 220 222 223 224 225 226 228 230 231 232 234 235 15
4.7.2 4.7.3 4.8 4.8.1 4.8.2 Ang kasugoan isip usa ka giya sa matarung nga gawi ... Ang kasugoan ingon sa giya alang sa pag-ila sa sala ... Ang kasugoan ug ang maayong balita ... Ang kasugoan ni Cristo - grasya ... Ang kadugtongan tali sa pagtoo ug mga binuhatan... Ika-5 nga Hugma Ang kasugoan sa Dios ... 5.1 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 Ang pagkinabuhi diha sa pagtoo sumala sa kasugoan sa Dios ... Ang kasugoan sa Dios - usa ka pagpahayag sa Iyang gugma ... Gugma alang sa Dios ... Gugma alang sa atong silingan - gugma alang sa atong isigka-tawo ... Gugma alang sa atong silingan - gugma diha sa kongregasyon ... 5.3 5.3.1 5.3.1.1 5.3.1.2 5.3.1.3 5.3.1.4 5.3.2 5.3.2.1 5.3.2.2 5.3.2.3 5.3.2.4 5.3.2.5 5.3.2.6 5.3.3 5.3.3.1 Ang Napulo ka Mga Sugo ... Ang pulong "sugo" ... Ang pag-ihap ... Ang napulo ka Mga Sugo diha sa Daang Tugon ... Ang napulo ka Mga Sugo diha sa Bag-ong Tugon ... Ang pagpamulong ... Ang Unang Sugo ... Ang Dios - Ginoo ug Magtatabang ... Ang Dios maghatud gikan sa pagkaulipon ... Pagsimba ug ang pagkahadlok sa Dios ... Ang pag-dumili batok sa pagsimba og laing mga dios ... Ang pag-dumili sa mga larawan ... Mga pagsupak sa Unang Kasugoan ... Ang Ika-duhang Kasugoan ... Ang ngalan sa Dios ... 16 24 237 238 240 241 245 249 249 251 253 254 256 267 267 267 268 268 270 270 270 271 272 271 271 274 276 276
5.3.3.2 5.3.3.3. 5.3.3.4 5.3.3.5 5.3.4 5.3.4.1 5.3.4.2 5.3.4.3 5.3.4.4 5.3.4.5 5.3.4.6 5.3.4.7 5.3.5 5.3.5.1 5.3.5.2 5.3.5.3 5.3.5.4 5.3.5.5 5.3.6 5.3.6.1 5.3.6.2 5.3.6.3 5.3.6.4 5.3.7 5.3.7.1 Mga dagway sa paggamit sa ngalan sa Dios sa kakawangan ... Ang hulga sa pagsilot ... Pagbalaan sa ngalan sa Dios - pag-ampo ug paggawi sa kinabuhi ... Panumpa - Panaad ... Ang Ika-tulo nga Kasugoan ... Ang mga hinungdan alang sa Ikatulong kasugoan diha Israel ... Ang Adlaw nga Igpapahulay sa Israel ... Si Jesu-Cristo ug ang Adlaw nga Igpapahulay ... Gikan sa Adlaw nga Igpapahulay ngadto sa Domingo ... Pagtipig sa Domingo nga balaan - diha sa balaang serbisyo ... Pagpamuhat sa Domingo - tali sa tulomanon ug pagbalaan ... Ang han-ay sa Domingo ... Ang Ika-upat nga Kasugoan ... Ang Ika-upat nga Kasugoan sumala sa pagpasabot Daang Tugon ... Si Jesu-Cristo ug ang Ika-upat nga Kasugoan ... Ang Ika-upat nga Kasugoan diha sa mga sulat ni Apostol Pablo ... Pagpalapad sa Ika-upat nga Kasugoan diha sa Cristohanong tradisyon ... Ang Ika-upat sa Kasugoan diha sa modernong kinabuhi ... Ang Ika-lima nga Kasugoan ... Ang pag-dili batok sa pagpatay diha sa Daang Tugon Ang pag-dili batok sa pagpatay diha sa Bag-ong Tugon ... Ang pagkamahinungdanon sa Ika-limang Kasugoan karon ... Gitumong nga mga pangutana kabahin sa Ika-limang Kasugoan ... Ang Ika-unom nga Kasugoan ... Kaminyoon ... 24 277 278 278 279 280 281 281 282 282 283 284 284 286 286 287 288 288 288 290 290 291 291 291 294 294 17
5.3.7.2 5.3.7.3 5.3.7.4 5.3.8 5.3.8.1 5.3.8.2 5.3.8.3 5.3.8.4 5.3.9 5.3.9.1 5.3.9.2 5.3.9.3 5.3.9.4 5.3.9.5 5.3.9.6 5.3.10 5.3.10.1 5.3.10.2 5.3.10.3 5.3.10.4 5.3.10.5 Pagpanapaw ... Panagbulag ... Balaang paggawi diha sa Kaminyoon ... Ang Ika-pitong Kasugoan ... Ang pagpangawat diha sa kinatibuk-ang gikatugotan nga mga paghan-ay ... Ang pagdumili batok sa pagpangawat diha sa Daang Tugon ... Ang pagdumili batok sa pagpangawat diha sa Bag-ong Tugon ... Nagkalain-laing matang sa pagpangawat ... Ang Ika-walong Kasugoan ... Ang unang kahulogan ... Mga pananglitan sa mini nga saksi sa panahon sa Daang Tugon ... Mga pananglitan sa mini nga saksi sa panahon sa Bag-ong Tugon ... Mini nga Saksi Karon - pagdumili batok sa pagpamakak ug pagpanglibong ... Lain pang mga pagsupak sa Ika-walong Kasugoan Mini ug Matuod nga saksi diha sa Espirtuhanong kahulogan ... Ang Ika-siyam ug Ika-napulo nga Kasugoan ... Managlahi nga mga pamaagi sa pag-ihap ug mga hubad ... Pagkamaibugon - ang hinungdan sa sala ... Pagkaibog sa kapikas (asawa o bana) sa silingan .. Pagkaibog sa kabtangan sa silingan ... Pagbuntog sa masal-anong tinguha ... Ika-6 nga Hugna Ang simbahan ni Jesu-Cristo ... 6.1 Mahitungod sa pulong "simbahan" ... 18 296 296 298 298 299 299 300 300 302 302 302 302 303 304 304 305 305 306 307 308 308 312 312
6.2 6.2. 6.2.2 6.2.3 6.2.3.1 6.2.3.2 6.2.3.3 6.2.3.4 6.2.3.5 6.2.3.6 6.3 6.4 6.4.1 6.4.1.1 6.4.1.2 6.4.1.3 6.4.1.4 6.4.2 6.4.2.1 6.4.2.2 6.4.2.3 6.4.3 6.4.4 6.4.5 6.5 Kapasikaranan sa Biblia ... Mga pakisayranan sa Daang Tugon sa simbahan ni Jesu-Cristo ... Ang sinugdanan sa simbahan ni Cristo ... Mga dagway alang sa simbahan ni Jesu-Cristo diha sa Bag-ong Tugon ... Ang lawas ni Cristo ... Ang katawhan sa Dios ... Ang ciudad sa Dios ... Ang gingharian sa Dios ... Ang panon sa Dios ... Lain pang mga dagway sa simbahan ... Ang simbahan ni Jesu-Cristo - usa ka misteryo ... Pagtoo diha sa usa, balaan, tibuok kalibutan, ug simbahang apostoliko ... Pag-ila sa mga timailhan sa simbahan ... Ang simbahan "usa" ... Ang simbahan "balaan" ... Ang simbahan "tibuok kalibutan" ... Ang simbahan "apostoliko" ... Ang pagpadayag sa simbahan ni Cristo diha sa kasaysayan ... Ang simbahan ni Jesu-Cristo sa panahon sa nag- unang mga Apostol ... Ang simbahan ni Jesu-Cristo tapus sa kamatayon sa nag-unang mga Apostol ... Ang simbahan ni Jesu-Cristo tapus sa paghupot ug balik sa ministeryo sa Apostol ... Ang simbahan ni Jesu-Cristo ug ministeryo ... Ang simbahan ni Jesu-Cristo ug ang mga sacramento ... Ang simbahan ni Jesu-Cristo ug ang umalabot ... Ang simbahan ni Jesu-Cristo ug ang mga kasimbahanan isip mga institusyon ... 312 313 316 318 318 320 321 322 322 323 325 327 328 329 329 330 331 332 333 334 335 336 338 340 342 19
Ika-7 nga Hugna Ministeryo ... 7.1 7.2 7.3 7.3.1 7.3.2 Ministeryo ug mga katungdanan ... Tinubdan sa ministeryo diha sa simbahan ... Pasikaranan gikan sa Biblia ... Mga kapakisayran sa Daang Tugon ... Pasikaranan sa ministeryo diha sa Bag-ong Tugon ... 7.4 7.4.1 7.4.2 7.4.3 7.4.4 Ang ministeryo sa Apostol ... Mga timailhan sa ministeryo sa Apostol ... Pagsangkap ug pagpadala sa mga Apostol ... Si Pedro - ang pangulo sa nag-unang mga Apostol... Mga pakisayranan sa Bag-ong Tugon sa kalihokan sa mga Apostol ... 7.5 7.5.1 7.5.2 7.5.3 Ang kalamboan sa mga ministeryo gikan sa ministeryo sa Apostol ... Ang pagpadayon sa ministeryo sa Apostol ... Ang paghunong sa kalihokan sa mga Apostol ... Ang pagkanilingkoran pag-usab ministeryo sa Apostol ... 7.6 7.6.1 7.6.2 7.6.3 7.6.4 7.6.5 7.6.6 7.6.7 7.7 Ang mga ministeryo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko ... Ang kagahum sa apostol ... Ang gimbuhaton sa kagahum sa apostol ... Ang kaugalingong-panghunahuna sa mga Apostol ... Ang kagahum sa ministeryo sa Apostol ... Ang mga Apostol diha sa simbahan ni Cristo ... Ang ministeryo nga Pangulong Apostol ... Ang ministeryo nga Distritong Apostol ... Ordinasyon ... 7.8 7.9 Ang pagbansay sa ministeryo ... Mga bulohaton sa mga ministeryo ... 20 348 348 350 351 351 352 354 354 359 361 362 363 365 365 366 367 368 368 369 370 370 371 373 374 375 376
7.9.1 7.9.2 7.10 Ang mga ministeryo sa kaparian ... Ang ministeryong sa pangdeacono ... Mga pagtudlo ... Ika-8 nga Hugna ... Ang mga sacramento 8.1 8.1.1 8.1.2 8.1.2.1 8.1.2.2 8.1.3 8.1.3.1 8.1.3.2 8.1.4 8.1.5 8.1.6 8.1.7 8.1.8 8.1.9 Ang Balaang Bautismo sa tubig ... Pagpasabot sa pulong ... Ang pasikaranan sa biblia alang sa Balaang Bautismo sa tubig ... Ang mga kapakisayranan sa Daang Tugon sa Balaang Bautismo sa Tubig ... Ang Balaang Bautismo sa tubig diha sa Bag-ong Tugon ... Ang pagka-kinahanglanon sa Balaang Bautismo sa tubig alang sa kaluwasan ... Ang Balaang Baustismo sa tubig isip usa ka bugna sa Dios ... Ang paghugas sa sala nga panulondon ... Ang hustong paghatag sa Balaang Bautismo sa Tubig ... Ang mga unang gikinahanglan alang sa pagdawat sa Balaang Bautismo sa tubig ... Ang mga epekto sa Balaang Bautismo sa tubig ... Ang Pagtoo ug Balaang Bautismo sa tubig ... Ang Balaang Bautismo sa tubig ug Balaang Pagsilyo ... Ang Balaang Bautismo sa tubig ug pagsunod ni Cristo ... Ang Balaang Bautismo sa tubig ug ministeryo sa Apostol ... 8.1.10 8.2 8.2.1 8.2.2 Balaang Panag-ambit ... Mga ngalan alang sa sacramento ... Mga kapakisayran sa Daang Tugon sa Balaang Panag-ambit ... 377 380 380 104 24 384 387 388 388 389 389 390 391 392 393 394 395 396 397 397 398 399 400 401 21
8.2.3 8.2.4 8.2.5 8.2.6 8.2.7 8.2.8 8.2.9 8.2.10 8.2.11 8.2.12 8.2.13 8.2.14 8.2.15 8.2.16 8.2.17 8.2.18 8.2.19 8.2.20 8.2.21 8.2.22 8.3 8.3.1 22 Ang mga milagro ni Jesus sa pagpakaon ug Balaang Panag-ambit ... Ang pagkaon sa Pasko ... Ang pagpasiugda sa Balaang Panag-ambit pinaagi ni Jesu-Cristo ... Balaang Panag-ambit diha sa unang sulat ngadto sa mga taga Corinto ... Ang pagkamahinungdanon sa tinapay ug vino ... Ang Balaang Panag-ambit isip usa ka kalan-on sa handumanan ... Ang Balaang Panag-ambit isip usa ka kalan-on sa panghimatuod ... Ang Balaang Panag-ambit isip usa ka kalan-on sa pakig-ambitay ... Ang Balaang Panag-ambit isip usa ka eschatological nga kalan-on ... Ang matuod nga presensya sa lawas ug dugo ni Cristo diha sa Balaang Panag-ambit ... Ang matuod nga presensya sa sakripisyo ni Jesu- Cristo diha sa Balaang Panag-ambit ... Ang kalambigitan tali sa kapasayloan sa mga sala ug sa Balaang Panag-ambit ... Ang Balaang Panag-ambit ug ang ministeryo sa Apostol ... Ang mga pulong sa pagbalaan sa Balaang Panag- ambit ... Ang pagsaulog ug pagdawat sa Balaang Panag-ambit Ang unang mga gikinahanglan alang sa pag-ambit sa Balaang Panag-ambit ... Ang pamaagi nga diin pagadawaton ang Balaang Panag-ambit ... Ang mga epekto sa Balaang Panag-ambit ... Pagka-angayan alang sa pag-ambit sa Balaang Panag-ambit ... Mga pagsaulog sa mga kasimbahanan sa Panag- ambit ... Balaang Pagsilyo ... Mahitungod sa terminong "pagsilyo" ... 402 402 403 404 406 408 409 409 410 411 413 414 415 416 417 417 418 418 420 421 422 422
8.3.2 8.3.3 8.3.4 8.3.5 8.3.6 8.3.7 8.3.8 8.3.9 Ang saad mahitungod sa Espiritu Santo diha sa Daang Tugon ... Ang pagdihog kang Jesus sa Espiritu Santo ... Ang pagbubo sa Espiritu Santo sa Pentecostes ... Lain pang mga pagpamatuod sa Balaang Pagsilyo diha sa Bag-ong Tugon ... Ang hustong paghatag sa Balaang Pagsilyo ... Mga unang gikinahanglan alang sa pagdawat sa Balaang Pagsilyo ... Ang Balaang Pagsilyo isip usa ka bugna sa Dios ... Ang mga epekto sa Balaang Pagsilyo ... Ika-9 nga Hugna Kinabuhi tapus sa kamatayon ... 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.6.1 9.6.2 9.6.3 Ang pagka-walay kamatayon sa kalag ... Kamatayon ... Ang luyong kinabuhi sa kalag ... Ang luyong dapit ... Ang kahimtang sa mga kalag didto sa luyong dapit... Panabang alang sa mga mingtaliwan ... Pangamuyo ... Ang pag-apil sa mga nangamatay diha kang Cristo... Pagpaambit sa kaluwasan ngadto sa mga mingtaliwan ... Ika-10 nga Hugna Ang doktrina sa umalabot nga mga butang ... 10.1 10.1.1 10.1.2 10.1.3 Ang pagbalik ni Jesu-Cristo ... Ang saad sa pagbalik ni Jesu-Cristo ... Mga hitabo kauban sa pagbalik ni Jesu-Cristo ... Ang pangasaw-onong kongregasyon ... 10.2 10.3 Ang kasalan sa Cordero ... Ang dakung kasakitan ... 423 424 425 426 427 428 429 429 434 434 434 435 436 438 441 441 442 443 448 448 449 450 452 455 456 23
10.4 10.5 Ang pagbalik sa Ginoo inubanan sa gahum ug himaya ... Ang unang pagkabanhaw ... 10.6 pagpadayon sa plano sa kaluwasan ... Ika-11 nga Hugna Gikan sa kasaysayan sa Cristianismo ... 11.1 Ang unang mga Cristohanong kongregasyon ... 11.2 11.2. 11.2.2 11.2.3 11.2.4 11.2.5 11.2.6 Cristianismo tapus sa kamatayon sa mga unang mga Apostol ... Ang mga Amahan sa Simbahan ug ang mga konsihong ecumenical ... Cristianismo - ang relihiyon sa estado ug pagkaylap niini ... Mga kinaiya sa Cristianismo diha karaang Europa... Ang Repormasyon ... Ang Catolicismo ug Protestantismo nagkasumpaki ... Cristianismo sa pagsugod sa ikanapulog siyam nga siglo ... 11.3 11.3.1 11.3.2 Ang pagka-nilingkoran pag-usab sa ministeryo sa Apostol diha sa Simbahang Catoliko Apostoliko ... Ang kalamboan sa usa ka simbahang gipangulohan sa mga Apostol ... Ang pagtawag og dugang pang mga Apostoles ... 11.3.3 Ang pagpadayon sa ministeryo sa Apostol diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko ... Ika-12 nga Hugna Balaang Serbisyo, mga buhat sa panalangin, magbalantay nga pag-atiman ... 24 457 457 458 464 464 465 465 467 468 468 470 471 473 474 475 476 482
12.1 12.1.1 12.1.2 12.1.3 12.1.4 12.1.5 12.1.5.1 12.1.5.2 12.1.5.3 12.1.5.4 12.1.6 12.1.6.1 12.1.6.2 12.1.6.3 12.1.6.3.1 12.1.6.3.2 12.1.6.3.3 12.1.7 12.1.7.1 12.1.7.2 12.1.7.2.1 12.1.7.2.2 12.1.7.2.3 12.1.7.2.4 12.1.7.2.5 12.1.7.2.6 12.1.7.2.7 12.1.7.2.8 12.1.7.2.9 12.1.7.2.10 Ang Balaang serbisyo ... Ang Kinatibuk-ang mga gikasulti mahitungod sa balaang serbisyo ... Ang Balaang serbisyo diha sa Daang Tugon ... Ang Balaang serbisyo diha sa Bag-ong Tugon ... Lain pang kalamboan sa Cristohanong balaang panag-tigum ... Ang Balaang serbisyo isip usa ka pakighimamat sa Dios ... Ang pagtulon-an sa mga Apostoles ... Pagpikaspikas sa tinapay ... Pagpakig-ambitay ... Pag-ampo ... Pagmantala sa pulong ... Mahitungod sa pulong "wali" ... Ang pagmantala sa pulong diha sa Bag-ong Tugon ... Ang pagmantala sa pulong karon ... Ang buot ipasabot sa pagpahibalo sa pulong ... Ang katuyoan sa pagmantala sa pulong ... Mga ang-ang sulod sa pagmantala sa pulong ... Ang Pag-ampo sa Ginoo ... Ang Pag-ampo sa Ginoo diha sa balaang serbisyo ... Ang pito ka pangamuyo ... "Amahan namo nga anaa sa langit" ... "Pagabalaanon ang Imong ngalan" ... "Moabot kanamo ang Imong gingharian" ... "Matuman ang Imong pagbuot dinhi sa yuta maingon sa langit" ... "Ang kalan-on namo sa matag-adlaw ihatag kanamo karong adlawa" ... "Ug pasayloa kami sa among mga sala, maingon nga kami nakapasaylo sa mga nakasala kanamo" ... "Ug dili mo kami itugyan sa panulay" ... "Hinonoa luwasa kami gikan sa dautan" ... "Kay Imo man ang gingharian ug ang gahum, ug ang himaya hangtud sa kahangturan" ... "Amen" ... 482 482 482 484 486 486 487 488 489 490 492 492 492 494 495 495 496 498 499 500 500 501 501 502 502 503 504 505 505 506 25
12.1.8 12.1.8.1 12.1.8.2 12.1.8.3 12.1.8.4 12.1.8.5 12.1.8.6 12.1.8.7 12.1.8.8 12.1.9 12.1.10 12.1.11 12.1.12 12.1.13 12.1.14 12.2 12.2.1 12.2.2 12.2.2.1 12.2.2.2 12.2.3 12.2.3.1 12.2.3.2 12.2.3.3 12.2.4 12.3 12.4 26 Kapasayloan sa mga sala diha sa balaang serbisyo ... Ang Dios - Mao ang mopasaylo ... Ang pailub sa Dios - ang pagsakripisyo nga pagserbisyo diha sa Daang Tugon ... Ang sakripisyo ni Cristo - pasikaranan alang sa kapasayloan sa mga sala ... Mga unang gikinahanglan alang sa pagbaton ug kapasayloan sa mga sala ... Paghinulsol ug pagbasol ... Sala nga dili mapasaylo ... Pagpahibalo ug kagahum ... Mga epekto sa kapasayloan sa mga sala ... Paghatag sa mga sacramento diha sa balaang serbisyo ... Ang panapus nga bendisyon ... Mga buhat sa panalangin diha sa han-ay sa balaang serbisyo ... Mga Ordinasyon, mga pagtudlo, mga pagpabalik, mga pagretiro ... Mga Balaang Serbisyo alang sa mingtaliwan ... Musika diha sa balaang serbisyo ... Mga buhat sa panalangin ... Panalangin sa dili pa ang pagpanganak ... Konpirmasyon ... Edad sa konpirmasyon ug mga gikinahanglanon... Panaad sa Konpirmasyon ug panalangin sa konpirmasyon ... Mga Kasal, mga anibersaryo sa kasal, ug Minyoonon ... Ang panalangin sa Kasal ... Panalangin sa mga anibersaryo sa kasal ... Panalangin sa Minyoonon ... Dedikasyon sa mga natukod nga simbahan ... Ang lubong sa simbahan ... Magbalantay nga pag-atiman ... 508 508 509 509 510 510 511 511 512 514 515 516 517 518 520 521 522 523 523 524 525 525 526 526 528 529 531
12.4.1 12.4.1.1 12.4.1.1.1 12.4.1.1.2 12.4.1.1.3 12.4.1.1.4 12.4.2 12.4.2.1 12.4.2.2 12.4.2.3 12.4.3 12.4.4 Pahimangno sa mga kabataan ... Pahimangno sa Simbahan ... Sa-Dili pa ang pagpanudlo sa Domingo ... Pagpanudlo sa Domingo ... Relihiyosong Pahimangno ... Pagpahimangno sa Konpirmasyon ... Pag-atiman sa Kabatan-onan ... Ang kahimtang sa mga kabatan-onan ... Tumong sa pag-atiman sa kabatan-onan ... Mga Tanyag sa pag-atiman sa kabatan-onan ... Ang pagbisita nga pag-atiman sa magbalantay... Pagsugid ... 12.4.5 12.4.5.1 12.4.5.2 12.4.5.3 Pag-ayoda sa kamatayon ug pagminatay ... Pag-atiman sa masakiton pag-ayo ug himalatyon.. Ayoda alang sa nagbangutan ... Pagsugakod sa kagul-anan ... 12.5 12.5.1 12.5.2 12.5.3 12.5.4 12.5.5 12.5.6 12.5.7 12.5.8 Balaang mga adlaw sa simbahan ... Pasko ... Domingo sa lukay ... Biyernes Santo ... Pagkabanhaw ... Adlaw sa Pagkayab ... Pentecostes ... Adlaw sa Pagpasalamat ... Han-ay sa mga balaang serbisyo sa relihiyosong balaang mga adlaw ... Ika-13 Hugna Mga Cristohanong Simbahang Bag-ong Apostoliko ug ang ilang kinabuhi sa pagtoo ... 13.1 13.1.1 13.1.2 13.1.3 Pag-ampo ... Mga pag-ampo diha sa Daang Tugon ... Si Jesus nagatudlo sa pag-ampo ... Si Jesus nag-ampo ... 533 535 535 535 536 537 537 538 538 539 541 544 545 545 547 548 549 549 550 550 551 552 552 553 553 556 556 556 558 559 27
13.1.4 13.1.5 13.1.6 Ang pag-ampo sa unang mga Cristohanon ... Ang pag-ampo sa mga Cristohanong Simbahang Bag-ong Apostoliko ... Mga epekto sa pag-ampo ... 13.2 13.2.1 13.2.2 13.2.3 13.2.4 13.3 13.3.1 13.3.2 13.3.3 13.3.4 13.3.5 13.4 13.5 13.5.1 13.5.2 Pagka-mainandamon sa paghalad ug pagsakripisyo Gikan sa Daang Tugon nga pagalagad sa pagsakripisyo aron sa pagtugyan sa kaugalingong kinabuhi ngadto sa Dios ... Si Jesu-Cristo - ang panag-ingnan sa pagkamainandamon sa pagsakripisyo ... Pagka-mainandamon sa paghalad ug pagsakripisyo sigon sa pagtoo, pagkamapasalamaton, ug gugma .. Sakripisyo ug panalangin ... Ang kaminyoon ug pamilya ... Kaminyoon isip usa ka balaang katukuranan ... Kaminyoon ug ang panalangin sa kasal ... Pagkighilawas ug pagplano og pamilya diha sa kaminyoon ... Mga responsibilidad sa pagka-ginikanan ... Mga responsibilidad sa mga anak ... Pagtuman sa kaugalingong obligasyon diha bulohaton ug sa katilingban ... Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko isip bahinsa katilingban ... Ang Katungdanan kalabot sa nasud ... Kalambigitan sa laing mga relihiyon ug mga denominasyon ... Gikapasalig sa katilingban ... 13.5.3 Gikadugang Ang Credo sa mga Apostol (Apostolicum) Ang Credo sa Nicaea Constantinople Ang Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko Ang Napulo ka mga Sugo Ang Pag-ampo sa Ginoo Kalugpongan Lab-a sa Bibliya ug kasayoran Lab-a Notahan sa Teksto o Pulong 28 560 561 563 565 566 567 568 571 573 573 574 576 577 578 579 581 581 583 583
Unang Hugna Ang mga pagpadayag sa Dios 9
30
1 Ang mga pagpadayag sa Dios Ang Dios, nga nagbuhat sa langit ug sa yuta, nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa nagkalainlaing mga paagi sa kinaiyahan ug sa kasaysayan, nga niini nahimong posibli nga mailhan ang kinaiyahan ingon nga Iyang kabuhatan ug ang kasaysayan sa katawhan ingon nga kasaysayan sa kaluwasan. Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa walay sama nga paagi diha sa Iyang Anak nga si Jesu-Cristo. Aron masiguro nga kining pagpadayag kanunay nga matipigan nga buhi, ang Usang Walay-Katapusan nagpadala sa Espiritu Santo niadtong Pentecostes. Siya nagpadayag sa Dios ingon nga Tulo ka Persona sa Amahan, Anak, ug Espiritu Santo. Diha sa pagbalik ni Cristo, ang pagpadayag sa Dios alang niadtong pagalalinon ngadto Kaniya mamahingpit, kay sila makasud-ong sa Dios ingon nga mao Siya (1 Juan 3:2) 1.1 Ang kaugalingong-pagpadayag sa Dios sa kabuhatan ug kasaysayan Sa ilang kaugalingon, ang mga tawo dili makakita sa pagka-anaa sa Dios ug kinaiyahan kon sa paghari sa Dios ug pagbulot-an man. Bisan pa niana, wala gitagoan sa Dios ang Iyang kaugalingon, apan hinoon mipadayag sa Iyang Kaugalingon ngadto sa katawhan. Ang Iyang pagpadayag maoy usa ka pagpahayag sa balaang kinaiya, balaang kamatuoran, ug balaang pagbulot-an, ug nga makita isip usa ka tima-ilhan sa gugma sa Dios ug kahangawa alang sa katawhan. Sa dihang atong hisgotan ang "kaugalingong-pagpadayag" atong masabtan nga ang Dios maghatag sa mga tawo og pagpanabot sa Iyang kinaiya. Busa niini ang Dios mipahibalo sa Iyang kaugalingon nga mao ang Magbubuhat sa langit ug sa yuta, ang Manluluwas sa Israel, ang Tigpasig-uli sa katawhan, ug ang Magbubuhat sa bag-ong kabuhatan. Bisan pa man niini, kining pagpadayag dili lamang usa ka kinaugalinong-pagpadayag ug 31
pamahayag sa balaang pagbulot-an, apan usa usab ka pagpakig- tagbo nga gihatag sa Dios sa mga tawo diha sa pulong ug sacramento. 1.1.1 Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga Magbubuhat Ang kaugalingong-pagpadayag sa Dios diha sa makita nga kabuhatan kapahimuslan sa tanang mga tawo. Sukad pa sa sinugdanan sa kapanahonan, ang tawo nakasud-ong na sa katahum sa kinaiyahan ug nagapakisayod na mahitungod sa sinugdunan niini ug sa nagbuhat. Ang pagbutang sa kaugalingon niining maong pangutana makapahatod ngadto sa pagtoo: Ang Dios mao ang Magbubuhat ug Tigpanalipod sa materyal nga kalibutan, nga naglakip usab sa katawhan. Ang materyal nga kalibutan maoy usa ka pagpahayag sa pagbulot-an sa Dios ug kalihokan. Busa kita usab makaila sa kaugalingong-pagpadayag sa Dios nga anaa niini. Ang makita nga kabuhatan nagdala og pamatuod sa pagka-anaa sa Dios, ang Magbubuhat, ingon man usab sa Iyang kaalam ug gahum: "Ang mga langit nagapahayag sa himahaya sa Dios; ug ang hawan nagapadayag sa buhat sa Iyang mga kamot" (Salmo 19:1) Si Apostol Pablo mipunting usab nga ang Dios mipadayag sa Iyang kaugalingon pinaagi sa Iyang kabuhatan, ug nga ang tanang mga tawo makahimo sa pag-ila Kaniya: "...kay ang arang mahibaloan mahitungod sa Dios tataw ngadto kanila [ang mga Gentil nga wala motoo sa Dios], kay kini gipakita man sa Dios ngadto kanila. Kay sukad pa sa pagkatukod sa kalibutan ang Iyang dili makita nga kinaya, nga mao ang dayong gahum ug pagka- Dios, sa tin-aw naila na pinaagi sa mga butang nga iyang nabuhat, busa wala silay ikapangulipas" (MGA TAGA-ROMA 1: 19-20) Ang mga dili magtotoo wala masayod nga ang Dios nagapaila sa Iyang kaugalingon pinaagi sa makita nga kabuhatan, ug busa naghimu og mga bakak nga paghukom gikan niining kaugalingong-pagpadayag sa Dios pinaagi sa pagsimba og mga butang nga gibuhat sa Dios. Busa sila nagadala sa himaya - nga 32
alang unta sa Magbubuhat lamang - ngadto sa mga butang binuhat, ug nga niini naghimu kanila nga mga diosdios. Tungod niining katarungan, ang diosdios gisaway usab diha sa Libro sa Kaalam ni Salomon: "[Ang Dios] ang unang nagbuhat sa katahum nagbuhat kanila [ang mga gahum sa kinaiyahan]. Apan kon sila [ang mga dili magtotoo] nangatingala sa gahum ug sa gasa, pasabta sila pinaagi kanila, unsa pa kaha ka labing gamhanan Siya nga nagbuhat kanila. Kay pinaagi sa pagkahalangdon uyamot ug sa katahum sa mga binuhat, kaatbang niini ang ilang magbubuhat mamakit-an" (Kaalam ni Salomon 13: 3-5). Bisan tuod nga ang tawo makahimu sa pagsud-ong sa pagka-kahibulongan sa buhat sa kinaiyahan, wala kini magapasabot dayon nga siya mobuot, sa iyang kaugalingon, mopakiglabot niini ngadto sa buhi nga Dios. Sa pagdugang pa niini, ang suluta-on sa kabuhatan makahatud kaniya sa paghukom nga ang usa ka buhi nga Dios diay nagalungtad. Bisan pa niini, kini sulod lamang sa kinatibuk-ang panghitabo sa kaugalingong- pagpadayag sa Dios sa kinatibuk-ang kasaysayan, nga pinasikad sa Iyang pulong nga gipadangat ngadto sa mga tawo, nga ang kinaiya ug pagbulot-an sa Dios tinuoray lamang nga makita pinaagi sa katawhan. 1.1.2 Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa kasaysayan sa Israel Ang kamatuoran nga ang Dios nag-una sa pagbutyag sa Iyang kaugalingon diha sa kasaysayan nahimung tataw diha sa kalamboan sa mga katawhan sa Israel sigon sa gipamatud-ad sa Daang Tugon. Sa dihang gipadayag Niya ang Iyang kaugalingon diha sa nagdilaab nga sampinit, ang Dios naghatag og makasaysayanon nga kapakisayran pinaagi sa pagpunting nga Siya daan nang nagpaila sa Iyang kaugalingon ngadto sa mga patri-arca nga sila si Abraham, Isaac, ug Jacob (Exodus 3:6) Ang labing importanting hitabo sa kaluwasan alang sa mga katawhan sa Israel mao ang ilang pagkalingkawas gikan sa 33
pagkaulipon sa Egipto. Dinhi, Ang Dios miagak sa Iyang katawhan diha sa dagway sa usa ka haligi nga panganud ug haligi nga kalayo (Exodus 13:21-23). Kining maong pagkalingkawas subli-subli nga gihisgutan diha sa Daang Tugon: ang mga profeta nagpahibalo niining dako uyamot nga binuhatan sa Dios, ug ang mga Salmo naga-awit niini. Dugang pa sa Exodo gikan sa Egipto, ang saad nga ang katawhan sa Dios pagahatagan og yuta alang kanila didto sa Canaan ug ang nahimu nga pakigsaad didto sa Bukid sa Sinai maoy mga balaang pagpadayag sa giisip nga mahinungdanon: Ang Dios mismo mao ang nagtudlo sa dapit diin ang Iyang katawhan magapuyo ug, pinaagi sa Kasugoan sa Bukid sa Sinai, naghatag sa Israel og mga kalagdaan ug mga sulondon nga igakinabuhi. Ang pagtoo sa mga katawhan sa Israel gikapasikaran ibabaw sa mga balaang pagpadayag diha sa kasaysayan, nga ilang nasinatian ingon nga pagpahayag sa matinabangong kahangawa sa Dios o sa Iyang mga paghukom nga magasilot. Ang mga Salmo 105 ug 106 nagmantala diha sa makapatandog nga paagi nga ang Dios managsamang naghulma sa kasaysayan ug nagapaila sa Iyang kaugalingon sulod niini. Nahisama usab, ang mga hitabo sa panahon sa mga maghuhukom ug mga hari sa Israel ug sa Judea, ang pagkabinihag didto sa Babilonia, ug ang pagbalik gikan sa pagkahininginlan, nagapahinungod og mga pananglitan sa kamatuoran nga ang Dios nagpakilabot diha sa kasaysayan. Dugang pa, ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha Iyang sa mga profeta: "Gisultihan ko na usab ang mga manalagna, ug akong gipadaghan ang mga panan-awon; ug pinaagi sa ministerio sa mga manalagna, akong gigamit ang mga panig-ingnan" (Oseas 12:10). Kini mao usab ang Dios nga miagak ug mipahimangnu sa Iyang mga katawhan: "Bisan pa niana Ako mao ang Ginoo nga imong Dios nga nagkuha kanimo gikan sa yuta sa Egipto, ug dili mo paga-ilhon ang dili dios, kondili ako lamang, ug gawas kanako walay laing manluluwas" (Oseas 13:4). 34
Kini nahisama pinaagi sa mga manalagna nga ang Dios nagsaad sa pag-abot sa Mesias, ang Manluluwas (Isaias 9:6; Miqueas 5:2). 1.1.3 Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa Iyang Anak Ang pagpakatawo sa Dios diha ni Jesu-Cristo mao ang makasaysayanon nga kaugalingong-pagpadayag sa Dios nga milabaw sa tanang nag-una niini (Juan 1:14; 1 Timoteo 3:16). Ang maayong balita sumala kang Lucas mapahayagong nagbutang sa pagkahimugso sa Anak sa Dios diha sa makasaysayanon nga kahan-ayan: "Ug nahitabo nga niadtong mga adlawa miabut gikan kang Cesar Agusto ang usa ka sugo sa pagpanglista sa tanang nanagpuyo sa tibuok kalibutan. Kini mao ang unang pagpanglista nga gihimo sa diha nga si Quirinio mao pay gobernador sa Siria." (Lucas 2:1-2). Ang pagka-makasaysayanon sa pagpakatawo sa Dios gilinyahan sa unang sulat ni Juan. Didto si Juan mihagit sa mga pundok sulod sa Cristohanong katilingban nga milimod nga si Jesu- Cristo tinuod gayud nga "mianhi diha sa unod" (1 Juan 4:2). Si Juan nagkanayon sa pagsulat: "Kadto nga diha na sukad pa sa sinugdanan, nga among nadungog, nga among nakita pinaagi sa among kaugalingong mga mata, nga among nasud-ong ug nahikap pinaagi sa among mga kamot, mahitungod sa Pulong nga nagahatag ug kinabuhi ... - kadto nga among nakita ug nadungog among ginamantala usab kaninyo, aron kamo usab makabaton ug pakig-ambitay uban kanamo; ug ang atong pakig-ambitay maoy pakig-ambitay uban sa Amahan ug sa Iyang Anak nga si Jesu- Cristo" (1 Juan 1:1 - 3) 1.1.4 Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa panahon sa simbahan Duyog sa pagbobo sa Espiritu Santo didto sa Jerusalem niadtong Pentecostes, ang Dios mibutyag sa Iyang kaugalingon ngadto sa 35
mga tawo ingon nga Tulo ka Persona sa Amahan, Anak, ug Espiritu Santo. Sa pagdugang sa mga pagpadayag sa Dios nga gipamatud- an sa Balaang Kasulatan sa karaang kapanahonan, aduna pay laing mga pagpanabot sa Espiritu Santo sa dili pa dugay nga mga panahon, nga gikapa-ambit ngadto sa simbahan ni Cristo pinaagi sa ministeryo sa Apostol. Ang mas halalum nga mga pagpanabot nganha sa Iyang plano sa kaluwasan, nga gihatag sa Espiritu Santo, nagsilbing usa ka kapakisayran ngadto sa walay-samang kaugalingong-pagpadayag sa Dios diha kang Jesu-Cristo, ug sa pagtipig sa kasayuran niini, ug sa pagpunting sa pagbalik ni Cristo. Ang pagpadayag sa Espiritu Santo nagtataw niini nga ang pasikaranang kabag-ohan sa katawhan ug ang kabuhatan nahimung posibli. Diha sa mga tawo kini mahitabo pinaagi sa mga sacramento. Sa katapusan sa panahon, ang langit ug ang yuta mabag-o na usab nga binuhat. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Dios mipadayag sa Iyang kaugalingon diha sa nagkalainlaing mga paagi sa kinaiyahan ug kasaysayan, sa ingon niana ang kinaiyahan kanunay nga paga-ilhon ingon nga Iyang kabuhatan ug ang kasaysayan ingon nga kasaysayan sa kaluwasan. (1)Sa ilang kaugalingon, ang mga tawo dili makakita sa pagka-anaa ug sa kinaiyahan sa Dios o sa Iyang paghari ug pagbulot-an. (1.1)Ang Pagpadayag maoy usa ka pagbutyag sa balaang kinaiyahan, balaang kamatuoran, ug balaang pagbulot-an, ug moay usa ka tima-ilhan sa gugma sa Dios ug kahangawa sa katawhan.Ang Kaugalingong- pagpadayag nagpasabot nga ang Dios nagpahibalo sa Iyang kaugalingon ingon nga Magbubuhat, ang Manluluwas sa Israel, ang Tigpasig-uli sa katawhan, ug ang Magbubuhat sa bag- ong kabuhatan. (1.1)Ang kaugalingong pagpadayag sa Dios diha sa makita nga kabuhatan kapahimuslan sa tanang mga tawo, bisan pa man, kini maila lamang nga husto diha sa 36
pagtoo. (1.1.1)Kini pinaagi lamang sa kaugalingong- pagpadayag sa Dios diha sa kasaysayan - nga sa ika-sulti pa pinaagi sa Iyang pulong nga gipadangat ngadto sa katawhan - nga ang kinaiya ug pagbulot-an sa Dios tinuoray nga mamailhan. (1.1.1)Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha sa kasayasayan sa Israel, sigon sa gipamatud-an sa Daang Tugon. Ang kina-unhang hitabo sa kaluwasan alang sa mga katawhan sa Israel mao ang ilang pagkalingkawas gikan sa pagka-ulipon didto sa Egipto. Sa pagdugang pa, ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon pinaagi sa Iyang mga manalagna. (1.1.2)Ang pagka-tawo sa Dios diha ni Jesu-Cristo mao ang makasaysayanon nga kaugalingong-pagpadayag sa Dios nga milabaw sa tanang naga-una niini. (1.1.3)Duyog sa pagbobo sa Espiritu Santo niadtong Pentecostes, ang Dios mibutyag sa Iyang kaugalingon diha sa Tulo ka Persona ingon nga Amahan, Anak, ug Espiritu Santo. (1.1.4)Sa pagdugang sa mga pagpadayag sa Dios nga gipamatud-an sa Balaang Kasulatan sa karaang kapanahonan, aduna pay mga pagpanabot sa Espiritu Santo sa dili pa dugay nga mga panahon nga gikapa-ambit pinaagi sa ministeryo sa Apostol. (1.1.4) 1.2 Balaang Kasulatan Sa pagdagan sa daghang mga siglo, ang tawhonong mga kasinatian sa pagpadayag sa Dios ug ang Iyang mga buhat diha sa dagan sa kasaysayan sa kaluwasan napatik diha sa sulat. Daan na diha pa sa panahon tapus sa pagkahininginlan sa Babilonia, nga diha sa mga siglo sa wala pa ang pagkahimugso ni Cristo, ang mga sulat mahitungod sa mga buhat sa Dios, mga saad, ug kasugoan gihatagan ug dakung kagahum diha sa Judaismo, ug gitawag usab nga "Balaang Kasulatan" diha sa mga sulat sa Bag- ong Tugon. Ang ikaduhang sulat ngadto kang Timoteo nipahimug- at nga kining mga Kasulatan gipasukad sa balaang pagpadayag: "...nga sukad sa imong pagkabata ikaw nakasabot na sa balaang 37
kasulatan nga makagagahum sa pagtudlo kanimo ngadto sa kaluwasan pinaagi sa pagtoo kang Cristo Jesus. Ang tibuok nga Kasulatan gituga sa Dios ug may kapuslanan alang sa pagpanudlo, alang sa pagpamadlong, alang sa pagpanul-id ug alang sa pagmatoto sa pagkamatarung" (2 Timoteo 3:15-16). Samtang si Apostol Pablo migamit sa pulong "Balaang Kasulatan" sa pagpahibalo bahin sa tinigum nga sagradong mga sulat sa Judaismo nga gigamit niadtong panahona, ang kasamtangang Cristohanong paggamit sa pulong ikapahamtang ngadto sa natigum nga mga sulat gikan duha nga daan ug sa bag-ong mga pakigsaad. Ang pulong "Biblia" nakuha gikan sa Griyego nga pulong biblia, nagpasabot nga "mga libro, mga basahong nilukot". Ang Biblia mao ang tigum sa mga libro gikan sa kapanahonan sa Daang Tugon nga midangat labaw pa sa gidugayon nga 1000 ka mga katuigan, maingon man sa mga libro gikan sa panahon sa Bag- ong Tugon, nga gibuhat sa gidugayon nga duolan sa 70 ka mga katuigan. Ang mag-uugmad sa Balaang Kasulatan mao ang Dios, samtang ang magsusulat niini mao ang mga tawo nga si kinsa minandoan sa Espiritu Santo (2 Pedro 1:20-21). Ang Dios miggamit sa ilang mga abilidad ngadto sa panaad sa pagsulat nga igapasa sumala sa Iyang pagbulot-an. Bisan tuod ang mga sulod sa mga libro sa biblia adunay ilang tinubdan gikan sa Espiritu Santo, sila nagdala sa timaan sa ilang mga tagsa-tagsa ka magsusulat ug sa ilang mga panan-aw sa kalibutan, kon maghisgot og pamaagi ug dagway sa pagpahayag. Aduna kitay Dios nga kapasalamatan alang sa kamatuoran nga kining mga teksto nagpabilin nga putli hangtud niining panahona. Ang Balaang Kasulatan maoy pagpamatuod sa pagpadayag sa Dios nga wala mag-angkon nga usa ka hingpit nga talaan sa tibuok nga mga binuhatan sa Dios (Juan 21:25). 38
1.2.1 Sulod ug Pag-balay sa Balaang Kasulatan Ang Biblia gilangkoban sa duha ka mga dagkung mga bahin: ang Daang Tugon ug ang Bag-ong Tugon. Ang pulong "Tugon" gikuha gikan sa saad sa "bag-ong pakig-saad" nga napatik sa Jeremias 31:31-341. Samtang ang mga sulat sa Daang Tugon nagapahibalo sa pakigsaad nga gihimo sa Dios uban kang Abraham, Isaac, ug Jacob, maingon man kang Moises, ang mga sulat sa Bag-ong Tugon nagpamatuod sa bag-ong pakig-saad, nga gisugdan Dios sa pagpadala sa Iyang Anak. Managsama ang mga Daan ug Bag-ong Tugon nga nagpamatuod sa plano sa Dios nga kaluwasan alang sa katawhan ug busa nagakadugtong ang usag usa. Ang gika-ngalan nga "Biblia" alang sa Daan ug Bag-ong Tugon daan nang gigamit sukad pa sa ikanapulo ug siyam nga siglo. 1.2.2 Ang Daang Tugon Ang Daang Tugon naglangkob og mga talaan bahin sa kabuhatan, mga tinagsa-tagsang panghitabo gikan sa panahon tapus ang pagkahulog ngadto sa sala, maingon man sa kagikanan ug kasaysayan sa mga katawhan sa Israel, Labaw pa niana, kini naglangkob sa mga buhat sa maalamong mga sulat sa Juda, sa Mag-aawit isip usa ka libro sa mga alawiton sa pagdayeg ug mga pag-ampo sa Israel, maingon man sa mga libro nga nagdala ug panghimatuod sa mga pulong ug kalihokan sa mga manalagna sa Dios. 1.2.2.1 Ang kagikanan sa canon nga Daang Tugon Ang pulong "canon" (nagpasabot "sulondon" o "pag-giya" sa English), nga hinulaman gikan sa Gresyahanong pinulongan, - - - - - - - - - - - - 1 Ang Hebrohanong pulong berit, nga nagpasabot "pakigsaad", gihimo isip diatheke diha sa Griyego nga hubad sa Biblia. Kini nga Griyegong pinulongan adunay duha nga kahulogan sa "pakigsaad" ug "tugon". 39
gigamit aron sa paghulagway sa natigum nga balaang mga sulat nga maoy nagabugkos sa tibuok Cristohanong katilingban sukad sa tung-tunga sa ika-upat nga siglo. Ang Cristohanong canon sa Daang Tugon gipasukad sa Hebreohanong canon sa Judaismo. Bisan pa man sa panahon ni Jesus ug sa unang mga Apostol, ang Judaismo kaniadto wala pay malig-on nga pagpasabot sa canon. Bisan tuod diha nay usa ka kapasikarang tigum sa balaang mga sinulat (ang Tora, ang mga libro sa mga profeta, ug ang mga Salmo), diha pay laing mga libro nga gidawat ingon nga balaan pinasikad sa pipila ka mga hugpong sa Juda apan sinalikway sa uban. Ang tumong sa Hebreohanong canon gikahukman nga ipasabot diha na sa katapusan sa unang siglo sa AD (tapus sa kamatayon ni Cristo). Niadtong panahona, ang Cristohanong canon sa Daang Tugon halayo pa sa pagkahingpit. Hangtud niining adlawa walay managsamag canon sa Daang Tugon nga nagabugkos sa tanang mga Cristohanong kasimbahanan. 1.2.2.2 Ang mga libro sa Daang Tugon Diha sa New King James Version sa Biblia nga gigamit sa kalibutang may pinulongang-English, ang Daang Tugon mabahin sa tulo ka mga pundok: mga libro sa kasaysayan, mga librong pang-doktrina, mga libro sa profeta. Ang napulog-pito ka mga libro sa kasaysayan mao: Ang lima ka mga libro ni Moises (Genesis, Exodo, Levitico, Numeros, Deuteronomio) Ang libro ni Josue Ang libro sa Mga Maghuhukom Ang libro ni Ruth Ang duka ka mga libro ni Samuel Ang duha ka mga libro sa Mga Hari Ang duha ka mga libro sa Mga Cronicas Ang libro ni Esdras 40
Ang libro ni Nehemias Ang libro ni Ester Ang lima ka mga librong pang-dokrtina mao: Ang libro ni Job Ang libro sa Mga Salmo Ang libro sa Mga Proverbio Ang libro sa Ecclesiastes Ang Awit ni Salomon Ang napulog-pito ka mga libro sa profesiya mao: Isaias Jeremias Lamentaciones ni Jeremias Ezequiel Daniel Oseas Joel Amos Abdias Jonas Miqueas Nahum Habacuc Sofonias Haggeo Zacarias Malaquias 1.2.3 Ang ulahing mga sulat sa Daang Tugon Ang ulahing mga sulat sa Daang Tugon nga nasulod sa daghang mga pag-kopya sa Biblia nailhan usab isip nga "Apocrypha" ("natago nga Kasulatan"). Kini maoy mga sulat sa Juda nga nitungha tiwala sa ikatulo ug unang siglo sa BC (wala pa si Cristo). Kon hisgutan ang sulod, kini sila nakabugna ug usa ka importanting buhing elemento nga nagabugkos tali sa Daan ug Bag-ong Tugon. Ang mga importanting pagpamatuod sa tinoohan sa Bag-ong 41
Tugon gitagna niining mga basahona. Diha sa Simbahang Bag- ong Apostoliko kining mga ulahing sulat sa Daang Tugon mga makatarunganon ingon nga nagapabugkos alang sa patoo ug doktrina maingon man sa uban pang mga sulat nga canon sa Daang Tugon. Kadtong mga pinulongang-English nga kopya sa Biblia nga nagbaton og Apocrypha sa kadaghanan nagbutang niining mga libro taliwala sa mga Daan ug Bag-ong Tugon. Ang napulog-lima ka mga librong Apocrypha mao: Ang duha ka mga libro ni Esdras Tobit Judit Ang pagpahulay ni Ester Ang Kaalam ni Salomon Ecclessiasticus Baruc Ang Awit sa Tulo ka mga Batang Balaan Ang Kasaysayan ni Susanna Bel ug ang Dragon Ang Pag-ampo ni Manasses Ang tulo ka mga libro sa Macabeo*2 1.2.4 Ang Bag-ong Tugon Ang Bag-ong Tugon may sulod sa mga talaan sa bulohaton ug kalihokan ni Jesus ug ang Iyang mga Apostoles mipasa sa mga maayong balita ug mga Buhat. Mga Sulat gikan sa mga Apostol ngadto sa mga kongregasyon ug ang tagsa-tagsa naghatag ug pagpanabot sa kinabuhi sa kongregasyon ug bulohatong kalihokan kaniadtong panahon sa unang Cirstohanon. Kining mga sulata nagahatag ug pagpasabot mahitungod sa doktrina, nga gimantala - - - - - - - - - - - - - - 2 Pipila ka mga Biblia ang napamahayag sa pinulongang-English naglakip sa tulo ka mga libro ni Macabeo, apan hinoon, ang ika-tulo nga libro sa kadaghanan gi-isip nga dili canonical. 42
sa mga Apostol pinaagi sa sugo sa ilang Tigpadala. Sa Pinadayag ni Jesu-Kristo, Ang matagnaong basahon sa bag- ong Tugon, Si Jesu-Kristo nagtambag sa Iyang simbahan sa nagkalain-laing mga paagi, nagalipay sila sa saad sa Iyang pagbalik ug mga punto nga sa umaabot nga mga panghitabo. 1.2.4.1 Ang kagikanan sa canon nga Bag-ong Tugon Alang sa unang Cristohanong kongregasyon, ang kasamtangang Daang Tugon nagalangkob sa makita nga Biblia. Sa pagdugang pa, ang natalang "mga pulong sa Ginoo" (logia) sa wala madugay gidawat nga may pinasahe nga pagtan-aw. Ang logia sa sinugdanan napasa pinaagig pagsulti. Bisan sa wala pa lamang napatik sa sulat ang bisan unsang natala nga kalihokan ni Jesus, ang kongregasyon diha nay nagkalainlaing mga credo ug mga alawiton sa pagdayeg nga diin ang kamatayon ug pagkabanhaw ni Jesu-Cristo gipanghimatud-an. Kini nakakaplag usab sa ilang dalan ngadto sa mga sulat sa mga Apostoles. Ang labing karaan nga mga sulat sa unang Cristohanon nga napasa kanato mao ang mga sulat ni Apostol Pablo. Kini ginabasa nga makusog diha sa balaang mga serbisyo ug dayon gipasa ngadto sa mga kasilinganang kongregasyon. Tapus sa mga sulat ni Pablo, ang maayong balita sumala ni Marcos mao ang labing karaan nga sulat sa pagpamatuod sa Cristohanong tulohoan. Ang sulod ug pag-balay sa mga maayong balita sumala kang Mateo ug Lucas may suod nga kalabutan niini. Aron nga matipigan ang tradisyon nga apostoliko, mapasa ang mga tudlo niini, ug mahalain kini gikan sa mga mini nga mga doktrina, nahimung kinahanglanon ang pag-andam og usa ka tigum sa mga sulat sa Bag-ong Tugon nga magabugkos ibabaw sa simbahan. Usa ka sulat sa Pagkabanhaw gikan kang Obispo Atanasius nga taga-Alexandria gipetsahan gikan sa tuig AD 367 naglista sa tanang 27 ka mga sulat sa Bag-ong Tugon ingon nga magabugkos. Kining nga canon sa katapusan gikatugotan pinasikad sa Synod (konseho sa mga magtutudlo sa simbahan) sa Hippo Regius (AD 393) ug Carthage (AD 397). 43
Ang mga canon nga Daan ug Bag-ong Tugon wala motungha sa paagi nga tawhonong pagpamalandong lamang, apan labaw sa tanan pinaagi sa pagbulot-an sa Dios. 1.2.4.2 Ang mga libro sa Bag-ong Tugon Diha sa Bag-ong King James Version sa Biblia, ang Bag-ong Tugon mabahin diha sa samang mga categoriya maingon sa Daang Tugon. Ang lima ka mga libro sa kasaysayan mao: Ang maayong balita sumala kang Mateo Ang maayong balita sumala kang Marcos Ang maayong balita sumala kang Lucas Ang maayong balita sumala kang Juan Ang Mga Buhat sa mga Apostoles Ang 21 ka mga libro sa pang-doktrina mao: Ang sulat ni Pablo ngadto sa Mga Taga-Roma Ang duha ka mga sulat ni Pablo ngadto sa Mga Taga-Corinto Ang sulat ni Pablo ngadto sa Mga Taga-Galacia Ang sulat ni Pablo ngadto sa Mga Taga-Efeso Ang sulat ni Pablo ngadto sa Mga Taga-Filipos Ang sulat ni Pablo ngadto sa Mga Taga Colosas Ang duha ka mga sulat ni Pablo ngadto sa Mga Taga- Tesalonica Ang duha ka mga sulat ni Pablo ngadto kang Timoteo Ang sulat ni Pablo ngadto kang Titu Ang sulat ni Pablo ngadto kang Filimon Ang sulat ngadto sa Mga Hebreohanon Ang sulat ni Santiago Ang duha ka mga sulat ni Pedro Ang tulo ka mga sulat ni Juan Ang sulat ni Judas Ang libro sa profesiya mao: Ang Pinadayag ni Jesu-Cristo (Apocalypses) 44
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mag-uugmad sa Balaang Kasulatan mao ang Dios. Ang mga magsusulat niini mao ang mga tawo nga kansang minandoan sa Espiritu Santo. Sa pamaagi ug porma sa pagpahayag ang mga libro sa Biblia nagdala sa timaan sa ilang tagsa-tagsa ka mga magsusulat ug sa ilang mga panan- aw sa kalibutan. (1.2) Ang Balaang Kasulatan maoy usa ka pagpamatuod sa pagpadayag sa Dios, hinoon dili kini usa ka hingpit nga talaan sa tibuok nga mga binuhatan sa Dios. (1.2) Ang Biblia - nga mao ang Balaang Kasulatan - gilangkoban sa Daan ug Bag-o nga mga Tugon. Ang managsamang mga bahin nagpamatuod sa plano sa Dios nga kaluwasan alang sa katawhan ug busa nagakadugtong ang usag usa. (1.2.1) Ang Cristohanong canon sa Daang Tugon gipasukad sa Hebreohanong canon. Ang Daang Tugon gilangkoban og napulog-pito ka mga libro sa kasaysayan, lima ka mga libro sa pang-doktrina, ug napulog-pito ka mga libro sa profesiya. (1.2.2.1; 1.2.2.2) Kon hisgutan ang sulod, ang napulog-lima ka ulahing mga sulat sa Daang Tugon (Apocrypha) nagalangkob ug usa ka importating kadungtongan tali sa Daan ug Bag-ong mga Tugon, ug mga makaturanganon ingon nga nagapabugkos alang sa patoo ug doktrina maingon man sa uban pang mga sulat nga canon sa Daang Tugon. (1.2.3) Ang Bag-ong Tugon may sulod sa mga talaan sa bulohaton ug kalihokan ni Jesus ug sa Iyang mga Apostoles. Ang 27 ka mga libro sa Bag-ong Tugon giisip nga nagapabugkos (canonical) sukad sa ika-upat nga siglo. Ang Bag-ong Tugon 45
naglangkob og lima ka mga libro sa kasaysayan, ug 21 ka mga libro sa pang-doktrina, ug usa ka libro sa profesiya. (1.2.4; 1.2.4.1; 1.2.4.2) 1.2.5 Ang pagkamahinungdanon sa Balaang Kasulatan alang sa doktrina ug tinoohan Ang Balaang Kasulatan mao ang pasikaranan alang sa doktrina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Sumala pa, ang pagmantala sa pulong diha sa mga balaang serbisyo gipasukad usab sa Balaang Kasulatan. Mao kini ang sinugdanang punto, ug ang pasikaranan alang, sa wali (tan-awa sa 12.1.6). 1.2.5.1 Paghubad sa Balaang Kasulatan pinaagi sa Espiritu Santo Ang tukma nga pagsabot sa Balaang Kasulatan, nga mitungha pinaagi sa pagmando sa Espiritu Santo, maablihan lamang pinasikad sa mao ra nga Espiritu. Ang pagbulot-an sa Dios - ug maingon man usab ang Balaang Kasulatang gikahatag pinaagi Kaniya - mabinuksan lamang ang tibuok kinahiladman niini pinaagi sa kalihokan sa Espiritu Santo (1 Mga Taga-Corinto 2:10- 12). 1.2.5.2 Si Jesu-Cristo - ang sentro sa Kasulatan Sumala sa Cristohanong pagsabot, ang labing unang tumong sa Daang Tugon mao ang pag-andam sa dalan alang sa pag-abot unya sa Mesias ug sa pagpamatuod Kaniya. Si Jesus mismo nipasabot pag-ayo niini (Juan 5:39; Lucas 4:17-21; 24: 27). Iyang gihubad ang Kasulatan alang sa Iyang mga tinun-an sa kalambigitan sa Iyang kalihokan. Kabahin niini Siya naghimu ug pamahayag: "Kini mao ang akong mga pulong nga gisulti ko 46
kaninyo kaniadto sa kauban pa ako kaninyo, nga kinahanglan gayud matuman ang tanang nahisulat mahitungod kanako diha sa kasugoan ni Moises ug sa mga profeta ug sa mga salmo" (Lucas 24:24). Sumala pa, ang Daang Tugon kinahanglang mahubad pinasikad sa Anak sa Dios. Ang daan nga pakig-saad natuman diha ni Cristo. Ang pagpakatawo sa Anak sa Dios maoy labing importanti nga pagpadayag sa Dios sa Iyang kaugalingon ug mao ang sentro sa tibuok kasaysayan sa kaluwasan. Ang kamatuoran gidala sa pagpahayag diha sa gika-ingon: "Si Jesu-Cristo mao ang sentro sa Kasulatan" Ang kahulogan alang sa tinoohan ug doktrina sa bisan unsang mga gikasulti nga nahimu diha sa tagsa-tagsa ka mga libro sa Daang Tugon - o diha sa mga ulahing mga sulat sa Daang Tugon - mahisayran pinaagi sa panagkauyon sa ilang mga gipasabot duyog nianang mga gipanudlo sa maayong balita. 1.2.5.3 Kaugalingong paggamit sa mga Balaang Kasulatan Gikasugyot kini alang sa matag mag-totoo nga makanunayong magabasa sa Balaang Kasulatan, ingon nga kini magalipay ug magapahimangno, magahatag og hustong kasayoran ug magapanton, ug makatabang sa pagpuno sa kahibalo. Ang importanting butang niining paagi mao ang kinaiya sa kasingkasing nga diin ang tigbasa makatoon sa Biblia. Ang pagpaningkamot alang sa pagkahadlok sa Dios ug pagputli, uban sa matinud-anong pag-ampo alang sa tukmang pagpanabot, maoy mga makadugang nga tabang alang sa mapuslanong pagbasa sa Biblia. Ang pagbasa nga mainiton sa Biblia mohatod sa mas labing maayong pagpanabot sa maayong balita. Kini makapadugang sa kahibalo ug mopalig-on sa kasigurohan sa pagtoo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Balaang Kasulatan mao ang pasikaranan alang sa doktrina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. (1.2.5) 47
Ang tukma nga pagsabot sa Balaang Kasulatan mabinuksan lamang diha tibuok nga kinahiladman niini pinaagi sa kalihokan sa Espiritu Santo. Ang mga Apostoles ni Jesus gisugo usab sa paghubad ni Balaang Kasulatan. Sila makahimo lamang niini pinaagi sa Espirtu Santo. (1.2.5.1) Si Jesu-Cristo mao ang sentro sa Kasulatan. Busa bisan pa ang pagkaminungdanon sa sulat Daang Tugon mahisayran pinaagi sa ilang panagkauyon uban sa mga ginatudlo sa maayong balita. (1.2.5.2) Ang pagbasa sa Balaang Kasulatan nagatanyag sa mga magtotoo og paglipay, pahimangno, hustong kasayoran, pagpanton, ug dugang kahibalo. (1.2.5.3) 1.3 Kasamatangang pagpadayag sa Espiritu Santo Ang pasikaranang ikapamatuod nga ang Espiritu Santo, tapus sa pagbalik ni Jesus ngadto sa Iyang Amahan, magapadayag sa bag- ong mga butang, ug busa maga-abli nianang kaniadto natago makaplagan diha sa Juan 16:12-14: "Daghan pa akog igsusulti kaninyo, apan dili pa kamo makadaug sa pagdala niini karon. Inig- abut sa Espiritu sa kamatuoran, kini Siya mao ang magatultol kaninyo ngadto sa tibuok nga kamatuoran; kay Siya dili magasulti sa Iyang kinaugalingong pagbulot-an, hinonoa ang Iyang madungog mao ang Iyang igasulti ug ang mga butang nga umalabut Iyang igatug-an kaninyo. Siya magapasidungog kanako, kay siya magakuha man sa mga butang nga ania kanako ug Iyang igasugilon kini kaninyo." Niining mga pulonga, si Jesu-Cristo misaad sa Iyang mga Apostoles nga sila makadawat ug dugang pang mga pagapasabot mahitungod sa kinaiya sa Dios ug sa plano sa kaluwasan pinaagi sa Espiritu Santo. Ang nag-unang mga Apostoles nakasinati sa kalihokan sa Espiritu Santo sa pagkaagi nga tukma sa gipasidaan sa Ginoo 48
ngadto kanila. Ang mga sulat sa mga Apostoles nagdala ug pamatuod sa kamatuoran nga ang Espiritu Santo nag-abli ngadto kanila og usa ka halalum nga pagpanabot mahitungod sa Ginoo (Mga Taga-Filipos 2:6-11; Mga Taga-Colosas 1:15-20) ug sa umalabut nga mga panghitabo (1 Mga Taga-Corinto 15:51-57). Ang ilang kalihokan ug pagpanghimatuod nikuyanap pinaagi niadtong gipadayag sa Espiritu Santo ngadto kanila (Mga Taga- Efeso 3:1-7). Ang pagpanangyaw sa mga Apostoles ni Jesus nga nagalihok karon gipasikad sa mga gipanulti sa Balaang Kasulatan (tan-awa sa 1.2.5). Sila gitultolan sa Espiritu Santo sa ilang sugo sa pagpanudlo. Niining maong paagi nga ang gikahisgutang saad sa Anak sa Dios natuman usab karon: ang Espiritu Santo nagtipig nga buhi sa kaugalingong pagpadayag sa Dios nga nadayag diha kang Jesu-Cristo, nagapabuhi niini sa kasamtangan, ug nagpunting ngadto sa pagtungha sa pagbalik ni Cristo. Ang pagpakatawo, kamatayon, pagkabanhaw, ug pagbalik sa Anak sa Dios maoy na-anaa sa sentro niini sa pinadayag karon. Labaw pa niana, ang Espiritu Santo nagapahat niadtong anaa sa katungdanan sa pagka-apostol og bag-ong mga pagpanabot mahitungod sa kalihokan sa Dios ug plano sa kaluwasan, nga, bisan tuod og gihisgutan sa Balaang Kasulatan, wala pa gihapon mapadayag nga bug-os. Ang usa ka importanti nga pananglitan nga gisgutanan mao ang pagpanudlo nga ang kaluwasan mabatonan usab sa mga mingtaliwan. (tan-awa sa 9.6.3). Pinasikad sa iyang kagamhanan sa pagpanudlo, kini maoy katungdanan sa Pangulong Apostol ang pagmantala sa maong mga pagpadayag sa Espiritu Santo, ug sa pagtug-an kanila ingon nga nagapabugkos nga doktrina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. 49
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Si Jesu-Cristo nisaad sa Iyang mga Apostoles nga sila makadawat og dugang katin-awan mahitungod sa kinaiya sa Dios ug sa Iyang plano sa kaluwasan pinaagi sa Espiritu Santo. (1.3) Ang Espiritu Santo magahatag niadtong anaa sa katungdanan sa pagka-apostol og bag-ong mga pagpanabot mahitungod sa kalihokan sa Dios ug plano sa kaluwasan, nga daan nang gihisgutan sa Balaang Kasulatan. (1.3) 1.4 Ang Pagtoo isip tubag sa katawhan sa pagpadayag sa Dios Ang pagtoo maoy usa sa mga pasikaranang kamatuoran sa kinabuhi sa tawo. Una sa tanan wala kini magalambigit ngadto sa usa ka matang sa doktrina o panan-aw sa kalibutan, apan hinoon ngadto sa daghan kon diyotay man nga maayong pagka-sukad nga tulohoan, sa laing pagkasulti, usa ka butang nga nahuptan nga matuod maingon nga igakatandi sa kapamatud-an nga kahibalo. Dugang pa niini, ang "pagtoo" diha sa dili-relihiyosong kinaadman nagapakahulogan kini og usa ka kinaiya nga nag-agad sa pagsalig diha sa usa ka tawo. Ang tanang katawhan nagatoo, dili igsapayan kung nagapanghimatuod ba sila og usa ka relihiyosong doktrina kon wala. Ang ilang paagi sa kinabuhi mahulagway sa kung unsay nagdumala nang daan kanila pinaagi sa ilang gitoohan. Niining puntoha, ang kinaugalingon nga gitoohan sa matag-usa nagahulma usab sa iyang personalidad. Diha sa relihiyosong sirkolo, ang pagtoo madayag kung ang usa ka tawo magabugkos sa iyang kaugalingon ngadto sa usa ka balaan nga nagalungtad o principyo. Ang pasikaranan ug sulod sa Cristohanong tinoohan mao ang tulo ka persona sa Dios. Ang pagtoo sa Dios ingon nga Amahan, Anak, ug Espiritu Santo nahimong yanong masabtan pinaagi kang Jesu-Cristo. 59
Ang mga kapasikaranang pamahayag mahitungod sa pagtoo napatik diha sa Hebreohanon 11: "Karon ang pagtoo mao ang pagsalig kanato sa mga butang nga atong pinapaabut, ug ang panghimatuod sa pagkaanaa sa mga butang nga dili nato makita" (bersikulo 1). Dinhi gipahimugatan nga pagtoo dili gayud mahiklin alang sa pagsulod ngadto sa kasuod sa Dios: "Ug kon walay pagtoo dili gayud mahimo ang pagpahimuot kaniya. Kay bisan kinsa nga magaduol sa Dios kinahanglan magatoo sa Iyang pagkaanaa ug nga Siya magabalus ra sa mga magapangita Kaniya" (bersikulo 6). Bisan pa niana, kini magapabiling usa ka buhat sa grasya ngadto sa bahin sa Dios sa dihang ang tawo makakaplag sa iyang dalan ngadto Kaniya pinaagi sa pagtoo. Ang mga magtotoo kinahanglang moila sa pagtoo isip usa ka gasa, ug managgawi niini sa ilang mga kinabuhi (tan-awa sa 4.2.1.5). 1.4.1 Pagtoo sa Dios, nga Amahan Ang Balaang Kasulatan nagpamatuod nga ang Dios nagpadayag sa Iyang Kaugalingon sa tanang nakalainlaing kapanahonan ug diha sa nagkadaiyang mga paagi (tan-awa sa (1.1). Uban sa mga pinadayag nga nagatugot sa katawhan sa pag-ila sa Dios mao ang mga buhat ka kabuhatan (Mga Taga-Roma 1:18- 20). Sa mapananglit, ang mga magtotoo nagadayeg niining mga buhat diha sa mga Salmo. Lain pa niini, ang Dios nagapadayag sa Iyang kaugalingon ngadto sa mga tawo pinaagi sa Iyang pulong ug gamhanang nakiglabot diha sa ilang mga kinabuhi. Sa mapananglit, ang Dios nagtawag kang Abraham nga mobiya sa Iyang nasud nga natawhan. Si Abraham nituman sa Dios, nga nagasunod sa dalan nga gipakita sa Dios kaniya uban sa bug-os nga pagsalig (Genesis 12: 1-4). Sa pagbuhat niini, iyang gipasundayag nga siya nagatoo sa Dios. 0nga mahatag sa tawo ngadto sa Dios mao ang pagtoo, sa laing pagkasulti, mahimong abli alang niining maong pagpadayag ug sa pagdawat niini. Dugang pa niini, ang mga magtotoo magabugkos sa ilang kaugalingon nga dili-pinugos ug wala-kondisyon ngadto 51
sa Dios, ug maningkamot sa paghan-ay sa ilang mga kinabuhi diha sa pagkamasinugtanon ngadto Kaniya. Ang daan nga pakigsaad nasentro diha sa pagtoo sa Dios, ang Magbubuhat, Magtitipig, ug Tighatag sa Kagawasan, nga daan nang nipadayag sa Iyang Kaugalingon ingon nga Amahan. Busa atong mabasa ingon sa mosunod diha sa Isaias: "Sud-onga gikan sa langit, ug tan-awa gikan sa pinuy-anan sa imong pagkabalaan ug sa imong himaya ... Sa walay pagduhaduha Ikaw ang among Amahan ... " (Isaias 63: 15-16; capitulo. Deuteronomio 32:6). 1.4.2 Pagtoo sa Dios, nga Anak Pinaagi sa pagpakatawo sa Dios, nga Anak, ang saad sa Daang Tugon nga nagapunting sa pag-abot sa Mesias natuman. Si Jesu- Cristo nagahatag sa hugot nga panambagon: "Sumalig kamo sa Dios ug sumalig usab kamo Kanako" (Juan 14:1). Busa ang pagtoo sa Dios ingon nga nadayag diha sa Iyang Anak gikinahanglanon usab sa pagdugang diha sa pagtoo sa Dios ingon nga labing makagagahum nga Magbubuhat sa langit ug sa yuta, nga si kinsa mihimo ug pakigsaad sa katawhan sa Israel. Ang pagtoo nga karon gikinahanglanon na naga-awhag usab sa pagtipig sa pulong ni Jesu-Cristo (Juan 8:51; 14:23). Diha sa daan nga pakigsaad, ang pulong "Dios, nga Amahan" nagapahayag sa kahangawa sa Dios sa Iyang katawhan. Hinoon pinaagi kang Jesu-Cristo, kini namapatud-an nga ang Dios mao ang Amahan sa bugtong Anak gikan sa eternidad. Si Jesu-Cristo naga-abli sa dalan alang sa mga tawo aron nga makab-ot ang pagka-anak sa Dios ug aron pagatawgon nga mga inunahang bunga (tan-awa sa 10.1.3), pinaagi sa pagpakatawo pag-usab diha sa tubig sa Espiritu, nga mao ang pagdawat sa Balaang Bautismo uban sa tubig ug Pagselyo. Kining duha nga mga gikinahanglanon dili pahat sa pagka-kaliwatan ni Abraham, apan sa pagsalig diha sa Manluluwas ug sa pagdawat sa tanang mga sacramento (Mga Taga-Roma 3: 22, 29-30); Mga Taga-Efeso 2: 11-18). Ang pagkasinakmit ngadto sa Ginoo sa Iyang pagbalik mao ang direktang pamahayag sa pagkahimong inunahang bunga. 52
Ang pagka-inuhang bunga gikagarantiyahan ug direktang pakig- ambit uban sa Dios sa walay katapusan. 1.4.3 Pagtoo sa Dios, nga Espiritu Santo Ang kalihokan sa Espiritu Santo napamatud-an na diha sa Daang Tugon: mga hari ug mga manalagna gigiyahan sa Epiritu Santo (Mga Salmo 51: 11; Ezequiel 11:5). Sumala sa mga pulong sa Ginoo, ang kalihokan sa Espiritu Santo diha sa Bag-ong Tugon maoy balaang pagpadayag (Juan 14: 16-17,26). Dinhi usab, ang bugtong tubag nga tukma alang sa katawhan mao ang pagtoo, nga mao ang pagtoo diha sa Espiritu, nga si kinsa sa kasamtangan naggagiya ngadto sa tibuok kamatuoran ug nagpadayag sa pagbulot-an sa Dios. 1.4.4 Pagtoo ug ang wali Si Jesu-Cristo mitataw nga ang pagtoo diha Kaniya ug sa Iyang maayong balita mabatonan pinaagi sa pagdawat sa pulong sa Iyang mga tinugyanang pinadala, ang Iyang mga Apostoles: "Maingon nga gipadala mo Ako sa kalibutan, maingon man usab gipadala Ko sila sa kalibutan. Ug nangamuyo ako dili lamang alang kanila ra, kondili alang usab sa mga mosalig Kanako pinaagi sa ilang pulong" (Juan 17: 18,20). Ang pagsangyaw sa maayong balita magaabut og pagtoo: "Busa ang pagtoo magaabut gikan sa pagpatalinghug, ug pagpatalinghug pinaagi sa pulong sa Dios" (Mga Taga-Roma 10:17). Ang Usa nga Nabanhaw maoy nagsugo sa Iyang mga Apostoles aron sa pagsangyaw sa maayong balita sa tanang kanasuran ug sa pagbantay sa Iyang pulong (Mateo 28:19-20). Uban sa kasayoran sa kaluwasan ug sa umalabot nga katubsanan, gikinahanglanon kini nga pasikaranan aron sa pagdawat sa pagsangyaw sa maayong balita diha sa pagtoo. Mahitungod niini, ang Marcos 16:16 nag-ingon: "Ang motoo ug magapabautismo maluwas; apan ang dili motoo pagahukman sa silot." 53
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pagtoo maoy usa sa mga pasikaranang kamatuoran sa kinabuhi sa tawo. (1.4) Ang pasikaranan ug sulod sa Cristohanong tinoohan mao ang tulo ka persona sa Dios. Sa diha nga ang Dios magapadayag sa Iyang Kaugalingon, Siya naga-awhag sa mga tawo nga motoo. Ang Pagtoo usa ka buhat sa grasya ngadto sa bahin sa Dios, nga diin ang mga tawo kinahanglang managgawi niini sa ilang mga kinabuhi. (1.4) Diha sa daang pakigsaad, ang pagtoo nagatuyok libot sa Dios, nga Amahan, nga si kinsa nagpadayag sa Iyang Kaugalingon ingon nga Magbubuhat, Tigpanalipod, ug Tighatag sa Kagawasan. (1.4.1) Pinaagi sa pagpakatawo sa Dios, nga Anak, ang saad sa Daang Tugon nga nagapunting sa pag-abot sa Mesias natuman. Sukad kaniadto, ang pagtoo gikinahanglan usab sa Dios, nga si kinsa dili ang Magbubuhat lamang, apan siya nga mao usab ang nagpadayag sa Iyang Kaugalingon diha ni Jesus. Pinaagi sa pagpakatawo pag-usab diha sa tubig ug sa Espiritu, Si Jesu- Cristo naga-abli sa dalan alang sa mga tawo aron nga makab- ot ang pagka-anak sa Dios maingon man sa kahigayonan nga makakab-ot sa pagka-inunahang bunga. (1.4.2) Ang Pagtoo sa Dios, nga Espiritu Santo, mao ang pagtoo diha sa Espiritu nga si kinsa sa kasamtangan nagtotol ngadto sa tibuok nga kamatuoran ug nagapadayag sa pagbulot-an sa Dios. (1.4.3) Ang pulong sa pagsangyaw niadtong mga gipadala ni Jesus magaabut ug pagtoo. Aron nga maluwas, gikinahanglan ang pagdawat sa pulong sa Dios nga gipahat pinaagi sa wali. (1.4.4) 54
Ika
2 Hugna Ang Credo
56
2 Ang Credo Ang credo laktod nga nagasaysay sa gikinahanglang sulod sa usa ka doktrina sa pagtoo. Kadtong nagapanghimatuod og usa ka credo nakatuman sa usa sa mga gikinahanglanon alang sa pagpasakop ngadto sa denominasyon sa pagtoo nga ginsakopan: busa ang usa magatoo sa samang mga butang nga gipanghimatud-an usab sa tanang mga miyembro niining denominasyon. 2.1 Mga credo sa Biblia Ang daang pakigsaad daan nang dihay kaugalingong mga pamahayag nga nagasugid niini. Ang pagpanghimatuod ni Yahweh ingon nga Dios sa Israel maoy nadugtong nga bahin sa Iyang makasaysayanon nga buhat sa kaluwasan alang sa Iyang katawhan, nga mao ang ilang pagkalingkawas gikan sa pagka- ulipon sa Egipto (Deuteronomio 26:5-9). Kining maong panghimatuod sa Usa ka Dios nagakinahanglan sa pagsalikway sa tanan nga laing mga dios (Josue 24:23). Ang gitutokan sa balaang panagtigum sa sinagoga mao ang credo "Magpatalinghug ka, Oh Israel" (Shema Yisrael) nga naga-ingon, taliwala sa ubang mga butang: "Magpatalinghug ka, Oh Israel: Ang Ginoo nga atong Dios, maoy usa lamang ka Ginoo! ... Ug kining mga pulonga, nga gisugo ko niining adlawa magapaibabaw sa inyong kasingkasing. Igatudlo mo kini sa dakung kakugi sa imong mga anak, ug magasulti ka mahitungod niini sa magalingkod ikaw sa imong balay" (Deuteronomio 6: 4 - 7). Ang credo sa Bag-ong Tugon nagapamahayag sa buhat sa kaluwasan sa Dios pinaagi sa pagpadala ni Jesu-Cristo. Daan na sa una, dihay mga gipanulti nga diin ang Cristohanon magapahayag sa ilang pagtoo diha sa pagbautismo kon diha man sa balaang panagtigum. Ang usa ka pananglitan niining pamahayag mao: "Si Jesus mao ang Ginoo!" (Mga Taga-Roma 10:9). Ang usa ka importanting gipanulti nga gipahayag diha sa mga credo sa unang simbahan mao ang pagpamatuod nga ang Ginoo nabanhaw: "Tinuod gayud 57
nga nabanhaw ang Ginoo" (Lucas 24: 34; cf. 1 Mga Taga-Corinto 15: 3-5). Sama sa giingon "Maranata" - nga mahimung hubaron ingon nga "Oh, Ginoo, Umanhi ka" (1 Mga Taga-Corinto 16:22) o "Ang Atong Ginoo Nagsingabot" - mahimung sabton ingon nga usa ka credo. Una kining nagamit diha sa congregasyon nga may pinulongang Aramaic sa nag-unang simbahan. Lain pang mga panghimatuod kang Jesu-Cristo, ang Iyang kahinungdanon, ug ang Iyang buhat makaplagan diha sa mga librong alawiton sa pagdayeg sa unang simbahan, pananglitan diha sa 1 Timoteo 3: 16: "Ang Dios nadayag diha sa lawas, nahimatud-an nga matarung diha sa Espiritu, nakita sa mga manolunda, giwali sa taliwala sa kanasuran, gitoohan dinhi sa kalibutan, gibayaw ngadto sa himaya" (Mga Taga-Filipos 2:6-11, Mga Taga-Colosas 1:15-20). 2.2 Ang kagikanan sa mga credo sa nag-unang simbahan Maingon nga ang Pagka-Cristohanon mingkuyanap pinaagi sa Romanhong Emperyo, daghan nga nangahimong mga Cristohanon nga nagpabilin gihapon, hinoon diyotay lamang nga bahin, nga naglunang sa ilang kanhing panan-aw nga relihiyoso kon pilosopiya man. Ang panagsagol niining maong mga panan- aw uban sa Cristohanong doktrina misangpot sa mga panagbangi, nga maoy hinungdan sa pagduha-duha taliwala sa mga magtotoo. Sa usa ka detalye, ang doktrina sa Tulo ka persona ug ang kahinungdanon, kon ang kinaiya man, ni Jesu-Cristo nakapahaling og hugot nga mga nilantugiay. Aron sa pagbatok niining kalamboan, dihay mga panagbudlay nga gihimu aron sa pag-balay og mga credo nga gitagana sa pagpabugkos alang sa pagtoo sa kongregasyon ug busa alang sa tagsa-tagsa ka mga magtotoo. Ang Pagpahi-uyon ngadto sa doktrina ni Cristo ug sa Iyang mga Apostoles maoy nagasilbing sumbanan kung kini modangat man sa paghukom kon ang usa ka gipamulong mahitungod sa pagka- mao sa Dios ug kalihokan makakaplag ba sa iyang dalan paingon sa mga credo. Sa pagdagan sa panahon, ang mga nagkalainlaing 58
mga credo nahan-ay: ang Credo sa mga Apostoles (Apostolicum), ang Credo sa Nicaea-Constantinople, ug ang Credong Athanasian. 2.2.1 Ang Credo sa mga Apostoles Ang Credo sa mga Apostoles unang nagasugod sa pagkatapus na sa kapanahonang apostoliko. Ang pipila sa mga gikinahanglang mga pamahayag niini gipasikad ibabaw sa wali nga gisangyaw ni Apostol Pedro diha sa panimalay ni Cornelio (Mga Buhat 10: 37- 43). Ang pasikaranang mga panudlo sa Apostlicum natigum diha sa ika-duha nga siglo ug diriyot nga napun-an diha sa ika-upat nga siglo. Kini adunay mga nagkanayon nga pagpamulong: "Mitoo ako sa Dios, ang Amahan nga. makagagahum, nga Magbubuhat sa langit ug sa yuta. Mitoo ako ni Jesu-Cristo, ang Iyang bugtong Anak, ang atong Ginoo. Siya gipanamkon pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo ug nahimugso og ulay nga si Maria. Siya nag-antos ilalum ni Poncio Pilato, gilansang sa krus, namatay, ug gilubong. Siya mikanaug ngadto sa mga patay. Sa Ika-tulo ka adlaw Siya nabanhaw. Siya misaka ngadto sa langit ug milingkod sa tuong kamot sa Amahan. Siya mo-anhi pag-usab aron sa paghukom sa mga buhi ug mga patay. Mitoo ako sa Espiritu Santo, ang balaan nga tibuok kalibutan [catoliko] nga simbahan, ang panag-ambitay sa mga balaan, ang kapasayloan sa mga sala, ang pagkabanhaw sa lawas, ug ang kinabuhing dayon. Amen." 2.2.2 Ang Credo sa Nicaea-Constaninople Niadtong tuig 325 si Emperador Constantino nagpatawag sa Konsiho sa Nicaea. Gibana-bana nga 250 ngadto sa 300 ka mga Obispo ang midawat sa maong pagdapit sa emeperador. Si Constantino nituman sa kasamtangang mikuyanap nga Cristohanong Pagtoo isip usa ka kusog nga posibling makahimu sa pag-ayoda sa estado. Sa dihang ang panaghiusa sa Cristohanong katilingban nahulga pinaagi sa usa ka 59
panaglantugianay mahitungod sa kamahinungdanon ni Cristo ("ang Arian nga panaglantugianay"), siya interesado kaayong nitugayan sa mga Obispo sa pagbalay og usa ka doktrina nga nauyonan sa tanan. Ang labing importanting gisangputan niining maong konsiho mao ang Nicene nga Credo. Kini mas labing gipahapsay diha sa ulahing mga konsiho hangtod sa ika-walo nga siglo - diha kanila ang mahinungdanong Konsiho ni Constantinople (AD 381) - ug maoy gipahimutang ingon nga "Credo sa Nicaea-Constantinople". Sa pagdetalye, kining maong credo nakapadayon nga lapaw pa sa katuyoan sa Apostolicum aron sa pagtipig og handomanan sa pagpanghimatuod sa Tulo ka persona sa Dios ug mapahimug- atan ang mga mailahan nga kalahian sa simbahan. Ang mosunod mao ang pagpamulong sa Credo sa Nicaea- Constantinople: "Mitoo kita sa usa ka Dios, ang Amahan nga Makagagahum, Magbubuhat sa langit ug sa yuta, ug sa tanang mga butang nga makita ug dili-makita. Ug sa usa ka Ginoong Jesu-Cristo, ang bugtong Anak sa Dios, gipanganak sa Amahan sa wala pa ang tanang mga kalibutan (aeons), Kahayag sa Kahayag, matuod nga Dios sa matuod nga Dios, gipanganak dili hinimu, maoy usa ka samang-pagkamao uban sa Amahan; nga pinaagi kaniya ang tanang mga butang gihimo; nga kang kinsa alang kanatong tawo, ug alang sa atong kaluwasan, nanaug gikan sa langit, ug nga nasul- uban sa unod pinaagi sa Espiritu Santo diha sa ulay nga si Maria, ug nahimung tawo; Siya gilansang sa krus alang kanato ilalum kang Poncio Pilato, ug nag-antus, ug gilubong, ug sa ika-tulo ka adlaw Siya nabuhi pag-usab sumala sa Kasulatan, ug mikayab ngadto sa langit, ug milingkod sa tuong kamot sa Amahan: gikan didto Siya moanhi pag-usab, uban sa himaya, aron sa paghukom sa mga buhi ug sa mga patay; nga kinsang gingharian walay pagkatapus. Ug sa Espiritu Santo, ang Ginoo ug Maghahatag sa Kinabuhi, nga nagagikan sa Amahan ug sa Anak1, nga si kinsa uban sa Amahan ug sa Anak kauban nga ginasimba ug gihimaya, nga si kinsa nakigsulti pinaagi sa mga profeta. Diha sa usa nga balaan tibuok kalibutan (catoliko) ug apostolikong simbahan; giila 60
nato ang usa ka bautismo alang sa kapasayloan sa mga sala; atong gipaabot ang pagkabanhaw sa mga patay, ug ang kinabuhi sa kalibutan nga umalabot. Amen." Ang credo nga hadakung ninguyon sa Nicene nga Credo diha sa iyang mga pamahayag mao ang mas labing detalyado nga Athanasian nga Credo, nga gikatuhoang mitungha niadtong ika-unom nga siglo ug gihimung pang-publiko (ca. AD 670) diha sa Synod sa Autun. 2.3 Ang mga credo sa nag-unang simbahan ug ang ilang pagkaminungdanon niini alang sa Simbahang Bag-ong Apostoliko Ang doktrina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko gipasikad ibabaw sa Balaang Kasulatan. Ang mga credo sa nag-unang simbahan nagpahayag sa mga pasikaranan sa Cristohanong Pagtoo sigon sa gipamatud-an diha sa Daan ug Bag-ong mga Tugon. Ang credo sa nag-unang simbahan wala molapas nianang mga gikapamatud- an na sa Balaang Kasulatan, apan hinoon naglaktod pagsaysay sa mga sulod niini ug sa mga nagapabugkos nga mga pulong. Sa ingon nga matang, sila gipaabot nga lapas pa sa utlanang pagpang-angkon ug - sama sa Balaang Bautismo sa tubig - nagbarog alang sa usa ka gihiusang kadugtongan tali sa tanang mga Cristohanon. Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nagasugid sa tinohoan sa Tulo ka Persona sa Dios, kang Jesu-Cristo ingon nga matuod nga Dios ug matuod nga Tawo, sa Iyang pagkahimugso pinaagi - - - - - - - - - 1 Ang gikaingon nga ang Espiritu Santo nagagikan usab sa Anak (Latin filioque) dili apil sa orihinal nga teksto niining maong credo. Kining maong pagpanghan-ay gi-usa sulod sa Taga-Kasadpang Simbahan diha sa ika-walo nga siglo. Kini nihatod ngadto sa usa ka panaglantugianay uban sa Taga-Silangang Simbahan, nga mingdumili sa pagdawat sa maong pagpuno hangtud niining adlawa. Kining maong panagluntigianay maoy usa sa mga katarungan alang sa panagbulag tali sa Taga-Silangang Simbahan ug sa Taga-Kasadpang Simbahan niadtong tuig AD 1054. Ang Simbahang Romanhong Catoliko, ang mga Simbahang Daang Catoliko, maingon man ang mga kasimbahanan alang sa Kabaghoan sa kadugayan mingtunha gikan sa Taga-Kasadpang Simbahan, samtang ang Taga-Silangang Simbahan sa kadugayan mingsanga og nagakalainlaing mga nasudnong Kasimbahanan sa Orthodox. 61
sa ulay nga si Maria, sa pagpadala sa Espiritu Santo, diha sa simbahan, diha sa mga sacramento, sa pagpaabot sa pagbalik ni Cristo, ug sa pagkabanhaw sa mga patay, sigon sa gihan-ay diha sa duha ka mga credo sa nag-unang simbahan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang credo laktod nga nagasaysay sa mga gikinahanglang sulod sa usa ka doktrina sa pagtoo. Busa ang usa ka relihiyosong denominasyon magahulagway sa kaugalingon niini ug magapalain sa kaugalingon niini sa uban. (2) Ang daan nga pakigsaad daan na nga dihay mga hinan-ay nga pagsugid nga diin ang pagpanghimatuod sa usa ka Dios nadugtong sa Iyang makasaysayanon nga buhat sa kaluwasan, kagawasan gikan sa Egipto. (2.1) Ang pagpanghimatuod sa Bag-ong Tugon nagpahayag sa buhat sa kaluwasan sa Dios diha kang Jesu-Cristo. (2.1) Sa dihang ang mga nilantugiay kabahin sa tulo ka persona sa Dios mingsilaob na ug ang doktrina sa kinaiyahan ni Jesu- Cristo, ang mga credo gibalay. Ang sumbanan alang sa ilang paghan-ay mao ang Bag-ong Tugon, mao kana ang doktrina ni Cristo ug sa Iyang mga Apostoles. (2.2) Busa Ang Credo sa mga Apostoles (Apostolicum), ang Credo sa Nicaea-Constantinople, ug ang Athanasian nga Credo mitungha. Ang kapasikarang panudlo sa Credo sa mga Apostoles ginilaktod pagsaysay niadtong ika-duha nga siglo ug diriyot nga gipalapdan diha sa ika-upat nga siglo. Ang Credo sa Nicaea-Constantinople pinasaheng mipahayag sa Tulo ka persona sa Dios. (2.2.1; (2.2.2) 62
Ang mga credo sa nag-unang simbahan naglaktod pagsaysay sa mga pagpamatuod sa Balaang Kasulatan diha sa hamubong masabtan ug may kagahum nga porma. Busa sila minglupig sa mga utlanan sa pagpangsugid ug nagabarog nga usa ka pagpangbugkos tali sa tanang mga Cristohanon. (2.3) Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nagapanghimatuod sa tinohoan nga gibalay sa managsamang mga credo sa nag- unang simbahan. (2.3) 2.4 Ang Credo sa Bag-ong Apostoliko Maoy katungdanan sa mga naghupot sa ministeryo sa pagka- apostol ang paghubad sa Balaang Kasulatan ug sa mga credo sa nag-unang simbahan sa paagi nga may kagahum alang sa atong pagtoo. Ang usa ka importante nga resulta niini mao ang Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Dinhi niini ang pagtoo ug doktrina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko nahimo nga nagapabugkos nga pagpahayag. Ang Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko suod kaayong nalambigit ngadto sa mga credo sa nag-unang simbahan. Ang unang tulo ka Mga Artikulo sa Pagtoo hadaku kaayong miuyon sa Apostolicum. Sa ingon niana sila mipahimug-at sa pagkamahinungdanon niining maong pagpangsugid sa nag-unang simbahan. Ang nagasunod nga pito ka Mga Artikulo sa Pagtoo nagabarog isip usa ka paghubad ug dugang kalamboan, maingon nga usa ka butang nga magapabug-os, niining mga credo ingon nga sila ikapahamtang ngadto sa mga ministeryo, mga sacramento, ang mga pagpanudlo sa katapusang mga butang, maingon man sa kalambigitan tali sa usa ka tawo ug sa katilingban. Sukad sa sinugdanan niini, ang Credo sa Bag-ong Apostoliko gisusi aron mapa-umento sa makapila nga mga higayon. Gihimu kini aron nga mapakita ang angayan ug hustong kalamboan sa pagtoo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Ang pagpanghubad maoy usa ka lihok nga mahitabo sa inadlaw-dlaw 63
nga pagbasi. Kini maoy bahin sa usa ka nagalihok nga tradisyon nga nahitabo diha sa mga sulat sa Bag-ong Tugon mismo, ug diha sa buhat sa pagpanghubad sa ulahiay nga mga kaliwatan nga diin gipasikad ibabaw niini. Ang nagalihok nga tradisyon dili malubag, apan gikina-iyahan hinoon kini nga managsamang dili madunot ug may kausaban. Ang kausaban gikinahanglanon alang sa doktrina sa simbahan kon dili man kini buot mahimong walay kalambigitan sa kasamtangang mga kaliwatan ug mahimong dili malubag ngadto sa usa o sa laing mga pagpanabot sa usa ka dili kasarangang panahon. Sa pagdagan sa panahon ang Credo miabot sa pagpalapnag sa toluhoan diha sa tulo ka persona sa Dios, kang Jesu-Cristo ingon nga Dios nga nagpakatawo, sa Iyang sakripisyo nga kamatayon, sa Iyang pagkabanhaw, sa Iyang pagbalik, diha sa simbahan ingon nga may katungdanan nga magapaambit sa kaluwasan, diha sa pagpadala sa mga Apostoles, ug diha sa mga sacramento ingon nga mga pagpahayag sa makaluwas gugma ug kahangawa sa Dios. Ang mga Cristohanong Simbahang Bag-ong Apostoliko mao ang magapanghimatuod sa mga Artikulo sa Pagtoo. Ang credo maoy magahatag ug tukmang kahulogan sa ilang kinaiya sa pagtoo. Kini usab magapulos aron sa pagpahibalo sa uban sa gikinahanglanong sulod sa tinoohan sa Simbahang Bag-ong Apostoliko diha sa porma nga hamubo apan daling masabtan. Ang Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko gihan-ay diha sa kasayoran nga ang gugma sa Dios, grasya, ug pagka-labawng gamhanan dili gayud bug-os nga mapahayag diha sa pangdoktrina ug pagpangsugid nga mga pamahayag, ug nga kining mga balaang mga kinaiyahan magapabiling labaw sa bisan unsa nga masulti sa mga tawo mahitungod kanila. Busa ang credo wala magabitad ug bisan unsang mga utlanan nga magadumili sa ubang mga Cristohanon sa katungod ngadto sa kaluwasan. 2.4.1 Ang Unang Artikolo sa Pagtoo 64
Mitoo Ako sa Dios, ang Amahan, nga Makagagahum sa tanan, ang Magbubuhat sa langit ug sa yuta. Ang Unang Artikulo sa Pagtoo nagahisgot sa Dios, ang Amahan, ang Magbubuhat (tan-awa sa 3.3). Nga ang Dios mao ang Magbubuhat gipamatud-an sa managsamang Daan ug Bag- ong mga Tugon. Ang kabuhatan nagahiusa sa managsamang langit ug yuta, sa paghisgot - maingon nga ang Credo sa Nicaea- Constantinople nagsugilon - "tanang mga butang nga makita ug dili makita". Managsama ang materyal ug espirituhanon nagalungtad ibabaw sa pasikaranan sa buhat sa Dios sa kabuhatan: ang Dios moay mag-uugmad sa tibuok kamatuoran, ug nga kini nagapamatuod mahitungod Kaniya. Ang Dios dili lamang makagagahum ingon nga nalambigit sa Iyang buhat sa kabuhatan, apan maoy labaw nga makagagahum sa tibuok kadungganan. Ang pagkalabawng makagagahum sa Dios napasundayag usab pinaagi sa kamatuoran nga Iyang gi-ugmad ang kabuhatan nga wala diha ang bisan unsang matang sa mga nag-unang kahimtang: ang buhat sa gawasnong kabubut-on sa Dios nagbuhat sa tanang mga nagalungtad gikan sa pagkawalay unsa (creatio ex nihilo, Mga Hebreohanon 11:3). Bisan ang Unang Artikulo sa Pagtoo naghisgot sa Dios, ang Amahan, ingon nga Magbubuhat, Dios, ang Anak, ug Dios, ang Balaang Espiritu, nalakip usab diha sa buhat sa gilalang. Bisan pa niana, mao ang tulo ka persona nga Dios ingon nga kinatibuk-an nga mao ang Magbubuhat, ingon nga nahasulat sa Genesis 1: 26: "Buhaton nato ang tawo sumala sa atong dagway ." Sa Juan 1:1 ug sa Colosas 1: 16 ang nagabuhat sa Anak gipahayag sa pagpasabut. 2.4.2 Ang Ika-duha nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako ni Jesu-Cristo, ang bugtong Anak sa Dios, atong Ginoo, nga kinsa gilalang pinaagi sa Espiritu Santo, nahimugso sa ulay nga si Maria, nag-antus ilalum kang Poncio Pilato, gilansang sa Krus, namatay, ug gilubong, misulod sa 65
dapit sa nangamatay, nibangon pag-usab gikan sa mga patay sa ika-tulo ka adlaw, ug mikayab paingon sa langit. Siya naglingkod sa tuong kamot sa Dios, ang Amahan nga Makagagahum sa tanan, gikan didto Siya mobalik. Ang Ika-duhang Artikolo sa Pagtoo nagahatag og kasayuran kang Jesu-Cristo, ang pasikaranan ug sulod sa Cristohanong Pagtoo. Ang matag-pamahayag niini nga artikolo adunay laktod nga kalambigitan ngadto sa Bag-ong Tugon. Ang usa ka ngalang "Jesu-Cristo" maoy usa na daan ka kinaugalingong pamahayag niini sa pagpanghimatuod, sa gika-ingon na nga si Jesus nga Nazaretnon mao ang gikasaad nga Mesias (gikan sa Hebreohanon: "Ang Usa nga Gidihogan", Gresyahanon: "Cristo") nga si kinsa gipaabot sa Israel. Gani si Jesus dili lamang usa ka Mesias, apan mao usab "ang bugtong Anak" sa Dios (Juan 1: 14, 18). Kining pagpanghan- ay nagapahayag sa panagka-usa sa manag-samang pagkamao tali sa Dios, nga Amahan, ug Dios, nga Anak. Ang Credo sa Nicaea- Constantinople nagatataw sa kahulogan sa pagpanghan-ay "bugtong Anak": ang Anak mao ang "gi-anak sa Amahan sa wala pa ang tanang mga kalibutan (aeons), Kahayag sa Kahayag, matuod nga Dios sa matuod nga Dios, gipanganak dili hinimu, maoy usa ka samang-pagkamao uban sa Amahan". Kining "bugtong nga Anak" maoy "atong Ginoo". Diha sa Daang Tugon, ang "Ginoo" mao ang gikangalan alang sa Dios. Diha sa Bag-ong Tugon kini nga pulong maoy gikapahamtang kang Jesu-Cristo aron nga mapahimug-atan ang Iyang balaang kinaiyahan. Dinhi ang pulong "Ginoo" nagapakahulogan usab nga si Jesu-Cristo naghupot sa pagbulot-an ibabaw sa langit ug yuta (Mga Taga- Filipos 2:9-11). Ang nagasunod nga mga pamahayag nagalakbit sa balaang nga kagikanan sa Tawo nga si Jesus ug sa Iyang milagrosong pagkahimugso. Si Jesus gilalang pinaagi sa Espiritu Santo (Lucas 1:35, Mateo 1:18), ug busa wala niabot sa pagka- himung tawo pinaagi sa natural nga pagsamkon sa usa ka tawo, sanglit si Maria usa man ka ulay sa diha nga siya nanganak kang Jesus (Lucas 1:27). Ang ulay nga pag-panganak dili angayang 66
isipon ingon nga usa ka matang nga ika-duha lamang ang importansiya o ingon nga usa ka karaang panghuna-huna nga ginama-gama nga pagka-istorya, apan hinonoa nalakbit sa kapasikaranang mga panghimatuod sa Cristohanong Pagtoo. Ang paghisgot kang Maria diha sa mga ebanghilyo nagapasundayag nga si Jesus usa ka tinuod nga Tawo ug nga Siya adunay inahan. Ang pagka-makasaysayanon ni Jesus nahimu usab nga tataw pinaagi sa paghisgot kang "Poncio Pilato". Kining tawhana usa ka Romanhong gobernandor didto sa Palestina niadtong mga katuigan gikan sa AD 26-36, nga diin nagapasabot nga ang pang- antus ni Jesus nahitabo sa iyang kapanahonan sa pagdumala (Juan 18:28 et seq.). Dayon ang artikolo nagpadayon sa paghisgot sa tulo ka mahinungdanong mga hitabo nga naglambigit ni Jesus, sa gika- ingon na nga Siya "gilansang sa krus, ug gilubong". Kini sa maka- usa pa nagadan-ag sa tinuod nga pagka-tawo ni Jesus: Siya gakinahanglan nga molahutay sa usa ka maka-uulaw nga kamatayon, sa gika-ingon na ang kamatayon diha sa krus. Siya namatay ug gilubong, ug busa naka-ambit sa kadaghanan nga gikatakda na sa katawhan. Ang pinasahi nga butang mahitungod niining tanan mapahayag lamang pinaagi sa mga pulong: "nibangon pag-usab gikan sa mga patay sa ikatulo ka adlaw". Dinhi kita gihagit sa usa ka hitabo nga molapaw pa sa tawhonong paglibot sa kasinatian, ug nga mamahimo lamang nga mapahayag ug masabtan gikan sa talan-awon sa pagtoo. Luyo niining kahan- ayan adunay laing pamahayag sa pagsugid nga daan nang gihisgutan diha sa 1 Mga Taga-Corinto 15: 3-4: "Kay gikahatag ko kaninyo ingon nga labing hinungdanon ang nadawat ko ra usab, nga si Cristo namatay tungod sa atong mga sala sumala sa Kasulatan, nga Siya gilubong, nga Siya nabanhaw sa ikatulo ka adlaw sumala sa Kasulatan." Ang duroha ka kapakisayran "sumala sa Kasulatan" nagapasundayag nga kini dili mao-lamang ang talag- saon nga mga panghitabo, apan mga gikinahanglan sa kasaysayan sa kaluwasan. Si Jesu-Cristo "nibangon pag-usab gikan sa mga patay". Ang Iyang pagkabanhaw mao ang 67
gikinahanglanon alang, ug ang saad, nga pagkabanhaw sa mga patay diha sa kadaghanan. Bisan pa niana, ang Apostolicum nagasuklip usab sa mga pulong "Siya minaug ngadto sa impiyerno [ang dapit sa mga nangamatay]" taliwala diha sa mga pamulong "gilubong" ug "Sa ikatulo ka adlaw Siya nibangon pag-usab." Ang ikapamatuod sa Bag-ong Tugon alang niini makaplagan diha sa 1 Pedro 3:19, nga diin nagasugilon nga si Jesus "nagsangyaw ngadto sa mga espiritu diha sa bilanggoan" tapus sa Iyang kamatayon didto sa krus. Tapus sa panghimatuod nga Siya "nibangon pag-usab gikan sa nangamatay", kini naga-ingon nga si Jesu-Cristo "nikayab paingon sa langit" (Mga Buhat 1:9-11). Ang kalibutanong kinabuhi ni Jesus - maingon man sa Iyang tiunay nga presensiya sa kalibutan isip nga Mao ang Nabanhaw - sa ingon niana mingadat sa katapusan niini. Ang pagdawat sa Mao nga Nabanhaw didto sa langit nagapakahulogan sa Iyang pagbalik ngadto sa Amahan ug sa Iyang pagka-pinasidunggan. Ang pagka-pinasidunggan nga kahimtang ni Jesu-Cristo napahayag pinaagig sa pulong diha sa kahan-ayan: "Siya naglingkod sa tuong kamot sa Dios, ang Amahan nga Makagagahum sa tanan" (Mga Taga-Colosas 3:1). Ang katapusan sa Ikaduha nga Artikolo sa Pagtoo nagaingon nga ang pinasidunggan nga Ginoo mobalik aron sa pagkuha sa mga Iya ngadto Kaniya (Juan 14:3). 2.4.3 Ang Ika-tulo nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako sa Espiritu Santo, ang usa, balaan, tibuok kalibutan, ug simbahang apostoliko, ang katilingban sa mga balaan, ang kapasayloan sa mga sala, ang pagkabanhaw sa mga patay, ug kinabuhing dayon. Ang Ika-tulo nga Artikolo sa Pagatoo nagasugod uban sa usa ka pagpanghimatuod sa tinohoan diha sa Espirtu Santo. Ang Espiritu Santo mao ang ikatulo nga persona sa usa ka Dios. Ang Credo sa Nicaea-Constantinople sa gihapon nagapahayag sa balaang kinaiyahan sa Espiritu Santo ug sa Iyang panagka-usa uban uban sa Amahan ug sa Anak: "[Mitoo kita] sa Espiritu Santo, 68
ang Ginoo ug Maghahatag sa Kinabuhi, nga nagagikan sa Amahan ug sa Anak, nga si kinsa uban sa Amahan ug sa Anak kauban nga ginasimba ug gihimaya, nga si kinsa nakigsulti pinaagi sa mga profeta." Busa niini ang mga magtotoo naga-ila sa Espiritu Santo ug sa Iyang pagkabalaan. Usa sa mga buhat sa Espiritu Santo mao ang simbahan. Ang simbahan dili usa ka butang nga nagagikan sa mga tawo o nga maoy gibuhat nila. Hinoon kini usa ka balaang katilingban. Kini mao ang panagkatapok niadtong mga nabautismohan, nga kinsa nagasunod ni Cristo diha sa ilang panaggawi sa kinabuhi, ug kinsa nagpanghimatuod ni Jesu-Cristo ingon nga ilang Ginoo. Ang katuyoan sa simabahan ni Cristo nagalangkob, sa usang bahin, sa paghimu sa kaluwasan ug sa walay-katapusang pakig- ambitay uban sa tulo ka persona sa Dios makab-otan sa tanang katawhan, ug sa laing bahin, sa pagdala og pagdayeg ug pagsimba ngadto sa Dios. Ang simbahan ni Jesu-Cristo adunay bahin nga tinago ug usa ka bahin nga gipadayag. Niining bahina kini motakdo ngadto sa duroha ka kinaiyahan ni Jesu-Criso, nga si kinsa managsamang matuod nga Tawo ug matuod nga Dios. Ang tinago nga bahin sa simbahan (tan-awa usab sa 6.3) dili matugkad sa tawhonong pangatarungan, apan mamakab-ot pinaagi sa pagtoo ug masinatian, pananglitan diha sa mga sacramento ug sa gisulti nga pulong sa Dios, nga diha sa tanang mga tima-ilhan sa balaang kaluwasan ug balaang pagkahaduol. Ang napadayag nga bahin sa simbahan maoy usa ka pakisayranan ngadto sa matuod nga pagkatawo ni Jesu-Cristo. Sama sa Tawo nga si Jesus, ang simbahan bahin sa kasaysayan sa tanang katawhan, bisan tuod ang Tawo nga si Jesus walay sala - nga dili mao ang kahimtang sa gipadayag nga bahin sa simbahan. Kini naga-ambit diha sa pagkamakasasala sa mga tawo ibabaw sa natala sa mga tawo nga nanagpamuhat sulod niini. Busa ang kasaypanan ug kakulangon sa tawhonong kasaysayan naanaa usab diha sa simabahan. Ang Apostolicum igo lamang mihimu sa kasayuran ngadto "simbahan nga balaan tibuok kalibutan". Ang ginahan-ay nga "usa 69
ka balaan tibuok kalibutan ug simbahang apostoliko" gikuha gikan sa Credo sa Nicaea-Constantinople. Kining pagpanghan-ay nagahimu sa gikinahanglanong sumbanan sa simbahan ni Cristo nga tin-aw: kini maoy "usa", kini maoy "balaan", kini maoy "tibuok kalibutan", ug kini maoy "apostoliko". Ang simbahan "usa": ang kamatuoran nga ang simbahan ni Jesu-Cristo usa gipasikad ibabaw sa pagpanghimatuod sa usa ka Dios. Ang Dios, nga Amahan, mao ang Magbubuhat. Si Jesu- Cristo mao lamang ang ulo sa simbahan. Siya mao ang usa ka Ginoo. Ang usa ka Espiritu Santo nanagpamuhat niining maong simbahan ug nagapuno sa mga magtotoo sa kahibalo sa kamatuoran. Ang simbahan "balaan": kining maong pagkabalaan gikahatag ngadto sa simbahan pinaagi sa Dios. Ang mga Balaang mga butang gipadayag dinhi niini - pananglitan diha sa mga sacramento - ug ang Espiritu Santo nanagpamuhat uban niini. Ang simbahan "tibuok kalibutan" (Gresyahanon: catoliko): ang pagka-tibuok kalibutan, o pagka-catoliko, sa simbahan nagapasabot nga kini maoy kinatibuk-ang nagalangkob, sa laing pagkasulti, nga kini halayo nga molapaw pa sa bisan unsa nga mamahimung masinatian sa mga tawo. Ang kinatibuk-ang pagbulot-an sa Dios nga moluwas nakakaplag og tiunay nga pagpahayag diha sa simbahan, ug busa kini nagalangkob sa managsamang anaa niining kalibutana ug niadtong anaa sa umalabot nga kalibutan, sa managsamang nangagi ug ang kasamtangan. Gani kini maga-abot unya sa umalabot ug makakaplag sa iyang pagkahingpit diha sa bag-ong kabuhatan. Ang simbahan "apostoliko": ang pagka-apostoliko sa simbahan adunay gilig-on nga dagway ug usa ka dagway nga nalambigit sa tawo. Una sa tanan, ang simbahan apostoliko tungod sa maayong balita mahitungod sa kamatayon, pagkabanhaw, ug pagbalik ni Cristo - sigon sa gisangyaw sa nag-unang mga Apostoles - gimantala sa sulod niini. Sa laing bahin, ang simbahan apostoliko tungod kay ang ministeryo nga apostoliko makasaysaynong nadayag diha sa mga Apostoles nga kinsa nagpamuhat sa sulod sa simbahan diha sa kasamtangan. 70
Diha sa makasaysayanong pagkadinayag niini ang simbahan dili makahimu sa pagbuhat nga makatarunganon ngadto sa mga gikinahanglanon sa panagkausa, pagkabalaan, pagkatibuok kalibutan, ug pagka-apostoliko. Nilibutan sa uban pang mga butang, kini usab gumikan sa pagkamakasasala sa mga tawong nga kinsa nagapamuhat niini. Bisan paman niining mga kakulangon, ang simbahan ni Cristo wala nagapabiling tinago o dili kasuldan. Kini labing tin-aw nga masinatian diin ang ministeryo sa Apostol, ang pagdihog sa tulo ka mga sacramento ngadto sa mga buhi ug mga nangamatay, maingon man ang tukma nga pagmantala sa pulong naanaa. Didto kini naanaa nga ang buhat sa Ginoo sa katubsanan*2 aron sa pag-andam sa pangasaw-onon ni Cristo alang sa kasalan sa langit gihisukad. Bisan ang tanang mga magtotoo naga-ambit diha sa pagkabalaan sa simbahan, ang hagip-ot nga kahulogan sa "katilingban sa mga balaan" bisan paman niana adunay usa ka escatolohikal nga sukod. Kini nagalangkob niadtong si kinsa mahisakop ngadto sa pangasaw-onon ni Cristo, ug busa mapadayag lamang unya sa pagbalik na ni Cristo. Sa mas halapad nga kina-adman, bisan pa niana, ang "katilingban sa mga balaan" usab adunay usa ka kasamtangang sukod: kini nagalakbit sa tanan nga kinsa bahin sa simbahan ni Cristo. Sa katapusan, ang "katilingban sa mga balaan" mapadayag unya sa bug-os nga kahingpitan niini diha sa bag-ong kabuhatan. Ang kahigayonan sa "kapasayloan sa mga sala", nga nahimu na pinaagi sa sakripisyo ni Cristo, usa usab ka matang sa pagpanghimatuod. Ang kapasikaranang kagawasan gikan sa balaod sa sala mahitabo pinaagi sa Balaang Bautismo sa tubig, nga diin ang sala nga panulondon mahugawan. Ang Ika-tulo ka Artikolo sa Pagtoo nagatapus sa duha ka escatolohikal nga mga paglaum, sa gika-ingon na ang "pagkabanhaw sa mga patay ug ang kinabuhing dayon". Ang pagtoo diha sa pagkabanhaw ni Jesus ug ang pagkabanhaw sa mga patay - nga maoy gilantaw nga umalabot ibabaw niini - mao ang nagalibot nga mga gikinahanglang kasigurohan sa Cristohanong Pagtoo. Ang "pagkabanhaw sa mga patay" 71
nagapahibalo sa kamatuoran nga kadtong mga nangamatay diha kang Cristo makadawat sa lawas nga pinasidunggan, diin niana sila maka-ambit sa himaya sa Dios (1 Mga Taga-Corinto 15:42- 44). Ang Ikatulo nga Artikolo sa Pagtoo nagapanapus uban sa usa ka panglantaw ngadto sa "kinabuhing dayon", nga mao ang walay hunong nga pagpakig-ambit uban sa Dios diha sa bag-ong kabuhatan. 2.4.4 Ang Ika-upat nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga ang Ginoong Jesus nagadumala sa Iyang simbahan ug niana nagpadala sa Iyang mga Apostoles, ug hangtud sa Iyang pagbalik nagapadala kanila, uban sa sugo sa pagpanudlo, sa pagpasaylo sa mga sala diha sa Iyang ngalan, ug sa pagpamautismo uban sa tubig ug sa Espiritu Santo. Ang Ika-upat nga Artikolo sa Pagtoo dugang nga nagahisgot sa tinohoan diha sa simbahan nga daan nang nahisgotan diha sa Ika-tulo nga Artikolo sa Pagtoo. Kini nga Artikolo nagasugod pinaagi sa paghisgot sa pagdumala ni Jesu-Cristo: Siya gayud mao ang nagadumala sa Iyang simbahan tungod kay "Siya mao man ang ulo sa lawas" (Mga Taga-Colosas 1:18). Nilibutan sa uban pang mga butang, kining maong pagdumala napahayag diha sa pagpadala sa mga Apostoles. Ang dako nga sugo (Mateo 28:19- 20) nagapakita nga ang pagmantala sa maayong balita ug ang pagdihog sa mga sacramento sa sinugdanan nailalum sa katungdanan sa pagka-apostol. Dinhi ang pagka-apostoliko sa simbahan, ingon nga daan na sa kadaghan gipakisayran na diha sa Ikatulo nga Artikolo sa Pagtoo, mao gihapon ang gidala ug - - - - - - - - - - - - - - 2 Ang terminong "buhat sa Ginoo sa katubsanan" maoy kadaghanang nahisabtan nga kahulogan sa buhat ni Jesus sa kaluwasan, nga hingpit na daang gikahukman. Sa diha nga kini nga termino gigamit dinhi, kini nagapahibalo ngadto sa bahin sa simbahan nga diin ang mga Apostoles nagalihok aron sa pagpahat niadtong mga gasa sa kaluwasan nga gikadulot alang sa pagpangandam sa mga inunahang bunga, ang pangasaw-onon ni Cristo. 72
gipahaluna diha sa malig-on nga patukuranan sa simbahan diha sa makasaysayanong pagpadayag niini. Ang ministeryo sa Apostol dili makasaysayanong kutob lamang didto sa kapanahonan sa nag-unang simbahan. Hinonoa kini magatuman sa bulohaton niini "hangtud sa Iyang [si Jesus] pagbalik". Kana nga gikatuman ni Jesu-Cristo pinaagi sa Iyang mga Apostoles - nga mahimung masinatian sa matag magtotoo - gipahayag diha sa magasunod: "sa pagpanudlo, sa pagpasaylo sa mga sala diha sa Iyang ngalan, ug sa pagpamautismo uban sa tubig ug Espiritu Santo." Ang sugo "sa pagpanudlo" ikapahamtang usab ngadto sa tukma nga pagmantala sa maayong balita sa kamatayon, pagkabanhaw, ug pagbalik sa Ginoo. Usa ka dugang katungdanan nga gipahupot sa katungdanan sa pagka-apostol mao ang "pagpasaylo sa mga sala diha sa Iyang [ni Jesus] ngalan" (Juan 20:23), nga mao ang nagabugkos nga pagmantala sa kapasayloan ngadto sa mga tawo ibabaw sa pasikaranan nga sakripisyo ug pagkahingpit ni Jesu- Cristo. Ang Ika-upat nga Artikolo sa Pagtoo hingpit nga nagapanapus uban sa usa ka pakisayranan sa mga sacramento sa Balaang Bautismo uban sa tubig ug ang Balaang Pagsilyo. Ang katungdanan sa pagka-apostol adunay sugo sa pagpamautismo uban sa tubig ug sa Espiritu Santo, nga mao ang pagdihog niadtong mga sacramento nga pinaagi niini ang usa ka bag-ong bihunat diha sa Dios mahimugso. 2.4.5 Ang Ika-lima nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga kadtong gitugyanan sa Dios alang sa usa ka ministeryo gi-ordinahan pinaagi lamang sa mga Apostoles, ug nga ang maong kagahum, ug panalangin, ug pagbalaan alang sa ilang pagministeryo nagagikan sa ministeryo sa Apostol. Sama sa Ika-upat nga Artikolo sa Pagtoo, ang Ika-lima nga Artikolo sa Pagtoo nagapahibalo usab sa pagkamahinungdanon 73
sa ministeryo sa Apostol. Samtang ang Ika-upat nga Artikolo sa Pagtoo nagtino sa gibugaton sa kadugtongan tali sa ministeryo sa Apostol ug ang husto nga pagmantala sa doktrina, kapasayloan sa mga sala, ug pagpangdihog sa mga sacramento, kining artikolo nagatagad sa espirituhanong ministeryo. Ang Dios mao ang nagatugyan sa usa ka tawo alang sa usa ka ministeryo. Busa ang ministeryo dili tawhonong bulohaton, ni kini kutob lamang sa kongregasyon. Hinonoa kini gasa sa Dios ngadto sa Iyang simbahan. Ang tawo sigon sa gipahayag sa Ika-lima nga Artikolo sa Pagtoo, nagadala sa iyang ministeryo pinasikad sa balaang pagbulot-an ug dili sa tawhonong paghukom. Kini gihimu o gipahamtang pinaagi sa ministeryo sa Apostol. Ang ministeryo ug ang katungdanan sa pagka-apostol makapadasig nga gidugtong sa usa ug usa. Ingon sa gisangputan, diin gani nagalihok ang ministeryo sa Apostol anaa usab ang espirituhanong ministeryo (tan-awa sa 7). Diha sa simbahan ni Cristo adunay uban pang nagkalainlaing mga gimbuhaton nga nagbulig sa pagmantala sa maayong balita ug gika-alagad alang sa kaayohan sa mga magtotoo, nga mahimu usab nga pagabuhaton bisan og walay ordinasyon. Pinaagi sa ministeryo sa Apostol, ang ministro makadawat sa "kagahum, panalangin ug pagbalaan alang sa ilang pagministeryo". Ang ministeryo dili maoy utlanan sa kaugalingon niini, nga kini wala gisangkapan alang sa kaugalingon niini, apan hinonoa kini adunay dapit sa simbahan, sa labing makanunayon anaa sa usa ka tataw nga kongregasyon. Ang terminong "pag- ministeryo" nasabtan ingon nga pag-alagad ngadto kang Jesu- Cristo ug sa kongregasyon. Ang ordinasyon ngadto sa usa ka espirituhanong ministeryo naghiusa sa tulo ka mga gasa: "kagahum, panalangin, ug pagbalaan". Hilabi na gayud sa mga ministeryo sa kaparian, ang elemento sa "kagahum" may mabug-at nga importansiya, tungod kay sila gihatagan man sa kagahum sa pagpasaylo og mga sala pinaagi sa sugo sa Apostol ug sa pagbalaan sa Balaang Kumonyon. Ang mga ministeryo sa kaparian nakig-ambit diha sa husto nga pagdihog sa mga sacramento pinaagi sa mga Apostoles. 74
Ang husto nga pagmantala sa tibuok kalibutang pagbulot-an sa Dios nga moluwas mahitabo usab pinaagi sa "kagahum" nga gidihog pinaagi sa katungdanan sa pagka-apostol. Pinaagi sa "panalangin", ang managsamang ministeryo sa kaparian ug ang mga Deacono gikapasigurohan sa balaan nga pag-ayoda ug tabang sa Espiritu Santo diha sa pagpamuhat sa ilang mga ministeryo. Ang "Pagbalaan" nagapunting sa kamatuoran nga ang Dios mismo sa Iyang kaugalingon, sa Iyang pagkabalaan ug pagka dili masupak, nga si kinsa nagapangita sa pagpamuhat pinaagi sa ministeryo. Ang "Pagbalaan" gikinahanglan usab tungod kay ang simbahan "balaan" man. Bisan tuod ang ministro gipili sa Dios, kini mahimung mahitabo nga siya dili mobuhat nga makatarunganon sa iyang ministeryo o tingali mapakyas pa gani niini. Bisan pa niani, wala kini mag-awhag nga pagsukiton ang tibubdan nga pagtawag sa Dios. Maingon nga ang "kagahum, panalangin, ug pagbalaan alang sa ilang[mga ministro] pagministeryo" nagasukad man sa ministeryo sa Apostol, ang matag ministro nagabarog diha sa usa ka mahugot nga kalambigitan ngadto sa ministeryo sa Apostol. 2.4.6 Ang Ika-unom nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga ang Balaang Bautismo sa tubig mao ang unang lakang sa pagkabag-o sa usa ka tawo diha sa Espiritu Santo, ug nga ang tawong nabautismohan gisagop diha sa pakig- ambitay niadtong mga nitoo ni Jesu-Cristo ug nagapanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo. Ang Ika-unom nga Artikolo sa Pagtoo nagahisgot sa Balaang Bautismo sa tubig. Kini nagapahayag sa gikinahanglang mga elemeto sa Balaang Bautismo sa tubig. Pinaagi sa bautismo ang kapasikaranang panagbulag tali sa mga katawhan ug sa Dios gitangtang. Dili kini mahitabo pinaagi sa pagkahingpit sa tawo, nga sa pagsulti pa pinaagi sa iyang kinabubot-ong paghukom nga mobalik ngadto sa Dios, apan hinonoa tungod kay ang Dios mipaduol sa Iyang kaugalingon ngadto sa tawo ug nagapahigawas 75
kaniya gikan sa pagdumala sa sala. Pinaagi niining buhat sa gugma ug kahangawa Dios, ang mga tawo naga-ambit diha sa sakripisyo ni Cristo ug sa Iyang gahum nga mobuntog sa sala. Kini nahimung suod nga natin-aw diha sa kamatuoran nga ang sala nga panulondon mahugasan pinaagi sa Balaang Bautismo sa tubig ug nga ang nabautismohan nahisakop na diha sa simbahan ni Cristo. Busa niana siya mahimung usa ka Cristohanon. Ang Balaang Bautismo sa tubig wala pa naglangkob sa tanan nga gikinahanglanon alang sa usa ka tawo aron mahimung usa ka bag-ong binuhat atubangan sa Dios. Kini mao ang "unang lakang ngadto sa pagbag-o sa usa ka tawo diha sa Espiritu Santo." Kining maong paagi sa pagbag-o diha sa Espiritu Santo, nga gisugdan diha sa Balaang Bautismo, makakaplag sa iyang pagpadayon diha sa pagpahat sa gasa sa Espiritu Santo diha sa Balaang Silyo. Dayon diha pa lamang ang usa ka tawo matawo pag-usab diha sa tubig ug sa Espiritu. Ang Balaang Bautismo sa tubig wala lamang magalangkob sa pakig-ambitay uban sa Dios, apan sa pakig-ambitay usab sa mga Cristohanon nga nagalibot sa usa ug usa, tungod kay "ang tawo nga nabautismohan gisagop man diha sa pakig-ambitay niadtong nagapanoo ni Jesu-Cristo ug nagapanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo". Ang Pagtoo kang Jesus ingon nga mao ang Cristo ug ingon nga mao ang Ginoo - nga sa gikaingon na isip mao ang gahum nga magahatag og kahulogan sa kang kinsang kinabuhi - maoy butang nga nagapabugkos sa tanang Cristohanong magtotoo nga nagakahiusa. 2.4.7 Ang Ika-pito nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo ako nga ang Balaang Panag-ambit gipasiugdahan mismo sa Ginoo alang sa handumanan sa maka-usang gidala, bug-os nga makatarunganong sakripisyo, ug mapait nga pag- antus ug kamatayon ni Cristo. Ang takus nga pag-ambit sa Balaang Panag-ambit magatukod sa atong pakig-ambitay ni Jesu-Cristo, nga atong Ginoo. Kini pagasaulogon uban sa wala gipatubo nga tinapay ug vino; ang duroha kinahanglang 76
pagabalaanon ug ipang-apodapod pinaagi sa usa ka ministro nga gihatagan og kagahum sa usa ka Apostol. Maingon nga ang Ika-unom nga Artikolo sa Pagtoo nagapahibalo sa Balaang Bautismo, ingon man usab ang Ika-pito nga Artikolo sa Pagtoo nagahisgot mahitungod sa Balaang Panag- ambit. Ang unang pagpanulti nagalakbit sa sinugdanan niini pinaagi kang Jesu-Cristo. Ang ikaduha nga pagpanulti nagasugilon sa mga epekto sa takus nga pag-ambit sa Balaang Panag-ambit, ug ang katapusang pagpanulti nagtataw niini nga ang ministrong may kagahum gikinahanglanon alang sa pagbalaan ug pag-apodapod sa Panihapon sa Ginoo. Sa pagsugod, ang artikolo nagapahibalo nga ang Balaang Panag-ambit mao ang pagpangaon sa handumanang pagsaulog. Kining bahina daan nang gihatagan og gibug-aton diha sa labing karaan nga sulat nga gipasa nganhi kanato mahitungod sa Balaang Panag-ambit. Si Jesu-Cristo mismo mao gayud ang naga- awhag sa mga magtotoo sa paghinumdom Kaniya (1 Mga Taga- Corinto 11: 24-25). Ang Balaang Panag-ambit naga-awhag sa pag- isip sa "maka-usang gidala, bug-os nga makatarunganong sakripisyo, ug mapait nga pag-antus ug kamatayon ni Cristo". Sa pagsugod, ang sacramento nagsaulog og handumanan sa sakripisyo ni Jesus ug sa walay katapusang pagkamahinungdanon niini. Kini gidugtong sa "pag-antus og kamatayon" ni Jesus sigon sa gipamatud-an sa mga maayong balita. Busa ang Balaang Panag-ambit naga-awhag sa walay langan nga pag-isip sa tinuoray nga mga panghitabo sa wala pa ang paglansang sa krus, maingon man sa nagapadayong pagkamahinungdanon sa kamatayon Cristo didto sa krus. Ang Pag-ambit sa Balaang Panag-ambit adunay usa ka dakung epekto. Ang unang gikinahanglan mao ang "takus nga pag-ambit" (1 Mga Taga-Corinto 11:27), nga nahimung posibli, taliwala sa ubang mga butang, pinaagi sa pagtoo, sa pagdawat sa kapasayloan sa mga sala, ug usa ka mahinulsolon nga kasingkasing. Ang "pakig-ambitay ni Jesu-Cristo, nga atong Ginoo" mahitabo nga "matukod" pinaagi sa takus nga pag-ambit sa Balaang Panag-ambit (Juan 6:56). Niining dapita, ang Balaang 77
Panag-ambit nagapalig-on sa pagtoo kang Jesu-Cristo maingon man sa tinguha ug sa abilidad sa pagsunod Kaniya. Sa Balaang Panag-ambit, ang mga magtotoo adunay pakig-ambitay nga iya sa sacramento ni Jesu-Cristo ingon nga ilang Ginoo, ug ginapalig- on aron sa paghan-ay sa ilang mga kinabuhi sumala niini. Dayon ang artikolo nagpadayon sa paghisgot mahitungod sa pagpanghimu sa mga elemento sa sacramento: "Kini pagasaulogon uban sa wala gipatubo nga tinapay ug vino". Aron nga ang Balaang Panag-ambit masaulog, ang "wala gipatubo nga tinapay" ug "vino" - ang duroha manasamang katugbang sa pagkaon sa Pasko - gikinahanglang maanaa. Sama sa tubig sa Balaang Bautismo, ang "tinapay nga wala gipatubo ug vino" nagatukod sa makitang gikinahanglanon alang sa sacramento. Tapus niining pakisayranan ngadto sa mga elemento sa sacramento nga makita sa gawas, ang Ika-pito nga Artikolo sa Pagtoo nagapanapus pinaagi sa paglakbit sa mga unang gikinahanglan diin pinaagi ang kamatuorang sacramento - sa gikasulti na ang pagka-anaa sa lawas ug dugo ni Cristo - mahiabot. Ang tinapay ug vino gikinahanglan nga "pagabalaanon ug ipang- apodapod sa usa ka ministro nga gihatagan og kagahum sa usa ka Apostol. Pinaagi sa ministeryo sa Apostol ug sa ministro nga gihatagan og kagahum niini, ang pagka-anaa sa lawas ug dugo ni Cristo madayag diha sa tinapay ug vino (tan-awa sa 8.2.22). Ang may kagahum nga ministeryo nga gikinahanglan aron sa pagtukod niining bug-os nga kamatuorang sacramento makalampos sa pagihimu sa duroha ka mga butang: kini nagabalaan ug nagapang-alagad sa Balaang Panag-ambit. Una sa tanan, "pagpangbalaan" o "pagbinalaan" nagapasbot sa paghiklin sa tinapay ug vino gikan sa ilang naandan nga kagamitan ("Sa ngalan sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo, Akong gibalaan kining tinapay ug vino alang sa Balaang Panag- ambit."). Kini usab nagapahayag nga ang natago nga presensiya sa lawas ug dugo ni Cristo napadayag na diha sa makita nga mga elemento sa tinapay ug vino pinaagi sa pagpahibalo sa mga pulong sa pagsugod. Niining nagalibot nga circumstansiya, ang "pagpang- 78
alagad" nagapahibalo sa buhat sa paghimu sa lawas ug dugo ni Cristo nga maduolan sa congregation, maingon sa gipahayag diha sa pagdapit sa pagdawat sa Balaang Panag-ambit ug diha sa pagapod-apod sa binalaan nga ostiyas. 2.4.8 Ang Ika-walo nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga kadtong nabautismohan sa tubig gikinahanglan nga, pinaagi sa usa ka Apostol, makadawat sa gasa sa Espiritu Santo aron nga makab-ot ang pagka-anak sa Dios ug pinaagi niana makab-ot ang unang gikinahanglan aron mahimung usa ka inunahang bunga. Ang Ika-walo nga Artikolo sa Pagtoo nagahisgot mahitungod sa Balaang Silyo o ang Balaang Bautismo sa Espiritu, nga sa gika- ingon na ang pagpahat sa gasa sa Espiritu Santo ngadto sa mga magtotoo. Ang Balaang Silyo mao ang bugtong sacramento nga gikatugyan lamang ngadto sa ministeryo sa Apostol. Ang unang gikinahanglan alang sa pagdawat niining sacramento mao ang Balaang Bautismo sa tubig. Kadto lamang kinsa nabautismohan na ang makadawat sa gasa sa Espritu Santo. Ang Balaang Silyo adunay duroha nga epekto sa kasamtangan ug sa umalabot: ang kasamtangang epekto sa pagdawat sa gasa Espiritu Santo mao ang "pagka-anak sa Dios" (Mga Taga-Roma 8: 14-17). Kadtong mga Cristohanon kansang nangatawo pag-usab sa tubig ug Espiritu maka-angkon sa "pagka- anak sa Dios". Kini nagalangkob, maingon man kaniadto, sa usa ka pagpaabot sa kaugmaong kahimtang sa mga magtotoo sa inunahang bunga, ug usa ka "harianong pagka-sacerdote " (1 Pedro 2:9). Ingon nga sangputanan, ang "pagka-anak sa Dios" mao kana nga kahimtang sa usa ka tawo atubangan sa Dios nga gikinaiyahan pinaagi sa tanang mga sacramento ug ang pagpahiuyon sa kang kinsang kinabuhi pinaagi sa pagbalik ni Cristo, sumala sa hustong pagmantala sa maayong balita. Ang umalabot nga epekto sa pagdawat sa gasa Espiritu Santo mao ang pagkab-ot sa kahimtang sa inunahang bunga, apan pinaagi sa bautismo sa Espiritu, siya 79
makadawat sa unang gikinahanglan alang sa pagkab-ot niini. Kon ugaling ang magtotoo magapanglimbasog alang sa adlaw ni Cristo, siya mahisakop ngadto sa pangasaw-onong kongregasyon, o ang "katilingban sa mga balaan". Ang mga nasilyohan nga magtotoo gitugyanan sa bulohaton sa mapadayonong pagsunod kang Cristo ug sa pagtugot sa ilang mga kaugalingon nga mama-andam alang sa pagbalik ni Jesu-Cristo pinaagi sa pulong ug sacramento. 2.4.9 Ang Ika-siyam nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga ang Ginoong Jesus may kasigurohan nga mobalik maingon nga Siya mikayab didto sa langit ug nga Siya magakuha ngadto sa Iyang kaugalingon sa mga inunahang bunga gikan sa mga nangamatay ug mga buhi nga naglaum ug nangamdan sa Iyang pag-abot; nga tapus sa kasalan didto sa langit Siya mobalik sa kalibutan uban kanila aron sa pagtukod sa Iyang gingharian sa kalinaw, ug nga sila mohari uban Kaniya ingon nga usa ka harianong sacerdote. Tapus sa pagtakop sa gingharian sa kalinaw, Iyang himuon ang Katapusan nga Paghukom. Dayon pagabuhaton sa Dios ang usa ka bag-ong langit ug usa ka bag-ong yuta ug magapuyo uban sa Iyang katawhan. Ang Ika-siyam nga Artikolo sa Pagtoo nagabarog alang sa usa ka escatolohikal nga pagpatin-aw sa mga nagakauyon nga mga pamahayag diha sa Ika-duha nga Artikolo sa Pagtoo (ang pagbalik ni Cristo, ang pagkabanhaw sa mga patay, kinabuhing dayon). Ang detalye niining artikolong nagapasundayag sa dakung bulohatonon niining umalabot nga mga panghitabo gitudlo diha sa pagtoo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Ang sinugdanan sa artikolo nagapahibalo sa Mga Buhat 1:11 "Kining maong Jesus nga gikuha gikan kaninyo ngadto sa langit, mobalik ra unya sa paagi nga sama sa inyong nakita sa Iyang pagsaka sa langit." Labaw pa niana, ang artikolo ginatukod ibabaw sa escatolohikal nga pamahayag nga hinimu diha sa Ika- duha nga Artikolo sa Pagtoo. 80
Inubanan sa pagbalik ni Jesu-Cristo mao ang kamatuoran nga ang Ginoo "magakuha alang sa Iyang kaugalingon sa mga inunahang bunga sa mga nangamatay ug mga buhi nga naglaum ug nangamdan sa Iyang pag-abot" (1 Mga Taga-Tesalonica 4: 16- 17). Ang "inunahang bunga sa mga nangamatay ug mga buhi" pagahatagan ug usa ka espirituhanong lawas ug pagasakgawon diha sa pagbalik ni Cristo. Ang "inunahang bunga" mao kadtong mga nahimung gipanagiyahan sa Dios, naga-amuma ug usa ka madasigong pagpaabot sa bumabalik nga Ginoo, ug nagatugot sa ilang kaugalingon nga mainandam alang sa pagbalik ni Cristo. Ang pagbalik ni Cristo mao ang kinataliwad-an nga panghitabo diin ang lain pang mga panghitabo nga escatolohikal naga-agad. Ang katuyoan sa pagkausab sa "nangamatay ug mga buhi" mao ang pakig-ambitay uban kang Jesu-Cristo, nga gisimbolohan pinaagi sa "kasalan sa langit". Ang "kasalan sa langit" nagatimri sa pagsugod sa suod nga pakig-ambitay sa Ginoo ug sa pangasawonon nga kongregasyon. Ang "kasalan sa langit" adunay kinutuban ang gidugayon. Tapus sa pagtakop niini, si Jesu-Cristo - kauban sa mga Iya - magatumong sa paghatag og pagtagad ngadto sa tanang mga tawo nga wala maka-ambit niining panghitaboa. Dayon si Jesu- Cristo mutongha nga makita ibabaw sa yuta ug magatukod sa "Iyang gingharian sa kalinaw" (Pinadayag 20: 4,6). Ingon nga usa ka "harianong sacerdote" (1 Pedro 2:9; Pinadayag 20:6), ang pangasaw-onon nga kongregasyon - nga kansang gipasumbingay ang gidaghanon "usa ka gatus ug kap-atan ka libo" (Pinadayag 14: 1) - makig-ambit sa pagdumala ni Cristo. Dayon ang maayong balita igamantala ngadto sa tanang katawhan, sa managsamang mga buhi ug nangamatay. Unya lamang "tapus sa pagtakop sa gingharian sa kalinaw" Iyang pagahimuon ang Katapusan nga Paghukom". Dayon kini mahibaloan unya sa tanang kabuhatan nga si Jesu-Cristo mao ang matarung nga maghuhukom nga gikan kang kinsa walay magapabiling tinago (Juan 5:22, 26-27). Ang nagapanapus nga pagpanulti sa Ika-siyam nga Artikolo sa Pagtoo nagahatag ug usa ka panglantaw sa umalabot nga 81
kabuhatan sa Dios: "Dayon pagabuhaton sa Dios ang usa ka bag- ong langit ug usa ka bag-ong yuta ug magapuyo uban sa Iyang katawhan." Taliwala sa ubang mga butang, ang Pinadayag 21 ug 22 nagapahisayod sa bag-ong kabuhatan. Kini mao ang dapit nga dumalaan sa hingpit nga presensiya sa Dios. Sa dihang gikaingon nga ang Dios magapuyo uban sa Iyang katawhan, kini nagapahisayod ngadto sa usa ka bug-os nga bag-ong kahimtang uban sa Dios, sa gikaingon pa nga ang "kinabuhing dayon" nga gikahisgutan na diha sa katapusan sa Ika-tulo nga Artikolo sa Pagtoo. 2.4.10 Ang Ika-napulo nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga obligado Ako nga magasugot sa kalibutanong kagamhanan bugti nga walay diosnong mga balaod ang gilapas niini. Ang Ika-napulo nga Artikolo sa Pagtoo gipasikad nga may kalahian gikan sa mga nag-una nga siyam: sa pagtandi sila nagtumong gayud sa pagkamagbubuhat sa Dios, sa Anak ug sa Espiritu Santo, sa simbahan, sa mga ministeryo niini, ug sa mga sacramento, maingon man usab alang paglaum sa umalabot, ang Ika-napulo nga Artikolo sa pagtoo nagahatag ug pagtagad sa Cristohanong kalambigitan ngadto sa estado. Ang Ika-napulo nga Artikolo sa Pagtoo nagtataw nga ang Cristohanong kinabuhi wala maghatag og kasayuran nga gawas sa paghan-ay sa kamatuoran sa lumulopyo ug sa katilingban. Kini nagapasundayag nga ang Cristohanong pagtoo sa kinatibuk-an adunay usa ka positibong kalambigitan ngadto sa estado, nga mao ang "kalibutanong kagamhanan". Kini nga positibong kalambigitan gilaktod pagsaysay pinaagi sa pulong "pagkamasinugtanon". Ang kalambigitan tali sa Cristohanong simbahan ug ang iya sa kagamhanang pangpolitika daan nang gipamalandungan diha pa sa kapanahonan Bag-ong Tugon (1 Pedro 2: 11-17). Ang pamahayag nga gihimu diha sa (Mga Taga-Roma 13: 1-7), nga 82
nagahulagway sa estado ingon nga "ministro sa Dios", dili labing iwit nga nahibaloan sa kadaghanan. Kining hamubong teksto nakahimu og daghang mga kalibog, tungod kay daw kini natan- aw nga nagsugo nga ang mga magtotoo kinahanglan nga mopakita og walay-bugti nga pagkamasinugtanon, bisan pa man ngadto sa usa ka dili matarung nga estado. Apan hinonoa, kining maong paghatag og kahulogan napakyas sa pagpasabot nga ang estado mao man ang maga-alagad ngadto sa Dios, sa lain nga pagkasulti nga ang balaang pagbulot-an - sigon sa tataw nga gipahayag diha sa Napulo ka mga Sugo, sama pananglit - mao usab unta ang sumbanan alang sa mga balaod sa estado. Ang Mga Taga-Roma 13: 1-7 mao usab ang nagapaluyo sa Ika-napulo nga Artikolo sa Pagtoo. Wala lamang kini magkinahanglan og "pagkamasinugtanon" - nga sa ato pa pagpabiling matuod gayud ngadto sa estado - apan naghatag usab og kasayoran sa sumbanan diin pinaagi niini ang maong pagkamasinugtanon giisip nga husto: "bugti nga walay diosnong mga balaod ang gilapas niini". Bisan man gani ang estado dili hingpit nga gawasnon, maingon nga kini nialalum man usab sa gikauyonan sa balaang kalagdaan. Sa labing diyotay, ang mga balaod niini kinahanglan dili mosupak sa balaang kalagdaan, apan gani mas labing maayo, anaa sa paghiuyon niini. Kon ang balaang pagbulot-an ug ang mga balaod sa estado dili magakasumpaki sa usa ug usa, apan hinonoa nagapuno sa usa ug usa diha sa usa ka gikasaligan nga ang-ang, ang mga Cristohanon obligado sa pagdawat sa balaod ingon nga usa nga postibo ug nagapabugkos. Bisan pa man, kon sila magabarug nga kabatok sa usa ngadto sa usa, ang magasunod ikapahamtang alang sa usa ka tawo: "Kinahanglan nga maoy among unahon pagsugot sa Dios inay ang mga tawo" (Mga Buhat 5:29). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Maoy katungdanan sa mga naghupot sa ministeryo sa pagka- apostol ang paghubad sa Balaang Kasulatan ug sa mga credo sa nag-unang simbahan sa paagi nga may kagahum alang sa 83
atong pagtoo. Ang usa ka importante nga resulta niini mao ang Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. (2.4) Ang Unang Artikolo sa Pagtoo nagapasabot sa pagkamagbubuhat sa Dios, nga Amahan. (2.4.1) Ang Ika-duhang Artikolo sa Pagtoo nagahisgot kang Jesu- Cristo, ang pasikaranan ug sulod sa Cristohanong Pagtoo. (2.4.2) Ang Ika-tulo nga Artikolo sa Pagatoo nagapanghimatuod sa tinohoan diha sa Espirtu Santo, ang ika-tulo nga persona sa usa ka Dios, pagtoo diha sa simbahan, ug uban nga mga elemento sa kaluwasan. (2.4.3) Ang Ika-upat nga Arikolo sa Pagtoo nagapamahayag nga si Jesu-Cristo nagadumala sa Iyang simbahan ug nga ang pagpahayag niining maong padumala mao ang pagpadala sa mga Apostoles. (2.4.4) Ang Ika-lima nga Artikolo sa Pagtoo nagapahayag nga mismo ang Dios gayud ang nagatudlo sa usa ka tawo nga makadawat og usa ka espirituhanong ministeryo, ug kana nga ministro makadawat og kagahum, panalangin, ug pagkabinalaan pinaagi sa ministeryo sa Apostol. (2.4.5) Ang Ika-unom nga Artikolo sa Pagtoo mapahamtang sa Balaang Bautismo sa tubig. (2.4.6) Ang Ika-pito nga Artikolo sa Pagtoo nagahisgot mahitungod sa Balaang Panag-ambit. (2.4.7) Ang Ika-walo nga Artikolo sa Pagtoo may kahimoan mahitungod sa Balaang Pagsilyo. (2.4.8) Ang Ika-siyam nga Artikolo sa Pagtoo nagahisgot bahin sa pagbalik ni Cristo ug ang mga panghitabo nga magasunod. (2.4.9) Ang Ika-napulo nga Artikolo sa Pagtoo nagagisgot mahitungod sa kalambigitan sa Cristohanon ngadto sa estado. (2.4.10) 84
Ika-3 nga Hugna Ang Tulo ka persona sa Dios
87
3 Ang Tulo ka persona sa Dios Ang Amahan, Anak, ug Espiritu Santo maoy nagalangkob sa usa ka Dios. Ang tulo ka persona nga Dios gikan sa eternidad gipamatud-an pinaagi sa kaugalingong pagpadayag sa Dios sulod sa kasaysayan sa kaluwasan, nga nagahimung tataw nga ang Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo diay nagalungtad, naghimu, nagbuhat, ug naga-ayoda sukad pa sa sinugdanan. Diha sa daang pakigsaad ang Dios labing makusganong mipadayag sa Iyang Kaugalingon ingon nga Dios, ang Amahan, sa diha nga ang bulohaton sa Anak, ug sa Espiritu Santo dako pa kaayong natago gikan sa mga katawhan. Gikan sa panglantaw sa Bag-ong Tugon, si Apostol Pablo nagbutyag nga ang Anak sa Dios diha nang daan sa panahon nga ang katawhan sa Israel nagapanaw didto sa kamingawan (1 Mga Taga-Corinto 10:4). Labaw pa niana, managsama nga ang Marcos 12:36 ug Mga Hebreohanon 3:7 nasaysay nga ang Espiritu Santo daan na nga nakigsulti diha sa daan nga pakigsaad. Ang pagpakatawo, kamatayon, ug pagkabanahaw sa Anak sa Dios, maingon man sa pagpadala sa Espiritu Santo, nagatugot sa mga magtotoo sa pag-ila sa Dios ingon nga tulo ka persona. Diha sa Juan 16: 13-15, si Jesu-Cristo nagaguhit sa mga kalihokan sa tulo ka persona sa Dios: nga kadtong mga nahisakop sa Anak nahisakop usab sa Amahan, ug kadtong mga ginabutyag sa Espiritu Santo, Iyang gidala gikan sa Amahan ug sa Anak. Ang tulo ka persona sa Dios maoy usa ka Dios diha sa pakig-ambitay sa Amahan, Anak, ug Espiritu. Siya nanagpangita sa paghimu niining Iyang pakig-ambitay nga mahimung kaduolan sa mga katawhan. 3.1 Ang kinaiya sa Dios Ang Dios, diha sa Iyang kinaiyahan ug kalihokan, dili gayud masabtan pinaagi sa tawhonong pagpanabot. Ang pagduol sa Dios diha sa Iyang pagkagamhanan ug pagkahalangdon posible lamang pinaagi sa pagtoo. Si Jesu-Cristo nipadayag sa Dios 87
ngadto sa mga tawo isip usa ka Amahan nga mahigugmaon, maluloy-on, ug napuno sa grasya, ug nagatugot kanila sa pagsinati Kaniya sa ingon. Ang dugang nga mga pinadayag gikan sa Dios gihatag pinaagi sa Espiritu Santo nga si kinsa nagatultol sa mga matinuhoon ngadto sa halalum nga mga butang sa Dios (1 Mga Taga-Corinto 2: 6-16). Ang mga ilhanan sa kinaiya sa Dios mao: Siya Mao ang (Usa lamang), Mao ang Balaan, ang Makagagahum sa tanan, ang Walay Katapusan, Mao ang Mahigugmaon, Mao ang napuno sa Grasya, Mao ang Matarung, Mao ang Hingpit. Ang Dios dili mao ang wala Mahiilhi ni natago man. Iyang gihimung salandigan ang Iyang Kaugalingon ngadto sa mga tawo, nagapakigsulti kanila, ug nagatugot kanila sa pagpakigsulti ngadto Kaniya. Ang pagpanghulagway sa balaang mga ilhanan mao ang pagpahayag sa pagkahingpit ug pagkabug-os sa Dios, apan ang tanang mga pulong nga gidala gikan sa tawhonong baruganan sa kasinatian mapakyas sa paghatag og pangatarungan sa kamatuoran sa Dios. 3.1.1 Usa ka Dios sa tulo ka persona Ang tulo ka persona sa Dios usa ka misteryo. Ang gipahan-ay nga tulo ka persona, "Sa ngalan sa Dios, nga Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo," wala migamit sa dinaghan "mga ngalan", apan sa nag-inusara: "sa ngalan". Ang usa ka Dios mao ang tulo ka persona nga Dios. Sa Iyang mga pulong ngadto sa mga Apostoles, si Jesus mitugot kanila sa pag-ila sa tulo ka persona sa Dios pinaagi sa pagsulti nga sila magapamautismo "sa ngalan sa Amahan ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo" (Mateo 28: 19). Si diha nga maghisgot kita sa Dios ingon "ang Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo", wala kita magasugyot nga kini tulo ka managkalain-lain nga mga Dios, apan hinonoa tulo ka mga persona (hypostases), nga kinsa sila mao ang Usa ka Dios. 88
3.1.2 Ang Dios, nga Usa lamang Ang pagtoo sa Dios ingon nga Usa lamang ka Dios mao ang usa sa pasikaranang mga pagpanghimatuod sa managsamang Daan ug Bag-ong mga Tugon. Ang Dios mismo nakigsulti kang Moises sa Iyang pagka-usa ug pagka-kasaligan sa Iyang Kaugalingon, nga gipahayag sa Iyang ngalan: "Ako Mao Ako" (Exodus 3:14). Ang pagpanghimatuod sa pagka-walay sama sa Dios - "Magpatalinghug ka, Oh Israel: Si Jehovah nga atong Dios, maoy usa lamang ka Ginoo!" (Deuteronomio 6:4) - nagpabilin uban sa katawhan sa daang pakigsaad hangtud na sa ilang kinatibuk-ang kasaysayan. Bisan tuod og wala masipyat nga daan nang gisulti diha sa Unang Kasugoan-"Dili ka magbaton og lain nga mga dios sa atubangan Ko" (Exodus 20:3) - hataas kaayo ang panahon sa dihang sa wala pa nagpanghimatuod ang Israel sa pagka-walay sama sa Dios nga hiniklin pa ang laing mga dios ug sa ilang pagsimba. Sa sinubli-subli, ang mga profeta nibadlong sa katawhan sa pagsimba og laing mga dios. Diha sa Isaias 45:21- 22, atong makaplagan ang mga pulong sa Dios: "Ug wala nay laing Dios gawas kanako, usa ka matarung nga Dios, ug usa ka Manluluwas; wala nay lain gawas kanako. Tumotok kamo Kanako, ug mangaluwas kamo, tanang mga kinatumyan sa yuta! kay Ako mao man ang Dios, ug wala nay lain." Tapus sa ilang pagkabalik gikan sa pagkabihag didto Babilonia, ang pagpanghimatuod mahitungod sa usa lamang ka Dios (monotesismo) nisulod diha sa kaisipan sa mga Judeo isip mao ang gikinahanglang kalahi- ang ilhanan tali kanila ug sa mga Gentil. Hangtud niining adlawa, ang tinohoan nga gipahayag diha sa Kaalam ni Salomon maoy nahimung ilhanang kalahian sa Judaismo: "Tungod kay wala nay lain pa nga Dios gawas [Kanimu]" (Kaalam ni Salomon 12:13). Kining pagpanghimatuod lig-on usab nga gipagamot sa Cristohanong pagtoo, gikan sa labing unang kongregasyong apostoliko hangtud sa kasamtangang panahon. Si Apostol Pablo nag-ayuda sa monotesismo sa walay mga pagdili sa bisan unsa nga matang. Uban sa panglantaw ngadto sa polistesismo sa mga Gresyahanon ug Romanhong mga relihiyon, siya nagsulat: "Busa 89
... kita nasayud nga ... walay nay lain nga Dios gawas sa usa lamang" (1 Mga Taga-Corinto 8:4). 3.1.3 Ang Dios, nga mao ang Balaan Sa Daang Tugon ang Dios gibalik-balik sa paghulagway ingon nga "mao ang Balaan" (Isaias 43:3; Jeremias 50: 29; Habacuc 1: 12). Ang pagkabalaan nga bahin sa kinaiyahan sa Dios, iyang pagka-mao, ug pagdumala, nagahatag og kasayuran sa kamatuoran nga Siya may harianong gahum, dili mahikap, ug halayo gikan sa mga pasipala. Kini gipamatud-an usab diha sa Pinadayag 4:8 sa mga pulong: "Balaan, balaan, balaan, ang Ginoong Dios nga Makagagahum sa tanan, nga mao ang sa kagahapon, ang sa karon, ug ang sa umalabut" (Isaias 6:3). Ang Iyang pulong ug ang Iyang pagbulot-an managkatugbang nga balaan. Ang pagkahaduol sa Dios, ang presensiya sa Maong Balaan, nga subli-subli nang nasinatian sa tibuok kasaysayan sa kaluwasan, nagasugo og pagkabalaan alang Kaniya. Ang presensiya sa nga Dios balaan ug nga kini nangayo og pagkabalaan maoy nasinatian ni Moises sa dihang iyang nakita ang nagdilaab nga kahoy ug nakadungog sa tingog sa Dios: "Dili ka magduol dinhi. Huboa ang imung mga sandalias gikan sa imung mga tiil, kay ang dapit nga imung gitindogan, yuta nga balaan" (Exodus 3:5). Ang pagkabalaan sa Dios nagabalaan sa dapit diin Siya magapadayag sa Iyang kaugalingon. Ang paghiapil sa pagkabalaan sa Dios managsamang usa ka gasa ug usa ka katungdanan: "Kamo mahimong balaan; kay ako ang Ginoo nga inyong Dios balaan man" (Levitico 19:2; cf. 1 Pedro 1: 15-16). Busa ang matag magtotoo ginaawhag nga maninguha alang sa pagkabalaan, nga kinutlo gikan sa pagkabalaan sa Dios. Busa niana ang ngalan sa Dios "pagabalaanon", nga gipahayag usab diha sa Pag-ampo sa Ginoo: "Pagabalaanon unta ang Imong ngalan" (Mateo 6:9). 90
3.1.4 Ang Dios, nga Makagagahum sa tanan Ang pagpanghimatuod sa Unang Artikolo sa Pagtoo - "Mitoo Ako sa Dios, ang Amahan, nga Makagagahum sa tanan, ang Magbubuhat sa langit ug sa yuta" - nagapamatuod nga ang Dios makabuhat sa bisan unsang butang, nga walay imposibli Kaniya, ug nga alang Kaniya walay mga makababag nga bisan unsa sa pagpatuman sa Iyang pagbulot-an. Sa Mga Salmo 135: 6 gipahayag kini ingon sa mga mosunod: "Bisan unsa nga gikahimut- an sa Ginoo, kini Iyang gibuhat, didto sa langit ug dinhi sa yuta, diha sa kadagatan ug sa tanang mga kahiladman." Ang pagkalabing gamhanan sa Dios dayag usab kaayong gipakita ngadto sa mga katawhan diha sa Iyang kabuhatan, kay pinaagi lamang sa Iyang pulong ang mga butang miabot gikan sa wala mapadayag. (Mga Hebreohanon 11:3). Sa Iyang pagkalabing gamhanan, ang Dios nagabugna sa sinugdanan ug sa katapusan: "Ako mao ang Alfa ug ang Omega,' nagaingon ang Ginoong Dios, nga mao ang sa karon ug ang sa kaniadto ug ang sa umalabot, ang Makagagahum sa tanan" (Pinadayag 1:8). Ang bag-ong kabuhatan mamahimu usab nga usa ka pagpahayag sa pagkalabing gamhanan sa Dios. Si Jesu-Cristo naghisgot usab bahin sa pagkalabing gamahanan sa Dios: "Kay sa Dios mahimu man ang tanan." (Marcos 10:27). Ang Iyang pagkalabing gamhanan gipamatud-an usab sa mga manulonda: "Kay sa Dios walay butang nga dili mahimu" (Lucas 1:37). Ang pagkalabing gamhanan sa Dios dinugyogan sa Iyang pagkaanaa sa tanang dapit ug may kasayoran sa tanang mga butang. Ang pagka-may kasayoran sa tanang mga butang sa Dios maoy gipahibalo diha sa Mga Salmo 139: 2-4: "Ikaw nahibalo sa akong paglingkod ug sa akong pagtindog; Ikaw nakasabut sa akong hunahuna bisan sa halayo. Ikaw nagasusi sa akong alagianan ug sa akong paghigda, ug ikaw nahibalo sa tanan ko nga mga dalan. Kay walay mausa ka pulong sa akong dila, kondili, Oh Ginoo, ania karon, ang tanan nahibaloan nimo." Ang samang mga salmo mao usab ang nagahatag og kasayoran sa pagkaanaa 91
sa Dios sa tanang dapit: "Kong mosaka ako ngadto sa langit, didto atua Ikaw; Kong sa Sheol pagabuhaton ko ang akong higdaanan, ania karon, didto atua Ikaw. Kong itaud ko ang mga pako sa kaadlawon, ug magapuyo sa labing mga kinatumyang dapit sa dagat, bisan pa didto magamando ang Imong kamot kanako, ug ang Imong toong kamot magagunit kanako" (bersikulo 8-10). 3.1.5 Ang Dios, nga Walay Katapusan Ang Dios, "nga Walay Katapusan", walay sinugdanan ni katapusan man. Ang Taghulat nga mga ultanan wala magalungtad alang Kaniya. "Sa wala pa patunghaa ang kabukiran, kun ang yuta ug ang kalibutan nga Imong gihimo, bisan gikan sa walay sinugdanan ngadto sa walay katapusan, Ikaw mao ang Dios sa gihapon" (Mga Salmo 90:2). Ang Dios mao ang Magbubuhat ug ang Ginoo sa kapanahonan. Dili susama sa kalibutang materyal, nga nagagad sa kapanahonan, ang Dios nagahatag og kahulogan sa kapanahonan sa harianong matang. Siya makahatag sa panahon ug makahimo usab sa pagkuha niini. Ang walay katapusang kinaiyahan sa Dios molapaw pa kutob sa makita sa tawhonong kasinatian. Kini walay kinutuban, bisan pa, kini adunay panahon. Hinonoa, ang mga nangagi, kasamatangan, ug umalabot managsamang sakop sa kasamtangang takna sa Dios. Ang Dios nga gibayaw sa ibabaw, ug nagatindog sa itaas, ang sukod sa panahon hugtanong gisugyot diha sa 2 Pedro 3:8: "Apan, mga hinigugma, ayaw kamo pagkabuta niining usa ka butang nga tinuod, nga alang sa Ginoo ang usa ka adlaw ingon sa usa ka libo ka tuig, ug ang usa ka libo ka tuig ingon sa usa ka libo ka adlaw." 3.1.6 Ang Dios, nga mao ang Mahigugmaon Diha sa daan maingon man usab sa bag-ong pakig-saad, ang Dios nagapadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga Mao ang Mahigugmaon. Tungod sa gugma Iyang gipili ang katawhan sa 92
Israel ug nagapahigawas kanila gikan sa pagkabihag sa mga Egiptohanon. Apan, ang Dios wala lamang nipadayag sa Iyang kaugalingon isip Mao ang Mahigugmaon ngadto sa katawhan sa Israel niining makasaysayanon nga buhat, apan sa katapusan ngadto sa tanang mga katawhan diha kang Jesu-Cristo: "Kay gihigugma gayud pag-ayo sa Dios ang kalibutan nga tungod niana Iyang gihatag ang Iyang bugtong Anak, aron bisan kinsa nga mosalig Kaniya dili gayud malaglag apan maka-angkon sa kinabuhing dayon" (Juan 3:16). Ang Dios wala lamang magasud- ong sa kalibutan diha sa gugma, apan ang Dios gugma (1 Juan 4:16). 3.1.7 Ang Dios, nga Mao ang Maluloy-on ug Matarung Ang Dios mao ang Usa nga Maluloy-on. Ang Iyang grasya maoy bahin sa Iyang pagkamatarung. Iyang gipakita sa mga katawhan ang grasya, kalooy, pailub, ug pagkamaayo (Mga Salmo 103: 8). Sa Iyang pagkamatarung, ang Dios mihatag ug grasya sa Iyang katawhan bisan pa man nga sila nitipas ug dalan o kun wala man nituman sa pakigsaad. "Sa nagaawas nga kasuko gitagoan Ko ang Akong nawong gikan kanimo sa usa lamang ka daklit nga panahon; apan uban sa walay katapusan nga mahigugmaong- kalolot, pagakaloy-an Ko ikaw,` nagaingon ang Ginoo, nga imong Manunubos" (Isaias 54:8). Ang Dios nga Usang Maluloy-on gipasundayag diha sa bag- ong pakigsaad pinasikad sa kamatuoran nga Siya mitan-aw sa mga katawhan, nga nangagapos sa sala, ug nagapasaylo sa ilang mga kasalanan. Si Apostol Pablo nagpamatuod nga "diha ang Dios kang Cristo, nagpasig-uli sa kalibutan ngadto sa Iyang kaugalingon" (2 Mga Taga-Corinto 5:19). Pinaagi sa grasya, ang Dios nagpadayag sa mga dili-matarung nga namatarung, ang mga makasasala nakadawat sa kapasayloan, ug kadtong mga nanginahanglan sa kaluwasan gihatagan sa kaluwasan, nga mao ang katubsanan. 93
Ang Dios matarung: "ang Iyang buhat hingpit man; kay ang tanan niya nga mga dalan mga matul-id" (Deuteronomio 32: 4). Ang mga gipanulti nga sama sa "Kay ang suhol gikan sa sala mao ang kamatayon ..." (Mga Taga-Roma 6:23) o "Oo, Ginoong Dios nga Makagagahum sa tanan, matuod ug husto ang Imong mga hukom!" (Pinadayag 16:7) maoy tin-aw nga pagpahayag sa Iyang pagkamatarung. Diha sa bag-ong pakigsaad Siya mao gayud, nga pinaagi kang Jesu-Cristo, ang magahatag sa pagkamatarung sa mga makasasala nga wala nila aniha (Mga Taga-Roma 3:24-26; 5:18). 3.1.8 Ang Dios, nga mao ang Hingpit Ang Dios hingpit. Wala Siya magakinahanglan og dugang nga pagumento, kausaban, o bisan usang dugang nga kalamboan. Siya ang Usa nga Walay Pagkausab ug dili ginapos sa tanang mga matang nga angay pagauyonan ug mga pag-aghat. Ang Iyang mga buhat dili pinasikad ibabaw sa sakop sa gawas nga panginahanglan, apan diha lamang sa Iyang bug-os nga harianong pagbulot-an. Ang Dios nipadayag sa Iyang kaugalingon ngadto kang Moises isip ang Usang Hingpit nga si kinsa bug-os nga nagakauyon sa Iyang kaugalingon: "AKO MAN ANG MAO AKO" (Exodus 3:14). Ang pagkahingpit sa Dios suod kaayong nadugtong sa Iyang pagkamaayo: ang matag butang nga nagapanghitabo diha sa Dios, ang matag butang nga nagagikan Kaniya o nahimu pinaagi Kaniya, hingpit ug maayo man. Ang pagkahingpit sa Dios gipasundayag usab pinaagi sa kamatuoran nga walay hingpit nga kalainan ni sa bisan usang matang tali sa Iyang pagbulot-an ug sa Iyang mga buhat, tali sa Iyang mga katuyoan ug ang pagbuhat nila niini. Ni adunay bisan unsang kapakyasan sa Dios, kun bisan usa man nga butang nga magakuha sa pagkahingpit sa kaugalingon niini. Ang kabuhatan nagaambit sa pagkahingpit sa Dios ug pagkamaayo, ug tungod niining maong katarungan nga ang Dios nakakaplag sa Iyang kabuhatan nga "maayo kaayo" (Genesis 1:31). 94
Ang pagkahingpit sa Dios nakig-usa usab sa kamatuoran. Sa Dios walay kabakakan, pagpahisalaag, o kawalay-kasigurohan. "ang Kamatuoran mao ang natingban sa imong pulong" (Mga Salmo 119:160). Ang balaang pulong kasaligan. Ang Dios nagabugkos sa Iyang kaugalingon sa Iyang mga saad ug mao ang matuod. Ang kamatuoran sa Dios nagakauyon sa Iyang kaalam. Ang Dios nagadumala ug nagapuno niini sa tibuok nga kabuhatan: "Ang Kaalam makusganong nagaabot gikan sa kinatumyan dapit ngadto sa pikas nga kinutuban: ug sa matamis nga pagbuhat siya nagapahimutang sa tanang mga butang" (Kaalam ni Salomon 8:1). Ang pagkahingpit sa Dios mahimung laktod nga masinatian diha kang Jesu-Cristo, "ang mag-uugmad ug maghihingpit sa atong pagtoo" (Mga Hebreohanon 12:2) kay Siya hingpit man sa Iyang mga ngabil ug paggawi. Si Jesu-Cristo mao ang panagingnan ug magtutudlo nianang pagkahingpit nga paga-paningkamotan nga makab-ot sa mga katawhan. (Mga Taga-Filipos 2:5). Ang "dauganan alang sa ganti sa langitnong pagtawag sa Dios" (Mga Taga-Filipos 3:14) - sa laing pagkasulti - ang pagkahingpit maoy usa ka escatolohikal nga kinaiyahan. Ang makasasala nga mga tawo tingali magapaningkamot pagayo alang sa kahingpitan, apan kini dili nila mamakab-ot. Sa takna nga sila pagadawaton na sa pagbalik ni Cristo ug pagatugotan na aron sa pagapil diha sa bag-ong binuhat ang Dios sa katapusan magatugot sa mga tawo sa pakigambitay nga bug-os diha sa Iyang pagkahingpit. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo mao ang usa ka Dios, nga si kinsa daan nang nagalungtad, naghimu, nagbuhat, ug naga-ayoda sukad pa sa sinugdanan. (3) 95
Sa Iyang kinaiyahan ug kalihokan, ang Dios dili gayud masabtan sa mga tawo. Ang pagduol ngadto Kaniya mahimu lamang pinaagi sa pagtoo. (3.1) Ang usa ka Dios mao ang tulo ka persona nga Dios: Amahan, Anak, ug Espiritu Santo. Dili kini usa ka pakisayranan sa tulo ka managkalain-lain nga mga Dios, apan hinonoa tulo ka mga persona (hypostases). (3.1.1) Ang pagtoo sa Dios ingon nga Usa lamang ka Dios (monotesismo) maoy usa sa mga pasikaranang mga pagpanghimatuod sa managsamang Daan ug Bag-ong mga Tugon, ug malig-on nga naghupot diha sa Cristohanong pagtoo gikan sa labing unang kongregasyon nga apostoliko hangtud na sa kasamtangan (3.1.2) Ang pagkabalaan - harianong gahum, pagka-dili masupak, pagkahalayo gikan sa mga pasipala - bahin sa kinaiyahan sa Dios, pagkamao, ug pagdumala. Ang Iyang pulong ug ang Iyang pagbulot-an managkatugbang nga balaan. (3.1.3) Ang Dios makahimu sa bisan unsa. Walay bisan unsang matang sa mga utlanan alang Kaniya. Ang Iyang pagkalabing gamhanan nagalangkob usab sa pagkamay-kasayoran sa tanang mga butang ug pagkaanaa sa tanang dapit. (3.1.4) Ang Dios walay sinugdanan ni katapusan man. Ang pagkawalay katapusan sa Dios walay kinutoban, apan dili walay panahon. Siya mao ang Magbubuhat sa panahon ug busa busa labing gamhanan sa tanang sukod sa panahon. Ang mga nangagi, kasamatangan, ug umalabot managsamang sakop sa kasamtangang takna sa Iyang atubangan. (3.1.5) 96
"Ang Dios gugma" (1 Juan 4:16). Siya usab nagapalita sa Iyang kaugalingon diha sa kasaysayan isip usa ka mahigugmaon nga Dios. Labaw sa tanan, nahimu kining tin-aw sa kamatuoran nga Iyang gihatag ang Iyang Anak alang sa tanang katawhan. (3.1.6) Ang Dios, mao ang Maluloy-on ug Usang Matarung. Iya usab nga gipasundayag ang Iyang grasya sa diha nga Siya magapasaylo sa mga sala. Siya magahatag sa mga makasasala og pagkamatarung pinaagi kang Jesu-Cristo. (3.1.7) Ang Dios hingpit. Ang Iyang mga buhat ug mga paagi walay sipyat. Iyang mga buhat pinasikad lamang ibabaw sa Iyang bug-os nga harianong pagbulot-an. Ang Dios nagabugkos sa Iyang kaugalingon sa Iyang mga saad ug mao ang matuod. Ang pagkahingpit sa Dios laktod nga makita diha kang Jesu- Cristo. (3.1.8) 3.2 Ang Dios - Amahan, Anak, ug Espiritu Santo Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga Amahan, Anak, ug Espiritu Santo. Busa ang Dios mahimung mailhan ingon nga tulo ka persona nga Dios. Kining kaugalinong-pagpadayag sa Dios dugang-bahin sa pasikaranan alang sa doktrina sa Tulo ka Persona sa Dios. Ang mga lihok sa Dios sa kasaysayan ug mga kabuhatan gihimo ingon nga mga tagsa-tagsa ka mga buhat sa Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo. Ang Dios mipadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga Magbubuhat, Manunubos, Tigpasig-uli, ug Magbubuhat sa bag-ong kabuhatan. Ang Dios mipadayag sa Iyang tulo ka persona nga kinaiyahan diha sa kinabuhi ni Jesus - sa Iyang pagpabautismo, pagka-usab sa dagway, pagpalansang sa krus, pagkabanhaw, ug pagkayab paingon didto sa langit - maingon man usab sa pagbubo sa 97
Espiritu Santo niadtong Pentecostes: Siya maoy Amahan, Anak, ug Espiritu Santo. Ang misteryo sa balaang tulo ka persona gipang-pahayag sa nagkalainlaing mga paagi diha sa Daan ug Bag-ong mga Tugon. Bisan pa niana, ang Balaang Kasulatan wala maghisgot sa pulong o naghatag ug bisan usang doktrina bahin sa Tulo ka Persona. Kining maong doktrina giila ug gihan-ay diha sa nag-unang simbahan pinasikad sa ikapamatuod sa biblia. 3.2.1 Mga Pakisayranan sa tulo ka persona nga Dios diha sa Daang Tugon Ang unang kapakisayran nganha sa kalihokan sa tulo ka persona nga Dios napatik diha sa unang natala sa kabuhatan (Genesis 1: 1-31; 2: 1-4). Didto ginaingon: "Ug ang Espiritu sa Dios nagalihok sa ibabaw sa nawong sa mga tubig" (Genesis 1:2) ug usab: "Dayon miingon ang Dios, 'Buhaton nato ang tawo sumala sa atong dagway ingon sa kasama nato" (Genesis 1:26), "Elohim" ang usa ka ngalan sa Dios nga gigamit diha sa orihinal nga Hebreohanong teksto, maoy kapin-sa-usa. Nagpasabot kini "ang Balaan" maingon man usab sa "mga dios" ug kinahanglang pagasabton, sa dan-ag sa maayong balita, isip usa ka kapakisayranan sa tulo ka persona nga Dios. Ang mga nagakalainlain nga balaang mga pagpadayag, sama pananglit sa "Ang Manulonda sa Ginoo" (Genesis 16: 7-11, 13; Exodus 3: 2-5; Mga Maghuhukom 6: 11-16), "Espiritu sa Dios" (Genesis 1:2), o "Espiritu sa Ginoo" (Mga Maghuhukom 3:10; Samuel 16:13 gihubad usab isip mga pakisayranan sa misteryo sa tulo ka persona sa Dios. Ang mga panghitabo ug mga pakisayranan nga diin ang numerong tulo mitungha naglakbit usab sa Tulo ka Persona: Ang tulo ka mga mensahero sa Dios nga nidu-aw ni Abraham (Genesis 18) maoy nasabtan gison sa Cristohanong tradisyon isip usa ka kapakisayran sa misteryo sa balaang Tulo ka Persona. 98
Ang kalihokan sa tulo ka persona nga Dios diha sa panalangin sa sacerdote gikan sa Numeros 6: 24-26 gihubad sa samang paagi: "Ang Ginoo magapanalangin kanimo ug magabantay kanimo; pasidlak sa Ginoo ang Iyang nawong ibabaw kanimo, ug magamaloloy-on kanimo, igabayaw sa Ginoo ang Iyang nawong kanimo, ug magahatag kanimo sa pakigdait." Ang makatulo nga pagdayeg sa mga manulonda diha sa unang pananawon sa profeta nga si Isaias giisip usab nga usa ka pagpunting sa tulo ka persona sa Dios: "Balaan, balaan, balaan ang Ginoo sa mga panon; ang tibuok nga yuta napuno sa Iyang himaya!" (Isaias 6:3). 3.2.2 Mga Pakisayranan sa tulo ka persona sa Dios diha sa Bag-ong Tugon Bisan tuod ang Bag-ong Tugon wala magbaton og usa ka bug-os nga pinahimutang nga doktrina sa Tulo ka Persona, kini sa gihapon nagapatik og mga panghitabo ug mga pagpanghan-ay nga tataw kaayong magapakita sa balaang Tulo ka Persona ug sa kalihokan niini diha sa kasaysayan sa kaluwasan. Ang usa sa mga pananglitan sa presensya sa tulo ka persona nga Dios makaplagan diha pa lamang sa pagsugod na ni Jesus sa kalihokan alang sa mga tawo sa katilingban, sa panahon, sa Iyang pagpabautismo, ang Amahan ug ang Espiritu Santo mipamatuod sa pagpadala sa nahimong tawo nga Anak sa Dios: "Usa sa Iyang paghaw-as gikan sa tubig, dihadiha nakita niya nga nabukas ang kalangitan, ug sa ibabaw niya ang Espiritu mikunsad nga ingog salampati. Ug gikan sa langit miabut ang usa ka tingog nga nag-ingon, "Ikaw akong Anak nga pinalangga; Kanimo may kalipay Ako." (Marcos 1: 10- 11). Ang Anak sa Dios, ingon sa gipadayag dinhi, nagapamuhat diha sa pakighiusa sa Amahan ug sa Espiritu Santo. Ang Amahan, Anak, ug Espiritu Santo gihisgotan usab diha sa sugo sa pagpamautismo, nga gitugyan ni Jesu-Cristo sa Iyang mga Apostoles sa wala pa Siya mikayab didto sa langit. (Mateo 28:18-19). 99
Ang mga timailhan sa panagkausa tali sa mga persona sa Tulo ka Persona makaplagan diha sa maayong balita sumala ni Juan, nga nagsulti mahitungod sa panagkausa tali sa Anak ug sa Amahan, ug diin si Jesu-Cristo nagaingon: "Ako ug ang Akong Amahan usa ra" (Juan 10:30; cf. Juan 1: 1, 18). Ang saad sa Espiritu Santo nagapamatuod usab sa tulo ka persona sa Dios (Juan. 16: 13-15). Aduna pay dugang nga mga kapakisayran sa tulo ka persona sa Dios diha sa mga sulat sa Bag-ong Tugon. Makaplagan sila diha sa mga pagdayeg sa Dios maingon man usab sa pagkasulti sa usa sa mga panalangin. Sumala pa sa, 1 Mga Taga- Corinto 12: 4-6 namahayag: "Adunay mga nagakalainlaing mga hiyas, apan aduna mao rang usa ka Espiritu; ug adunay nagakalainlaing pag-alagad, apan mao rang usa ka Ginoo; ug adunay nagakalainlaing kalihokan, apan mao rang usa ka Dios nga nagadasig niining tanan diha sa matag-usa." Kining maong hinubay naghatag og kasayoran ingon nga hinubra sa pakawalay- sama sa Dios ingon sa nagakalainlaing pagpadayag sa kaugalingon sa balaang mga persona. Ang gikaingon nga kalihokan sa Dios nga magahatag og ikapamatuod sa Iyang Tutulo ka persona nga kinaiyahan gipamatud-an usab diha sa Mga Taga- Efeso 4: 4-6): "Adunay usa lamang ka lawas ug usa ka Espiritu, maingon nga adunay usa lamang ka paglaum nga alang niini gipanagtawag kamo; usa ka Ginoo, usa ka pagtoo, usa ka bautismo; usa ka Dios ug Amahan natong tanan, nga ibabaw sa tanan ug anaa sa tanan ug sulod sa tanan." Kining kalihokan sa kaluwasan sa tulo ka persona nga Dios maoy gihatagan og kasayoran diha sa 1 Pedro 1:2: "...sumala sa nahibaloan nang daan sa Dios nga Amahan ug gibalaan sa Espiritu, aron mahimong masinugtanon kang Jesu-Cristo ug masinabligan sa Iyang dugo." Ang usa ka tin-aw nga pakisayranan sa tulo ka persona nga kinaiyahan sa Dios makaplagan diha sa pagpamulong sa panalangin diha sa panapus sa ikaduha nga sulat ngadto sa mga taga Corintohanon: "Ang grasya sa atong Ginoong Jesu-Cristo, ug ang gugma sa Dios, ug ang pakig-ambit sa Espiritu Santo magauban kaninyong tanan. Amen" (2 Mga Taga-Corinto 13:13). 100
3.2.3 Ang kalamboan sa doktrina sa Tulo ka persona Ang pag-ila sa tulo ka persona nga kinaiyahan sa Dios ug ang pagpasundayag sa doktrina niini nagsugod nang daan nga dili dugay tapus nahasulat ang Bag-ong Tugon. Aron mapahayag kining mga kalabigitan sa usag-usa diha sa nagkalainlaing mga pinulongan, ang karaang pulong sa pangpilosopiya sama sa "persona" o "hypostasis", maigon man sa "substansya", gipanggamit. Ang paghan-ay sa doktrina sa tulo ka persona nagpulos, sa usang bahin, aron sa pagbutang diha sa pulong sa mga nabatonang pagpanabot pinaagi sa pagtoo, ug sa laing bahin, aron sa pagpanalipod sa pagtoo batok sa mga sumusupak sa naandang Cristohanong pagtulon-an nga naninguha sa pagdalag usa ka hulagway sa Dios nga wala motukma sa pagpamatuod sa Bag-ong Tugon. Ang doktrina sa Tulo ka persona gihan-ay niadtong unang konsiho sa ikaupat ug ikalima nga siglo. Ang pulong "Tulo ka persona" gibugna ni Theophilo sa Antioco, si kinsa nabuhi diha sa ikaduhang balintunga sa ikaduha nga siglo, apan si Tertulliano nga kanhing punglo og simbahan (ca. AD 160-220) maoy nakahimo niining ilado. Si Tertulliano nagpahimug-at sa pagka-usa sa Dios: "usang' [balaan] substansya sa tulo ka persona" (Latin: una substantia tres personae). Siya usab ang unang mipahamtang sa pulong "persona" sa Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo. Ang Konsiho sa Nicaea (AD 325) matin-aw nga nagtipig sa balaang pagka-usa sa substansya sa Amahan ug Anak. Ang laktod nga katarungan luyo niini mao ang doktrina ni Arius (namatay AD 336), si kinsa miuyon nga ang na-anaa nang daan nga Anak binuhat sa Amahan gikan sa wala, nga sa ato pa nalangkob sa unang kabuhatan sa Dios. Sa pagsupak niining maong panan- aw, ang konsiho hugtanong nipadayag nga ang Anak dili binuhat, apan daan na, gikan sa tibuok eternidad, nga bahin sa tulo ka persona nga Dios. Kining panaglantugi, nga nabaniug isip ang "Arian nga panaglantugianay", wala natapus sa Konsiho sa Nicaea, apan nipadayon hangtud sa Konsiho sa Constantinople sa AD 381. 101
Kining maong konsiho nagdala sa pagpahayag nga ang Epsiritu Santo maoy maingon nga usa ka balaang persona - ug matuod nga Dios - ingon sa Amahan ug sa Anak. Sa nagsunod nga mga katuigan, ang doktrina sa Tulo ka persona mao ang, uban sa pipila ka mga wala-malabot, kadaghanang gidawat sa mga Cristohanong katilingban. Ang mga inampingang pagdawat ibabaw sa doktrina sa Tulo ka persona, bisan paman, wala matapus. Hilabina gayud ilalum sa impluwensya sa Amahan sa Simbahan nga si Agustino (AD 354- 430), ang Simbahan sa kasadpan sa kaulahiay nipahimug-at nga ang Epsiritu Santo nagagikan nga dili-ubos gikan sa duha ang Amaham ug ang Anak. Sa pagtandi, ang Simbahan sa sidlakan nagpabilin sa usa ka mas daan nga hubad sa Credo sa Nicaea- Constantinople, nga nagapamahayag nga ang Espiritu Santo nagagikan sa Amahan pinaagi sa Anak. Ang mga Tigreporma misagop sa pagtoo diha sa Tulo ka persona sa Dios gikan sa unang simbahan (ikaduha ngadto sa ikaunom nga siglo). Walay kalabot sa gikahisgotan na nga nagkadaiyang hubad kabahin sa Espiritu Santo, ang doktrina sa Tulo ka persona maoy nailhan sa tanang Cristohanong kasimbahanan. Kini nakalip sa labing kapasikarang mga pamahayag sa Cristohanong pagtoo ug maoy usa ka gikinahanglang tima-ilhan nga magapaila niini gikan sa duha ka laing mga relihiyon nga Abrahamnon, Judaismo, ug Islam. Sa ikanapulog duha nga synod sa simbahan didto sa Toledo (AD 675) gimantala nga: "Ang Amahan nahisama ingon sa Anak, ang Anak nahisama ingon sa Amahan, ang Amahan ug Anak nahisama ingon sa Espiritu Santo, sa gikaingon na nga pinaagi sa kinaiyahan usa ka Dios." 3.2.4 Ang pagkahi-usa sa tulo ka balaang persona Ang mga Cristohanon nagapanghimatuod sa usa ka Dios nga tulo ka persona. Ang matag-usa ka sagradong mga persona - Amahan, Son, ug Espiritu Santo - matuod nga Dios. Ang Cristohanong pagtoo namahayag ng ang Dios - Amahan, Anak, 102
ug Espiritu Santo - nagalungtad nang daan, sa gika-ingon na nga gikan sa eternidad. Sumala pa, ang "Amahan", "Anak", ug "Espiritu Santo" dili lamang ingong mga ngalan nga gikatudlo sa nagkalainlaing mga kahimtang sa pagkamo ug pagpadayag sa Dios. Apan hinonoa ang tulo ka mga ngalan nagtindog alang sa sagradong persona nga si kinsa maglahi sa usag usa sa ilang pagkamao. Sa pagkatinuod ang Amahan dili mao ang Anak, ug ang Anak dili mao ang Amahan. Kini tungod kay ang "Amahan" mao ang naga- anak, ang "Anak" moa ang usang inanak, ug ang "Espiritu Santo" mao ang usang nakagikan sa duroha. Ang tulo ka mga sagradong mga persona walay bugto nga nagakalambigit ug walay katapusang nagaka-usa. Ang panagkalahi sa tulo ka mga sagradong persona wala makapatunaw sa panagka-usa sa Dios, kay sila usa man sa kinaiyahan, o substansya. Diha kanila walay panagkasumpaki sa pagbulot-an. Ang Amahan bug-os nga na anaa sa Anak, bug-os nga na anaa sa Espiritu Santo. Ang Anak bug-os nga na anaa sa Amahan, bug-os nga na anaa sa Espiritu Santo. Ang Espiritu Santo bug-os nga na anaa sa Amahan, bug-os ng na anaa sa Anak. Ang mga Cristohanon nagapanghimatuod nga ang tanang mga buhat sa Dios diha sa kabuhatan, kaluwasan, ug ang bag- ong binuhat maoy mga buhat sa Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo. Samtang ang tanang mga balaang buhat maoy, sa susamang panahon, mga buhat sa Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo, sila dili kanunay nga mapasundayag sa managsamang paagi. Kon sa pagtandi ang kabuhatan maoy nabuhat sa Dios nga Amahan, ug Dios nga Anak, dili si kinsa sa Dios nga Amahan ni sa Dios nga Epsiritu Santo, apan ang Dios nga Anak lamang, ang nahimung nagpakatawo. Dili si kinsa sa Amahan ni sa Anak, apan hinonoa ang Espiritu Santo lamang, ang gibubo. Sa Cristohanong tradisyon, ang tulo ka mga sagradong persona tagsa-tagsang gikatudlo sa usa ka punto sa pagpahimug-at (pagpatukma): Ang Dios nga Amahan mao ang Magbubuhat, ang Anak mao ang Manunubos, ug ang Espiritu Santo maoy Magbubuhat sa bag-ong binuhat. 103
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga buhat sa Dios diha sa kabuhatan ug sa kasaysayan maoy mga buhat sa Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo. (3.2) Ang mga kapakisayran sa tulo ka persona sa Dios makaplagan diha sa unang talaan sa kabuhatan, diha sa tulo ka mga mensahero nga miduaw ni Abraham, sa makatulo ka pilo nga panalangin ni Aaron, ug diha sa makatulo ka pilo nga pagdayeg sa angel diha unang panan-awon sa profeta nga si Isaias. (3.2.1) Ang usa ka pananglitan alang presensya sa tulo ka persona nga Dios makaplagan sa pagpabautismo ni Jesus, sa dihang ang Amahan ug ang Espiritu Santo mipamatuod sa pagpadala sa Anak. Ang Amahan, Anak, ug Espiritu Santo gihisgutan usab sa labing dako nga sugo ni Jesus maingon man diha sa hinan- ay nga benediksyon nga napatik diha sa 2 Mga Taga-Corinto 13:13. (3.2.2) Ang doktrina sa tulo ka persona sa Dios gihan-ay sa panahon sa Konsihong Ecumenical sa ikaupat ug ikalima nga siglo. Sa Konsiho sa Nicaea ang balaang pagka-usa sa substansya sa Amahan ug sa Anak nahimong magbubugkos nga doktrina. Diha sa Konsiho ni Constantinople ang pagka-usa sa substansya sa Espiritu Santo uban sa Amahan ug sa Anak natipigan ingon nga doktrina. (3.2.3) Ang "Amahan", "Anak", ug "Espiritu Santo" managkalahi nga mga sagradong persona sa ilang pagkamao, bisan pa niini, sila walay bugto nga nagakalambigit ug walay katapusang nagaka-usa. (3.2.4) Sa Cristohanong tradisyon, ang tulo ka mga sagradong persona gikatudlo sa usa ka pinasahi nga punto sa pagpahimug-at: Ang Dios nga Amahan mao ang Magbubuhat, samtang ang Dios nga Anak, mao ang Manunubos, ug ang Dios nga Espiritu Santo, maoy Magbubuhat sa bag-ong binuhat. (3.2.4) 104
3.3 Ang Dios, nga Amahan Ang Dios mipadayag sa Iyang kaugalingon isip ang Amahan sa dili malabwan nga paagi sa pagpakatawo sa Dios, ang Anak: "Ug ang Pulong nahimong tawo ug ipon kanamo mipuyo Siya nga puno sa grasya ug sa kamatuoran; ug among nakita ang Iyang himaya, ang himaya nga ingon sa pagadawaton sa bugtong Anak gikan sa Amahan. ... Wala pa gayuy tawo nga nakakita sa Dios. Ang bugtong Anak, nga anaa sa sabakan sa Amahan - kini Siya mao ang nagpaila Kaniya" (Juan 1: 14, 18). Ang Dios nga Amahan nag-anak sa Iyang bugtong Anak gikan sa eternidad (tan-awa sa 3.4.1). Kining maong misteryo napadayag lamang niadto nga kang kinsa giablihan kini sa Anak: "Walay nakaila sa Anak gawas sa Amahan, ug walay nakaila sa Amahan gawas sa Anak, ug kaniya kang kinsa igakahimuot sa Anak ang pagpadayag sa Amahan." (Mateo 11:27). Sa dihang ang mga magtotoo mogamit sa pulong "Amahan", sa kadugtongan sa Dios, kini gisumpay sa mga tima- ilhan sa Iyang binuhat, kagahum, ug mahigugmaong kahangawa. Ang Dios maoy tinubdan ug tig-amuma sa matag-butang nga Iyang nabuhat. Niining dapita, ang tanang mga tawo makahimo sa pagpakigsulti sa Dios, nga si kinsa maoy ilang Magbubuhat, isip Amahan. Sa kapanahonan sa Daang Tugon, ang Dios nipadayag sa Iyang kaugalingon isip usa ka mahigugmaon ug may kahangawa nga Amahan ngadto sa katawhan sa Israel. Siya miingon kang Moises: "Ug magaingon ka kang Faraon, 'Ang Ginoo nag-ingon niini: Ang Israel Akong anak nga lalake, ang Akong panganay. Ug Ako nag-ingon kanimo: Tugotan mo sa paglakaw ang Akong anak, aron siya mag-alagad kanako" (Exodus 4:22-23). Ang katawhan sa Israel nagtawag sa Dios nga "Amahan" (Deuteronomio 32:6; Jeremias 31:9). Sa dihang si Jesus nakigsulti sa mga Judeo sa Wali ibabaw sa Bungtod, mihatag usab Siya og kasayuran bahin Dios ingon nga ilang Amahan (Mateo 5:16). Iya silang gi-awhag sa pangpangamuyo sa Dios uban sa mga pulong "Amahan namo nga na-anaa sa langit" (Mateo 6:9). 105
Si Jesu-Cristo nag-abli sa dalan alang sa mga tawo aron mahimong mga kaanakan - ug busa pinaagi niini mga manununod - sa Labing Halangdon pinaagi sa pagpakatawo pag- usab sa tubig ug sa Espiritu (Mga Taga-Efeso 1:5; Tito 3:5-7; Mga Taga-Roma 8:14-17). Busa niana ang mga hunahuna nga "Amahan" ug "anak" gidala ngadto sa usa ka bag-ong sukdanan. Diha sa 1 Juan 3:1, ang gugmang Inamahan sa Dios igahatag ingon nga katarungan alang sa natawo pag-usab nga makapaniguro sa ilang kahimtang ingon nga mga anak sa Dios: "Tan-awa unsang gugmaha ang gihatag kanato sa Amahan, nga paganganlan kita nga mga anak sa Dios!" 3.3.1 Ang Dios, nga Magbubuhat "Sa sinugdan gibuhat sa Dios ang mga langit ug ang yuta" (Genesis 1:1). Kining pamahayag gikan sa unang bersikulo sa Balaang Kasulatan nagpahayag og usa ka pasikaranang kamatuoran nga atong gipanghimatud-an diha sa Unang Artikulo sa Pagtoo. Siya mao ang Dios nga kinsa nagbuhat sa langitnong mga kalibutan ug sa kalawakan, ug si kinsa, sa maong pagbuhat, naghatag og dapit sa kalibutan diha sa kalawakan. Dinhing dapita nga ang Dios nahimung Tawo. Ang matag butang nga nagalungtad nagagikan sa kalihokan sa walay samang pagkamagbubuhat sa Dios. Iyang gikulit kining kabuhatan gikan sa wala (creatio ex nihilo) ug sa walay bisan unsang sulondan, nga maoy igakasulti, diha sa usa ka hingpit nga walay gi-agad nga pamaagi: "ang Dios ... nagtudlo niadtong mga butang bisan sa wala pa kini magalungtad nga daw sila nilungtad" (Mga Taga Roma 4:17; cf. Mga Hebreohanon 11:3). Sa laing bahin, Siya nagpanindot sa mga butang ug sa mga naglungtad nga may kinabuhi gikan sa mga butang nga Iyang gibuhat (Genesis 2: 7-8, 19). Ang tanang binuhat nga mga butang nilalum ngadto Kaniya. Ang kabuhatan ug han-ay niini nagdalang pagpamatuod sa kaalam sa Dios, ang gilapdon nga walay tawo nga makatugkad. 106
Uban sa dakung pagtahud ang salmista mihugyaw: "Oh Ginoo, pagkadaghan sa Imong mga buhat! Sa kaalam gibuhat Mo silang tanan. Ang yuta napuno sa Imong mga bahandi" (Salmo 104:24). Ang Bag-ong tugon mipadayag nga ang Dios nagbuhat sa matag butang pinaagi sa Iyang Anak. Kini nagasunod una sa tanan gikan sa sinugdanan sa maayong balita sumala kang Juan: "Sa sinugdan mao ang Pulong, ug ang Pulong uban sa Dios, ug Dios ang Pulong. Kini Siya sa sinugdan uban sa Dios. Ang tanang mga butang nangahimo pinaagi Kaniya; ug niadtong mga nangahimo na, walay bisan usa nga nahimo nga dili pinaagi Kaniya. ... Ug ang Pulong nahimong tawo ug ipon kanamo mipuyo Siya nga puno sa grasya ug sa kamatuoran; ug among nakita ang Iyang himaya, ang himaya nga ingon sa pagadawaton sa bugtong Anak gikan sa Amahan" (Juan 1: 1-3, 14; cf. Mga taga Colosas 1: 16; Mga Hebreohanon 1: 2; tan-awa sa 3.4.2). Maingon sa Amahan ug sa Anak, ang Espiritu Santo Magbubuhat usab. Gisugyot kini pinaagi sa mga pulong: "Buhaton Nato ang tawo sumala sa Atong dagway, ingon sa kasama Nato ..." (Genesis 1: 26). Pinaagi sa Iyang pulong, ang tulo ka persona nga Dios nagbuhat sa materyal nga kalibutan. Iyang giamumahan ang pagpalungtad niini ug nagadumala niini. Busa ang kabuhatan wala lamang magapabilin sa misteryo sa kagikanan ug sa sinugdanan, apan mao usab ang pagpadayong ug ang umalabot. Ang matag butang nagapasundayag sa makanunayong kahangawa sa Magbubuhat. "Kay Ikaw nahigugma sa tanang mga butang, ug walay kaligotgot sa Imong nabuhat: kay dili Mo pagabuhaton ang bisan unsang butang, kun may kaligogot Ikaw niini. Ug unsaon man sa bisan unsang butang sa paglahutay, kun kini wala Nimo gimbut-an? O natipigan, kun wala Nimo kini gitawag? Apan giandam Nimo ang tanan: kay sila Imo man, Oh Ginoo, Ikaw nga mahigugmaon sa mga kalag. Kay ang Imong walay kamatayon nga Espiritu na-anaa sa tanang mga butang" (Kaalam ni Salomon 11: 24-12: 1). 107
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Dios mipadayag sa Iyang kaugalingon sa walay sama ug dili malabwan nga paagi sa pagpakatawo sa Dios, ang Anak. (3.3) Sa dihang ang pulong "Amahan" maoy gigamit sa kadugtongan sa Dios, kini gisumpay sa mga tima-ilhan sa Iyang binuhat, kagahum, ug mahigugmaong kahangawa. (3.3) Pinaagi sa Iyang pulong, ang Dios nagbuhat sa tanan nga nagalungtad. Sa laing bahin, Siya nagpanindot sa mga butang ug sa mga naglungtad nga may kinabuhi gikan sa mga butang nga Iyang gibuhat. Ang tanang binuhat nga mga butang nilalum ngadto Kaniya. Iyang giatiman ang kabuhatan ug gigiyahan kini (3.3.1) 3.3.1.1 Ang dili makita nga mga binuhat Ang Balaang Kasulatan naghatag og daghanang mga pakisayranan ngadto sa usa ka walay sagol nga dili makitang kalibutan, nga kon sa pagsulti pa mga pinuy-anan, mga panghitabo, mga kahimtang, ug mga binuhat nga gawa, sa material nga kalibutan. Gibuhat kini sa Dios ug gitawag nga "dili-makita nga kabuhatan". Usahay ang pulong "luyong dapit" gigamit usab aron sa pagpasabot pag-ayo nga ang dili-makita nga kabuhatan lapaw pa sa tawhonong igtatan-aw. Sama sa Dios mismo sa Iyang kaugalingon, ang misteryo niini nagapahangwat niini gikan sa tawhonong pagsukit. Bisan pa niana, mamahimo gihapon, pinaagi sa balaang pagpadayag, alang sa mga tawo nga maka-angkon og mga pagpanabut diha sa dili-makita nga kabuhatan. Ang dili-makita nga kabuhatan wili gayud mahimung mahulagway sa tawhonong mga pulong, tungod kay kini pinasikad man sa tawhonong libot sa kasinatian (kana nga makita). Bisan 108
pa niana ang Balaang Kasulatan migamit sa maong mga pulong aron sa paghimo og mga pamahayag sa dili-makita nga kalibutan sa pinasumbingay nga pinulongan. Gikan sa mga natala sa Biblia kita makahukom nga ang dili-makita nga kabuhatan kauban sa dapit diin ang Dios nagadumala sa Iyang Trono (Pinadayag 4 ug 5), ang mga manulonda (tan-awa sa 3.3.1.1.1), ang walay kamatayon nga kalag sa tawo (tan-awa sa 3.3.4), maingon man sa dapit sa mga patay (tan-awa sa 9). Ang Yawa, ang kabatok sa Dios ug ang kaaway sa mga katawhan, maingon man sa iyang mga sumosunod nahisakop usab sa dili-makita nga kalibutan, bisan tuod wala sila buhata ingon nga mga dautan (tan-awa sa 4.1 ug 4.1.2). 3.3.1.1.1 Ang mga manulonda Ang pulong "manulonda" maoy hubad sa Hebreohanon nga pulong malak o sa Gresyahanon angelos. Dinhi ug didto, ang duha ka mga pulong gigamit diha sa dapit sa Hebreohanon o sa Gresyahanon nga mga teksto sa Balaang Kasulatan nga adunay kadaghanang kahulogan sa "mensahero, pinadala"1, apan gigamit alang lamang sa paghatag og kasayran ngadto sa langitnong mensahero sa Dios. Ang bulohaton sa mga manulonda mao ang pagsimba sa Dios, sa pagtuman sa Iyang mga pahimangno, ug busa niana maga-alagad Kaniya. Sa tagsa-tagsa ka mga kahimtang ang mga manulonda makahimo sa, kon igatugot sa Dios, mahimong mamakit-an. Ang Balaang Kasulatan naglambigit nga ang mga manulonda nagdala og mga mensahe ngadto sa mga tawo diha sa sugo sa Dios. Adunay daghang bahin sa Biblia nga may ebidensya nga ang mga manulonda nga gikomisyon sa Dios nangalagad sa mga katawhan pinaagi sa paghatag ug panabang o panalipod. Silang "tanan mga espiritu nga sulogoon alang niadtong manununod sa kaluwasan" (Hebreohanon 1:14) Mateo 18:10 nagpasabut nga ang kabataan gigahinan ug mga manulonda nga kanunayng nagsud-ong sa nawong sa Dios. 109
Ang pagpangalagad nga ginahimo sa mga manulonda gipasikad kanunay sa pagbulot-an sa Dios. Busa kini dili ngadto sa mga manulonda, apan ngadto sa Dios lamang, nga ang pagkamapasalamaton ug ang pagsimba angay nga igakahatag: "Ako sa Rafael, ang usa sa mga pito ka mga balaang manulonda, nga pagapa-ila sa mga pag-ampo sa mga balaan, ug nga nagasulod ug naggawas atubangan sa himaya sa Usang Balaan ... Kay dili sa bisan unsang kaayohan kanako, apan pinaagi sa kabubut-on sa atong Dios Ako mianhi; nga sa maong hinungdan magadayeg Kaniya hangtud sa kahangturan" (Tobit 12: 15, 18). Ang gipanghan-ay "usa ka langitnong panon" diha sa Lucas 2: 13) nagapahibalo sa lahi nga pagatuhoan sa usa ka dakung gidaghanon sa mga manulonda. Managsa ang hunahuna nga gikan sa pikas nga bahin diha sa Mateo 26: 53, diin si Jesus naghatag og kasayuran nga ang Iyang Amahan makahimo sa pagpadala Kaniya og hinubra pa kaysa napulo ug duha ka mga panon sa mga manulonda. Ang manulonda gihulagway ingon nga kadtong "si kinsa gamhanan sa kalig-on" (Salmo 103: 20) ug ingon nga balaan ug harianong nagalungtad. Sila makapukaw og kakurat ug kahadlok sa mga tawo (Lucas 1: 11-12, 29; 2:9-10). Maingong man, ang Balaang Kasulatan nagsugilon sa querubin nga nagbantay sa agianan padulong sa kahoy sa kinabuhi tapus sa pagkahulog sa katawhan ngadto sa sala (Genesis 3:24), ug sa serafin nga si kinsa nakita ni profeta Isaias diha sa usa ka panan-awon nga naga-alagad atubangan sa trono sa Dios (Isaias 6: 2-7). Ang maong natala sa bibilia nagatugot kanato sa paghukom nga adunay nagkalainlaing mga katungdanan sulod sa dapit sa mga manulonda: kita makabasa mahitungod kang Michael, ang pangulong principe o arkangel (Daniel 10:13; 12:1; Judas 9), ug kang Gabriel ug Rafael si kinsa nagtindog diha sa presensya sa Dios (Lucas 1:19; Tobit 12: 15) ug busa daw nagbaton ug hataas _________________ 1 Ang usa ka pananglitan sa Balaang Kasulatan diin ang mga tawo gihulagway usab ingon nga mga "manulonda" mahikaplagan diha sa Pinadayag 2 ug 3. Ang "mga manulonda sa mga kasimbahanan" nga nahisgutan diha kinahanglang sabton ingon nga ang tagsa-tagsa ka mga tinugyanang ministro sa kongregasyon. 110
nga katungdanan. Ang Balaang Kasulatan wala maghatag og tin- aw nga kasayuran kun gi-unsa paghan-ay ang dapit sa manulonda. Ang gugma sa Dios alang sa mga tawo gikapasundayag usab pinaagi sa kamatuoran nga Siya nagtugot sa mga manulonda sa pagpangalagad kanila. 3.3.1.1.2 Ang pagkamihinungdanon sa dili makita nga dapit alang sa kinabuhi sa mga tawo Ang tinoohan nga ang kalag ug ang espiritu magpadayon sa paglungtad nga dayon didto sa luyong dapit tapus sa lawasnong kamatayon mao ang dakung importansya sa tawo. (1 Pedro 3:19; 1 Mga Taga-Corinto 15). Ang batasan nga ginasagop sa usa ka tawo ngadto sa Dios sa panahon sa kalibutanong kinabuhi may sangputanan alang sa Iyang paglungtad didto sa luyong dapit. Kining panghunahuna makatabang sa usa ka tawo sa pagsalikway sa mga pagpangtintal sa Yawa ug magtultol og usa ka kinabuhi nga maoy kahimut-anan sa Dios. Niining maong kina-adman kini makahatag og kaayohan sa pagpuno sa kaugalingon uban sa mga butang nga may kalambigitan ngadto sa luyong dapit ug sa dili makita. Sa laing bahin, ang paghilambigit sa kaugalingon sa mga dili-makita pinaagi sa pagpanagna sa umalabot pinaagi sa pakigsultihanay og mga patay kon pagsampit man og patay wala mahauyon sa pag bulot- an sa Dios (Deuteronomio 18: 10-11; 1 Samuel 28). Gitataw ni Apostol Pablo nga ang pagkamahinungdanon sa dili-makita: "Kay kining magaan nga lumalabay nga kasakit nagaandam alang kanamo sa labihan gayud kadaku ug walay katapusang gibug-aton sa himaya, tungod kay kami nagasud-ong man dili sa mga butang makita kondili sa mga butang nga dili makita; kay ang mga butang nga makita lumalabay lamang, apan ang butang nga dili makita walay katapusan" (2 Mga Taga-Corinto 4:17-18). 111
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang dili-makita nga kalibutan (dili makita kabuhatan, ang luyong dapit) gipamatud-an sa makadaghan sa Balaang Kasulatan. Kini naglangkob sa dapit diin nagadumala ang Dios, ang mga manulonda, ang walay kamatayon nga kalag sa mga tawo, maingon man sa dapit sa mga nangamatay. Ang Yawa ug ang iyang mga sumusunod nahisakop usab sa dili-makita nga kalibutan (3.3.1.1) Ang "manulonda" una sa tanan pagasabton nga mga mensahero sa Dios si kinsang katungdanan mao ang pagsimba sa Dios, magtuman sa mga pahimangno nga Iyang gihatag kanila, ug busa niana maga-alagad Kaniya. Sumala sa mga natala sa biblia, adunay tin-aw nga mga katungdanan diha sa kalibutan sa mga manulonda, nga naglangkob "principe nga manulonda" or "arkanghel". Ang Balaang Kasulatan wala magahatag og tin-aw nga mga pagpasabot mahitungod sa mga han-ay diha sa kalibutan sa mga manulonda. (3.3.1.1.1) Ang tawhonong kalag ug espiritu magpadayon sa paglungtad nga dayon didto sa luyong dapit tapus sa lawasnong kamatayon. Kining panghunahuna makatabang sa usa ka tawo sa pagsalikway sa mga pagpangtintal ug sa pagtultol og usa ka kinabuhi nga makapahimuot sa Dios. (3.3.1.1.2) 3.3.1.2 Ang makita nga binuhat Ang Balaang Kasulatan nagpamatuod nga ang Dios nagbuhat sa makita nga kalibutan sa unom ka "mga adlaw sa pagbuhat". Kini dili pagasabton ingon nga tin-aw nga mga sukod sa panahon. Ang Biblia nagasaysay kung giunsa sa tanang makita sa mga tawo pagtawag ngadto sa paglungtad: ang Dios maoy magbubuhat sa tanang matuod nga tin-awng makita. Diha sa Iyang pulong nga ang langit ug ang yuta, kahayag, hulma sa kalibutan, ang adlaw, 112
ang bulan, ang mga bituon, ang mga tanum, ug mga mananap, ug bisan pa ang mga tawo midangat nga may kinabuhi - ug kaning tanan "maayo kaayo" (Genesis 1:31). Bisan tuod ang kabuhatan midangat usab ilalum sa mga sangputanan sa pagkahulog ngadto sa sala, natipigan niini ang kinatibuk-ang positibong sukod sa kalidad gikan sa Dios. Taliwala sa laing mga butang, kini gipasundayag pinaagi sa kamatuoran nga Siya nagabantay sa han-ay nga Iyang gipahimutang diha sa kabuhatan (Genesis 8:22). Busa ang makita nga binuhat - bisan pa sa pagkahulog niini nga kahimtang - nagahatag og usa ka tin- aw nga pahayag sa pagpamatuod sa Dios, ang Magbubuhat (Mga Taga-Roma 1:20). Ang Dios misulod usab diha sa materyal nga kalibutan pinaagi sa Iyang pagpakatawo. Ang Dios nagtudlo sa mga tawo sa ilang may kinabuhi nga palibot ug naghatag kanila og mado sa pagdumala ibabaw sa kalibutan ug sa pagpanalipod niini ( Genesis 1: 26-30; Salmo 8:6). Busa ang mga tawo manubag ngadto sa Dios, ang Magbubuhat, alang sa ilang mga lihok labot ngadto sa kabuhatan. Sila gipahimangnuan sa pagtagad sa tanang kinabuhi ug sa ilang pinuy- anan nga may pagtahod. 3.3.2 Ang tawo diha sa dagway sa Dios Sa tanang mga binuhat, ang Dios naghatag sa tawo ug pinasahi nga katungdanan, ug busa niana nagdala kanila ngadto sa usa ka suod nga kalambigitan sa Iyang kaugalingon: "Ug miingon ang Dios: 'Buhaton Nato ang tawo sumala sa Atong dagway, ingon sa kasama Nato; ug magabuot sila sa mga isda sa dagat, ug sa mga langgam sa kalangitan, ug sa mga kahayopan, ug sa tibuok nga yuta, ug sa tanan nga nagakamang sa ibabaw sa yuta.' Ug gibuhat sa Dios ang tawo sa Iyang kaugalingong dagway, sa dagway sa Dios gibuhat Niya sila, lalake ug babaye Iyang gibuhat sila" (Genesis 1: 26-27). Ang unsang magapaila sa mga tawo dinhi mao nga sila sama usab maingon sa usa ka bahin sa makita ingon sa dili makita nga kabuhatan, tungod kay sila naghupot man sa managsamang 113
usa ka materyal ug usa ka espirituhanong kinaiyahan ingon nga usa ka bunga sa balaang kalihokan: "Ug giumol sa Ginoong Dios ang tawo gikan sa abog sa yuta, ug gihuypan Niya ang mga buho sa iyang ilong sa gininhawa sa kinabuhi, ug ang tawo nahimong kalag nga may kinabuhi" (Genesis 2:7). Ang Dios nihatag sa Iyang labing ilado nga binuhat sa usa ka kusog sa kinabuhi ug nitugot usab kanila sa pag-ambit diha sa balaang mga kinaiyahan sama sa gugma, personalidad, kagawasan, katarungan, ug pagkawalay kamatayon. Ang Dios nagasangkap sa mga tawo aron nga makaila sa ilang Magbubuhat, sa paghigugma Kaniya ug sa pagdayeg Kaniya. Busa ang mga tawo may kasayuran na sa Dios bisan pa man tuod tingali dili sila kanunay maka-ila sa matuod nga Dios ug tingali nga magbutang og lain pa diha sa Iyang dapit. Tungod kay ang Dios mao man ang naghatag sa samang usa ka lawasnon ug usa ka espirituhanong kinaiyahan, kining duroha ka mga tima-ilhan sa matang kinahanglang makadawat sa pasindunong nga angay kanila. Ang kamatuoran nga ang tawo gibuhat diha sa dagway sa Dios nagapasabot nga siya gikatagaan ug usa ka dili-maawat nga katungdanan sulod sa makita nga kabuhatan: siya mao ang usa nga gihigugma sa Dios ug nga si kinsa makapakigsulti ang Dios. Labaw pa niana, ang pagkasama sa katawhan ngadto sa Dios nagapunting sa kamatuoran nga ang Dios nahimong Tawo diha kang Jesu-Cristo, ang "dagway sa dili makita nga Dios" (Mga Taga-Colosas 1: 15). Si Jesu-Cristo mao ang ikaduhang "Adan" (1 Mga Taga-Corinto 15: 45, 47), diin si kinsa ang dagway sa Dios nahimung dayag sa hingpit nga paagi. Kana nga ang tawo gibuhat diha sa dagway sa Dios wala magapasabot, bisan pa niana, nga ang usa makahulbot og bisan unsang pagpanghukom mahitungod sa kinaiyahan sa Dios gikan sa tawhonong kinaiyahan. Kini mao lamang ang kahimtang diha kang Jesu-Cristo. Ang Dios nagbuhat sa tawo ingon nga hinatagan sa pagpanulti. Kini usab maoy ikalambigit ngadto sa mga katawhan nga binuhat gayud diha sa dagway sa Dios. Ang Dios kanunay nga nagasulti gikan sa eternidad. Pinaagi sa Pulong Iyang gibuhat 114
ang matag butang ug nagtawag sa tawo pinaagi sa ngalan. Pinaagi kini sa pagdungog sa balaang pagtawag nga ang usa ka tawo makakita sa iyang kaugalingon ingon nga usa ka tawong may kinabuhi - pinaagi kini sa pagsampit sa Dios sa usa ka tawo isip "ikaw" nga ang tawo mamahimong "Ako". Karon ang tawo makahimo na sa pagdayeg sa Dios, sa pagpakigsulti sa Dios diha sa pag-ampo, ug sa pagpamati sa pulong sa Dios. Ang abilidad sa paghimo og gawasnon desisyon kinuha usab gikan sa kamaturoan nga ang tawo gibuhat diha sa dagway sa Dios. Diha sa samang panahon, ang kagawasan nga gikahatag nganha kaniya nakapahimo sa tawo nga may-kaakuhan sa iyang mga buhat. Kinahanglang siya magadala sa consensya sa iyang mga binuhatan (Genesis 2: 16-17). Ang lalaki ug babaye managsamang gibuhat diha sa dagway sa Dios ug busa diha sa managsamang kinaiyahan. Wala lamang sila buhatA uban sa usag usa apan alang usab sa usa og usa, ug adunay managsamang sugo sa "pagdumala" ibabaw sa yuta, sa laing pagkasulti, sa paghulma ug sa pagpanalipod niini. Kining maong kagahum nga gikahatag ngadto sa mga katawhan wala magahatag kanila og katungod sa pagtagad sa kabuhatan diha sa dinanghag nga paagi, bisan pa niana. Hinonoa, tungod kay sila gibuhat man diha sa dagway sa Dios, kini ilang katungdanan ang pagatagad sa kabuhatan diha sa usa ka matang nga sibo sa balaang kinaiyahan: uban sa kaalam, pagkamaayo, ug gugma. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Dios, nga maguugmad sa tanang matuod nga makita, nagtudlo sa mga tawo sa may kinabuhi nga palibot ug naghatag kanila og mando sa pagdumala ibabaw sa yuta ug sa pagpanalipod niini. Busa ang mga tawo gitultolan aron sa pagtagad sa tanang may kinabuhi ug palibot nga may pagrespetar. (3.3.1.2) Ang Dios nagbuhat sa mga tawo diha sa Iyang dagway. Ang mga tawo sama usab maingon sa usa ka bahin sa makita 115
ingon sa dili makita nga kabuhatan. Ang Dios naghatag ug kusog sa kinabuhi (and "gininhawas as kinabuhi") ug usab nagatug sa pag-ambit sa mga balaan kinaiyahan. (3.3.2) Ingon nga binuhat "diha sa dagway sa Dios" nagpasabot nga ang tawo gihatagan og pinsahi nga kahimtang sulod sa makita nga kabuhatan: ang mga katawhan gihigugma ug gitagad sa Dios. Ang lalaki ug babaye gibuhat nga managsama nga gibuhat diha sa dagway sa Dios (3.3.2) 3.3.3 Ang pagkahulog sa tawo ngadto sa sala Nagasunod sa pagkabuhat kanila, ang Dios mitugot sa mga tawo nga makabaton ug laktod nga pakig-ambitay Kaniya. Pinaagi sa Iyang sugo nga dili sila mokaon sa kahoy sa pagkahibalo sa maayo ug sa dautan, gipaila Niya ang Iyang kaugalingon ngadto sa katawhan ingon nga ilang Ginoo ug magbabalaod, si kinsa nagapaabot sa pagkamasinugtanon. Pinaagi sa pag-agni sa usa nga dautan, ang katawhan misulod diha sa tentasyon ug minunot niini pinaagi sa pagsupak sa baload nga gihatag sa Dios: busa pinaagi niini ang sala nahimong bahin sa pagpuyo sa katawhan. Kini giubanan sa panagbulag gikan sa Dios, nga mao ang espirituhanong kamatayon. Nahimo kining tin-aw ngadto sa unang mga tawo diha sa pagkaila nila sa ilang pagkahubo atubangan sa Dios nga maoy hinungdan sa ilang pagka-ulaw (Genesis 3:7-10). Kini nga pagka-ulaw maoy tima-ilhan nga ang pagsalig nga kanhi anaa sa tawo nga gipahimutang sa Magbubuhat diha sa sinugdanan nagun-ob na. Ang pagka-dili masinugtanon sa unang mga tawo maoy nakapa-aghat sa Dios sa pagkuha kanila gikan sa pagkig-ambitay Kaniya nga kanhi ilang gikahimut-an. Ang gisangputan niining panagbulag mao nga ang tawo karon kinahanglan na nga magkinabuhi og usa ka masamok nga pagpuyo sa yuta, nga mahatapus sa kamatayon sa lawas (Genesis 116
3: 16-19). Ang kahimtang sa panagbulag gikan sa Dios dili mahimong kataytayanan sa tawo pinaagi sa iyang kaugalingon. Sukad sa pagkahulog ngadto sa sala, ang mga katawhan nagmasalanon na, nga sa pagsulti pa nagapos sa sala ug busa dili makahimo nga magpakabuhi kung wala ang sala. Siya nagapuyo sa usa ka kinabuhi nga napuno sa kasakit ug mga kahangawa diha sa usa ka kalibutan nga naghimug-atan sa tunglo sa Dios. Ang pagkahadlok sa kamatayon maoy nagahulagway sa iyang kinabuhi (tan-awa sa 4.2.1). Kining tanan nagapahayag nga ang tiunay nga kagawasan sa mga katawhan sa katapusan nabugto: bisan tuod ang tawo makahimo sa pagpaningkamot og usa ka kinabuhi sumala sa pagbulot-an sa Dios, siya subli-subli nga mapakyas tungod kay ang dautan nagpalihok og gahum ibabaw kaniya. Busa siya magapabilin nga usa ka ulipon ngadto sa sala sa tibouk niyang kinabuhi. Sa laing pagkasulti siya dili gawasnon ug ginapos sa sala. Apan, bisan ingon nga makasasala, ang tawo wala magapabilin nga walay paglipay og panabang sa Dios. Ang Dios dili magabiya kaniya diha sa kamatayon. Diha sa presensya sa tawo, ang Dios nagasulti sa mosunod nga mga pulong ngadto sa serpiyente: "Ug ibutang ko ang panagkaaway sa taliwala mo ug sa babaye, ug sa taliwala sa imong kaliwat ug sa iyang kaliwat, siya magasamad sa imong ulo ug ikaw magasamad sa iyang tikod." (Genesis 3:15). Kini mao ang unang kapakisayran sa sakripisyo ni Jesus, nga diin gibuntog sa Ginoo ang dautan. 3.3.4 Ang tawo ingon nga binuhat nga adunay lawas, kalag, espiritu Ang Dios nagbuhat sa tawo ingon nga managsamang lawasnon ug espirituhanong may kinabuhi (nga may usa ka espiritu ug kalag). Ang tawhonong lawas mao ang may kamatayon, tandi sa espiritu ug kalag mao ang mga walay kamatayon (tan-awa sa 9.1). 117
Ang lawas midangat nga may kinabuhi pinaagi sa pagpasanay ug busa moambit diha sa kinaiyahan ug hulagway sa mga ginikanan. Ang kalag, sa laing bahin, dili mao ang bunga sa tawhonong buhat sa pagpasanay, apan laktod nga binhat gikan sa Dios. Sulod niini ang kasamtangang pagkamagbubuhat sa Dios nahimong dayag. Diha sa Biblia, ang espiritu ug ang kalag dili mapasabot nga managlahi sa usa ug usa2. Sila nakapahimo sa tawo nga maka-ambit sa espirituhanong kalibutan, aron sa pag-ila sa Dios, ug sa pagpakigsulti ngadto Kaniya. Espritiu, kalag, ug lawas kinahanglang dili pagasabot nga wala magdepende sa usa ug usa. Hinonoa, sila managkadugtong. Sila mituhop ug nagapalihok sa usa ug usa tungod kay ang tawo usa man ka hiniusang pagkamao: kay samtang siya magapuyo pa sa kalibutan, siya mao ang usa ka pagkamao nga gilangkoban og espiritu, kalag, ug lawas (1 Mga Taga Tesalonica 5:23), nga nagalungtad sa haduol nga panagtinagdanay sa usa ug usa. Tapus sa kamatayon sa lawas, kining pagkamao magalangkob sa espiritu ug kalag. Ang kamatayon dili makapahunong sa tawohonong pagka- persona. Dayon kining maong ilhanan sa pagkatawo mapahayag pinaagi sa espiritu ug kalag. Diha sa pagkabanhaw sa mga patay, ang espiritu ug kalag mahiusa pag-usab uban sa binanhaw nga lawas. (tan-awa sa 10.1.2). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang usa nga dautan nagatintal sa mga tawo. Ang naulahi dali lamang kaayong nabuntog ngadto sa tentasyon ug pinaagi niini nakasupak sa mga kasugoan nga hinatag sa Dios: ang sala nakasulod diha sa paglungtad sa mga tawo. (3.3.3) Ang bunga sa sala mao ang pagkahimulag gikan sa Dios. Labaw pa niana, ang tiunay nga kagawasan sa mga katawhan 118
gikahukman nga pagababagan. Ang mga tawo mahimo kaayong magapaningkamot sa pagpanimuyo og usa ka kinabuhi sumala nga sa pagbulot-an sa Dios, apan sila mapakyas sa subli-subli gihapon. Bisan ingon nga mga makasasala, ang mga tawo wala magapabilin nga walay paglipay ug panabang sa Dios. (3.3.3) Ang Dios nagbuhat sa tawo ingon nga managsamang usa ka lawasnon ug usa ka espirituhanong kinaiyahan: ang lawas may kamatayon, apan ang espirituhanon nga may kinabuhi - espriritu ug kalag - mabuhi hangtud sa kahangturan. Ang kamatayon dili makapahunong sa usa ka ilhanan sa pagkatawo sa mga tawo. Kini sa kapulihay mapahayag pinaagi sa espiritu ug kalag. (3.3.4) 3.4 Dios, nga Anak Ang pagpanghimatuod kang Jesu-Cristo ingon nga Anak sa Dios maoy usa sa mga pasikaranan sa Cristohanong pagtoo. Ang pamahayag diha sa Ikaduhang Artikolo sa Pagtoo - "Mitoo ako ni Jesu-Cristo, ang Iyang bugtong Anak, ang atong Ginoo" - nagapahayag niining tulohoan diha sa uka sa pipila nga minugbo nga mga pulong. Ang Credo sa Nicaea-Constantinople (tan-awa sa 2.2.2) padayong nagapalambo sa sulod niining tulohoan: "Mitoo kita sa usa ka Dios ... sa usa ka Ginoong Jesu- Cristo, ang bugtong Anak sa Dios, gipanganak sa Amahan sa wala pa ang tanang mga kalibutan (aeons), Dios sa Dios, Kahayag sa Kahayag, matuod nga Dios sa matuod nga Dios, gipanganak dili hinimu, maoy usa ka samang-pagkamao uban sa Amahan; nga pinaagi kaniya ang tanang mga butang gihimo." - - - - - - - - - 2 Ang tawhonong kalag dili angay nga ikalibog sa tawhonong "sayko", nga mao usab ang mas iladong tawag ingon nga "kalag". Maingon man usab, ang espiritu, nga usa usab ka bahin sa walay katapusang kahinungdanon sa tawo, kinahanglan nga mailhan gikan sa kaisipan (ilado sa tawag nga "tawhonong espiritu"). 119
Si diha nga magahisgot kitag "Dios, nga Anak", nagapakisayod kita ngadto sa ikaduhang persona sa tulo ka person sa Dios, si kinsa nagapuyo ug nagahari gikan sa eternidad ngadto sa eternidad diha sa pagpakig-ambitay uban sa Dios, nga Amahan ug Dios, nga Espiritu Santo. Ang pulong "gipanganak" dili gayud angay nga sabton diha sa bayolohikal nga mga pagkasulti, apan hinonoa ingon nga usa ka tinguha sa pagkuha diha sa mga pulong ang misteryosong kalambigitan tali sa Dios, nga Amahan ug sa Dios, nga Anak. Wala gayuy hingpit nga han-ay sa kalainan tali sa Dios, nga Amahna ug Dios, nga Anak - bisan tuod ang mga pulong "Amahan" ug "Anak" malagmit nagasugyot og usa ka pagpahiluna kung si kinsay nahauna. Ang Amahan ug ang Anak managsamang matuod nga Dios. Sila managsamang mahinungdanon. Kini gipahayag dihsa Mga Hebreohanon 1:3; Ang Anak mao ... "tukma nga hulad sa Iyang [ang Iya sa Amahan] kinaiya." Diha kang Jesu-Cristo ang Dios nga Anak nahimong tawo, ug sa samang panahon nagapabiling Dios: Ang Dios misulod diha, ug nagalihok sulod, sa makasaysayanong kamatuoran. Ang pagtoo sa Dios, nga Anak, mao ang madasigong gipa-ilalum sa pagtoo ngadto kang Jesu-Cristo ingon nga usa ka persona nga diha na kaniadto ug nagalihok diha sa kasaysayan. Ang credo mihimong tataw niini pinaagi sa pagpunting sa dili mahakalimtang mga panghitabo sa kinabuhi sa natawo nga Anak sa Dios, ug nagapakita kanila ingon nga, sa samang panahon, ang gipasikarang mga panghitabo sa kasaysayan sa kaluwasan: "Mitoo Ako ni Jesu- Cristo, ang bugtong Anak sa Dios, atong Ginoo, nga kinsa gilalang pinaagi sa Espiritu Santo, nahimugso sa ulay nga si Maria, nag- antus ilalum kang Poncio Pilato, gilansang sa Krus, namatay, ug gilubong, misulod sa dapit sa nangamatay, nibangon pag-usab gikan sa mga patay sa ika-tulo ka adlaw, ug mikayab paingon sa langit. Siya naglingkod sa tuong kamot sa Dios, ang Amahan nga Makagagahum sa tanan, gikan didto Siya mobalik." Si Jesu-Cristo matuod nga tawo ug matuod nga Dios. Siya adunay duroha ka mga kinaiyahan, may usa nga tawhonon ug may usa nga balaan., nga mangsamang anaa diha Kaniya sa usa 120
ka putli, walay pagka-usab, dili mabulag, ug dili mabahin nga kahimtang. Sa tawhonong kinaiya Siya nahisama sa uban nga mga tawo. Ang Unsang nakalahi Kaniya gikan kanila mao nga Siya mianhi sa kalibutan nga walay sala, wala makasala, ug nagpabiling masinugtanon ngadto sa Dios, nga Amahan hangtud sa Iyang kamatayon ibabaw sa krus (Mga Taga Filipos 2:8). Sa Iyang balaan nga kinaiya, Siya nagmabiling wala mausa nga matuod nga Dios diha sa pagka labing makagagahum sa tanan ug pagkahingpit, bisan pa man sa Iyang kahimtang nga ubos ibabaw sa kalibutan. Sa daghang mga paagi, si Jesu-Cristo nipadayag sa tinago sa Iyang kinaiya. Sama pananglit, diha sa Mateo 11: 27, Siya miingon: "Ang tanang mga butang gitugyan kanako sa akong Amahan, ug walay nakaila sa Anak gawas sa Amahan. Ni walay nakaila sa Amahan gawas sa Anak ug Kaniya kang kinsa igakahimuot sa Anak ang pagpadayag sa Amahan." Ang kahibalo nga si Jesu-Cristo mao ang Anak sa Dios maoy us aka balaang pagpadayag: "Ug kita sayud nga ang Anak sa Dios mianhi ug mihatag kanatog salabutan sa pag-ila Kaniya nga ang matuod: ug kita anaa Kaniya nga mao ang matuod, diha sa Iyang Anak nga si Jesu-Cristo. Kini Siya mao ang matuod nga Dios ug kinabuhi ngadayon" (1 Juan 5:20). 3.4.1 Ang bugtong Anak sa Dios Ang pamahayag nga si Jesu-Cristo mao ang butong Anak sa Amahan (Juan 1:14) gipahayag usab diha sa Ikaduhang Artikolo sa Pagtoo: "Mitoo Ako kang Jesu-Cristo, ang bugtong Anak sa Dios." Kini nagpakahulogan nga si Jesu-Cristo mao ang Anak sa Dios diha sa dili matandi ug walay sama nga paagi. Niining kinatibuk-ang kahulogan, ang mga pulong "bugtong Anak" nagapasabot nga Siya gianak, dili binuhat, sa Amahan. "Siya mao ... ang panganay sa tibuok kabuhatan"(Mga Taga-Colosas 1:15). Sa Juan 3:16, si Jesus gihulagway isip ang "bugtong Anak [sa Dios]". Siya mao ang usa nga si kinsa matuod nga makadala og pamatuod ngadto sa Amahan. Diha sa Juan 1:18 kini gipahayag 121
ingon sa mga mosunod: "Wala pay gayuy tawo nga nakakita sa Dios; ang bugtong Anak, nga anaa sa sabakan sa Amahan - kini Siya mao ang nagpaila Kaniya." Ang Anak sa Dios dili binuhat, sama sa mga tawo, ni ikapahisama ngadto sa mga manulonda, kansang panaglungtad nagsugod usab diha sa usa ka may kasigurohang punto sa kapanahonan. Siya walay sinugdanan ni katapusan, nahisama sa kahinungdanon sa Amahan, ug busa "inanak" gikan sa eternidad. Diha sa kapakisayran sa Salmo 2:7, ang magsusulat sa sulat ngadto sa mga Hebreohanon naglakbit sa pulong "Akong Anak"aron sa pagpahayag sa walay samang kalambigitan tali sa Amahan ug sa Anak (Mga Hebreohanon 1:5). 3.4.2 Ang Pulong nga nahimong tawo Ang Juan 1: 1-18 nagabaton og kapasikaranang mga pamahayag mahitungod sa kinabuhi sa Dios ug pagpadayag diha sa kalibutan. Kini nagsulti sa sinugdanan ug sa tinubdan nga naghatag sa kahulogan sa tanang mga butang ug nga diin ang tanang mga butang nagagikan. Kini nga sinugdanan - nga sa kaugalingon niini walay kabugti, ug nga molapas pa sa panahon - suod kaayong nahiuban sa pulong logos, sigon sa gigamit sa gigikanang teksto nga Gresyahanon, nga maoy kasagarang gihubad isip ang "Pulong". Kini nga logos mao ang matuod nga gahum nga nagtimri sa sinugdanan sa kabuhatan. Dinhi, ang Pulong ug ang Dios laktod nga nahalambigit: "Sa sinugdan mao na ang Pulong, ug ang Pulong uban sa Dios, ug Dios ang Pulong" (Juan 1:1). Ang Dios ug ang Pulong managsamang naglungtad gikan sa eternidad. Ang Juan 1:14 nagpamatuod sa presensya sa logos ibabaw sa kalibutan: "Ug ang Pulong nahimong tawo ug ipon kanamo mipuyo Siya nga puno sa grasya ug sa kamatuoran ; ug among nakita ang Iyang himaya, ang himaya ingon sa pagadawaton sa bugtong Anak gikan sa Amahan." Ang molapaw pa sa kaisipan nga balaang Pulong, nga diha na sinugdanan uban sa Dios, karon misulod na sa kalibutanon ug tawhonong dapit. Dugang pa niini, 122
kini nahimong tawo - ang walay katapusang Pulong mismo sa iyang kaugalingon nahimong matuod nga Tawo. Ang pamahayag "ug among nakita ang Iyang himaya" nagpahibalo ngadto sa Anak sa Dios nga nahimong tawo, ngadto sa makasaysayanong kamatuoran mahitungod sa "Pulong nahimong tawo". Dinhi ang hinubay nagahimog mga pakisayranan ngadto sa nagalibot nga mga saksi sa kalihokan ni Jesu-Cristo ibabaw sa kalibutan. Ang mga Apostoles ug ang mga tinun-an dihay tiunay nga pagpakig-ambitay uban kang Jesu-Cristo, ang Pulong nga nahimong tawo (1 Juan 1: 1-3). Ang molapaw pa sa kaisipan nga himaya sa Amahan nahimong makasaysayanon nga kamatuoran diha sa tawhonon ug tiunay nga Makita nga himaya sa Anak. Sumala pa, ang Anak sa Dios nakasulti mismo sa Iyang kaugalingon: "Siya nga nakakita kanako nakakita usab sa Amahan" (Juan 14:9). Ang Mga Hebreohanon 2:14 mihatag sa katarungan alang sa Pulong nganong nahimong tawo: "Busa, sanglit ang mga anak naka-ambit man sa unod ug dugo, Siya gayud usab niambit niini, aron pinaagi sa kamatayon malaglag niya ang may gahum sa kamatayon, nga sa ato pa, ang Yawa." 3.4.3 Si Jesu-Cristo, matuod nga tawo ug matuod nga Dios Ang gipanudlo nga si Jesu-Cristo matuod nga Tawo ug matuod nga Dios - ang doktrina sa Nagka-Usang Hypostatico - natipigan diha sa Konsiho sa Calcedon sa AD 451. Ang doktrina sa duroha ka mga kinaiyahan ni Jesus lapaw pa sa maabot sa panan-aw sa tawhonong imahinasyon ug kasinatian. Kini usa ka tinago. Diha sa Mga Taga-Filipos 2: 6-8 ang pagpakatawo sa Anak sa Dios gihulagway ingon nga kaugalingon-pagpaubos: "nga bisan tuod Siya naglungtad diha sa kinaiya sa Dios, Siya wala mag-isip sa iyang pagkasama sa Dios ingon nga usa ka butang nga pagailogan; hinonoa gihaw-asan niya ang iyang kaugalingon diha sa iyang pagsagop sa kinaiya sa ulipon, diha sa iyang pagkahisama sa mga tawo ug sa nakita Siya diha sa dagway nga tawhonon, Siya nagpaubos sa Iyang kaugalingon ug nahimong 123
masinugtanon hangtud sa kamatayon, oo, bisan pa sa kamatayon diha sa krus." Si Jesus nipa-ambit diha sa kinatibuk-ang tawhonong pagpahiluna sa lawasnon ug espirituhanong mga pagbati. Sa Iyang tawhonong pagpuyo, ang Anak sa Dios kaniadto, nahisama sa uban nga mga tawo, nialalum sa lawas ug sa mga gikinahanglan niini. Sa Lucas 2:52 gikaingon nga si Jesus mitubo sa kaalam ug sa gidak-on ug sa kahimuot Kaniya sa Dios ug sa tawo. Diha sa kasal sa Can, si Jesus nagmaya uban sa mga nagmalipayon. Siya miantus uban sa mga nagmagul-anon ug mihilak sa dihang namatay sa Lazaro. Siya gigutom sa panahon sa Iyang pagpabilin didto sa kamingawan. Siya giuhaw sa dihang miadto Siya sa atabay ni Jacob. Siya miantus sa kasakit sa dihang ang mga sundalo mibunal Kaniya. Gihagit uban sa Iyang hinanali nga kamatayon ibabaw sa krus, Siya nipahayag: "Ang Akong kasingkasing natugob sa kasuboo nga ikamatay" (Mateo 26: 38). Ang kamatuoran nga si Jesu-Cristo matuod gayud nga Tawo gisulti diha sa Mga Hebreohanon 4: 15. Sa managsamang higayon, ang kalainan tali Kaniya ug sa tanan pang uban nga mga tawo nahimong tataw dinhi: Siya walay sala. Maingon man usab, si Jesu-Cristo matuod gayud nga Dios. Ang managsamang pagka-Anak ug pagka-Dios ni Jesu- Cristo gipamatud-an sa Balaang Kasulatan. Diha sa pagbautismo ni Jesus didto sa Jordan, ang usa ka tingog gikan sa langit nadungog nga nagaingon: "Kini mao ang Akong Anak nga pinalangga, Kaniya may kalipay Ako" (Mateo 3:17). Maingon man usab, diha sa pagkausab, ang Amahan nagpahimug-at nga si Jesus mao ang Anak sa Dios pinaagi sa pagsulti: "Pagtalinghugi ninyo Siya!" (Mateo 17:5). Ang mga pulong ni Jesus - "Walay makahimo sa pag-ari kanako gawas lamang kon siya pagadanihon sa Amahan nga mao ang nagpadala Kanako" (Juan 6:44) ug "Walay bisan kinsa nga makaadto sa Amahan, gawas kon pinaagi Kanako" (Juan 14:6) - nagpamatuod sa patas nga balaang kagahum sa Dios, nga Amahan ug Dios, nga Anak. Ang Amahan nagadani sa mga tawo 124
ngadto sa Anak, ug ang Anak nagatultol sa mga tawo ngadto sa Amahan. Kini isip matud nga Dios lamang nga si Jesu-Cristo makahimo sa pagpaila: "Ako ug ang Akong Amahan usa ra" ug nga pinaagi niini nagsulti, diha sa yanong pinulongan, nga ang Amahan ug ang Anak managsama diha sa kahinungdanon. Ang lain pang mga ikapamatuod sa biblia nga si Jesu-Cristo matuod gayud nga Dios naglakip: • ang mga kalihokan sa mga Apostoles human sa pagkayab ni Cristo: "Ug Siya [si Jesu-Cristo] ilang gisimba" (Lucas 24:52); • ang pamahayag diha sa Juan 1: 18: "Wala pa gayuy tawo nga nakakita sa Dios. Ang bugtong Anak, nga anaa sa sabakan sa Amahan, kini Siya mao ang nagpaila Kaniya"; ang pagpamatuod ni Apostol Tomas human niya makita ang Usa nga Nabanhaw: "Ginoo ko ug Dios ko!" (Juan 20:28); • ang pagpanghimatuod sa kinaiyahan ni Jesus diha sa alawiton sa pagdayeg ni Criso: "Kay diha Kaniya nagapuyo sa pagkalawas ang bug-os nga kinatibuk-an sa pagka-Dios"(Mga Taga-Colosas 2:9); ang pagpamatuod nga nahasulod sa 1 Juan 5:20: "ug kita anaa Kaniya nga mao ang matuod, diha sa Iyang Anak nga si Jesu- Cristo. Kini Siya mao ang matuod nga Dios ug kinabuhi ngadayon"; ang pamahayag:"Ang Dios nadayag diha sa unod"(1 Timoteo 3:16). 3.4.4 Mga Kapakisayran kang Jesu-Cristo diha sa Daang Tugon Ang Daang Tugon naghatag og mga kapakisayran sa umalabot nga Mesias, Manluluwas, ug Manunubos. Sama pananglit, atong makita ang unang kapakisayran ngadto sa umalabot nga Manunubos diha sa hinanali pagtunglo sa bitin nagasunod sa pagkahulog ngadto sa sala (Genesis 3:15). Ang magsusulat sa sulat ngadto sa Mga Hebreohanon nakakita og kapakisayran ngadto kang Jesu-Cristo diha sa mga 125
buhat sa harianong sacerdote nga si Melquisedec, nga nagdala kang Abraham sa tinapay ug vino ug nagpanalangin kaniya (Genesis 14:17-20; Mga Hebreohanon 7). Ang Anak sa Dios miuban sa pinili nga katawhan sa Israel sa tibuok nilang kasaysayan. Si Apostol Pablo mapahayagong nagpamatuod sa presensya ni Cristo sa panahon sa ilang paglibotlibot sa tibuok kamingawan: "Atong mga ginikanan ... silang tanan nanagpanginom gikan sa mao rang usa ka espirituhanong ilimnon. Kay sila nanagpanginom man gikan sa Bato nga minunot kanila, ug ang maong Bato mao si Cristo" (Mga Taga-Corinto 10:1-4). Ang mga profeta sa Daang Tugon nagpahibalo sa malig- on nga mga detalye kauban sa pagpakita sa Manunubos: si Isaias mihulagway Kaniya uban sa mga ngalan nga nagguhit sa Iyang pagka walay-sama: "Kay alang kanato ang usa ka bata natawo, alang kanato ang usa ka anak nga lalake gihatag; ug ang kagamhanan igatungtong sa Iyang mga abaga. Ug ang Iyang ngalan pagatawgon Kahibulongan, Magtatabang, Dios nga Makagagahum, Amahan nga walay Katapusan, Pricipe sa Pakigdait" (Isaias 9:6). si Miqueas nagpahibalo sa dapit nga kahimugsoan sa Ginoo: "Apan ikaw, Bethlehem Ephrata, ikaw nga maoy diyutay nga lungsod diha sa taliwala sa mga linibo nga banay sa Juda, gikan kanimo dunay usa nga mogula nganhi Kanako nga mahimong magmamando sa Israel; kang kansang kaagi sa kagikanan gikan pa sa kanhing panahon, gikan sa walay katapusan"(Miqueas 5:2). si Malaquias mitagna sa mag-aandam sa dalan alang sa Anak sa Dios: "Ania karon, Ako nagapadala sa Akong sinugo, ug siya magaandam sa dalan sa atubangan Ko: ug ang Ginoo nga inyong gipangita moabut sa hinanali sa Iyang templo; ug ang sinugo sa tugon, si kinsa inyong gitinguha, ania karon, siya moabut na, nagaingon ang Ginoo sa mga panon" (Malaquias 3:1). Ang usa nga nagaandam sa dalan dinhi mao si Juan nga Bautista (Mateo 11:10). 126
si Zacarias mihulagway sa pagsulod sa Ginoo sa Jerusalem: "Pagmaya sa hilabihan uyamut, Oh anak nga babaye sa Sion! Pagsinggit, Oh anak nga babaye sa Jerusalem! Ania karon, ang imong Hari nagaanhi kanimo; Siya matarung man ug adunay kaluwasan; mapaubsanon ug nagakabayo sa asno, bisan sa usa ka nati sa asno" (Zacarias 9:9). Busa ang pagkatawo sa Anak sa Dios, maingon man sa Iyang paglakaw ibabaw sa yuta, daan nang gitagna diha sa Daang Tugon. 3.4.5 Si Jesu-Cristo - ang Manunubos Ang ngalan nga "Jesus" nagpasabot "Ang Ginoo magaluwas". Sa diha nga ang mga manulonda sa Ginoo nagsangyaw sa pagkatawo ni Jesus, Iyang gipahibalo ang Iyang ngalan sa mao ra nga panahon: "ug Siya imong paganganlan si Jesus, kay Siya mao man ang manluluwas sa Iyang katawhan gikan sa ilang mga sala" (Mateo 1: 21). Busa niini nahimong tataw diha sa pagtudlo sa Iyang ngalan nga si Jesus mao ang gisaad nga Manluluwas ug Manunubos. Sa Iyan g mga buhat, si Jesu-Cristo nipadayag sa Iyang kaugalingon isip ang Manunubos nga gipadala sa Dios: "Ang mga buta makakita na, ug ang mga bakul makalakaw na, ug ang mga sanlahon nangahinlo ug ang mga bungol makabati na, ug ang mga patay gipamanhaw, ug ang mga kabus gikawalihan sa maayong balita" (Mateo 11:5). Bisan pa niana, ang katubsanan pinaagi kang Jesu- Cristo miabot nga halayo pa sa makita ug taghulat nga panahon ug ngadto sa dapit sa dili makita ug walay katapusan. Kini magahikaw sa Yawa sa iyang pagpang-angkon sa katawhan ug magatultol kanila gikan sa sala ug kamatayon. Ang katubsanan sa katawhan gitukod ibabaw sa sakripisyo ni Jesu- Cristo (Mga Taga Efeso 1:7). Kaniya lamang, ang kaluwasan nahimong kaduolan ngadto sa mga katawhan (Mga Buhat 4:12). 127
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY And Dios, nga Anak, mao ang ikaduhang persona sa tulo ka persona sa Dios. Diha kang Jesu-Cristo, ang Dios nahimong Tawo gani nagpabilin nga Dios: Siya misulod diha sa makasaysayanong kamatuoran. (3.4) Si Jesu-Cristo matuod nga Tawo ug matuod nga Dios, ug busa adunay duha ka mga kinaiyahan. Sumala sa Iyang tawhonong kinaiyahan, si Jesu-Cristo nahisama sa tanang uban nga mga tawo - bisan tuod nga walay sala. Sumala sa Iyang balaang kinaiyahan , Siya nagpabilin nga matuod nga Dios nga walay pagkausab, bisan pa man sa panahon sa Iyang pagpaubos ibabaw sa kalibutan. (3.4) Si Jesus gihulagway nga mao "Ang bugtong Anak sa Dios". Ang Anak sa Dios, ang bugtong inanak, mao ang gianak sa Amahan - nga dili binuhat, apan walay katapusan, walay sinugdanan ni katapusan, ug usa diha sa samang pagkamao uban sa Amahan (3.4.1) Ang molapaw pa sa kaisipan nga balaang Pulong (logos), nga kauban sa Dios diha sa sinugdanan, karon misulod na diha sa dapit sa kalibutanon ug tawhonon diha kang Jesus. Kini "nahimong unod" (Juan 1:14) - ang walay katapusang Pulong nahimong matuod nga Tawo. Ang molapaw pa sa kaisipan nga himaya sa Amahan nahimong laktod nga makita nga makasaysayanong kamatuoran diha sa kalibutanong himaya sa Anak. (3.4.2) Ang duroha ka mga kinaiyahan ni Jesu-Cristo ingon nga matuod nga Tawo ug matuod nga Dios usa ka misteryo. Ingon nga matuod nga Tawo, si Jesus nipa-ambit diha sa kinatibuk- ang tawhonong pagpahiluna sa lawasnon ug mga kasinatian 128
sa pagbati. Ingon nga matuod nga Dios Iyang gidala ang panagkausa sa samang pagkamao uban sa Amahan diha sa pahayag sa mga pulong: "Ako ug ang Akong Amahan usa ra" (Juan 10:30). (3.4.3) Ang Daang Tugon mihimog mga kapakisayran alang sa umalabot nga Mesias. Ang mga profeta sa Daang Tugon mipunting sa malig-on nga mga detalye diha uban sa pagtungha sa Manunubos. Ilang gitagna ang pagpakatawo sa Anak sa Dios, ang Iyang dalan ibabaw sa kalibutan, maingon man sa Iyang walay katapusang paglungtad. (3.4.4) Sa Iyang mga buhat si Jesu-Cristo nipadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga mao ang Manunubos nga gipadala sa Dios. Ang katubsanan gikan sa kamatayon ug sala diha lamang natukod ibabaw sa sakripisyo ni Jesu-Cristo. Ang kaluwasan matultolan lamang sa katawhan diha Kaniya. (3.4.5) 3.4.6 Harianong mga ngalan ni Jesus "Harianong mga ngalan" naghatag og kasayuran sa mga ngalan ug mga katungdanan alang sa Anak sa Dios diin nga ang Balaang Kasulatan naghisgot sa nagkalainlaing mga kinaiyahan sa Iyang pagka walay-sama. 3.4.6.1 Mesiyas - Cristo - mao ang dinihugan Ang tanang tulo ka mga pulong nagpasabot sa mao ra gihapon: "Mesias" gikuha gikan sa Hebreohanon maschiach, ang latin Cristus nag-ugat gikan sa Gresyahanon Christos. Sa mga hubad kini nagpasabot nga "Ang Usang Dinihogan". Diha sa pipila sa mga Salm, ang mga hari sa Israel gihulagway isip "ang gidihogan" [sa Dios] (Salmo 20:6). Ang pagdihog kanila suod nga nadugtong sa mga pamahayag kalabot 129
sa usa ka pinasahi nga pakigsaad sa Dios uban kang David ug sa Iyang mga maghuhulip. Ang pagsimba sa hari nga gidihogan sa Dios midangat gani ingon sa kalayo sa pagbutang kaniya sa katungdanan ingon nga Dios. (Salmo 45;6-10). Pinasikad sa mga pamahayag sa mga profeta (Isaias 61; Jeremias 31: 31 et seg.), diha napalambo taliwala sa mga katawhan as Israel ang usa pagpanabot mahitungod sa Mesias nga nagatubong kasayuran alang umalabot bahin sa usa ka dagway si kinsa molapaw sa tanan nga mga tawhonong butang, ug si kinsa magapamatuod sa balaang kinaiyahan diha sa halalum nga kinaadman. Kini mao ang gikauyonang pagpamatuod sa Bag-ong Tugon nga si Jesus nga Nazaretnon mao kining Mesias kini nga Cristo. Ang harianong ngalan "Cristo" suod kaayong nadugtong ngadto kang Jesus hangtud nahimo kining usa ka tukma nga ngalan: Jesu-Cristo. Bisan kinsa nga motoo Kaniya magapamatuod sa Mesias nga gipaabot sa Israel, ang tigadala sa kaluwasan nga pinadala sa Dios. Bisan asa sa Bag-ong Tugon nga maghisgot kang Jesus, kini naghatag og kasayuran ngadto sa Mesias, nga sa gikaingon na nga Cristo. Kini nagtimri og usa ka kalahian nga maghatag og kahulogan: Samtang karon daghang mga katawhan sa pagtulon- an nga Judaic nagpaabot gihapon sa pag-abot sa Mesias, ang mga Cristohanon nagpamatuod nga ang Mesias miabot na, ug nga Siya anaa diha ni Jesu-Cristo. Kining tulohoan maoy gipahiluna diha sa makusganong pamahayag sa sinugdanan sa maayong balita sumala kang Marcos: "Sinugdanan sa maayong balita ni Jesu-Cristo, ang Anak sa Dios" (Marcos 1:1). 3.4.6.2 Ginoo Diha sa Daang Tugon, ang pagtawag nga "Ginoo" kasagaran nga gigamit sa diha nga maghisgot na mahitungod sa Dios sa Israel. Diha sa Bag-ong Tugon, kining harianong ngalan gigamit usab sa paghatag og kasayoran ngadto kang Jesu-Cristo. 130
Diha sa sulat ngadto sa mga taga Roma, kita makabasa "kay kon pinaagi sa imong baba magasugid ikaw nga si Jesus mao ang Ginoo, ug magatoo sa sulod sa imong kasingkasin nga siya gibanhaw sa Dios gikan sa mga patay, nan maluwas ikaw"(Mga Taga Roma 10:9). Gikan niining maong teksto gikuha ang pamahayag Kyrios Iesous (gikan sa Gresyahanon: "si Jeus Ginoo"), nga tawila sa labing karaan nga pagpanghimatuod sa unang Cristianismo. Dinhi ang pulong "Ginoo" dili pagasabton ingon nga us aka matinahurong dagway sa pagsampit, apan ingon nga usa ka pagtawag sa balaang kagamhanan ni Jesu-Cristo. Kana nga si "Jesus Ginoo" nahimong dili malalis nga kasigurohan alang sa Iyan mga tinun-an human sa Iyang pagkabanhaw. Si Apostol Tomas misampit sa Usa nga Nabanhaw pinaagi sa mga pulong: "Ginoo ko ug Dios ko!"(Juan 20:28). Sa diha nga si Jesus tawgon nga "Ginoo", kini usab gitagana sa pagpahayag nga Siya walay lain kondili ang Dios mismo sa Iyang kauglingon nga si kinsa nahimong tawo diha Kaniya. Si Apostol Pablo nagsulat nga ang balaod ni Jesu-Cristo nagapadulom sa tanang uban pang mga kagamhanan - lakip na ang Romanhong emperador nga si kinsa nag-angkon sa pagkabalaaan alang sa iyang kaugalingon: "Apan ang among panagsultihan mao ang tinagoan ug sinalipdan nga kaalam sa Dios, nga sa wala pa ang kapanahonan gitagan sa Dios alang sa atong kahimayaan, nga walay bisan usa sa mga punoan niining kapanahonan karon nga nakasabot pa, ang Ginoo sa kahimayaan dili unta nila ilansang sa krus" (1 Mga Taga Corinto 2:7-8). Tungod kay si Jesus Ginoo man sa kahimayaan, ang dako uyamot nga pagkamahinungdanon gikatugyan ngadto sa pangamuyo sa Iyang ngalan ug ngadto sa pagsimba Kaniya (Mga Taga Filipos 2:9-11). 3.4.6.3 Anak sa Tawo Sa Daniel 7: 13-14, ang pulong "Anak sa Tawo" gigamit aron sa pagpaila sa usa ka langitnong may kinabuhi nga si kinsa walay kalabutan sa tawhonong kaliwat. 131
Sa panahon ni Jesus, ang masiboton nga mga Judeo nagahulat sa pag-abot sa "Anak sa Tawo", nga kang kinsa ang Dios magapanumpa sa dumalaan ibabaw sa kalibutan. Sumala pa sa Juan 3:13, ang Ginoo nipadayag sa Iyang kaugalingon isip ang Anak sa Tawo: "Walay nakasaka ngadto sa langit gawas lamang kaniya nga nanaug gikan sa langit, ngao mao, ang Anak sa Tawo." Sa ingon niana, Siya nga may kagahum sa pag-pasaylog mga sala (Mateo 9:6), mao ang Ginoo sa Adlaw nga igpapahulay (Mateo 12:8), ug mianhi "aron sa pagpangita ug pagluwas sa nawala" (Lucas 19:10) Sa Katapusan, ang Ginoo nagpahibalo sa Iyang pag-antus (Mateo 17:12), sakripisyo nga kamatayon (Mateo 12: 40; 20: 28), ug pagkabanhaw sa Anak sa Tawo (Mateo 17:9). Sa dihang magasulti si Jesus mahitungod sa Anak sa Tawo, Siya naghatag og kapakisayran sa Iyang kaugalingon. Si Esteban mipamatuod usab sa kabalaan sa Anak sa Tawo: "Tanawa nakita ko ang mga langit nga naabli, ug ang Anak sa Tawo nga nagatindog sa too sa Dios!" (Mga Buhat 7:56). Si Jesu-Cristo, ang Anak sa Tawo, karon nahibalik na sa dapit nga diin Siya gikan (Juan 16:28). 3.4.6.4 Emmanuel - Alagad sa Dios - Anak ni David Ang Balaang Kasulatan naghisgot sa dugang pa nga harianong mga ngalan ni Jesus: Emmanuel, Sulogoon sa Ginoo, Anak ni David. Ang Hebreohanon nga ngalan "Emmanuel" nagapasbot "ang Dios uban kanato". Sa paghatag og kasayoran ngadto kang Jesus, ang Mateo 1: 22-23 naghisgot sa profesiya diha sa Isaias 7:14: "Ania karon, ang usa ka ulay manamkon, ug magaanak ug usa ka lalake, ug pagatawgon ang Iyang ngalan Emmauel." Busa si Jesu-Cristo mao ang Usa nga si kinsa ang Dios anaa sa duol ug pinaagi kang kinsa ang Dios mahimong diha-diha nga masinatian.. 132
Diha sa Daang Tugon, ang pulong "Sulogoon sa Ginoo" naghatag og kasayuran ngadto sa mga inilang mga pinasahi nga tawo diha sa kasaysayan sa kaluwasan: mga patriarca, mga profeta, mga Apostoles. Ang mga kapakisayran sumala kang Isaias alang sa Sulogoon sa Ginoo natuman diha kang Jesu-Cristo (Isaias 42:1). Diha sa Bag-ong Tugon, ang "Anak ni David") usa ka iladong ngalan alang kang Jesu-Cristo. Ang sinugdanan sa maayong balita sumala kang Mateo daan nang mipasabot pag-ayo nga mao "Ang libro sa kaliwatan ni Jesu-Cristo, ang Anak ni David, ang Anak ni Ambraham" (Mateo 1:1). Kini nagapakahulogan nga ang mga saad nga nahimo ngadto kang David natuman diha sa Anak sa Dios. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY "Harianong mga ngalan" maoy mga ngalan ug mga katungdanan nga nagpahibalo ngadto sa nagklainlaing mga kinaiyahan sa pagka walay-sama sa Anak sa Dios. (3.4.6) Kana nga si Jesus nga Nazaretnon mao ang "Mesias" maoy gikauyonan igapanghimatuod sa Bag-ong Tugon. (3.4.6.1) Ang "Ginoo" mao ang katungdanan sa usa ka balaang kagamhanan ni Jesu-Cristo. (3.4.6.2) Ang pulong "Anak sa Dios" nagpaila sa usa ka langitnong may kinabuhi nga walay kalabutan sa tawhonong kaliwat. Ang Ginoo mismo mipaila sa Iyang kaugalinon isip kining Anak sa Tawo. (3.4.6.3) Ang Balaang Kasulatan naglista "Emmanuel" ("Ang Dios uban kanato"), "Sulogoon sa Dios", ug "Anak ni David" ingon nga dugang pang mga harianong mga ngalan kang Jesus. (3.4.6.4) 133
3.4.7 Ang mga ministeryo ni Cristo - Hari, Pari, ug Profeta Ang kadungganang "Hari" kauban sa hunahuna sa paghari ug pagdumala. Ang mga kaparian naghimog mga serbisyo sa pagsakripisyo aron sa pag-epekto sa pagpasig-uli tali sa tawo ug Dios. Ang mga profeta maoy ginapaabot sa pagmantala sa balaang pagbulot-an ug magapasidaan sa mga umalabot nga mga panghitabo. Ang pagdumala ug paghari, naga-epekto sa pagpasig-uli uban sa Dios, pagmantala sa pagbulot-an sa Dios ug pagpasidaan sa mga umalabot nga mga butang - kining tanan makaplagan diha sa hingpit nga paagi sa pagpamuhat ni Jesu-Cristo. 3.4.7.1 Si Jesu-Cristo - ang Hari Sa dihang ang manulonda sa Ginoo nagpahibalo sa paghimugso ni Jesus ngadto sa ulay nga si Maria, siya miingon: "Siya [si Jesus] mahimong gamhaman, ug pagatawgon nga Anak sa Labaw sa Tanan ... Ug Siya magahari ibabaw sa balay ni Jacob hangtud sa kahangturan, ug walay pagkatapus ang Iyang gingharian: (Lucas 1: 32-33). Ang maalamon nga mga tawo gikan sa Sidlakan nangutana mahitungod sa bag-ong nahimugso nga Hari sa mga Judeo si kinsa ilang giduol aron nga pagasimbahon (Mateo 2:2). Diha kang Jesu-Cristo ang saad nga gihatag sa Dios ngadto sa profeta nga si Jeremias natuman: "Ania karon, ang mga adlaw moabot na, miingon ang Ginoo, nga Ako magapatindog alang kang David og usa ka sanga nga pagkamatarung; ang usa ka Hari nga magahari ug magamauswagon ug magapakanaug sa hukom ug pagkamatarung dinhi sa yuta" (Jeremias 23:5). Si Natanael, usa sa unang mga tinun-an ni Jesus, misugid: "Rabi, Ikaw mao ang Anak sa Dios! Ikaw mao ang Hari sa Israel!"(Juan 1:49). Bisan pa niana ang pagkahari ni Jesus wala maggagamot sa bisan unsang yutan-ong paghari ug wala madayag diha sa gahum nga Makita sa gawas, apan hinonoa gipasundayag 134
diha sa kagahum sa Iyang mga buhat ug diha sa mga tima-ilhan ug mga milagro nga Iyang gihimo. Makita gayud nga gisalikway ni Jesus ang tanang mga hugonhugon nga Siya nagasingkamot alang sa usa ka kalibutanong gingharian o nga Siya modawat ug iya sa politika nga kamandoan. Ang tanang upat ka mga maayong balita naghisgot kon giunsa ni Jesus pagsulod sa Jerusalem sa wala pa ang Iyang pag-antus ug kamatayon. Sa pagbuhat, Siya nipadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga Hari sa kalinaw ug kaangayan nga si kinsa daan nang gipahibalo ni profeta nga si Zacarias (Zacarias 9:9). Ang katawhan malipayon untang mopahayag ni Jesus nga kalibutanong hari sa Israel, ug nagmaya sa Iyang pag-abot (Juan 12:13). Bisan gani sa panahon nga gisukisukit Siya ni Pilato, gitataw ni Jesus nga ang Iyang gingharian dili iya niining kalibutana ug nga wala Siya nag-angkon sa gahum sa kalibutanong punoan. Si Pilato mitubag ngadto sa mga pulong ni Jesus sigon sa magasunod: "Hari ka ba diay?" Pinaagi niini siya nihatag sa Anak sa Dios sa kahigayunan nga mosulti mahitungod sa Iyang gingharian: "Sumala sa giingon mo, Ako hari. Ug alang niini Ako nagpakatawo, ug alang niini mianhi Ako sa kalibutan aron magapanghimatuod Ako sa kamatuoran." Dinhi si Jesus nipanghimatuod gani atubangan sa usa ka pinadala sa kalibutanong gahum sa Roma ug sa mga Gentil nga Siya Hari ug saksi sa kamatuoran (Juan 18: 33-37). Ang kamatayon Niya ibabaw sa krus naglangkob sa labing taas nga punto ug pagpanapus sa usa ka pagpaubos nga, sa tinuoray, ang dalan sa pagtuboy kang Jesu-Cristo. "Karon si Pilato nagsulat og usa ka pahibalo ug kini iyang gibutang sa ulohan sa krus: ug ang mga sulat mao: JESUS NGA NAZARETON, ANG HARI SA MGA JUDEO ... ug kini gisulat sa Hebreohanon, Gresyahanon, ug Latin" (Juan 19: 19-20). Diha sa lalum nga kinaadman, kining hamubo nga sulat diha sa tulo ka mga pinulongan gikaalagad aron ang gingharian ni Cristo mabaniug sa tibuok kalibutan. 135
Ang harianong dignidad ni Jesu-Cristo gipasabot usab pag- ayo diha sa Pinadayag ni Jesu-Cristo: Siya mao ang "punoan sa mga hari sa yuta" (Pinadayag 1:5). Sa dihang ang ikapito nga manulonda mopatingog na sa iyang trumpeta, iyang gipahibalo nga "ang gingharian niining kalibutana nahimong gingharian sa atong Ginoo ug sa Iyang Cristo, ug Siya magahari hangtud sa kahangturan!" (Pinadayag 11:15). Ang kamandoan unya ni Jesu- Cristo mapadayag na sa bisan asa. 3.4.7.2 Si Jesu-Cristo - ang Sacerdote Ang kinaunhang mga katungdanan sa mga sacerdote diha sa daang pakig-saad nagkalip sa pagdalag mga sakripisyo ngadto sa Dios, pagpahimangno sa mga tawo diha sa kasugoan, ug pagdumala ibabaw sa malisud nga legal nga mga sulbaronon ug tanang mga pangutana kalabot ngadto sa tulomanon sa pagkaputli. Ang katungdanan sa labawng sacerdote mao ang pagdala sa iyang kaugalingong mga sala, mga sala sa mga sacerdote, ug ang mga sala sa katawhan atubangan sa Dios. Alang niining katuyoan, siya mosulod sa Labing Balaang Dapit makausa sa usa ka tuig sa Adlaw sa Pagmayad (Yom Kippur). Dinhi siya magapamuhat alang sa dapit sa katawhan, ug mangalagad ingon nga kadugtongan tali sa Dios ug sa katawhan sa Israel. Uban sa pagtan-aw ngadto sa pagkasacerdote sa daang pakig-saad ug sa mga halad nga gisakripisyo diha sa templo, ang sulat ngadto sa mga Hebreohanon nagaingon: "[sila] nahimong hulad ug landing sa mga langitnong mga butang" (Mga Hebreohanon 8:5). Diha sad an-ag sa maayong balita, nahimong dayag kaayo nga ang pagkasacerdote sa Daang Tugon taghulat lamang, "kay walay nahimong hingpit pinaagi sa kasugoan" (Mga Hebreohanon 7:19). Diha sa pagpakatawo sa Anak sa Dios, ang usa ka pagkasacerdote nga milabaw pa sa tanang uban nga mga pagkasacerdote nadayag. Si Jesu-Cristo dili yano nga laing labawng sacerdote diha sa hataas nga linyada sa mga labawng sacerdote sa Israel. Hinonoa, si Jesu-Cristo mitungha didto isip 136
usa ka Labawng Sacerdote diin kang kinsa ang katubsanan sa kalibutan gitukod: And Dios mismo sa Iyang kaugalingon mibuntog sa dili matukdad nga bung-aw sa sala ug mipasig-uli sa kalibutan ngadto sa Iyang kaugalingon diha ni Jesu-Cristo. Walay laing pagkasacerdote nga makakab-ot niini. Busa si Jesu-Cristo mao ang walay katapusang Labawng Sacerdote: "Apan kini siya, sa dayon naghupot sa Iyang pagkasacerdote, kay Siya molungtad man hangtud sa kahangturan. Busa, sa tanang panahon, Siya arang makaluwas sa mga moduol Kaniya, sanglit buhi man Siya sa kanunay aron sa pagpangmuyo alang Kanila" (Mga Hebreohanon 7:24-25). Dili sama sa labawng sacerdote sa daang pakigsaad, si Jesu-Cristo wala magkinahanglan sa pagpasig-uli sa Dios. Siya mismo sa Iyang kaugalingon mao ang Tigpasig-uli. Wala lamang Siya magahatag og pagpamatuod sa Iyang pakighibalag sa Dios - diha Kaniya ang tawo ug ang Dios madasigong nagkausa. Ang mahigugmaong kahangawa sa Dios sa kalibutan tin- aw kaayong napadayag diha sa pagkasacerdote ni Jesu-Crsto. Diha Kaniya ang katawhan adunay againan sa kaluwasan sa Dios. Ang sulat ngadto sa mga Hebreohanon mihatag og talaan sa ministeryo sa labawng pagkasacerdote ni Cristo ingon nga bayad sa mga sala sa katawhan (Mga Hebreohanon 2:17). Diha kang Jesu-Cristo, ang walay katapusan nga Labawng Sacerdote, ang kasigurohan sa kapasayloan sa mga sala ug ang saad sa kinabuhing dayon gikapaniguro. Sa Mga Hebreohanon 3:1 atong mabasa: "Hinuktoki ninyo ang Apostol ug Labawng Sacerdote nga atong ginasugid, si Cristo Jesus." Sa usang bahin, si Jesu-Cristo milabaw sa pag-alagad sa labawng sacerdote sa Daang Tugon tungod kay Siya matuod man nga Labawng Sacerdote, ug sa laing bahin Siya usab mao ang unang gikinahanglan alang sa kalihokan sa mga Apostoles diha sa bag-ong pakigsaad. Ang sulod sa ministeryong apostoliko nahimong tin-aw diha sa 2 Mga Taga Corinto 5:20: "nangamuyo kami kaninyo, magpasig-uli kamo ngadto sa Dios." 137
3.4.7.3 Si Jesu-Cristo - ang Profeta Ang saad nga gihimo sa Dios ngadto kang Moises natuman diha ni Jesu-Cristo: "Magapatindong Ako kanila sa taliwala sa ilang mga igsoon, us aka manalagna nga sama kanimo; ug ibutang ko ang Akong mga pulong sa Iyang baba ug Siya magasulti kanila sa tanan nga igasugo ko Kaniya" (Deuteronomio 18:18). Ang mga profeta sa Daang Tugon gitawag aron sa pagmantala sa pagbulot-an sa Dios. Ang ilang mga mensahe kasagaran ginapaila uban sa paghatag og kasayuran sa ilang tinubdan niini sa Dios: "Busa ang Ginoo nagaingon". Diha ni Jesu- Cristo, ang Dios mismo sa Iyang kaugalingon nakigsulti ngadto sa katawhan. Sumala sa Marcos 1:15, ang Anak sa Dios nagsugod sa Iyang bulohaton uban sa mga pulong: "Ang panahon ania na gayud, ug ang gingharian sa Dios haduol na. Pag-hinulsol kamo, ug tumoo kamo sa maayong balita." Ang Ginoo nanudlo uban sa hingpit nga gahum sa balaang kagamhanan, nga miabot sa pagpahayag diha sa mga pulong: "Apan sultihan ko kamo ... "(Mateo 5-7). Isip us aka profeta, si Jesu-Cristo nipadayag usab sa mga umalabot nga panghibato, sigon sa napatik sa Mateo 24, Marcos 13, ug Lucas 21, sa paghatag og pananglitan. Sa panamilit nga mga tugon sa Ginoo (Juan 13-16), Siya misaad sa Espiritu Santo, nga si kinsa motultol sa tanang kamatuoran. Diha sa libro sa Pinadayag sa Anak sa Dios nag-abli sa kauswagan sa kasaysayan sa kaluwasan hangtud sa ug lakip na sa bag-ong kabuhatan. Ug nahitabo nga si Jesu-Cristo nanagpamuhat usab ingon nga usa ka profeta: Iyang gimantala ang pagbulot-an sa Dios, gilamdagan ang kagahapon, mibutyag sa mga butang nga natago, mipakita sa dalan paingon sa kinabuhi nga walay katapusan, ug mihatag sa mga saad mahitungod sa mga butang umalabot. Ang Iyang mga pamahayag makatarungaon sa walay katapusan: "Ang langit u gang yuta mangahanaw, apan ang Akong mga pulong dili gayud mahanaw" (Marcos 13:31). 138
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Kalangkuban 16 Ang pagkahari ni Jesu-Cristo gipadayag diha sa awtoridad nga Iyang gibuhat, ug pinaagi sa mga ilhanan nga Iyang gihimo. (3.4.7.1). Diha sa lawum nga pagkabutang, ang ulohan ibabaw sa krus - nga nahisulat diha san tulo ma mga sinultihan - alang sa pagpahibalo sa pagkahari ni Jesu-Cristo ngadto sa tibuok kalibutan. (3.4.7.1) Ang Labawng Sacerdote diin ang katubsanan sa kalibutan nga natukod nagpadayag diha ni Jesu-Cristo: pinaagi ni Jesu-Cristo, ang Dios nagpasig-uli sa kalibutan nganha sa Iyang Kaugalingon. Dili sama sa labawng sacerdote sa daang testamento, Si Jesu-Cristo wala magkinahanglan ug pagpasig-uli ngadto sa Dios - dili ingon sa gihimo sa labawng sacerdote sa daang pakigsaad - tungod kay Siya mismo ang Tigpasig-uli. (3.4.7.2) Ang mahigugmaong pag-atiman sa Dios alang sa kalibutan nahimong tin-aw diha sa Pagkasacerdote ni Jesu-Cristo: diha Kaniya ang katawhan may agianan paingon sa kaluwasan sa Dios. Diha Kaniya anaa usab ang kasegurohan sa kapasayloan sa mga sala ug ang saad sa kiinabuhi nga walay katapusan. (3.4.7.2) Ang mga manalagna diha sa daang pakigsaad gipanagtawag aron sa pagsangyaw sa pagbulot-an sa Dios. Si Jesu-Cristo nagpamuhat ingon nga usa ka profeta pinaagi sa pagpahibalo sa pagbulot-an sa Dios, pagpadan-ag sa nangagi, pagpadayag sa gitago nga mga butang, pagpakita sa dalan sa kinabuhi, ug naghatag ug mga saad alang sa umalabut.(3.4.7.3) 139
3.4.8 Ang mga pakisayranan sa Bag-ong Tugon sa pagkatawo ug bulohaton ni Jesu-Cristo Ang mga maayong balita nagpamatuod sa kinabuhi ug kalihokan ni Jesu-Cristo. Bisan paman, ang mga Ebanghilista wala mihatag niining mga talaan isip mga asoy sa kinabuhi. Hinonoa nagdala sila og saksi nga kining Jesus nga Nazaretnon mao ang Mesias nga gipaabot Israel: ang Iyang sugilanon mao kadtong bahin sa makaluwas nga pangilabot sa Dios diha sa dagan sa panahon, nagagikan pa gayud sa pagsugod sa gingharian sa Dios sa Iyang kinaiya. Ang mga kinahanglanong mga elemento sa pagpanghimatuod kang Jesu-Cristo gipasukad ibabaw sa pagpamatuod kang Jesus diha sa Bag-ong Tugon. 3.4.8.1 Ang pagkasamkon ug pagkahimugso ni Jesus Ang mga maayong balita ni Mateo ug Lucas naghulagway sa pagkatawo ni Jesus. Si Jesus natawo sa panahon nga si Herodes nagdumala ingon nga hari ibabaw sa Judea, sa diha nga si Augusto mao ang Ceasar sa Roma, ug sa panahon nga si Quirinius mao ang gobernador sa Syria. Kining maong tukma nga mga detalye nagpunting ngadto sa tinuoray nga kasaysayan sa pagpuyo ni Jesus ug mibatok sa tanang mga pagsulay sa pagtudlo sa asoy kang Jesus nga Nazaretnon ngadto sa dapit sa tinumotumo nga sugilanaon ug alamat. Ang pagka walay-sama sa Tawo nga si Jesus gipasabot pag-ayo sa natala nga pagpakatawo diha sa ulay, nga gilambigit diha sa maayong balita ni Lucas. Ang manulonda nga si Gabriel nagdala ngadto sa ulay nga si Maria sa mensahe: "Ug tan-awa, magasamkon ikaw ug igaanak mo ang usa ka bata nga lalaki, ug siya imong paganganlan si Jesus. Siya mahimong bantugan ug pagatawgon nga Anak sa Labing Halangdon; ug Kaniya igahatag sa Ginoong Dios ang trono sa Iyang Amahan nga si David. Ug Iyang pagaharian ang banay ni Jacob hangtud sa kahangturan; ug walay pagkatapus ang Iyang gingharian" (Lucas 1: 31-33). Iya usab nga gipasbot kang Maria kun unsaon niya sa pagsamkon: 140
"Pagakunsaran ikaw sa Espiritu Santo, ug pagalandungan ikaw sa gahum sa Labing Halangdon, tungod niini, ang bata nga matawo paganganlan nga balaan, ang Anak sa Dios" (Lucas 1:35). Ang mga pamahayag diha sa Ikaduhang Artikolo sa Pagtoo nga si Jesus "gilalang pinaagi sa Espiritu Santo, nahimugso sa ulay nga si Maria" nagahulagway sa pagpakatawo ni Jesus ingon nga usa ka dili malabot sa naandan nga paagi sa natural nga mga hitabo. Si Jesus nga Nazaretnon matuod nga Tawo, bisan pa niana, ang Iyang pagkalawasnon ug tawhonon madasigong ginadugtong sa pagbulot-an sa Dios sa pagluwas. Ang paglalang ug pagkahimugso Niya mao ang mga buhat sa kaluwasan ug busa bahin gayud sa kasaysayan sa kaluwasan. Kini giguhitan pinasikad sa kahibulongang tima-ilhan nga miduyog sa Iyang pagkahimugso: Ang mga manulonda mitungha ug nagmantala sa maayong balita ngadto sa mag-balantay sa carnero diha sa mga kapatagan: "Kay alang kaninyo natawo karon sa lungsod ni David ang Manluluwas nga mao ang Cristo nga Ginoo" (Lucas 2:11; cf. Miqueas 5:2). Ang usa ka bitoon ang mipahibalo sa pagkahimugso sa bag- ong natawong Hari. Ang maalamon nga mga tawo gikan sa Sidlakan misunod sa bitoon ug gitultolan ngadto sa Bethlehem, diin ilang gisimba ang bata (Mateo 2: 1-11). 3.4.8.2 Ang pagpabautismo ni Jesus didto sa Jordan Si Jesu-Cristo walay sala. Bisan paman niana, Iyang gitugotan ang Iyang kaugalingon nga mabautismohan ni Juan nga Bautista ug giisip nga lakip sa mga makasasala (2 Mga Taga Corinto 5: 21). Kining maong buhat sa pagbautismo - nga usa ka pagpahayag sa paghinulsol - naghimong tataw niini nga si Jesus mipaubos sa Iyang kaugalingon ug nagpailalum sa Iyang kaugalingon sa maong buhat nga kinahanglang pagahimoon sa matag makasasala. Daan na nga tin-aw dinhing dapita nga si Jesu-Cristo, nga si kinsa walay sala, mikuha sa mga kasal-anan sa uban ibabaw 141
sa Iyang kaugalingon ug sa katapusan miabli sa dalan ngadto sa pagkamatarung atubangan sa Dios. Tapus sa Iyang pagbautismo ang Espiritu Santo nakita nga mikunsad ibabaw ni Jesus. Sa usa ka tingog gikan sa langit, ang Amahan mipamatuod: "Ikaw Akong Anak nga pinalangga; Kanimo may kalipay Ako" (Lucas 3: 22). Pinaagi niining buhat sa balaang pagpadayag, ang balaag pagka-Anak ni Jesus gipahibalo ngadto sa tibuok kalibutan pinaagi sa Amahan, ug ang Iyang tima-ilhan sa pagka-Mesias gimantala: si Jesus mao ang Cristo, ang Anak sa Dios. Ang kamatuoran nga si Juan Baustista nakaila diha ni Jesus ang sulugoon nga maga-antus (Isaias 53:5), ang Manluluwas, nahimong tataw diha sa Iyang mga pulong: "Tan-awa! mao kana ang Coredero sa Dios, nga magakuha sa sala sa kalibutan!" Kini gikapadayag na kaniadto ngadto kaniya nga ang usa "diin ikaw nakakita sa Espiritu nga mikunsad, ug nagpabilin diha Kaniya, mao kini Siya nga magbautismo sa Espiritu Santo" si Juan nagpamatuod niini pag-usab: "Ug ako nakakita ug gipanghimatud- an ko nga Siya mao ang Anak sa Dios" (Juan 1: 29, 33-34). 3.4.8.3 Ang pagtinal kang Jesus didto sa kamingawan Tapus sa Iyang pagbautismo didto sa Jordan, si Jesus gidala sa Epsiritu didto sa kamingawan "aron pagatintalon sa Yawa" (Mateo 4: 1). Siya mipabilin didto sulod sa kap-atan ka mga adlaw ug gitintal sa Yawa sa pipila ka mga higayon. Si Jesus misukol sa pagpanintal ug misalikway sa Yawa. Kining maong panghitabo mahinungdanon kaayo alang sa kasaysayan sa kaluwasan: si Adan nabitik ngadto sa pagtintal ug nahulog ngadto sa sala, samtang si Jesus - "si kinsa ... sa tanang paagi gitintal ingon kanato, hinoon wala makasala" (Mga Hebreohanon 4:15) - misalikway sa mga pagtintal ingon nga bag- ong Adan. Daan na sa wala pa ang Iyang bulohaton alang sa katawhan, gipamatud-an Niya ang Iyang kaugalingon isip mananaug batok ni Satanas. 142
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang kasaysayan ni Jesus nga Nazaretnon mao ang sugilanon sa makaluwas nga pangilabot sa Dios diha sa dagan sa kalibutan. Ang mga maayong balita dili mga talaan sa kinabuhi, hinonoa mga pagpamatuod sa pagtoo. (3.4.8) Ang pagkawalay sama sa Tawo nga si Jesus gipasabot pag- ayo pinaagi sa pagkahimugso diha sa usa ka ulay. Ang Iyang pagkasamkon ug pagkahimugso mao ang mga panghitabo sa kaluwasan ug busa bahin gayud sa kasaysayan sa kaluwasan. (3.4.81) Bisan tuod nga si Jesu-Cristo walay sala, Iyang gitugotan ang Iyang kaugalingon nga mabautismohan ni Juan nga Bautista ug giisip nga lakip sa mga makasasala. Tapus sa pagbautismo, ang balaang pagka-Anak ni Jesus gimantala sa tibuok kalibutan pinaagi Dios, nga Amahan. (3.4.8.2) Sa wala pa magsugod ang Iyang bulohaton ngadto sa katawhan, si Jesus gitintal didto sa kamingawan. Iyang gipamatud-an ang pagka-mananaug ibabaw kang Satanas. (3.4.8.3) Ang gitutukan nga punto sa pagpanudlo ni Jesus mao ang gingharian sa Dios diha sa kasamtangan ug umalabot nga dagway niini. Diha kang Jesu-Cristo nahimo kining presente. (3.4.8.4) 3.4.8.4 Ang bulohaton sa pagpanudlo ni Jesus Ang gipunting sa pagpanangyaw ni Jesus mao ang gingharian sa Dios - ang pagdumala sa Dios nga mao ang magabutyag sa kaugalingon niini diha sa kasaysayan - diha sa managsamang 143
dagway niini sa kasamtangan ug sa umalabot: "Ang panahon ania na gayud, ug ang gingharian sa Dios haduol na" (Marcos 1:15). Gikan nianang puntoha, ang giharian sa Dios na-anaa gayud diha kang Jesu-Cristo (Lucas 17:21). Ang kapasikarang sulod sa maayong balita mao ang grasya, gugma, ug pagpasig-uli nga nadayag diha kang Jesu-Cristo. Siya mao ang Anak sa Dios ug Siya mianhi aron sa paglaglag sa mga buhat sa Yawa, aron sa pagtubos sa katawhan gikan sa sala nga ilang gikahulogan ug naghimong ginapos, ug sa pagpahigawas kanila gikan sa pagpang-angkon sa Yawa. Pinaagi sa Iyang sakripisyo, si Jesu-Cristo miabli sa dalan ngadto sa pagpasig-uli sa Dios, ug sa ganghaan ngadto sa kinabuhing walay katapusan, alang sa katawhan. Pinaagi sa Iyang kamatayon ug pagkabanhaw, Iyang gipamatud-an sa makausa ug alang sa tanan nga Siya mao ang Ginoo ibabaw sa kamatayon ug sa Yawa. Ang Tawo naka- ambit niining kadaugan pinaagi sa pagtoo (1 Mga Taga Corinto 15:57). Si Jesus nagtawag og mga tinun-an sa pagsunod Kaniya. Siya nagsangyaw uban sa gahum ug harianong kagahum, ug nagpasaylog mga sala. Siya usab mihimog mga buhat nga milagro aron sa pagtataw niini nga ang kaluwasan miabot na sa katawhan pinaagi Kaniya. Pinaagi niini Iyang giguhitan ang Iyang mensahe sa nag-ungaw sa kabuntagon nga pagdumala sa Dios ug sa Iyang kalihokan isip Manluluwas. 3.4.8.5 Ang mga milagro ni Jesus Ang tanang upat ka mga maayong balita nga gipasa kanato diha sa sinulat naghatag ug talaan sa mga buhat nga milagro ni Jesus isip mga matuod nga mga panghitabo nga gipamatud-an sa Iyang tima-ilhan sa pagka-Mesias. Ang Iyang mga milagro nagapasundayag sa maluluy-ong pagkamaunongon sa Dios ngadto sa katawhan nga nag-antus. Sila mga panghitabo sa pagpadayag nga niana sila nagpulos aron sa pagbutyag sa himaya ni Cristo (Juan 2:11) ug sa Iyang balaang kagahum (Juan 5:21). 144
Ang mga milagro nga gihimo sa Anak sa Dios nagkalainlain. Sila naglakip sa pag-ayo sa sakit, paghinglin sa dautang mga espiritu, pagbanhaw sa mga patay, milagro sa kinaiyahan, milagro sa pagpakaon, ug milagro sa mga gasa. Pag-ayo sa mga sakit Si Jesus miayo sa mga masakiton, sa buta, sa bakul, sa bungol, ug sa mga sanlahon. Kining maong pagpang-ayo sa mga sakit nakakabig ug pagtagad sa balaang kinaiya ni Jesu-Cristo, nga nagbuhat sa tukma ingon sa gihulagway sa Dios mismo nga sa Israel: "Kay Ako ang Ginoo nga magaayo kanimo" (Exodo 15: 26). Ang usa niining mga milagro mao ang pag-ayo sa paralitico sa Capernaum (Mateo 2: 1-12), kang kinsa si Jesus una sa tanan miingon: "Anak, ang imong mga sala gipasaylo na kanimo" (bersikuo 5). Ang mga escriba miisip niini ingon nga pagpasipala, apan ang Ginoo mitataw niini nga Siya adunay managsamang kagahum sa pagpasaylog mga sala maingon man sa gahum sa pagpang-ayo. Kining mga milagro sa pag-ayo suod kaayong nadugtong sa pagtoo sa katawhan nga si kina Iyang giayo. Paghingilin sa dautang mga espiritu Ang mga milagro nga gibuhat ni Jesus naglangkob usab sa paghingilin sa dautang mga espiritu (Marcos 1: 23-28). Si Jesu-Cristo giila man gani ingon nga Ginoo sa mga yawa (Marcos 3: 11). Dinhi nahimong tin-aw nga ang dautan dili matang sa gahum nga nagsalig lamang sa kaugalingon niini, apan nailalum sa gahum sa Dios: ang panahon sa pagpanggun- ob nga pagdumala ug kaisipan niini ngadto sa mga tawo miabot na sa pagkatapus sa dihang mitungha si Jesu-Cristo (Lucas 11:20). Pagbanhaw sa mga patay Ang mga maayong balita naghatag og mga talaan mahitungod sa tulo ka mga panghitabo nga ang Ginoo mipabalik sa mga tawo ngadto sa kinabuhi human sila 145
mamatay: ang anak nga babaye ni Jairus (Mateo 9: 18- 26), ang batan-ong lalaki sa Nain (Lucas 7: 13-15), ug si Lazaro (Juan 11: 1-44). Sa wala pa ang pagbanhaw kang Lazaro gikan sa mga patay, ang Ginoo mipa-dayag sa Iyang kaugalingon uban sa mga pulong sa may kapasikaranang bili: "Ako ang pagkabanhaw ug ang kinabuhi, ang mosalig kanako bisan siya mamatay, siya mabuhi. Ug bisan kinsa nga nabuhi ug nagasalig kanako dili na gayud mamatay" (Juan 11: 25-26). Si Jesu-Cristo wala lamang magbaton ug gahum sa pagbanhaw sa mga patay ngadto sa kinabuhi - Siya mismo mao ang kinabuhi, Siya mismo ang pagkabanhaw. Ang pagkabanhaw sa mga patay maoy simbolo sa kapakisayran ngadto sa kamatuoran nga ang pagtoo diha kang Jesu-Cristo naghatag og kahulogan sa pagbuntog sa kamatayon ug busa mao ang pagkakab-ot sa kinabuhing walay katapusan. Mga milagro sa kinaiyahan Sa diha nga ang Ginoo mimando sa hangin ug sa dagat sa paglurang, Iyang Iyang gipakita ang Iyang gahum ibabaw sa mga element (Mateo 8: 23-27). Kining maong gahumi ibabaw sa kusog sa kinaiyahan nagguhit sa pagkamagbubuhat sa Anak sa Dios, nga si kinsa, isip ang walay katapusan nga Pulong sa Amahan, naglungtad nga sa wala pa ang tibuok kabuhatan (Juan 1: 1-3). Mga Milagro sa pagpakaon Ang tanang mga maayong balita naghatag og talaan mahitungod sa pagpakaon sa lima ka libo (Marcos 6: 30- 44). Labaw pa niana, managsama ang Mateo ug Marcos naglambigit usab sa pagpakaon sa upat ka libo (Mateo 15: 32-39: Marcos 8: 1-9). Sa usang bahin, kining mga panghitabo maoy mga pagpahinumdom nga ang Dios nagpakaon sa Iyang katawhan didto sa kamingawan, ug sa laing bahin, sila nagalangkob sa pakisayranan ngadto sa Balaang Pangalawat: "Ako mao ang buhing tinapay nga 146
nanaug gikan sa langit; bisan kinsa nga mokaon niining maong tinapay, siya mabuhi sa dayon; ug ang tinapay nga akong igahatag alang sa kinabuhi sa kalibutan mao ang akong unod." Mga milagro sa gasa Kadtong mga milagro nga nadawat sa katawhan sa usa ka madagayaong gasa sa kalibutan mao usab ang mga tima- ilhan sa pagkabalaan ni Jesu-Cristo ug ang kaduol sa gingharian sa Dios. Ang mga pananglitan niini mao ang milagrong kuha sa mga isda ni Pedro (Lucas 5: 1-11) ug ang mga panghitabo sa kasal sa Cana, sa dihang gihimo ni Jesus ang tubig nga vino (Juan 2: 1-11). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang grasya, gugma, ug pagpasig-uli nga nadayag diha kang Jesu-Cristo naglangkob sa kapasikaranan sulod sa maayong balita. (3.4.8.4) Ang tanang mga maayong balita naghisgot sa mga milagro isip mga matuod nga panghitabo. Sila nagpanghimatuod sa pagka-Mesias ni Jesus ug matin-aw nga nagpakita sa maluluy- ong kahangawa sa Dios ngadto sa nag-antus nga mga tawo. (3.4.8.5) Ang mga milagro nga gihimo sa Anak sa Dios daghan ug nagkalainlain: Iyang giayo ang masakiton, gihinginlan ang mga dautang espiritu, gibanhaw ang mga patay, ug mihimog mga milagro sa kinaiyahan, milagro sa pagpakaon, ug milagro sa gasa. (3.4.8.5) 147
3.4.8.6 Ang mga pasumbingay ni Jesus ug mga dagway Diha sa Iyang mga wali, si Jesus miggamit sa daghang mga pasumbingay ug sa pagbuhat niini miggamit sa halapad nga talan- awon nga naghulagway gikan sa adlaw-adlaw nga pagkinabuhi sa Iyang nga tigpaminaw. Sa Mateo 13 34-35 atong mabasa: "Kining tanang mga butanga nga gisulti ni Jesus ngadto sa panon sa katawhan diha sa mga sambingay, ug gawas sa sambingay Siya wala makigsulti ngadto kanila, nga kini matuman sa gihisgutan sa profeta nga nag-ingon: "Akong ablihan ang Akong baba diha sa mga sambingay; Akong isulti ang mga butang nga gitago gikan sa pagtukod sa kalibutan." Sa Iyang pasumbingay si Jesus nagsulti mahitungod sa mga gikinahanglang mga element sa Iyang doktrina ug miabli sa mga tinagoan sa gingharian sa langit: "Ang gingharian sa langit nahisama sa ..." (Mateo 13: 1 uban pang nagsunod). Kapin sa kap-atan ka mga pasumbingay ang napatik diha unang tulo ka mga maayong balita. Pinaagi kanila, ang Anak sa Dios nagguhit sa labing dakong tima-ilhan sa Iyang mga maayong balita: ang kahaduol sa gingharian sa Dios, ang kasugoan sa paghigugm sa silingan, ang kinaiya sa kasingkasing sa tawo, ug ang pag-abot sa Anak sa Tawo. Ang Gingharian sa Dios na-anaa kang Jesu-Cristo Sa pasumbingay sa liso sa mustasa, gihulagway ni Jesus ang mapaubsanong pagsugod - ug ang pagtubo - sa gingharian sa Dios. Sa pasumbingay sa igpapatubo, Iya kining gihimong tin-aw nga si Cristo mopakaylap sa tanang mga butang diha sa katapusan (Mateo 13: 31-33). Ang pasumbingay sa bahandi nga natago sa kaumahan ug ang sambingay sa perlas nga may dakung kantidad makadani sa matag-tawo nga si kinsa makaila sa katigayunan nga natago diha kang Cristo ug magpahimulos sa tanyag aron sa pag-apil sa gingharian sa Dios (Mateo 13: 44-46). 148
Niining gingharian as Dios, kon gingharian sa langit man, nga haduol na, Ang Dios mipaila sa Iyang kaugalingon ingon nga usa ka mahigugmaong Amahan. Busa ang pasumbingay sa carnero nga nawala, sa salapi nga nawala, ug sa anak nga mausikon (Lucas 15: 4-32) naghulagway sa gugma sa Dios alang sa, ug mopasig-uli uban sa, mga makasasala. Sa walay pagsusi alang sa tawo, ang Ginoo nagadapit sa tanan, ug nagatanyag kanila sa pagpakig- ambitay uban Kaniya. Gugma alang sa silingan Ang labing dako nga mga sugo sa kasugoan mao ang paghigugma sa Dios ug sa silingan. Diha sa sugilanon mahitungod sa Maayong Samariahanon ( Lucas 10: 30- 35), si Jesus mihulagway kun kinsa kining maong silingan, ug ng ang paghigugma sa silingan nagpasabot nga kinahanglang dili nato ipiyong ang atong mga mata sa kagul-anan sa uban, apan hinonoa mohatag ug panabang. Ang pamatasan diin kini mahimong mabuhat makuha usaba gikan sa pasumbingay sa Katapusang Paghukom (Mateo 25: 35-36). Ang kinaiya sa kasingkasing sa tawo Ang pasumbingay sa Fareseo ug sa maningil sa buhis (Lucas 18: 9-14) nag-agni og pagtagad ngadto sa kinaiya sa kasingkasing sa tawo: dili kadtong mga nagdayeg sa ilang kaugalingong binuhatan, apan kadtong nagaduol sa Dios sa pagkamapaubsanon ug nangita sa grasya, mao ang pagamatarungon.Taliwa sa ubang mga butang, ang pasumbingay mahitungod sa magpupugas naghisgot usab sa kinaiya sa kasingkasing sa tawo: kini nagpasundayag nga ang usa ka kasingkasing nga mahadlokon sa Dios gikinahanglan gayud aron nga tukma nga motuhop ang pulong sa Dios (Lucas 8: 15). Ang pasumbingay mahitungod sa walay kalooy nga sulogoon may kalabutan usab sa kinaiya: kini nagtagad sa kapasayloan ug nag-awhag niadtong mga nakadawat sa grasya sa Dios nga susamamng magpakita sa grasya 149
ngadto sa uban. Kadtong mga nakaila sa gidak-on sa gugma sa Dios mobati sa panginahanglan sa pagpasig-uli sa ilang silingan (Mateo 18: 21-35). Ang pag-abot sa Anak sa Tawo Diha sa pasumbingay mahitungod s pagbalik sa Anak sa Tawo, gipadayag ni Jesus ang umalabot nga panghitabo. Sa Mateo 24: 37-39, usa ka pagtandi ang gihimo tali sa panahon sa Iyang pagbalik ug sa panahon ni Noe: ang pagbalik ni Cristo mahimong kalit. Sa samang kalangkoban, ang pasumbingay mahitungod sa kawatan sa kagabhion nagtapus uban sa panambagon: "Busa kamo usab kinahanglang mangandam, kay ang Anak sa Tawo moabut sa takna nga wala ninyo dahuma" (Mateo 24:44). Mao usab kini ang mensahe sa pasumbingay sa mga maalamon ug boangboang nga mga dalagang ulay (Mateo 25: 1-13): importante kini kaayo nga magmabinantayon ug andam alang sa kalit nga pagbalik sa Ginoo. Ang pasumbingay sa mga talanton maoy usa ka pag-aghat sa pagpahimulos sa takna sa dili pa ang pagbalik ni Cristo (Mateo 25: 14-30). Kining tanang mga pasumbingay nagapalalum sa atong pagpanabot sa mga pamahayag ni Jesus kalabot sa Iyang pagbalik, kaluwasan ug ang paghukom, sa Iyang paghari sa katapusan sa kapanahonan, sa mga gahum niining kalibutana, ug kinabuhing walay katapusan isip matuod nga dangatan sa mga katawhan. Mga Hulagway Pipila sa mga hulagway nga nagdalag pagpahayag sa kinaiya ni Jesus - ug busa nagapatindog sa usa ka pagpadayag sa kaugalingong pagpadayag sa Dios - makaplagan diha sa maayong balita ni Juan. Diha sa "Ako Mao"nga pamahayag Iyang gipaila ang Iyang kaugaligon isip ang "tinapay sa kinabuhi" (Juan 6: 35) ug ang "kahayag sa kalibutan" (Juan 8: 12). Maingon man Siya mao ang "pultahan" ngadto sa kaluwasan (Juan 10: 9), ang 150
"maayong magbalantay sa carnero", nga si kinsa magtugyan sa Iyang Kaugalingon alang sa mga carnero (Juan 10:11), ug Siya mao ang "tanum nga paras" (Juan 15: 5). Si Jesu-Cristo mao ang "pagkabanhaw", "ang dalan, ang kamatuoran, ug ang kinabuhi" (Juan 11: 25; 14:6). Siya lamang ang naka-abli sa agaianan ngadto sa Dios, nga Amahan. Kining pito ka mga "Ako Mao" nga pamahayag nagpasundayag sa ngalan ni Jesus sa pagkaharianon ug pagkabalaan: Siya dili lamang mao ang mensahero sa Amahan, apan ang Dios mismo sa Iyang kaugalingon. 3.4.8.7 Si Jesus ug ang Kasugoan Ang Kasugoan ni Moises maoy labing hataas nga kagamhanan alang sa Israel. Ang pagbantay ug pagtuman niini maoy giisip nga yawi ngadto sa kalambigitan tali sa mga katawhan ug sa Dios. Wala bakawi-a ni Jesus ang kasugoan, hinoon, Iyang gihimong tin-aw nga Siya naghupot og mas hataas nga kagahum ug nga Siya mao ang Ginoo sa kasugoan. Sa Wali didto sa Bunton (Mateo 5-7), Si Jesus mikuha sa katungdanan ibabaw sa kasugoan diha sa presensya sa Iyang mga tinun-an ug sa katawhan. Diha sa gitawag nga sukwahi ("Nakadungog kamo sa giingon "apan sultihan Ko kamo ...") - sa paagi nga Iyang gipatin-aw ang kasugoan ug nagtultol sa Iyang mga tigpaminaw ngadto sa tukma nga salabutan bahin sa pagbulot-an sa Dios diin kini gipasukad - Iyang gipaila ang Iyang kaugalingon isip mao lamang ang may katungod sa paghubad sa kasugoan nga may kagahum. Pinaagi sa pagbutyag sa kinauyokan sa Balaod ni Moises, Iyang gihimong tin-aw nga ang kasugoan - maingon man sa tibuok nga daang pakigsaad - gipakisayod Kaniya, ug nga Siya miabot aron sa pagtuman niini. Pinaagi sa Iyang pagkamasinugtanon Iyang gitugbangan ang pagkamasinupakon sa unang mga tawo. Uban sa Iyang hingpit nga pagtuman sa kasugoan, Iyang gitapus ang dili kapugngan nga pagdumala sa sala ibabaw sa katawhan. 151
3.4.8.8 Si Jesus ug ang Iyang mga Apostoles Aron sa pagpakaylap sa maayong balita, si Jesus nagpili og napulo ug duha ka mga Apostoles gikan sa mga han-ay sa Iyang mga tinun-an (Lucas 6: 12-16; Marcos 3: 14). Sila mao ang mga suod kaayong sumusunod Kaniya, ug Siya adunay usa ka pinasahe nga kalambigitan sa pagsalig tali kanila. Sa diha nga ang ubang mga tinun-an mibiya Kaniya tungod kay wala sila makasabot Kaniya, ang mga Apostoles mipabilin uban Kaniya ug nagpanghimatuod nga Siya mao ang Cristo. Ngadto kanila Iyang gihatag ang usa ka panaginganan sa mapaubsanong pag-agalad sa dihang Iyang gihugasan ang ilang mga tiil (Juan 13: 4 uban pang nagsunod). Ang Iyang panamilit nga pagmensahe gitumong ngadto kanila (Juan 13-16). Ngadto kanila nga Siya misaad sa Espiritu Santo. Sila Iyang gipahibalo nga Siya padulong nga mobalik ngadto sa Amahan. Iyang gihatagan sila sa saad sa Iyang pagbalik. Sa Iyang mapangamuyuong pag-ampo Siya nangluyopo alang kanila ug alang niadtong moduol sa pagtoo pinaagi sa ilang pulong (Juan 17). Iyang gibalaan ang Iyang kaugalingon alang kanila aron nga sila usab "mabinalaan pinaagi sa kamatuoran" (bersikulo 19). Ngadto usab kanila nga Iyang gipakita ang Iyang kaugalingon sa makadaghan tapus sa Iyang pagkabanhaw (Mga Buhat 1 : 2-3), ug ngadto kanila nga Siya mihatag sa labing dako nga sugo sa wala pa ang Iyang pagkayab. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sa pinasumbingay nga pagpanulti, nga sapagsulti pa mga pasumbingay, si Jesus naghisgot mahitungod sa mga gikinhanglang mga element sa Iyang doktrina, ug busa pinaagi niini miabli sa mga tinagoan sa gingharian sa langit. Ang nga pasumbingay ni Jesus nagtuyok libot sa Iyang pagbalik ug naghulagway unsaon sa pagpangandam alang niini. (3.4.8.6) 152
Diha sa mga hulagway sa maayong balita ni Juan, si Jesus nipadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga matuod nga Dios. (3.4.8.6) Pinaagi sa pagpahayag sa kinauyokan sa Kasugoan ni Moises, si Jesus mihimong tin-aw niini nga ang kasugoan - maingon man sa tibuok daang pakigsaad - gipakisayod ngadto Kaniya. Siya mianhi aron sa pagtuman niini. (3.4.8.7) Aron sa pagpakaylap sa Iyang maayong balita, si Jesus nagpili ug napulog duha ka mga Apostoles gikan sa libot sa Iyang mga tinun-an. Siya adunay pinasahe nga kalambigitan sa pagsalig uban kanila. Tapus sa Iyang pagkabanhaw Siya mipakita sa Iyang kaugalingon ngadto kanila sa subli-subli, ug ngadto kanila nga Iyang gihatag ang labing dako nga sugo sa wala pa ang Iyang pagkayab. (3.4.8.8) 3.4.9 Ang pag-antus ni Jesus ug Iyang sakripisyo nga kamatayon Ang katapusan nga mga adlaw sa wala pa ang sakripisyo nga kamatayon ni Jesus gihulagway diha sa dako nga detalye diha sa maayong balita. Sa diha nga si Jesus nagsakay padulong sa Jerusalem ibabaw sa usa ka asno, ang tagna ni Zacarias 9: 9 natuman. Uban sa paghinlo sa templo, gihimong tin-aw ni Jesus nga ang balay sa Ginoo balaan. Ang mga lantugi sa mga Fareseo ug mga Saduceo nahimong labi pa ka mainiton - sila nagkasinabot sa pagkutlo sa Iyang kinabuhi (Lucas 20). Sumala sa Iyang kaugalingong mga pulong, sa dihang si Jesus gibubuoan sa mahalon nga lana sa nardo, kadto maoy nagpalandong sa Iyang tali-abot nga kamatayon (Juan 12: 7). Pipila niadtong mga naanaa naglagot mahitungod niini ug nagisip niini nga pagusik-usik: Kung gibaligya pa unta ang lana ang halin 300 153
kabuok salapi daku unta ug ikatabang sa kabus. Si Judas Escariote, ang usa sa napulog duha ka mga Apostoles, miadto dayon ngadto sa labawng mga sacerdote. Sila mitanyag kaniya ug 30 ka buok salapi aron sa pagbudhi kang Jesus, usa ka kantidad nga nabatasan nga igbabayad alang sa usa ka ulipon (Exodo 21: 32). Busa pinaagi niini natuman ang mga pulong ni Zacarias 11: 12-13 natuman: ang Ginoo gibutang sa samang dapit ingong nga ulipon, ingon sa nahitabo. 3.4.9.1 Si Jesus mipasiugda sa Balaang Pangalawat Gitigum sa Ginoo ang napulog duha ka mga Apostoles alang sa kasaulogan sa Pasko. Samtang sila nanaglingkod sa lamesa, ang Anak sa Dios mipasiugda sa Balaang Panag-ambit: "Ug samtang sila nangaon, si Jesus mikuhag tinapay, gipanalanginan ug gipikaspikas kini ngadto sa mga tinun-an ug miingon: 'Kumuha, ug kumaon kamo, kini mao ang Akong lawas'. Dayon gikuha Niya ang kopa, ug nagpasalamat ug gihatag kini ngadto kanila, nga nag-ingon, 'Uminon kamo niini kamong tanan kay kini mao ang Akong Dugo sa bag-ong pakigsaad, nga giula alang sa daghan sa kapasayloan sa mga sala'" (Mateo 26: 26-28). Busa pinaagi niini ang Iyang mga nag-unang mga pulong, nga nakapahimo sa kadaghanan sa Iyang mga tinun-an nga mitalikod Kaniya, mamasabtan na: "Gawas kon mokaon kamo sa unod sa Anak sa Tawo ug moinum sa Iyang dugo, wala kamoy kinabuhi diha kaninyo" (Juan 6:53). Sa maong pagpangaon, gipaila sa Ginoo ang Iyang magbubudhi. Ang naulahi mibiya sa maong panagkausa "ug gabii kadto" (Juan 13: 30). 3.4.9.2 Si Jesus didto sa Gethsemane Tapus sa Katapusang Panihapon, si Jesus ug ang mga Apostoles miadto sa tanaman sa Gethsemane. Ang tawhonong kinaiyahan sa Anak sa Dios nahimong mamailhan diha sa Iyang kakulba sa 154
taliabot nga paglansang sa krus. Sa pagkamapaubsanon ug pagtugyan ngadto sa Dios, Siya miluhod ug nakigbisog diha sa pag-ampo: "Amahan kon buot ka, kuhaa kining kopa gikan Kanako; hinoon dili Akong pagbuot kondili ang Imo, maoy matuman" (Lucas 22:42). Dayon mitungha ang usa ka manulonda ug mipalig-on Kaniya. Si Jesus bug-os nga mipailalum sa Iyang kaugalingon ngadto sa kabubut-on sa Iyang Amahan - nag-andam aron sa pagdala sa sakripisyo. Human niadto, gidakop si Jesus. Si Judas Escariote nagbudhi Kaniya ngadto sa mga sundalo pinaagi sa usa ka halok. Ang Ginoo wala mogamit sa mga gahum sa langit aron malikayan ang pagdakop, apan miinum hinoon sa kopa sa pag-antus nga gihatag Kaniya sa Iyang Amahan (Juan18: 11). Ang mga tinun-an mibiya kaniya ug mikalagiw. 3.4.9.3 Si Jesus atubangan sa hataas nga hukmanan Ang hataas nga hukmanan nipadayag ni Jesus nga sad-an sa pagpasipala ug mihukom Kaniya sa kamatayon. Ang kamatuoran nga Siya miangkon nga mao ang Anak sa Dios gihatagag kahulogan ingon nga pasipala. Diha sa Iyang padungog atubangan hataas nga hukmanan, si Pedro mihimakak nga siya nakaila ni Jesus ug nga siya usa ka tinun-an ni Jesus (Lucas 22: 54-62). Si Cristo nag-antus usab kabahin niining paglimod ni Pedro. Bisan paman niana ang Ginoo wala mosalikway ni Pedro. Tapus si Jesus gikahukman sa kamatayon, si Judas Escariote nagbasol sa iyang pagbudhi ug nangandoy sa paguli ug balik sa 30 ka buok nga salapi ngadto sa labawng mga sacerdote: "Ako nakasala pinaagi sa pagbudhi sa dugo nga matarung" (Mateo 27: 1-5). Sanglit ang mga labawng sacerdote dili man buot nga modawat sa salapi, iya kining giitsa didto sa templo, mikalagiw, ug gibitay ang Iyang kaugalingon. Gikan sa iyang mga pulong kini mahimong tapuson nga si Judas dili buot nga si Cristo mamatay. Bisan tuod nga ang iyang pagbudhi 155
nagtuman sa Kasulatan (Mateo 27: 9-10; Jeremias 32: 9; Zacarias 11: 12-13), kini wala magapalingkawas kaniya gikan sa kaakuhan sa iyang mga buhat. 3.4.9.4 Si Jesus atubangan ni Pilato ug ni Herodes Ang mga Judeo mihatod ni Jesus ngadto sa pinuyanan ni Poncio Pilato, ang Romanhong gobernador, sa usa ka dapit nga walay matinuhoong mga Judeo nga mosulod aron sa paglikay sa pagkahugaw (Juan 18: 28). Si Jesus, bisan pa man niana, kinahanglang mosulod sa balay nga hukmanan. Diha sa Iyang pagdungong sa atubanga ni Pilato, si Jesus mipatin-aw gayud nga and Iyang gingharian dili iya niining kalibutana ug nga wala Siya maninguha ug bisan unsang kalibutanong pag-angkon sa gahum. Si Poncio Pilato wala makakaplag ug sayop ni Jesus ug iya Siyang gipadala ngadto sa Hari nga si Herodes. Mao kadtong adlawa nga si Herodes ug Poncio Pilato, nga kanhi managkaaway, nahimong managhigalaay (Lucas 23: 12). Busa ang kalibutanong mga gahum nagkausa kabatok sa Ginoo. Ang Anak sa Dios gikastigo sa mga Romanhon. Ang katawhan misukot nga Siya kinahanglang ilansang sa krus ug mipasangil Kaniya nga naga-alsa kabatok sa emperador ingon nga Hari sa mga Judeo, usa ka krimen nga angay nga pagasilotan sa kamatayon (Juan 19: 12). Si Pilato nakakita ug usa ka paagi sa paghatag kang Jeus si Iyang kagawasan: ang katawhan mao ang mohukom kon si Jesus ba o ang krimenal nga si Barabas ang paggabuhian. Ang katawhan, bisan paman, gisulsolan sa mga labawng sacerdote ug mga anciano, sa pagpili ni Barabas. Aron sa pagpasundayag nga siya walay nay kalabutan sa kon unsay magasunod, si Pilato naghinaw sa iyang mga kamot atubangan sa katawhan ug miingon: "Ako walay sala sa dugo niining matarung nga Tawo. Kamo nakakita niini." Ang katawhan mitubag: "Ang Iyang dugo ipapaningil lang gikan kanamo ug sa among kaanakan" (Mateo 27: 24-25). Dayon gipakastigo ni Poncio Pilato si Jesus sa 156
makausa pa, ug gitugyan Siya ngadto sa mga sundalo aron igalansang sa krus. Kabahin sa pag-apil sa Romanhong gobernador, ang paghukom ug pagpatay kang Jesus dili lamang usa ka matang nga may kalabot ang mga Judeo. Ang mga Gentil usab nahimong bahin niini. Sa laktod, ang tibuok katawhan sad-an sa kamatayon sa Ginoo. 3.4.9.5 Ang pagpalansang ni Jesus sa Krus ug ang Iyang sakrispisyo nga kamatayon Sa dalan padulong sa Golgota, ang usa ka dakong panon misunod ni Jesus. Ngadto sa mga babaye nga mihilak Kaniya ang Ginoo miingon: "Mga anak nga babaye sa Jerusalem, ayaw kamo paghilak tungod kanako, hinonoa panghilak kamo tungod sa inyong kaugalingon ug tungod sa inyong mga anak" (Lucas 23: 28). Pinaagi niining mga pulonga Iyang gipahibalo ang taliabot nga pagkagun-ob sa Jerusalem. Duha ka mga krimenal ang pagapatyon kauban sa Ginoo. Ang krus ni Jesus nagtindog taliwala kanila. Dinhi ang mga pulong sa Isaias 53: 12 - nga ang Ginoo pagaisipon nga uban sa mga malinapason - natuman. Ang dili maisip nga mabug-at nga pagantus sa katapusan mihatod ngadto sa usa ka mapintas nga pakigbisog sa kamatayon. Ang mga pulong nga gisulti ni Jesus ibabaw sa krus nagpamatuod sa Iyang balaang pagkabantugan. Bisan samtang nag-antus ug himalatyon, Siya mitan-aw sa uban diha sa kalooy, kapasayloan, pangalyupo, ug kahangawa, busa niana ginapadayag ang gugma ug kalooy sa Dios. Ang Eccelesiastical nga tradisyon naghan-ay sa katapusang mga pulong ni Jesus - nga nagkalahi-lahi nga napatik sa mga matag maayong balita - diha sa tin-aw nga pagpasunod, nga magasunod usab dinhi: "Amahan, pasayloa sila, kay wala sila masayod sa ilang gibuhat" (Lucas 23: 34). 157
Ang Anak sa Dios, nagmaloloy-on bisan paman ibabaw sa krus, nangamuyo atubangan sa Dios alang sa tanan nga mipahiluna Kaniya ngadto sa krus ug nga kinsa wala makahibalo sa gidak-on sa ilang mga buhat. Dinhi, si Jesus sa Iyang kaugalingon mituman sa kasugoan sa paghigugma sa mga kaaway (Mateo 5: 44-45, 48). "Sa pagkatinuod, magaingon Ako kanimo, nga karong adlawa adto ikaw sa Paraiso uban Kanako" (Lucas 23: 34). Ang Ginoo mitan-aw uban sa kalooy ngadto sa krimenal nga gilansang ibabaw sa krus uban Kaniya, nga nangayo Kaniya sa grasya, ug si kinsa, diha sa nawong sa kamatayon, nakaila ni Jesus isip ang Manluluwas. Ang Paraiso nga giablihan ngadto sa mahinolsolon nga makasasal - sumala sa nasabtan niadtong mga panahona - ang pinuy-anan sa mga masibot ug matarung human niining kinabuhia. "Babaye, tan-awa ang imong anak!" - "Tan-awa ang imong inahan!" (Juan 19: 26-27). Diha sa nawong sa kamatayon, si Jesus mipakita sa kahangawa kang Maria, nga Iyang inahan, ug gitugyan siya sa Iyang tinun-an nga si Juan. Kini nagapasundayag sa gugma ug kahangawa ni Cristo nga si kinsa, bisan paman sa Iyang kaugalingong panginahanglan, mitindog gihapon alang sa panginahanglan sa uban. Diha sa Cristohanong tradisyon, si Maria maoy gihubad nga usa ka simbolo sa simbahan, nga dayon gipahiluna ilalum sa pag- atiman sa ministeryo sa Apostol, sigon sa gibarugan dinhi pinasikad ni Apostol Juan. "Dios Ko, Dios Ko, nganong gitalikdan Mo Ako?" (Marcos 15: 34). Sa dihang haduol na ang kamatayon, ang mga masibuton nga mga Judeo mohangad sa Dios uban niining mga pulong gikan sa Salmo 22. Sa usang bahin, busa pinaagi niini sila nagmagul-anon sa pagbati nga ang Dios halayo, apan pikas bahin, nagapanghimatuod usab sa ilang pagtoo sa Iyang 158
gahum ug grasya. Si Jesus dinhi mipadangat niining mga pulonga ngadto sa Iyang Amahan. Bisan pa niana, ang Salmo 22 naghatag usab og kasayoran ngadto sa pag-antus sa mga matarung ug sa ilang pagsalig sa Dios. Labaw pa niana, kining maong salmo giisip nga usa ka halapad nga kapakisayran ngadto sa sakripisyo nga kamatayon ni Cristo ug busa usa ka pagpamatuod sa Daang Tugon kabahin sa Mesias nga si Jesus. "Giuhaw Ako" (Juan 19: 28). Tungod niini ang mga pulong sa Salmo 69:21 natuman: "Kanako nanaghatag sila usab ug apdo nga akong pagakan-on, ug sa akong kauhaw gihatagan Akon ila og suka nga paga-inmon." Sa pinasumbingay nga kinaadman, kining katapusang ilimnon nagapakahulogan nga si Jesus kinahanglang moinum sa kopa sa pag-antus sa kinatibuk- an niini ug busa pinaagi niini hingpit nga natuman ang pagbulot-an sa Iyang Amahan. "Natapus na!" (Juan 19: 30). Padulong kadto sa ika siyam nga takna, nga diha sa sayong kahaponon, sa dihang kining mga pulonga gisulti. Usa ka importanting hugna sa kasaysayan sa kaluwasan karon midangat na sa katapusan: si Jesus midala sa sakripisyo alang sa katubsanan sa mga katawhan. Ang Iyang sakripisyong kamatayon nagtak-op sa daang pakigsaad, nga gihimo lamang uban sa katawhan sa Israel. Ang bag- ong pakigsaad, diin ang mga Gentil may agianan usab, karon may katumanan na (Mga Hebreohanon 9:16). "Amahan, nganha sa Imong mga kamot itugyan Ko ang Akong espiritu" (Lucas 23: 46). Kining kinutlo gikan sa Salmo 31: 6 naghimong tin-aw nga, bisan pa niining taknaa, si Jesu-Cristo bug-os nga nagsalig sa Iyang Amahan. Ang mga igasugilanong mga panghitabo midugyo sa kamatayon sa Ginoo: ang kalibutan natay-og, ang mga bato napikas, ug ang tabil sa templo, nga nag-ulang sa Balaang Dapit gikan sa Labing Balaang Dapit, natunga sa duha. Kini 159
nagapakahulogan nga ang pag-alagad nga sakripisyo sa Daang Tugon natapus nga diha sa kamatayon ni Cristo, ug nga dili na kini mahinungdanon. Natuman na ang daang pakigsaad. Sa laing bahin, kini usa ka tima-ilhan nga pinaagi sa sakripisyo nga kamatayon ni Jesus ang ang pagkagisi "sa tabil" - "nga mao ang, Iyang unod" (Mga Hebreohanon 10: 20) - ang agianan ngadto sa Amahan karon naabli na. Ilalum sa lihok niining maong mga panghitabo, ang Romanhong kapitan ug ang mga sundalo nga nanagbantay ni Jesus miingon: "Sa pagkatinuod kini Siya Anak sa Dios" (Mateo 27: 54). Busa ang mga Gentil mao ang, nagpamatuod kang Jesus isip ang Anak sa Dios sa Iyang kamatayon. Si Jose nga taga Aramatea, nga sakop sa hataas nga hukmanan, miadto kang Poncio Pilato ug mihangyo nga ihatag kaniya ang lawas ni Jesus aron sa paglubong Kaniya. Kauban ni Nicodemus, nga si kinsa makausang gitudlo-an ni Jesus mahitungod sa pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu (Juan 3: 5), iyang gipahiluna sa Jesus didto sa usa ka lubnganan nga wala pa maggamit sukad, nga gikubkob sa bato. Ang usa ka bato gipaligid atubangan sa lubnganan. Ang labawng mga sacerdote nagpadalag mga sundalo sa pagbantay sa lubnganan (Mateo 27: 57-66). Maingon sa Iyang kamatayon, ang pag-antus ni Jesus nihatabo alang sa mga katawhan, sumala sa mga pagpamatuod sa mga Kasulatan, ug busa mao ang nakahimo sa pagpaepekto sa kaluwasan: "Kay niini kamo ginapagtawag, tungod kay si Cristo nag-antus usab alang kanato, nga nagbilin kanatog panagingnan, nga kamo mosunod sa Iyang mga lakang: 'Nga walay nabuhat nga sala, ni limbong sa Iyang baba' kinsa, sa diha nga Siya gibiaybiay, wala mobalus kanila, sa diha nga Siya nag-antus, wala Siya manghulga, kondili mitugyan hinoon ngadto Kaniya kinsa magahukom sa katarung nga sa Iyang Kaugalingon pagpas-an sa atong mga sala sa Iyang kaugalingong lawas ibabaw sa kahoy, nga kita ingon nga nangamatay sa mga sala mabuhi alang sa pagkamatarung - kang kansang mga samad kamo nangaayo" (1 Pedro 2; 21-24). 160
Pinaagi sa Iyang pag-antus ug kamatayon, si Cristo ang Tigpapataliwala nagpasig-uli sa katawhan uban sa Dios ug naghimog katubsanan gikan sa sala ug kamatayon. Busa pinaagi niini ang mga pulong ni Juan nga Bautista natuman: "Tan-awa! mao kana ang Cordero sa Dios nga magakuha sa sala sa kalibutan!" (Juan1: 29). Pinaagi sa Iyang sakripisyong kamatayon gibungkag sa Ginoo ang gahum ni Satanas ug mibuntog sa kamatayon (Mga Hebreohanon 2: 14). Sanglit gisalikway man ni Jesus ang tanang mga pagpanintal ni Satanas ug nagpabilin nga walay sala, Siya nakahimo sa pagkuha sa mga sala sa tanang mga katawhan ngaha sa Iyang kaugalingon (Isaias 53: 6), ug pinaagi sa Iyan dugo nakahimo sa pag-angkon sa og pagkatakus nga niana ang tanang kalapasan sa sala nahimong mahugasan. Ang Iyang kinabuhi, nga Iyang gihatag alang sa mga makasasala, mao ang bayad. Ang Iyang sakripisyong kamatayon naga-abli sa dalan alang sa katawhan aron makaduol sa Dios. 3.4.9.6 Mga pakisayranan sa Daaang Tugon sa pag-antus ug sa sakripisyo nga kamatayon ni Jesus Ang Isaias 53 nagahulagway sa pag-antus sa agalad sa Dios nga nagapaubos. Kini naghatag og kasayoran ngadto kang Jesu- Cristo, nga "gitamay ug gisalikway sa mga tawo, usa ka Tawo sa kagul-anan ug nakasinati sa kasakit" (bersikulo 3). Ang Iyang pagpaka-ubos misangko sa Iyang mapait nga pag-antus ug kamatayon: "Sa pagkamatuod gipas-an Niya ang atong mga kasakitan, ug gipas-an Niya ang atong mga kasub-anan: ... ang silot sa atong pakigdait diha sa ibabaw Niya, ug tungod sa Iyang mga labod kita nangaayo" (mga bersikulo 4-5). Kini mao ang usa ka pakisayranan sa dalan sa pag-antus ni Cristo ug sa Iyang sakripisyong kamatayon. Tapus sa kamatayon ni Jesus, ang usa sa mga magbalantay midughang sa Iyang kilid pinaagi sa usa ka bangkaw, busa pinaagi niini gituman ang mga pulong ni Zacarias 12: 10: " ... dayon sila motan-aw Kanako nga Ilang gipalagbasan" Sukwahi sa ilang gihimo ngadto sa mga krimenal nga gilansang uban Kaniya, ang 161
mga sundalo wala magadugmok sa mga bukog ni Jesus. Kini gipahibalo nang daan sa unang Pasko diha kasugoan sa Dios kalabot sa paagi diin ang karnero pagakan-on (Exodo 12: 46; Juan 19: 36). Kining mga pananglitan nga dili lamang yanong paghulagway sa Daang Tugon kabahin sa kasaysayan sa katawhan sa Israel. Gisud-ong balik sa krus, nahimong tin-aw nga ang Daang Tugon may kasayoran kang Jesu-Cristo ug nga kini nakakaplag sa katumanan diha Kaniya (tan-awa usab sa 1.2.5.2). 3.4.9.7 Mga pakisayranan kang Jesus sa Iyang pag-antus ug kamatayon Ang mga maayong balita nagsulti kanato kung giunsa sa Ginoo pagpahibalo ang Iyang pag-antus ug kamatayon, maingon man sa Iyang pagkabanhaw sa nagkadaiyang mga panghibato. Ang pipila ka mga pananglitan gihisgutan dinhi. Human sa pagsugid ni Pedro kang Jesus: "[Ikaw mao] ang Cristo sa Dios", ang Ginoo nipadayag ngadto sa Iyang mga tinun-an: "Ang Anak sa Dios kinahanglan mag-antus sa daghang mga butang, ug isalikaway sa mga anciano ug mga sacerdote ug mga escriba, ug pagapatyon ug pagabanhawon sa ikatulo ka adlaw" (Lucas 9: 22). Sa dili dugay tapus sa mga panghitabo ibabaw sa Bukid sa Pagkabalhin, si Jesus nagdtudlo sa Iyang mga tinun-an: "Ang Anak sa Tawo gibudhian nganha sa mga kamot sa mga tawo, ug ilang pagapatyon Siya. Ug tapus Siya pagapatyon, Siya mabanhaw sa ikatulo ka adlaw" (Marcos 9: 31). Sa wala pa mosulod sa Jerusalem, ang Ginoo milingi ngadto sa napulog-duha ug miingon: "Tan-awa kita nagatungas paingon sa Jerusalem, ug ang Anak sa Tawo pagabudhian ngadto sa pangulong mga sacerdote ug mga escriba; ug sila magahukom Kaniya sa kamatayon, ug igatugyan Siya ngadto 162
sa mga Gentil aron sa pagbiaybiay Kaniya ug sa pagkastigo ug sa paglansang sa krus. Ug sa ikatulo ka adlaw Siya mabanhaw pag-usab" (Mateo 20: 18-19). Sa diha nga ang mga escriba ug Fariseo buot nga makakita og mga tima-ilhan, Si Jesus nagpunting ngadto sa sugilanon sa profeta nga si Jonas: "Kay maingon nga si Jonas didto sa tiyan sa dakung isda sulod sa tulo ka adlaw ug tulo ka gabii didto sa tiyan sa dakung isda, maingon man usab ang Anak sa Tawo adto sa kinapusoran sa yuta tulo ka adlaw, ug tulo ka gabii" (Mateo 12: 40). Siya mihimong susamang kapakisayran diha sa paghinlo sa templo: "Gubaa ninyo kining templo, ug patindugon ko kini sa tulo ka adlaw" (Juan 2: 19). Human lamang sa Iyang pagkabanhaw kini nahimong tin-aw ngadto sa Iyang mga tinun- an nga si Jesu-Cristo naghatag nagpasabot sa templo sa Iyang lawas (Juan: 2 21-22). 3.4.9.8 Mga Pakisayranan sa sakripisyo nga kamatayon ni Jesus Cristo diha sa sulat sa mga Apostol Ang sakripisyong kamatayon ni Jesus, ug ang dalan sa katubsanan nga giablihan alang sa katawhan, mao ang sentro nga mga tema sa mga sulat sa mga Apostoles. Pananglitan, atong mabasa diha sa 1 Juan 3: 16: "Pinaagi niini kita nasayud sa gugma, tungod kay gihatag Niya ang Iyang kinabuhi alang kanato" (1 Pedro 2: 21-24). Ang sulat ngadto sa mga Hebreohanon nagtandi sa bag- ong pakigsaad ngadto sa daan ug napahimutang sa sakripisyo ni Cristo diha sa tiliwala sa kasaysayan sa kaluwasan. Ang mga labawng sacerdote sa daang pakigsaad mga makasasala ug may kamatayon, ug ang ilang pagka-sacerdote mindangat sa katapusan. Si Jesu-Cristo, sa laing bahin, walay sala ug walay 163
kamatayon. Ang Iyang pagka-sacerdote walay katapusan. Kon itandi sa sacerdote sa daang pakigsaad gikinahanglang magsubli- subli sa paghalad, ang sakripisyo ni Cristo gidala nga makausa ug makatarunganong dayon (Mga Hebreohanon 9). Ang mga sulat sa mga Apostoles naghimo usab og mga pamahayag mahitungod sa sakripisyong kamatayon ni Jesus kabahin sa mga magsusupak sa pagtoo nga mitungha. Usa sa mga huhanhuna nga nilambo mao ang mensahero nga mianhi sa kalibutan, nga nagpakita lamang aron mahimong tawo, ug wala mag-antus ni namatay ibabaw sa krus. Ang laing mga magsusupak milimod sa pagkabanhaw sa Ginoo. Si Apostol Pablo misukol pinaagi sa pagsulti "nga si Cristo namatay alang sa atong mga kasal-anan sumala sa kasulatan; ug nga Siya gilubong, ug nga Siya nabanhaw pag-usab sa ikatulo ka adlaw sumala sa Kasulatan" (1 Mga Taga Corinto 15: 3-4). Ang pagkamahinungdanon sa kamatayon ni Jesus gihulagway diha sa 2 Mga Taga Corinto 5: 19: "Ang Dios diha ni Cristo nga nagpasig-uli sa kalibutan ngaha sa Iyang kaugalingon ..." 3.4.9.9 Ang Krus Ang kinuyokan sa maayong balita mao si Jesu-Cristo nga si kinsa, pinaagi sa Iyang kamatayon ibabaw sa krus ug sa Iyang pagkabanhaw, nakahimog walay katapusang kaluwasan. Busa ang krus ni Cristo nahimong tima-ilhan sa mapasig-uliong mga buhat sa Dios ngadto sa mga makasasala nga katawhan. Ang pulong ni Apostol Pablo diha sa 1 Mga Taga Corinto 1: 18 nagpasundayag sa usa ka nagkalantugi nga pagpanabut sa kamatayon ni Cristo ibabaw sa krus: "Kay sa mga nagakalaglag, ang kaasoyan sa krus maoy usa ka binuang, apan alang kanato nga ginaluwas, kini mao ang gahum sa Dios." Ang kamatayon ibabaw sa krus sa kadaghanan giisip nga kapildihan, ang makauulaw nga katapusan sa usa ka tinamay nga tawo nga gisalikway gikan sa tawhonong 164
katilingban. Apan dinhi, sumala sa kaalam sa Dios, ang dayag nga kapildihan, sa pagkatinuod mao ang kadaugan nga nagpahigayon sa patukoranan alang sa dili masukod nga dakung buhat sa katubsanan. Pinaagi sa pagkabanhaw, giila sa Dios ang Usa nga gilansang sa krus isip mao ang Cristo (Mga Buhat 2: 36). Diha lamang kaniya ang walay katapusang kaluwasan ikahatag. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang katapusang mga adlaw sa wala ang sakripisyong kamatayon ni Jesus gihulagway nga detalyado diha sa mga maayong balita: diha sa libot sa mga Apostoles, si Jesu-Cristo mipasiugda sa Balaang Panag-ambit. Sa pagdakop Kaniya si Jesus gibudhian ni Judas Escariote. Dayon ni Jesus gipasinginlan nga nagpasipala atubangan sa hataas nga hukmanan. (3.4.9; 3.4.9.1; 3.4.9.2; 3.4.9.3) Sa asoy kabahin sa panagkauyon sa Romanhong gobernador nga si Pilato, ang paghukom ug pagpatay kang Jesus dili lamang buhat sa Israel - ang mga Gentil usab miambit niining maong panghitabo. Sa inong niana, ang katawhan isip sa kinatibuk-an sad-an sa kamatayon sa Ginoo. (3.4.9.4) Sama sa Iyang kamatayon, ang Iyang pag-antus nahitabo tungod sa katawhan ug busa adunya makaluwas nga epekto. Ingon nga nag-antus ug himalatyon nga Ginoo, si Jesu-Cristo, ang Tigpapataliwala, mipasig-uli sa katawhan ngadto sa Dios ug nakahimog katubsanan gikan sa sala ug kamatayon. Ang Iyang sakripisyong kamatayon ibabaw sa krus nag-abli sa dalan alang sa katawhan ngadto sa Dios. Ang sakripisong kamatayon ni Jesus mipamatuod sa mga kapakisayran gikan sa Daang Tugon. Si Jesu-Cristo mismo ang nagpahibalo sa Iyang kamatayon ug sa Iyang 165
pagkabanhaw. Ang mga sulat sa mga Apostoles naghulagway sa pagkamahinungdanon sa sakripisyong kamatayon ni Jesus. (3.4.9.6; 3.4.9.7; 3.4.9.8) Ang krus ni Cristo nahimong tima-ilhan sa mapasig-uliong mga buhat sa Dios ibabaw sa makasasala nga katawhan. (3.4.9.9) 3.4.10 Ang kalihokan ni Jesus Cristo didto sa dapit sa mga nangamatay Diha sa 1 Pedro 3: 18-20 atong mabasa nga human sa Iyang kamatayon ibabaw sa krus, ang Anak sa Dios miwali niadtong dili matinumanon sa panahon ni Noe. Iyang gihimo kini aron sa paghatag kanila sa kaluwasan: "Kay kini mao ang hinungdan ngano nga ang Maayong Balita giwali hangtud ngadto sa mga patay, aron nga bisan tuod sila nahinukman na diha sa lawas ingon sa mga tawo, sila mabuhi sa espritu ingon sa Dios" (1 Pedro 4: 6). Busa ang makaluwas nga bulohaton ni Cristo manalipod usab sa mga nangamatay. Maingon nga ang Anak sa Dios milingi ngadto sa mga makasasala samatang naglakaw Siya ibabaw sa kalibutan, karon milingi Siya niadtong mga nagmasinupakon sa kabubut-on sa Dios sa panahon sa ilang kalibutanong mga kinabuhi. Sukad nga gidala ni Jesus ang Iyang sakripisyo nahimo usab nga posible alang sa mga nangamatay ang pagkab-ot sa katubsanan (tan-awa sa 9.6). Siya mismo nagingon: "Ang takna nagsingabut, ug karon mao na, nga ang mga patay managpakabati sa tingog sa Anak sa Dios, ug kadtong magapatalinghug mabuhi" (Juan 5: 25). Pinaagi sa Iyang sakripisyong kamatayon, ang Anak sa Dios miagaw sa gahum sa kamatayon gikan sa Yawa (Mga 166
Hebreohanon 2: 14-15). Siya, si Jesu-Cristo, nagkupot sa mga yawe sa kamatayon ug sa Hades (Pinadayag 1: 18). Dinhi ang "Hades" wala magpasabot nga "dapit sa walay katapusang silot", apan mao "ang dapit sa mga nangamatay". Ang "pagkupot sa mga yawe" nagpasabot sa pagpamuhat sa kamandoan. Diha sa Mga Taga Roma 14: 9 ginaingon: "Kay alang niining maong tuyo si Crist namatay ug nabuhi pag-usab aron Siya mahimong Ginoo sa mga patay ug sa mga buhi". Ingon nga Ginoo, Siya ibayaw ibabaw sa tanang mga butang pinaagi sa Amahan: Ang Dios mihatag Kaniya sa ngalan "nga labaw sa tanang mga nga ngalan, aron nga si ngalan ni Jesus ang tanang mga tuhod magapiko didto sa langit, dinhi sa yuta, ug sa ilalum sa yuta" (Mga Taga Filipos 2: 9-10). Ang pagsulod sa Anak sa Dios didto sa dapit sa mga nangamatay mao mao ang kalampusan sa Mananaug sa Golgota, nga nagbungkag sa gahum sa kamatayon nga nagpahigawas niini sa iyang silot. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang makaluwas nga mga buhat ni Cristo manalipod sa usab sa mga nangamatay. (3.4.10) Si Jesu-Cristo nagkupot sa mga yawe sa kamatayon ug sa Hades. Ang pagsulod sa Anak sa Dios didto sa dapit sa mga nangamatay mao ang kalampusan sa Mananaug sa Golgota, nga nagbungkag sa gahum sa kamatayon ug nagkuha sa silot niini. (3.4.10) 167
3.4.11 Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo maoy buhat sa tulo ka persona nga Dios, nga nahitabo sa paagi nga wala pa mahitabo kaniadto: • Sa usang bahin, ang gahum sa Dios, ang Amahan, napadayag sa paagi nga Iyang gibanhaw si Jesus gikan sa mga nangamatay (Mga Buhat 5: 30-32). Sa laing bahin, ang mga pulong sa Dios, ang Anak, natuman: "Ako may gahum sa paghalad niini [Akong kinabuhi], ug Ako may kagahum sa pagbawi niini" (Juan 10: 18). • Sa katapusan, ang kalihokan sa Dios, ang Espiritu Santo, gipamatud-an usab: "Kon nagpuyo sa sulod ninyo ang Espiritu nga nagbanhaw kang Cristo gikan sa mga patay, Siya nga nagbanhaw kang Cristo gikan sa mga patay magahatag usab ug kinabuhi sa inyong may kamatayon nga lawas pinaagi sa Iyang Espiritu nga nagpuyo sa sulod ninyo" (Mga Taga Roma 8: 11). Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo nahitabo nga walay bisan kinsang tawhana nga nakasaksi sa pagkahitabo. Bisan pa niana, ang Balaang Kasulatan nagpamatuod sa daghang mga nakasaksi sa pagkabanhaw na sa Anak sa Dios. Usa niini mao ang walay sulod nga lubnganan nga gipamatud-an sa mga tinun-an. Dugang pang mga pagpamatuod naglakip sa nagkalainlaing mga pagpakita sa Ginoo sulod sa kap-atan ka mga adlaw taliwala sa Iyang pagkabanhaw ug sa pagkayab. Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo dili usa ka hunahunang gipangandoy lamang sa dapit sa Iyang mga sumusunod nga naninguha sa pagpatoo og milagro sa umalabot nga mga kaliwatan. Ni pagpahayag kini sa tinumo-tumo nga hunahuna. Ang pagkabanhaw ni Cristo makasaysayanong kamatuoran. Tinuod gayud nga kini nahitabo. 168
3.4.11.1 Ang pagkamahinungdanon sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo alang sa kaluwasan Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo nagpamatuod sa gahum sa Dios ibabaw sa kamatayon. Kining gahuma iya sa kinaiya ni Jesu-Cristo isip ang Anak sa Dios. Diha sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo, ang mga saad sa Daang Tugon natuman (Lucas 24: 46; Oseas 6: 2) maingon sa mga panagna nga gihimo sa Anak sa Dios mismo (Marcos 9: 30- 31; 10: 34). Kon wala ang pagtoo sa Iyang pagkabanhaw, ang pagtoo kang Jesu-Cristo walay kahulogan: "Ug kon si Cristo wala banhawa, nan kawang lamang ang among pagwali ug kawang lamang usab diay ang inyong pagtoo" (1 Mga Taga Corinto 15: 14). Pinaagi lamang sa pagkabanhaw ni Cristo nga ang mga magtotoo adunay usa ka makatarunganong paglaum alang sa kinabuhi nga walay katapusan, tungod kay ang pagkabanahaw makahimo man sa pagbakwi sa kamatayon ug ang sa gisangputang panagbulag tali sa katawhan ug sa Dios nga hinungadan sa pagkahulog ni Adan ngadto sa sala ( 1 Mga Taga Corinto 15: 21-22). Ang pagpanghimatuod kang Jesus isip ang Cristo ug ang pagtoo sa Iyang pagkabanhaw mao ang importanting pasikaranan alang sa katubsanan sa katawhan (1 Pedro 1: 3-12). Kining maong pagtoo diha sa pagkabanhaw ni Cristo, ang "inunahang bunga niadtong nahikatulog", nagatukod sa kapasikaranan alang sa kaluwasan sa mga nangamatay diha ni Cristo ug ang pagkausab sa mga buhi sa Iyang pagbalik: "... ug ang mga nangamatay pagbangunon nga wala nay kamatayon, ug kita mangausab" (1 Mga Taga Corinto 15: 52). 3.4.11.2 Ang mga pagpakita sa Usa nga Nabanhaw Sa dihang si Maria Magdalena ug ang ubang kababayen-an miadto sa lubnganan sa pagbuak na sa adlaw, ilang nakit-an nga ang bato naligid na ug nga ang gilubngan wala nay sulod. Busa sila 169
maoy unang mga saksi sa pagkabanhaw ni Jesus, nga bag-o pa lamang nahitabo. Usa ka manulonda ang nagpahibalo nga si Jesus nabanhaw (Mateo 25: 56). Sa kaulahiay, ang Usa nga nabanhaw mipaila sa Iyang kaugalingon ngadto kang Maria Magdalena. Iyang gikahibalag usab si Pedro ug ang ubang mga Apostoles. Ang mga pagpakita sa Ginoo human ang Pagkabanhaw nagpalig-on nga si Jesu-Cristo nabanhaw gayud. Adunay gitumbok nga ngalan sa mga tawo kang kinsa mipakita Siya sa Iyang kaugalingon ug si kinsa nakaila Kaniya. Kini nagasupak sa bisan unsang mga pangagpas nga ang mga tinun-an mikawat sa lawas aron sa paghimog bakak nga pagkabanahaw (Mateo 28: 11-15). Sa dihang Siya mipakita ngadto sa mga tinun-an ang Nabanhawng Anak sa Dios mitultol ug nagpahimangno kanila alang sa kon unsa man ang anaa sa unahan kanila. Siya nagpanudlo kanila ug mihatag kanila sa kagahum ug mga tulomanon. Ang Ginoo mipasabot sa mga Kasulatan ngadto sa mga tinun-an sa Emaus ug nagpikas-pikas sa tinapay uban kanila (Lucas 24: 25-35). Sa kahaponon na sa adlaw sa Iyang pagkabanhaw Siya mitungha diha sa taliwala sa Iyang mga tinun-an. Ang Iyang pagpangumusta: "Ang kalinaw maanaa kaninyo!" nakakuha sa ilang kahadlok ug nakahatag kanila pagsalig. Dayon ang Ginoo mihatag kanila sa sugo: "Ingon nga ang Amahan nagpadala Kanako, Ako magpadala usab kaninyo." Isip ang Usa nga Nabanhaw ug Ginoo ibabaw sa kamatayon ug sala, Siya mihatag ngadto sa mga Apostoles sa katungdanan ug gahum, gihuypan sila, ug miingon: "Dawata ang Espiritu Santo. Kon inyong pasayloon ang mga sala ni bisan kinsa, kini pagapasayloon, kinsa ganing sala ang inyong pagahawiran, kini pagahawiran" (Juan 20: 19- 23). Ang Ginoo nagpakita sa laing pang higayon didto sa dagat sa Tiberias. Si Apostol Pedro gihatagan sa sugo sa pag-atiman sa nating mga carnero ug sa mga cernero ni Cristo, sa laing pagkasulti, ang simbahan (Juan 21: 15-17). Ang Nabanhawng Ginoo nipakita sa Iyang kaugalingon ngadto sa Iyang mga Apostoles. "Pinaagi sa dili masipyat nga mga 170
ikapamatuod, nga nakita nila panahon sa kap-atan ka mga adlaw ug nagasulti sa mga butang kabahin sa gingharian sa Dios" (Mga Buhat 1: 3; cf. Juan 21: 1-14). Ang mga Apostoles midala niining mga pagpamatuod sa pagkabanhaw ni Cristo sa tibuok kalibutan. Diha sa 1 Mga Taga Corinto 15: 6, si Apostol Pablo naghisgot nga ang Ginoo nakit-an isip ang Usang Nabanhaw sa kapin sa lima ka gatus ka mga kaigsoonan sa managsamang panahon. Dayon siya milambigit niini nga ang Ginoo nakit-an katapusan sa tanan mismo ni Pablo. Ang mga panghitabo nga nahitabo atubangan sa ganghaan sa Damascus sigon sa gihatag nga kasayoran dinhi (Mga Buhat 9: 3-6) usa ka lahi nga kalidad, bisan pa man: kini usa ka pagpadayag sa gibayaw nga Cristo laktod gikan sa langit. Bisan pa niana, kadto lamang nakakita ni Cristo ibabaw sa kalibutan niadtong panahona tali sa Iyang pagkabanhaw ug sa Iyang pagkayab maoy mga saksi sa pagkabanhaw ni Cristo diha sa matuod nga kinaadman. 3.4.11.3 Ang lawas sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo Ang pagkabanhaw nga lawas ni Cristo usa ka mahimayaong lawas. Ang Iyang pagkabanhaw wala magpakahulogan og usa ka pagbalik ngadto sa Iyang kalibutanong paglungtad. Kini lahi nga kapasikaranan gikan sa pagbanhaw ni Lazaro, kon sa pananglitan (Juan 11: 17-44), nga si kinsa namatay pagbalik sa kaulahiay nga punto sa panahon. Ang nabanhaw nga Cristo pabilin nang nakalingkawas gikan sa pagsakmit sa kamatayon: kita nasayud "nga si Cristo, nabanhaw gikan sa mga patay, dili na gayud Siya mamatay. Ang kamatayon wala nay kagahum batok Kaniya" (Mga Taga Roma 6: 9). Ang Dios nagbanhaw ni Jesus gikan sa mga patay, nga walay nay pagbalik ngadto sa kadunotan (Mga Buhat 13: 34-35). Si Cristo nabuhi pinaagi sa gahum sa Dios (2 Mga Taga Corinto 13: 4). Human sa pagkabanhaw, ang Iyang mahimaayong lawas gikuha gikan sa may kinutuban ug sa pagka may-kamatayon sa unod. Siya wala na mailalum sa dapit o panahon. Dinhi niining 171
lawasa nga ang Ginoo mitunga taliwala sa Iyang mga tinun-an (Lucas 24: 36), naglakaw lagbas sa mga sinirad-an nga mga pultahan (Juan 20: 19, 26), nagpikas-pikas sa tinapay uban sa Iyang mga tinun-an (Lucas 24: 30), nagpakita kanila sa Iyang mga samad, ug mikaon uban kanila (Lucas 24: 40-43). Pinaagi niini Iyang gihimong tin-aw nga Siya dili usa ka "espiritu", apan nga Siya uban kanila diha sa Iyang lawasnong presensya ingon nga si Jesu-Cristo. Si Apostol Pablo mitandi sa pagkabanhaw nga lawas ni Cristo ngadto sa lawas nga pagasul-ubon unya sa mga nangamatay diha ni Cristo human sa ilang pagkabanhaw. Kini usa ka espirituhanong lawas nga mabanhaw diha sa kahimayaan ug sa gahum (1 Mga Taga Corinto 15: 42-44). Diha sa pagkausab sa pagbalik na ni Cristo, ang mga buhi makadawat sa usa ka lawas nga mosibo ngadto sa mahimayaong lawas ni Cristo (Mga Taga Filipos 3: 21). 3.4.12 Ang pagkayab ni Jesu-Cristo Kap-atan ka mga adlaw tapus sa Iyang pagkabanhaw, si Jesu- Cristo mikayab gikan sa taliwala sa libot sa Iyang mga Apostoles ngadto sa langit, ngadto sa Dios, ang Iyang Amahan. Ang Iyang katapusang mando ngadto kanila mao ang "dili papahawa gika sa Jerusalem, apan magapaabot alang sa Saad sa Amahan, "ingon nga sila pagabautismohan sa Espiritu Santo sa dili daghang mga adlaw gikan karon" (Mga Buhat 1: 4-5). Bisan samtang si Jesus nagpanalangin sa mga Apostoles, gikuha Siya paingon sa langit, ug ang usa ka panganud midawat Kaniya diha sa ilang panan-aw. Samtang sila nanagtindog didto, nga nagtan-aw gihapon Kaniya, duha ka mga tawo diha sa maputi nga bisti nagtindog uban kanila ug miingon: "Mga Tawong Galileahanon, nganong nagtindog man kamo dinhi ug nagatutok sa langit? Kining maong Jesus nga gikuha gikan kaninyo ngadto sa langit, mobalik ra unya sa paagi nga sama sa inyong nakita sa Iyang pagsaka sa langit" (Mga Buhat 1: 11). Sa pagtandi sa pagkabanhaw, nga walay mga matang nakasaksi, ang mga Apostoles laktod nga nakasinati sa pagkayab ni Cristo. Ilang 172
nailhan nga ang Usang Nabanhaw gibayaw ug nibalik na ngadto sa Amahan. Ang tawhonong kinaiya sa Ginoo giwagtang na sa dayon ngadto sa balaang kahimayaan. Busa ang mga pulong natuman: "Ako gikan sa Amahan, ug Ako mianhi sa kalibutan, usab Ako mobiya sa kalibutan ug moadto sa Amahan" (Juan 16: 28). Sa Marcos 16: 19 atong mabasa: "Ug unya ang Ginoong Jesus tapus Siya makasulti kanila gibayaw ngadto sa langit ug milingkod sa too sa Dios." Sa ingon niana Siya wala mosulod sa balaan nga mga dapit nga hinimog mga kamot, sama sa labawng sacerdote sa daang pakigsaad, "kondili ngadto sa langit gayud sa pagpangatubang karon alang kanato sa atubangan sa Dios" (Mga Hebreohanon 9: 24). Sa too nga kamot sa Dios Siya mangamuyo alang sa Iyang pinili (Mga Taga Roma 8: 33-34). Ang hulagway nga si Cristo naglingkod sa toong kamot sa Dios nagapasundayag nga Siya nagapakig-ambit sa bug-os nga gahum ug diha sa himaya sa Dios, nga Amahan. Siya nagtinguha sa pagpaambit niining maong himaya uban sa mga Iya sa umalabot: "Amahan, buot ko unta nga asa gani Ako atua usab uban Kanako sila nga imong gitugyan Kanako, aron makatan-aw sila sa Akong kadungganan nga Imong gihatag Kanako" (Juan 17: 24). Kini mahitabo sa dihang si Cristo magakuha na sa mga Iya ngadto sa Iyang kaugalingon gikan sa nangamatay ug sa mga buhi. Dayon sila magapakig-uban na Kaniya sa kanunay (1 Mga Taga Tesalonica 4: 15-17). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo mao ang buhat sa tulo ka persona nga Dios. Kini nahitabo nga walay mga matang nakasaksi, bisan pa man niana, ang Usang Nabanhaw nakit- an sa daghang mga saksi. Ang Iyang pagkabanhaw dili usa ka hunahunang gipangandoy lamang, ni pagpahayag kini sa tinumo-tumo nga hunahuna. Tinuod gayud nga kini nahitabo. (3.4.11) 173
Pinaagi sa pagkabanhaw ni Cristo, ang mga magtotoo nakabaton og usa ka makatarunganong paglaum alang sa kinabuhi nga walay katapusan: busa pinaagi niini nahimo ang kahigayonan sa pagbakwi sa kamatayon ug ang sangputanang panagbulag tali sa katawhan ug sa Dios, nga nahitabo isip usa ka sangputanan sa pagkahulog ni Adan ngadto sa sala. (3.4.11.1) Ang pagtoo sa pagkabanhaw ni Cristo, ang mga inunahang bunga, naga-ugmad sa pasikaranan alang sa pagtoo diha sa pagkabanhaw sa mga nangamatay kang Cristo maingon man ang pagkausab sa mga buhi diha sa Iyang pagbalik. (3.4.11.1) Ang Nabanhawng Ginoo mipakita sa Iyang kaugalingon ngadto sa mga tinun-an. Ang mga pakighibalag sa Usang Nabanhaw mao ang kanunayng gisubli-subli sa Bag-ong Tugon. Kining maong pagpamatuod sa pagkabanhaw ni Cristo gidala ngadto sa tibuok kalibutan pinaagi sa mga Apostoles. (3.4.11.2) Tapus sa pagkabanhaw, ang mahimayaong lawas ni Jesus gikuha gikan sa may kinutuban ug sa pagka may-kamatayon sa unod. Siya wala na mailalum sa dapit o panahon. (3.4.11.3) Kap-atan ka adlaw tapus sa Iyang pagkabanhaw, si Jesu-Cristo mikayab ngadto sa Dios, nga Iyang Amahan, didto sa langit, gikan sa libot sa Iyang mga Apostoles. Ang tawhonong kinaiya ni Jesus sa ingon niana diha sa dayon nisulod ngadto sa balang kahimayaan. (3.4.12) Sa pagtandi sa panghitabo sa pagkabanhaw, nga walay mga matang nakasaksi, ang mga Apostoles laktod nga nakasaksi sa pagkayab ni Cristo. Niining hitaboa sila gikahatagan sa saad sa pagbalik ni Cristo. (3.4.12) 3.4.13 Si Jesu-Cristo ingon nga ulo sa simbahan 174
Si Jesu-Cristo mibalik na ngadto sa Amahan, apan bisan pa niana, Siya na anaa usab sa kasamtangang panahon ibabaw sa kalibutan diha sa Espiritu Santo bisan tapus sa Iyang pagkayab. Siya, nga gihatagan sa tanang kagahum sa langit ug sa yuta, pinaagi niani mituman sa Iyang saad: "Ug tan-awa, Ako magauban kaninyo kaninyo, hangtud sa katapusan sa kapanahonan" (Mateo 28: 20. Ang Espiritu Santo naghimaya ni Cristo (Juan 16: 14) ug nagapamatuod sa Iyang presensya diha sa simbahan. Si Apostol Pablo sa nagkalainlain paagi migamit sa mga hulagway sa "lawas ni Cristo" aron sa pagpasundayag sa simbahan. Pananglitan, si Cristo gidayeg ingon nga "ulo sa lawas, ang simbahan" (Mga Taga Colosas 1: 18) diha sa alawiton sa panagdayeg ngadto sa himaya sa Dios. Ang simbahan sa Ginoo adunay daghang mga sakop ug bisan pa man niana usa lamang ka lawas, "kay pinaagi sa usa ka Espiritu, kitang tanan nabautismohan ngadto sa usa ka lawas" (1 Mga Taga Corinto 12: 13). Kining maong panaghulagway nagapatin-aw niini nga ang simbahan sa Ginoo dili ingon lamang nga usa ka pinasiugdahan kon organisasyon man. Ang simbahan sa Ginoo labaw pa sa kinatibuk-an sa mga bahin niini - kini usa ka buhi nga lawas nga gipangulohan ni Cristo, ang ulo. Kini usa ka gasa sa Dios ug gitawag gikan sa dapit sa tawhonong agianan (tan-awa sa 6). 3.4.14 Si Jesu-Cristo ingon ulo sa kabuhatan Sumala pa sa Mga Taga Efeso 1: 20-23, si Cristo gipahiluna ingon nga pangulo ibabaw sa tanang "pamunoan ug pagbulot-an ug gahum ug kaginoohan, ug ibabaw sa tanang ngalan nga ginangalan, dili lamang niining kapanahonan karon kondili usab niadtong umalabut." Isip ang logos (tan-awa sa 3.4.2) si Cristo mao ang panganay sa tanang kabuhatan: "kay pinaagi Kaniya gibuhat ang tanang mga butang, diha sa langit ug dinhi sa yuta, 175
makita ug dili Makita ... ang tanang mga butang gibuhat pinaagi Kaniya ug alang Kaniya" (Mga Taga Colosas 1: 16). Pinaagi Kaniya, gibuhat sa Dios ang kalibutan (Mga Hebreohanon 1: 2). Isip ang ulo sa kabuhatan, si Cristo nagtultol sa mga katawhan, nga naunlod diha sa sala, "gikan sa kaulipnan sa pagkadunot ngadto sa mahimaayong kagawasan sa mga anak sa Dios" (Mga Taga Roma 8: 19-22). Kini mao unya usab ang alang sa kaayohan sa kabuhatan ug mahimong matuod gayud diha sa bag-ong kabuhatan: "Ang kamatayon wala na, wala unyay pagminatay, ni paghilak. Wala nay kasakit, kay ang unang mga butang nangagi na" (Pinadayag 21:4). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Bisan tapus sa Iyang pagkayab, si Jesu-Cristo sa gihapon na anaa sa kasamtangang panahon ibabaw sa kalibutan diha sa Espiritu Santo. (3.4.13) Ang Bag-ong Tugon migamit sa hulagway sa "lawas ni Cristo". Kini nagahulagway nga ang simbahan ni Jesu-Cristo dili lamang ingon nga usa ka pinasiugdahan kon organisasyon man, apan hinonoa usa ka buhi nga lawas, nga gipangulohan ni Cristo, ang ulo. (3.4.13) Isip ang logos ang Anak sa Dios mao ang panganay ibabaw sa tanang kabuhatan. Pinaagi Kaniya gibuhat sa Dios ang kalibutan. (3.4.14) 3.4.15 Ang saad sa pagbalik ni Jesu-Cristo Ang saad ni Jesu-Cristo sa Iyang pagbalik mao ang sentrong elemento sa pagpangmantala sa Bag-ong Tugon. Ang Pulong sama sa "adlaw sa Ginoo", ang "adlaw ni Cristo", ang "umalabot sa atong Ginoo", ang "ang pagpadayag sa himaya ni Cristo", ang 176
"pagtungha" o ang "pagbalik sa Ginoo" kining tanan nagpasundayag sa samang panghitabo: si Cristo moanhi pag- usab ug magakuha sa mga Iya ngadto sa Iyang kaugalingon gikan sa mga nangamatay ug sa mga buhi. Kining maong hitabo dili pa mao ang Katapusang Paghukom, apan hinonoa mao ang paglalin sa pangasaw-onon ni Cristo ngadto sa kasalan sa Cordero (Pinadayag 19: 7). Adunay daghang mga kapakisayran sa biblia mahitungod sa pagbalik ni Cristo. Makaplagan sila sa tibuok Bag-ong Tugon. • Sa pagsugod, ang Ginoo gayud mao ang nagsugilon niini ngadto sa Iyang mga Apostoles: "Ug kong Ako moadto ug magaandam ug luna alang kaninyo, mobalik Ako pag-usab aron, hain gani Ako, atua usab kamo" (Juan 14: 3). Siya mitambag sa Iyang mga tinun-an nga magtukaw ug magaandam: "Kamo usab kinahanglan mangandam, kay ang Anak sa Tawo moabut sa takna nga wala ninyo paabuta" (Lucas 12: 40). Ang mga pasumbingay sa pag-abot sa Anak sa Tawo (tan-awa sa 3.4.8.6) nagapasabut pag-ayo nga ang adlaw ni Cristo maobot sa kalit lamang ug magasugod diha sa panagbulag: ang uban pagadawaton ug ang uban mahabilin. • Ang mga manulonda sa pakayab ni Jesus misaad usab nga Siya mobalik (Mga Buhat 1: 11). Sa katapusan, ang mga sulat sa mga Apostoles nagapalig-on usab sa saad nga pagbalik ni Cristo. Pananglitan, ang 1 Juan 3: 2 nagahatag og tukma nga paghulagway sa maanindot nga kaugmaon sa mga kaanakan sa Dios, nga mamahimong sama sa Ginoo sa ilang pagkahingpit. Si Apostol Santiago mihangyo sa mga magtotoo nga magmapailubon hangtud sa pag-abot sa Ginoo, "Ang pag-anhi sa Ginoo haduol na" (Santiago 5: 8). Ang magsusulat sa sulat ngadto sa Mga Hebreohanon nagtambag usab sa pagpailub: "Kay sulod lamang sa diyutayng panahon, Siya nga taliabut magaabut na ug dili magalangan" (Mga Hebreohanon 10: 37). Sa diha nga si Cristo mobalik na sa ikaduhang higayon, Siya dili na moanhi labot sa sala, kondili motungha "alang niadtong matinguhaong nagapaabot Kaniya alang sa [ilang] kaluwasan" (Mga Hebreohanon 9: 28). 177
Ang ikaduhang sulat ni Pedro gitumong batok niadtong tanan nga nanghimakak sa katumanan sa saad nga pagbalik ni Cristo. Bisan pa man ang posibilidad sa pagkalangan sa pagtuman niining saad gisalikway (2 Pedro 3: 9). Si Apostol Pablo nagpalig-on sa maong saad nga pagbalik ni Cristo ug sa subli-subli nagpahibalo niining hitabo diha sa iyang mga sulat. Didto siya mihimog lig-on nga mga pamahayag bahin sa pagkabanhaw sa mga nangamatay kang Cristo ug ang pagkausab sa mga buhi sa adlaw sa Ginoo (1 Mga Taga Tesalonica 4: 13-18). Kining adlawa moabot nga sama sa "usa ka kawatan sa kagabhion" (1 Mga Taga Tesalonica 5: 2). Ang Apostol mitapus sa iyang unang sulat ngadto sa mga taga Corinto pinaagi sa mga pangumusta "Oh Ginoo, Umanhi ka!" nga sa sinugdanan nakit-an ingon nga "Maranatha!" ug mahimo usab nga pagahubaron sa pagpasabot "ang Atong Ginoo Umalabot!" (1 Mga Taga Corinto 16: 22). Sa Pinadayag ni Jesu-Cristo, ang Anak sa Dios mao ang nagabutyag sa kon unsa man ang mahitabo sa dili madugay (Pinadayag 1: 1). Ang awhag: "Moanha na Ako sa dili madugay" mao ang kinauyokan nga mensahe sa Pinadayag. Ang tubag niining tawag, ang Espiritu ug ang pangasaw-onon nag-ingon: "Amen. Umanhi ka na Ginoong Jesus!" (Pinadayag 22: 12, 20). Ang gitumbok nga mga hinubay sa Biblia naghisgot sa pagbalik ni Cristo ingon nga usa ka hitabo nga haduol na kaayo ug sa kasigurohan mahitabo, nga magadala og kaluwasan ug pakig-ambitay uban kang Cristo ug busa magalipay diha sa kalisdanan ug kasakitan (Mga Taga Roma 8: 17-18). Busa ang saad sa pagbalik ni Cristo nagtukod sa mga maayong balita alang sa tanang katawhan. Kadtong midawat ni Cristo, nga si kinsa nagdala sa Iyang Espiritu ug kinabuhi sa sulod nila, ug si kinsa, bisan pa man sa ilang pagkamakasasala, padayon nga naghupot sa Iyang mga pulong: "si Cristo anaa kaninyo, ang paglaum alang sa himaya" (Mga Taga Colosas 1: 27) makasinati sa katumanan niining saad diha sa ilang kaugalingon. 178
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang saad sa pagbalik ni Cristo mao ang sentrong elemento sa pagpangmantala sa Bag-ong Tugon. Ang Katapusang Paghukom dili kuyog niining pagbalik ni Cristo. Hinoon, si Cristo magakuha ngadto sa Iyang kaugalingon - gikan sa mga nangamatay ug sa mga buhi - sa mga nagadala sa Iyang Espiritu ug sa Iyang kinabuhi diha sa sulod kanila. (3.4.15) Ang mga makapamatuod sa saad nga pagbalik ni Cristo makaplagan diha sa tibuok nga Bag-ong Tugon. Kini gikahisgotan ingon ng usa ka hitabo nga dili madugay ug sa kasigurohan mahitabo gayud. (3.4.15) 3.5 Dios, nga Espiritu Santo Ang Balaang Kasulatan nagahatag og abundansyang pagpamatuod sa Espiritu Santo, ang Espiritu sa Dios. Kini nagpamatuod nga ang pagpanabut sa Dios mamahimo lamang pinaagi sa Espiritu sa Dios: "Bisan pa walay usa nga nasayud sa mga butang sa Dios gawas sa Espiritu sa Dios (1 Mga Taga Corinto 2: 11). Si Apostol Pablo sa walay kabugti nagdugtong sa kahibalo nga si Jesus Ginoo uban sa Espiritu Santo: "Walay usa nga makasulti nga si Jesus Ginoo gawas kon pinaagi sa Espiritu Santo" (1 Mga Taga Corinto 12: 3). Ang Ikatulo nga Artikolo sa Pagtoo mipamatuod: "Mitoo ako sa Espiritu Santo." Kini mosibo sa mga pamulong sa Apostolicum (tan-awa sa 2.2.1). Diha sa Credo sa Nicaea-Constantinople kining maong sulod gihan-any nga mas labing masabtan: "Ug [mitoo kita] sa Espiritu Santo, ang Ginoo ug Maghahatag sa Kinabuhi, nga nagagikan sa Amahan ug sa Anak, nga si kinsa uban sa Amahan ug sa Anak kauban nga ginasimba ug gihimaya, nga si 179
kinsa nakigsulti pinaagi sa mga profeta." Ang Espiritu Santo matuod nga Dios. Siya nagagikan sa Amahan ug sa Anak, ug nagapuyo sa walay katapusan diha sa pakig-ambitay uban Kanila. Siya nagalihok usab diha sa kabuhatan (tan-awa sa 3.1.1) ug diha sa kasaysayan sa kaluwasan. Ang Espiritu Santo usa ka balaang persona (tan-awa sa 3.1.1) nga si kinsa, uban sa Amahan ug sa Anak, ginasimba ug gihimaya ingon nga Ginoo. Sa Balaang Kasulatan, ang Espiritu Santo gitawag usab isip ang "Espiritu sa Dios" (Genesis 1: 2; Mga Taga Roma 15: 19), ang "Espiritu sa Ginoo" (1 Samuel 16: 13; 2 Mga Taga Corinto 3: 17), ang "Espiritu sa Kamatuoran" (Juan 16: 13), ang "Espiritu ni [Jesus] Cristo" (Mga Taga Roma 8: 9; Mga Taga Filipos 1: 19), ang "Espiritu sa Iyang Anak" (Mga Taga Galacia 4: 6), ug ang "Espiritu sa himaya" (1 Pedro 4: 14). Ang Bag-ong Tugon naghisgot usab sa Espiritu Santo ingon nga Maglilipay ug ang Magtatabang (Juan 14: 16), maingon man isip usa ka "gahum" ug "gasa sa Dios" (Mga Buhat 1: 8; 2: 38). Kining maong gahum sa Dios mao ang gikasaad ug pinadala sa Amahan ug sa Anak. Ingon nga usa ka gahum ug gasa, ang Espiritu Santo gipahat diha sa Balaang Pagsilyo, nga, duyog sa Balaang Pagbautismo sa tubig, nagatukod sa pagpakatawo pag- usab diha sa tubig ug sa Espiritu, diin pinaagi niini ang mga magtotoo mahimong mga anak sa Dios. 3.5.1 Ang Espiritu Santo ingon usa ka balaang persona Sukad sa sinugdanan, ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon ngadto sa katawhan (tan-awa sa 1.11). Daan na sa panahon sa pagpamuhat, ang Dios nagasulti ug nagapamuhat ingon nga usa ka persona. Ang Pagkapersona maoy bahin sa kinaiyahan sa Dios (tan-awa sa 3.2.4) ug gipadayag sa Amahan, Anak ug Espiritu Santo. Sama sa Amahan ug sa Anak, ang Espiritu Santo nagasulti ug nagahari, ug ginatagad ug ginasimba. Siya usab "Ginoo" (2 Mga Taga Corinto 3: 17). Ang Espiritu Santo nagakupot og balaang kagamhanan. Ang mga gipamulong ni Apostol Pedro diha sa Mga Buhat 5: 3-4 180
naghimong tin-aw niini nga bisan kinsa ang mamakak sa Espiritu Santo namakak ngadto sa Dios. Sa gikaingon nga ang Espiritu Santo usa ka persona nahimong tin-aw gikan sa kamatuoran nga Siya nagapadala sa mga tawo aron sa pagmantala sa maayong balita (Mga Buhat 13: 4), nga Siya makahimo sa pagpakig-sulti sa tawhonong espiritu (Mga Taga Roma 8: 16), ug nga Siya nagapangamuyo atubangan sa Dios alang sa dapit niadtong si kinsa naga-ampo (Mga Taga Roma 8: 26). Ang kalihokan sa Espiritu Santo tin-aw kaayong gipadayag • diha sa pagpakatawo ni Jesu-Cristo • diha sa balaang mga pagpadayag sa kagahapon ug sa kasamtangang panahon, diha sa pagpadala ug kalihokan sa mga Apostoles, • diha sa mga sacramento, • diha sa pulong sa pagsangyaw, hilabina sa pagtipig nga buhi sa saad nga pagbalik ni Jesu-Cristo. 3.5.1.1 Ang Espiritu Santo diha sa paghiusa uban sa Amahan ug sa Anak Ang Credo sa Nicaea-Constantinople (tan-awa sa 2.2.2) naga- ingon nga ang Espiritu Santo nagagikan sa Amahan ug sa Anak. Sumala sa mga pulong ni Jesus, ang Amahan ug ang Anak mao ang nagpadala sa Espiritu Santo diha sa managsama nga sukdanan: "Apan inig-abut unya sa Manlalaban, ang Akong igapadala kaninyo gikan sa Amahan, ang Espiritu sa kamatuoran nga magagikan sa Amahan, kini Siya mao ang magahimog panghimatuod Kanako" (Juan 15: 26). Ang Espiritu Santo nagagikan sa Amahan (Juan 14: 26) ug mao ang gipadala sa Anak, ug busa nagagikan usab sa Anak (Juan 16: 7). Busa ang Espiritu Santo managsamang Espiritu sa Amahan ug sa Anak. Kini gipahayag usab sa mga pulong ni Jesus: "Siya [ang Espiritu Santo] magapasidungog Kanako, kay Siya magakuha man sa mga butang nga ania Kanako ug Iyang igasugilon kini kaninyo. Ang tanan nga ginahuptan sa Amahan Ako" (Juan 16: 14-15). 181
Busa, ang papanabut sa kinaiyahan sa Espritu Santo mahimo lamang tin-aw diha sa panan-aw sa Iyang pagka-usa sa samang pagkamao uban sa Amahan ug sa Anak. Sama sa Amahan ug sa Anak, ang Espiritu Santo "matuod nga Dios sa matuod nga Dios". Siya dili hinimo, apan hinona usa sa samang pagkamao uban sa Amahan ug sa Anak ug, sama Kanila, Siya nagalihok sa walay katapusan. 3.5.1.2 Ang Espiritu Santo ug ang pagpakatawo sa Anak sa Dios Ang usa ka sentrong panghitabo diha sa kasaysayan sa kaluwasan mao ang pagpakatawo sa Dios diha kang Jesu-Cristo. Ang ulay nga si Maria nagsamkon pinaagi sa Espiritu Santo (Mateo 1: 18; Lucas 1: 35). Kining pamahayag nga gikuha diha sa Credo sa Bag-ong Simbahang Apostoliko: "Mitoo Ako ni Jesu-Cristo, ... nga kinsa gilalang pinaagi sa Espiritu Santo, nahimugso sa ulay nga si Maria ..." Ang Espiritu Santo usab mao ang nagpamatuod sa pagpadala sa Anak. Ang balaang kagahum sa nagpakatawo nga Anak sa Dios napadayag pinaagi sa pagkunsad sa Espiritu sa pagbautismo ni Jesus didto sa Jordan (Mateo 3: 16-17; Juan 1: 32-34). Dinhing dapita nga nahitabo ang pagdihog kang Jesus sa Espiritu Santo nahitabo, kabahin sa Iyang tawhonong kinaiya, tungod niana ang Dios miila Kaniya ingon nga Mesias, ang "Usang Dinihogan". Si Apostol Pablo nagtudlo diha sa balay ni Cornelio: "... nga ang pulong nga inyong nahibaloan, nga gikamantala sa tibuok Judea, ug nagsugod gikan sa Galilea human sa bautismo nga gisangyaw ni Juan: kung giunsa sa Dios pagdihog kang Jesus nga Nazaretnon sa Espiritu Santo ug sa gahum" (Mga Buhat 10: 37-38). Ang mga maayong balita nagpamatuod nga ang Espiritu Santo mapadayonong presente diha sa nagpakatawo nga Anak sa Dios (Lucas 4: 1, 14, 18, 21). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY 182
Ang Balaang Kasulatan nagpamatuod nga ang pagpanabot sa Dios mamahimo lamang pinaagi sa Espiritu sa Dios. (3.5) Ang Espiritu Santo matuod nga Dios. Siya nagagikan sa Amahan ug sa Anak ug buhi walay katapusan diha sa pakig- ambit uban kanila. Ang Espiritu Santo usa ka balaang persona nga si kinsa ginasimba ug gihimaya ingon nga Ginoo kauban sa Amahan ug sa Anak. (3.5) Ang Bag-ong Tugon naghatag og kasayoran ngadto Kaniya isip ang "Maglilipay" ug "Magtatabang", maingon man isip usa ka "gahum" ug isip ang "gasa sa Dios". Ang Espiritu Santo gipahat diha sa Balaang Pagselyo ingon nga usa ka gahum ug gasa. (3.5.1) Ang Espiritu Santo nagagikan sa Amahan ug sa Anak. Sama sa Amahan ug sa Anak, ang Espiritu Santo matuod nga Dios sa matuod nga Dios. Siya dili binuhat, usa sa samang pagkamao sa Amahan ug sa Anak, ug sama kanila nagalihok sa walay katapusan. Ang pagpakatawo sa Dios diha ni Jesu-Cristo natuman pinaagi sa Espiritu Santo, tungod kay ang ulay nga si Maria nanamkon pinaagi Kaniya. Ang Espiritu Santo nagpanghimatuod sa pagpadala sa Anak sa bautismo ni Jesus didto sa Jordan. Sa paghimo niini si Jesus gidihogan pinaagi sa Espiritu Santo sumala sa Iyang tawhonong kinaiya. Busa pinaagi niini ang Dios miila kang Jesus isip ang Mesias, ang "Usang Dinihogan". (3.5.1.2) 3.5.2 Ang Espiritu Santo ingon nga usa ka gahum - ang gasa sa Espiritu Santo 183
Sama sa Hebreohanon ruach ug sa Latin spiritus, ug sa Gresyahanong pulong pneuma nga kadaghanang gihubad ingon nga "espiritu", mahimong usab nga ipasabot nga "hangin, gininhawa, o kinabuhing-espiritu", taliwala sa ubang mga butang. Diha sa Genesis 2:7 atong mabasa ang Espiritu isip ang balaang gininhawa sa kinabuhi. Ang Espiritu Santo mao mismo ang nagadalag kinabuhi ug gipakita isip ang balaang gahum sa kinabuhi. Diha sa dagan sa kasaysayan sa kaluwasan, ang Espiritu sa Dios nagapadayag sa Kaugalingon niini isip ang gahum nga naghupot sa mga tawo, ug nakapahimo kanilang mga galamiton sa Dios. Kining maong gahum makakabig, makapuno, ug makabag-o gani sa usa ka tawo (Tito 3: 5). Si Jesu-Cristo namuhat diha sa gahum sa Espiritu ug "ang gahum sa Dios anaa" diha Kaniya (Lucas 14; 5: 17). Sa makadiyot sa wala pa ang Iyang pagkayab ngadto sa langit, ang Usang Nabanhaw misaad sa Iyang mga Apostoles: "Apan kamo magadawat sa gahum sa diha nga ang Espiritu Santo mokunsad ibabaw kaninyo" (Mga Buhat 1: 8). Tapus sa Iyang pagwali sa Pentecostes, si Apostol Pedro misaad sa gasa sa Espiritu Santo alang niadtong motugot sa ilang mga kaugalingon nga mabautismohan (Mga Buhat 2: 38). Ang Diso mohatag niining maong gasa pinaagi sa pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo sa usa ka Apostol, sigon sa gihatag nga pananglitan sa nahitabo sa Samaria (Mga Buhat 8: 14-17). Ang mga magtotoo napuno sa Espiritu Santo ug, sa samang panahon, sa gugma sa Dios (Mga Taga Roma 5: 5). Importante ang pag-ila sa kalainan tali sa Espiritu Santo ingon nga usa ka gasa sa Dios ug sa Espiritu Santo ingon nga usa ka persona sa pagka-Dios. Ang gasa sa Espiritu Santo gihatag pinaagi sa Dios, nga Amahan, nga Anak, ug sa Espiritu Santo. 184
3.5.3 Pamatuod sa kalihokan sa Espiritu Santo sa panahon sa Daang Tugon Tungo kay ang Espiritu Santo naglungtad nang daan nga walay katapusan uban sa Amahan ug sa Anak, Siya nagalihok sa panahon sa pagpamuhat ug nagalihok diha sa kasaysayan sa kaluwasan. Ug nahitabo nga ang Balaang Kasulatan naghatag og daghanang mga ikapamatuod sa kalihokan sa Espiritu diha sa kapanahonan sa Daang Tugon, bisan paman kon walay pay kasayoran mahitungod sa Tulo ka persona niadtong mga panahona, ni bisan unsang despensasyon sa Espiritu Santo diha sa kinaadman sa Bag-ong Tugon. Sa panahon sa daang pakigsaad, ang Espiritu Santo nagdalag daghang mga saad kalabot sa pag-abot sa Mesias ug ang pagtukod sa bag-ong pakigsaad. 3.5.3.1 Ang Espiritu sa Dios "Ug ang yuta awa-aw ug walay sulod; ug ang kangitngti diha sa ibabaw sa nawong sa kahiladman. Ug ang Espiritu sa Dios naglihok sa ibabaw sa nawong sa mga tubig" (Genesis 1: 2). Kining mga kasayoran nagapakita nga ang tulo ka persona nga Dios, nga sa gika-ingon na, ang Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo, nagapamuhat sa kalihokan nga mabugnaon diha sa managsamang sukod (Genesis 2: 7). Sa dihang ang Daang Tugon naghisgot mahitungod sa "Espiritu sa Dios" kini naghatag og pakisayod sa Espiritu Santo. Siya wala kahatagi og kahulogan sa Iyang kinaiyahan, apan hinoon gihulagway ingon nga usa ka gahum nga magahatag og kinabuhi. Ang mga pananglitan alang sa kalihokan sa Espiritu sa Dios napatik gikan sa panahon ni Moises (Exodo 31: 3; Numeros 11: 25-29) ug sa mga Maghuhukom sa Israel (Mga Maghuhukom 3: 10; 6: 34; 11: 29; 13: 25), si kinsa - dinasig pinaagi sa Espiritu 185
Santo - nangulo sa katawhan sa Ginoo uban sa kaisog ug kusog diha sa gubat batok sa ilang mga kaaway. Ang mga Hari sa katawhan sa Isreal napuno usab sa Espiritu sa Dios. Pananglintan niini lakip ni Saul (1 Samuel 10: 6) ug David (1 Samuel 16: 13). Sa kaulahiay, si Jesu-Cristo naghatag og kasayoran ngadto sa kalihokan sa Espiritu Santo pinaagi kag Haring David diha sa mga pulong: "Kay kang David sa iyang kaugalingon miingon pinaagi sa Espiritu Santo (Salmo 110: 1): 'Ang Ginoo miingon sa akong Ginoo, "Lumingkod ka sa Akong too, hangtud igabutang ko ang imong mga kaaway ilalum sa imong mga tiil"'" (Marcos 12: 36). Dinhi, maingon sa laing hinubay sa Bag-ong Tugon (pananglit. Mga Buhat 1: 16: 4: 25), nahimong kining tin-aw nga si David, pinaagi sa pagdasig sa Espiritu Santo, mipaila na kang Jesu-Cristo. Sa kapanahonan sa Daang Tugon, ang Espiritu Santo taghulat lamang nga magpuno sa mga tawo, ug dilin ingon nga usa ka gasa sa kahangturay sama diha sa bag-ong pakigsaad (1 Samuel 16: 14; Salmo 51: 11). 3.5.3.2 Ang kalihokan sa Espiritu Santo diha sa mga profeta sa Daang Tugon Managsama ang Daan ug Bag-ong Tugon nagpamatuod nga ang Espiritu Santo naglihok diha sa mga profeta ug nga Siya nagpakigsulti pinaagi kanila (pananglit. Ezequiel 11: 5; Miqueas 3: 8; Zacarias 7: 12; Mga Buhat 28: 25). Diha sa Bag-ong Tugon gipasabot pag-ayo nga ang mga profeta naghatag og kasayoran kangJ Jesu-Cristo: "Apan sa ingon niini gituman sa Dios ang Iyang gipasidaan pinaagi sa baba sa tanang mga profeta nga kinahanglan gayud mag-antus ang Iyang Cristo, niana Iyang natuman" (Mga Buhat 3: 18). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY 186
Si Jesu-Cristo nahumat diha sa gahum sa Espiritu. Sa wala pa ang Iyang pagkayab Iyang gisaaran ang mga Apostoles niining samang gahum. (3.5.2) Ang Dios magahatag sa gasa sa Espiritu Santo pinaagi sa pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo sa usa ka Apostol. Importante ang pag-ila sa kalainan tali sa Espiritu Santo ingon nga usa ka gasa sa Dios ug sa Espiritu Santo ingon nga usa ka persona sa pagka-Dios. (3.5.2) Diha sa kapanahonan sa Daan Tugon ang Espiritu Santo magpuno lamang sa usa ka tawo sulod sa limitadong panahon lamang ug dili - sama diha sa Bag-ong Tugon - sa malahutayong paagi ingon nga usa ka gasa nga sacramento. (3.5.3) Ang mga pananglitan sa kalihokan sa Espiritu Santo napatik gikan sa panahon ni Moises, sa mga maghuhukom, ug sa mga hari sa Israel. Ang Espiritu Santo naglihok usab diha sa mga profeta. (3.5.3.1; 3.5.3.2) 3.5.4 Ang saad ni Jesu-Cristo sa pagpadala sa Espiritu Santo Sa wala pa ang Iyang pagbalik ngadto sa Amahan, si Jesu-Cristo mipahibalo nga sa Iyang mga Apostoles sa pag-abot sa Espiritu Santo isip ang Maglilipay ug ang "Espiritu sa Kamatuoran". Siya misaad usab sa Espiritu Santo ingon nga usa ka balaang "Magtatabang" ug isip ang gahum nga gikan sa kahitas-an, nga igapaambit ngadto sa mga Iya. Nagingon si Jesus nga ang Iyang pagbiya gikan niining kalibutana maoy unang gikinahanglan alang sa pag-abot sa Espiritu Santo ingon nga Magtatabang (Juan 16: 7). Sa ingon usab, 187
ang dispensasyon sa Espiritu Santo ingon nga usa ka gasa nahitabo lamang tapus si Cristo gihimaya pinaagi sa Iyang kamatayon, pagkabanhaw, ug pagbalik ngadto sa Amahan (Juan 7: 39). 3.5.4.1 Ang matatag ug Maglilipay Si Jesu-Cristo mao ang Magtatabang ug ang Tig-ayoda sa mga Iya (Mateo 28: 20; 1 Juan 2: 1). Sa Iyang mga pagpanamilit sa wala pa ang pagdakop Kaniya ug paglansang sa krus, ang Anak sa Dios misaad ug laing pang Maglilipay, nga sa gika-ingon na ang "Paracleto" (gikuha gikan sa Gresyahanong pulong parakletos = mag-aabag, tigpataliwala, katabang, o maglilipay): "Ako mangamuyo sa Amahan ug kamo Iyang pagahatagan og laing Manlalaban nga magapakig-uban kaninyo hangtud sa kahangturan ... Ang ang Manlalaban, ang Espiritu Santo, nga sa Akong ngalan igapadala sa Amahan, Siya mao ang magatudlo kaninyo sa tanang butang ug magapahinumdom kaninyo sa tanan nga Akong gikasulti kaninyo" (Juan 14: 16, 26). Ang Espiritu Santo mao kining "laing" Maglilipay nga kinsa magapabilin diha sa simbahan. Siya magapamatuod kang Jesu-Cristo ug magahimaya Kaniya (Juan 16: 14). Tapus sa pagkayab sa Ginoo ug sa pagbobo sa Espiritu Santo sa Pentecostes, kining Espiritu nagtipig nga buhi sa maayong balita taliwala sa mga sumusunod ni Cristo ug naga- abag kanila (Mateo 10: 19-20). 3.5.4.2 Ang Espiritu sa kamatuoran Si Jesu-Cristo mihulagway usab sa Espiritu Santo isip ang "Espiritu sa kamatuoran" (Juan 15: 26). Kining maong Espiritu maoy nagapatin-aw kung unsa ang kahimut-anan sa Dios ug kon usa man ang uyon sa Iyang pagbulot-an: "Ug inig-abut na Niya, Iyang pailhon ang kalibutan mahitungod sa sala ug sa pagkamatarung ug hukom" (Juan 16: 8). Ang Espiritu Santo matin-aw nga 188
magapaila tali sa kamatuoran ug sa kabakakan (Mga Buhat 13: 9- 10). Sa panahon sa Iyang kalihokan sa kalibutan, ang Ginoo wala maghatag og halapad nga mga pagpasabot kalabot sa tibuok kamatuoran ug sa dagan sa kasaysayan sa kaluwasan, apan naghatag og kasayoran sa umalabot nga mga pagpadayag sa Espiritu Santo: "Daghan pa Akog igsusulti kaninyo, apan dili kamo makadaug niini karon. Bisan pa niana, inig-abut sa Espiritu sa kamatuoran, kini Siya mao ang magatultol kaninyo ngadto sa tibuok kamatuoran, kay Siya dili magasulti sa Iyang kaugalingong pagbulot-an, apan unsay Iyang madungog, Siya mosulti kaninyo sa tanang mga butang nga umalabut" (Juan 16: 12-13). Niini usab nga paagi nga ang Espiritu Santo nagapamuhat sa kasamtangan (tan-awa sa 1.3). Matag butang nga igapadayag sa Espiritu sa kamatuoran suod kaayong nadugtong ngadto sa kinaiya ni Cristo ug buhat. Busa Siya nagapamatuod sa labawng kagamhanan sa Anak sa Dios (1 Mga Taga Corinto 12: 3). Siya nagpanghimatuod nga si Jesu-Cristo mianhi diha sa unod (1 Juan 4: 2), ug nagapahat sa kahibalo nga Siya mianhi isip ang Anak sa Amahan, ug moanhi pag-usab. 3.5.4.3 Ang gahum gikan sa kahitas-an Sa wala pa ang Iyang pagkayag ngadto sa langit, ang nabanhaw nga Ginoo misaad sa Iyang mga Apostoles: "Tan-awa, Ako magpadala sa Saad sa Akong Amahan nganha kaninyo; apan kamo magpabilin diha sa ciudad sa Jerusalem hangtud nga masul- uban kamong gahum gikan sa kahitas-an" (Lucas 24: 49). Busa pinaagi niini Iyang gipahibalo ang pagpadala sa Espiritu Santo, maingon nga ang Dios daan nang misaad pinaagi sa profeta nga si Joel (Joel 3: 1-5). Sa Pentecostes kining maong saad natuman, nga nagtimri sa pagsugod sa publikong kalihokan sa mga Apostoles. 189
Ang panulting "gahum gikan sa kahitas-an" (Gresyahanon: dynamis: "gahum") mao ang pagpasabot ngadto sa katumanan, makapadasig, makapalig-on nga kalihokan sa Espiritu, ug nagpunting ngadto sa gamhanang pangilabot sa Dios. Maingon nga ang Amahan ug ang Anaka nagpadayag sa Ilang mga kaugalingon sulod sa makasaysayanong kalibutan, kining maong kaugalingong-pagpadayag sa Dios diha sa Espiritu Santo natuman diha sa Pentecostes ingon nga panghitabo sa kasaysayan sa kaluwasan. Ang Espiritu Santo nagapalig-on sa simbahan ni Cristo sa pagpaningkamot niini nga mabuhi sa matang nga gikahimut- an sa Dios ug pinaagi niini magaandam alang sa pagbalik ni Cristo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Si Jesu-Cristo, ang Magtatabang ug ang Tig-ayoda sa Iyang mga tinun-an, misaad og laing Maglilipay ug Magtatabang. Ang nahulahi nagadalag panghimatuod Kaniya ug nagahimaya Kaniya. Iyang gitipigan nga buhi ang maayong balita taliwala sa mga sumusunod ni Cristo ug naga-abag ngadto sa simbahan. (3.5.4; 3.5.4.1) Si Jesu-Cristo nagdugang paghulagway sa Espiritu Santo ingon nga "Espiritu sa kamatuoran". Ang Espiritu Santo nagapaila sa kalainan tali sa kamatuoran ug kabakakan. (3.5.4.2) Si Jesus naghatag og kasayoran sa mga pagpadayag sa Espiritu Santo. Sila nga tanan may kalambigitan ngadto sa kinaiya ni Cristo ug buhat. (3.5.4.2) Ang pahayag "gahum gikan sa kahitas-an" naghatag og kasayoran ngadto sa gamhanang pangilabot sa Dios diha sa kalihokan sa Espiritu Santo. (3.5.4.3) 190
Ang kaugalingon nga pagpadayag sa Dios diha sa Espiritu Santo nahitabo sa Pentecostes. Kauban niini mao ang sinugdanan sa publikong kalihokan sa mga Apostoles. (3.5.4.3) 3.5.5 Ang Espiritu Santo ug ang simbahan Ang mga sulat sa Bag-ong Tugon nagpahayag nga ang Espiritu Santo na anaa diha sa unang mga Cristohanong kongregasyon. Si Jesu-Cristo nagsaad ug mipadala sa Espiritu Santo ngadto sa Iyang mga tinun-an ingon nga usa ka Magtatabang ug Maglilipay. Ang simbahan gihulagway isip ang "balay sa Dios", "dapit nga pinuy-anan sa Dios", o "templo sa buhi nga Dios" (1 Timoteo 3: 15; Mga Taga Efeso 2: 22; 2 Mga Taga Corinto 6: 16). Diha sa daang pakigsaad, ang templo mao ang dapit nga pinuy-anan sa Dios taliwala sa Iyang katawhan (1 Mga Hari 8: 13). Kining maong dagway gisagop diha sa Bag-ong Tugon ug gigamit aron sa paghulagway sa nagpadayong presensya sa Dios - ug busa ang presensya usab sa Espiriu Santo - diha sa simbahan. Sama sa "buhing bato", ang mga magtotoo kinahanglan "pagatukoran [nganha] sa usa ka espirituhanong balay" (1 Pedro 2: 5). 3.5.5.1 Ang pagbo-bo sa Espiritu Santo sa Pentecostes Pinaagi sa pagbobo sa Espiritu Santo sa Pentecostes napadayag niini nga ang Dios tulo ka persona: Amahan, Anak, ug Espiritu santo (tan-awa sa 3.1.1). Ang Espiritu Santo nga gipadala sa Amahan ug sa Anak, nagpuno sa mga Apostoles ug niadtong tanan nga uban kanila. Busa niini ang simbahan ni Cristo (tan-awa sa 6.4.2) nahimong makasaysayong kamatuoran. Kining hitaboa nagapakita nga ang Espiritu Santo unang gikinahanglan alang sa simbahan: ang simbahan ug ang Espiritu Santo sakop sa usag usa. 191
Ang Espiritu Santo nagapadayon nga na anaa diha sa kongregasyon nga giulohan sa mga Apostoles. Diha kanila adunay balaang kinabuhi, nga gipadayag diha sa kalihokan ug pagsangyaw sa mga Apostoles, ug nga motungha usab diha sa mga pulong ug mga gawi sa matag magtotoo (Mga Taga Roma 8: 14). Pinaagi sa pagdawat sa gasa sa Espiritu Santo, ang tawo makabaton ug pakig-ambitay sa tulo ka persona nga Dios ingon nga mga kaanakan sa Dios. Alang niadtong pagalalinon ngadto sa Ginoo, kining maong pakig-ambitay makakab-ot sa kahingpitan niini diha sa pagbalik ni Cristo. 3.5.5.2 Ang kalihokan sa Espiritu Santo diha sa mga sacramento Ang makaluwas nga gahum nga mapanunod diha sa mga sacramento gipasikad ibabaw sa kamatuoran nga ang tanang tulo ka mga balaang persona nagapamuhat niining maong kalihokan. Busa ang Espiritu Santo usa usab ka gahum nga nagalihok diha sa Balaang Bautismo sa tubig: ang Dios - Amahan, Anak, ug Espiritu Santo - nagtultol sa mga nabautismohan gikan sa ilang kahimtang nga halayo gikan sa Dios. (tan-awa sa 8.1). Ang pagbalaan sa tinapay ug vino alang sa Balaang Panag- ambit mamahimo lamang tungod kay ang Espiritu Santo nagalihok niining maong buhat. Busa, pinaagi sa tawhonong mga pulong, ang gahum sa Espiritu Santo naghimog balaang kamatuoran. Bug- os nga makatarunganong Balaang Panag-ambit - ang matuod nga presensya sa lawas ug dugo ni Cristo - moabot kon kini paga- ayodan pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo ug kon ang pagbalaan sa mga elemento sa Balaang Panag-ambit pagahimuon pinasikad sa kagahum nga gihatag sa Apostoles (tan-awa sa 8.2.12). 192
Ang pagpahat sa gasa sa Espiritu Santo pinaagi sa mga Apostoles mahitabo diha sa mga sacramento sa Balaang Pagsilyo, ang bautismo sa Espiritu. Dinhi ang gahum sa Dios, kinabuhi sa Dios, ug ang gugma sa Dios gikahatag sa usa ka tawo. Diha sa pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu, ang Espiritu Santo magapahimo sa Dios sa pagdala sa Iyang dapit nga pinuy-anan diha sa usa ka tawo (Mga Taga Roma 8: 9). 3.5.5.3 Ang kalihokan sa Espiritu Santo diha sa ministeryo sa Apostol Ang mga Apostoles migamit sa ilang ministeryo diha sa gahum sa Espiritu Santo. Ang kalihokan sa Espiritu Santo mihatag og pinasahe nga kagahum sa ilang mga buhat. Kini gipasundayag diha sa tukma nga paghatag ug pagdihog sa mga sacramento, diha sa pagmantala sa maayong balita pinasikad sa Balaang Kasulatan, sa pagtipig nga buhi sa saad nga pagbalik ni Cristo, ug busa pinaagi niini diha sa pagpangandam sa pangasaw-onon ni Cristo sa Iyang pagbalik. Pinaagi sa mga Apostoles karon, ang Espiritu Santo namuhat sa samang pagkabug-os maingon diha sa panahon sa unang mga Apostoles. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Espiritu Santo na anaa diha sa unang Cristohanong kongregasyon. Ang simbahan gihulagway isip ang "balay sa Dios", ang "dapit nga pinuy-anan sa Dios", o ang "templo sa buhi nga Dios". Kini nagahulagway sa presensya sa Espiritu Santo diha sa simbahan. (3.5.5) Ang Espiritu Santo mao ang usa ka unang gikinahanglan alang sa simbahan: ang simbahan ug ang Espiritu Santo sakop sa usag usa. (3.5.5.1) 193
Ang pagpahat sa gasa sa Espiritu Santo pinaagi sa mga Apostoles mahitabo diha sa sacramento sa Balaang Pagsilyo, ang bautismo sa Espiritu. Ang Espiritu Santo mao usab ang gahum nga nagalihok diha sa sacramento sa Balaang Bautismo ug Balaang Panag-ambit. (3.5.5.2) Ang mga Apostoles migamit sa ilang ministeryo diha sa gahum sa Espiritu Santo. (3.5.5.3) 194
Ika-4 nga Hugna Ang Katawhan nagkinahanglan ug katubsanan 195
196
4 Ang Katawhan nagkinahanglan ug katubsanan Ang katawhan nahulog ngadto sa sala ug busa nanginahanglan sa katubsanan gikan sa usa nga dautan. 4.1 Dautan - ang mga gahum nga kasupak sa Dios Ang kagikanan sa dautan sulod sa han-ay sa kabuhatan dili gayud masabtan pinaaging katarungan ni mapasabot. Si Apostol Pablo naghisgot sa dautan isip usa ka tinago (2 Mga Taga Tesalonica 2: 7). Ang Dautan dili kanunay nga mailhan nga tin-aw. Usahay magpaila kini sa iyang kaugalingon ug magadalag panagway sa usa ka butang nga maayo o balaan (2 Mga Taga Corinto 11: 14). Pinaagi lamang sa pagtoo sa maayong balita nga ang kinatibuk- ang kinaiya sa dautan, sa gahum niini, kusog, ug epekto, mahimong tin-aw. Ang Dios lamang ang hingpit nga maayo. Diha sa pulong sa Dios, managsama ang dili makita ug ang makita nga kabuhatan "maayo kaayo" diha sa sinugdanan (Genesis 1: 1:31), ug busa ang dautan walay gayuy dapit sulod niini sa lingtunganay. Ang Dios wala magbuhat sa dautan nga ingon niini. Wala kini sa taliwala sa mga butang nga dayag kaayong gibuhat, apan hinoon gikatugotan. Sa dihang gibuhat sa Dios ang tawo, Iya siyang gibuhat sumala sa Iyang kaugalingon pagkahisama (Genesis 1: 26 et seq). Kini nagapasabot nga ang tawo gikahatagan og usa ka gawasanong pagbulot-an. Aduna siyay abilidad sa paghukom tali sa pagkamasinugtanon ug pagkamasinupakon ngadto sa Dios (Genesis 2: 16-17; 3: 17). Ang abilidad sa paghimo og dautan gipagamot usab niining maong gawasnong pagbulot-an. Ang Dautan mibutyag sa kaugalingon niini sa dihang ang mga tawo sayod ug nituyo gayud nga misupak nianang unsay maayo pinaagi sa pagpadistansya sa ilang mga kaugalingon gikan sa Dios ug sa Iyang pagbulot-an. Busa ang pagkadautan diha sa tawo wala buhata sa Dios, apa sa sinugdanan usa lamang ka laing kapaingnan nga gipili sa tawo pinaagi sa pagsupak sa balaang 197
kasugoan. Ang Dios dili gusto ni magbuhat sa dautan, apan bisan pa niaan mitugot niini sa diha nga wala Niya gipugngan ang mga tawo gikan sa pagpili. Sukad sa pagkahulog ngadto sa sala, ang dautan naka-apekto sa duroha ang katawhan ug ang tibuok kabuhatan (Mga Taga Roma 8: 18-22). Ang Dautan misugod sa pagkatuman sa dihang ang binuhat (tawo) misugod sa pagsupak ngadto sa Magbubuhat. Ingaon nga sangputanan sa pagkamasinupakon, sa pagkahulog ngadto sa sala, ang dautan nakakuha og kapasikaran ug mihatod ngadto sa usa ka kahimgtang nga halayo gikan sa Dios, pagkawalay labot gikan sa Dios, ug bug-os nga pagkadili diosnon. 4.1.1 Dautan ingon nga usa ka gahum kasupak sa Dios Ang dautan mao ang usa ka gahum nga nagasukad gikan sa tinguha alang sa kagawasan gikan sa Dios ug sa tinguha nga mahimong "sama sa Dios". Kining gahuma hingpit nga nagapa- usab niadtong si kinsa mahulog nga tukbonon niini: ang mga manulonda nahimong mga yawa, ang mga tawo nahimong mga makasasala. Sa tibuok kasaysayan sa tawo, ang gahum sa dautan nagpadayag sa kaugalingon niini sa subli subli. Pananglintan, human si Adan ug Eva nahulog ngadto sa sala atong makita ang dautan mipadayag diha sa Daang Tugon diha sa pagpatay ni Cain sa iyang igsoong lalaki, diha sa pagkawalay-dios sa panahon ni Noe, ug diha sa pagdaugdaug sa katawhan sa Israel pinaagi sa mga Egiptohanon. Ang Dautan maoy usa ka gahum nga makalaglag nga kasupak sa kabuhatan sa Dios. Nagdala kinig daghang mga dagway: mao kini ang limbong ug panuborno, mao kini ang bakak, kasina, ug kadalo. Kini nagapangita sa pag gun-ob ug nagdala kinig kamatayon. Sukad sa pagkahulog ngadto sa sala, wala mahimong posible alang kang binsan kinsang tawhana - gawas sa nagpakatawo nga Anak sa Dios - sa pagkinabuhi nga walay sala. Tungod kini sa tawhonong kalagmitan ngadto sa sala (pagka- 198
ibog). Bisan pa niana, walay usa nga boluntaryong mailalum ngadto sa dautan. Busa, walay usa ka tawo nga dili manubag gikan sa kaugalingong kaakohan alang sa iyang mga sala. 4.1.2 Dautan ingon nga tawo Ang dautan wala lamang gipadayag isip usa ka gahum, apan isip usa ka tawo usab. Ang Balaang Kasulatan naghatag og kasayoran ngadto sa pagkatwo sa dautan isip "ang Yawa" (Mateo 4: 1), "Satanas", o "mahugaw nga espiritu", maoy demonyo (Job 1: 6 et seq.; Marcos 1: 13, 23). Ang mga natala diha sa 2 Pedro 2: 4 ug Judas 6 naghisgot kabahin sa mga manulonda nga nakasala. Kining maong mga espirituhanong may kinabuhi nahulog nga tukbonon ngadto sa dautan ug mismo nahimong mga dautan. Ang Yawa "nakasala sukad sa sinugdanan" (1 Juan 3: 8), siya maoy "usa ka mamumuno sukad sa sinugdanan", ug usa ka "bakakon ug ang amahan niini" (Juan 8: 44). Ang pangutana sa bitin ngadto kang Adan ug Eva maoy naka-angin sa tawo nga magduhaduha ngadto sa Dios ug misupak batok Kaniya: "Dili gayud kamo mamatay. Kay hingbaloan sa Dios nga sa adlaw nga kamo mokaon niini mangabuka ang inyong mga mata, ug mahimo kamo nga sama sa Dios nga mahibalo sa maayo ug sa dautan" (Genesis 3: 4-5). Ang anticristo maoy usa ka pagpadayag sa dautan. Si Jesus naghatag og kasayoran kabahin sa anticristo sa dihang Siya nagsuligon mahitungod sa "mini nga mga cristo ug mini nga mga profeta" (Marcos 13: 22). Ang mga pulong "tawo sa kasalanan" o "anak sa kalapasan" nagahatag usab og kasayoran ngadto sa anticristo (2 Mga Taga Tesalonica 2: 3-4). Si Satanas dili makahimo sa pagpakyas sa plano sa Dios sa kaluwasan. Sa sukwahi, "ang Anak sa Dios gipadayag, aron Siya magalaglag sa mga buhat sa Yawa" (1 Juan 3: 8). Ang gahum sa Yawa ug sa iyang mga sumusunod adunay kinutuban, ug human nang gibungkag pinaagi sa sakripisyo nga kamatayon ni Jesu-Cristo. Si Jesu-Cristo gikahatagan sa "tibuok nga kagahum 199
sa langit ug sa yuta" (Mateo 28: 18). Busa Siya usab adunay gahum ibabaw sa mga dautang espiritu. Sumala sa Pinadayag 12, ang dautan - nga gilarawan ingon nga si Satanas, ang Yawa, ang dragon, o ang serpiyente - paggahinginlan gikan sa langit. Tapus sa gingharian sa kalinaw, siya paggahatag og katapusan nga higayon sa pagbuhi sa gahum nga kasupak ngadto sa Dios (Pinadayag 20: 7-8). Ang katapusang paghingilin sa dautan ngadto sa "linawng kalayo ug asupri" sa katapusan gihulagway sa Pinadayag 20: 10. Diha sa bag-ong kabuhatan, diin ang Dios mahimong "tanan diha sa tanan" (1 Mga Taga Corinto 15: 28), ang dautan wala nay luna pa. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang kagikanan sa dautan dili gayud masabtan pinaaging katarungan ni mapasabot. Pinaagi lamang sa pagtoo sa maayong balita nga ang matuod nga kinaiya sa dautan hingpit nga mahimong tin-aw. (4.1) Ang dili makita ug makita nga kabuhatan maayo kaayo sa sinugdanan. Ang dautan sa ingon wala buhata sa Dios, apan hinoon gitugotan. Ang kapasidad sa paghimog dautan anaa gipagamot sa ablidad sa tawo sa paghukom tali sa pagkamasinugtanon ug pagkamasinukapon sa Dios (4.1) Ang Dautan misugod sa pagkatuman sa dihang ang binuhat misupak ngadto sa Magbubuhat. Kini mihatod ngadto sa usa ka kahimgtang nga halayo gikan sa Dios, pagkawalay labot gikan sa Dios, ug bug-os nga pagkadili diosnon. (4.1) Ang Dautan maoy usa ka gahum nga makalaglag nga mobarog gikan sa pagbuot nga mahimong gawasnon gikan sa Dios. Kini nga nagapa-usab niadtong si kinsa mahulog nga tukbonon niini. Busa pinaagi niini ang mga tawo nahimong mga maksasala. (4.1.1) 200
Kalabot sa pangibog, walay tawo - gawas sa natawo nga Anak sa Dios - nga makahimo sa pagpasubay og kinabuhi nga walay kasalanan. Bisan pa niana, wala usa nga nahitumpawak ngadto sa duatan nga walay pagpili. Wala tawo nga gawasnon gika sa kaugalingong kaakohan alang sa iyang mga sala. (4.1.1) Ang dautan wala lamang mitungha isip usa ka gahum, apan usab isip usa ka tawo, ug maoy gitawag nga, taliwala sa ubang mga butang: "ang Yawa", "si Satanas", o "mahugaw nga esspiritu" (demonyo). (4.1.2) 4.2 Ang pagkahulog ngadto sa sala Ang doktrina mahitungod sa sala ug ang panginahanglan sa katawhan sa katubsanan gipasukad ibabaw sa natala sa Balaang Kasulatan mahitungod sa pagkahulog ngadto sa sala (tan-awa sa 3.3.3): "Ug ang Ginoong Dios nagsugo sa tawo, nga nag-ingon, '... apan sa kahoy sa pag-ila sa maayo ug sa dautan, dili ka magkaon, kay sa adlaw nga mokaon ka niini, mamatay ka gayud" (Genesis 2: 16-17). - "Ug sa nakita sa babaye nga ang kahoy maayo nga kan-on, ug nga kini makalipay sa mga mata, ug nga ang takus tinguhaon aron makapahimong makinaadmanon sa tawo, mikuha siya sa bunga niini ug mikaon. Ug gihatagan usab niya ang iyang bana kauban niya, ug mikaon siya" (Genesis 3: 6). 4.2.1 Ang mga gisangputan sa pagkahulog sa sala alang sa katawhan Ingon nga gisangputan sa pagkahulog ngadto sa sala, ang tawo gipapahawa sa Dios gikan sa Tanaman sa Eden (Genesis 3: 23- 24). Karon nga ang mga tawo nahilayo gikan sa Dios tungod sa ilang mga buhat, sila nakasinati og bag-ong dapit: panagbulag gikan sa Dios (Genesis 2: 17; Mga Taga Roma 6: 23). 201
4.2.1.1 Ang katawhan diha sa sala Ang katawhan nagtinguha nga molabaw sa Magbubuhat. Busa pinaagi niini ang malinawon nga kalambigitan tali sa Dios ug sa tawo nabungkag. Kini dihay hinanali kaayong mga epekto ngadto sa tawhonong kaliwatan hangtud niining adlawa. Si Adan nagatindog nga labing una sa tanang mga makasasala, maingon man kaniadto. Kini matuod kabahin sa iyang tuyo ngadto sa sala, ang iyang gawi samtang diha sa kahimtang sa pagkamakasasala, maingon man sa iyang pagkawalay paglaum tapus sa pagkahulog ngadto sa sala. Ang hunahuna luyo sa hukom nga molapas sa utlanan nga gipahamtang sa Dios gipahayag diha sa pagtintal: "... mahisama kamo sa Dios, nga nasayod sa maayo ug sa dautan" (Genesis 3:5). Ang pipila ka mga tinguha sa makasasala nga gawi mao: ang tinguha sa dili pagbaton og bisan unsa nga Dios sa kaugalingon apan nagatinguha nga mahimong usa ka dios sa kaugalingong katungod, nga wala nay pagtahod sa mga sugo sa Dios apan sa paghimo hinoon sa kaugalingon nga pagbulot-an ug mailibgon nga tinguha. Ang pagkamakasasala sa mga tawo gihulagway diha sa Genesis pinaagi sa nagatubo nga mga sala sa kaliwat sa tawo: si Cain misupak sa panambagon sa Dios ug pahamatngon, ug mipatay sa iyang igsoon nga lalaki (Genesis 4: 6-8). Sigon sa paglakat sa panahon, ang mga sala sa mga katawhan padayon nga mitubo, ug mitu-aw nga makusog ngadto sa langit nga ang Dios mitubag pinaagi sa dako nga baha (Genesis 6: 5-7, 17). Apan bisan tapus sa Iyang paghukom, ang mga tawo nagpadayon sa ilang pagkamasinupakon ug malinapason sa ilang Magbubuhat. Pananglitan, ang Biblia naghulagway sa gawi sa mga matutukod sa Tore ni Babel (Genesis 11: 1-8), nga gibalda sa Dios tungod sa ilang ambisyon. Si Apostol Pablo nagsulat sigon sa mga mosunod mahitungod sa panghitabo sa pagkamakasasala sa tanang katawhan tapus sa pagkahulog ngadto sa sala, ug mahitungod sa espirituhanong kamatayon nga niresulta gikan niini. "Busa, 202
maingon nga pinaagi sa usa ka tawo, ang sala misulod sa kalibutan, ug ang kamatayon pinaagi sa sala, ug niana ang kamatayon mikuyanap ngadto sa tanang mga tawo, tungod kay ang tanan nanagpakasala" (Mga Taga Roma 5: 12). Ang pagkahulog ngadto sa sala nagdalag mga kausaban sa kinabuhi sa katawhan nga dili gayud nila mabalik pa. Ang kahadlok nakapahimulag kanila gikan sa ilang Magbubuhat, kang kinsang pagkahaduol wala na nila pagatinguhaa. Kondili, sila misulay sa pagtago gikan Kaniya (Genesis 3: 8-18). Ang kalambigitan sa mga tawo ngadto sa usag usa gisakit usab (Genesis 3: 12), maingon sa ilang kalambigitan ngadto sa kabuhatan. Gikan niadtong panahona, ang mga tawo gikinahanglan nga magapaningkamot nga malisud alang sa ilang pagpakabuhi ug, sa katapusan sa ilang mga kinabuhi, mobalik ngadto sa abog diin sila gikuha (Genesis 3: 16-19). Ang tawo dili makahimo sa pagbalik ngadto sa kahimtang nga walay sala. 4.2.1.2 Ang makasasala nga katawhan gihigugma gihapon sa Dios Ang katawhan, nga karon nahimo nang makasasala, maga-ani na sukad niadtong panahona sa kon unsa man ang ilang gipugas: "Kay ang bayad sa sala mao ang kamatayon" (Mga Taga Roma 6:23). Bisan pa man sa ilang pagkamasinupakon ug pagpanaghap, ang Usang Walay Katapusan nahigugma gihapon sa Iyang binuhat. Siya mipadayon sa pag-amuma kanila ug mitagad kanila. Ang paghulagway niining maong balaang pag-amuma naglakip sa kamatuoran nga ang Dios naghimog mga sinina sa pagtago alang ang Adan ug kang Eva ug nagsapot kanila (Genesis 3: 21), ug nga Siya nagpahiluna og timaan kang Cain aron sa pagpanalipod kaniya sa dihang gikahadlokan niya ang pagpanimalos tapus niya gipatay ang iyang igsoong lalaki (Genesis 4: 15). Ang gugma sa Dios, nga sa gihapon mitabon sa katawhan bisan pa man tapus sa pagkahulog ngadto sa sala, napadayag sa hingpit nga paagi pinaagi sa pagpadala sa Iyang Anak. Si Jesu- 203
Cristo mianhi ug mibuntog sa sala (1 Juan 3: 8). Diha Kaniya, ang katawhan naluwas gikan sa kadaut nga gidala tungod sa sala (Mga Buhat 4: 12). Sa talagsaon nga pagtandi ngadto sa pagkamasinupakon ug pagkamapangahason sa katawha, nga si kinsa nagtubo sa pagkaginapos ngadto sa sala, ang Anak sa Dios sa Iyang tawhonong pagkabutang nagpahiluna og usa ka panag-ingnan sa hingpit nga pagkamasinugtanon ngadto sa Iyang Amahan (Mga Taga Filipos 2: 8). Pinaagi sa Iyang sakripisyong kamatayon, naangkon ni Jesu-Cristo ang katakos nga pinaagi niini makahimo sa pagpahigawas sa mga tawo gikan sa ilang mga kasal-anan ug sa katapusan matubos gikan sa "gapos sa pagkadunot" (Mga Taga Roma 8: 21), busa pinaagi niini nakapahimong posible alang kanila nga mabuhi sa walay katapusan nga pagpakig-ambit uban sa Dios. Si Apostol Pablo mitataw niining maong pagtandi: "Busa, maingon nga ang paglapas nga gihimo sa usa ka tawo misangpot sa pagkahinukman sa silot sa tanang mga tawo, mao man usab, ang buhat sa pagkamatarung nga gihimo sa usa ka tawo mosangpot ngadto sa hukom sa kagawasan ug ngadto sa kinabuhi alang sa tanang mga tawo. Kay maingon nga pinaagi sa pagkamasupilon sa usa ka tawo daghan ang nahimong makasasala, mao man usab nga pinaagi sa pagkamasinugtanon sa usa ka tawo daghan ang mahimong matarung" (Mga Taga Roma 5: 18-18). Bisan pa niana, ang makasasala nga katawhan dili dihadiha dayon maka-angkon sa pagkamatarung atubangan sa Dios. Pinaagi sa sakripisyo ni Jesus, ang Dios mipakita sa Iyang panaad ngadto sa katawhan: Siya wala magahukom sa mga tawo, apan hinonoa nangita sa paghatag kanila sa kaluwasan. Ang mga tawo giawhag sa paghimog matinud-anon nga tinguha sa pagdawat sa tanyag sa Dios ug sa pagkab-ot sa kaluwasan. Alang niining maong katuyoan, ang Dios naghatag sa mga tawo og tanlag, katarungan ug pagtoo. Kon ang mga tawo magasubay niining maong mga gasa pinaagi kang Jesu-Cristo, nan ang pagkamatarung nga nagkab-ot sa Anak sa Dios (Mga Taga Roma 4: 25) mamahimong 204
ilang kaduolan pinaagi sa grasya. Busa kadtong mga nahimo sa mga tawo walay epekto nga magamatarung. Hinonoa, kadtong ilang mga nangahimo - ang ilang mga buhat - mga gikinahanglan lamang ug ikapamatuod sa kaugalingon nga pagpahayag sa pagtoo, usa ka tima-ilhan nga ilang gidawat ang tangyag nga kaluwasan sa Dios. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang panagbulag tali sa tawo ug sa Dios miabot pinaagi sa pagkahulog ngadto sa sala. Ang gisangputanan niini mao ang paghingilin gikan sa Tanaman sa Eden. Si Adan mao ang labing una sa tanang mga makasasala. (4.2.1; 4.2.1.1) Ang gugma sa Dios mitabon gihapon sa katawhan bisan pa man tapus sa pagkahulog ngadto sa sala. Kini napadayag sa hingpit nga paagi diha sa pagpadala kang Jesu-Cristo, nga si kinsa mibuntog sa sala ug sa kamatayon. (4.2.1.2) 4.2.1.3 Ang Tanlag Ang Balaang Kasulatan migamit og mga nagkalainlaing mga pulong aron sa paghulagway sa tanlag isip usa ka gasa nga nadawat sa katawhan gikan sa Dios1 . Sa paghatag og kasayuran niini ang Balaang Kasulatan sa kanunay migamit sa pulong "kasingkasing", diin ang pulong sa Dios madungog. Busa atong mabasa diha sa Deuteronomio 30: 14: "Apan haduol gayud kanimo ang pulong, sa imong baba, ug sa imong kasingkasing, aron tumanon month siya." Sa pagtandi, si Apostol Pablo mipasabot nga ang pagbulot-an sa Dios wala lamang gipahaluna sulod sa __________________ 1 Ang pulong "tanlag" gigamit sa daghang mga laing panghitabo - e.g. pangkatilingban, pilosopiya, ug sikolohikal - nga wala tagda dinhing dapita. 205
mga kasingkasing niadtong nagkinabuhi ilalum sa Balaod ni Moises, apan sulod usab sa mga kasingkasing sa mga Gentil: "Kon tuman sa kinaiya ang mga Gentil nga walay kasugoan magabuhat sa gimbut-an sa kasugoan, nan, sila kasugoan na sa ilang kaugalingon, bisan wala silay kasugoan. Sila nagapakita nga ang gimbut-an sa kasugoan nahisulat diha sa ilang mga kasingkasing, ug ang ilang tanlag usab magapamatuod niini ug ang ilang nagakasumpaki nga mga hunahuna magasumbong o tingali magapangulipas ba kanila" (Mga Taga Roma 2: 14-15). Busa ang tanang mga tawo nagadala sulod sa ilang mga kaugalingon og usa ka kasayuran sa pagbulot-an sa Dios - silang tanan nagabaton sa maong usa ka tanlag. Ang makasasala nga mga tawo walay pagpanghimangno. Sila nawad-an sa kasigurohan ug pag-ayoda nga nagagikan sa pagkamasinugtanon ngadto sa Dios. Dinhing dapita ang kagahum sa tanlag makatabang sa paghimo og desisyon nga mosibo sa pagbulot-an sa Dios. Bisan pa niana kini adunay diyotay nga posibilidad nga modangat sa sayop nga mga desisyon, hilabina kon ang tanlag dili magiyahan sa katarungan ug pagtoo. Ang mga tawo - nga kinsa biniyaan sa ilang kaugalingong mga galamiton - makakita sa pagbulot-an sa Dios diha sa ilang tanlag. Busa ang kagahum sa tanlag makahimo sa pagtultol sa pagbulot-an sa matag-usa ka tawo nianang kon unsa man ang maayo. Alang niining maong hinungdan, ang matag-usa ka tawo kinahanglan padayon nga magapaningkamot sa pagpalapad ug sa pagpahait sa ilang mga tanlag pinaagi sa baload nga nahisulat sa matag kasingkasing sa mga tawo. Ang tanlag magapaila tali sa kon usa ang maayo ug unsa ang dautan. Kon ang tanlag pagadumalaan sa katarungan ug pagtoo, kini motabang sa katawhan sa pagpamuhat nga manggialamon. Kini maingon man usab magatugot sa mga tawo sa pag-ila kon sila sad-an ba atubangan sa Dios o sa ilang mga silingan, ug magabutyag kon diin sila nakalapas batok sa pagbulot- 206
an sa Dios ug misupak sa Iyang mga pamaload, kon diha sa hunahuna og sa buhat. Una ug labaw sa tanan, ang mga tawo gikinahanglang maga-ila sa ilang mga kaugalingon ug manubag sa ilang kaugalingong tanlag. Kon ang tanlag magapamatuod nga sila nakasala ug takus nga pagasilotan, ug - maingon nga sila magatugot sa ilang mga kaugalingon nga magiyahan pinaagi sa pagbasol ug paghinulsol - ang Dios sa Iyang grasya magatanyag sa kapasayloan pinaagi sa katakos ni Cristo. Kini mao ang dalan nga gitukod sa Dios alang sa pagmatarung sa katawhan nga kinsa naghulog ngadto sa sala. Ang mga tawo makasinati sa Balaang Bautismo sa tubig ingon nga makaayo nga pag-amuma sa Dios: "Agig hulad niini, ang bautismo usab nagaluwas kaninyo karon dili ingon nga paglugod sa buling gikan sa lawas kondili ingon nga pangamuyo diha sa atubangan sa Dios alang sa maayong kaisipan, pinaagi sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo" (1 Pedro 3: 21). Ang pulong sa Dios magapalig-on sa mga tawo aron sila makahimo sa pagpadayon diha sa dalan nga ilang gisugdan padulong sa kaluwasan. Busa pinaagi niini ang tanlag mailalum sa usa ka makanunayong paagi sa pagpahait, nga magatabang sa mga tawo sa pag-ila sa pagbulot-an sa Dios sa labi pa gayud ka matin-aw. Ang kasinatian sa grasya magapuno sa kasingkasing og kalinaw sa Dios, ug ang tanlag, nga kanhi nagahukom sa matag- usa ka tawo tungod sa sala, mapalurang. Si Juan nagtigum niining tanan pinaagi sa mga pulong: "Pinaagi niini kita mahibalo nga kita iya sa kamatuoran, ug makapasalig kita sa atong mga kasingkasing diha sa Iyang atubangan sa diha nga pagasudyaan kita sa atong mga kasingkasing; kay ang Dios labaw pa sa atong mga kasingkasing, ug Siya nahibalo sa tanan" (1 Juan 3: 19-20). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY 207
Ang kagahum sa tanlag makahimo sa pagtabang sa paghimo og desisyon sumala sa pagbulot-an sa Dios. Ang tanlag mao ang magatimbang sa pangutana kon unsa ang maayo kon unsa man ang dautan. (4.2.1.3) Kon ang tanlag mahatagan og kahulogan pinasikad sa katarungan ug pagtoo, kini makatabang sa mga tawo sa pagpamuhat nga manggialamon, ug magatugot kanila sa paag- ila kon sila nahimong bang sad-an sa Dios o sa ilang silingan. (4.2.1.3) 4.2.1.4 Katarungan Ang katarungan mao ang usa ka gasa sa Dios nga nakapalahi sa mga tawo - maingon nga dagway sa Dios - ibabaw sa tanang uban pang mga binuhat. Kini usa ka tataw nga tabang sa pagpahimangno sa ilang pagkinabuhi ug sa pagsabot sa ilang palibot. Ang katarungan mabutyag sa dihang ang mga tawo magahunahuna ug magapamuhat samtang sila naglangkob sa ilang kaisipan ug kahibalo. Sa ingon niini, sila manubag atubangan sa Dios ug sa ilang mga kaugalingon, nasayud man sila niini kon wala (tan-awa sa 4.2.1.3). Ang mga tawo makahimo sa pag-ila sa mga circumstancya ug sa paghatag og kahulogan sa kadugtongan niini tali kanila. Sila naka-ila sa ilang mga kaugalingon ingon nga mga tawo ug nakakita sa ilang mga kaugalingon nga anaa sa kalambigitan sa kalibutan. Sa katapusan, ang katarungan mao ang usa ka gasa sa Dios ngadto sa mga tawo, nga makahimo sa paggiya kanila sa hustong paggawi: "Ang pagmaymay, ug ang usa ka dila, ug mga mata, mga dalunggan, ug usa ka kasingkasing, gihatag Niya kanila [katawhan] aron sa pagsabot" (Ecclesiasticus 17: 5-6). Ang katawhan nakadawat gikan sa Dios sa sugo sa "paglukop sa kalibutan" (Genesis 1:28). Duyog sa ilang 208
makinaadmanon nga mga panghunahuna, ang mga tawo nagapangita sa pagsulod ug pagpahimulos sa kon unsa man ang anaa kanila diha sa kabuhatan. Kon kini ilang pagabuhaton tungod sa kinaadman sa kaakohan ngadto sa Dios ug sa kabuhatan, ang mga tawo magapamuhat diha sa usa ka makatarunganon nga paagi, sumala sa gasa sa Dios. Diha sa Biblia, ang katarungan gihulagway usab ginamit ang pulong "kaalam". Nasabtan ingon nga abilidad sa pagkahibalo, kini ginapahinungod ngadto sa kalihokan sa Dios. "Kay Siya [ang Dios] mihatag kanako sa labing sigurong kahibalo sa mga butang nga mao ang, sa gikaingon pa, sa pagkasayod nga ang kalibutan gibuhat, ug ang kalihokan sa mga elemento ..." (Kaalam ni Salomon 7:17). Si Apostol Pablo migamit usab sa pulong "tawhonong kaalam" sa paghatag og kasayoran sa katarungan. Kini nagasangkap sa mga tawo sa mamailhan nga kagahum diin pinaagi niini sila nagapaningkamot sa pagpatuhop sa balaang mga tinago (1 Mga Taga Corinto 1: 20-21). Kon ang mga tawo magapatigbabaw sa ilang mga kaugalingon ibabaw sa balaang mga han-ay ug busa ibabaw mismo sa Dios, pinaagi niini sila magasalikway sa balaang kaalam daw usa ka binuang. Sa katapusan ang katarungan mosalikway sa pagtoo (1 Mga Taga Corinto 2: 1-16). Sa ingon niini, ang mga tawo sa katapusan mapakyas sa pagsabot sa katuyoan sa ilang mga kinabuhi. Sukad sa Kapanahunan sa Pagkadinan-agan, ang maong usa ka kalagmitn mahimong tataw nga mailhan diha sa daghang mga dapit, hilabina diha sa kalibutanan nga anaa sa pagpapatigayon. Kanunay kining magabutyag sa iyang kaugalingon bisan asa man ang masusihong panghunahuna sa tawo dili mopailalum sa iyang kaakohan ngadto sa Dios ug sa kabuhatan. Niining dapita ang tawhonong katarungan kanunay nga dili hingpit kalabut sa sala. Alang niining maong katarungan nga, gikan sa panan-aw sa pagtoo, ang usa ka kinaiya nga naghatag og kahulogan sa katarungan ingon nga sukdanan sa tanang mga butang gibutyag ingon nga usa ka binuang: "Kay nahisulat kini: 'Akong pagalaglagon ang kaalam sa mga manggialamon, ug Akong pagapakyason ang kahait sa panabut sa mga mahait ug salabutan'. 209
Hain na man ang tawong manggialamon? Hain na man ang mga escriba? Hain na man ang maglalantugi niining kapanahunan karon? Wala ba sa Dios pakabinuanga ang kaalam nga iya sa kalibutan?" (1 Mga Taga Corinto 3: 19-20). Dili gayud mamahimo alang sa mga tawo sa iyang pagka may kinutoban sa pagsabot sa pagkawalay katapusan sa Dios. Ang Iyang mga buhat molapaw sa tanang mga tawhonong pangatarungan. Busa, ang mga tawo gikinahanglan nga masayod kanunay nga dili sili magamalampuson sa hingpit nga pagpatuhop sa balaang mga butang pinaagig katarungan (Mga Taga Roma 11: 33). Bisan tuod nga ang katarungan dili mao ang sukdanan sa tanang mga butang, kini gikinahanglan gihapon, pananglitan sa pag-ila sa mga kadugtungan sa maayong balita, ug sa pagkakita ug sa pagsabot sa mga pulong ug mga hulagway sa Balaang Kasulatan. Nagkinahanglan usab kita niini aron sa pagpanghimatuod sa doktrina ni Jesus ngadto sa uban. Ang katarungan usa ka bilihong balaan nga gasa, apan dili mao ang labing taas nga pagpanabut (Mga Taga Filipos 4: 7). Sumala pa kinahanglan nga dili kini mahimong mao lamang ang sumbanan nga sukdanan. Sa dihang ang katarungan motindog na batok sa mga butang balaan, ang tawo kinahanglan masayod nga siya dili tukma sa pagpalambigit sa gasa sa katarungan, apan hinoon nagapasundayag og usa ka kakulangon sa kaakuhan ngadto sa Dios. Pinaagi sa pagtoo, ang mga tawo nasayod nga kini ilang tahas sa pagpakigbugno batok sa maong panghunahuna, "ginalumpag namo ang mga pangatarungan ug ang tanang mapahitas-ong babag nga nagaali batok sa kahibalo sa Dios, ug ginabihag namo ang tanang panghunahuna aron kini magmasinugtanon kang Cristo" (2 Mga Taga Corinto 10: 5). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY 210
Ang mga tawo nagapakita sa katarungan sa dihang sila magahunahuna ug magabuhat pinaagi sa paglambigit sa ilang pagpanabut ug kahibalo. Sa ingon niini sila may kaakohan ngadto sa Dios, sa ilang mga kaugalingon, ug sa kabuhatan, nasayod man sila niini kon wala. (4.2.1.4) Ang katarungan usa ka gasa Dios nga makahimo sa pagtultol sa mga tawo sa hustong paggawi. (4.2.1.4) Diha sa pagka-may utlanan niini, ang katarungan dili makahimo sa pagsabot sa Dios sa Iyang pagkawalay katapusan. Ang mga buhat sa Dios molapaw sa tanang mga tawhonong katarungan. (4.2.1.4) Bisan tuod kon ang katarungan dili man mao ang sukdanan sa tanang mga butang, kini gikinahanglan man sa gihapon aron sa pagsabot ug sa pagpanghimatuod sa kadutongan sa maayong balita. (4.2.1.4) 4.2.1.5 Ang Pagtoo Ang pulong "pagtoo" wala mahisgoti diha sa Hebreohanong mga teksto sa Daang Tugon. Diin man gani nato kini makit-an diha bag-ong mga hubad, ang tiunay nga mga pulong nga gigamit mao ang "pagsalig", "maunongon", "pagkamasinugtanon", o "kasigurohan". Kining tanang mga kahulogan nagpasabot lamang sa usa ka pulong "pagtoo". Diha sa Hebreohanon 11:1 atong mabasa: "Karon ang pagtoo mao ang pagsalig kanato sa mga butang nga atong ginapaabot, ug ang panghimatuod sa pagkaanaa sa mga butang nga dili nato makita" (tan-awa sa 1.4). Ang pagtoo kanunay nga nagasukad sa Dios, si kinsa nagpadayag sa Iyang kaugalingon pinaagi sa Iyang pulong ug sa Iyang mga buhat. Samtang magapabilin ang mga tawo sa pagsalig nga bug-os ngadto sa Dios, makahimo usab sila sa pagtuman sa Dios. Ang pagkamasinupakon makapahatod sa tawo ngadto sa sala ug busa mobunga sa pagkasad-an atubangan sa Dios. Sukad 211
masukad, ang katawhan adunay usa ka gun-ob nga kalambigitan ngadto sa iyang Magbubuhat. Alang ni bisan kinsang tawhana nga nagatinguha sa pagsulod pag-usab diha sa pakig-ambitay sa Dios, gikinahanglan gayud niini ang pagtoo (Mga Hebreohanon 11:6). Alang sa mga panag-ingnan sa pagtoo diha sa panahon sa daang pakigsaad, ang kaluwasan sa gihapon gipahiluna diha sa umalabot (Mga Hebreohanon 11:39). Sa dihang ang Dios mipadayag sa Iyang kaugalingon diha kang Jesu-Cristo, ang mga saad sa Daang Tugon natuman. Busa pinaagi niini ang pagtoo nakabaton og usa ka bag-ong dapit: kini karon gitumong na ngadto sa Manunubos, si Jesu-Cristo. Pinaagi sa pagtoo ngadto Kaniya, mamahimo gayud ang pagpasig-uli ngadto sa Dios ug ang pagsulod ngadto sa pakig-ambitay uban Kaniya. Ang Anak sa Dios nangayo niining matang sa pagtoo: ".. sumalig kamo sa Dios, ug sumalig usab kamo Kanako" (Juan 14: 1). Iyang gipahimug-atan ang mga sangputanan sa pagka walay pagtoo diha sa tanang mga kalambigitan niini: "Kay kon dili kamo motoo nga Ako mao Siya, mangamatay gayud kamo sa inyong mga sala" (Juan 8: 24). Ang dagkog mga butang gikasaad alang niadtong kinsa motoo kang Jesu-Cristo isip ang Anak sa Dios ug modawat Kaniya: sila "dili malaglag kondili may kinabuhing dayon" (Juan 3: 16). Ang matuod nga Cristohanong pagtoo kanunay nga gipasikad una ug labaw sa tanan ibabaw sa grasya sa Dios sa pagpili ug pagpadayag. Kini dayag kaayo gikan sa pagpanghimatuod ni Apostol Pedro: "Ikaw mao ang Cristo, ang Anak sa Dios nga buhi", ug ang tubag ni Jesus: "Dalaygon ikaw, Simon Barjona!, kay wala kini ipadayag kanimog tawo, kondilki gipadayag kini kanimo sa Akong Amahan nga anaa sa langit" (Mateo 16: 16-17). Ang pagtoo maoy usa ka gasa sa Dios maingon 212
man nga usa ka kaakohan alang sa mga tawo. Kon sila modawat sa pulong sa Dios, mosalig niini, ug magabuhat sumala niini, nan ang ilang pagtoo buhi ug mohatod ngadto sa kaluwasan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pagtoo maoy usa ka gasa sa Dios nga naglakob sa usa ka kaakohan alang sa mga tawo, Sa dihang dawaton sa mga tawo ang pulong sa Dios, mosalig niini, ug magabuhat sumala niini, ang ilang pagtoo buhi ug magahatod ngadto sa kaluwasan. (4.2.1.5) Ang sinugdanan sa pagtoo mao kanunay ang Dios, si kinsa mipadayag sa Iyang kaugalingon pinaagi sa mga pulong ug mga buhat. (4.2.1.5) Pinaagi sa pagtoo kang Jesu-Cristo mamahimo gayud ang pagpasig-uli ngadto sa Dios. (4.2.1.5) 4.2.2 Ang mga gisangputan sa pagkahulog. sa sala alang sa kabuhatan Ang pagkahulog sa katawhan ngadto sa sala mihatud usab ngadto sa mas labing halayo nga sangputanan alang sa kabuhatan, nga walay ikabasol. Sa sinugdanan, ang kabuhatan kaniadto "maayo kaayo", nga sa gikaingon pa hingpit (Genesis 1: 31). Ang tawo gihimong sinaligan sa makita nga kabuhatan. Busa ang tawo nagadalag tulobagonon ngadto sa Dios alang sa kabuhatan, apan nagadala usab og tulobagonon ngadto mismo sa kabuhatan (Genesis 1: 28-30). Sa pagisip nga ang tawo nagahupot sa maong usa ka importanting katungdanan sulod sa makita nga kabuhatan, ang iyang pagkamasinupakon ngadto sa Dios may mahinungdanong 213
mga epekto ibabw sa kalibutanong kabuhatan: tapus ang katawhan nakasala, managsama ang yuta - ingon nga usa ka hulagway sa makita nga kabuhatan - ug ang bitin gitunglo (Genesis 3: 17). Mga tunok ug mga kidyapa - ug ang kahago sa katawhan karon ginatawag aron sa pagbudlay tungod sa pagpakabuhi - maoy mga tima-ilhan sa pagkahilayo sa katawhan gikan Dios ug ang pagtago sa Dios gikan sa katawhan, nga nagpatigbabaw diha sa kabuhatan sukad niadtong panahona. Ang katawhan dili na makahimo sa pagpangita sa laktod nga tahas ngadto sa Dios diha sa kabuhatan. Ang kinabuhi sa tawo karon inubanan na sa walay kasigurohan ug kahadlok. Ang gawi sa mga mananap ngadto sa isig kaingon niini makita ingon nga usa ka tima-ilhan sa kasuko ug kagubot. Ang pangandoy sa pagdaug ug pag-ayo bisan pa niining maong kahimtang gipahayag diha Isaias 11: 6-8: "ang mga lobo mopuyo uban sa nating carnero, ug ang leopardo mohigda uban sa nating kanding ..." Busa ang kabuhatan nanginahanglan sa kagawasan gikan sa tunglo nga nagapahimug-at ibabaw niini. Ang sulat ngadto sa mga taga Roma mihimog tin-aw nga kapakisayran niini: "Kay ang tibuok kabuhatan nagapaabot nga mahinamon sa pagkapinadayag sa mga anak sa Dios. Kay ang kabuhatan nailalum sa kakawangan, dili tungod sa kaugalingong pagbuot niini, kondili tungod sa pagbuot niya nga mao ang nagpahimutang niini diha, uban sa paglaum; kay ang kabuhatan ipahigawas ra unya gikan sa kaulipnan sa pagkadunot, ug makaambit kini sa mahimayaong kagawasan sa mga anak sa Dios. Nahibalo kita nga ang tibuok kabuhatan nanagduyog sa pag-agulo sa pagbati hangtud karon" (Mga Taga Roma 8: 19-22). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY 214
Ang pagkamasinupakon sa katawhan may mga sangputanan usab alang sa dili mabasol nga kabuhatan: kaniadto kini tiunay nga hingpit apan karon nagun-ob na. (4.2.2) Niining nadunot nga kabuhatan, ang mga tawo dili makakaplag og laktod nga tahas ngadto sa Dios. Ang ilang mga kinabuhi inubanan sa walay kasigurohan ug kahadlok. (4.2.2) Ang nahulog nga kabuhatan nanginahanglan sa katubsanan. (4.2.2) 4.3 Sala ug pagkasad-an Ang Biblia migamit sa pulong "sala" ug "pagkasad-an" magkabali- bali sa pipila ka hitabo, ug nga dunay lainlaing mga kahulogan sa uban. Ang kalahian tali niining duroha ka mga panghunahuna tin- aw kaayong gipakita diha sa mga pulong sa Anak sa Dios sa dihang Iyang gipanalipdan ang Iyang mga tinun-an nga kinsa, pinaagi sa paghatag og kahulogan sa mga Fariseo, nakasupak sa balaod ug nakahimo ug usa ka salaod: "O wala ba ninyo hibasahi sa kasugoan nga sa adlaw nga igpapahulay ang mga sacerdote sulod sa templo nanaglapas man sa adlaw nga igpapahulay, [nga sila nakasala pinaagig paglapas sa Ikatulo nga Kasugoan] apan nga wala sila niini pakasad-a?" (Mateo 12: 5). 4.3.1 Sala Ang sala mao ang matag butang nga kasupak sa pagbulot-an sa Dios ug kabatok sa pagkamao sa Dios. Ang matag sala makapahimulag gikan sa Dios. Aron sa pagpabalik sa suod nga kalambigitan Kaniya, ang sala kinahanglan nga mapasaylo (tan- awa sa 12.1.8). 215
Wala ang Daan ni ang Bag-ong Tugon magtanyag og usa ka kinaugalingon "doktrina sa sala" o usa ka hinan-ay ug hinagoan nga "talaan sa sala". Ang Dios sa Iyang kaugalingon kanunay nga naghatag og kahulogan sa kon unsa ang husto pinaagi sa pagpadayag sa Iyang kabubut-on. Gikatambag gayud alang sa tawo nga magapakisayud sa pagbulot-an sa Dios ug sa magabuhat sumala niini. Ang tanang mga pulong, binuhatan, ug tinuyo nga panghunahuna nga kasupak sa pagbulot-an sa Dios ug sa Iyang pagkamao mga sala, maingon nga sala man usab ang tinuyo nga dili pagbuhat sa maayo (Santiago 4: 17). Ang Balaang Kasulatan nagahulagway sa mosunod ingon nga "sala": bisan unsang kasupak sa Napulo ka Mga Sugo (Exodus 20: 20), ang pagpakyas sa mga saad nga gihimo ngadto sa Dios (Deuteronomio 23: 22), ang pagdumili sa pagtoo kang Cristo (Juan 16: 9), maingon man ang kahakog, kasina ug ang maingon-ingon niini. Ang pinihig nga makapahukom nga kamatuoran sa pagsusi kon ang usa ka buhat makasasala ba o dili mao ang balaang pagbulot-an - maingon sa nabutyag diha sa Bag-ong Tugon, ingon nga mouyon sa hunahuna ug espiritu sa maayong balita ni Cristo, ug ingon sa gipadayag sa Balaang Espiritu. Sa pagkatinuod wala gayuy makahimo nga tawo sa pagkuha niini sa ilang kaugalingon nga makahatag og kahulogan sa kon unsa ang kalangkuban sa usa ka sala. Ang tanang mga tawo sa ilang nagkalainlaing mga circumstansya sa kinabuhi may tulobagon ngadto sa Dios ug sa ilang kaugalingon, ug busa nagdalag kaugalingong kaakohan alang sa ilang gawi. 4.3.2 Pagkasad-an Sa dihang ang tawo makasupak sa pagbulot-an sa Dios, sila makasala ug busa nahimong sad-an atubangan sa Dios. Ang pagkasad-an mapadayag sa diha nga ang Dios sa Iyang pagkamatarung ug pagkahibalo sa tanang mga butang magahawid 216
niining dili hustong pag-gawi batok sa usa ka tawo nga nakahimog usa ka sala. Ang gidak-on sa pagkasad-an nga gipahamtang masukod lamang pinaagi sa Dios. Ang gidak-on sa maong pagkasad-an mahimong magkalainlain: ang kahibalo ug tuyo sa makasasala kalabot sa iyang mga buhat mao ang mga sigurong pagahukman dinhing dapita. Maingon man, pipila ka mga impluwensya nga diin ang mga tawo gikatugon lagmit nga magdala og papel, sama pananglit sa ilang kinatibuk-ang circumstansya sa kinabuhi, mga han-ay sa katilingban, mga naandan nga kabalaoran, mga kahimtang nga talabangonon, ug kahimtang nga masakiton. Ang pagkasad-an nga gipahamtang pinaagi sa usa ka sala tingali nga diha sa usa ka kahimtang nga halos wala na maglungtad, samtang sa laing bahin, kini mahimong hilabihan ka malisod ingon nga "motuaw ngadto sa Dios" (Genesis 4: 10). Gikan niining tanan, tin-aw kaayo nga ang pagkasad-an, kon itandi sa sala, mamahimong ikalambigit. Ang Dios, sa Iyang gugma, nangadoy sa pagtubos sa mga tawo gikan sa sala, ug mopahigawas kanila gikan sa pagkasad- an. Ang sakripisyo ni Cristo, ang kahugpongan sa balaang buhat sa pagluwas, nagapulos alang niini. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang sala ug ang pagkasad-an kinahanglang maila sa usa ngadto sa usa. (4.3) Ang sala mao ang matag butang nga supak sa pagbulot-an sa Dios ug nagadagan nga kabatok sa Iyang kinaiya. Ang matag sala nagapahimulag gikan sa Dios ug kinahanglan nga mapasaylo. Usa man ka sala o dili ang usa ka butang gipining kining nagaagad diha sa balaang pagbulot-an. Sa pagkatinuod wala gayuy makahimo nga tawo sa pagkuha niini sa ilang kaugalingon nga makahatag og kahulogan sa kon unsa ang kalangkuban sa usa ka sala. (4.3.1) 217
Ang pagkasad-an mapahamtang sa diha nga ang Dios sa Iyang pagkamatarung ug pagkahibalo sa tanang mga butang magahawid niining dili hustong pag-gawi batok kaniya nga nakahimog usa ka sala. Ang pagkabug-at sa napahamtang nga pagkasad-an nagkalainlain. Ang Dios lamang ang magasukod niini. Sa pagtandi sa sala, ang pagkasad-an mahimong ikalambigit. (4.3.2) 4.4 Ang plano sa Dios sa kaluwasan Ang Balaang Kasulatan migamit sa pulong "kaluwasan" sa kinaadman sa "paghatag og kagawasan", "panalipod", "katubsanan". Ang kalihokan sa Dios gitana aron sa pagdala og kaluwasan. Kining maong proseso naila ingon nga kasaysayan sa kaluwasan. Niini atong maila ang han-ay sa balaang mga buhat nga nagsunod og usa ka plano nga hinimo sa Dios. Ang kasaysayan sa kaluwasan dihadiha nagsugod tapus ang pagkahulog ngadto sa sala. Kini naglangkob sa pagluwas kang Noe gikan sa pagkalaglag diha sa lunop, ang balaang pagpili, ug panalangin sa mga patriarca, ang pakigsaad sa Israel, ug ang kasaysayan sa katawhan sa Dios sa Daang Tugon. Ang sentro nga panghitabo sa kasaysayan sa kaluwasan mao ang pagpakatawo sa Dios diha ni Jesu-Cristo, ang Iyang sakripisyo ibabaw sa krus, ang Iyang pagkabanhaw, ug ang Iyang pagkayab paingon sa langit. Kini gisundan sa pagbubo sa Balaang Espiritu ug ang pagkuyanap sa maayong balita pinaagi sa mga Apostoles sa unang mga panahon, ug ang dugang pang kalamboan sa pagka-Cristohanon hangtud na sa paglingkod pag-usab sa ministeryo sa Apostoles. Ang kalamboan nagadagan paingon sa pag-andam sa pangasaw-onon nga kongregasyon alang sa pagbalik ni Jesu-Cristo. Kini pagasundan sa kalihokan sa kaluwasan sa panahon sa usa ka libo ka tuig nga kalinaw, hangtud na sa Katapusang Paghukom. Sa katapusan, ang Dios magabuhat sa bag-ong langit ug sa bag-ong yuta. Kining tibuok nga han-ay mao ang gihulagway ingon nga "plano sa Dios nga kaluwasan". 218
Ang unang pahayag sa bisan unsang hunahuna sa kaluwasan makaplagan diha sa mga buhat sa Dios tapus ang pagkahulog ngadto sa sala (tan-awa sa 4.2). Sumala pa, ang Cristohanong tradisyon nag-isip sa pagtunglo sa bitin nga mao ang unang kasayoran sa umalabot nga Manunubos, ang tulotokanan nga punto sa plano sa kaluwasan. Ang kinaiya ug gidak-on sa kaluwasan nga igapahat managlahilahi nga gibalay sa Dios sa panahon sa nagkalainlaing bahin sa kasaysayan sa kaluwasan. Apan labaw sa tanan nagbarog ang pagbulot-an sa Dios nga moluwas, nga ikapahamtang sa tanang katawhan sa matag punto sa panahon. 4.4.1 Paglaum alang sa kaluwasan diha sa Daang Tugon Sa daang pakigsaad, ang paglaum sa kaluwasan nagatuyok lamang libot sa kaluwasan gikan sa kalibutanong kasakit ug pagkabihag. Dinhing dapita, ang katawhan sa Israel nakasinati sa kaluwasan sa Dios pinaagi sa ilang kagawasan gikan sa pagkaulipon nga Egiptohanon. Dayon ang Dios mihatag sa Iyang katawhan sa kasugoan pinaagi kang Moises. Nagbaton kini og mga pahimangno sa kon unsaon man sa mga tawo nga mahimong gawasnon gikan sa mga kahimtang sa pagkasad-an kalabot ngadto sa ubang mga tawo (Exodus 21: 28-30; Leviticus 25: 39 et seq.). Sa paglakat sa panahon, ang paglaum sa Israel tin-aw nga labi ug labi pang napunting ngadto sa gipaabot nga Mesias, sa kaluwasan gikan sa maulipnong gahum sa sala: "Oh Israel, lumaom ka sa Ginoo; kay anaa sa Ginoo ang mahigugmaong kalolot, ug Kaniya anaa ang madagayaong pagtubos" (Salmo 130: 7-8). Pinaagi sa daghang mga saad nga gikahatag pinasikad sa mga profeta, ang Dios miandam sa dalan alang sa pagtungha sa Manunubos. Diha Kaniya kining tanang mga saad natuman. 219
4.4.2. Si Jesu-Cristo - Manluluwas ug Tigpapataliwala sa kaluwasan Sa Mga Taga Galacia 4: 4-5 atong mabasa nga ang tibuok kasaysayan sa kaluwasan diha sa daang pakigsaad gitumong paingon sa pagkahimugso sa Anak sa Dios, si Jesu-Cristo: "Apan sa pag-abot na sa tukma nga panahon, ang Dios mipadala sa Iyang Anak nga natawo ug babaye, natawo ilalum sa kasugoan, aron sa pagtubos sa mga nailalum sa kasugoan, aron kita managdawat sa pagkasinagop ingon nga mga anak." Jesu-Cristo mao ang Manunubos nga gipadala sa Dios. Siya mipadayag sa Iyang kaugalingon isip ang Manunubos diha sa Iyang mga pulong ug mga buhat. Kadtong motoo Kaniya makaila nga "kini mao man ang Cristo, ang Manluluwas sa kalibutan" (Juan 4: 24). Diha lamang Kaniya anaa ang kaluwasan (Mga Buhat 4: 12). Diha sa Iyang panahon ibabaw sa kalibutan, ang Anak sa Dios mihimog daghang mga milagro sa pagpanambal. Sa dihang Iyang giayo ang usa ka tawong paralitiko, sigon sa gihisgutan diha sa Mateo 9: 2-6, si Jesus mipunting sa usa ka matang sa pagpanambal nga mas labi pa ka mahinungdanon, nga sa gikaingon na ang katubsanan sa tawo gikan sa kasal-anan. Ang kaluwasan miabot sa kalibutan pinaagi kang Jesu-Cristo. Siya mao ang maguugmad sa dayon nga kaluwasan (Mga Hebreohanon 5: 9). Iyang gidala ang kaluwasan ug mao ang bugtong Tigpapataliwala tali sa Dios ug sa tawo (1 Timoteo 2: 5-6). Pinaagi sa sakripisyo ni Cristo, ang kalambigitan sa tawo ngadto sa Dios napahiluna ibabaw sa usa ka bag-ong kapasikaranan. Ang katakos nga nabatonan ni Cristo nakabugna og kagawasan gikan sa sala - ug ang paglaglag sa dayong pagkahimulag gikan sa Dios - mamahimo na: "Ang daang mga butang nagpangagi na, tan-awa, ang bag-ong mga butang nahiabot na. Ug kining tanan gikan sa Dios nga mao ang nagpasig-uli kanamo ngadto Kaniya pinaagi kang Cristo ug naghatag kanamo sa bulohaton sa pagpasig-uli, nga mao kini, nga diha ang Dios kang Cristo, nagpasig-uli sa kalibutan ngadto sa Iyang kaugalingon sa walay pag-isip batok 220
kanila sa ilang kalapasan, ug nagpiyal kanamo sa balita sa pagpasig-uli" (2 Mga Taga Corinto 5: 17-19) Walay tawo nga makakab-ot sa kaluwasan pinaagi sa iyang kaugalingon. Ang tanang katawhan mga makasasala ug busa nagaagad ngadto sa kalihokan sa kaluwasan sa Dios (Lucas 16: 26). Pinaagi kang Jesu-Cristo, ang tanang mga tawo, managsamang mga buhi ug mga patay, nakabaton og tahas ngadto sa kaluwasan (Mga Buhat 13: 47; Mga Taga Roma 14: 9). Ang plano sa Dios nga kaluwasan minghatag nga, diha sa paglakat sa panahon, ang kaluwasan ikatanyag ngadto sa tanan nga nabuhi o ang mabuhi pa. Busa ang pagkaylap sa maayong balita pinaagi sa unang mga Apostoles, ang tibuok nga kalibutanng pagpasanay sa Cristianismo, ug ang pag-andam sa pangasaw- onon alang sa pagbalik ni Cristo mao ang tanang mga bahin niining plano sa kaluwasan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga buhat sa Dios nagpunting sa pagdalag kaluwasan - diha sa kinaadman sa "kaluwasan", "panalipod", ug "katubsanan". Kini miabot diha sa dagway nga kasaysayan sa kaluwasan, nga diin ang usa ka nanagkasunod nga balaang mga buhat nga nagapanghitabo sumala sa plano sa Dios mamailhan. Kini gihulagway ingon nga "plano sa Dios nga kaluwasan". (4.4) Nagkalainlain ang paagi ug sukod sa kaluwasan nga igapahat ngadto sa tibuok nga mga bahing nagkadaiya sa kasaysayan sa kaluwasan, apan, ang pagbulot-an sa Dios nga moluwas - nga makatarunganon alang sa tanang katawhan sa tanang mga kapanahonan - nagbarog nga labaw pa sa tanan. (4.4). Diha sa kapanahonan sa Daang Tugon, ang paglaum sa kaluwasan labing unang nagtutok sa kagawasan gikan sa 221
kalibutanong panginahanglan ug pagkabihag. Sa pagdagan sa panahon, ang paglaum sa Israel alang sa kaluwasan nahimong labi pang katin-aw nga natumong paingon sa gipaabot nga Mesias. (4.4.1) Ang kasaysayan sa kaluwasan diha sa daang pakigsaad nagtumong paingon kang Jesu-Cristo, ang Manunubos nga gipadala sa Dios. Siya mao ang maguugmad sa dayon nga kaluwasan ug ang bugtong Tigpapasig-uli tali sa Dios ug sa mga tawo. Ang katakos nga naangkon ni Cristo ibabaw sa krus mibugna og kagawasan gikan sa sala - ug ang paglaglag sa panagbulag gikan sa Dios-mamahimo na. (4.4.2) Pinaagi kang Jesu-Cristo ang kaluwasan nahimong katultolan alang sa tanang mga tawo, managsamang buhi ug nangamatay. Walay tawo nga makakab-ot sa katubsanan pinaagi sa iyang kaugalingon. (4.4.2) 4.4.3 Ang pangandam sa pangasaw-onong kongregasyon Pinaagi sa pakig-ambitay uban ni Jesu-Cristo sa pulong ug sacramento, ang mga magtotoo karon makasinatig kaluwasan pinaagi sa pagpangandam sa pagbalik ni Cristo, nga niana sila maka-ambit diha sa himaya sa Dios.Ang ministeryo sa Apostol (tan-awa 7.4) na-ukopahan pag-usab sa pagbaton ug kaluwasan diha ni Cristo diha sa kasamtangan nga bahin sa balaang plano sa kaluwasan (tan-awa 11.3.3). Ang mga Apostoles dunay mga katungdanan sa pagsangyaw sa pulong sa Dios ug sa pagpangalagad sa mga sacramento (tan-awa 8). Ang katuyoan sa paghatag sa kaluwasan niini nga porma mao ang pagtigum sa pangasaw-onon ni Cristo ug magaandam kaniya alang sa pagbalik sa Ginoo. Kay alang sa pangasaw- onon ni Cristo, nga midawat sa matinoohon sa balaang tanyag 222
sa grasya, kaluwasan ang kaluwasan nga nagbaton ug higayon sa pagsulod nganha sa dayong pakig-ambitay sa Dios - sa adlaw na sa Ginoo-pinaagi sa kasal sa Cordero. (tan-awa 10.5 ) Diha sa mga ang-ang sa plano sa kaluwasan nga mosunod human sa adlaw sa Ginoo (tan-awa 10.3-10.6). ang kaluwasan mabatonan sa ubang paagi: Kadtong mga magtotoo nga nawad-an sa ilang kinabuhi tungod sa ilang pagpanghimatuod kang Cristo makaambit diha sa unang pagkabanhaw ug magahari ingon nga mga sacerdote uban ni Cristo.Niining panahona, ang usa ka libo ka- tuig nga gingharian sa kalinaw, ang kaluwasan itanyag ngadto sa tanang katawhan. Kadtong tanan nga makakaplag ug grasya sa Katapusang Hukom makasulod sa dayon nga pakig-ambitay sa Dios diha sa bag-ong kabuhatan. Ang plano sa Dios sa kaluwasan ingon nga kakuhaan gikan sa Balaang Kasulatan makakaplag sa katapusan niini diha sa bag-ong kabuhatan (cf. Pinadayag 21) Diha sa gilaktod nga pagsaysay bahin sa balaang plano sa kaluwasan, ang ministeryo sa Apostol nabatonan pag-usab. Karon kini magahatag ug kaluwasan pinaagi sa pulong ug sacramento. Ang katuyoan mao ang pagtigum sa pangasaw- onong kongregasyon ug andamon alang sa pagbalik sa Ginoo. (4.4.3) Ang pangasaw-onong kongregasyon makabaton lamang ug hingpit nga kaluwasan sa pagbalik ni Cristro, sa diha nga kini magasulod ngadto sa dayon nga pakig-ambitay sa Dios. Ang plano sa Dios sa kaluwasan maabut matapos diha sa bag-ong kabuhatan. 4.5 Pagpili Ang pagpili nakagamot diha sa pagbulot-an sa Dios sa pagtawag sa usag usa nga mga tawo o mga grupo alang sa katuyoan sa Iyang pagbuot, Sa ingon niana mahimo sila nga may tulobagon ngadto Kaniya. 223
4.5.1 Pagpili diha sa Daang Tugon Daan na diha sa kabuhatan kita makakita og usa ka kasayoran sa balaang pagpili, nga gidugtong ngadto sa usa ka kaakohan nga magagikan niini. Gikan sa tanang Niyang mga binuhat, ang Dios nipili sa tawo ug mihatag kaniya sa bulohaton sa paghimo sa kalibutan nga mailalum kaniya. Ang pinasahi nga katungdanan nga gihatag sa tawo tataw gikan sa Kaalam ni Salomon 2: 23: "Kay ang Dios nagbuhat sa tawo nga walay kamatayon, ug nagbuhat kaniya nga mahimong ingon sa dagway sa iyang kaugalingon nga walay katapusan." Sa paglabay sa Daang Tugon nga plano sa kaluwasan, ang pagkamahinungdanon niining pagpili pinasahi nga makita diha sa kahimtang ni Noe, Abraham, ug ang katawhan sa Israel. • Sa dihang nakahukom ang Dios sa. pagpapas sa katawhan gikan sa kalibutan (Genesis 6: 1-8), Siya misaad sa pagluwas kang Noe. Nasiguro ni Noe kining maong pagpili pinaagi sa patuman sa tanang gisugo sa Dios nga iyang pagabuhaton. Sigon sa gisangputan, si Noe ug ang iyang panimalay - ug busa pinaagi nii ang tawhonong kaliwatan - naluwas gikan sa pagkalaglag. Si Abraham gipili aron ang tanang mga panimalay sa kalibutan mapanalanginan pinaagi kaniya (Genesis 12: 3). Ang saad sa Dios ngadto kaniya gipasa ngadto kang Isaac. Sa duha ka mga anak sa naulahi, Si Esau ingon nga kamagulangan, mao unta ang may katungod nga magadawat sa panalangin, apan, ang Dios mipili kang Jacob ug mipanalangin kaniya (Genesis 28: 13-15). Kini nagapakita lamang nga walay usang makapang-angkon sa grasyang pagpili sa Dios ug nga kini dili masabtan pinaagi sa tawhonong salabutan. Ang katawhan sa Israel ningtungha gikan sa napulong duha ka mga anak nga lalaki ni Jacob. Ang Dios nagtawag kanila aron mahimong katawhan sa Iyang pakigsaad: "Kay kamo mao ang katawhan nga balaan alang sa Ginoo nga inyong Dios: 224
ang Ginoo nga inyong Dios nagpili kanimo aron mahimo kamo nga usa ka katawhan alang sa Iyang kaugalingon, usa ka pinasahi nga bahandi nga labaw kay sa tanan nga mga katawhan nga ania ibabaw sa nawong sa yuta. Ang Ginoo wala mahigugma kaninyo, ni magpili kaninyo, tungod kay kamo labing daghan kay sa tanang mga katawhan; kay kamo mao ang labing diyutay sa tanang mga katawhan: Apan tungod kay ang Ginoo nahagugma kaninyo" (Deuteronimo 7: 6-8). Busa ang sinugdnan sa pagpili mao ang gugma sa Dios. Gikan sa taliwala sa katawhan sa Israel, ang Dios nagpili usab og pipila ka mga tawo nga si kinsa nagmantala sa Iyang pagbulot-an, ug nga si kinsa gitudlo na Niyang daan aron sa pagtuman sa gitaganang mga bulohaton. Kini naglakip ni Moises ug Josue, maingon man sa pipila ka mga maghuhukom, mga hari, ug mga profeta. 4.5.2 Pagpili diha sa Bag-ong Tugon Si Jesus nipili sa mga Apostoles gikan sa Iyang tinun-an ug mipadala kanila ngadto sa tanang mga kanasuran aron sa pagtudlo ug pagpamautismo (Mateo 28: 19-20; Luke 6: 13). Ang Ginoo mipili sa katawhan sa bag-ong pakigsaad gikan sa mga Judeo ug mga Gentil. Kadtong mga nagapaniguro sa ilang pagpili modawat sa maayong balita nga matinuhoon ug motugot sa ilang mga kaugalingon nga mabautismohan sa tubig ug sa Espiritu Santo. In 1 Pedro 2: 9 atong mabasa sigon sa mosunod kalabot sa katawhaan sa bag-ong pakigsaad: "Apan kamo maoy usa ka pinili nga kaliwatan, ang kahugpungan sa mga harianong sacerdote, ang nasud nga balaan, ang katawhan nga iyang kaugalingonsa ________________ 2 Sa makadaghan ang pagpili kauban sa doktrina sa pagkatinudlo. Ang pagkatinudlo kaniadto gipasabot sa nagkalainlaing mga panahon ingon nga usa ka balaang panalipod sa kapalaran ibabaw sa usa ka tawo. Hinoon, ang pagkatinudlo wala malambigit diha sa mapasabot nga paagi ngadtosa dagan a kinabuhi sa tawo ibabaw sa kalibutan, apan ngadto sa kamatuoran nga ang Dios nagtudlo nang daan sa tawo alang sa kaluwasan. 225
Dios, aron kamo magamantala sa kahibulongang mga buhat niya nga nagtawag kaninyo gikan sa kangitngit ngadto sa iyang katingalahang kahayag." Gikan niini nagasunod usab nga kadtong tanan nga sakop ngadto sa katawhan sa bag-ong pakigsaad obligado sa pagdalag pagpamatuod - diha sa managsamang pinulongan ug panaggawi - sa mga kalooy nga ilang nadawat gikan sa Dios (1 Pedro 1: 10-11). 4.5.3 Ang walay-bayad nga pagpili sa Dios pinaagi sa grasya Ang pagpili usa ka gasa sa Dios nga pili nga pagadawaton diha sa pagtoo o kon isalikway man sa pagka walay pagtoo. Walay maka-angkon sa pagpili pinaagig binuhatan, diutay lamang kaayo ang moangkon niini. Dili kini mapasabot pinaagig katarungan. Ang balaang pagpili usa ka tinago sa Dios nga mahimo lamang masabtan diha sa pagtoo. Ang nagadihog sa pagpili niadtong si kinsa Iya nang gitudlo daan (Mga Taga Roma 9: 10- 20). Ang mga tawo wala gipugos nga modawat o maniguro man sa pagpili sa Dios. Kini anaa sa kaugalingong paghukom sa tawo kon siya motoo man kon dili ug mosunod ba sa balaang pagtawag ug matinud-anong motuman sa mga bulohaton nga gisugo kaniya. Dinhing dapita, adunay naglungtad nga usa ka dapit sa kahadlok - nga dili mamahimong masulbad--tali sa buhat nga pagpili sa Dios pinaagi sa pagtoo (nga wala mag-agad sa tawhonong gawi) ug ang gawasnong paghukom sa tawo sa pagdawat kon sa pagsalikway man sa pagpili sa Dios. Ang Dios nagpili sa mga tawo alang sa ilang kaugalingon nga kaluwasan maingon man alang sa pagpili sa uban. Sila gipili aron sa pagpamuhat duyog sa Iyang plano sa kaluwasan. Sa dihang ang Dios magpili og usa ka tawo, kining maong pagpili dugtong sa usa ka bulohaton o katuyoan. Busa kadtong mga nabautismohan ug nagpanghimatuod kang Jesu-Cristo ingon nga ilang Ginoo ug Manluluwas nipangtawag ug gipili nga mahimong Cristohanon. Sila mao ang magapakuyanap sa maayong balita. Labaw pa niana, kadtong mga 226
Cristohanon nga natawo pag-usab gikan sa tubig ug Espiritu nakatuman sa ginabugti alang sa pagkahimong inunahang mga bunga. Gikan niining maong hugpong nga ang pangasaw-onon ni Cristo gina-andam aron mamahimong kabahin sa harianong sacerdote diha sa gingharian sa kalinaw (tan-awa sa 10.6). Sa pagkatinuod dili mamahimo nga ang doktrina sa pagpili dawaton aron pagasabton nga ang binuhatan usa ka tawo ginatudlo nang daan sukad sa sinugdanan, ug nga ang usa ka tawo wala diay gahum sa paghimog-hukom2. Hinonoa, ang tanang mga tawo adunay agianan ngadto sa umalabot nga kaluwasan - lahus ngadto sa itaas ug kalip na ang dayong pakigambitay uban sa Dios diha sa bag-ong kabuhatan. Ang pagdawat sa usa'ng pagpili diha sa pagtoo nagapasabot sa pagsunod nga mabinantayon ni Jesu-Cristo. Ang pagpili aduna usay escatolohical nga mga epekto: sa dihang si Jesu-Cristo magapatindog na sa Iyang gingharian sa kalinaw ingon nga Hari sa mga hari, ang harianong sacerdote magamantala sa mga maayong balita mahitungod sa kaluwasan diha ni Cristo ngadto sa tanang mga tawo. Kadtong mga mahiapil diha sa unang adlaw sa pagkabanhaw alang niining katuyoan (Pinadayag 20: 6). Ang mga tawo magapasundayag nga ilang nasiguro ang ilang pagpili pinaagi sa pagdawat niinin grasya diha sa pagtoo ug pinaagi sa pagpabiling maunongon sa Dios ug sa Iyang buhat. Ang pagpili mao ang usa ka buhat sa gugma sa Dios. Siya magapabiling kasaligan ngadto sa Iyang mga pinili. Walay mga impluwensiya sa gawasa nga makapahimulag kanila gikan sa gugma sa Dios (Mga Taga Roma 8: 29, 37-39). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pagpili gipasukad ibabaw sa pagbulot-an sa Dios. Ang Dios magatawag sa usa ka tawo alang sa usa ka tinudlo nga katuyoan nga Iyang nang gimbut-an. Gikan sa tanan Niyang mga binuhat, ang Dios mipili sa tawo ug mihatag kanila sa usa 227
ka sugo, nga sa gikaingon na pag-gahum sa kalibutan. (4.5; 4.5.1) Walay usa nga makapang-angkon sa pagpili sa Dios diha sa grasya, ni mamasabtan kini sa tawhonong pagpamalandong. Kini gipasundayag pinaagi sa daghang mga pananglitan diha sa Daang Tugon. (4.5.1; 4.5.3) Gikan sa libot sa Iyang mga tinun-an si Jesus nagtawag sa mga Apostoles ug mipadala kanila ngadto sa tibuok kalibutan uban sa sugo sa pagpanudlo ug pagbautismo. Dayon ang Dios mipili sa katawhan sa bag-ong pakigsaad gikan sa mga Judeo ug mga Gentil. (4.5.2) Ang pagpili usa ka gasa sa Dios nga pili nga pagadawaton diha sa pagtoo o kon isalikway man sa pagka walay pagtoo. Kining kawagasan sa pagpili na anaa sulod sa pagkamao sa tawo. Ang pagdawat sa usang pagpili diha sa pagtoo nagapakamahinungdanon sa pagsunod ni Jesu-Cristo sa makanunayon. (4.5.3) Ang Dios nagpili sa mga tawo alang sa ilang kaugalingong kaluwasan maingon man usab alang sa kaluwasan sa uban. Sa dihang ang Dios magpili og usa ka tawo, sa pagkatinuod kini adunay bulohaton o katuyoan nga kuyog niini. (4.5.3) Ang pigpili wala magapasabot nga ang mga buhat sa mga tawo gikatudlo nang daan. (4.5.3) 4.6 Ang panalangin sa Dios Pinaagi sa "panalangin" kita nakasabot sa mhigugmaong kahangawa sa Dios. Ang panalangin managsamag kuhulogan sa nagaluwas ug naga-ayo nga bulohaton sa Dios ibabaw sa 228
katawhan ug sa kabuhatan. Ang kasupak niini mao ang tunglo, nga mahitabo sa takna nga ang tawo motalikod gikan sa tawo. Ang gitoohan nga ang kinatibuk-ang paglungtad sa tawo nag- agad sa panalangin sa Dios nagpunting ngadto sa usa ka hulagway sa katawhan nga gikuha gikan sa tulohoan diha sa Dios isip ang labing makagagahum nga Magbubuhat ug Tig-amuma sa tibuok kabuhatan. Sa ilang kaugalingon, ang mga tawo dili makahimo sa paghulma sa ilang kaugalingong mga kinabuhi ingon sa paagi nga makahatag og kaayohan sa ilang mga kaugalingon, sa ilang isig ka tawo, o sa kabuhatan. Ang tunglo isip mao ang katugbang sa panalangin, niabot ibabaw sa mga tawo sa dihang sila misupak batok sa Dios diha sa pagkahulog ngadto sa sala. Ang tunglo naglangkob sa matag butang nga nagahatod sa mga tawo palayo gikan sa Dios ug sa matag butang nga ilang nasinati niining maong kahimtang: sila napuno sa kasamok ug panagbangi, ug biniyaan ngadto sa pagkadunot ug kamatayon. Dili sila makakaplag ug tabang sa sulod ug diha sa ilang mga kaugalingon, apan hinonoa pinaagi lamang sa Dios. Ang grasya nagatubos gikan sa tunglo sa pagkabinihag ngadto sa sala. Pinaagi sa pagdawat sa mga gasa sa Dios diha sa pagtoo ug sa pagtugot sa Ginoo sa pagpangulo kanila, ang mga tawo makaambit diha sa panalangin. Sa kanunay ang Dios nagapahat sa Iyang panalangin pinaagi sa mga tawo nga gisugo Niya alang niining maong katuyoan. Ang panalangin mahasabtan ug kini adunay epekto ngadto sa usa ka tawo ingon sa kinatibuk-an. Kini nagabaton og balaang gahum ug nagadala ngadto sa mga tawo sa saad nga kaluwasan sa umalabot. Ang panalangin usa ka pagpahayag sa mahigugmaong kahangawa sa Dios, nga walay ni bisan kinsa nga maka-ani niini. Ang mapanalanginan nagpasabot sa pagdawat sa mga maayong butang gikan sa Dios. Walay usa nga makapanalangin sa iyang kaugalingon. Bisan pa niana, ang mga tawo giawhag sa pag-ampo alang sa panalangin sa Dios ug managgawi sa ilang mga kaugalingon ingon sa usa ka 229
paagi nga magpakita sa ilang kaugalingon nga takus niining maong panalangin. Ang panalangin mahitabo sa dihang na anaa ang pagtoo. Ang panalangin usa ka gasa sa Dios nga padayong magabag-o sa kaugalingon niini. Kon kini aduna may malungtarong epekto dili labing iwit sa tanan naga-agad sa kinaiya ug gawi sa tawong nga gipanalanginan. Kon ang maong tawo nagapamuhat sumala sa pagbulot-an sa Dios, siya mamahimo unyang usa ka panalangin sa uban. Ang panalangin mahimong kadugtongan nga lapas pa sa kinabuhi sa unay nga tigdawat niini ug madala unya ngadto sa umalabot nga kaliwatan. 4.6.1 Ang panalangin sa Dios diha sa kabuhatan Sa panahon sa pagpamuhat ang Dios mipanalangin sa tanang mga binuhat ug mipahiluna sa balaod sa pagpatubo diha sa kinabuhi nga Iyang gihimo. Iyang gitugyan ang kabuhatan ngadto sa tawo ug mihatag kaniya og usa ka pinasahi nga panalangin alang niining maong katuyoan (Genesis 1: 28-30), usa ka panalangin nga Iyang gibag-o tapus sa lunop (Genesis 9: 1, 11). Ang tanang mga butang nga naglambigit niining maong panalangin napahayag diha sa Iyang mga pulong: "Samtang ania pa ang yuta, ang pagtanum ug ang pag-ani, ang kabugnaw ug ang kainit, ang tingtugnaw ug tinginit, ug ang adlaw ug ang gabii dili mohunong" (Genesis 8: 22). Bisan tuod ang panalangin sa Dios nga sa sinugdanan maoy nagatabon sa kabuhatan napugngan sa mga epekto niini pinasikad sa tunglo sa sala, wala kini hingpit nga matangtang: "Kay ang yuta nga nakasuyop na sa ulan nga sa masubsob mangatagak niini, ug magapatubo sa mga tanum ng kapuslan sa mga tawo alang kang kinsa giugmad kini, ang maong yuta magaadawat og panalangin gikan sa Dios" (Mga Hebreohanon 6: 7). Ang tanang mga tawo nakapahimulos gikan niining panalangin (Mateo 5: 45) 230
4.6.2 Ang panalangin sa Dios diha sa daang pakig-saad Ang saad sa panalangin nga gihatag ngadto sa Israel maoy bahin sa pkigsaad nga gihimo sa Dios sa Iyang pinili nga katawhan. Kining maong panalangin nag-agad sa Israel sa pagtuman niinni sa tulomanon sa pakigsaad, nga sa gikasulti na ang pag-alagad sa Dios lamang ug sa pagtuman sa Iyang mga Sugo. Sa dihang ang Israel magbuhat sa sukwahi, ang tunglo mosunod. Kining pagbulot-an nahulog ngadto sa Israel: "Tan-awa, Ako nagabutang. Sa tubangan ninyo niining adlawa sa panalangin ug sa tunglo: ang panalangin kong pagapatalinghugan ninyo ang mga sugo sa Ginoo nga inyong Dios, nga akong ginatudlo kaninyo niining adlawa: ug ang tunglo, kong kamo dili magapatalinghug sa mga sugo sa Ginoo nga inyong Dios ..." (Deuteronomio 11: 26-28). Kini nagpakita nga ang pagpahilayo gikan sa Dios ug sa Iyang mga sugo mosangpot sa tunglo. Diha sa daang pakigsaad, ang panalangin sa Dios nagabutyag sa kaugalingon niini una sa tanan diha sa matag adlaw nga kinabuhi nga laktod nasinatian sa katawhan, ug nagalibot sa tanang bahin sa kinabuhi, pananglit ang kadaugan sa mga gubat batok sa mga kaaway, hataas nga kinabuhi, kadato, daghang mga kaliwatan, matambok nga yuta (Deuteronomio 28: 3-6). Gani diha sa daang pakigsaad, bisan pa niana, ang panalangin aduna nay usa ka dapit nga nilapaw sa kalibutanong kaayohan, sigon sa nahimong tin-aw diha sa saad sa Dios ngadto kang Abraham: "Akong pagabuhaton kanimo ang usa ka dakung nasud, ug ikaw pagapanalanginan ko ug pagapadakuon ko ang imong ngalan, ug mahimo ikaw nga usa ka panalangin. Pagapanalanginan ko ang mga magapanalangin kanimo, ug ang mga magapanghimaraut kanimo, pagapanghimarauton ko; ug diha kanimo pagapanalanginan ang tanang kabanayan sa yuta" (Genesis 12: 2-3). Kining maong panalangin gipaabot nga lapas pa sa saad sa kaugalingong kaayohan. Nakapahimo kini kang Abraham nga usa ka panalangin alang sa uban usab. Ang panalangin sa Dios mopanalipod sa tanang umalabot nga mga kaliwatan: kining maong panalangin nahimong kasubayan sa 231
tanang mga kanasuran diha kang Jesu-Cristo (Mga Taga Galacia 3: 14) 4.6.3 Ang panalangin sa Dios diha sa bag-ong pakig-saad Sugod sa bag-ong pakigsaad, ang balaang panalangin gipahat pinaagi kang Jesu-Cristo. Ang Ginoo nagpanalangin pinaagi sa Iyang pulong, pinaagi sa Iyang mga milagro, ug pinaagi sa Iyang paggawi. Iyang gibutang ang Iyang mga kamot sa panalangin ibabaw sa mga kabataan. Siya nagpasaylo sa mga makasasala. Ang Iyang katapusang panalangin gihatag sa dihang Iyang gihalad ang Iyang walay sala nga kinabuhi ibabaw sa krus isip usa ka pagbayad nga sakripisyo alang sa pagpasiguli sa katawhan. Pinaagi niini Iyang gidala sa Iyang kaugalingon ang tunglo nga nakapabug-at sa mga makasasala. Ang panalangin nga nahimong kakab-otan pinaagi kang Jesu-Cristo mahimong masabot diha sa usa ka mamasabtan nga paagi. Busa atong mabasa diha sa Mga Taga Efeso 1: 3: "Dalaygon ang Dios ug Amahan sa atong Ginoong Jesu-Cristo, ngaa diha kang Cristo nagapanalangin kanato sa tanang panalanging espirituhanon diha sa langitnong dapit." Kining maong panalangin nagsugod diha sa pagpili sa wala pa ang pagkatukod sa kalibutan (bersikulo 4). Kini nagalangkob usab sa katubsanan ug kapasayloan sa mga sala (bersikulo 7), nagatultol ngadto sa kahibalo sa kabubut-on sa Dios (bersikulo 9), ug naglakip sa gibut- an nang daan ingon nga manununod sa umalabot nga himaya (bersikulo 11). Kini nagahatg usab ug agianan ngadto sa maayong balita (bersikulo 13), ug makapahimo sa mga tawo nga masilyohan sa gasa Espiritu Santo, ang patinga sa panulondon hangtud sa katubsanan. (bersikulo 13-14). Ang mga magtoo nasayud nga ang pagkapinili diha kang Jesu-Cristo nagalakip sa pagtawag sa pagpanunod sa panalangin (1 Pedro 3: 9). Sila nipasundayag sa ilang pagkamapasalamaton tungod sa panalangin sa Dios pinaagi sa usa ka kinabuhi nga hinulagway sa kahadlok sa Dios, pagkamatinumanon sa pagtoo, ug walay pag-isip sa kaugalingon. 232
Laing butang nga kauban sa panalangin mao ang paghalad (tan-awa sa 13.2.4). Kini usa ka kapasikaranang kasinatian sa Cristohanong kinabuhi. Daghang mga panalangin ang giandam ngadto sa mga magtotoo diha sa balaang serbisyo (tan-awa sa 12.2). Ang kahupnganan sa panalangin nagalangkob sa pagpaambit sa himaya sa Dios hangtud sa kahangturan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang panalangin usa ka buhat sa mahigugmaong kahangawa sa Dios, nga walay ni bisan kinsa nga maka-ani niini. Ang panalangin managsamag kuhulogan sa nagadalag-kaluwasan nga bulohaton ibabaw sa katawhan ug ibabaw sa kabuhatan. (4.6) Ang Dios sa kanunay nagapahat sa Iyang panalangin pinaagi sa mga tawo nga Iyang gisugo alang niining katuyoan. Walay usa nga makahimo sa pagpanalangin sa iyang kaugalingon. Ang panalangin magatubo kon anaa ang pagtoo. (4.6) Sa panahon sa pagpamuhat ang Dios mipanalangin sa mga binuhat nga Iyang gibuhat, ug mipahiluna sa baload nga magapadaghan diha sa Iyang kabuhatan. Iyang gitugyan ang kabuhatan ngadto sa pag-atiman sa tawo ug misaad sa pagpanalangin kaniya. Bisan tuod ang panalangin sa Dios daw gidaug sa mga epekto niini tungod sa tunglo sa sala, kini wala mahingpit nga mabakwi. (4.6.1) Diha sa daang pakigsaad ang panalangin sa Dios gipakita una sa tanan diha sa kalibutanong kaayohan, apan bisan pa niana diha usab kini usa ka dapit nga nilapaw pa niini (4.6.2) Si Jesu-Cristo mipahat sa panalangin pinaagi sa pulong ug buhat. Ang pagtugyan sa Iyang walay sala nga kinabuhi isip 233
usa ka bayad nga sakripisyo alang sa pagpasig-uli sa tanang mga tawo mao ang kinadak-ang panalangin sa tanan (4.6.3) Ang balaang panalangin gihimong kaduolan sa mga magtotoo diha sa balaang serbisyo (4.6.3) Ang kahupnganan sa panalangin nagalangkob sa pagpaambit sa himaya sa Dios hangtud sa kahangturan. (4.6.3) 4.7 Ang mga katuyoan sa kasugoan Sa kinatibuk-an, atong nasabtan ang "balaod" nga gipasabot ang nagbugkos nga sulondon ug mga pamalaod nga gisugo sa labawng kagamhanan, nga ikapahamtang ngadto sa tanang buhi sulod sa dapit niining maong kagamhanan. Kini naghatag og kahulogan sa managsamang mga katungod ug mga tulomanon. Ang Dios isip mao ang labing halangdong kagamhaman, nagbarong nga labaws tanang magbabaload. Ang wala mahasulat nga balaod nga ikapahamtang sa matag tawo mao ang gitawag nga "natural o moral nga balaod" (Mga Taga Roma 2: 14-15). Kini naghimong tin-aw sa mga gikinahanglanon nga pamatasan ug moral ug mga sukdanan nga niini ang tawhonong kinabuhi pagabuhaton. Sa mga pasikaranang mga tima-ilhan niini, ang moral nga baload dili mamahimong bag-ohon, sa walay pag-isip sa tanang makasaysayanon ug katilingbanong mga kausaban. Ang mga gikinahanglang bahin sa gikatugot nga pagpanghimong balaod mamahimong kuhaon gikan sa kinatibuk-ang moral nga balaod. Pananglit, ang importanting mga elemento niining maong balaod napahayag diha sa Napulo ka mga Sugo. Dili lamang nga adunay balaod nga nagapahimutang og kaakohan sa tagsa-tagsa ka mga tawo ug nagapahimangno kanila kong unsaon sa pagbuhat, aduna usay balaod nga nagadumala 234
sa kamatuoran sa kinabuhi. Ang katoyuan sa naulahi mao ang paghatag og han-ay ug mando nga iya sa kinabuhi, sa katilingban ug kinabuhing politikal. Kini mahimong masinati diha sa sinugdanang mga panghitabo sa kinabuhi, diha sa kasaysayan ug sa kinaiyahan. Pagkahimugso ug kamatayon, pagkatigulang ug pagkahimalatyon, kalampusan ug kapakyasan, maingon man ang kasinatian sa makasaysayanong mga panghitabo o kon natural nga mga kalamidad: kining tanan mao ang mga bahin sa kong usaon kining baload nga masinatian. tawo Ang Daang Tugon nagadahum nga ang pagamatarungon atubangan sa Dios pinaagi sa pagkinabuhi sumala sa Balaod ni Moises (Deuteronomio 6: 25). Niadtong mga panahona ang Balaod ni Moises maoy giisip nga labing taas nga kamandoan nga nagbugkos sa Israel. Hinoon, ang maayong balita, nagaingon nga ang kaluwasan ug ang pagkamatarung nga pagadawaton atubangan sa Dios nagagikan sa pagtoo sa sakripisyo ug pagkabanhaw ni Cristo. Ang Balaang grasya nagatindog nga labaw pa sa balaod. Diha sa linain nga sulat ngadto sa Mga Taga Roma, si Apostol Pablo nagasubay niining mga nagakasumpaki nga mga hunahuna sa pagkamatarung, nga sa gikaingon na nga balaod ug grasya. Diha sa nag-unang mga Cristohanong kongregasyon, kining durohang managkalahi nga mga paagi nihatod ngadto sa mga panagkasumpaki tali sa mga Cristohanong Judeo ug mga Cristohanong Gentil. Kini naghatag og katarungan sa Apostol sa pagpuno sa iyang kaugalingon og dagkung detalye niining maong tulokionon. 4.7.1 Ang terminong "balaod" Ang pulong "balaod" naghatag og kasayuran, una ug labaw sa tanan, ngadto sa sinulat nga Balaod ni Moises, nga mao ang lima ka mga Libro ni Moises (Ang Tora). Ang gikanahanglang mga elemento sa Balaod ni Moises naglangkob sa Napulo ka mga Sugo ug ang duroha ka sugo sa gugma (tan-awa sa 5.3). 235
Diha sa daang pakigsaad, ang baload nahisabtan ingon nga dalan paingon sa kaluwasan. Kini nakapa-abli sa posibilidad alang sa tawo nga maglikay sa sala, nga pinaagi niini magkinabuhi nga matarung atubangan sa Dios, ug busa makalikay sa Iyang paghukom. Ang balaod nag-awhag sa mga Israelinhin sa paghimog usa ka hukom: kong ila kining pagatipigan sila maka-angkon sa panalangin sa Dios, apan kong ila kining supakon, sila kapahamtangan sa tunglo sa Dios (Deuteronomio 11: 26-28). Mga panghitabo diin ang tulomanon nga bahin lamang sa balaod ang gipahimug-atan - ang husto lamang nga katumanan saa mga Sugo - pintas nga gisaway sa mga profeta (Isaiah 1: 10-17). Ang dalan paingon sa kaluwasan, nga mao ang ngadto sa hingpit nga pagpasig-uli sa Dios, natukod diha kang Jesu-Cristo. Ang Bag-ong Tugon nagbutyag mahitungod sa kong unsa ang Balod ni Moises: dili kini - sigon sa kanhing gituhoan - usa ka dalan paingon sa kaluwasan, apan hinoon nagahulagway sa kahimtang sa tawo nga dili malukat nga nagapus diha sa salaa atubangan sa Dios, ug nagtudlo ngadto sa matuod nga dalan paingon sa kaluwasan. Dugang pa niini, ang Bag-ong Tugon nagatugot alang sa usa ka maisip nga kadugtongan sa panghunahuna sa balaod: kini wala na maghatag og kasayuran ngadto sa Tora lamang nga napatik diha sa sulat, apan usab ngadto sa pasikaranang kahimtang sa tanang kinabuhi ug sa tanang mga butang, nga diin ang tawo may bahin usab. Kini nagalangkob sa mga balaod sa hinungdan ug epekto, binhi ug abot, ug sa pagkahimugso ug kamatayon, nga gikan niini walay bisan unsa ug ni bisan kinsa nga dili labot. Ang pulong "balaod" naghatag usab og kasayuran ngadto sa usa ka kagamhanan nga na anaa sulod sa tawo nga nagpahimutang sa mga giawhag nga moral ug pamatasan ibabaw kaniya (tan-awa sa 4.2.1.3). Managsama ang mga Judeo ug mga Gentil nga ilalum sa balaod: ang mga Judeo ilalum sa balaod nga gipadayag ngadto kang Moises, samtang ang mga Gentil ilalum sa balaod nga mismong gisulat sa Dios sa ilang mga kasingkasing (Mga Taga Roma 2: 15). 236
4.7.2 Ang kasugoan isip usa ka giya sa matarung nga gawi Ang katuyoan sa kasugoan nga gihatag sa Dios mao ang pagpahimangno sa katawhan diha sa gawi nga kahimut-anan sa Dios. Kini naglangkob sa maayong panabang sa Dios sa kinabuhi, nga nagahatag sa mga tawo og malig-on nga pamalaod sa gawi. Busa ang kasugoan magatultol sa tawo sa pagbuhat og maayong binuhatan ug magapangita sa pagtabang kaniya sa paglikay sa dautan. Ang sentrong importansya sulod sa Kasugoan ni Moises mao ang mga sugo kalabot sa pagkaon ug pagkaputli, maingon man sa mga pahimangno kalabot sa pagbantay sa Adlawng igpapahulay ug paghimog sacerdote nga pag-alagad. Kining maong kasugoan naghatag sa katawhan sa usa ka sumbanan alang sa hustong pagsimba sa Dios maingon man sa hustong paagi sa pakighimamat sa matag usa: "Gipakita na Niya kanimo, Oh tawo, kong unsa ang maayo; ug unsa ba ang gikinahanglan sa Ginoo kanimo, kondili ang pagbuhat sa minatarung ug ang paghigugma sa kalolot, ug ang paglakaw nga mapinaubsanon uban sa imong Dios?" (Miqueas 6: 8). Sa pagbuhat sumala sa "pulong sa Dios" - nga mao ang kasugoan - nagpasabot nga labaw sa tanan magpabilin nga matinuhoon ngadto sa Dios ug dili mosimba sa mga dios-dios. Ang pagkamapaubsanon sa tawo ikapasundayag pinaagi sa iyang pagkamasinugtanon ngadto sa Dios. Ibabaw sa usa ka tagsatagsang ang-ang, ang "ang pagbuhat sa gugma" nagapasabot sa pagtahud ug pagpasidungog sa uban. Si Jesu-Cristo nagapahayag niining gikinahanglang kapasikaranan sa kasugoan diha sa Pagwali sa Bungtod: "Tungod niini, buhati ang tawo sa bisan unsay buot ninyo nga ilang pagabuhaton kaninyo, kay mao kini ang kasugoan ug ang mga profeta" (Mateo. 7: 12). Ang mga matinud-anon sa pagtoo sa daang pakigsaad nagdahum nga ang mga gikinahanglan sa kasugoan mahimong matuman ug pinaagi niini magpulos alang sa pagkab-ot sa kaluwasan. Bisan pa niana, aduna usay pipila ka mga hinubay sa Daang Tugon nga magpamatuod sa usa ka kasayuran sa 237
kamaturoan nga ang tawo dili gayud makahimo sa pagtuman nga hingpit sa tanang mga gikamando sa kasugoan (Salmo 19: 12). Sa kinatibuk-an, bisan pa, ang pagpamatuod mobarug: kadtong si kinsa ng magatuman sa kasugoan mga matarung ug makadawat sa kaluwasan. Kadtong si kinsa mosupak kabatok sa kasugoan mga makasasala nga nagtindog ilalum sa hulga sa hukom. 4.7.3 Ang kasugoan ingon sa giya alang sa pag-ila sa sala Ang hustong pagpanabot sa kasugoan nga gihatag sa Dios gipadayag diha sa kahayag sa maayong balita. Si Apostol Pablo nagsulat sa iyang sulat ngadto sa mga taga Roma: "Karon nahibalo na kita nga bisan unsay gisulti sa kasugoan, kini gisulti ngadto sa mga anaa sa ilalum sa kasugoan aron ang matag-usa ka baba masap-ongan, ug aron ang tibuok kalibutan mahisakop ilalum s paghukom sa Dios. Kay sa atubangan sa Dios walay tawo nga pagamatarungon pinaagi sa pagtuman sa kasugoan, kay pinaagi sa kasugoan nagaabut hinoon ang kahibalo mahitungod sa sala" (Mga Taga Roma 3: 19-20). Diha sa panglantaw sa mga giawhag sa kasugoan, nga sa subli-subli nilang gipakyas sa pagtuman, ang mga tawo mahibalo nga sila makasasala ug dili matarung, ug busa nanginahanglan saa balaang grasya (Mga Taga Roma 7: 7-10). Gikan sa panglantaw sa Bag-ong Tugon, ang labing importanting katuyoan sa Baload ni Moises nagalangkob sa pagtabang sa mga tawo sa pag-ila nga dili gayud mamahimo ang pagkab-ot sa kaluwasan pinaagi lamang sa ilang kaugalingon pagpaningkamot. Ang kasugon dili makapamatarung sa tawong dili matarung o makahatag og kapasayloan ngadto sa usa ka makasasala. Bisan pa niana ang kapasikaranang mga gikinahanglan sa kasugoan - sigon sa gihulagway sa Napulo ka mga Sugo ug ang sugo sa paghigugma sa Dios ug sa kaugalingon nga silingan - magpabiling makatarunganon. Busa ang kasugoan nagabutyag sa mga tawo ingon nga mga makasasala. Kini tin-aw kaayong nagapasundayag sa pagka- gikinahanglanon sa pagdawat sa hingpit nga kaluwasan pinaagi 238
sa kapasayloan sa mga sala. Sa inongon niini kini kanunay nga gipunting ngadto kang Jesu-Cristo: "Karon sa wala pa moabut ang pagtoo, kita gibilanggo ilalum sa kasugoan, pinugngan hangtud nga ang pagtoo igapadayag. Busa ang kasugoan nahimong atong magtudtudlo sa pag-agak ngadto kang Cristo, aron kita pagamatarungon pinasikad sa pagtoo" (Mga Taga Galacia 3: 23- 24). Dinhi ang pulong "magtutudlo" naghatag og kasayuran ngadto sa magtutudlo nga si kinsa nagbuhat ug kasayuran sa nagkalainlain mga kadugtongan ug nagatultol sa dalan ngadto kang Cristo. Si Pablo laktod nga nagasaysay sa mga kaakohan nga nagakapot gikan sa kasugoan diha sa iyang mga sulat ngadto sa mga taga Roma: pinaagi sa pagkamasupilon sa usa ka tawo (kang Adam), daghan ang nahimong mga makasasala. Pinaagi sa pagkamasinugtanon sa usa ka Manunubos (Jesu-Cristo), daghan ang nahimong matarung. Tali niining duroha nagbuy-od ang kasugoan, o, sigon sa gisulat ni Apostol Pablo, "ang kasugon misulod" (Mga Taga Roma 5: 19-20). Sa katapusan, ang Kasugon ni Moises mao ang magtultol sa pag-ila nga sa kaugalingon niini kini dili maka-epekto sa katubsanan. Kini makab-ot lamang pinaagi kang Jesu-Cristo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang wala masulat ug dili mausab nga balaod nga ikapahamtang sa tanang mga tawo mao ang natural ug moral nga balaod. Ang importanting mga elemento niining maong balaod gipahayag diha sa Napulo ka mga Sugo. (4.7) Ang balaod nga nagadumala sa kamatuoran sa kinabuhi nagadalag han-ay ngadto sa iya sa kinabuhi ug katilingbanong kinabuhi. (4.7) Diha sa daang pakigsaad ang Kasugoan ni Moises maoy giisip ingon nga usa ka dalan ngadto sa kaluwasan. Kini nag-abli sa dalan alang sa mga tawo sa paglikay sa sala, sa paagi niini 239
magkinabuhi nga matarung atubangan sa Dios, ug sa pag-ikyas sa Iyang paghukom. Ang dalan paingon sa kaluwasan - nga mao ang hingpit nga pagpasig-uli sa Dios - gibutang diha kang Jesu-Cristo. Ang Bag-ong Tugon nagtin-aw niini nga ang Kasugoan ni Moises dili mao ang dalan paingon sa kaluwasan, apa hinoon kini nagapunting sa dalan paingon sa kaluwasan. (4.7.1) Ang katuyoan sa Kasugoan ni Moises mao ang paghatag og pahimangno alang sa paggawi nga kahimut-anan sa Dios. Ang hustong pagsabot sa kasugoan nga gihatag sa Dios gipadayag diha sa kahayag sa maayong balita. (4.7.2) Ang kasugoan nagabutyag sa mga tawo ingon nga mga makasasala ug tin-aw nga nagalamdag sa pagka- gikinahanglanon sa pagdawat sa hingpit nga kaluwasan pinaagi sa kapasayloan sa mga sala. Busa kini kanunay nga gipunting ngadto kang Jesu-Cristo (4.7.3) 4.8 Ang kasugoan ug ang maayong balita Ang mapig-ot nga pagsunod sa Kasugoan ni Moises ug ang pagtuon sa mga sulod niini maoy mga sentrong importansya diha sa daang pakigsaad (tan-awa sa 4.7.1). Ang pulong "ebanghilyo" nagapasabut "maayong balita". Bisan pa niana, dili kini mao lamang ang paagi sa Bag-ong Tugon sa pagsabot sa maong pulong. Ang maong pulong daan nang gihatan og kasayuran diha sa Daang Tugon, pananglitan diha sa Isaias 61: 1: "Ang Espiritu sa Ginoong Dios ania ibabaw kanako, tungod kay gidihugan ako sa Ginoo aron sa pagwali sa maayong balita ngadto sa mga kabus" (Lucas 4: 18). Diha sa Bag-ong Tugon, ang "maayong balita" gisabot ingon nga makaluwas nga bulohaton sa Dios diha kang Jesu-Cristo, gikan sa Iyang pagkahimugso hangtud sa Iyang kamatayon ibabaw sa 240
krus, handtud sa Iyang pagkabanhaw, ug sa katapusan sa Iyang pagbalik. Ang mahinungdanong mga elemento sa maayong balita gihulagway ni Apostol Pablo: "Kay gikahatag ko kaninyo ang labing hinungdanon nga nadawat ko ra usab: nga si Cristo namatay tungod sa atong mga sala sumala sa Kasulatan, ug nga Siya gilubong, ug nga Siya nabanhaw pag-usab sa ikatulo ka adlaw sumala sa kasulatan, ug nga Siya nagpakita kang Cefas, unya ngadto sa Napulo ug Duha" (1 Mga Taga Corinto 15: 3-5). Busa ang maayong balita nagapahayag sa mga binuhatan ni Jesu-Cristo sa kaluwasan, nga walay mapakawatang ni malapakunhod. Ang maayong balita nagmantala nga si Jesu-Cristo mao ang bugtong dalan ngadto sa kaluwasan. Samtang adunay usa ka sigurong panaglambigit tali sa kasugoan ug ang maayong balita, sila managsamang nagpadayag sa pagbulot-an sa Dios nga moluwas. Ang Kasugoan ni Moises, bisan pa niana, gipahiluna ngadto sa mga pinili niadtong panahona, nga mao ang katawhan sa Israel, samtang ang maayong balita gidawat sa tibuok kalibutan. Bisan pa man, walay usa nga makahimo sa pagtugbang nga mao lamang sa kasugoan diha sa Daang Tugon ug sa maayong balita diha sa Bag-ong Tugon. Ang managsamang bahin sa Balaang Kasulatan nagbaton og mga elemento sa kasugoan ug sa maayong balita. Hinoon, ang mga gikinahanglang elemento sa kasugoan ug sa maayong balita sa Daang Tugon mahimo lamang maabli pinaagi sa yawi sa kaisipan sa Bag-ong Tugon. Ang maayong balita, nga milukop sa Balaang Kasulatan, mao ang "mensahe sa krus" (1 Mga Taga Corinto 1: 18), ang "pulong pagpasig-uli" (2 Mga Taga Corinto 5: 19). 4.8.1 Ang kasugoan ni Cristo - grasya Sa iyang pagpasabot kalabot sa pagkamatarung nga masungpot gikan sa pagtoo, si Apostol Pablo nagtumbok ug mga hinubay gikan sa mga profeta Daang Tugon, nga mao ang Isaias 28: 16 ug Joel 2: 32. Siya nagasulat: "Kay ang tawo magatoo diha sa iyang kasingkasing aron mamatarung siya; ug siya magasugid pinaagi 241
sa iyang baba aron maluwas siya. Kay nagaingon ang kasulatan "Ang tanan nga nagatoo kaniya dili maulawan." Kay walay kalainan sa Judio ug sa Gresyahanon; ang mao rang Ginoo, Ginoo sa tanan, ug Siya nagahatag sa Iyang mga bahandi ngadto sa tanan nga nagapangaliya kaniya. Kay ang "tanan nga mangaliya sa ngalan sa Ginoo maluwas." (Mga Taga Roma 10: 10-13). Kabahin sa maong maayong balita, ang Apostol nagapahimug-at sa panaghiusa sa daan ug bag-ong mga pakigsaad. Ang kasayuran sa Bag-ong Tugon nga ang tanang mga tawo mga makasasala diay daan nang na anaa sa Daang Tugon: "Batok Kanimo, Kanimo lamang, nakasala ako, ug nabuhat ko ang dautan sa Imong pagtan-aw; Ania karon, ako natawo sa kasal-anan; ug sa sala gipanamkon ako sa akong inahan" (Salmo 51: 4-5). Ang kahimtang sa makasasala malisud kaayong ikapahayag mas hanap pa. Dinhi atong mamatikdan wala sa gidahum nga pagkagamhanan sa matinumanon sa balaod nga labaw sa mga walay-dios. Busa daan na diha sa Daang Tugon, adunay pipila nga nakaila sa ilang panginahanglan sa katubsanan. Ang Isaias 49 ngadto 56 mamahimong sabton ingon nga usa ka pagpaabot sa mensahe sa grasya sa maayong balita. 4.8.1 Ang kasugoan ni Cristo - grasya Sa iyang pagpasabot kalabot sa pagkamatarung nga masungpot gikan sa pagtoo, si Apostol Pablo nagtumbok ug mga hinubay gikan sa mga profeta Daang Tugon, nga mao ang Isaias 28: 16 ug Joel 2: 32. Siya nagasulat: "Kay ang tawo magatoo diha sa iyang kasingkasing aron mamatarung siya; ug siya magasugid pinaagi sa iyang baba aron maluwas siya. Kay nagaingon ang kasulatan "Ang tanan nga nagatoo kaniya dili maulawan." Kay walay kalainan sa Judio ug sa Gresyahanon; ang mao rang Ginoo, Ginoo sa tanan, ug Siya nagahatag sa Iyang mga bahandi ngadto sa tanan nga nagapangaliya kaniya. Kay ang "tanan nga mangaliya sa ngalan sa Ginoo maluwas."" (Mga Taga Roma 10: 10-13). Kabahin sa maong maayong balita, ang Apostol nagapahimug-at sa panaghiusa sa daan ug bag-ong mga pakigsaad. 242
Ang kasayuran sa Bag-ong Tugon nga ang tanang mga tawo mga makasasala diay daan nang na anaa sa Daang Tugon: "Batok Kanimo, Kanimo lamang, nakasala ako, ug nabuhat ko ang dautan sa Imong pagtan-aw; Ania karon, ako natawo sa kasal-anan; ug sa sala gipanamkon ako sa akong inahan" (Salmo 51: 4-5). Ang kahimtang sa makasasala malisud kaayong ikapahayag mas hanap pa. Dinhi atong mamatikdan wala sa gidahum nga pagkagamhanan sa matinumanon sa balaod nga labaw sa mga walay-dios. Busa daan na diha sa Daang Tugon, adunay pipila nga nakaila sa ilang panginahanglan sa katubsanan. Ang Isaias 49 ngadto 56 mamahimong sabton ingon nga usa ka pagpaabot sa mensahe sa grasya sa maayong balita. Atong mabasa diha sa Isaias 53: 4-6: "Sa pagkatinuod gipas-an Niyang atong kalapasan, ug gipas-an Niya atong mga kasub-anan ... Ang silot sa atong pakigdait diha sa ibabaw Niya, ug tungod sa Iyang mga labod kita nangaayo ... Ug gibutang sa Ginoo diha Kaniya ang kasal-anan nato nga tanan." Bisan ang daang pakigsaad nagbaton nang daan og mga kapakisayran ngadto sa maayong balita, maingon man usab diha sa bag-ong pakigsaad, ang kapakisayran sa kasugoan bahin sa pagmantala sa maayong balita. Ang mapig- ot nga pagsusi sa kasugoan ug sa bag-ong mga pagpasabot niini makaplagan diha sa mga maayong balita mainon man usab diha sa mga sulat sa mga Apostoles. Dili kini usa ka matang sa pagbakwi sa kasugoan, apan hinoon kini matang sa hustong pagpanabot niini, nga napadayag lamang pinaagi sa maayong balita ni Jesu-Cristo: "...sanglit ra man ang Dios; ug pagamatarungon ang may sirkunsisyon pinasikad sa ilang pagtoo ug mga walay sirkunsisyon pinaagi sa ilang pagtoo. Gibungkag ba nato ang kasugoan tungod sa maong pagtoo? Wala gayud! Hinonoa gipabarug nato ang kasugoan" (Mga Taga Roma 3: 30-31). Si Cristo mao ang managsamang katumanan ug ang katuyoan sa kasugoan. Busa, ang pagpanabot sa kasugoan ingon nga dalan paingon sa kaluwasan miabot sa katapusan (Mga Taga Roma 10: 4-5). 243
Samtang diha sa daang pakigsaad gidahum nga ang kasugoan mohatud ngadto sa kinabuhi ug ngadto sa pagbuntog sa sala, si Apostol Pablo nagtataw pag-ayo niini nga kini nagatultol gayud sa pagpakaila sa sala: "Kon dili pa ang kasugoan dili unta ako makailag sala. Dili unta ako makailag unsay pangibog kon ang kasugoan wala pa nag- ingon, 'dili ka magkaibog'" (Mga Taga Roma 7:7). Samtang ang Kasugoan ni Moises, sa laing bahin, gitagana aron masayud ang mga tawo sa kamatuoran nga sila mga makasasala, kini nagahatag usab og mga pahimangno alang sa matarung nga paggawi. Si Jesu-Cristo laktod nga misaysay sa walay katapusang pagka-makatarunganon ug gikinahanglang sulod sa Kasugoan ni Moises pinaagi sa Iyang sugo sa paghigugma sa Dios ug sa kaugalingong silingan (Mateo 22: 37-40). Sumala pa, ang "kasugoan ni Cristo" nagguhit ug mga importanting mga elemento sa Kasugoan ni Moises - nga sa giingon na nga paghigugma sa Dios, ug sa kaugalinong silingan (Deuteronomio 6: 5; Leviticus 19: 18) - ug nagapahimug-at sa ilang pasikaranang mga katuyoan. Kining kinatibuk-ang kahulogan sa gihapon naghimong tin-aw sa managsamang dili panagkauyon tali sa, ug ang panagkadugtong sa, kasugoan ug sa maayong balita. Ang mga masibuton sa daang pakigsaad naglaum nga ang pagpaninguha sa pagtuman sa Kasugoan ni Moises mohatud ngadto sa pagbuntog sa sala. Kini dili gayud mahimo nga mamakab- ot, bisan pa niana. Diha sa "kasugoan ni Cristo" lamang nga ang pagbuntog sa sala nahimong usa ka kamatuoran. Ang pinasaylo nga mga tawo gimatarung atubangan sa Dios. Ang pagkamatarung sa mga maksasala maoy gisangputan sa sakripisyo ni Cristo: "Busa, maingon nga ang paglapas nga gihimo sa usa ka tawo misangpot sa silot sa tanang mgatawo, mao man usab, ang buhat sa pagkamatarung nga gihimo sa usa ka tawo mosangpot ngadto sa hukom sa kagasawan ug ngadto sa kinabuhi alang sa tanang mga tawo" (Mga Taga Roma 5: 18). 244
4.8.2 Ang kadugtongan tali sa pagtoo ug mga binuhatan Ang mga tawo pagamatarungon pinaagi sa pagtoo kang Jesu-Cristo. Busa ang mga buhat nga ilang ginahimo dili maka-abang ngadto sa ilang pagkabalaan ug pagkamatarung: "Kay maoy atong pag-isip nga ang tawo pagamatarungon pinaagi sa pagtoo, pinagawas sa mga pagtuman sa kasugoan" (Mga Taga Roma 3: 28). Bisan pa niana, ang pagtoo ug binuhatan suod kaayong nagakalambigit ug dili mahimong mabulag sa usa ug usa: ang maayong mga binuhatan mga pagpadayag sa usa ka buhi nga pagtoo. Diin gani sila kulang, ang pagtoo patay. Busa ang pagtoo dili lamang usa ka kinaiya sa sulod, apan usa usab ka kusog nga moaghat sa usa ka tawo sa paghimog mga binuhatan (Santiago 2: 15-17). Ang mga maayong buhat adunay ilang tinubdan sa pagtoo. Sila mao ang, sa paga-ingnon pa, ang makita nga pagpadayag sa pagtoo nga pinaagi niini ang kamatuoran sa kaugalingong pagtoo mamailhan. Ang pagtoo magabutyag sa kaugalingon niini una ug labaw sa tanan diha sa gugma alang sa Dios ug diha sa mahigugmaong gawi ngadto sa kaugalingong silingan. Sama sa pagtoo ug mga buhat, ang pagkamatarung ug ang binlaang gawi sakop sa usag usa ug dili mahimong bulagon. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pulong "ebanghilyo" nagapasabot nga "maayong balita". Diha sa Bag-ong Tugon, ang "maayong balita" kanunay nga gisabot ingon nga buhat sa Dios nga nagaluwas diha kang Jesu- Cristo. (4.8) Managsama ang kasugoan ug ang maayong balita nagpadayag sa pagbulot-an sa Dios nga moluwas, hinoon, ang kasugoan gitumong ngadto sa katawhan sa Israel, samtang ang maayong balita gidawat sa tibuok kalibutan. (4.8) 245
Maingon nga aduna nay mga kapakisayran alang sa maayong balita diha sa daang pakigsaad, maingon man usab adunay gihisgutan kabahinsa kasugoan diha sa pagmantala sa maayong balita diha sa bag-ong pakigsaad. (4.8.1) Si Jesu-Cristo laktod nga misaysay sa makanunayong ikapahamtang ug gikinahanglan nga mga elemento sa Kasugoan ni Moises ngadto sa sugo sa gugma sa Dios ug sa kaugalingong silingan. Mao man nga ang "kasugoan ni Cristo" misagop sa mga importanting mga elemento sa Kasugoan ni Moises. (4.8.1) Ang mga tawo pagamatarungon pinaagi sa pagtoo kang Jesu- Cristo. Dinhing dapita, ang mga buhat nga ginahimo walay ika- abag ngadto sa ilang pagkabinalaan ug pagkamatarung. Bisan pa niana, ang pagtoo ug ang mga buhat - ang pagkamatarung ug ang pagkabinalaan - sakop sa usag usa. Ang mga maayong buhat adunay tinubdan gikan sa pagtoo. Sila, sa paga-ingnon pa, ang mga makita nga pagpadayag niini. (4.8.2). 246
Ika-5 nga Hugna Ang kasugoan sa Dios 247
248
5 Ang kasugoan sa Dios Ang Dios naghatag sa katawhan sugo nga siya misangyaw sa iyang kabubut-on alang sa ilang kaayohan 5.1 Ang pagkinabuhi diha sa pagtoo sumala sa kasugoan sa Dios Ang pagtoo ngadto sa Dios adunay ikahukom nga epekto diha sa kinabuhi sa usa ka tawo sa kinatibuk-an. Ang mga magtoo magapaningkamot sa pagkinabuhi nga uyong sa pagbulot-an sa Dios pinaagi sa ilang mga hunahuna ug mga buhat. Ilang mailhan diha sa Dios ang mag-uugmad sa usa ka matarung ng han-ay. Aron nga ang mga tawo makahimo sa paggawi sa ilang mga kaugalingon sulod sa utlanan sa bulohaton niining maong han-ay, ang Dios, isip ilang Magbubuhat, mihatag kanila sa mga sugo. Ang mga sugo nagapahayag sa pagbulot-an sa Dios kalabot sa han-ay sa kalambigitan sa tawo Kaniya. Labaw pa niana, sila nagbaton sa kapasikaranan alang sa makatabang nga mga kalambigitan tali sa katawhan. Sanglit ang mga magtotoo miila man sa Dios ingon nga ilang Ginoo ug nagsalig sa Iyang mg buhat diha sa kasayuran sa Iyang pagkahibalo sa tanan, sila magapakisayod sa pagbulot-an sa Dios ug maningkamot sa pagpailalum sa ilang kaugalingong pagbulot-an nga sa Iya. Daan na sa panahon sa Daang Tugon, dihay mga kalalakin- an ug kababayen-an nga mitugot sa ilang pagtoo nga magtultol sa ilang mga buhat. Ang Hebreohanon 11 naglista sa pipila ka mga panag-ingnan. Kining maong mga saksi sa pagtoo mga panag-ingnan usab alang sa mga Cristohanon. Ang Hebreohanon 12: 1 nag-awhag kanato nga iwakli ang "sala nga nagapiit paglikos kanato", ug maisugon nga magpadayon sa dalan sa pagtoo diha sa gubat batok sa sala. Ang labing dakung panag-ingnan mao si Jesu-Cristo, ang mag-uugmad ug maghihingpit sa atong pagtoo. Siya usa uban sa Amahan ug kanunay nga mipailalum sa Iyang pagbulot-an ngadto 249
sa pagbulot-an sa Dios (Lucas 22: 42). Ang Iyang pagkamasinugtanon nga walay kabugti ug pagtuman sa tanang mga butang nga gisugo sa Amahan kaniya nagapaagni Kanato sa pagsunod Kaniya, ug nagamando ug usa ka gawi sa kinabuhi nga sumala sa Iyang panag-ingnan: "Kon tumanon ninyo ang Akong mga sugo, magapabilin kamo sa Akong gugma, maingon nga gituman Ko ang sugo sa Akong Amahan ug nagapabilin Ako diha sa Iyang gugma" (Juan 15:10). Busa si Jesu-Cristo mao ang mag-uugmad sa dayong kaluwasan alang niadtong si kinsa nagasunod Kaniya diha sa magtinuhoong pagkamasinugtanon (Hebreohanon 5: 8-9). Bahin sa maong Cristohanong pagtoo mao ang kahibalo nga ang kaluwasan makab-ot pinaagi sa pagdawat sa mga sacramento. Ang pagdawat niining balaang mga buhat sa kaluwasan ug ang pagpaabot sa haduol nga pagbalik ni Cristo makapahatod kanila sa pagsalikway "pagkadili diosnon ug sa pangibog nga kalibutanon, [ug ] sa pagkinabuhi nga mapugnganon sa kaugalingon, matarung ug diosnon dinhi niining kalibutana karon, nga nagapaabut sa atong bulahan nga paglaum, sa pagpadayag sa himaya ni Jesu-Cristo nga atong dakung Dios ug Manluluwas, nga mihatag sa Iyang kaugalingon alang kanato sa paglukat kanato gikan sa tanang pagkadautan, ug sa pagputli, alang sa Iyang kaugalingon, sa usa ka katawhan nga mahimong Iyag gayud, nga mga masibuton sa maayong binuhatan" (Tito 2: 12-14). Sa pagkinabuhi nga "diosnon dinhi niining kalibutana karon" nagapasabot sa pagpasubay sa kaugalingong hunahuna ug mga buhat sa pagbulot-an sa Dios gikan sa pagsalig nga nahisama sa usa ka bata, gawasnon sa tanang tigpaka aron ingnon ug pagtakoban. Ang pasikaranan niining pagsalig nga nahisama sa bata diha sa atong langitnong Amahan mao ang Iyang gugma alang sa katawhan. Diha sa pagkamasinugtanon sa pagtoo, ang tawo magapailalum sa iyang kaugalingon ngadto sa balaang pagbulot-an. Ang pagtukod og "pagkamasinugtanon sa pagtoo" diha sa ngalan ni Jesus mao ang bulohaton sa ministeryo sa Apostol (Mga 250
Taga Roma 1: 5; 16: 25-26). Kadtong magapabilin niining maong pagkamasinugtanon mopasubay sa ilang mga kinabuhi pinaagi sa doktrina ni Cristo (Mga Taga Roma 6: 17). Mao kana ang matuod nga kinabuhi sa pagtoo sumala sa mga sugo sa Dios. Dinhi niining maong matang nga ang gugma sa katawhan alang sa Dios mapahayag. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pagbulot-an sa Dios kalabot sa dalan diin ang atong kalambigitan ngadto Kaniya mapahiluna napahayag diha sa mga Sugo. Sa dugang pa sila naka-abag sa pasikaranan alang sa mauswagong kalambigitan tali sa mga tawo. (5.1) Ang mga tawo modawat sa Dios ingon nga ilang Ginoo sa pagtoo. Sila nagasalig Kaniya ug nagapaningkamot sa pagkinabuhi nga uyon sa pagbulot-an sa Dios diha sa ilang mga hunahuna ug mga buhat. (5.1) Ang walay kabugti nga pagkamasinugtanon ni Jesus sa Iyang Amahan nag-awhag kanato sa pagsunod, ug nagmando kanato og usa ka gawi sa kinabuhi nga sumala sa Iyang panag- ingnan. (5.1) 5.2 Ang kasugoan sa Dios - usa ka pagpahayag sa Iyang Gugma Ang Dios gugma (1 Juan 4:16), ug ang Iyang mga sugo maoy usa ka pagpadayag sa Iyang gugma. Ang katuyoan sa mga sugo mao ang pagtabang sa mga tawo sa pagkinabuhi nga sumala sa pagbulot-an sa Dios ug diha sa managkauyon nga kalambigitan sa usa ug usa. Ang mga sugo sa Dios maoy mogiya kanato sa "paghigugma gikan sa putli nga kasingkasing, gikan sa usa ka maayong tanlag, ug gikan sa matinud-anong pagtoo"(1 Timoteo 1: 5). 251
Ang Dios nagbuhat ug mipanalangin sa katawhan. Siya naghigugma sa tawo sakud pa sa sinugdanan. Ang Iyang nagapabilin nga gugma miabot usab ngadto sa nahulog nga kabuhatan. Ang tanang bulohaton sa Dios sa kaluwasan gipasukad ibabaw sa Iyang gugma. Kini gikan sa Iyang gugma nga Siya mipili sa katawhan sa Israel (Deuteronomio 7: 7-8). Diha sa mga sugo Siya nagmantala sa Iyang pagbulot-an ngadto sa katawhan alang sa pagpanalipud kanila. Dinhi usab niining maong katawhan, pinaagi kang kinsa ang tanang kanasuran mapanalanginan, nga ang Dios mipadala sa Iyang Anak, si Jesu-Cristo, ingon nga labing hataas nga pagpahayag sa Iyang gugma alang sa kalibutan (Juan 3: 16). Si Jesu-Cristo naghatag usab og kasayuran sa talagsaong pagkamahinungdanon nga ang Dios nagsugo sa paghigugma nang daan diha sa paghatag sa kasugoan ug diha sa pagpangmantala sa mga profeta diha sa daang pagkigsaad. Sa dihang gipangutana kon unsa man ang "labing daku nga sugo sa kasugoan" (Mateo 22: 36), Siya mitubag pinaagi sa duha ka mga kapakisayran diha sa Kasugoan ni Moises: "Higugmaa ang Ginoo nga imong Dios sa tibuok mong kasingkasing, ug sa tibuok mong kalag, ug sa tibuok mong salabutan'. Mao kana ang una ug daku nga sugo. Ug ang ikaduha sulosama ra, nga mao kini, 'Higugmaa ang imong silingan sama sa imong kaugalingon'. Niining duha ka mga sugo nagasukad ang tibuok nga kasugoan ug ang mga profeta" (Mateo 22: 37-40). Si Jesu-Cristo mao ang pagkatapus sa daang pakigsaad ug ang sinugdanan sa bag-ong pakigsaad, Diha sa bag-ong pakigsaad, ang Dios miabli alang sa katawhan og kahigayonan nga mahimong Iyang mga kaanakan ug sa pagdawat sa ilang kaugalingon kinaiya, nga sa gikaingon na nga gugma: "... ang gugma sa Dios gikahuwad man nganhi sa atong mga kasingkasing pinaagi sa Espiritu Santo nga gikahatag kanato" (Mga Taga Roma 5: 5). Kining nagapuyo nga gugma alang sa Dios magatabang kanato sa pag-ila nga ang gugma sa Dios gipakita diha sa Iyang mga sugo. Kini magatultol kanato sa pagtuman sa mga sugo, dili gumikan sa kahadlok sa silot, apan tungod sa gugma ngadto sa 252
atong langitnong Amahan: "Ug atong maila nga kita nagahigugma sa mga anak sa Dios pinaagi niini, kon magahigugma kita sa Dios ug magatuman sa Iyang mga sugo. Kay ang paghigugma sa Dios mao kini, nga pagabantayan ta ang Iyang mga sugo. Ug ang Iyang mga sugo dili mabug-at" (1 Juan5: 2-3; cf. Juan 14: 15, 21, 23). 5.2.1 Gugma alang sa Dios Ang gugma sa tawo alang sa Dios ug sa iyang silingan gipagamot diha sa Dios. Ang gugma mao ang kinaiya sa Magbubuhat ug busa walay katapusan: ang balaang gugma naglungtad nang daan sa wala pa ang tanang mga butang ug dili gayud matapus. Ang tanang mga butang Iya, pinaagi Kaniya, ug alang Kaniya (Mga Taga Roma 11: 36). Tungod sa gugma nga gitumong sa Dios ngadto sa katawhan, mga magtotoo, makaumol sa tinugha sa pagbalus kiining maong gugma (1 Juan 4: 19). Maingon nga ang pagtoo mao ang tubag sa tawo ngadto sa pagpadayag sa Dios, maingon man ang gugma sa tawo mao ang tubag ngadto sa Dios alang sa gugma nga iyang nadawat. Ecclesiasticus 1: 14 nag-ingon: "Ang pagkahadlok sa Ginoo [sa laing mga hubad: "Ang paghigugma sa Dios"] mao ang sinugdanan sa kaalam." Kadtong nahigugma sa Dios adunay tinguha nga mosulod diha sa pagpakig-ambit uban Kaniya. Ang kamatuoran nga ang gugma sa Dios gibubo pinaagi sa Espiritu Santo diha sa mga kasingkasing niadtong si kinsa nagpakatawo pag-usab sa pinasahi nga tabang niining maong pagpaningkamot (Mga Taga Roma 5: 5). Kining maong gugma sa Dios gipalig-on pinaagi sa takus nga pag-ambit sa Balaang Panag-ambit. Niining maong paagi kini makatubo sulod sa nagpakatawo pagusab nga mga magtotoo ug magapuno kanila sa dugang pa. Kadtong nahigugma sa Dios mopadayon diha sa gugma (1 Mga Taga Corinto 14: 1). Ang paghigugma sa Dios usa ka sugo nga ikapahamtang ngadto sa kinatibuk-ang pagkatawo sa usa ka tawo, ug nagakinahanglan og hingpit nga pagpahinungod: "Ug higugmaa ang Ginoo nga imong Dios sa tibuok mong kasingkasing, 253
ug sa tibuok mong kalag, ug sa tibuok mong salabutan, ug sa tibuok mong kusog" (Marcus 12: 30). Ang pagtuman sa Iyang mga sugo magahatag og sulod ug katuyoan sa kinabuhi. Ang gugma sa Dios makapaumol sa kinaiya sa usa ka tawo ug maghatag og kahulogan sa iyang gawi. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga sugo sa Dios maoy pagpadayag sa Iyang gugma. Ang ilang katuyoan mao ang pagtabang sa mga tawo sa pagkinabuhi sumala sa pagbulot-an sa Dios ug diha sa managkauyon nga kalambigitan sa usa ug usa. (5.2) Ang pag-ila sa gugma sa Dios diha sa Iyang mga sugo magatultol sa mga tawo sa pagtuman kanila tungod sa gugma ngadto Kaniya ug dili gumikan sa kahadlok sa silot. (5.2) 5.2.2 Gugma alang sa atong silingan - gugma alang sa atong isigka-tawo "Higugmaon mo ang imong isigkatawo ingon sa imong kaugalingon" (Leviticus 19: 16-18). Ang Kasugoan ni Moises una sa tanan nagapasabot sa silingan ingon nga mga sakop sa katawhan sa Israel. Dinhi lamang niining maong ginsakpan nga ang sugo ikapahamtang sa sinugdanan. Hinoon, gipaabot usab kini aron sa pagpanalipod sa mga langyaw nga nagapuyo sulod sa nasud sa mga Israelinhon (Leviticus 19: 33-34). Ang Anak sa Dios mihiusa sa mga sugo nga nasulod sa Leviticus 19: 18 ug sa Deuteronomio 6: 5 diha sa duroha ka mga sugo sa gugma (Mateo 22: 37-39). Ang panag-ingnan sa Maayong Samariahanon (Lucas 10: 25-37) nagapasundayag nga si Jesus mibakwi sa pagdumili sa sugo sa paghigugma sa kauglingong silingan - nga kaniadto ikapahamtang lamang sa Israel. Sa laing bahin, Iyang gipasabot 254
ang kaugalingong silingan ingon nga bisan kinsa nga nanginahanglan og panabang. Ang pasumbingay wala magtin-aw kon Siya naghisgot ba mahitungod sa usa ka Israelinhon o sa usa ka Gentil: "May usa ka tawo nga sa naglungsong siya gikan sa Jerusalem ..." Sa laing bahin, ang kaugalingong silingan mamahimo usab nga kadtong naghatag og panabang - diha sa pasumbingay siya nahisakop ngadto sa usa ka nasud nga tinamay sa mga Israelinhon, usa ka Samariahanon. Nahimo kining tataw nga sa takna nga ang usa ka tawo makigtagbo na sa usa og usa sila mahimong mga isig ka silingan. Busa ang atong mga silingan mamahimo nga si bisan kinsa nga tawo nga atong ikahibalag. Kini motugot kanato sa paghukom nga ang sulod sa dapit diin ang Napulo ka mga Sugo (Dekalogo) gidawat ikapaabot, ug nga sila karon mahimo nang ikapahamtang sa tanang mga tawo. Kadaghanan sa Napulo ka mga Sugo may kalabutan sa kaugalingong silingan (Exodo 20: 12-17). Kini giguhitan pinasikad sa kamatuoran nga, sa dihang Iyang gitubag ang batan-ong datu nga tawo, ang Anak sa Dios mipahiluna sa sugo sa paghigugma sa kaugalingong silingan sa susamang angang ingon sa pipila ka mga sugo gikan sa Dekalogo (Mateo 19: 18-19). Si Apostol Pablo miisip sa mga panambagon kalabot sa kaugalingong isigkatawo nga gilaktod pagsaysay ngadto sa sugo sa paghigugma sa kaugalingong silingan (Mga Taga Roma 13: 8- 10). Kining maong mga panghunahuna gipasikad gikan sa pamahayag sa Ginoo nga ang duroha ka mga sugo sa gugma nagalangkob sa "tibuok nga Kasugoan ug mga Profeta" (Mateo 22: 37-40). Kining maong mga pamahayag makaplagan usab diha sa Wali sa Buntod, diha sa kadugtongan sa "bulwanong balaod": "Tungod niini, buhati ang mga tawo sa bisan unsay buot ninyo nga ilang pagabuhaton kaninyo, kay mao kini ang Kasugoan ug mga Profeta"(Mateo 7: 12). Bisan kinsang tawhana mamahimong silingan sa uban. Maingon sa kon unsa ka mapig-ot kining gidala ni Jesus mamahimo usab kining tuohan gikan sa Wali sa Buntod, nga diin Siya miawhag sa katawhan sa paghigugma sa ilang mga kaaway. 255
Ang gugma alang sa atong silingan maga-aghat kanato sa pagpakita og kaluoy ngadto sa tanan nga si kinsa nanginahanglan sa kaluoy, bisan ang atong mga kaaway. Sa pagbuhat, ang gugma alang sa kaugalingong silingan gipasundayag, sama pananglit, diha sa walay pagisip sa kaugalingon nga pagpaningkamot alang sa kaayohan sa uban, una sa tanang kadtong si kinsa gibintahaan sa usa ka paagi kon sa lain. Ang mga sumosunod ni Cristo wala lamang giawhag aron sa pagbuhat sa gugma alang sa silingan diha sa kalibutanong mga matang, apan sa paghatag usab ngadto sa uban sa kasayuran sa maayong balita ni Cristo. Kining maong gugma "diha sa buhat ug diha sa kamatuoran" (1 Juan3: 18). Ang atong mga pangamuyo alang sa mga mingtaliwan kinahanglan usab nga makita niining kinatibuk-ang kahulogan. "Higugmaon mo ang imong silingan ingon sa imong kaugalingon" (Mateo 22: 39) - kining mga pulong ni Jesus magahatag sa mga tawo sa katungod sa paghunahuna sa ilang kaugalingon mga gitinguha. Sa laing bahin, ang Ginoo mibutang og tin-aw nga utlanan sa pagkamaako-akohon, ug nagawhag kanato sa pagtagad sa atong isig ka mga tawo sa gugma. Ang pagbuhat sa gugma alang sa kaugalingong silingan diha sa bisan unsang kahimtang mangintakusa sa hataas nga pagila. Sa makadaghan kining pagabuhaton, daghan ang mga kasakit ang makunhoran, ug labi pang han-ay nga mapauyon ang atong pagkinabuhi. Ang doktrina ni Cristo nagahulagway nga ang gugma alang sa kaugalingong silingan maobot ngadto sa pagkamabungahon pinaagi sa gugma alang sa Dios. 5.2.3 Gugma alang sa atong silingan - gugma diha sa Kongregasyon Ang Gugma alang sa kaugalingong silingan gikinahanglang mapadayag nga pinasahi diha sa kongregasyon: "Ang matag-usa kanato kinahanglan magapahimuot sa iyang silingan alang sa kaayohan niini niya, aron sa paglig-on kaniya" (Mga Taga Roma 15: 2). Si Jesus nagtudlo: "Ako magahatg kaninyog bag-ong sugo, 256
nga kinahanglan maghigugmaay kamo ang usa sa usa. Maingon nga Ako nahigugma kaninyom kinahanglan maghigugmaay usab kamo ang usa sa usa. Ang tanang mga tawo makaila nga kamo mga tinun-an ko pinaagi niini, kon kamo maghigugmaay ang usa sa usa" (Juan 13: 34-35). Busa ang gugma sa mga sumosunod ni Cristo sa usag usa usa usab ka mailang tima-ilhan sa kongregasyon sa Ginoo. Ang sukdanan nga gipahiluna alang sa ilang gugma miabot lapaw sa "bulawanong balaod" nga natala diha sa Mateo 7: 12: ang tanan kinahanglan magahigugma sa iyang silingan maingon nga si Jesus nagahigugma sa mga Iya. Kining maong gugma napadayag diha sa unang mga Cristohanon pinaagi sa kamatuoran nga ang gidaghanon niadtong mga nanagpanuo "nagkausa diha sa kasingkasing ug kalag" (Mga Buhat 4: 32). Sa pag-angkon, kining maong mga kongregasyon kinahanglang subli- subli nga giawhag sa pagpasig-uli, pagkamalinawon, ug gugma. Si Apostol Juan nag-apil sa sugo sa paghigugma sa usag usa uban sa paghigugma sa Dios. Ang Apostol mihulagway sa pagtungha sa mahigugmaon nga Dios ngadto sa katawhan diha sa pagpadala sa Iyang Anak ug diha sa sakripisyo ni Cristo, ug nakahukom niining mga mosunod: "Mga hinigugma, maghigugmaay kita ang usa sa usa." Siya mipayod sa iyang bansay nga hunahuna diha mas dako nga detalye: Siya nga magaingon nga siya nahigugma sa Dios apan nagadumot sa iyang igsoon bakakon siya. Gikan niini siya mitapus: "Ug gikan Kaniya nabatonan ta kining maong sugo: nga ang magahigugma sa Dios kinahanglan magahigugma sa iyang igsoon usab" (1 Juan 4: 7-21). Sumala niini, ang atong gugma alang Dios makakaplag sa pagpadayag niini diha sa mahigugmaong kahangawa alang sa atong mga igsoong lalaki ug igsoong babaye diha sa kongregasyon, sa walay pag-isip sa ilang tagsa-tagsa ka mga personalidad kon sa kabarugan sa katilingban. Si Apostol Santiago mihulagway sa bisan unsang dagway sa pagtamay sulod sa 257
kongregasyon ingon nga dili sibo sa "pagtoo sa atong Ginoong Jesu-Cristo, ang Ginoo sa himaya". Dili igsapayan sa bisan unsang matang sa pagpanghukom sulod sa kongregasyon, kini nagasupak sa sugo sa paghigugma sa kaugalingonng silingan. Pinasikad niini, si Santiago minghukom: "... apan kon kamo adunay pinalabi, kamo nagapakasala" (Santiago 2: 19). Ang "gugma alang sa usag usa" magapanalipod sa bisan unsang pagkawalay pagpasig-uli, paghukom, o pagtamay sa tagsa-tagsa ka mga sakop sa kongregasyon. Kon ang sugo sa paghigugma sa atong silingan daan nang nagaawhag kanato sa pagtabang sa atong isigkatawo diha sa kahimtang sa kasamok, kini kinahanglang mapasundayag una ug labaw sa tanan sulod sa kongregasyon: "... buhaton ta ang maayo ngadto sa tanan, hilabina gayud niadtong mga sakop sa panimalay sa pagtoo" (Mga Taga Galacia 6: 10). Ang "gugma alang sa usag usa" usa ka pinasahi nga gahum nga nagpasiugda sa panagunongay sulod sa kongregasyon ug nagadalag kainit ngadto sa kinabuhi sa kongregasyon. Kini mopahilayo sa mga panagbingkil - nga mahitabo sa bisan asang tawhonong katilingban - gikan sa pakainitay ngadto sa dayong panagkaaway. Kini makasangkap kanato sa pagdawat sa atong igsoong lalaki ug igsoong babaye ingon sa insa sila (Mga Taga Roma 15: 7). Bisan tuod og ang mga gipaabot, mga paagi sa panghunahuna, ug mga matang sa paggawi sa pipila ka mga sakop sa kongregasyon daw dili masabtan sa uban, sila dili pagapakaulawan o igasalikway ingon nga usa ka sangputanan, hinoon tagboon nga may pagtugot. Dugang pa niini, ang maong gugma makapalapad sa atong panglantaw ngadto sa kamatuoran nga ang uban usab giihap taliwala sa mga pinili sa Ginoo, ang "balaan ug hinigugma". Kining maong kahibalo makadasig sa tanan sa pag-ila sa ilang bulohaton 258
o sa pagtagad sa usag usa uban sa mainitong pagkaluoy, pagkamahigalaon, pagkamapaubsanon, kaaghop ug pailub. Kon aduna may katarungan sa pagbagulbol, kita maningkamot sa pagpasaylo sumala sa mga pulong: "... maingon nga si Cristo nagpasaylo kaninyo, kinahanglang managpamuhaat usab kamo." Si Apostol Pablo mihatag sa mosunod nga panambagon: "Apan labaw sa tanan niining mga butanga, isul-ob ang gugma, nga mao ang magabugkos sa pagkahingpit" (Mga Taga Colosas 3: 12-14). Ang matag lokal nga kongregasyon mamakita diha sa dagway sa lawas ni Cristo. Ang matag usa nga nasakop sa kongregasyona usa ka sakop niining lawasa. Busa ang tanang mga kaanakan sa Dios nahiusa ug may kaayohan ngadto sa usag usa pinaagi sa ilang usa lang ka ulo: "Ang nagphiangay sa lawas, nga ... ang mga bahin niini masigbaton sa samang pagtagad alang sa usa ug usa." Ang matag usa mangalagad sa kaayohan sa kinatibuk-an pinaagi sa pagbaton ug interes diha sa mga circumstansya sa uban. Dili malalis nga kini usa ka matang sa atong pagpakita ug simpatiya diha sa kasakitan ug dili mangabugho sa mga maayong butang sa atong silingan: "Kon ang usa ka bahin magaantus, nan, ang tanan magadungan sa pag-antus; kon ang usa ka bahin pasidunggan, nan, ang tanan magadungan sa pagkalipay." Kinahanglan masayud ang tanan: "Karon kamo mao ang lawas ni Cristo, ug ang matag usa kaninyo nahin niini" (1 Mga Taga Corinto 12: 12-27). Diha sa ika napulog duha nga capitulo sa unang sulat sa Mga Taga Corinto, si Apostol Pablo mipakita sa kongregasyon sa paagi sa gugma, ug nagtapus pinaagi sa mga pulong: "Ug karon pabilin kamo niining tulo; diha sa pagtoo, paglaum, gugma; apan ang labing daku niini mao ang gugma." Kon ang gugma ipakita diha sa kongregasyon, ang mga epekto mas mainiton kaysa sa makab-ot bisan unsang mga gasa, mga talento, mga kaisipan, o mga kahibalo. 259
NILAKTOD NGA PAGSASAY Ang Kasugoan ni Moises una sa tanan nagapaila sa katawhan sa Israel ingon nga mga silingan. Maingon sa gipakita sa pasumbingay sa Maayong Samariahanon, si Jesus nagkuha niining mga utlanan: ang matag usa ka tawo mamahimong silingan sa uban. (5.2.2) Diha sa Wali sa ibabaw sa Bungtod si Jesus nagamando gani sa mga tawo sa pagpakita og gugma ngadto sa ilang mga kaaway. (5.2.2) Ang gugma alang sa kaugalingong silingan magabutang og utlanan sa pagka maako-akohon. Kini nagadasig kanato sa pagpakita sa kalooy ngadto sa tanan. Ang mga sumosunod ni Cristo wala lamang gitawag aron sa pagpakitag gugma sa silingan diha sa kalibutanong mga matang, apan ginapangtawag usab aron sa pagpahibalo sa uban mahitungod sa maayong balita ni Cristo. Dinhi usab niining maong kinatibuk- ang kahulogan nga ang pangumoyo alang sa mingtaliwan pagasusihon. (5.2.2) Ang gugma alang sa silingan modangat sa bug-os nga kahingpitan pinaagi sa gugma alang sa Dios. (5.2.2) Ang sukdanan nga gipahiluna alang sa gugma taliwala sa mga sumosunod ni Cristo halayao pang milapaw sa "bulawanong balaod" ("Busa, unsay inyong gusto nga buhaton nganha kaninyo buhata usab kini ngadto kanila!"). Ang matag-usa kanato kinahanglang magahigugma sa uban sa susamang paagi nga si Cristo nagahigugma sa mga Iya. Kining matang sa gugma magapanalipud batok sa pagkawalay pagpasig-uli, pagkamahukmanon, ug matinamayong panglantaw sa uban, tungdo kay kini magadawat man sa igsoong lalaki ug igsoong babaye ingon sa kinsa sila. (5.2.3) 260
5.3 Ang Napulo ka Mga Sugo Ang Napulo ka mga Sugo nagbaton sa kinahilagman sa Kasugoan ni Moises, ang lima ka mga libro ni Moises (Torah). Sila nagahayag sa matang sa gawi nga makapahimuot sa Dios ug sa mga matang dili makapahimuot Kaniya. Gikan kanila, ang tin-aw nga mga pahimangno mahimong makuha nga maoy magapasundayag kon unsaon ang gugma alang sa Dios ug sa kaugalingong silingan nga gisugo ni Jesu-Cristo pagabuhaton sa adlaw-adlaw nga pagkinabuhi. Diha sa Napulo ka mga Sugo, ang Dios mitan-aw sa tanang katawhan ug naghimo sa tagsatagsa ka tawo nga manubag sa kaugalingon niini tungod sa iyang mga buhat ug gawi sa kinabuhi. 5.3.1 Ang pulong "sugo" Ang gikangalan nga "Napulo ka mga Sugo" o "Dekalogo" gikuha gikan sa hinan-ay sa biblia "napulo ka mga pulong" (deka logoi) diha sa Exodo 34: 28 ug Deuteronomio 10: 4. 5.3.1.1 Ang pag-ihap Ang Biblia malig-on nga nagtukod sa ihap sa nga sugo diha sa napulo, apan wala magbutang og numero kanila. Kini nakapahatod ngadto sa nagkadaiyang mga paagi sa pagihap kanila. Ang paagi sa pag-ihap nga gigamit diha sa Bag-ong Simbahang Apostoliko masubay sa usa ka tradisyon gikan sa ika-upat nga sigo AD. 5.3.1.2 Ang napulo ka Mga Sugo diha sa Daang Tugon inilang Ang Napulo ka mga Sugo gipahiluna sa pagkamahinungdanon sulod sa Kasugoan ni Moises: lamang kining maong mga sugo madungog nga gipahibalo sa Dios ngadto sa katawhan ibabaw sa Bukid sa Sinai (Deuteronomio 5: 22) ug 261
kini lamang nga mga sugo ang nahisulat sa mga papan sa bato sa Kasugoan (Exodo 34: 28). Ang pagmantala sa Napulo ka mga Sugo mao ang bahin sa pakigsaad nga gihimo sa Dios uban sa Israel. Pinaagi niini Iyang gibag-o ang pagkigsaad nga Iyang gihimo kang Ambraham, Isaac, ug Jacob nga naguna diha sa kasaysayan (Deuteronomio 5: 2-3). In Deuteronomio 4: 13: atong mabasa: "Ug Siya [Dios] mipahayag kaninyo sa tugon nga Iyang gisugo kaninyo sa pagtuman sa Napulo ka mga sugo; ug Iyang gisulat sila sa duha ka papan sa bato." Ang pagtipig sa mga sugo usa ka bulahaton sa pakigsaad sa mga Israelinhon ug gipanalanginan sa Dios (Deuteronomio 7: 7-16). Daan na ang mga kaanakan sa katawhan sa Israel nasayod kanila sa kasingkasing (Deuteronomio 6: 6-9). Hangtud karong adlawa ang Napulo ka mga Sugo nakakupot gihapon sa ilang dakung pagkamahinungdanon diha sa Judaismo. 5.3.1.3 Ang napulo ka Mga Sugo diha sa Bag-ong Tugon Diha sa Bag-ong Tugon ang Napulo ka mga Sugo gipalig-on ug gihatagan og mas halalum nga kahulogan sa Anak sa Dios. Diha sa mga pamahayag nga Iyang gihimo, si Jesu-Cristo mipakita sa Iyang kaugalingon nga Ginoo ibabaw sa mga Sugo, ug bisan pa man sa tibuok nga kasugoan (Mateo 12: 8). Sa Iyang mga pulong ngadto sa batan-on nga tawong datu nagatin-aw niini nga ang walay katapusang kinabuhi mamakab-ot lamang kon, lapaw pa sa pagbantay sa mga sugo, ang tawo andam usab nga mosunod ni Cristo (Mateo 19: 16-22; Marcus 10: 17-21). Si Jesu-Cristo mi-abli sa usa ka bag-ong panan-aw sa Kasugoan ni Moises (tana-awa sa 4.8) - ug usab diha usab sa Napulo ka mga Sugo. Si Apostol Pablo midala sa katuyoan sa Kasugoan ni Moises - sumala sa pagpanabut diha sa Daang 262
Tugon - sa pagpahayag ingon sa mosunod: "Kay pinaagi sa kasugoan mao ang pakahibalo mahitungod sa sala" (Mga Taga Roma 3: 20). Ang paglapas bisan usa lamang niining mga kasugoan makapahimo sa tawo nga sad-an sa pagbungkag sa kasugon sa kinatibuk-an (Santiago 2: 10). Sumala pa, ang tanang mga tawo nakalapas sa kasugoan - ug busa ang tanang mga tawo mga makasasala. Ang kasugoan makahimo sa pagpakaila sa sala. Ang sakripisyo lamang ni Cristo, ang pasikaranan sa bag-ong pakigsaad, ang makahimo sa paghugas sa mga sala nga atong nangahimo. Ang Napulo ka mga Sugo ikapahamtang usab diha sa bag- ong pakigsaad. Sila nagapabugkos sa tanang mga tawo. Ang katarugan sa kausaban sa pagpanabut sa Napulo ka mga Sugo naga-agad usab diha sa kamatuoran nga - sumala sa mga profesiya nga napatik diha sa Jeremias 31: 33-34 - ang kasugoan sa Dios wala na masulat diha sa mga papan sa bato, apan hinonoa diha na sa mga kasingkasing ug mga kaisipan sa tanang katawhan. Sa kinatibuk-an ang kasugoan mao ang pagtuman sa sugo sa gugma alang sa Dios ug sa kaugalingong silingan (Mga Taga Roma 13: 8-10). 5.3.1.4 Ang mga Pulong Ang mga pulong sa napulo ka sugo sa paggamit sa karon dili mao ang sama sa nga naa sa teksto sa Bibliya. Ang usa ka yano format nga sayon sa paghinumdom ug nga nagbantay sa orihinal nga kahuluhan gipalabi. 263
Ang Napulo ka mga Sugo sa ilang kasamtangang pagpamulong Unang Sugo Ako ang Ginoo, nga imong Dios, dili ka magbaton og laing dios sa atubangan Ko. 264 Ang Napulo ka mga Sugo diha sa Exodo 20: 2-17 Ako ang Ginoo nga imong Dios, nga nagbawi kanimo gikan sa yuta sa Egipto gikan sa balay sa pagkaulipon. Dili ka magbaton og lain nga mga dios sa atubangan Ko. Alang kanimo dili ka magbuhat og usa ka larawan nga linilok bisan sa dagway sa bisan unsang butanga nga atua sa langit, kon dinhi sa ilalum sa ilalum sa yuta, kon anaa sa tubig sa ilalum sa yuta; Dili mo iyukbo ang imong kaugalingon kanila, ni mag- alagad kanila. Kay Ang Napulo ka mga Sugo diha sa Deuteronomio 5: 6-21 Ako ang Ginoo nga imong Dios, nga nagbawi kanimo gikan sa yuta sa Egipto gikan sa balay sa pagkaulipon. Dili ka magbaton og lain nga mga dios sa atubangan Ko. Dili ka magbuhat alang kanimo og linilok nga larawan, ni sa bisan unsa nga dagway sa bisan unsa nga butang nga atua sa ibabaw sa langit, kon sa ilalum sa yuta, kon sa tubig sa ilalum sa yuta; Dili month iyukbo ang imong kaugalingon kanila,ni mag-
Ika-duha nga Sugo Dili mo paggamiton ang ngalan sa Ginoo nga imong Dios sa pagpasipala; kay ang Ginoo dili mag-isip nga walay sala niadtong Ako, ang Ginoo nga imong Dios, mao ang Dios nga abughoan, nga nagadu-aw sa pagkadautan sa mga amahan sa ibabaw sa mga anak, sa ibabaw sa ikatulo ug ika-upat ka kaliwatan sa mga nagadumot kanako, ug nagapakita ako sa mahigugmaong kalolot alang sa linibo kanila nga nahigugma kanako, ug nagabantay sa akong mga sugo. Dili mo paggamiton ang ngalan sa Ginoo nga imong Dios sa pagpasipala; kay ang Ginoo dili mag- isip nga walay sala niadtong nagagamit sa Iyang ngalan sa alagad kanila, kay Ako ang Ginoo nga imong Dios, mao ang Dios nga abughoan, nga nagadumot sa pagkadautan sa mga amahan sa ibabaw sa mga anak, ug sa ibabaw sa ikatolo ug sa ikaupat nga kaliwatan sa mga nagadumot Kanako. Ug nagapakita ako sa mahigugmaong- kalolot sa mga linibo sa mga nahigugma kanako, ug nagabantay sa akong mga sugo. Dili mo paggamiton ang ngalan sa Ginoo nga imong Dios sa pagpasipala; kay ang Ginoo dili mag- isip nga walay sala niadtong nagagamit sa Iyang 265
nagagamit sa Iyang ngalan sa pagpasipala. kay ang Ginoo dili mag-isip nga walay sala niadtong nagagamit sa Iyang ngalan sa pagpasipala. Ika-tulo nga Sugo Hinumdoman month ang adlaw nga igpapahulay, aron sa pagbalaan niini. 266 pagpasipala. Hinumdoman month ang adlaw nga igpapahulay, aron sa pagbalaan niini. Sa unom ka adlaw magbuhat ka, ug buhaton mo ang tanan mo nga imong bulohaton, apan ang adlaw nga ikapito maoy usa ka adlaw sa Ginoo nga imong Dios. Niining adlawa dili ka magbuhat, ikaw, bisan ang imong anak nga lalake, bisan ang imong anak nga babaye, bisan ang imong ngalan sa pagpasipala. Bantayan mo ang adlaw nga igpapahulay aron sa pagbalaan niini, ingon sa gisugo sa Ginoo nga imong Dios. Sa unom ka adlaw magbuhat ka, ug buhaton mo ang tanan mo nga imong bulohaton, apan ang adlaw nga ikapito maoy usa ka adlaw sa Ginoo nga imong Dios. Niining adlawa dili ka magbuhat, ikaw, bisan ang imong anak nga lalake, bisan ang imong
sulogoon nga lalake, bisan ang imong sulogoon nga babaye, bisan ang imong kahayupan, bisan ang imong dumuloong nga anaa sa sulod sa imong mga pultahan. Kay sa unom ka adlaw gibuhat sa Ginoo ang langit ug ang yuta, ang dagat, ug ang tanan nga anaa niini, ug mipahulay sa ikapito ka adlaw. Busa gipanalanginan sa Ginoo ang adlaw nga igpapahulay, ug gibalaan Niya kini. anak nga babaye, bisan ang imong sulogoon nga lalake, bisan ang imong sulogoon nga babaye, bisan ang imong vaca, bisan ang imong asno, bisan unsa sa imong kahayupan, bisan ang imong lumalangyaw nga anaa sa sulod sa imong ganghaan aron magapahulay ang imong sulogoon nga lalake, ug ang imong sulogoon nga babaye ingon kanimo. Ug hinumdumi nga naulipon ka sa yut sa Egipto, ug ang ang Ginoo nga imong Dios nagkuha kanimo gikan didto pinaagi sa kamot nga kusgan, ug bukton nga tinuy-od tungod niana ang Ginoo nga imong Dios 267
Ikaupat nga Sugo Tahuron mo ang imong amahan ug ang imoong inahan, aron magahataas ang imong mga adlaw sa yuta nga gihatag kanimo sa Ginoo nga imong Dios. Ikalima nga Sugo Dili ka magpatay. Ikaunom nga Sugo Dili ka magpanapaw. Ikapito nga Sugo Dili ka magpangawat. 268 Tahuron mo ang imong amahan ug ang imoong inahan,aron magahataas ang imong mga adlaw sa yuta nga gihatag kanimo sa Ginoo nga imong Dios. Dili ka magpatay. Dili ka magpanapaw. Dili ka magpangawat. nagsugo kanimo nga bantayan mo ang adlaw nga igpapahulay. Tahuron mo ang imong amahan ug ang imong inahan, ingon sa gisugo kanimo sa Ginoo nga imong Dios, aron pagalugwayan ang imong mga adlaw, ug aron magamaayo kini kanimo didto sa yuta nga igahatag kanimo sa Ginoo nga imong Dios. Dili ka magpatay. Dili ka magpanapaw. Dili ka magpangawat.
Ikawalo nga Sugo Dili ka magsaksi og bakak batok sa imong isigkatawo. Ikasiyam nga Sugo Dili ka maibog sa balay sa imong isigkatawo. Ikapulo nga Sugo Dili ka maibog sa asawa sa imong isigkatawo, ni sa iyang sulogoon nga lalake, ni sa iyang sulogoon nga babaye, ni sa iyang vaca, ni sa iyang asno, ni sa unsang butanga nga iya sa imong isigkatawo. Dili ka magsaksi og bakak batok sa imong isigkatawo. Dili ka maibog sa balay sa imong isigkatawo. Dili ka maibog sa asawa sa imong isigkatawo, ni sa iyang sulogoon nga lalake, ni sa iyang sulogoon nga babaye, ni sa iyang vaca, ni sa iyang asno, ni sa unsang butanga nga iya sa imong isigkatawo Dili ka magsaksi og bakak batok sa imong isigkatawo. Dili ka maibog sa asawa sa imong isigkatawo. ug dili ka usab maibug sa balay sa imong isigkatawo, ni sa iyang yuta, ni sa iyang sulogoon nga lalake, ni sa iyang sulogoon nga babaye, ni sa iyang vaca, ni sa iyang asno, ni sa bisan unsang butanga sa iya sa imong isigkatawo. 269
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Napulo ka mga Sugo nagbaton sa kinahilagman sa Kasugoan ni Moises. Diha kanila ang Dios nagapakigsulti ngadto sa mga tawo. (5.3) Ang pagmantala sa Napulo ka mga Sugo, nga diin ang mga tawo obligado nga mosunod, maoy bahinsa pakigsaad sa Dios sa Israel. (5.3.1.2) Si Jesu-Cristo mi-abli sa usa ka bag-ong panan-aw sa Kasugoan ni Moises, ug busa diha sa Napulo ka mga Sugo. Sila makatarunganon usab diha sa bag-ong pakigsaad. (5.3.1.3) Ang teksto sa Napulo ka mga Sugo natala sa makaduha diha sa Balaang Kasulatan: Exodo 20: 2-17 ug Deuteronomio 5: 6- 21. (5.3.1.4) 5.3.2 Ang Unang Sugo Ako ang Ginoo, nga imong Dios, dili ka magbaton og laing dios sa atubangan Ko. 5.3.2.1 Ang Dios - Ginoo ug Magtatabang "Ako ang Ginoo nga imong Dios." Kining maong pamahayag nagabarug ingon nga usa ka pagpaila ngadto sa tanang mga sugo nga mosunod, ug nagapahayag nga ang Dios maoy Ginoo ibabaw sa tanan. Ang dili mapugngan nga pagkagamhanan iya man Kaniya, ang Magbubuhat sa tanang mga butang. Iyang gitukod ang kasugoan pinaagi sa Iyang pulong. Siya kinahanglang pagtumanon gayud. Ang Daang Tugon nagapamatuod niining maong kasayuran diha sa mga libro sa kasugoan, diha sa mga Salmo, ug sa mga 270
profeta. Ang Bag-ong Tugon nagapasabot pag-ayo: si Cristo Ginoo. Ang Iyang balaang pagbulot-an nagapabugkos. Ang Dios dili lamang mao ang magdudumala, apan mao usab ang tigpanalipod. Sa Iyang panalangin Siya nagapadayag ang Iyang kaugalingon ingon nga usa ka magtatabang ngadto sa tanang mga tawo. 5.3.2.2 Ang Dios magapahigawas gikan sa pagkaulipon Bisan tuod ang Dios maoy hingpit nga labaw sa tanan ug walay tulobagon kang bisan kinsa, Siya bisan pa niini nagapasabot sa Iyang gipangayo nga pagkamasinugtanon ngadto sa mga Israelinhon: Iyang gidala ang Israel "pahigawas sa balay sa pagkaginapus" ug gikan sa pagkaulipon sa Egipto. Siya mao ang Dios nga magatultol paingon sa kagawasan. Siya mao ang manunubos nga Dios. Ang Dios, nga si kinsa nagapahigawas sa katawhan sa Israel gikan sa langyaw nga magdudumala diha sa kalibutanong kinaadman, nagpadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga magtatabang sa tanang mga tawo diha sa labi pa ka dakung kinaadaman diha sa Iyang Anak nga si Jesu-Cristo: gumikan sa gugma, ang Dios mipadala sa Iyang Anak. Ang maong Anak misakripisyo sa Iyang walay sala nga kinabuhi ibabaw sa krus tungod sa gugma ug pagkamasinugtanon. Sukad niini, ang tanang mga tawo nakabaton na sa kahigayonan nga matubos gikan sa pagkaginapus ngadto sa sala ug kamatayon. Kadtong si kinsang makaila sa pagkamahinungdanon sa katubsanan magatinguha sa pagpakita sa gugma ug pagkamasinugtanon ngadto sa Manunubos. Ang suod nga kalambigitan tali sa Unang Sugo ug sa awhag sa paghigugma sa Dios gipahimugatan diha sa Deuteronomio 6: 4-5: "Pamatia, Oh Israel: ang Ginoo nga atong Dios, ang Ginoo usa lamang! Higugmaon mo ang Ginoo nga imong Dios sa bug-os mong kasingkasing, sa bug-os mong kalag, ug sa bug-os mong kusog." 271
5.3.2.3 Pagsimba ug ang pagkahadlok sa Dios Ang Dios nga Ginoo lamang ang takus og pagsimba. Siya lamang ang paga-alagaron. Ang mga panagway sa pagsimba sa Dios diha sa daang pakigsaad nagakalainlain. Ang mga Salmo nagapamatuod nga ang pagdayeg ug pagtahud mapadayag diha sa pag-ampo. Ang sakripisyong pag-alagad diha sa templo kaniadto usa usab ka panagway sa pagsimba. Sa pagdagan sa panahon, ang panagsimba sa templo mipahisalaag sa mga tawo sa pagbuhat og usa ka sakop sa gawas ug hinimong tulomanon sa pagsimba sa Dios, nga daan nang gisalikway sa mga profeta (Amos 5: 21-22, 24). Si Jesus mikutlo usab niining naandan nga iya sa profeta ug nanudlo: "Apan ang takna taliabut, ug karon mao na, nga ang tinuod nga magsisimba magasimba sa Amahan diha sa Espiritu ug sa kamatuoran, kay kini ginapangita sa Amahan nga maoy managsimba Kaniya. Ang Dios Espiritu, ug ang mga magasimba Kaniya kinahanglan managsimba diha sa Espiritu ug sa kamatuoran" (Juan 4: 23-24). Busa ang hustong panagsimba sa Dios dili usa ka lolong pinahan- ay nga buhat, apan hinonoa nagabaton og usa ka bug-os nga debosyon sa tawo ngadto sa Dios. Ang debosyon ngadto sa Dios gihulagway usab pinaagi sa kahadlok sa Dios, nga kon sa paga-ingnon pa ang pagtahud alang sa Dios. Ang kahadlok sa Dios dili usa ka pagpadayag sa inulipnon nga kahadlok, apan hinonoa sa pagkamapaubsanon, gugma, ug pagsalig. Kini nagapadayag sa kaugalingon niini diha sa pagsimba sa Labing Halangdon gumikan sa gugma sa sama sa bata, ug diha sa walay kabugti nga pagdawat sa kagamhanan sa Dios. Ang pagkahadlok sa Dios kapamatud-an diha pagpaningkamot sa pagtipig sa mga kasugoan, sa laing pagkasulti, sa paglikay sa sala. 272
5.3.2.4 Ang pag-dumili batok sa pagsimba og laing mga dios "Dili ka magbaton og lain nga mga dios sa atubangan Ko." Pinaagi niining mga pulonga, ang Dios mipatin-aw nga Siya mao lamang ang Bugtong nga kang kinsa ang pagsimba ug pagkabalaan ingon nga Dios igakahatag. Ang pagyukbo kon pagsimba og bisan unsa pa nga isipon sa mga tawo nga balaan - mahimong kini sila mga buhing binuhat, natural nga talagasaong tawo or matang, mga butang, kon tinuod kon gihunahuna nga mga nagalungtad nga espirituhanon - sala. Si Pablo misulat: "Kay bisan tuod adunay gipangtawag nga mga dios sa kalangitan o sa kayutaan - ingon nga tuod daghan man ang mga "dios" ug daghan ang mga "ginoo" - apan, alang kanato adunay usa lamang ka Dios, ang Amahan, nga ginikanan sa tanang mga binuhat ug nga alang kang kinsa kita nanaglungtad; ug usa lamang ka Ginoo, si Jesu-Cristo pinaagi kang kinsa nagalungtad kita ug ang tanang mga butang" (1 Mga Taga Corinto 8: 5-6). 5.3.2.5 Ang pag-dumili sa mga larawan Ang Israel kaniadto gilibutan og mga katawhan nga si kinsa nanagsimba og mga hugpong sa mga bitoon, ug natural nga mga talagsaong tawo kon matang, mga ribulto, mga linilok nga mananap, mga bato, ug ang maingon-ingon niini, ingon nga dios o ilang mga pagpadayag. Ang mga Israelinhon mitugot sa ilang mga kaugalingon nga maimpluwensyahan sa maong mga panagsimba ug sa matag panahaon naghimo og mga larawan nga ilang ginasimba, pananglitan, ang bulawang nating vaca (Exodo 32). Ang pagpamulong sa biblia sa Unang Sugo nagdumili sa paghimo og bisan unsang mga larawan sa mga butang nga gihimo sa Dios: "Alang kanimo dili ka magbuhat og usa ka larawan nga linilok bisan sa dagway sa bisan unsang butanga nga atua sa itaas sa langit, kun dinhi sa ilalum sa yuta, kun sa anaa sa tubig 271
sa ilalum sa yuta: dili mo iyukbo ang imong kaugalingon ngadto kanila, ni ma-alagad kanila" (Exodo 20: 4-5). Ang pagdumili batok sa pagbuhat ug pagsimba og mga larawan kinahanglan nga makita diha sa kinatibuk-ang kahulogon nga ang mga larawan, ug mga ribulto ginayukboan ug ginasimba ingon nga mga balaan. Ang mga tawo gidumilian sa pagbuhat og bisan unsang larawan sa Dios alang sa ilang mga kaugalingon, apan hinonoa magadawat Kaniya ingon nga Siya mitungha diha sa kalibutan: diha ni Jesu-Cristo, ang kaugalingong pagpadayag sa Dios diha sa unod. Dinhing dapita kini dili usa ka matang sa hulagway sa gawas nga mamakita, apan hinoon sa kinaiya sa Dios ug pagbulot- an (Juan 14: 9). Ang Cristohanong tradisyon wala mag-isip sa Unang Sugo ingon nga usa ka pagdumili batok sa pagbuhat og mga litrato, mga iskoltura, larawan, kon mga pasundayag, hinonoa. Taliwala sa laing mga butang, kining maong katungdanan makutlo gikan sa kamatuoran nga, sumala sa natala sa biblia, ang Dios mismo nagsugo sa paghimo og mga iskoltura (Numeros 21: 8-9). 5.3.2.6 Mga pagsupak sa Unang Kasugoan Ang pagyukbo ug pagsimba og mga ribulto, mga dios-dios, o mga anting-anting, maingon man sa mga kabukiran, mga kahoy, ug mga natural nga talagasaong tawo o matang, maoy mga pagsupak sa Unang Kasugoan. Lain pang mga pagsupak sa Unang Kasugoan naglakip sa Satanismo, panghimalad, mahika, espiritistanismo, pagtagna sa umalabot pinaagi sa mga patay. Kini kasupak sa pagbulot-an sa Dios ang paghimo og usa ka dios, ingon nga kini sama, sa gahum, kadungganan, salapi, o ang kaugalingong pagkatawo, nga diin ang mga matag butang mailalum niini. Maingon man, kini pagsupak sa Unang Kasugoan ang paghimo og usa ka kaisipan kabahin sa Dios nga gihatagan lamang og kahulogan sa kinaugalingong mga tinguha o mga openyon. 274
Ang Unang Kasugoan nag-awhag sa pagpasidungog sa Dios gikan sa gugma ug sa pagdawat Kaniya ingon nga Siya nagpadayag sa Iyang kaugalingon. Ang maong pagsimba sa Dios ginahimo diha sa pagpasidungog, pagkamatinumanon, ug ang kahadlok sa Dios. Niining maong paagi ang mga pulong natuman: "Pakadakuon ninyo ang atong Dios" (Deuteronomio 32: 3). Ang debosyonal nga mga larawan, mga paghulagway, mga ribulto, ug ang maingon-ingon niini walay bisan unsang matang nga kahimoan diha sa Bag-ong Simbahang Apostoliko. Wala kini sila pagasimbaha. Walay sila kapakadak-i sa bisan unsang mga espirituhanong gahum o makapaayong mga epekto. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga pulong: "Ako ang Ginoo, nga imong Dios" nagpahayag nga ang Dios maoy pagahatagan sa dili mapugngan nga pagkagamhanan. Pinaagi sa Iyang mga pulong Siya nagabuhat og mga balaod nga kinahanglan nga pagasundon. (5.3.2.1). Ang Dios mao lamang ang bugtong kang kinsa ang pagsimba igakahatag. Ang pagsimba og bisan unsang laing mga buhing binuhat, natural nga mga talagasaong tawo o matang, mga butang, o tinuod o gihunahuna nga mga naglungtad nga espirituhanon sala. (5.3.2.3; 5.3.2.4) Ang mga tawo gidumilian sa pagbuhat og bisan unsang larawan sa Dios, apan hinonoa gikinahanglang modawat Kaniya ingon nga Siya nagpadayag sa Iyang kaugalingon diha kang Jesu- Cristo. (5.3.2.5). Ang pagyukbo sa Dios mahitabo usab diha sa pagsimba, pagkamatinumanon, ug sa kahadlok sa Dios. (5.3.2.6) 275
5.3.3 Ang Ika-duhang Kasugoan Dili mo paggamiton ang ngalan sa Ginoo nga imong Dios sa pagpasipala; kay ang Ginoo dili mag-isip nga walay sala niadtong nagagamit sa Iyang ngalan sa pagpasipala. 5.3.3.1 Ang ngalan sa Dios Sa diha nga ang Dios nakigsulti kang Moises gikan sa nagdilaab nga kalayo, Siya misulti sa Iyang ngalan (Exodo 3: 14). Kini sa susamang higayon usa ka buhat diin ang Dios mipadayag sa Iyang pagkamao. Ang ngalan nga "Yaweh", nga gipaila sa Dios dinhi, mahimong hubaron ingon nga "Ako man ang mao Ako" o ingon usab sa "Ako mao Ako". Niining paagiha, ang Dios mipadayag sa Iyang kaugalingon isip ang Usa nga hingpit nga nahisama sa Iyang kaugalingon, walay pagka-usab, ug walay katapusan. Gumikan sa balaang pagtahud, ang mga Judio nanaglikay sa paghisgot sa ngalan nga Yaweh. Hangtud karong adlawa, sa diha nga kining ngalan sa Dios motungha diha sa mga teksto sa Daang Tugon, ang mga Judio mosulti sa ngalan nga "Adonai" ("Ginoo"). Mao kini ang pagpaningkamot nga makalikay sa kapiligrohan sa paggamit sa ngalan sa Dios sa walay kapuslanan, bisan kon sa dili tinuyo. Ang Daang Tugon nagahisgot usab og laing mga ngalan sa Dios, pananglitan "ang Dios ni Abraham, Isaac, ug ni Jacob" o ang "Ginoong Dios sa inyong mga amahan". Kining maong mga ngalan naghatag og kasayuran ngadto sa balaang mga buhat diha sa kasaysayan ingon sa nasinatian diha sa panahon sa mga patri- arca. Ang Dios gitawag usab nga "Ginoo nga Labing Gamhanan" ("Ginoo sa mga panon"). Dinhing dapita ang pulong "mga panon" nagpasabot sa mga manulonda. Ang Dios gihulagway usab ingon nga "Amahan" (Isaias 63: 16). Sa diha nga si Jesu nagtudlo sa Iyang mga tinun-an sa pag- ampo, Iyang gisuginlan sila nga mosampit sa Dios ingon nga "Amahan nga anaa sa langit" (Mateo 6: 9). Ang gikangalan nga "Amahan" nagahimong tin-aw niini nga ang mga tawo 276
mamahimong moduol ngadto sa buhi nga Dios diha sa pagsalig nga susama sa usa ka bata diha sa tanang mga butang. Diha sa daku nga sugo nga gikahatag ngadto sa mga Apostoles (Mateo 28: 19) ug sa panalangin nga natala diha sa 2 Mga Taga Corinto 13: 14, ang Dios gikapahibalo ingon nga "Amahan, Anak, ug Espiritu Santo". Kining maong ngalan nagapadayag sa balaang nagalungtad diha sa kasamtangang wala mahiili nga katin-awan: ang Dios tulo ka persona, ug gina-ampoan ug ginasimba ingon nga Amahan, Anak, ug Espiritu Santo. Ginadili ang paghisgot sa tulo ka balaang mga persona sa dili angayang paagi. 5.3.3.2 Mga dagway sa paggamit sa ngalan sa Dios sa kakawangan Bisan kinsa nga magahisgot sa ngalan sa Dios kinahanglan mobuhat niini nga may kasayuran nga siya nagadalag tulobagon ngadto sa Dios alang niini. Ang pagpasipala maoy usa ka mabug-at nga pagabuso sa ngalan sa Dios sa paagi nga diin ang Dios tinuyo nga pakaulawan, gibiaybiay, o gisalikway. Bisan kinsa nga maga-ampo sa Labing Makagagahum samtang nagasugilon og usa ka bakak mao usay paggamit sa ngalan sa Dios sa kakawangan. Sa dagan sa kasaysayan, ang tawo kanunay nga gikuha sa ngalan sa Diyos sa walay kapuslanan aron sa pagpalambo sa ilang kaugalingon, wage, magpihig batok sa laing tawo, usa pagkasakit ug pagpatay. Ang mga paglapas sa Ikaduhang Sugo makaplagan usab diha sa matag-adlaw nga kinabuhi. Bisan unsang istoryang pinasagad ginamit ang mga ngalan "Dios", "Jesu-Cristo", o "Espiritu Santo" masal-anon gayud. Wala kini kalainan sa mga pamalikas nga diin ang Dios o Jesus kahisgotan - bisan pa og sa binalikwaot lamang nga paagi - ug alang sa mga katistis nga maglakbit sa 277
Dios, nga Amahan, Jesu-Cristo, o Espiritu Santo. Ang maong sulti nagapakaminus sa pagkagamhanan sa Dios ug sa pagkabalaan sa Iyang bulohaton. Kini maoy pagaisipon nga "mahilas nga katistis" sigon sa gihulagway sa Mga Taga Efeso 5: 4. Samtang nagalakat ang kasaysayan, ang katawhan kanunayng migamit sa ngalan sa Dios sa pasipala aron sapagpadatu sa ilang kaugalingon, magpasiugdag gubat, pagpihig batok sa ubang mga tawo, o sa pagsakitug pagpatay. 5.3.3.3 Ang hulga sa pagsilot Ang ikaduhang bahin sa maong kasugoan naga-ingon: "... kay ang Ginoo dili mag-isip nga walay sala niadtong nagagamit sa Iyang ngalan sa pagpasipala." Kini nagahimong tin-aw nga ang mga sugo sa Dios kinahanglan nga pahimug-atan. Ang Biblia hilum kabahin sa pangutana sa kon unsay pinasahi nga nalakbit niining maong silot. Bisan kinsa nga nasayud nga iyang nagamit ang ngalan sa Dios sa kakawangan ug naganihulsol tungod niini mahimong molaum alang sa kapasayloan. Ang gugma sa Dios ug ang kahadlok sa Dios - dili kahadlok tungod sa silot - kinahanglang maoy labing unang makapa-aghat sa pagtuman sa Ikaduha nga Sugo. 5.3.3.4 Pagbalaan sa ngalan sa Dios - pag-ampo ug paggawi sa kinabuhi Ang Ikaduha nga Sugo nagatambag kanato sa pagtipig nga balaan sa matag-butang nga may kalabutan sa Dios ug sa Iyang ngalan. Kini ikapahamtang sa atong gawi sa kinabuhi. Ingon nga usa ka Cristohanon, ang mga magtotoo nagadala og usa ka pinasahi nga kaakohan ngadto sa balaan nga ngalan. Kon kadtong mga ginapangtawag sa Iyang ngalan managgawi sa ilang mga kinabuhi nga walay dungog, pinaagi niini ilang gipakaulawan ang ngalan sa Dios. 278
Kalabot sa ilang kaakohan ngadto sa ilang langitnon nga Amahan, ang mga anak sa Dios nagadalag usa ka hataas nga ang-ang sa kaakohan alang sa pagtipig sa ngalan sa Dios nga mabinalaan, ingon nga ilang gidala ang ngalan sa Amahan, ug sa Anak (Pinadayag 14: 1). 5.3.3.5 Panumpa - Panaad Ang pangutana kon gikatugot ba ang paghimog panumpa pinaagi sa pag-ampo - o sa paghimog usa ka panaad ginamit - ang ngalan sa Dios nadugtong sa Ikaduha nga Sugo. Samtang gikatugot kini sa Israel (Deuteronomio 6: 13; Deuteronomio 10: 20), ang pagpanumpa wala katugoti didto sa Wali sa Ibabaw sa Bungtod (Mateo 5: 33-37). Ang wala managkasama nga mga pamahayag mahitungod sa pagpanumpa diha sa Bag-ong Tugon (Santiago 5: 12; Mga Taga-Roma 1: 9; 1 Mga Taga-Corinto 1: 23; Mga Taga-Filipos 1:8, ug uban pa.) nagatugot kanato sa paghukom nga ang pagdumili batok sa pagpanumpa wala paga-isipa nga usa ka kinatibuk-ang sumbanan sa paggawi. Sumala pa, ang Cristohanong tradisyon nagtuman sa pagdumili ni Jesu-Cristo ngadto lamang sa walay ikapamatuod nga pagpanumpa sa adlaw-adlaw nga kinabuhi apan dili ngadto sa pagpanaad diha sa usa ka hukmanan sa balaod, kon pananglitan. Sa diha nga adunay usa nga mosampit sa Dios ingon nga usa ka saksi diha sa gikamando nga han-ay sa panaad ("Busa tabangi ako oh Dios") - aron sa pagpahibalo sa iyang kaakohan nga magmatinud-anon ngadto sa Usa nga Walay- katapusan - pinaagi niini siya makita sa tanan nga nagapanghimatuod sa iyang pagtoo ngadto sa labing makagagahum sa tanan, sa Dios nga nasayud sa tanang butang. Ang maong panaad wala tan-awa ingon nga usa ka sala. 279
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sa ngalan nga "Yaweh" - "Ako man ang mao Ako", o "Ako mao Ako" - ang Dios nagapaila sa Iyang kaugalingon isip ang Usa nga si kinsa bug-os nga nahisama sa Iyang kaugalingon, walay pagka-usab, ug walay katapusan. (5.3.3.1) Ang pagpasipala mao ang bug-at nga pag-abuso sa ngalan sa Dios (5.3.3.2) Ang Ikaduha nga Sugo mao lamang ang Sugo nga nagbaton og usa ka hulga sa silot. (5.3.3.3.) Kini nagatambag sa pagtipig sa ngalan sa Dios nga balaan, maingon man diha sa kaugalingong paggawi sa kinabuhi. (5.3.3.4) Ang walay ikapamatuod nga pagpanumpa samtang naga- ampo ngadto sa ngalan sa Dios maoy usa ka paglapas sa Ikaduha nga Sugo. (5.3.3.5) 5.3.4 Ang Ika-tulo nga Kasugoan Hinumdoman mo ang adlaw nga igpapahulay, aron sa pagbalaan niini. Ang Ikatulo nga Sugo maoy usa ka pag-ahat nga magalain og usa ka adlaw sa simana aron sa pagsimba sa Dios, mapasalamaton nga magahinumdom sa Iyang mga binuhatan sa kaluwasan, ug magapuno sa kaugalingon sa Iyang mga pulong. 5.3.4.1 Ang mga katarungan alang sa Ikatulong Kasugoan diha Israel 280
Ang Igpapahulay gikinahanglan nga pagatipigan nga binalaan ingon nga bahin sa han-ay sa kabuhatan tungod kay ang Dios mipahulay man sa ikapito nga adlaw sa pagpamuhat ug nagabalaan niini (Genesis 2: 2-3); Exodo 20: 8-11). Busa ang adlaw nga balaan gikahatag aron sa pagpasidungog ug sa paghamdum sa walay sama nga buhat sa Dios, nga nakahatag og kaayohan sa tanang katawhan. Ang laing katarungan alang sa pagtipig sa adlaw nga Igpapahulay natala diha sa Deuteronomio 5: 15: "Ug hinumdumi nga naulipon ka sa yuta sa. Egipto, ug ang Ginoo nga imong Dios nagkuha kanimo gikan didto pinaagi sa kamot nga kusgan, ug bukton nga tinuy-od tungod niana ang Ginoo nga imong Dios nagasugo kanimo nga bantayan mo ang adlaw nga Igpapahulay." Busa ang adlaw sa pahulay gikahatag aron sa pagdayeg sa Magbubuhat ug sa paghandom sa kagawasan sa Israel gikan sa pagkaginapus. Gawas pa niini, ang adlaw nga Igpapahulay nagasaulog sa mga binuhatan sa Dios ibabaw sa katawhan ug hilabina alang sa Iyang pinili nga katawhan. 5.3.4.2 Ang Adlaw nga Igpapahulay sa Israel Bisan sa wala pa ang paghatag sa kasugoan ibabaw sa Bukid sa Sinai, ang Dios milain na sa Igpapahulay (Exodo 16: 4-30). Iyang gihatag ang Igpapahulay ingon nga usa ka gasa, isip usa ka adlaw nga diin ang katawhan sa Israel mopahulay gikan sa pagpamuhat ug moatubang ngadto sa Dios nga walay kabaldahan. Busa ang Igpapahulay maoy adlaw sa pahulay ug, sa susamang panahon, usa ka adlaw nga balaan. Kini gipaila pinaagi sa usa ka pinasahi nga serbisyo nga pagsakripisyo (Numeros 28: 9-10). Kadtong motahud sa Igpapahulay ug magalikay una sa kinaugalingong patigayunan ug pagsulti sa kaugalingong pulong (Isaias 58: 13- 14) gikasaaran og panalangain. 281
5.3.4.3 Si Jesu-Cristo ug ang Adlaw nga Igpapahulay Ang katungdanan ni Jesus ibabaw sa adlaw nga Igpapahulay may pasikaranan nga pagkalahi gikan niadtong nga Judio nga matinumanon sa kasugoan. Ang gawi sa Anak sa Dios mipatin- aw nga ang kasugoan ug ang maayong balita managkalahi nga misusi sa adlaw nga Igpapahulay. Bisan tuod si Jesus miadto sa mga sinagoga sa adlaw nga Igpapahulay (Lucas 4: 16), bisan pa niana Siya miayo sa nagmasakiton didto (Lucas 6: 6-11) - nga ginaisip sa mga escriba ingon nga pagpamuhat, ug busa usa ka paglapas sa Ikatulo nga Sugo. Alang kang Jesus, sa lain nga bahin, ang pag-ayo sa masakiton maoy usa ka pagpahayag sa balaang kaayohan, ug busa gikatugotan usab sa adlaw nga Igpapahulay. Si Jesu-Cristo may kagahum sa pagpahigawas sa adlaw nga pahulay gikan sa pagpamig-ot sa hugot nga pagpatuman sa balaod: "Ang adlaw nga Igpapahulay gibuhat alang sa tawo, dili ang tawo alang sa igpapahulay" (Marcos 2: 27). 5.3.4.4 Gikan sa Adlaw nga Igpapahulay ngadto sa Domingo "Kay ang Anak sa Tawo agalon kang kinsa nialalum bisan pa ang adlaw nga igpapahulay" (Mateo 12: 8) - kining mga pulonga ni Jesus, nga nagpatik sa Iyang balaang kagahum ibabaw sa kasugoan, natuman usab diha sa pagkatuman sa adlaw sa semana nga gibalaan sa kalagmitan sa tanang mga Cristohanon: samtang ang ikapito nga adlaw sa kalendaryo sa mga Judio - adlaw nga Igpapahulay - gibalaan sa Israel, ang mga Cristohanon nagasaulog sa Domingo. Ang katarungan niini mao nga, sumala sa gikahiusahang pagpamatuod sa mga maayong balita, si Jesu- Cristo nabanhaw niining adlawa sa semana (Mateo 28: 1; Marcos 16: 2; Lucas 24: 1; Juan 20: 1). Busa alang sa mga Cristohanon ang pagbalaan sa Domingo usa usab ka pagpanghimatuod sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo ug usa ka handumanan sa adlaw sa Pagkabanhaw. 282
Tapus sa pagsaka ni Jesus didto sa langit, ang unang mga Cristohanon minghupot gihapon sa ilang Judio nga tradisyon, nga naglangkob usab sa pagtipig nga balaan sa adlaw nga Igpapahulay. Kini nausab diha sa bulohaton nga misyonaryo taliwala sa mga Gentil. Sa pagdagan sa pipila ka mga siglo, ang Domingo miumento ngadto sa pagkahimong adlaw nga balaan sa mga Cristohanon. Ang unang kapakisayran sa pagkamahinungdanon sa Domingo makaplagan diha sa Mga Buhat 20: 7 ug 1 Mga Taga Corinto 16: 2. Sa AD 321, si Emperador Constantino I mipatuman sa Domingo ingon nga adlaw sa kinatibuk-ang pahulay diha sa Emperyo sa Roma. Sa mga Cristohanong kanasuran, kining maong pamalaod halapad nga tinipigan ang pagkamakatarunganon niini hangtud sa kasamtangan. 5.3.4.5 Pagtipig sa Domingo nga balaan--diha sa balaang serbisyo Labaw sa tanan, ang mga magtotoo magabalaan sa Domingo pinaagi sa pagsimba sa Dios diha sa balaang serbisyo, matinuhoon nga magadawat sa Iyang pulong, magadawat sa kapasaayloan sa mga sala diha sa usa ka mahinulsolon nga kinaiya, ang takus nga moambit sa lawas ni Cristo ug dugo diha sa sacramento sa Balaang Panag-ambit. Sa pagbuhat niini, ang mga magtotoo magahandum sa sakripisyo ni Cristo ug buhat sa katubsanan, pagsaulog sa pagkabanhaw sa Ginoo, ug magatumong sa ilang mga mata sa Iyang pagbalik. Pinaagi sa pagtambong sa balaang serbisyo, ang magtotoo nagapakita sa ilang pagkamapasalamaton alang sa mga buhat sa kaluwasan ni Jesus. Kini magadala usab sa pagpahayag sa ilang pangandoy alang sa pulong sa Dios ug sa sacramento. Ang mga sakop nga dili makatambong sa mga balaang serbisyo tungod sa kalihokan nga iya sa propisyon, balatian, dili- makahimo, kon sa edad magabalaan sa Domingo pinaagi sa pagpangita og kadugtongan ngadto sa Dios ug sa kongregasyon 283
diha sa pag-ampo kutob sa ilang mga mahimo. Ang Dios magaduol ngadto kanila ug magahatag kanila og kalinaw, kahupay, ug kusog (tan-awa sa 12.4.3). Kadtong mga balaang adlaw sa katuyoan sa simbahan (tan- awa sa 12.5) nga wala mahulog og Domingo ginasaulog usab pinaagi og mga balaang serbisyo. Labaw pa niana, ang adlaw nga Igpapahulay - ingon nga adlaw nga pahulay - maoy usa ka panag-ingan sa pahulay nga gikasaad kanato sa Dios. Ang kadugtungan tali sa Ikatulo nga Kasugoan ug kining maong umalabot nga "adlaw sa pahulay" gihulagway diha sa Mga Hebreohanon 4: 4-11. Aron sa pagkab-ot niining maong tumong, gikinahanglan gayud ang pagpahimulos sa "karon", ug matinuhoon nga modawat sa pulong sa Dios ug sacramento diha sa balaang serbisyo (Mga Hebreohanon 3: 7). 5.3.4.6 Pagpamuhat sa Domingo - tali sa tuloanon ug pagbalaan Kadtong si kinsa magabalaan ni Jesu-Cristo sa ilang mga kasingkasing (1 Pedro 3: 15) magapangita sa pakigambitay Kaniya diha sa balaang serbisyo kutob kanus-a mahimo. Kadtong si kinsa gikinahanglan nga motrabaho sa Domingo gikinahanglan nga mangita sa pagdugtong sa ilang kaugalingon ngadto sa Dios ug sa kongregasyon pinaagi sa pag-ampo. 5.3.4.7 Ang han-ay sa Domingo Kutob sa mamahimo, ang Domingo kinahanglan maoy usa ka adlaw sa pahulay ug handumanan sa maayong balita. Kini mao ang pinasahe nga adlaw sa kalag - dinhing dapit kini kinahanglan mapatindog sa atubangan. Ang balaang mga prinsipyo sama sa kalinaw ug pakig-ambitay maka-amot ngadto sa pagkabalaan. 284
Ang kasugoan sa pagtipig sa Domingo nga balaan naga- awhag sa mga magtotoo sa pagtimbang-timbang sa gibug-aton diin ang ilang mga bulohaton mosibo sa katuyoan niining maong adlaw, nga gibalaan sa Ginoo. Ang ilang labing unang kahangawa mao ang pagpalalum ug pagtipig sa epekto sa balaang serbisyo. Kun ang Domingo mapahimuslan sa ingon niini nga paagi, ang mga may-pagtoo nagakinabuhi sumala sa tambag diha Salmo 118: 24: "Kini ang adlaw nga gibuhat sa Ginoo; managmaya ug managkalipay kita niini." NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang adlaw nga Igapapahulay gikahatag aron sa pagdayeg sa Magbubuhat ug magahinumdom sa kaluwasan sa Israel gikan sa pagkaginapus. Kini mao ang adlaw nga ang mga binuhatan sa Dios ibabaw sa katawhan ug sa Iyang mga pinili nga katawhan pagasaulogon. (5.3.4.1) Ang mga Cristohanon nagasaulog sa Domingo, ang adlaw sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo, ingon nga adlaw sa pahulay. (5.3.4.4) Ang pagtambong sa balaang serbisyo nagapasundayag sa pagkamapasalamaton sa mga magtotoo alang sa nabuhat ni Cristo sa kaluwasan. (5.3.4.5) Ang adlaw Igpapahulay ingon nga usa ka adlaw sa pahulay nagalandong sa gikasaad nga pahulay nga atong mabatonan sa Dios (5.3.4.5) Ang Ikatulo nga Kasugoan naga-awhag sa mga magtotoo sa paghan-ay sa Domingo ingon nga usa ka adlaw nga gikahatag ngadto sa Ginoo. (5.3.4.7) 285
5.3.5 Ang Ika-upat nga Kasugoan Tahuron mo ang imong amahan ug ang imoong inahan, aron magahataas ang imong mga adlaw sa yuta nga gihatag kanimo sa Ginoo nga imong Dios. Ang mga tagana sa Napulo ka mga Sugo nga ikapahamtang diha sa may kalambigitan sa mga relasyon magsugod sa Ikaupat nga Sugo. Ang maong Sugo wala magbaton og bisan unsang matang sa pagdili, apan hinoon nagapasundayag sa matang sa gawi nga kahimut-anan sa Dios. Kini gitumong sa katawhan sa tanang mga katuigan, ang nagsugo kanila sa paguyon sa ilang amahan ug inahan sa pagtahud og pagdayeg sa kon unsa ang alang kanila. Ang pinili nga pagpatuman niining maong sugo makadala og lainlaing mga dagway, nag-agad kini sa usa ka circumstansiya sa kinabuhi sama sa edad, palibot nga katilingban, ug mga nabatasan na diha sa katilingban ug mga naandan na. 5.3.5.1 Ang Ika-upat nga Kasugoansumala sa pagpasabot Daang Tugon Sama sa Kasugoan ni Moises ingon nga kinatibuk-an, ang Ikaupat nga Sugo nagtindog diha sa kinatibuk-ang kahulogan sa paglangyaw sa Israel didto sa kamingawan (Deuteronomio 5: 16). Gikan kini sa makasaysayanon nga kahimtang nga ang tiunay nga kahulogan sa maong sugo mamahimong makutlo: kini ikapahamtang una ug labaw sa tanan ngadto sa mga binuhian nga mga Israelinhon (sumala sa pagpanabot niadtong panahona, wala kini maglakip sa kababayen-an, mga langyaw, o kon ulipon). Sila gikinahanglan nga mopakita og pasidungog ngadto sa labing tigulang nga mga sakop sa panimalay pinaagi sa paghatag kanila sa ayuda ninining maong malisud nga panaw. Ang saad nga gihisgutan sa maong sugo ikapahamtang usab ngadto sa mga Israelinhon: sila mabuhi og hataas - nga ang mga butang modagan nga maayo duyog kanila - hilabina didto sa Canaan, ang yuta nga dalag-onon pa lamang. Dinhing dapita nahimong tin-aw nga, alang 286
sa katawhan sa daang pakigsaad, ang "hataas nga mga adlaw" kauban sa kalibutanong kinabuhi. Sa diha nga ang mga Israelinhon sa kaulahiay mipuyo na sa Canaan, ang mga kaanakanan mipasidungog sa ilang tigulang nga mga ginikanan pinaagi sa paghatag kanila ug pag-amuma kanila sa panahon sa balatian. Pipila ka mga sulat sa Daang Tugon mihatag og mga hubad niining maong sugo: pananglitan, Ecclesiasticus 3: 12 nagalambigit sa Ikaupat nga Sugo ngadto sa kalambigitan sa mga tigulang nga mga ginikanan: "Anak Ko, tabangi ang imong amahan sa iyang pangidaron, ug ayaw sa hatagig kaguol samtang buhi pa siya." Ang Proverbio 1: 8 nagatambag sa pagkamasinugtanon ngadto sa amahan ug inahan, ug sumala sa Tobit 10: 12, bisan pa ang kaugalingong ugangan kinahanglan nga pagatahuron: "Ug siya nag-ingon sa iyang anak nga babaye, 'Tahuron mo ang imong ugangan nga amahan ug ang imong ugangan nga inahan, nga karon imo nang mga ginikanan, aron nga Ako makadungog og maayong balita kanimo.' Ug haloki siya." 5.3.5.2 Si Jesu-Cristo ug ang Ika-upat nga Kasugoan Sumala sa Lucas 2: 51, si Jesus mipailalum sa Iyang kaugalingon nga masinugtanon sa Iyang inahan nga si Maria ug sa iyang bana, nga si Jose. Kon unsa ka halayo nga gisumpayan ang Iyang pagkamaunongon ngadto sa Iyang inahan gipasundayag pinaagi sa Iyang gawi didto sa Golgota: ibabaw krus Iyang gipasidungan si Maria pinaagi sa pagtugyang kaniya ngadto sa pag-atiman ni Apostol Juan (Juan 19: 27). Sa Iyang pakighinabi sa batan-on nga tawong datu ang Anak sa Dios naghisgot sa Ikaupat nga Sugo ingon nga usa ka kinahanglan alang sa pagkab-ot sa kinabuhi nga walay katapusan (Marcos 10: 17-19). Sa Iyang kalihokan sa pagpanudlo, ang Ginoo misaway sa mga magtutudlo sa kasugoan tungod sa pagbaliwa sa maong bahin sa kasugoan nga ikapahamtang ngadto sa pagsangkap alang sa kaugalingon nga mga ginikanan sa ilang tigulang nga pangidaron (Marcos 7: 9-13). 287
5.3.5.3 Ang Ika-upat nga Kasugoan diha sa mga sulat ni Apostol Pablo Ang mga sulat ni Apostol pablo mapahayagon nga naghisgot sa Ikaupat nga Sugo. Ang mga kaanakan gitambagan nga magmasinugtanon ngadto sa ilang mga ginikanan (Mga Taga Efeso 6: 1-3; Mga Taga Colosas 3: 20). Ang pagkamasinupakon sa mga anak ngadto sa ilang mga ginikanan nahilakip gani diha sa gitawag og mga talaan sa bisyo (Mga Taga Roma 1: 30; 2 Timoteo 3: 2). Sa lain nga bahin, ang mga amahan gitambagan usab nga magmasinabtanon ngadto sa ilang mga anak (Mga Taga Efeso 6: 4), ug sa mga inahan sa paghigugma sa ilang mga anak (Tito 2: 4). Dinhing dapita nahimong tin-aw nga, dugang pa sa mga kaakohan nga nagbarug alang sa mga kaanakan gikan sa Ikaupat nga Sugo, ang mga ginikanan usab adunay mga kaakohan ngadto sa ilang mga anak. 5.3.5.4 Pagpalapad sa Ika-upat nga Kasugoan diha sa Cristohanong tradisyon Sa pagdagan sa panahon, ang Ikaupat nga Sugo mipalambo og usa ka mas halapad nga kahulogan. Samtang ang pagpamulong sa kasugoan nagasulti lamang sa pagtahud sa kaugalingon nga mga ginikanan, ang Cristohanong tradisyon nagisip usab niining maong kasugoan ingon nga usa ka kaakohan sa pag-ila sa tanang kagamhanan. Ang Ikaupat nga Sugo nagalambigit una sa tanan ngadto sa kaugalingong gawi kalabot sa kaugalingong mga ginikanan. Bisan unsang kaakohan sa pagkamatinumanon - bisan sa kaugalingon nga ginikanan - maoy buot nga sumabanan ang: "Kinahanglan maoy among unahon pagsugot ang Dios inay ang mga tawo" (Mga Buhat 5: 29). 5.3.5.5 Ang Ika-upat sa Kasugoan diha sa modernong kinabuhi 288
Bisan pila pay ilang pangidaron, ang mga anak adunay bulohaton nga walay gayoy kausaban sa pagtahud sa ilang mga ginikanan. Kon ang ilang relasyonsa usag usa may kinaiya sa gugma ug pagsalig, ang mga ginikanan makapaabot sa pagkamasinugtanon sa ilang mga anak. Ang mga padulong na sa pagkahingkod giawhag sa pagpakasayod sa tanang kahangawa nga gipakita sa ilang mga ginikanan diha sa paglakat sa panahon sa ilang pagkagamay nga bata ug pagkabatan-on. Kini makapahatud ngadto sa mapasalamaton nga kahimtang. Ang pagtahud ug respeto kinahanglan nga makita sa ilang mga pagtagad sa ilang mga ginikanan, maingon man sa ilang pakigsultianay ngadto kanila ug mahitungod kanila. Maingon man usab adunay usa ka obligasyon alang sa ginikanan nga motumaw gikan sa Ikaupat nga Sugo: sila nagdala og usa ka hataas nga ang-ang sa responsibilidad sa pagpadaku sa ilang mga anak, ug sa pagsiguro - pinaagi sa ilang kaugalingon nga gawi nga mahadlokon sa Dios - nga dili nila himuong malisud ang pagpatahud sa ilang mga anak kanila. Pinaagi sa paagi nga sila motratar, magapakigsulti, ug magsulti mahitungod sa ilang kaugalingon nga mga ginikanan ug mga ugangan, ang mga ginikanan makapahimutang og usa ka panag-ingnan alang sa ilang mga anak. Kini makabulig ngadto sa usa ka maanindot nga kinabuhi sa pamilya sa diha nga ang mga ginikanan ug mga anak motratar sa usag usa diha sa gugma ug pinaagi niini magatukod ug makatipig og usa ka kalambigitan nga may pagsalig. Ang pagtuman sa Ikaupat nga Sugo naglakip usab og mahigugmaong pagdawat sa kaugalingon nga mga ginikanan bisan diha sa hataas nga pangidaron. Kon ang kaugalingong gawi may kinaiya sa pagkamapasalamaton, gugma, ug pagsalig, ang Ikaupat nga Sugo matuman, ug ang panalangin sa Dios makapabilin ibabaw niini. Diha sa kinatibuk-ang hunahuna sa Daang Tugon, ang "hataas nga kinabuhi" maoy pagpahayag alang sa panalangin sa Dios. Diha sa bag-ong pakigsaad kining maong panalangin nagabutyag sa kaugalingon niini una sa tanan diha sa mga espirituhanong mga gasa. 289
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga pamalaod nga ikapahamtang diha sa mga kalambigitan sa masigkaugalingon magsugod diha sa Ikaupat nga Sugo. Wala kini magbaton og bisan unsang mga pagdili, apan hinonoa nagapasundayag sa usa ka dagway sa gawi nga kahimut-anan sa Dios. (5.3.5) Dugang pa sa kaakohan sa mga anak sa pagtahud sa ilang mga ginikanan, ang mga ginikanan usab adunay kaakohan, nga sa gikaingon na nga pagsangkap alang sa ilang mga anak ug magpahiluna og usa ka panag-ingnan alang kanila. (5.3.5.5) Kon ang maong Sugo mamatuman, kini makapadalag panalangin sa Dios. (5.3.5.5) 5.3.6 Ang Ikalima nga Kasugoan Dili ka magpatay 5.3.6.1 Ang pag-dili batok sa pagpatay diha sa Daang Tugon Ang literal nga hubad niining maong Sugo gikan sa tiunay nga teksto sa Hebreohanon mao: "Dili ka magpatay!" Sa tiunay nga kahulogan niini, ang Ikalima nga Sugo nagdili sa walay pagtugot, dili makaturanganon nga pag-ula sa inosenti nga dugo nga makapadaut sa katilingban. Wala kini magapasabot sa serbisyo militar o sa silot nga kamatayon. Sa diha nga hisgutan ang mga silot, ang Kasugoan ni Moises mipaila tali sa dili tinuyo, ka walay pagtagad, ug tinuyo nga pagpatay (Exodo 21: 12-14). Sa kinatibuk-an, ang pagpatay pagasilotan gayud og kamatayon sa Israel. Sa kahimtang sa unang duroha ka mga matang sa pagpatay nga gihatagan og kasayoran sa nag-una, bisan pa niana, ang tagbuhat adunay kapilian sa paglikay niining maong silot: kon siya magmalampuson sa pagkab-ot sa usa sa mga "ciudad 290
nga dalangpanan", siya luwas gikan sa manimalus sa dugo (Numeros 35: 6-34). Sa kahimtang sa tinuyo nga pagpatay, bisan pa niana, ang silot nga kamatayon dili malikayan. Ang Daang Tugon nagahisgot og pagpatay sa pipila ka mga panghitabo, sama pananglit diha sa kadugtongan sa pagpakig-away sa yuta sa Canaan, o ang mga gubat sa katawhan sa Israel batok sa mga Pilistihanon. Ang pagpakig-gubat giisip usab nga gikatugotan nga paagi sa pagpanalipod sa Israelinhon sa pagsimbag mga diosdios. 5.3.6.2 Ang pag-dili batok sa pagpatay diha sa Bag-ong Tugon Ang hubad ni Jesus sa Ikalima nga Sugo halayo nga misaylo sa unang kahulogan: "Kamo nakadungog na niini nga gisulti ngadto sa mga tawo sa karaan, nga nagaingon, 'Ayaw pagpatay; ug bisan kinsa nga makapatay mahiagum sa hukom.' Apan sultihan Ko kamo, nga bisan kinsa nga masuko batok sa iyang igsoon nga walay hinungdan, mamiligro sa hukom" (Mateo 5: 21-22). Busa Siya wala magtipig sa pagtuman niining maong kasugoan sa literal nga katumanan niini, apan nag-apil usab sa kaugalingong kinaiya sa sulod. Sumala pa atong mabasa ingon sa mosunod diha 1 Juan 3: 15: "Bisan kinsa nga nagadumot sa iyang igsoon mamumuno." 5.3.6.3 Ang pagkamahinungdanon sa Ika-limang Kasugoan karon Ang kinabuhi hatag sa Dios. Ang Dios lamang mao ang Ginoo sa kinabuhi ug sa kamatayon. Busa walay tawo nga gitagaan og katungod sa pagkutlo og kinabuhi sa tawo. Ang kapintas ug pagkawalay pagtagad alang sa kinabuhi sa katilingban karon kinahanglan nga dili magpakilabot sa maong sugo. Ang kasugoan sa dili pagpatay nagalangkob usab sa katungdanan sa pagpanalipud ug pagatiman sa kinabuhi sa tawo. 5.3.6.4 Gitumong nga mga pangutana kabahin sa Ika- limang Kasugoan 291
Ang tanang gitumong nga mga pangutana. kinahanglan nga pagatubagon uban sa panglantaw ngadto sa pasikaranang mga baruganan nga Dios maoy tinubdan sa tanang kinabuhi. Siya mao ang mag-uugmad nga si kinsang kamot nagbuy-od ang sinugdanan og katapusan sa kinabuhi sa tawo. Walay tawo nga gitagaan og katungod sa pagsupak niining maong balaang mando. Silot nga kamatayon Ang Bag-ong Simbahang Apostoliko wala magaila sa silot nga kamatayon ingon nga usa ka angayan nga igsisilot, ug busa ni wala magtagad niini ingon nga usa ka angayan nga pamaagi sa panalipud sa katilingban. Gubat Ang pagpatay diha sa gubat naglangkob og usa ka paglapas sa Ikalima nga Sugo, bisan tuod ang tagsa-tagsa ka tawo lisud nga makaimpluwensiya sa mga panghitabo. Apan, bisa tuod sa maong dili malabot nga mga kahimtang, kaakohan kini sa tagsa tagsa ka tawo nga mopili sa labing diyutay nga kadaut, ug sa pagbuhat kutob sa iyang mahimo nga malikayan ang pagpatay. Bisan sa pipila ka mga panghitabo diin ang usa daw mosulay sa pagpangulipas nga mogamit og kapintas aron mapugngan ang mas labing daku nga kadaut, o alang sa katuyoan sa kaugalingong pagpanalipud, ang pagpatay usa ka paglapas sa Ikalima nga Sugo. Mga kapasikaranan alang sa pangatarugan ug ang pagpahigawas gikan sa pagkasad-an Bisan pa man ang pagpatay sa pagpanalipud sa kaugalingon usa gihapon ka paglapas sa Ikalima nga Sugo. Dili igsapayan sa gikatugotan nga silot, bisan pa niana, ang pagkasad-an nga makuha atubangan sa Dios mamahimo nga, niinin ug sa mga susama nga mga panghitabo, diyutay lamang. Pagpatay sa wala pa mahimugso nga kinabuhi Ang wala pa mahimugso nga kinabuhi kinahanglan nga respetohon ug panalipdan, maingon nga kini kinahanglan pagaisipon nga, sukad sa takna nga ang pagsamkon mahitabo, usa ka kinabuhi sa tawo gikahatag sa Dios. Busa ang simbahan wala mouyon sa pagpatay sa mga wala pa mahimugso - nga mao ang pagpakuha maingon man sa 292
paglaglag sa artipisyal nga hinimo nga kinabuhi sa tawo. Kon ugaling, bisan pa niana, ang usa ka medikal nga panagana makahukom nga ang kinabuhi sa inahan namiligro, kinahanglan nga ang iyang kinabuhi pagaluwason. Bisan tuod nga ang maong kahimtang nagbaton gihapon og kalapasan sa Ikalima nga Sugo, ang pagkasad-an nga mabati mamahimong diyutay lamang. Paghikog Ang paghikog usa ka paglapas sa Ikalima nga Sugo. Inabagan nga paghikog Kini ikapahamtang ngadto sa usa ka himalatyon nga tawong masakiton nga si kinsa wala naay mapaabot nga kaayohan ug kang kinsang pag-antus dili na mapakunhod. Aktibo nga inabagang paghikog Ang aktibong inabagan nga paghikog usa ka paglapas sa Ikalima nga Sugo, sama lamang sa pagtabang og usa ka tawo nga maghikog. Tinanyag nga inabagang paghikog Bisan unsang paghukom mahitungod sa mga sukod aron nga mapataas ang kinabuhi maoy, una ug labaw sa tanan, nag-agad lamang gayud mismo sa pasyente. Sa takna nga walay pamahayag sa kabubut-on, kining maong paghukom kinahanglang pagahimoon lamang uban sa mga mananambal ug mga paryente human sa usa ka responsabling pagsusi sa labing maayong kaayohan sa pasyente. Walay usa niining mga kahimtanga ang maisip nga usa ka paglapas sa Ikalima nga Sugo. Euthanasia (Kinaluoy nga pagpatay): Ang pagpatay sa mga baldado o mga pungkol nga mga tawo usa ka paglapas sa Ikalima nga Sugo. Pagpatay sa laing mga buhi nga binuhat. Ang pagpatay sa mga mananap wala maapil sa Ikalima nga Sugo. Genesis 9: 1-3 mapahayagon nga nagatugot sa paghalad sa mga mananap ingon nga kalanunon alang sa mga tawo. Bisan pa niana, ang kinabuhi sa mga dili makasulti nga mga binuhat kinahanglan usab nga respetohan. Kini 293
gikutlo gikan sa pinaambit nga kaakohan sa katawhan sa pagpatunhay sa kabuhatan. Kini maoy kaakohan sa tagsa- tagsa ka tawo sa pagrespeto sa tanang may kinabuhi. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang kinabuhi hinatag sa Dios. Siya lama ang Ginoo ibabaw sa kinabuhi ug sa kamatayon. Busa wala kini gikatugot alang sa bisan kinsang tawhana nga mokutlog usa ka kinabuhi sa tawo. (5.3.6.3) Sumala sa tiunay nga kahulogan niini, ang Ikalima nga Sugo nagdumili sa binuotbuot, dili makatarunganon nga pagula sa dugo nga makadaut ngadto sa katilingban.(5.3.6.1) Si Jesus wala magbutang og utlanan niining maong kasugoan ngadto sa literal nga pagbantay niini, kondili nagpahamatingon sa kinaiya sa sulog sa tagsa-tagsa ka mga tawo. (5.3.6.2) Ang kasugoan nga dili magpatay nagakalip usab sa mando nga pagpanalipud sa kinabuhi ug pagpatunhay sa kinabuhi. (5.3.6.3) 5.3.7 Ang Ika-unom nga Kasugoan Dili ka magpanapaw. 5.3.7.1 Kaminyoon Ang kaminyoon mao ang tibuok-kinabuhi nga panagusa tali sa usa ka lalaki ug sa usa ka babaye sigon sa gitinguha sa Dios. Kini pinasikad ibabaw sa usa ka buhat sa gawasnong pagbuot nga ipahayag diha sa usa ka makita sa tanan nga panaad sa pagkamaunongon (Mateo 19: 4-5). Ang Biblia naghulagway sa nagkalainlaing mga dagway mahitungod sa kaminyoon. Samtang ang Daang Tugon sa 294
makadaghan naghisgot sa polygamy (pakigminyo ngadto sa daghang mga kapikas, masabtan dinhi isip usa ka lalaki minyo ngadto sa pipila ka mga babaye), si Jesu-Cristo - ug uban Kaniya mao ang Bag-ong Tugon, mihatag og tin-aw kaayo nga pagayoda sa monogamy (kaminyoon ngadto sa usa lang kakapikas) ingon nga dagway sa kaminyoon nga panagpuyo sa lalaki ug babaye nga gitinguha sa Dios ug husto ngadto sa magtotoo nga Cristohanon (Mateo 19: 5-6); 1 Timoteo 3: 2, 12; 5:9). Diha na sa Daang Tugon, ang kaminyoon nahisabtan ingon nga usa ka pakigsaad nga gipanalipdan sa Dios (Proverbio 2: 17; Malaquias 2: 13-16) ug gipanalanginan pinaagi sa pag-ampo: "Ug tapus sila nagkausa, si Tobias mibangon sa higdaanan, ug miingon, 'Igsoon nga babaye, bangon, ug mag-ampo kita nga ang Dios malooy kanato.' Ug si Tobias misugod sa pagsulti, 'Bulahan Ikaw, Oh Dios sa among mga amahan, ug bulahan ang Imong balaan ug mahimayaon nga ngalan hangtud sa kahangturan; itugot nga ang mga langit magadayeg Kanimo ug ang tanan Nimong mga binuhat'" (Tobit 8: 4-5). Sa kinatibuk-an, ang managtiayon diin bisan usa lamang ka kapikas kinahanglan nga Bag-ong Apostoliko mamahimong makadawat og panalangin sa kasal diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko sigon sa ilang hangyo. Ang panalangin sa Dios adunay mga gahum nga makapahimo kanila sa pagkamainiton sa ilang umalabot. nga kinabuhi kauban ang usag-usa diha sa paagi nga gitinguha sa Dios. Kini naglakip sa tinud-anay nga pagpaningkamot sa bahin sa minyo nga managtiayon sa pagpadayon sa ilang dalan sa kinabuhi nga managkuyog diha sa gugma ug kahadlok sa Dios. Ang kaminyoon, ingon nga kini mosibo ngadto sa pagbulot- an sa Dios, maoy usa ka dagway sa pagpakig-ambit ni Cristo uban sa Iyang simbahan ug busa balaan. Kini nagaobliga sa duroha ka mga kapikas sa pagtahud ug paghigugma sa usag-usa (Mga Taga Efeso 5: 25, 25-33). Ang kaminyoon ginatagana nga dili matunaw hangtud sa kamatayon: "Busa ang sa Dios gihiusa, sa tawo dili 295
pagabulagon sila" (Mateo 19: 6). Niining maong panglantaw, gikatambag niini ang pagpanalipud ug pag-amuma sa kaminyoon. 5.3.7.2 Pagpanaw Sa mga pulong sa kadaghanan, bisan kinsa nga minyo nga tawo nga makighilawas sa usa ka tawo gawas sa iyang bana/asawa, o bisan kinsang tawo nga dili minyo nga makighilawas sa usa ka tawong minyo, nakapanapaw. Sumala sa mga pulong ni Jesus: "Apan sultihan ko kamo, nga bisan kinsa kadtong magatan-awg babaye uban sa pagka-ibog kaniya, nakapanapaw na kaniya diha sa sulod sa iyang kasingkasing" (Mateo 5: 28), "pagpanapaw sa kasingkasing" mahimong mahitabo bisan pa sa usa ka makita sa gawas nga walay ikasaway nga gawi sa kinabuhi. Kining maong kasugoan dili lamang masupak pinaagi sa aktong buhat sa pagpanapaw, apan mamahimo na sa diha nga kini magalihok na diha sa hunahuna (Marcos 7: 20-23). 5.3.7.3 Panagbulag Diha sa Bag-ong Tugon, ang pagnagbulag gisusi ingon nga sala: "Busa ang sa Dios ginahiuasa, sa tawo ayaw ipabulag" (Marcos 10: 9). Ang usa lamang nga walay labot diin ang panagbulag gikatugotan sa diha nga mahitabo nga makahimog pagpanapaw ang kaugalingong bana/asawa (Mateo 19: 9). Ang maayong balita ni Marcos nagahulagway sa pakigminyo pag-usab ngadto sa usa ka tawong bulag na sa bana/asawa ingon nga sala (Marcos 10: 11-12). Sumala pa sa dugang nga mga pamahayag diha sa Bag-ong Tugon, ang pakigbulag ug pakigminyo pag-usab samtang buhi pa sa usa ka tawong bulag sa bana/asawa maoy mga paglapas sa Ikaunom nga Sugo. Ang pakigminyo pag- usab tapus sa pakigbulag kaniadto tin-aw kaayo - hinoon adunay pipila ka mga walay labot - wala gidawat sa nag-unang mga Cristohanong kongregasyon (1 Mga Taga Corinto 7: 10-11, 39; Mga Taga Roma 7: 2-3). Ang pamahayag sa Bag-ong Tugon kalabot sa 296
panagbulag kinahanglan nga mamakit-an diha sa makasaysayanon ug katilingbanon nga kinatibuk-ang kahulogan sa karaang kalibutan: sila kapahimuslan, labaw sa tanan, aron sa pagpaumento sa kahimtang sa kababayen-an, nga kinsa adunay limitado lamang nga mga katungod. Ang babaye gikinahanglang mapanalipdan gikan sa kaugalingong gusto sa iyang bana nga pagsalikway. Ang gikahisgotan sa itaas nga mga panultihon gikan sa Biblia bisan pa niana, ang simbahan sa gihapon naga-atubang sa pangutana mahitungod sa kon unsaon man sa pagtagad sa mga tawong bulang sa bana/asawa. Dihning dapita ang kinatibuk-ang kinaugalingong mga circumstansya kinahanglan nga pagaisipon. Mahimong malisud ang paghimo og mga desisyon nga mosibo sa espiritu sa maayong balita. Kinahanglan kanunay nga pagahinudoman nga si Jesus wala makig-atubang sa katawhan diha sa espiritu sa mga gikatugotan diha sa daang pakigsaad, apan diha sa espiritu gugma ug sa grasya (Juan 8: 2-11). Sama sa uban nga sala, ang pagpanapaw ug panagbulag nagkinahanglan sa kapasayloan. Sa diha nga ang kaminyoon matapus diha sa panagbulag, kini kasagaran diha sa hitabo nga ang duroha ka mga kapikas may kalabutan niini. Ang gidak-on sa pagkasad-an sa matag-usa mamahimo nga managkalahi. Pananglitan, adunay mga hitabo diin ang usa ka kapikas mogamit og kapintas o tingali wala na magtinguha nga ipatunhay pa ang kaminyoon. Busa niini maayo alang sa duroha ka mga kapikas nga matinud-anon nga mosusi sa ilang mga kaugalingon ug magkuha sa kagamitan sa kaugalingong gawi o kinaiya ug mga matang sa gawi nga adunay kalabutan sa maong kahimtang. Ang binulag ug binulagan nga mga tawo dili sinalikway sa pagdawat sa mga sacramento. Sila adunay dapit sa kongregasyon ug ginaatiman sa ilang mga ministro sa walay pinalabi nga paagi. Ang mga tawong bulag sa bana/asawa nga may tinguha sa pakigminyo pag-usab ug nga mohanyo sa usa ka panalangin sa 297
kaminyoon makadawat niini. Aron kini sa paghatag kanila sa usa ka kahigayonan alang sa bag-ong pagsugod. 5.3.7.4 Balaang paggawi diha sa Kaminyoon Ang kaminyoon kinahanglan nga pagapasidunggan ug ang higdaanan sa panagtiayon matipigan nga "walay buling" (Mga Hebreohanon 13: 4). Ang pagpanabut nga ang lawas sa usa ka tawong natawo pag-usab mao ang dapit nga pinuy-anan sa Dios, ug usab ang kabtangan sa Labing Halangdon, mosangpot diha sa kaakohan nga magkinabuhi og usa ka balaan nga kinabuhi (1 Mga Taga Corinto 6: 19-20). Kini ikapahamtang sa kaugalingong gawi diha sa kaminyoon (1 Mga Taga Tesalonica 4: 3-4; tan-awa usab sa 13.3). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang kaminyoon mao ang panagusa tali sa lalaki ug babaye sigon sa gitinguha sa Dios. Ingon sa usa ka dagway sa pagpakig-ambit ni Cristo sa Iyang simbahan, kini gikatagana nga dili matunaw. Hinatagan niining maong kinatibuk-ang kahulogan gikatambag niini ang pagpanalipud ug pagpausbaw sa kaminyoo. (5.3.7.1) Bisan kinsang minyo nga tawo nga makiglambigit kang bisan kinsa diha sa pakighilawas gawas sa iyang bana o asawa, ug bisan kinsa nga tawong dili minyo nga adunay kalambigitan sa pakighilawas sa usa ka minyo, nakahimog pagpanapaw. (5.3.7.2) Ang paglapas niining maong kasugoan mahitabo nang daan kon ang pagpanapaw nagalihok na diha sa hunahuna. (5.3.7.2) 5.3.8 Ang Ika-pitong Kasugoan Dili ka magpangawat. 298
5.3.8.1 Ang pagpangawat sa kinatubokang gikatugotannga mga han-ay Ginadili ang pagkuha nianang gipanagiyahan sa laing tawo. Kining maong panagdili sa pagpangawat, nga ang kansang tinubdan niini mao ang Dios, maoy usa sa mga pasikaranang mga baruganan sa gikatugotan nga mga han-ay nga tawhonon ug gikapahimuslan aron sa mapaniguro ang pagpanalipud, ug pagrespito alang, sa kabtangan. Bisan pa niana, ang kasugoan sa paghigugma sa kaugalingong silingan naglambigit usab nga ang kabtangan kinahanglan nga dili pagagamiton diha sa usa ka masinahon ug inisipan nga paagi. Busa ang mga kabtangan nagpasabot usab og mga katungdanan. Sa kinatibuk-an, ang pagpangawat ginasabot ingon nga wala gikatugot nga pagpanguha sa kabtangan sa laing tawo. Kini mahimong ikapahamtang sa managsamang materyal nga mga butang ug makinaadmanon nga kabtangan. Ginadili ang dili makatarunganon nga pag-angkon o pagguba sa kabtangan sa uban. Maingon man ginadili ang pagpangilad sa uban aron sa pagdawat sa dili takus kaugalingon nga ginansya pinaagi sa ilang paghago. Ang pagkaibog sa gahum ug ginansya kinahanglan huptan nga may pagsusi. Gikinahanglan usab ang pagrespito sa dignidad ug kaayohan sa uban. 5.3.8.2 Ang pagdumili batok sa pagpangawat diha sa Daang Tugon Sa sinugdanan ang pagdumili sa pagpangawat kaniadto gitagana, labaw sa tanan, nga dili katugotan ang pagbihag og tawo alang sa pagpanapi. Ang katuyoan niini mao ang pagpanalipud sa mga tawong gawasnon nga mahimong mabihag, ibaligya, o madinakpan. Sa Israel, ang pagpamihag og tawo silutanan og kamatayon - kon itandi ngadto sa mga kalapasan sa kabtangan, nga diin ang usa makahimo sa pagbayad niini pinaagi og paghulip og mga materyal: "Siya nga magapamihag og usa ka tawo ug 299
magabaligya kaniya, o kon siya mamakit-an sa iyang kamot, pagasilutan gayud sa kamatayon" (Exodo 21: 16). Busa mao kini ang usa ka kalapasan nga kaniadto pagasilutan sa labing mapait sa tanan mamahimong ikapahamtang nga mga silot. Labaw pa niana, pagasilutan usab kaniadto ang kalapasan nga mangawat og kabtangan sa laing tawo. Ang Kasugoan ni Moises nagmando sa paghulip nga pagahimoon alang sa gikawat nga mga kabtangan. Ingon nga usa ka balaod, sa makaduha - ug diha sa labing malisud nga mga panghitabo bisan pa gani hangtud sa ikaupat ug ikalima ka mga kahigayonan - ang kantidad nga gikawat kinahanglan nga paga-ilisan (Exodo 22: 1,4,7,9). 5.3.8.3 Ang pagdili batok sa pagpangawat diha sa Bag-ong Tugon Sa Iyang pagkigsultihanay sa batan-on nga tawong datu (Mateo 19: 16-23) si Jesus mikutlo sa Ikapito nga Sugo. Diha sa Marcos 7: 20-23, ang Ginoo mihulagway sa pagpangawat ingon nga usa ka sala, nga adunay ugat niini diha sa mga kasingkasing sa mga tawo ug nakapahugaw kanila. Niining maong mga hinubay, ang Ikaptio nga Sugo gihubad diha sa naandan nga mga pulong sa Daang Tugon. Diha sa Juan 10: 1 ang Ikapito nga Sugo gipadayon ug gituboy ngadto sa usa ka espirituhanong angang: "Sa pagkatinuod, sa pagkatinuod, magaingon Ako kaninyo, nga ang tawo nga mosulod sa toril nga dili moagi sa pultahan kondili mokatkat sa laing kaagian, kana siya kawatan ug tulisan.". Kini moay usa ka kapakisayran alang niadtong si kinsa nagatudlo sa uban nga motoo sa mini nga mga pagtulon-an. Sila mga kawatan ug mga tulisan nga si kinsa namuhat ingon nga mga lobo, nga nangitag tukbonon taliwala sa mga magtotoo, ug nagasulay sa pag-agaw kanila gikan sa panon ni Cristo (Mga Buhat 20: 29). 5.3.8.4 Nagkalain-laing matang sa pagpangawat 300
Bisan pa man nga ang pagpangawat diha sa literal nga pagsabot mahitabo sa diha nga ang materyal o kabtangan nga iya sa kinaadman pagakuhaon gikan sa uban, adunay lain usab nga mga dagway sa pagpangawat. Pananglitan, ang pangpanglimbong mamahimo usab nga ikasibo sa pagpangawat sumala sa kahulogan sa Ikapito nga Sugo. Ang panghitabo nga giasoy diha sa Lucas 19: 1-10 makapadan-ag niining bahina. Ang katigayonan sa maniningil og buhis nga si Zaqueo kaniadto dili diyutay ang gidahanon nga natapok pinaagi sa pagpanglimbong. Tapus si Jesus miadto sa iyang balay, ang maniningil sa buhis misaad: "Tan-awa, Ginoo, ang katunga sa akong kabtangan ihatag ko sa mga kabus; ug kon ugaling diha man kanilay akong gikalimbongan ug bisan unsa, igauli ko kini sa ikaupat ka pilo." (Lucas 19: 8). Kining maong pananglitan nagapadungtong sa panghunahuna sa pagpangawat nga labi pa diha dapit sa kalambigitan tali sa duroha ka mga tawo: kini naglakip usab sa hataas nga tubo sa pagpahulam og salapi, pagpahimulos sa pagkadimalas sa laing tawo, dili hustong paggamit, pagpanghukhok. Ang pagpanglimbong, pagikyas sa buhis, pangurakot, ug ang pagusik-usik og salapi nga gisalig sa pag-atiman sa usa mahulog usab niining bahina. Busa ang Ikapito nga Sugo maoy usa ka panambagon nga dili manghilabot o magpakunhod sa kabtangan sa laing tawo nga dili makatarunganon, ni sa pag-agaw kaniya sa kadungganan, sa maayong ngalan, o sa tawhonong katakus sa pagtahud. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ginadili ang dili hustong paggamit sa mga kabtangan sa kaugalingong silingan diha sa bisan unsang matang sa paagi. (5.3.8.1) Ang Ikapito nga Sugo mao usab ang usa ka panambagon sa dili paglapas ibabaw sa kadungganan, maayong ngalan, o tawhanong pagtahud sa kaugalingong silingan.(5.3.8.4) 301
5.3.9 Ang Ika-walong Kasugoan Dili ka magsaksi og bakak batok sa imong isigkatawo. 5.3.9.1 Ang unang kahulogan Sa sinugdanan, ang Ikawalo nga Sugo may kalabautan ngadto sa bakak nga mga pamahayag nga ginahimo sa hukmanan. Alang sa mga Israelinhon, ang "silingan" (tan-awa sa 5.2.2) kaniadto sa kinatibuk-an bisan kinsa nga ilang mahimamt sa matag-adlaw nga kinabuhi. Managsama ang bakak sumbong ug dili-matuod nga pagpamatuod giisip nga "bakak nga saksi". 5.3.9.2 Mga pananglitan sa mini nga saksi sa panahon sa Daang Tugon Sa diha nga magatubang og mga kaso nga naglambigit sa silot nga kamatayon sa Israel sa panahon sa Daang Tugon, labing menos duroha ka mga saksi ang ipatawag sa hukmanan (Numeros 35: 30). Kon kini magapasangil sa mga sinumbong ginamit ang mga bakak nga pagpamatuod, siya, nga gihatag sa katugbang nga hukom, pagapatyon bisan pa sa iyang pagkawalay sala (1 Hari 21). Kon ugaling, bisan pa niana, masuta sa hukamanan nga ang usa ka saksi naghatag diay sa bakak nga pagpamatuod, nan kini nga saksi maoy makadawat sa silot nga unta pagadawaton sa sinumbong kon siya hingkaplagan nga sad-an (Deuteronomio 19: 18-19). Diha sa kaalam nga mga sinulat sa Judio, ang pagdalag bakak nga mga saksi maoy kauban sa pagpamakak sa kinatibuk- an: "Ang usa ka bakakon nga saksi dili makagawas sa silot, ug kadtong mamulong sa kabakakan mahanaw" (Proverbio 19: 9). 5.3.9.3 Mga pananglitan sa mini nga saksi sa panahon sa Bag-ong Tugon Sa subli-subli si Jesu-Cristo mihatag og kapakisayran ngadto sa Ikawalo nga Sugo (pananglit. Mateo 19: 18). Iyang gipunting nga 302
ang palapas niining maong kasugoan moay usa ka pagpahayag sa usa ka dili hustong kinaiya ug nga kini makapahugaw sa usa ka tawo (Mateo. 15: 18-19). Sa ingon man ang Anak sa Dios gikinahanglan nga makasinati kon unsa diay ang mapasanginlan og bakak nga saksi: ang Iyang silot nga kamatayon maoy gisangputan sa maong bakak nga mga pagpamatuod (Mateo 26: 57-66; Lucas 23: 2). Bisan tapus sa kamatayon, ang labawng sacerdote ug mga anciano mipatuyok na usab og lain nga bakak (Mateo 28: 11-15). Si Jesu- Cristo, "ang Kasaligan og Tinuod nga saksi" (Pinadayag 3: 14), miantus sa mga bakak sa bakakon nga mga saksi uban sa harianong pagtahud. 5.3.9.4 Mini nga Saksi Karon - pagdumili batok sapag- pamakak ug pagpanglibong Ang tanang mini nga saksi usa ka bakak. Diha sa usa ka halapad nga kaisipan, ang Ikawalo nga Sugo mamahimong pagasabton isip usa ka pagdumili batok sa bisan unsang dili matarung nga paggawi (Levitico 19: 11) Tungod sa pagkadili-hingpit nga napanunod sa mga tawo, walay usa nga molampus gawas sa kamatuoran. Hinonoa, sa dihang labi pa ka makugihon ang usa tawo sa pagsunod ni Cristo, labi pa siyang magsulti ug mamuhat diha sa usa ka matinuoron nga paagi. Si Apostol Pablo nagatambag: "Tungod niini hukasa gikan kaninyo ang kabakakan, 'ug ang tinuod kinahanglan maoy isulti ninyo sa iyang silingan'" (Mga Taga Efeso 4: 25). Ang pagsulti sa kamatuoran ngadto kaugalingong silingan wala, hinoon, nagpasabut nga ang matag-usa sa matag panghitabo mamahimo o gikinahanglan nga mobadlong sa iyang isigkatawo sa dili kahimut-anan nga mga kamatuoran. Daghanang kadaut ang mamahimong mosangpot kon adunay usa nga dili mohunong sa pagsalikway sa mga kasaypanan nga nahimo sa mga palibot. Gani bisan ang Ikawalo nga Sugo nailalum sa baruganan sa paghigugma sa kaugalingong silingan. Busa ang dakung pag- amping gikinahanglang pagaisipon sa pagsulti ngadto - ug 303
mahitungod - sa uban. Sumala pa, ang Proverbio nag-ingon nga ang "Ang mini nga saksi nga nagsultig bakak, maoy dulomtanan sa Dios. Kini tinuod usab alang sa "usa nga nagpugas ug panagbingkil diha sa kaigsoonan." 5.3.9.5 Lain pang mga pagsupak sa Ikawalong Kasugoan Ang matag-usa giawhag sa pagpaningkamot alang sa pagkamatuod ug pagkatinudanon. Ang atong gawi sa katilingban ug patigayonan kinahanglan usab nga mapinahiluna pinaagi sa Ikawalo nga Sugo. Gawas sa paghatag ug bakak nga pagpamatuod sa husgado ug walay ulaw nga pagpamakak, ang maputi nga mga pagpamakak, mga katunga nga kamatuoran, mga pamahayag nga gitagana aron sa pagtabon sa tinuod nga mga kamatuoran, ug ang pagbutangbutang mga paglapas sa Ikawalo nga Sugo. Maingon man usab sa pagpanghambog, mga pagpalabaw, pagkamalimbongon ug pagkahipokrito, pagpakaylap og mga dinungogdungog, pagdaut sa maayong dungog, ug pagulogulog maoy mga pagpahayag sa pagkadili matinudanon. 5.3.9.6 Mini ug Matuod nga saksi diha sa Espirtuhanong kahulogan Ang tulo ka persona nga Dios mao ang kahupnganan sa kamatuoran (Juan 17: 17; 14: 6; 16: 13), samtang ang Yawa mao ang amahan sa mga bakak (Juan 8: 44. Ang matuod nga saksi sa Espiritu Santo nagabarug nga kasupak sa iyang bakak nga mga saksi. Ang mga Cristohanon giawhag sa paghatag og matuod nga saksi pinaagi sa pagtotoo sa maayong balita, pagmantala niini, ug sa paggawi sa ilang mga kaugalingon sumala niini. 304
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sa sinugdanan ang Ikawalo nga Sugo gikapahamtang lamang sa pagdalag mini nga pagsaksi diha sa husgado sa balaod. Managsama ang bakak nga pasangil ug dili matuod nga pagpamatuod pagaisipon ingon bakak nga pagsaksi. (5.3.9.1) Ang tanang mini nga pagsaksi usa ka bakak. Diha sa gipalapadan nga kaisipan, ang Ikawalo nga Sugo mahimo usab nga sutaon ingon nga usa ka pagdumili batok sa bisan unsang gawi nga dili matinudanon. (5.3.9.4) Ang mga Cristohanon gikinahanglan nga mohatag og matinudanong pagpamatuod pinaagi sa pagtotoo sa maayong balita, sa pagmantala niini ngadto sa uban, ug sa pagkinabuhi og pamaagi sa kinabuhi nga sumala niini. (5.3.9.6) 5.3.10 Ang Ika-siyam ug Ika-napulo nga Kasugoan Dili ka maibog sa balay sa imong isigkatawo. Dili ka maibog sa asawa sa imong isigkatawo, ni sa iyang sulogoon nga lalake, ni sa iyang sulogoon nga babaye, ni sa iyang vaca, ni sa iyang asno, ni sa unsang butanga nga iya sa imong isigkatawo. 5.3.10.1 Managlahi nga mga pamaagi sa pag-ihap ug mga hubad Ang katapusang duha ka Napulo ka mga Kasugoan duol kaayong nagkasumapay sa usag usa kon hisgotan ang sulod. Sa kanunay sila giihap isip ang Ikanapulo nga Sugo, pananglitan sa Judaismo, samtang sila kanunay nga gibulag diha sa ikasiyam ug ikanapulo nga mga Kasugoan sa Cristianismo. Adunay nagkalainlaing mga hubad niining duha ka mga kasugoan. Sa Exodo 20: 17, ang balay sa kaugalingong silingan 305
giuna paghisgot, samtang diha sa Deuteronomio 5: 21 unang gihisgutan ang iyang asawa. 5.3.10.2 Pagkamaibugon - ang hinungdan sa sala Ang kinalawman nga bahin sa Ikasiyam ug Ikanapulo nga mga Kasugoan mao ang pamahayag: "Dili ka maibog ..." Kini wala magadumili sa matag-usa ug kada dagway sa tawhonong tinguha, ang masal-anon nga kailibgon sa asawa o kabatangan sa kaugalingong silingan lamang. Ang maong tinguha - sama sa paglapas sa daghang uban pa nga mga kasugoan - nagalapas sa sugo sa paghigugma sa kaugalingong silingan (Mga Taga Roma 13: 9). Sukad pa sa sinugdanan sa kapanahonan, si Satanas misulay na sa pag-agni sa katawhan ngadto sa pagpakasala pinaagi sa pagpukaw sa tinguha ug pangibog sa mga ginadili nga mga butang (Genesis 3: 6). Si Adan ug si Eva minunot niining maong tinguha ug nahulog ngadto sa sala pinaagi sa ilang pagkamasinupakon sa sugo sa Dios. Ang mga sangputanan gihulagway ni Santiago 1: 15: "Ug ang pangibog, sa makapanamkon na, magapahimugsog sala, inig ka gulang na, manganak og kamatayon." Ang pagkamaibugon - nasabtan ingon nga masalanong kahidlaw - nagagikan sulod sa tawo. Kini maoy makaingon sa pagtungha sa mga hugaw nga mga hunahuna. Kon dili gani kini masanta, kining maong masalanong hunahuna mamahimo unyang usa ka binuhatan. Kini nahimong tin-aw diha sa mga pulong sa Anak sa Dios. "Kay gikan sa kasingkasing nagagula ang dautang mga hunahuna, mga pagbuno, mga pagpanapaw, pakighilawas, pangawat, bakak nga pagsaksi, mga pagpasipala" (Mateo 15: 19). Ang kinatung-an sa Ikasiyam ug Ikanapulo ka mga Sugo mao ang pahayag:"Dili ka maibug..." Kini wala magadili sa matag-usa ug kada porma sa tawhanong tinguha, an masal- anon lamang nga kailibgon sa asawa o katigayonan sa silingan sa usa. Ang maong tinguha-sama sa mga pagla- pas sa daghang 306
uban pa nga mga kasugoan - magasupak sa kasugoan sa paghigugma sa silingan (cf. Roma 13:9) Sukad sa sinugdanan sa kapanahonan, si Satanas misulay sa pagdani sa katawhansa pagpakasala pinaagi sa pagpukaw satinguha ug kailibgon sa guidili nga mga butang (cf. Genesis 3: 6). Si Adan ug si Eva minunot niining maong tinguha ug nahulog ngadto sa sala trungod sa ilang pagsupak sa sugo sa Dios. Ang mga sangputanan gihulagway diha sa Santiago 1: 15: "Ug ang pagpangibog sa makapanamkon na, magapahimugsog sala, inigkagulang na, manganak ug kamatayon." Ang pagkaibug - gisabut ingon nga masal-anong kahidlaw - nagagikan sa sulod sa tawo. Kini maoy hinungdan sa mahugawng mga hunahuna nga moabut. Kon kini dili masant, kining masal-anon nga hunahuna mabalhin ngadto sa usa ka binuhatan. Kini nahimong tin-aw diha sa mga pulong sa Anak sa Dios:"Kay gikan sa kasingkasing nagagula ang dautang mga hunahuna, mga pagbuno,, mga pagpanapaw, pakighilawas, pagpa-ngawat, bakak nga saksi, mga panamastamas" (Mateo 15: 19)." Ang Ikasiyam ug ang Ikanapulo nga mga Sugo naggahin sa tawo ug kaakohan sa pagbantay sa kaputli sa ilang mga kasingkasing. Kini naglakip sa pagsalikway sa bisan unsa nga tentasyon sa paghimog sala. 5.3.10.3 Pagkaibog sa kapikas (asawa o bana) sa silingan Diha sa Daang Tugon, si David ug si Batsheba naghatag og usa ka dayag nga pananglitan sa kung asa makahatud ang pagtinguha sa asawa sa kaugalingong silingan, nga sa nasayran na nga pagpanapaw, bakak, ug pagpatay (2 Samuel 11). Ang Anak sa Dios naghisgot usab sa kalabutan sa usag usa tali sa pagkaibog sa asawa sa kaugalingong silingan ug pagpanapaw (Mateo 5: 27-28). Diha sa Cristohanong salabutan, ang kasugoan sa dili pagkaibog sa asawa sa kaugalingong silingan nagadumili usab sa usa ka babaye sa pagtinguha sa bana sa iyang silingan. Kon kining 307
pagkaibog matumong diha sa bana/asawa sa laing tawo, kini nagadalag usa ka kalapasan sa sugo sa Dios. Niining maong kaisipan, ang 1 Juan 2: 16-17 mamahimo usab nga sabton isip usa ka pasidaan batok sa pagkamaibogon: "Kay ang tanan nga anaa sa kalibutan - ang pangibog sa unod, ang pangibog sa mata, ang pagpagarbo sa kinabuhi - dili gikan sa Amahan kondili sa kalibutan. Ug ang kalubutan nagakahanaw, ug ang pangibog niini." 5.3.10.4 Pagkaibog sa kabtangan sa silingan Sa panahon sa Kasugoan ni Moises, ang balay sa usa ka tawo, kaumahan, ug kahayopan nagapaila sa iyang mga katigayonan - maingon man sa iyang asawa, sulogoon nga lalake, ug sulogoon nga babaye. Ang maong sugo nagadili sa pagkaibog sa kabtangan sa kaugalingong silingan. Ang maong pagkaibog makahatud ngadto sa kahakog ug halus nagagikan kanunay sa pagkasina. Ang pagkaibog magatukmod sa hakogan ngadto sa pagpang-agaw sa kabtangan sa uban sa walay pag-isip alang kanila. Kaniadto sa kanunay ang kabus pagapahimuslan sa mga dili mapugngan nga kadalo sa gamhanan. Ang dili maihap nga mga gubat nangahitabo usab niining maong paagi. Sumala sa Ecclesiastes 5: 10, ang kadalo, sama sa pagkamahigugmaon og salapi, walay kinutoban, ug dili gayud matagbaw. Si Apostol Pablo nagatawag sa maibogon "tigsimbag mga diosdios" (Mga Taga Efeso 5: 5) ug nagahulagway sa paghigugma salapi ingon nga "maoy ugat sa tanang matang sa kadautan" (1 Timoteo 6: 10-11). 5.3.10.5 Pagbuntog sa masal-anong tinguha Ang Mga Taga Galacia 5: 19-25 nagapamahayag nga ang masal- anong tinguha magabutyag sa kaugalingon niini diha sa masal- anon nga gawi, diha sa "mga buhat sa unod", nga dayon gihulagway sa paagi nga makasubo nga pagsaysay. Ang mga Cristohanon, hinonoa, gikinahanglan nga molikay sa maong sala: "Ug ang mga iya ni Cristo Jesus nagalansang sa ilang unod diha sa krus dala ang mga pangibog ug mga tinguha niini." Si Apostol Pablo nagasugo 308
sa maong tulomanon: "Kon kita nangabuhi man diha sa Espiritu, nan, kinahanglan managgawi usab kita diha sa Espiritu." Sa "paglakaw diha sa Espiritu" nagapasabot sa pagdalag bunga nga bunga sa Espiritu Santo, nga mao ang, "gugma, kalipay, kalinaw, pailub, pagkamapuangoron, pagkamaayo, pagkamatinumanon, kaaghop, pagpugong sa kaugalingon." Dinhing dapit ang pulong pagpugong sa kaugalingon naghatag og kasayoran sa pagdumili sa kaugalingon nga madayag sa kaugalingon niini diha sa pagkadili mapalabilabihon ug paglikay. Kining maong hiyas makapahunong sa nagatubo pa lamang nga tinguha gikan sa pagsaka niini ngadto sa pagkamaibogon. Ang mga Cristohanon gitambagan nga managgawi sa ilang mga kaugalingon sumala sa ilang pagtawag ug sa pagsukol sa masal-anong tinguha "ingon nga mga anak nga masinugtanon, ayaw na kamo pagpahiuyon sa mga pangibog nga diha kaninyo kaniadto sa panahon nga wala pa kamoy alamag, apan maingon nga balaan man Siya nga nagtawag kaninyo, kinahanglan kamo usab magmabalaanon sa tanan ninyong paggawi" (1 Pedro 1: 14- 15). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang katapusang duha ka Napulo ka mga Kasugoan duol kaayong nagkasumapay sa usag usa kon hisgotan ang sulod, ug sa kanunay sila giihap isip ang Ikanapulo ka Sugo. Ang kinalawman nga bahin sa mensahe nga managsamang anaa sa duha mao ang masal-anon nga tinguha sa asawa o mga katigayonan sa laing tawo. (5.3.10.1; 5.3.10.2) Ang Ikasiyam ug Ikanapulo nga mga Sugo nagsugo sa mga tawo sa tulomanon sa pagmatngon sa pagkaputli sa ilang mga kasingkasing. (5.3.10.5) 309
310
310 Ika-6 nga Hugna Ang simbahan ni Jesu-Cristo
6 Ang simbahan ni Jesu-Cristo Ang simbahan ni Jesu-Cristo natukod ibabaw sa kalibutan pinaagi mismo sa Ginoo. Sulod niini ang kaluwasan nahimo nang maagian sa mga tawo. Sulod niini ang mga tawo magadalag pagsimba ug pagdayeg ngadto sa Dios. 6.1 Mahitungod sa pulong "simbahan" Ang pulong "simbahan" gikuha gikan sa Gresyahanon kyriake ("gipanagiyahan sa Ginoo"). Ang Bag-ong Tugon migamit sa pulong ekklesia ("kadtong mga tinawag"). Ang pulong ekklesia mamahimong hubaron ingon nga "panagkatigum", "kongregasyon", o "simbahan". Sa kinatibuk-ang pagkasulti, ang pulong "simbahan" adunay nagkalainlaing mga kahulogan. Sa laing bahin mahimo kining mapasabot ingon nga usa ka Cristohanong balay sa Dios ingon nga usa ka dapit nga tigumanan alang sa mga magtotoo. Sa laing bahin kini mahimong kapakisayran sa usa ka panagtigum sa katawhan sa Cristohanong pagtoo. Ang mga nagasunod nga mga pamulong naghatag og kasayoran ngadto sa "simbahan" ingon nga usa ka butang sa pagtoo. Kadtong mga tawo nga si kinsa nahisakop ngadto sa Simbahan ni Cristo nga ginapagtawag sa Dios alang sa walay katapusan nga pakiguban Kaniya, nga mao ang pagpakiguban sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo. Ang gitutukan nga punto sa kinabuhi nga iya sa simbahan mao ang balaang serbisyo. Diha sa taliwala sa simbahan, si Jesu-Cristo naga-andam sa Iyang pangasawonon nga kongregasyon pinaagi sa mga Apostoles alang sa Iyang hinanali nga pagbalik ug ang "kasalan didto sa langit". 6.2 Kapasikaranan sa Biblia Sa usang bahin, ang katuyoan sa simbahan ni Jesu-Cristo mao ang paghimo sa kaluwasan ug sa walay katapusan nga pakigambit 312
uban sa tulo nga persona nga Dios kaagian sa katawhan ug, sa laing bahin, sa pagdalag pagsimba ug pagdayeg ngadto sa Dios. 6.2.1 Mga pakisayranan sa Daang Tugon sa simbahan ni Jesu-Cristo Tapus sa pagkahulog ngadto sa sala, ang mga tawo dili na makahimo sa pagpabilin diha sa laktod nga pagpakigambit uban sa Dios. Gikinahanglan nga mobiya sila sa pinuyanan nga diin ang Dios mihatag kanila sa pakigtagbo mismo sa Iyang kaugalingon. Pinaagi sa sala, ang katawhan nahulog nga tukbonon sa kamatayon. Ang Dios nagatinguha sa paglukat sa mga tawo gikan sa kahimtang sa pagkadugta ngadto sa kamatayon, paghatag kanila sa kaluwasan, ug pagtugot kanila sa paghupot sa walay katapusan nga pakigambitay uban Kaniya. Sukad pa sa sinugdanan, ang Dios nagsangkap alang sa katawhan. Diha sa ilang pagpapahawa gikan sa Tanaman sa Eden, ang Magbubuhat nagbisti kanila ug misaad sa usa nga kaliwat sa babaye nga mobuntog sa magtitintal (Genesis 3: 15). Ang pag-ila nga ang katawhan magaagad lamang sa Dios gipahayag nga subli subli diha sa Daang Tugon. Kini makakita og laktod nga pagpahayag diha sa pagtukod sa mga altar ug mga halad sa pagsakripisyo. Sa pagdagan sa panahon, ang sala nahimong kusganon kaayo, ug ang katawhan labi pa nga nitalikod gikan sa Dios. Tungod niining maong katarungan, ang Dios mibuot sa paglaglag kanila sa lunop, usa ka balaang paghukom. Ang Dios mihatag og grasya kang Noe ang sa iyang panimalay. Sila naluwas diha sa arka. Ang Dios mihimog usa ka pakigsaad kanila diin Siya nanaad nga ang tanang mga kaliwatan sa tawo nga pagatipigan Niya sila ug maga- atiman kanila. Iyang gihatag ang balangaw ingon nga usa ka timailhan niining maong pakigsaad. Kining maong mga panghitabo usa nang daan ka kapakisayran sa buhat sa Dios sa kaluwasan nga sa kaulahiay pagadalhon diha sa simbahan ni Cristo: ang Dios milambigit sa Iyang kaugalingon ngadto sa katawhan, miatiman ug 313
nagapanalipod kanila, ug midala kanila ngadto sa Iyang pakigsaad. Ang kaluwasan sa arka mapahayagong gipasabot diha sa 1 Pedro 3: 20-21 ingon nga usa ka panag-ingnan alang sa bautismo, nga diin ang kaluwasan moepekto diha sa bag-ong pakigsaad. Ingon nga sangputanan, ang Cristohanong tradisyon nagasabot sa arka ingon nga usa ka hulagway alang sa simbahan ni Cristo. Ang pakigsaad ni Noe naglangkob sa tanang mga tawo. Pinaagi sa pagpili sa Dios kang Abraham, usa ka lain pang pakigsaad ang gitukod sa Dios, nga nagtawag kang Abraham ug sa iyang mga kaliwat ngadto sa usa ka pinasahi nga kalambigitan sa Dios: nahimo silang mga pinili nga katawhan sa Dios. Ang tima-ilhan nga makita sa gawas niining maong pakigsaad mao ang circumsisyon. Kining maong pakigsaad gidawat ni Isaac ug ni Jacob. Sa diha nga Moises nakadawat sa Napulo ka mga Sugo gikan sa Dios ibabaw sa Bukid sa Sinai ug mipasa kanila ngadto sa katawhan sa Israel pinaagi sa sugo sa Dios, ang Dios mipadayag sa Iyang pagbulot-an diha sa dagway sa usa ka balaod. Kini gimantala ngadto sa usa ka pinasahi nga panagkatapuk, usa ka kongregasyon. Ang kasugoan naghatag og kahulogan sa kalambigitan tali sa mga tawo ug sa Dios, maingon man sa ilang kalambigitan sa usag usa. Kini nagtukod og mga pamalaod alang sa hustong balaang serbisyo. Ang gikahisgutan nagbaton og sulondon nga sakripisyo nga pagahimoon pinaagi sa mga kaparian diha sa tabernakulo, dugang pa sa pagsimba, dakung gugma ngadto, sa Dios pinasikad sa tawo pinaagi sa pag-ampo, pagpanghimatuod, ug pagkamasinugtanon. Ingon nga katawhan nga gipili sa Dios, ang Israel ginapangtawag alang niining balaang serbisyo. Kining mga elemento sa daang pakigsaad nagapunting usab kang Jesu-Cristo ug sa pagkatukod sa simbahan: ang daang pakigsaad nagapunting ngadto sa bag-ong pakigsaad, ang timri nga circumsisyon sa daan nga pakigsaad nagapunting ngadto sa bautismo, ang pagmantala sa balaang pagbuot nagapunting ngadto sa pagsangyaw sa pulong sa Dios, ang sacripisyong pag- alagad sa sacerdote nagapunting ngadto sa Balaang Panag-ambit 314
ug ang pagministeryo niini pinaagi sa gikatugotan nga ministeryo, ug ang pag-ampo ug pagpanghimatuod nagapunting ngadto sa pagsimba sa tulo ka persona nga Dios diha sa Cristohanong balaang serbisyo. Ang balaang serbisyo sa Daang Tugon adunay kinatung- an nga bahin niini diha sa templo sa Jerusalem, diin kini ginasaulog sa pinahaluna nga paagi. Didtong dapita diin ang balay sa Ginoo nagtindog, ug didtong dapita diin ang katawhan nanagdungan sa pagduol aron sa pagdayeg sa Dios (Salmo 122) ug sa pagdala Kaniya og mga sakripisyo. Kini nausab sa pagkagun-ob sa templo ug sa nagapanghinabo nga pagkabinihag sa katawhan sa Israel sa Babilonia. Niining mga panahona, ang mga Judio nanagkatigum diha sa mga sinagoga alang sa balaang serbisyo, diin ang pulong sa Dios - ang balaod - ginabasa nga makusog ug ginahubad. Hinoon, ang serbisyong pagsakripisyo dili mamahimo didto. Dinhing dapita, kining maong mga balaang serbisyo kulangan. Bisan sa diha na nga natukod pagbalik ang templo sa Jerusalem human nga gihinginlan gikan sa Babilonia, ug sa diha nga ang serbisyong pagsakripisyo nahimong mamahimo na pag-usab, ang mga magtotoo padayon nga nagakatigum alang sa balaang serbisyo diha sa mga sinagoga, nga diin ang pagmantala sa pulong maoy gitutukan nga elemento. Kini nagapulos ingon nga usa ka kapakisayran ngadto sa Bag-ong Tugon, diha sa kinataliwad-an nga diin si Jesu-Cristo anaa isip ang Pulong nga nahimong tawo (Juan 1: 1). Ang sulat ngadto sa mga Hebreohanon nagahubad sa daang pakigsaad sa balaod niini, serbisyong pagsakripisyo, pagcircumsisyon, ug ang pagkasacerdote ingon nga usa ka "anino" - nga maoy ginapaabot - sa bag-ong pakigsaad (Mga Hebreohanon 8: 5; 10: 1). Ang usa ka anino dili usa ka butang sa kaugalingon niini - kini gitumong lamang ngadto sa butang. Ang daang pakigsaad dili mao ang hingpit gipasiugdanan sa Dios alang sa kaluwasan, apan hinoon ang bag-ong pakigsaad nga gitukod ni Jesu-Cristo. Busa ang pinili nga katawhan sa daang pakigsaad daan nang gipasidan-an nianang mamahimo unyang kamatuoran diha 315
sa katawhan sa Dios sa bag-ong pakigsaad, diha sa simbahan ni Cristo. 6.2.2 Ang sinugdanan sa simbahan ni Cristo Ang matag butang nga sa simbahan, ug matag butang nga diin kini gipasukad, adunay sinugdanan niini diha pagkatawo ug mga binuhatan ni Jesu-Cristo, nga ang managsamang mao ug ang nagadala sa kulawasan, "Apan sa pag-abut na sa tukma nga panahon, ang Dios mipadala sa Iyang Anak nga natawo ug babaye, natawo ilalum sa kasugoan, aron sa pagtubos sa mga nailalum sa kasugoan, aron kita managdawat sa pagkasinagop ingon nga mga anak" (Mga Taga Galacia 4: 4-5). Si Jesus, ang Anak sa Dios, nahimugso ingon nga usa ka tawo diha sa pinili nga katawhan sa Dios sa daang pakigsaad. Ang Dios nahimong Tawo - Siya misulod sa tawhonong kasaysayan ug nahimong bahin niini. Siya nagtawag sa mga tawo sa pagsunod Kaniya, nagtigum og mga tinun-an, nagsangyaw sa gingharian sa Dios, nagpadayag sa Iyang kaugalingon - pananglitan, diha sa Wali ibabaw sa Bungtod - ingon nga maghahatag sa kasugoan, nangayo og masakiton, nagpakaon sa gigutom, nagbanhaw sa mga patay, nipasaylog mga sala, ug misaad ug mipadala sa Espiritu Santo. Ang pagpakatawo sa Dios diha kang Jesu-Cristo mao ang importante nga unang gikinahanglan alang sa pagtungha sa simbahan. Ang tanan nga lain pang mga panghitabo nga may kalabutan sa kapasikaranan sa simbahan gipabarug ibabaw, ug gikuha gikan, niining maong panghitabo: ang pagpili sa mga Apostoles (Lucas 6: 12-16), ang pagkatukod sa katungdanan ni Pedro (Mateo 16: 18), ang pagpasiugda sa Balaang Panag-ambit (Mateo 26: 20-29), ang kamatayon ug pagkabanhaw ni Jesu- Cristo, ug ang daku nga katungdanan (Mateo 28: 19-20). Ang unang makasaysayanon nga pagpadayag sa simbahan ni Cristo nahitabo sa Pentecostes, uban sa pagbubo sa Espiritu Santo. Si Apostol Pedro nagsangyaw sa diha sa gahum sa Espiritu Santo ug mitungha ang unang kongregasyon. Ang bautismo, kapasayloan sa mga sala, ug ang pagdawat sa gasa Espiritu Santo 316
maoy mga elemento nga kabahin sa kaluwasan diha sa dalan paingon sa katubsanan (Mga Buhat 2: 38). Ang unang mga Cristohanon "malig-on nga milahutay sa pagpaminaw sa pagtulon- an gikan sa mga Apostoles ug pakigambitay, sa pagpikaspikas sa tinapay, ug sa mga pag-ampo" (Mga Buhat 2: 42). Kining maong mga ilahanan importante alang sa simbahan ni Cristo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang simbahan ni Cristo natukod ibabaw sa kalibutan pinaagi mismo sa Iyang kaugalingon. (6) Ang pulong nga "simbahan" gigamit aron sa paghulagway sa usa ka Cristohanong dapit nga simbahanan, usa ka lokal nga parokya, o usa ka Cristohanong denominasyon. Diha sa teyolohikal nga kinaadman, bisan pa niana, ang maong pulong naghatag og kasayoran sa simbahan ni Jesu-Cristo. (6.1) Kadtong mga tawo nga nahisakop sa simbahan ni Jesu-Cristo ginapangtawag sa Dios alang sa walay katapusan nga pagpakig-ambit Kaniya. (6.1) Ang katuyoan sa simbahan ni Jesu-Cristo mao ang, sa usang bahin, paghimo sa kaluwasan ug walay katapusan nga pakigambitay sa Dios mamahimong kaagian sa mga tawo ug, sa laing bahin, ang pagdalag pagsimba ug pagdayeg ngadto sa Dios. (6.2) Daan na diha sa Daang Tugon nga adunay daghang mga kapakisayran ngadto sa simbahan ni Cristo. (6.2.1) Ang sulat ngadto sa mga Hebreohanon nagahubad usab sa daang pakigsaad - sa baload niini, serbisyong pagsakripisyo, pagcircumsisyon, ug ang pagkasacerdote - ingon nga usa ka "anino", nga mao ang, usa ka pagpaabot, sa bag-ong 317
pakigsaad. Ang daang pakigsaad daan nang nagpahibalo nianang mamahimo unyang kamatuoran diha sa simbahan ni Jesu-Cristo diha sa bag-ong pakigsaad. (6.2.1) Ang matag butang nga sa simbahan, matag butang nga diin kini gipasukad, adunay tinubdan niini diha pagkatawo ug mga binuhatan ni Jesu-Cristo. Ang pagpakatawo sa Dios diha kang Jesu-Cristo mao ang importante nga unang gikinahanglan alang sa pagtungha sa simbahan. (6.2.2) Diha sa kasaysayan ang simabahan ni Cristo unang napadayag diha sa Pentecostes uban sa pagbubo sa Espiritu Santo. (6.2.2) Ang unang mga Cristohanon malig-on nga milahutay sa pagpaminaw sa pagtulon-an gikan sa mga Apostoles ug pakigambitay, sa pagpikaspikas sa tinapay, ug sa mga pag- ampo. Kining maong mga ilahanan importante alang sa simbahan ni Cristo. (6.2.2) 6.2.3 Mga dagway alang sa simbahan ni Jesu-Cristo diha sa Bag-ong Tugon Ang Bag-ong Tugon wala mohatag og usa ka kinaugalingong binatunan nga doktrina sa simbahan. Hinoon, adunay, pipila ka mga paghulagway ug mga pananglitan diin pinaagi niini ang kinaiya sa simbahan gipadayag. Matag-usa niining maong mga hulagway naghatag og kasayoran ngadto sa usa o pipila ka mga tima-ilhan sa simbahan. Kining maong mga hulagway mamahimong hubaraon sa nagkalainlaing mga paagi. Bisan pa man ang Biblia migamit kanila sa dili makanunayong paagi. 6.2.3.1 Ang lawas ni Cristo Ang hulagway sa simbahan ingon nga lawas ni Cristo nagasakop og usa ka sentrong nahimutangan. Kini kanunay nga ikapahamtang 318
niadtong si kinsa, pinaagi sa bautismo, pagtoo, ug pagpanghimatuod, nahisakop kang Jesu-Cristo. Diha sa Mga Taga Roma 12: 4-5, ang mga magtotoo gihulagway ingon nga "mga sakop" sa usa ka lawas ni Cristo. Kining maong hulagway nagakutlo sa usa ka sagad nga pasumbingay niadtong mga panahona, nga diin ang estado gintan-aw ingon nga usa ka lawas nga may kinabuhi ug ang tagsa-tagsa ka tawo ingon nga usa ka sakop niini. Ang mga gasa sa tagsa-tagsa ka tawo sa kongregasyon nagkadaiya, maingon man sa ilang mga tulomanon. Bisan pa niana, silang tanan nadugtong sa usag usa ug nagalagad sa usag usa. Sumala pa ang simbahan maoy usa ka lawas nga diin ang tanan nag-agad sa usag usa. Bisan pa sa panagkadaiya sa tagsa-tagsa ka mga sakop, silang tanan nalangkob sa usa ka nag-inusarang binuhat. Ingon nga mga sakop sa lawas ni Cristo, sila nagatiman alang sa, ug nagkausa, sa usag usa. "Ingon nga mao karon, anaa ang daghang mga bahin, ngani usa lamang ka lawas" (1 Mga Taga Corinto 12: 20). Diha sa Mga Taga Efeso 1: 22-23, si Cristo gipakita ingon nga ulo sa simbahan ug ang magdudumala sa tanang mga butang. Kini nagatukod diha sa alawiton sa pagsimba nga napatik sa Mga Taga Colosas diin kini nagaingon: "Siya mao ang ulo sa lawas, nga mao ang iglesia" (Mga Taga Colosas 1: 18). Niining maong panaghulagway, ang simbahan ni Cristo gipakasama sa "lawas ni Cristo". Kini nakig-ambit diha sa pagkahingpit sa iyang Ginoo. Ang hulagway sa simbahan gigamit usab alang sa lokal nga kongregasyon, nga diin ang mga tawong dili hingpit gikinahanglan nga "moduol ngadto sa panagkahiusa sa pagtoo ug sa kahibalo mahitungod sa Anak sa Dios, ngadto sa usa ka hingpit nga pagkatawo, ngadto sa sukdanan sa gidak-on sa kahupnganan diha kang Cristo" (Mga Taga Efeso 4: 13). Ang pagtubo sa lawas - gikapahamtang ngadto sa simbahan sa kinatibuk-an, maingon man ngadto sa lokal nga kongregasyon ug sa ilang mga tagsa-tagsa ka magtotoo - mahitabo pinaagi sa bulohaton sa Dios (Mga Taga Colosas 2: 19). 319
Kining maong pagtubo gipahiluna paingon kang Cristo. Inong nga ulo, Siya mao ang Ginoo, ang sumbanan, ug ang tumong (Mga Taga Efeso 4: 15). Alang sa kalamboan sa lawas ni Cristo, ang Dios nagsangkap og mga ministro ug mga katungdanan. 6.2.3.2 Ang katawhan sa Dios Ang hulagway sa katawhan sa Dios nagahatag og kasayoran sa kamatuoran nga ang Dios nagpili og usa ka katawhan gikan sa taliwala sa tanang nagkalainlaing mga katawhan: "Kay ikaw mao ang katawhan nga balaan alang sa Ginoo nga imong Dios; ang Ginoo nga imong Dios nagpili kanimo aron mahimo ikaw nga usa ka katawhan nga iyang panag-iyahon, labi kay sa tanan nga mga katawhan nga ania sa ibabaw sa nawong sa yuta. Ang Ginoo wala mahigugma kaninyo, ni magpili kaninyo, tungod kay kamo labing daghan kay sa tanang mga katawhan, kay kamo mao ang labing diyutay sa tanang mga katawhan; Apan tungod kay ang Ginoo nahagugma kaninyo, ug tungod kay buot Niya pagabantayan ang panumpa nga gipanumpa Niya sa Inyong mga amahan..." (Deuteronomio 7: 6-8). Ang kasaysayan sa Israel gipasukad ibabaw sa bulohaton sa Dios sa katubsanan. Iyang gipahigawas ang katawhan gikan sa pagka-ulipon sa Egipto ug midala kanila ngadto sa Gisaad nga Yuta. Alang niining maong katawhan nga Iyang gipadala ang Iyang Anak, ug diha sa taliwala niining maong katawhan nga ang Dios nahimong Tawo. Bisan pa niana, ang Israel, misalikway kang Jesus isip ang Mesias ug wala motoo Kaniya: alang sa katawhan sa Dios sa daang pakigsaad, ang Anak sa Dios nahimong usa ka bato nga kapandolan, ug usa ka bato sa pagkadugmok. Pinaagi sa pagtandi, anaa kadtong si kinsa, ingon nga katawhan sa Dios sa bag-ong pakigsaad, mitoo kang Jesus: "Apan kamo maoy usa ka kaliwatan nga pinili, ang harianong pagkasacerdote, ang nasud nga balaan, ang Iyang pinasahe nga katawhan ... nga si kinsa kaniadto dili mga katawhan sa Dios, apan karon kamo mga katawhan na sa Dios, kaniadto wala kamo pagkaloy-i, apan karon kamo ginakaloy-an na" (1 Pedro 2: 9-10). 320
Dinhi ang simbahan ni Cristo gipakita sa managsamang kahimtang sa kasamtangan maingon man usab diha sa gikatagana nga dagway niini. Sa kasamtangan kini nagahulagway nang daan sa kon unsa unya kini diha sa hingpit nga paagi sa umalabot. 6.2.3.3 Ang ciudad sa Dios Diha sa hulagway sa ciudad sa Dios, ang simbahan gipakita ingon nga dapit diin ang Dios nagapuyo taliwala sa niadtong tanang nga nahisakop Kaniya. Ibabaw sa kalibutan, mao ang dapit diin si Jesu- Cristo, ang Tigpapataliwala, nagahimo sa kaluwasan nga kaagian sa nagkalainlaing mga paagi ug nagahatag sa pagpakig-ambit uban sa Dios. Dinhing dapita, ang simbahan mao ang dapit sa pagkihimamat sa Dios, maingon man mao ang dapit sa pagsimba ug balaang serbisyo. Ang simbahan ni Cristo molapaw pa sa tawhonong panghunahuna. Kini managsama niining kalibutana ug sa umalabot nga kalibutan, kini managsamang anaa sa kasamtangan ug sa umalabot. Kining maong pagpadayag nahisakop sa usag usa. Ang Mga Hebreohanon 12: 22-24 nagahatag og timailhan sa kadaku sa simbahan diha sa bug-os nga pagkahingpit niini. Ang mga pulong "kamo nanagpakaduol ngadto sa Bukid sa Sion ug ngadto sa ciuadad sa buhi nga Dios, sa langitnon nga Jerusalem," gitumong diha sa simbahan ug sa bug-os nga kahupnganan niini. Dinhing dapita ang kalibutanong bahin sa simbahan nahisalipdan sa langitnong bahin niini. Ang Dios nagadumala sa langitnong Jerusalem. Kini nagalakip sa mga manulonda, "ang kinatibuk-ang panagkatigum ug ang simbahan sa panganay nga kinsang ngalan nahisulat sa talaan didto sa langit", ang mga ginahingpit nga mga matarung nga kalag, ug si Jesus, ang Tigpapataliwala sa bag-ong pakigsaad. Sa langit ang Dios ginasimba ug ginadayeg sa langitnong mga binuhat (Salmo 29: 1; Pinadayag 4). Ang mga magtotoo nanagbuhat sa ingon ibabaw sa kalibutan, nga sa ginaingon na nga kalibutanong bahin sa simbahan ni Cristo. Diha sa umlabot 321
nga ciudad sa Dios, nga Bag-ong Jerusalem, ang Dios mismo sa Iyang kaugalingon mopuyo uban sa katawhan (Pinadayag 21: 3). 6.2.3.4 Ang gingharian sa Dios Ang hulagway sa gingharian sa Dios naghatag og kasayoran sa paghari sa Dios diha sa Iyang simbahan. Si Jesus mihulagway sa gingharian sa Dios sa daghang mga sambingay ug uban sa nagkalainlaing mabug-at nga pagpasabot (Mateo 13). Ang "gingharian sa Dios" mamahimo, nga pananglitan, mopasundayag: ni Jesu-Cristo, ang kasamtangan nga Ginoo mismo sa Iyang kaugalingon (Lucas 17: 21), sa Iyang simbahan, nga kasamtangang na anaa ibabaw sa yuta, ang harianong paghari nga igapadayag didto sa kombira sa kasal sa langit (Pinadayag 19: 6-7), ang gingharian sa kalinaw nga patindogon ni Jesu-Cristo, ang bumabalik nga Ginoo, ibabaw sa kalibutan • ug walay katapusan nga harianong paghari sa Dios diha sa bag-ong kabuhatan, ug ang dapit sa walay katapusan nga kinabuhi. Sa Juan 3: 3, 5 kini nagasaysay ang gingharian sa Dios mamakab-ot lamang niadtong si kinsa natawo diha sa Dios: "gawas kon ang tawo magpakatawo pag-usab, dili siya makakita sa gingharian sa Dios ... gawas kon ang usa matawo sa tubig ug sa Espiritu, dili siya makasulod sa gingharian sa Dios:" Ang "pagkakita sa gingharian sa Dios" nagapasabot sa pagkakita sa Dios nawong og nawong. Alang sa mga inunahang bunga, kini mahitabo unya sa adlaw sa Ginoo (1 Juan 3: 2): ilang makita sa dapit sa walay katapusang kinabuhi. 6.2.3.5 Ang panon sa Dios 322
Ang dagway sa panon sa Dios naghulagway ni Jesu-Cristo ingon nga maayong magbalantay sa carnero. Nasayud Siya sa mga Iya ug naghatag sa Iyang kinabuhi alang kanila. Siya nagtawag og mga carnero alang sa Iyang kaugalingon nga gikan sa laing mga dapit - Siya mapadayonon nga nag-awhag sa katawhan nga motoo Kaniya ug sa Iyang simbahan. Sa katapusan, adunay usa lamang ka panon ug usa ka magbalantay sa carnero (Juan 10: 11-16). Si Jesus nakigsulti sa mga Iya pinaagi sa Espiritu Santo. Kadtong motoo ug mosunod Kaniya makadawat og walay katapusan nga kinabuhi gikan Kaniya (Juan 10: 25-28). Sa wala pa ang Iyang pagkayab paingon sa langit, ang Maong Nabanhaw mitugyan sa Iyang nating carnero diha sa pag-atiman ni Apostol Pedro (Juan 21: 15-17). Kining maong Apostol midala sa kaakohan alang sa pag-atiman niadtong nahisakop sa simbahan ni Cristo. Bisan pa niana, ingon nga usa ka panon ni Jesu-Cristo, ang matinumanon magpabilin nga Iyang gipanagiyahan. Sa 1 Pedro 5: 2-4, ang mga ministro sa simbahan ginapagtawag aron sa pagbantay sa kongregasyon ingon nga "panon sa Dios". Sa pagbuhat niini, kinahanglang dili sila managpamuhat ingon nga mga agalon ibabaw sa kongregasyon, kondili mangalagad hinoon ingon nga mga panag-ingnan. Ilang pagatumanon ang ilang mga kaakohan uban sa panglantaw sa pagbalik ni Jesu-Cristo, ang "Pangulong Magbalantay". Ang hulagway sa panon nagapakita sa simbahan ingon nga usa ka katilingban nga nagsunod ni Cristo. Kini nagadawat sa pag-atiman niini, panalipod, ug pangulohan pinaagi ni Jesu-Cristo, ang maayong magbalantay. 6.2.3.6 Lain pang mga dagway sa simbahan Ang Bag-ong Tugon nagbaton og laing pinasumbingay nga mga paghulagway nga nagtimaan sa gikahisgutan nga mga ilhanan sa simbahan ug naghulagway sa dugang niini nga mga kinaiyahan. Kini naglakip: sa kaumahan sa Dios, sa tinukod. sa Dios, balay sa 323
Dios, ang pulo-anang dapit sa Dios, ang templo sa Dios, ang babaye nga gibistihan sa adlaw ug ang anak nga lalaki, maingon man usab sa pangasaw-onon (1 Mga Taga Corinto 3: 9; 1 Timoteo 3: 15; 1 Mga Taga Corinto 3: 16-17; Pinadayag 12, Pinadayag 21: 2). Ang hubad niining mga hulagway nag-agad sa ilang kaugalingong makita sa biblia nga kinatibuk-ang kahulogan. Mag- agad sa kinatibuk-ang kahulogan niini, busa ang usa ka hulagway mahimong gamiton aron sa paghimog nagkalainlaing mga pamahayag. Kini mahinungdanon nga sa ubang mga hinubay sa Biblia pipila ka mga hulagway ang nadugtong ngadto sa usag usa. Busa ang kining mga tagsa-tagsaka hulagway dili pagasud- ongon nga naginusara. Hinoon, sa diha nga tan-awon nga dungan, ang mga hulagway magatugot kanato sa pag-ila nga ang simbahan usa, apostoliko, tibuok kalibutan - nga mao ang nagalibot sa tanan - ug balaan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Bag-ong Tugon nagbaton og dakung gidaghanon sa mga hulagway ug mga pananglitan nga ang kinaiya sa simbahan gipadayag. (6.2.3) Ang hulagway sa simbahan ingon nga lawas ni Cristo kanunay nga magamit niadtong si kinsa, pinaagi sa bautismo, pagtoo, ug pagpanghimatuod, nahisakop kang Jesu-Cristo. Kini nagapasundayag nga ang simbahan susama sa usa ka lawas nga diin ang tanan nagagad ngadto sa usag usa. Ang pagtubo sa lawas gipahiluna ngadto kang Cristo, nga si kinsa isip ang pangulo mao ang Ginoo, sumbanan, ug tumong. (6.2.3.1). Maingon nga ang Dios nagpili sa katawhan sa Israel gikan sa daghang kanasuran, Siya nagpili usab og usa ka katawhan diha sa bag-ong pakigsaad, nga mao ang Iyang simbahan. (6.2.3.2) 324
Diha sa hulagway sa ciudad sa Dios, ang simbahan gipakita ingon nga dapit diin nagapuyo ang Dios diha sa taliwala niadtong tanan nga si kinsa mga Iya. (6.2.3.3) Ang hulagway sa gingharian sa Dios nagpasabot nganha sa pagdumala sa Dios diha sa Iyang simbahan. (6.2.3.4) Ang hulagway sa panon nagapakita sa simbahan ingon nga katilingban nga nagsunod ni Jesu-Cristo, ang maayong magbalantay sa carnero. (6.2.3.5) Ang ubang mga hulagway sa simbahan naglakip sa balay sa Dios, ang templo sa Dios, ang babaye nga gibistihan sa adlaw ug ang bata nga lalaki maingon man usab ang pangasaw-onon. (6.2.3.6) 6.3 Ang simbahan ni Jesu-Cristo - usa ka misteryo Ang tanang mga butang nga mao ang simbahan ug mao lang unya sa gihapon, gitukod sa pulong, bulohaton, ug kinaiya ni Jesus.. Si Jesu-Cristo matuod nga Dios ug matuod nga Tawo, ug busa nagapadayag sa duha ka mga kinaiya (tan-awa sa 3.4.3). Kining maong misteryo nagpabilin nga dili matugkad. Maingon man usab, ang kinaiya sa simbahan ni Cristo dili matugkad: kini usa ka misteryo usab, kini usab adunay duha ka kinaiya, ug maingon man usab masabot lamang kini diha sa pagtoo. Pinaagi kang Jesu-Cristo, ang Tigpapataliwala sa Dios ug sa katawhan, ang mga katawhan makabaton og kaluwasan. Kining maayong balita igawali ug ipadangat pinaagi sa mga Apostoles (1 Timoteo 2: 5-7). Diha sa mga pulong sa wali, ang pulong ni Cristo pagadad-on diha sa pagpahayag sa nagkalainlaing mga paagi pinaagi sa kalihokan sa Espiritu Santo. Pinaagi sa pagpatalinghug niini pulonga nga moabot ang pagtoo (Mga Taga Roma 10: 16- 17). Niini ang capasidad, ang simbahan nagpaambit sa ministeryo 325
ni Cristo sa pagpataliwala pinaagi sa pagmantala sa maayong balita. Sa kinaiya niini, ang simbahan ni Cristo nagasalamin sa duha ka kinaiya ni Jesu-Cristo. Ang Iyang balaang kinaiya gitagoan og dili makita, samtang ang Iyang tawhonon nga kinaiya makita og dayag. Diha sa Iyang tawhonong kinaiya si Jesus mihamtong sama sa ubang mga tawo. Siya mibati sa sakit ug kahadlok, ug Siya nakailag kagutom ug kauhaw. Tungod niining maong katarungan, Siya miambit sa kapalaran sa tanang mga katawhan, bisan tuod wala mailalum sa sala. Maingon man usab, ang simbahan ni Cristo adunay usa ka tinago - o dili makita - ug usa ka makita - o dayag - nga bahin. Kining duha ka mga bahin sa simbahan ni Cristo dili na mabulag kaysa sa duha ka mga kinaiya kinaiya ni Jesu-Cristo. Bisan tuod sila managlahi sa usag usa, sila nausa nga dili mabahin. Sama sa balaang kinaiya ni Jesu-Cristo, ang natago nga bahin sa simbahan maoy katapusang nga dili mahulagway. Ang presensiya niini, bisan pa niana, mahimong tan-awon diha sa makaluwas nga mga epekto sa mga sacramento ug diha sa pulong sa Dios. Diha sa tinago nga bahin sa simbahan - nga gilakipan niadtong tukman nga nabautismohan, nga si kinsa tinuoray nga nagtoo, ug si kinsa nagapanghimatuod sa Ginoo - ang upat ka magapaila nga mga ilhanan sa simabahan (panaghiusa, pagkabalaan, pagkatibuok kalibutan ug ang pagka-anaa sa ministeryo sa Apostol) anaa sa kasamtangan sa diha sa hingpit nga paagi. Kining maong bahin sa simbahan gikahisgutan diha sa Ikatulo nga Artikolo sa Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Ang nabutyag nga bahin sa simbahan ni Cristo, sama sa Tawo nga si Jesus, ming-ambit diha sa kinatibuk-ang kasaysayan sa katawhan. Kon itandi ngadto Kaniya, bisan pa niana, ang mga tawo nga nanagpamuhat sulod sa simbahan nailalum sa sala. Tungod niining mga katarungan sa kasaypanan, ang pagbiya sa unsay matarung, ug kalapasan nga minunot sa katawhan makaplagan usab diha sa simbahan. Bisan pa niana, ang mga kakulangon sa makita nga simbahan dili makahimo sa pag-angol 326
ni sa paggun-ob sa makita ug hingpit nga simbahan, nga mao ang simbahan nga ang matuod nga mga magtotoo ug pinili (tan-awa sa. 4.5) nahisakop. Kining kadugtongan sa usag usa ug dungan nga kalainan taliwala sa makita ug dili makita nga simbahan masabtan lamang diha sa pagtoo. Ang makita nga dagway sa simbahan - ang simbahan ni Cristo sa makasaysayong pagpadayag niini - dili mao ang butang sa pagtoo. Kondili mao ang pagpasiugda diin, sa kasamtangan, ang kaluwasan ug ang kaduol sa Dios mahimong masinatian. 6.4 Pagtoo diha sa usa, balaan, tibuok kalibutan, ug simbahang apostoliko Ang kaluwasan kaduolan diha sa simbahan ni Jesu-Cristo, nga mismong gitukod sa Ginoo ibabaw sa kalibutan. Kadtong mga tawo nga si kinsa nahiksakop niini ginapangtawag sa Dios ngadto sa walay katapusang pagpakig-ambit sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo. Ang Dios ginasimba diha sa simbahan. Ang puntong gitutokan sa kinabuhi sa simbahan mao ang balaang serbisyo. Diha sa espirituhanong kinaiya ug pagkahingpit, ang simbahan ni Cristo nagapabiling tinago, ug mamahimo lamang masabtan pinaagi sa pagtoo. Bisan pa niana, sa makasaysayanong pagpadayag niini mamahimo kining makita ug masinatian. Ang Ikatulo nga Artikolo sa Pagtoo nagpanghimatuod: "Mitoo ako sa ... ang usa, balaan, tibuok kalibutan ug simbahang apostoliko." Busa ang pagtoo usa ka butang sa pagtoo. Ang unang Ikatulo nga mga Artikolo sa Pagtoo nagpanghimatuod sa pagtoo sa Dios, nga Amahan, nga Anak, ug ang Espiritu Santo. Sa samang paagi, ang mga Cristohanon sa tibuok kapanahonan ang mga Cristohanon nagpanghimatuod sa pagtoo diha sa simbahan. Kini nagapatin-aw nga ang simbahan dili usa ka iya sa gawas o usa ka diyutayng butang, kondili usa hinoon sa pasikaranang mga elemento sa Cristohanong Pagtoo. 327
Kon wala ang simbahan, dili mamahimo ang pagkahimong usa ka Cristohanon. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang tanang mga butang nga mao ang simbahan ug mao lang unya sa gihapon, gipagamot diha sa pulong ni Jesus, buhat, ug kinaiya. (6.3) Sa kinaiya niini ang simbahan nagasalamin sa duroha ka kinaiya ni Jesu-Cristo. Ang Iyang balaang kinaiya natago samtang ang Iyang tawhonong kinaiya mamakita. Maingon man ang simbahan adunay dili makita ug makita nga bahin nga nahisakop sa usag usa nga dili mahubad. (6.3.) Ang dili makita nga bahin sa simbahan mamakita gadud diha sa makaluwas nga epekto sa mga sacramento ug diha sa pulong sa Dios. (6.3.) Sama sa Tawo nga si Jesus, ang makita nga bahin sa simbahan nakig-ambit diha sa kinatibuk-ang kasaysayan sa kaliwatan katawhan. Bisan pa niana, pinaagi sa pagtandi ngadto Kaniya, ang katawhan nga nanagpamuhat sulod sa simbahan nangailalum sa sala. Tungod niining maong katarungan ang susamang mga kasaypanan, ang pagbiya sa unsay matarung, ug kalapasan nga minunot sa mga tawo makaplagan usab diha sa simbahan. (6.3) Ang tulo ka persona nga Dios ginasimba diha sa simbahan. Ang puntong gitutokan sa kinabuhi sa simbahan mao ang balaang serbisyo. Kon wala ang simbahan, dili mamahimo ang pagkahimong usa ka Cristohanon. (6.3) 6.4.1 Pag-ila sa mga timailhan sa simbahan 328
Ang credo sa Nicaea-Constantinople nagpahayag nga ang simbahan mao ang usa, balaan, ug tibuok kalibutan, ug simbahang apostoliko. Kining makapaila nga mga timailhan sa simbahaan gitawag nga notae ecclesiae. 6.4.1.1 Ang simbahan "usa" Ang pagpamatuod sa usa ka simbahan motungha gikan sa pagtoo diha sa usa ka Dios. Ang tulo ka persona nga Dios natukod ug natipig sa usa ka simbahan pinaagi sa Amahan nga si kinsa nagpadala sa Anak, pinaagi ni Jesu-Cristo nga si kinsa - ingon nga ulo sa lawas - mapadayunon nga nahiusa sa kongregasyon, ug pinaagi sa Espiritu Santo nga si kinsa nagalihok diha sa simbahan ni Cristo. Busa ang simbahan ni Cristo nagpamatuod sa panaghiusa sa Amahan, sa Anak, ug Espiritu Santo. Si Jesu-Cristo milugway sa pagka-usa sa usag usa ug sa gugma alang sa usag usa ingon nga makapaila nga mga timailhan niadtong si kinsa nahisakop Kaniya ug nagsunod Kaniya (Juan 13: 34; 17: 20-23). Sa ingon niana ang mga kalainan diha sa mga sakop sa simbahan mahimong wala nay kahulogan, ug ang panaghiusa natukod. Ang panaguban ug managsamang panag- ayodahay diha sa lawas ni Cristo gipasikad ibabaw sa gugma, "ang higot sa kahingpitan" (Mga Taga Colosas 3: 14). Busa ang kinaiya sa Dios gipadayag diha sa simbahan: "Ang Dios gugma, ug siya nga magpabilin diha sa gugma magpabilin diha sa Dios ug ang Dios diha kaniya" (1 Juan 4: 16). 6.4.1.2 Ang simbahan "balaan" Ang simbahan ni Cristo balaan kabahin sa nagabalaan nga kalihokan sa Dios diha sa sakripisyo ni Cristo ug pinaagi sa kalihokan sa Espiritu Santo sa pulong ug sacramento. Kining nagabalaan nga kalihokan moepekto sa mga magtotoo diha sa balaang serbisyo. 329
Ang pagkabalaan sa simbahan ni Cristo natukod lamang diha sa tulo ka persona nga Dios, dili sa mga tawo nga nahisakop niini. Diha sa pangaliyang pag-ampo ni Jesus, Ang Ginoo nagpahayag nga Siya nagabalaan sa Iyang kaugalingon alang sa Iyang mga Apostoles, "nga sila mabalaan usab pinaagi sa kamatuoran" (Juan 17: 19). Gilakip usab Niya ang simbahan nining buhat sa pagbalaan pinaagi sa Iyang kaugalingon (Juan 17: 20). Ang Mga Hebreohanon 10: 10 naghisgot niining pagbalaan pinaagi sa sakripisyo ni Jesus: "Pinaagi nianangpagbulot-an [sa Dios] kita gibalaan pinaagi sa paghalad sa lawas ni Jesu-Cristo sa makausa alang sa tanan." Si Apostol Pedro nagtawag sa mga magtotoo nga usa ka balaang nasud (1 Pedro 2: 9-10). Nakasulti siya niini bisan sa paman sa kamatuoran nga ang mga magtotoo mga tawo nahimugatan sa pagkadili mahingpit. Ang ilang pagkamakasasala dili makapawala sa pagkabalaan sa simbahan. 6.4.1.3 Ang simbahan "tibuok kalibutan" Sa makasaysayanon nga kinatibuk-ang kahulogan niini, ang "tibuok kalibutan" ("catoliko") nagpasabot nga walay mga utlanan alang sa pagwali sa maayong balita. Kini napahayag diha sa sugo sa Usang Nabanhaw nga gihatag ngadto sa Iyang mga Apostoles (Mateo 28: 19; Marcos 16: 15; Mga Buhat 1: 8). Si Jesu-Cristo ug ang Iyang simbahan anaa alang katawhan sa tanang kanasuran, alang sa managsamang mga buhi ug sa nangamatay (Mga Taga Roma 14: 9). Busa pinaagi nii ang tibuok kalibutan nga kabubut- on sa Dios nga moluwas laktod nga makita sa dagway sa sulod sa simbahan. Ang simbahan ni Jesu-Cristo naglibot-sa-tanan ug tibuok kalibutan. Managsama kining iya niining kalibutana ug iya sa sunod, managsamang iya kasamtangan ug sa umalabot. Samtang kini sa kasamtangang gitan-aw ingon nga usa pinasiugdahan alang sa pagpahat sa kaluwasan ug pagpakig-ambitay uban sa Dios, ang natago nga kinaiya sa simbahan igapadayag ra unya sa diha nga kini mahingpit na: kini makabaton unya ug usa ka kinabuhi 330
diha sa hingpit nga kaluwasan ug sa laktod nga pakig-ambitay uban sa Dios. 6.4.1.4 Ang simbahan "apostoliko" Ang simbahan ni Cristo apostoliko sa duha ka mga bahin: diha niini ang doktrina gimantala ug diha niini ang ministeryo sa pagka- apostol nagalihok. Ang doktrina sa apostol putli nga mensahe mahitungod sa kamatayon, pagkabanhaw ug pagbalik ni Cristo, sumala sa tudlo sa unang Cristohanong mga Apostoles, sigon sa gipamatud-an sa Bag-ong Tugon, ug sigon sa gituhoan ug ginabuhat sa unang mga Cristohanon (Mga Buhat 2: 42). Ang ministeryo sa pagka-apostol mao ang ministeryo sa Apostol nga gihatag ni Cristo ug gitultolan sa Epsiritu Santo, uban sa tibuok nga mga gahum niini, nga mao ang pagmantala sa maayong balita, sa paghatag sa mga sacramento, ug sa pagpasaylog mga sala (Mateo 28: 19; Juan 20: 23). Busa ang pagka-anaa sa ministeryo sa apostol sa simbahan nagabaton sa kamatuoran nga kini nagapadayon sa pagpangmantala sa doktrina sa apostol, sigon sa gipamatud-an sa Balaang Kasulatan, ug nga ang ministeryo sa Apostol makasaysayanong mipadayag sulod niini hangtud sa pagbalik ni Cristo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang credo sa Nicaea-Constantinople nagaingon nga ang simbahan ni Cristo mao ang usa, nga balaan, tibuok kalibutan, ug simbahang apostoliko. (6.4.1) Ang simbahan usa. Ang pagpanghimatud sa usa ka simbahan gikuha gikan sa gitohoan sa usa ka Dios. Ang simbahan nagapamatuod ngadto sa panagkausa sa Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo. (6.4.1.1) 331
Ang simbahan balaan. Kini may kapasikaranan diha sa mga buhat Dios nga nagabalaan. Ang pagkabalaan sa simabahan adunay kapasikaranan niini diha sa Dios lamang, ug dili ngadto sa mga tawo nga si kinsa nahisakop niini. Ang ilang pagkamakasasala wala makapawagtang sa pagkabalaan sa simbahan. (6.4.1.2) Ang simbahan tibuok kalibutan. Kini nagpasabot nga kini nagalibot sa-tanan ug tibuok kalibutan. Managsama kining iya niining kalibutana ug sa mosunod, managsamang iya kasamtangan ug sa umalabot. (6.4.1.3) Ang simbahan apostoliko. Diha sa doktrina niini sa apostol - ang mensahe sa kamatayon ni Cristo, pagkabanhaw, ug pagbalik - gimantala. Maingon man ang ministeryo sa Apostol nga gipasiugdahan ni Jesu-Cristo makasaysayanong mipadayag diha sa simbahan hangtud sa Iyang pagbalik. (6.4.1.4) 6.4.2 Ang pagpadayag sa simbahan ni Cristo diha sa kasaysayan Ang kasaysayan sa simbahan gipasikad ibabaw sa pagkamakasaysayanon ni Jesu-Cristo. Si Jesu-Cristo nabuhi isip matuod nga Tawo taliwala sa katawhan. "Kadto nga diha na sukad pa sinugdanan nga among nadungog nga among nakita pinaagi sa among mga mata nga among nasud-ong ug nahikap pinaagi sa among mga kamot mahitungod sa pulong aron kamo usab makabaton sa pakig-ambitay uban sa Amahan ug sa Iyang Anak nga si Jesu-Cristo" (1 Juan 1: 1-3). Ingon nga mga tawo nakahimo sa pagkakita ni Jesu-Cristo sa ilang mga igtatan-aw, mao usab sila makahimo sa pagsinati sa Iyang simbahan. Kini mipadayag sa makasaysayanong 332
kamatuoran, hilabi na sulod sa pakig-ambitay sa mga tawo nga nabautismohan, nga si kinsa nagatoo kang Cristo ug nga nagpanghimatuod Kaniya. Ang mga sulat sa mga Apostoles diha sa Bag-ong Tugon daan nang midala og saksi sa kalainan taliwala sa gipangayo sa maayong balita ug ang kamatuoran diha sa kongregasyon. Kining panagkalahi sa pagsulbad kanunayng nagapadayon ngadto sa makasaysayanong kamaturoan, ug hangtud karon nagpabilin nga imposibli nga wala mabakwi. Bisan tuod nga ang simbahan ni Cristo hingpit sa kinaiya, kini nagpakita sa Iyang kaugalingon nga dili hingpit sa ka makasaysayanong dagway niini. Samtang hingpit ingon nga pinasiugdahan sa Dios, kini nagpakita sa mga kaluyahon mahitungod sa katawhan nga nagalihok sa sulod niini ug nga si kinsa mao ang kapusalan ingon nga "buhing mga bato...nga gitukod" ingon nga "usa ka espirituhanong balay" (1 Pedro 2:5). 6.4.2.1 Ang simbahan ni Jesu-Cristo sa panahon sa nag- unang mga Apostol Ang pagpakatawo, kinabuhi, ug kalihokan ni Jesu-Cristo naglakip sa kapasikaranan alang sa makasaysayanong pagpadayag sa simbahan nga Iyang gitukod: "Kay walay laing patukoranan nga ikapahimutang pa ni bisan kinsa gawas sa gikapahimutang na, nga mao ni Jesu-Cristo" (1 Mga Taga Corinto 3: 11). Ang simbahan ni Jesu-Cristo gipadayag ibabaw niining maong patukoranan, ug dugang pa nga nilambo uban sa pagbubo sa Espiritu Santo sa Pentecostes. Ang unang kongregasyon nagsugod sa pagka-umol. Diha kanila, ang mga Apostoles ug uban nga mga ministro nagpamuhat, ang maayong balita giwali, ug ang mga sacramento gipang-alagad. Sumala sa dakung sugo, ang mga Apostoles managsamang miadto sa mga Judio ug sa mga Gentil aron sa pagdala kanila sa mga maayong balita sa kaluwasan pinaagi ni Cristo. 333
6.4.2.2 Ang simbahan ni Jesu-Cristo tapus sa kamatayon sa nag-unang mga Apostol Ang kahimtang nausab diha sa kamatayon sa unang mga Apostoles. Ang ministeryo nga gisalig ni Jesus sa paghatag sa mga sacramento, kapasayloan sa mga sala, ug ang pagpangmantala sa maayong balita wala na malingkori. Busa dili mamahimo ang paglaraw sa gasa sa Espiritu Santo. Ang Balaang Panag-ambit nagpabiling sibo ingon nga panihapon sa paghandum, panghimatuod, pagpakig-ambit, ug pagpasalamat (tan-awa sa 8.2.8 ug sa nagsunod). Ang kapasayloan sa mga sala nga igapahayag diha sa kagahum kaniadto dili na mamahimo, bisan pa niana, kini mahunahuna gihapon nga - bisan niining mga tungora - ang Dios mipakita sa Iyang grasya sa kapasayloan niadtong si kinsa nga nagtoo. Ang magtotoo nga si kinsa mipanghimatuod ni Cristo nagpadayon sa pagdawat sa sacramento sa Balaang Bautismo sa tubig ug sa ingon niana nalangkob ngadto sa lawas ni Cristo. Diha sa pagmantala sa pulong, ang pagpaabot sa haduol nga pagbalik ni Cristo inanay nga nagsibog sa luyo. Bisan pa niana, ang pagtoo diha sa kinabuhi ug kalihokan sa Anak sa Dios, ug diha sa Iyang kamatayon ug pagkabanhaw, natipigan nga buhi. Ang matinuhoon nga katawhan mipadayon sa pagbilin sa maayong balita ug sa han-ay sa mga pamatasan nga Cristohanon. Ilalum sa mando sa Espiritu Santo, ang mga kapasikaranang mga pamahayag sa Cristohanong doktrina gihan-ay diha sa mga credo sa unang simbahan. Sa tibuok nga mga siglo, ang mga misyonaryo kaniadto midala sa pagpamatuod ni Jesu-Cristo sa tibuok kalibutan. Sa katapusan, diha sa ikanapulog-siyam nga siglo, ang gasa sa profesiya napukaw diha sa pipila ka katawhan ug mitawag niadtong mga tawhana, sumala sa pagbulot-an sa Dios, gipili ingon nga mga Apostoles. Ug mao kadto nga, bisan sa panahon tapus sa kamatayon sa unang mga Apostoles, ang Espiritu Santo nagalihok, bisan pa gani nga dili sa Iyang tinuanay nga kahupnganan. 334
6.4.2.3 Ang simbahan ni Jesu-Cristo tapus sa paghupot ug balik sa ministeryo sa Apostol Uban sa gibag-o pag-usab nga paglingkod sa ministeryo sa Apostol sa tuig 1832 (tan-awa sa 11.3), ang Ginoo mihatag pagbalik sa butang nga gikinahanglan ngadto sa Iyang simbahan ibabaw sa kalibutan: ang pagka-anaa sa ministeryo sa apostol hingpit nga nahibalik pag-usab diha sa makita nga simbahan. Ang kalikohan sa bag-ong tinawag nga mga Apostoles wala gitagana aron sa pagtukod og laing Cristohanong denominasyon. Ang tumong hinoon niini mao ang pag-andam sa tibuok Cristianismo alang sa pagbalik sa Ginoo. Uban sa paglingkod pagbalik sa ministeryo sa Apostol, ang tukmang paghatag sa mga sacramento nahibalik pag- usab. Sa pagdugang pa, ang pagsangyaw sa pulong gihatagan og mas labi pang nagabugkos nga kinaiya pinaagi sa kagahum sa mga imbahador ni Cristo. Kini pinasahe nga napadayag nianang maong kasigurohan sa haduol nga pagbalik ni Cristo nga natipigan nga buhi. Maingon man, nahimo na usab nga posible ang pagmantala sa kapasayloan sa mga sala pinaagi sa mga Apostoles. Busa ang ministeryo ug ang tukmang paghatag sa mga sacramento kauban niini, maingon man ang tukmang pagmantala sa pulong, sa makausa pa nahimong anaa nga hingpit ingon nga gikinahanglang mga elemento sa simbahan ni Cristo diha sa makasaysayanong kamatuoran niini. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pagkamakasaysayanon sa simbahan gipagamot diha sa pagkamakasaysayanon ni Jesu-Cristo. Siya mipuyo ingon nga matuod nga Tawo taliwala sa katawhan. (6.4.2) Maingon nga ang tawo nakahimo sa pagsud-ong ni Jesu-Cristo sa ilang mga igtatan-aw, maingon man usab sila makahimo sa pagsud-ong sa Iyang simbahan. Kini nabutyag diha sa 335
makasaysayanong kamatuoran, hilabina sulod sa panag- ambitay sa mga tawo nga si kinsa nabautismohan, kinsa mitoo kang Cristo, ang nga kinsa nagpanghimatuod Kaniya. (6.4.2) Sa kinaiya niini ang simbahan hingpit, bisan pa niana, kini nagapasundayag gihapon og pagkadili hingpit diha sa makasaysayanong pagpadayag niini. (6.4.2) Sa pagbubo sa Espiritu Santo sa Pentecostes, ang simbahan ni Jesu-Cristo misugod sa pagpadayag. Niini ang mga Apostoles ug ang ubang mga ministro nagpamuhat, ang maayong balita gimantala, ug ang mga sacramento gikahatag. (6.4.2.1) Tapus sa kamatayon sa unang mga Apostoles kining maong ministeryo wala na malingkori. Bisan pa niining mga tungora, ang Espiritu Santo nagapamuhat, bisan tuod og dili na sa Iyang tiunay nga kahupnganan. Ang mga magtotoo mipadayon sa pagpakaylap sa maayong balita ug sa Cristohanong han-ay sa pamatasan, hinoon, ang pagpaabot sa pagbalik Cristo nagkahanap sa luyo. (6.4.2.2) Sa ikanapulog-siyam nga siglo ang ministeryo sa Apostol nalingkoran pag-usab. Pinaagi niini ang pagka-anaa sa ministeryo sa apostol sa makausa pa hingpit nga nabag-o pag- usab diha sa makita nga simbahan. Busa ang ministeryo, ang paglaraw sa mga sacramento, ug ang pagmantala sa pulong sa makausa pa hingpit nga anaa diha sa makasaysayanong kamatuoran simbahan. (6.4.2.3) 6.4.3 Ang simbahan ni Jesu-Cristo ug ministeryo Ang Ikaupat nga Artikolo sa Pagtoo nagahatag og kasayoran sa panagkahiusa sa simbahan ug sa miniteryo sa Apostol: "Mitoo 336
Ako nga ang Ginoong Jesus nagadumala sa Iyang simbahan ug niana nagpadala sa Iyang mga Apostoles, ug hangtud sa Iyang pagbalik nagapadala kanila, uban sa sugo sa pagpanudlo, sa pagpasaylo sa mga sala diha sa Iyang ngalan, ug sa pagpamautismo uban sa tubig ug sa Espiritu Santo." Si Jesu-Cristo nagadumala sa Iyang simbahan. Diha sa panahon sa pagtukod niini - ingon sa pagpang-andam sa pangasaw-onon sa Iyang pagbalik - Siya mipadala sa Iyang mga Apostoles, ngadto sa kalibutan nga kang kinsa ang Iyang paghari mabati. Ang ministeryo sa Apostol gikahatag alang sa simbahan ni Cristo ingon sa kinatibuk-an. Ang kagahum nga gisugo niini mao ang pagpamuhat ngadto sa tanang mga bahin sa simbahan. Ang mga Apostoles gipadala ngadto sa tanang kanasuran aron sa pagpanudlo ug sa pagpamautismo kanila. Sila nag-awhag sa tanang mga tawo, sa managsamang mga dili-Cristohanon ug ang nabautismohan nga mitoo kang Jesu-Cristo ug nagpanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo, sa pagpabautismo sa Espiritu Santo ug mag-andam alang sa pagbalik ni Cristo. Ang mga Apostoles nagpamatuod ni Jesu-Cristo isip ang Usa nga si kinsa mao kaon. ug ang kaniadto ug ang moanhi. Busa pinaagi kanila usab giablihan ang umalabot nga panghitabo diha sa kasaysayan sa kaluwasan. Ang pagtutok ngadto sa usa ka umalabot diha sa laktod nga pakig-ambitay sa Dios nagapakita og usa ka importanting elemento sa kinaiya sa simbahan ni Cristo. Labing una kining bulohaton sa Apostoles ang pagmantala sa haduol nga pagbalik ni Cristo ug sa pagtultol sa pangasaw-onon ngadto sa Ginoo (tan-awa sa 10.1.2). Ang pangasaw-onon sa Ginoo - nailhan usab isip ang "katilingban sa mga balaan" diha sa mapig-ot nga kaisipan - mao kadtong mga magtotoo nga si kinsa nagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu, nga mitugot sa ilang mga kaugalingon nga mainandam sa mga Apostoles ni Jesu-Cristo alang sa adlaw sa Ginoo, ug nga si kinsa Iyang gidawat. 337
Ang unang ministeryo mao ang ministeryo sa Apostol. Mao lamang kini ang ministeryo nga gipasiugdahan ni Jesu-Cristo mismo sa Iyang kaugalingon. Ang tanang uban pang mga ministeryo nagagikan sa ministeryo sa Apostol. Kalabot niini, ang Ikalima nga Artikolo sa Pagtoo nagaingon: "Mitoo Ako nga kadtong gitugyanan sa Dios alang sa usa ka ministeryo gi-ordinahan pinaagi lamang sa mga Apostoles, ug nga ang maong kagahum, ug panalangin, ug pagbalaan alang sa ilang pagministeryo nagagikan sa ministeryo sa Apostol." NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Si Jesu-Cristo nagadumala sa Iyang simbahan. Sa panahon sa pagtukod niini ug diha sa panahon diin ang pangasaw-onon sa Ginoo ginaandam alang sa Iyang pagbalik, Siya nagpadala og mga Apostoles. Ang ilang labing unang mga bulohaton mao ang pagmantala sa haduol nga pagbalik ni Jesu-Cristo ug pagtultol sa Iyang pangasaw-onon ngadto Kaniya. (6.4.3) Ang ministeryo sa Apostol gikahatag alang sa simbahan ingon nga sa kinatibuk-an uban sa kagahum sa sugo sa pagpamuhat sa dalan niini ngadto sa tanang mga bahin sa simbahan. (6.4.3) Ang tiunay nga misteryo sa simbahan mao ang sa Apostol. Gikan niini nga ministeryo ang tanang uban pang mga ministeryo miabot. (6.4.3) 6.4.4 Ang simbahan ni Jesu-Cristo ug ang mga sacramento Bisan asa ang matinohoong mga kalag tukma nga mabautismohan - nga diha sa ngalan sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo - sila mamahimo nga, pinaagi sa grasya sa Dios mahilakip diha sa lawas ni Cristo. Sa kinatibuk-an ang Balaang Bautismo gisalig ngadto sa simbahan. Kini 338
gipanghimatud-an sa Ikaunom nga Artikolo sa Pagtoo: "Mitoo Ako nga ang Balaang Bautismo sa tubig mao ang unang lakang sa pagkabag-o sa usa ka tawo diha sa Espiritu Santo, ug nga ang tawong nabautismohan gisagop diha sa pakig-ambitay niadtong mga nitoo ni Jesu-Cristo ug nagapanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo." Ang tanang-naglibot nga pagpangalagad sa mga sacramento - ang pagapud-apod sa Balaang Bautismo sa tubig, Balaang Panag-ambit, ug ang Balaang Pagsilyo - gisalig ngadto sa ministeryo sa Apostol. Ang mga Apostoles mangapod-apod usab sa tulo ka mga sacramento ngadto sa mingtaliwan. Ang sacramento sa Balaang Panag-ambit ginasaulog diha sa tukma nga paagi uban sa mga Apostoles ingon nga talad sa pakig-ambitay nga diin anaa ang sacripisyo ni Cristo, anaa, maingon man usab ang lawas ug dugo sa Ginoo. Mahitungod niini ang Ikapito nga Arikolo sa Pagtoo nagaingon: "Mitoo ako nga ang Balaang Panag-ambit gipasiugdahan mismo sa Ginoo alang sa handumanan sa maka-usang gidala, bug-os nga makatarunganong sakripisyo, ug mapait nga pag-antus ug kamatayon ni Cristo. Ang takus nga pag-ambit sa Balaang Panag- ambit magatukod sa atong pakig-ambitay ni Jesu-Cristo, nga atong Ginoo. Kini pagasaulogon uban sa wala gipatubo nga tinapay ug vino; ang duroha kinahanglang pagabalaanon ug ipang-apodapod pinaagi sa usa ka ministro nga gihatagan og kagahum sa usa ka Apostol." Ang sacramento sa Balaang Pagsilyo mahimo lamang ikapangalagad pinaagi sa mga Apostol, ingon sa gipahayag sa Ikawalo nga Artikolo sa Pagtoo: "Mitoo Ako nga kadtong nabautismohan sa tubig gikinahanglan nga, pinaagi sa usa ka Apostol, makadawat sa gasa sa Espiritu Santo aron nga makab- ot ang pagka-anak sa Dios ug pinaagi niana makab-ot ang unang gikinahanglan aron mahimung usa ka inunahang bunga." 339
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Bisan asa tukma ang paghimo sa pagbautismo, ang matinohoong mga tawo mamahimo nga mahilakip diha sa lawas ni Cristo. Ang Balaang Bautismo sa tubig gisalig ngadto sa simbahan ingon sa kinatibuk-an. (6.4.4) Ang mahingpit nga pagpangalagad sa mga sacramento mahitabo pinaagi sa ministeryo sa Apostol. Ang mga Apostoles nagapangapud-apod usab sa tulo ka mga sacramento ngadto sa mingtaliwan. (6.4.4) Ang Balaang Panag-ambit pagasaulogon diha sa tukma nga pamaagi uban sa mga Apostoles ingon nga talad sa pakig- ambitay diin anaa ang sakripisyo ni Cristo, anaa, maingon man ang lawas ug dugo sa Ginoo. (6.4.4) Ang Balaang Pagsilyo mahimo lamang ikapanghatag pinaagi sa mga Apostoles. (6.4.4) 6.4.5 Ang simbahan ni Jesu-Cristo ug ang umalabot Ang pagtoo sa umalabot nga mga mahitabo sa kaluwasan gipanghimatud-an diha sa Ikasiyam nga Artikolo nga Pagtoo: "Mitoo Ako nga ang Ginoong Jesus may kasigurohan nga mobalik maingon nga Siya mikayab didto sa langit ug nga Siya magakuha alang sa Iyang kaugalingon sa mga inunahang bunga gikan sa mga nangamatay ug mga buhi nga naglaum ug nangamdan sa Iyang pag-abot; nga tapus sa kasalan didto sa langit Siya mobalik sa kalibutan uban kanila aron sa pagtukod sa Iyang gingharian sa kalinaw, ug nga sila mohari uban Kaniya ingon nga usa ka harianong sacerdote. Tapus sa pagtakop sa gingharian sa kalinaw, Iyang himuon ang Katapusan nga Paghukom. Dayon pagabuhaton 340
sa Dios ang usa ka bag-ong langit ug usa ka bag-ong yuta ug magapuyo uban sa Iyang katawhan." Ang simbahan wala lamang magbaton og kasamtangan, apan usab adunay usa ka umalabot nga dapit. Ang simbahan, sumala sa kaugalingon nga pagpanghimatuod niini nga nagapaabot sa pagbalik ni Jesu-Cristo, nagapanghunahuna usab sa umalabot. Ang pagdayeg sa Dios ug ang pagsimba sa Iyang pagkaharianon dili gayud mohonong. Ang Iyang mga alagad mangalagad Kaniya "hangtud sa kahangturan" (Pinadayag 22: 3- 5). Diha sa panahon sa pagbalik ni Cristo, ang simbahan madayag maingon nga kini, sa tanan nga kaluwasan niini ug sa tanan niining mga kakulangon. Ang duha ka pilo nga kinabuhi tin- aw unya nga madayag diha sulod sa simbahan, nga mao ang pangasaw-onon ni Cristo ug kadtong "babaye nga gibistihan sa adlaw" (Pinadayag 12). Samtang ang usa ka bahin sa simbahan ni Cristo pagalalinon gikan sa yuta, adunay lain nga mahabilin sa yuta ug gikinahanglang magpamatuod sa kaugalingon niini sa panahon sa anti-cristo nga mga kasakitan. Ang umaabot nga pagpadayag sa simbahan mahimo unyang tin-aw usab diha sa saad nga ang mga inunahang bunga nga gipili ngadto sa harianong pagkasacerdote moambit sa paghari ni Cristo. Diha sa gingharian sa kalinaw, sila laktod unyang mahilambigit diha sa pakig-ambit sa kaluwasan (Pinadayag 20: 6), ug mamahimong mga imbahador alang kang Cristo ngadto sa tanang mga katawhan nga nabuhi sukad pa kaniadto. Ang Bag-ong Jerusalem nga gihulagway sa Pinadayag 21 ug 22 maoy usa ka hulagway alang sa simbahan nga ginahingpit diha sa tanang mga bahin ingon nga usa ka pagpahayag sa buhat sa Dios sa kaluwasan ug bag-ong kabuhatan. Diha sa Bag-ong Jerusalem aduna unay dayon nga pagsimba ug walay hunong nga pagdayeg sa Dios. 341
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang simbahan adunay kasamtangan ug umaabot nga kahimutangan. (6.4.5) Diha sa pagbalik ni Cristo ang simbahan igapadayag unya diha sa tanang kaluwasan niini ug ang tanan nga mga kakulangon niini: may bahin sa simbahan pagalalinon ngadto sa Dios, ug may lain nga mahibilin ibabaw sa yuta ug gikinahanglang magpamatuod sa kaugalingon niini diha sa usa ka panahon sa anticristo nga mga kasakitan. (6.4.5) Ang umalabot nga pagpadayag sa simbahan mahimo unyang tin-aw usab diha sa saad nga ang mga inunahang bunga nga gipili ngadto sa harianong pagkasacerdote mahilambigit sa pakig-ambit sa kaluwasan diha sa gingharian sa kalinaw. Sila mahimong mga mensahero ni Cristo alang sa tanang mga tawo nga nagbuhi sukad pa kaniadto. (6.4.5) 6.5 Ang simbahan ni Jesu-Cristo ug ang mga kasimbahanan isip mga institusyon Diha sa makasaysayanon nga pagpadayag niini, ang simbahan ni Jesu-Cristo dili bug-os nga mabuhi ngadto sa kasugoan sa pagkausa, pagkabalaan, pagkatibuok-kalibutan, ug pagka-anaa sa ministeryo sa Apostol. Ang pinakaulo nga katarungan alang niini mao nga tungod sa usa ka hataas nga panahon ang ministeryo sa Apostol wala gayud magalihok, ug nga, gikan sa ikanapulog siyam nga siglo, kini natuman lamang sa limitadong epekto. Ang pagdaghan sa "Cristohanong mga kasimbahan" namugna pinaagi sa iya sa kultora, katilingbanon, ug makasaysaynon nga kalainan, maingon man sa dakung pagkadaiya sa tawhonong mga hubad sa usa lamang ka maayong balita, sa usa nga Balaang Kasulatan. 342
Bisan niining mga kalainan, ang simbahan ni Cristo wala magpabilin nga natago o dili kasudlan. Kini labing tin-aw nga gipadayag diin ang ministeryo sa Apostol, ang pagpangalagad sa tulo ka mga sacramento ngadto sa mga buhi ug sa nangamatay, maingon man sa tukma nga pagmantala sa pulong na anaa. Didto anaa ang bulohaton sa Ginoo sa katubsanan1 natukod, nga diin ang pangasaw-onon ni Cristo ginaandam alang sa kombira sa kasal sa langit. Ang nagabukos nga mga elemento taliwala sa tagsa-tagsa ka Cristohanong kasimbahan2 mao ang bautismo, ang sagad nga pagpanghimatuod kang Jesu-Cristo, ug pagtoo diha Kaniya ingon nga mao lamang ang ug Manunubos, ingon nga ang Balaang Kasulatan nagpamatuod mahitungod Kaniya. Ang Cristohanong tradisyon nagaingon nga ang mga matuod lamang nga mga magtotoo ang mahimong ikatudlo sa dili makita, natago nga simbahan, sukwahi niadtong mga si kinsa, bisan tuod nabautismohan na, wala magtoo kang Jesus ni nagpanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo (Pinadayag 3: 1). Ang simbahan - ingon nga usa ka pagpakig-ambit sa pagtoo, paglaum, ug gugma - una sa tanan mahimo lamang masinati pinaagi sa nabautismohan nga nagkinabuhi sa ilang pagtoo ug nagapanghimatuod kang Jesus ingon nga ilang Ginoo. Busa ang simbahan ni Cristo dili lamang anaa diin nagalihok ang ministeryo sa Apostol, nga maoy anaa sa bulohaton sa Ginoo sa katubsanan aron pag-andam sa pangasaw-onon. Kini anaa usab sa ubang kasimbahanan nga ang Cristohanong pagtoo madayag diha sa nagalihok nga gugma alang sa kaugalingong silingan, diha sa tin-aw nga pagpanghimatuod kang Jesu-Cristo, ug sa matinud- anon nga pagpaningkamot sa pagsunod ni Cristo. Kini naglakip niadtong Cristohanong mga denominasyon diin ang pagsimba ug ang pagdayeg sa tulo ka persona sa Dios mahitabo diha sa balaang serbisyo, ug nga diin pagkausa, pagkabalaan, pagkatibuok kalibutan ug pagka-anaa sa ministeryo sa apostol makaplagan sa nagkalainlaing mga dagway ug nagkalahi nga mga gidak-on. 343
Hain gani ang mga Apostoles diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko nanagpamuhat karon aron sa pag-andam sa pangasaw-onon ni Cristo alang sa pagbalik sa iyang Ginoo, kanunay nga anaa ang tanang mga paagi nga gikinahanglan alang niini, bisan sa tanang mga pagka-dili hingpit. Ang bulohaton sa Ginoo sa katubsanan mamahingpit unya sulod sa simbahan ni Cristo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sa makasaysayanong pagpadayag niini ang simbahan ni Cristo dili sa bug-os nga mabuhi sa pagsunod pagkausa niini, pagkabalaan, pagkatibuok kalibutan, ug pagka-anaa sa ministeryo sa apostol. (6.5) Ang simbahan ni Cristo labing tin-aw nga gipadayag diin ang ministeryo sa Apostol, ang pagpangalagad sa mga sacramento ngadto sa mga buhi ug sa nangamatay, maingon man usab anaa ang tukma pagmantala sa pulong. Didto anaa ang bulohaton sa Ginoo sa katubsanan sa pag-andam sa pangasaw-onon ni Cristo alang sa kasal sa langit gitukod. (6.5) Ang nagabugkos nga mga elemento taliwala sa tagsa-tagsa ka Cristohanong kasimbahanan naglakip sa bautismo, sa pagpanghimatuod kang Jesu-Cristo, ug sa pagtoo diha Kaniya. Pinaagi sa nabautismohan nga nagkinabuhi sumala sa ilang pagtoo, ang simbahan mamakit-an ingon nga usa pagpakig- ambitay sa pagtoo, paglaum ug gugma. Busa ang simbahan ni Cristo makita usab diha sa mga kasimabahanan diin ang panagkausa, pagkabalaan, pagkatibuok kalibutan, ug ang pagka-anaa sa ministeryo sa Apostol anaa diha sa nanagkalahi nga mga dagway ug ngadto sa nanagkalahi nga gidak-on. (6.5) 344
- - - - - - - - - - - - - - - - - 1 Ang pulong "bulohaton sa Ginoo sa katubsanan" nahisabtan sa kadaghanan nga gipasabot sa nagaluwas nga buhat ni Jesus nga nahingpit nang daan. Sa diha nga kining pulonga gigamit dinhi, kini naghatag usab og kasayuran nianang bahin sa simbahan diin ang mga Apostoles nagalihok sa pagpahat niadtong mga gasa sa kaluwasan nga magapulos sa pagpangandam sa mga inunahang mga bunga, ang pangasaw-onon ni Cristo. 2 Ang Kalibutanong Konseho sa mga Kasimbahanan (World Council of Churches) mihan- ay sa mga elemento nga nagbugkos sa tanang mga kasimbahanan sigon sa mga mosunod. Ang mga kasimbahan mao kadtong "nagsugid kang Ginoong Jesus isip ang Dios ug Manluluwas sumala sa Kasulatan ug busa nagapangita sa pagtuman sa ilang managsamang pagtawag ngadto sa himaya sa usa ka Dios, nga, Amahan, Anak, ug Espiritu Santo." 345
346
Ika
7 nga Hugna Ministeryo
7 Ministeryo Sa kadaghanan ang usa ka "ministeryo" nahisabtan ingon nga usa ka bulohaton o opisyal nga katungdanan nga gitudlo sa ngadto sa usa ka piniling dapit sa responsibilidad. Sa mas halapad nga kinaadman, ang "ministeryo" maoy usa kagahum nga gikahatag aron sa pabarug, pagtultol, ug pagahatag og kahusay sa katilingban. Ang pag-gamit sa maong ministeryo1 nagalangkob sa managsamang administratiba ug mga bulohaton sa kagamhanan. 7.1 Ministeryo ug mga atungdanan Ang espirituhanong ministeryo nga. nagalakip sa kagahum, panalangin, ug pagbalaan gikahatag pinaagi sa ordinasyon alang sa serbisyo diha sa simbahan ni Cristo. Kini pagagamiton diha sa gahum sa Espiritu Santo.Ang espirituhanong ministeryo igatudlo 1 Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nakasabot sa "ministeryo" ingon nga usa ka espirituhanon, giordinahan nga ministeryo. Busa kini nakasabot sa usa ka ministro ingon nga usa nga gikatugotan, gipanalanginan, ug gibalaan pinaagi sa ordinasayon sa usa ka Apostol (cf. Ikalima nga Artikolo sa Pagtoo: "Mitoo Ako nga kadtong gitugyanan sa Dios alang sa usa ka ministeryo gi-ordinahan pinaagi lamang sa mga Apostoles, ug nga ang maong kagahum, ug panalangin, ug pagbalaan alang sa ilang pagministeryo nagagikan sa ministeryo sa Apostol.") Ang simbahang bag-ong Apostoliko sa pagkatinuod nagdasig sa tanang mga sakop niini sa paggamit sa ilang mga gasa ug mga hiyas ug sa pagapil sa nagkalainlaing mga kalihokan, ingon nga "ang pagpadayag sa Espiritu gikahatag sa usag usa alang sa kaayohan sa tanan" (1 Mga Taga Corinto 12: 1-11) ug "maingon nga ang usag usa nakadawat og gasa," kita kinahanglang "mangalagad niini ngadto sa usag usa, ingon nga maayong mga tinugyanan sa nagadagaya nga grasya sa Dios" (1 Pedro 4: 10), "... alang sa pagsangkap sa mga balaan alang sa bulohaton sa ministeryo, alang sa paglig-on sa lawas ni Cristo" (Mga Taga Efeso 4: 12). Mitumaw ang problem sa diha nga ang English nga hubad sa Biblia (ug ang pinulongan nga English sa kadaghanan) migamit sa "pagministeryo" ug "pagserbisyo" nga nagkabaylo-baylo. Samtang ang ubang bahin sa Cristohanong simbahan lagmit nga mihatag og kasayoran sa maong mga serbisyo, mga katungdanan, mga kahimoan, o paggamit sa mga gasa ug mga hiyas ingon nga "ministeryo", gikan sa panglantaw sa Simbahang Bag-ong Apostoliko gikinahanglan nga kini maila gikan sa espirituhanon, nga giordinahang ministeryo (tan-awa sa parapo 3 sa 7.1; cf. usab sa Giya sa Balaang Serbisyo, Pinasahe nga Sinulat 3/12). Ang usa nga naga-alagad sa kabatan- onan, kon pananglitan, sa pagkatinuod nagministeryo ngadto sa kabatan-onan, apan walay "ministeryo" diha sa kaisipan sa Ikalima nga Artiolo sa Pagtoo. Ang pagministeryo ngadto sa nagkalainlaing mga hugpong diha sa atong simbahan usa ka serbisyo. 348
pinaagi sa usa ka labaw nga magdudumala, sa laing pagkasulti, ang tigpadala. Ang usa nga gipadala maoy responsabli ug may tulobagon sa nagpadala kaniya diha sa katumanan sa gimando kaniya nga ministeryo. Ang ministeryo kanunayng nadungtong kang Jesu-Cristo ug sa mga Apostoles nga Iyang gipadala (tan- awa sa 7.6). Diha sa simbahan ni Cristo, ang ministeryo kinahanglang mailahan gikan sa nagkalainlain mga katungdanan nga magpulos alang sa pagmantala sa maayong balita ug ang kaayohan sa mga magtotoo, ug nga mamahimo usab nga mabuhat bisan walay ordinasyon. Importante usab kini sa pag-ila gikan sa tawag nga midangat ngadto sa tanang magtotoo, nga mao ang pag-alagad sa Ginoo pinaagi sa pagsunod Kaniya (Juan 12: 26; 1 Pedro 2: 5, 9). Maingon nga ang mga Apostoles nagdalag pagpamatuod sa maayong balita pinaagi sa pulong ug gawi, natawo pag-usab nga mga Cristohanon mohimo sa ingon diha sa pakig-ambitay uban kanila, sa ingon niana magaayoda sa ilang dakung hinatag nga kagahum. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pulong "ministeryo" naghulagway sa usa bulohaton o katungdanan nga gitudlo ngadto sa usa ka gipili dapit sa responsibilidad maingon man sa usa ka kagahum nga gidihog aron sa pagbarug, pagtultol, ug magahatag sa mando sa usa ka katilingban. (7) Ang espirituhanong ministeryo naglakip sa kagahum, panalangin, ug pagbalaan nga gihatag pinaagi sa ordinasyon alang sa serbisyo diha sa simbahan ni Cristo. (7.1) Ang pag-ila sa kalahian kinahanglan mabuhat taliwala sa ministeryo ug daghang nagkalainlaing mga katungdanan nga nagayoda sa pagpangmantala sa maayong balita ug sa kaayohan sa mga magtotoo, nga mahimo usab nga mabuhat usab bisan walay ordinasyon. (7.1) 349
Importante usab ang pag-ila sa kalahian taliwala sa ministeryo ug ang tawag nga midangat ngadto sa tanang mga magtotoo sa pag-alagad sa Ginoo pinaagi sa pagsunod. Maingon sa mga Apostoles nagdalag pagpamatuod sa maayong balita pinaagi sa pulong ug gawi, ang natawo pagusab nga mga Cristohanon magabuhat sa ingon diha sa pakig-ambitay kanila, sa ingon niani magaayoda sa ilang dakung hinatag nga kagahum. (7.1) 7.2 Tinubdan sa ministeryo diha sa simbahan Ang Espirituhanong ministeryo gitukod ibabaw sa pagpadala kang Jesu-Cristo pinaagi sa Amahan. Si Jesus Hari, Sacerdote, ug Profeta (tan-awa sa 3.4.7) Ingon nga Mao ang gipadala sa Iyang Amahan, Siya gihatagag kagahum, gipanalanginan, ug gibalaan alang sa katubsanan sa mga katawhan. Daan na diha sa daang pakigsaad diha nay mga nag-una ngadto sa ministeryo diha sa simbahan. Bisan pa niana, adunay gayuy maisip nga kalahian tali sa ministeryo sa daang pakigsaad ug nianang sa bag-ong pakigsaad. Mahitungod niini, ang Hebreohanon 8: 6 nagaingon: "Apan ingon sa karon, Siya [si Jesus] nakabaton sa usa ka labaw pa ka maayo nga ministeryo, ingon nga Siya mao usab ang Tigpapataliwala sa usa ka labi pa ka maayong pakigsaad ..." Pinaagi sa pagtawag ug pagpadala sa mga Apostoles, si Jesus mipasiugda sa ministeryo alang sa Iyang simbahan. Ang simbahan ni Jesu-Cristo napadayag diha sa makasaysayanong pagpadayag niini sa Pentecostes. Niini usab nga punto sa panahon diin ang ministeryo misugod sa pagepekto sulod sa simbahan. Hinoon, mismo ang ministeryo daan nang gikahatag pag-una ni Jesu-Cristo ngadto sa Iyang mga Apostoles. Siya mihatag og kagahum, nagpanalangin, nagbalaan, ug nagsangkap kanila sa gasa sa Espiritu Santo (Juan 20: 21-23). Ang mga Apostoles mao kadtong gipadala ni Jesus 350
7.3 Pasikaranan gikan sa Biblia Ang Balaang Kasulatan walay usa ka managkasamang paghatag og kahulogan sa pulong nga "ministeryo", ni magdugang pa og pagpasabot sa bisan unsang doktrina mahitungod sa ministeryo. Bisan pa niana kini mihimog pipila ka mga nagkalainlaing mga pamahayag mahitungod sa sulod ug kinaiya sa ministeryo. 7.3.1 Mga kapakisayran sa Daang Tugon Gikan sa panglantaw sa Bag-ong Tugon, ang ministeryo - sa nahibaloan sa kasamtangan - gitukod lamang ni Jesu-Cristo, bisan pa niana, diha nay mga kapakisayran sa ministeryo sa Bag-ong Tugon diha sa daang pakigsaad: diha sa hari, diha sa sacerdote, ug diha sa profeta. Hinoon, kini wala magpasabot sa pagsulti nga ang tanang mga hari sa Israel naghupot og espirituhanong ministeryo. Kondili, ang mga kapakisayran sa ministeryo kinahanglang makita diha sa pananglitan sa ilado kaayo nga mga tawo diha sa kasaysayan sa kaluwasan: Si David nagabarug sa dapit sa pinili ug dinihogan nga hari - ang iyang pagkamahinungdanon alang kasaysayan sa kaluwasan nahimo usab nga dayag diha sa kamatuoran nga si Jesus gihulagway ingon nga "Anak ni David" (Mateo 21: 9). • Si Melquisedec nagbarug sa dapit sa sacerdote nga si kinsa nagapa-ambit sa panalangin sa Dios (Genesis 14: 18-19) • Si Moises nagatindog alang sa profeta (Deuteronomio 18: 15) nga si kinsa nagamantala sa balaang pagbulot-an pinaagi sa paghatag sa kasugoan ngadto sa katawhan diha sa pahimangno sa Dios. Diha sa dan-ag sa Bag-ong Tugon, kining maong mga ministeryo nahisabtan ingon nga mga kapakisayran sa umalabot nga "labawng ministeryo" nga gidala ni Jesu-Cristo. 351
Ang kinataliwad-an nga ministeryo diha sa Daang Tugon mao kadtong iya sa sacerdote. Ang nagunang panag-ingnan nga serbisyo sa pagkasacerdote ug sa labawng ministeryo sa pagkasacerdote mao si Melquisedec. Siya mipanalangin kang Ambraham ug midawat sa mga halad gikan kaniya (Salmo 110: 4) Ingon nga mao ang nagapanalangin Siya nagatindog ibabaw sa usa nga gipanalanginan - sa iyang bulohaton, busa ang sacerdote nagatindog ibabaw sa patriarca sa pagtoo. Ang tibuok Israel ginapagtawag sa Dios ingon nga "Gingharian sa mga sacerdote" (Exodo 19: 6). Bisan pa niana, ang Dios naglain lamang og usa ka tribo - ang tribo ni Levi - alang sa serbisyo diha sa templo, ug usa ka bahin lamang sa tribo ni Levi - nga iya kang Aaron nga pagkasacerdote - maoy gitudlo sa sakripisyo nga pagserbisyo. Sa pagtan-aw pagbalik sa ministeryo sa pagkasacerdote gikan sa panglantaw sa sulat ngadto sa mga Hebreohanon, atong mabasa nga ang usa sa mga bulohaton sa mga sacerdote naglakip sa pag-andam sa mga katawhan alang sa pag-abot sa Mesias, ang pag-abot ni Jesu-Cristo, ingon nga matuod nga Labawng Sacerdote (tan-awa sa 3.4.7.2) 7.3.2 Pasikaranan sa ministeryo diha sa Bag-ong Tugon Ang ministeryo sa Daang Tugon daan na nga kapakisayran ngadto kang Jesu-Cristo. Ang tanan nga gikahatag diha sa ministeryo sa Daang Tugon maoy gisalamin nganha Kaniya: Siya Hari, Sacerdote, ug Profeta. Pinaagi sa Iyang balaang kagahum, Siya, nga pinili sa Dios, nagpilig napulog-duha ka mga Apostoles. Siya mihatag kanila og kagahum, mipanalangin, ug nagbalaan kanila alang sa ilang serbisyo sa maayong balita. Ngadto kanila nga Iyang gisalig ang pagpangalagad sa mga sacramento. Niini nga paagi, ang Iyang sakripisyo sa katubsanan mahimong kasudlan sa mga katawhan (Mateo 28: 19-20). Ang dakung pagkamahinungdanon nga gihatag ni Jesu- Cristo sa Iyang mga Apostoles gipasundayag pinaagi sa Iyang 352
gawi sa wala pa ang Iyang pag-antus ug kamatayon: Siya nakigsulti kanila, mihatg kanila sa saad sa Iyang pagbalik, ug nangamuyo alang kanila diha sa mapangaluyopoong pag-ampo: "Maingon nga gipadala Mo Ako sa kalibutan, maingon man usab gipadala Ko sila kalibutan" (Juan 17: 18). Ang Usa nga nabanhaw mihatag og kagahum sa Iyang mga Apostoles sa pagpasaylog mga sala ug sa gihapon suod nga nahisubay ang Iyang pagpadala uban kanila: "Maingon nga ang Amahan nagpadala Kanako, gipadala ko usab kamo" (Juan 20: 21-23). Samtang ang pagpadala ni Jesu-Cristo gitumong sa paghimong epektibo sa katubsanan pinaagi sa Iyang kamatayon ug pagkabanhaw, ang pagpadala sa mga Apostoles gitagana sa paghimo niining katakus ni Cristo ug ang kahupnganan sa kaluwasan kasudlan sa mga katawhan. Maingon nga ang ministeryo sa daang pakigsaad gikahatag aron sa pag-andam sa katawhan alang sa pagtungha sa gisaad nga Mesias, busa mao kini ang labing unang bulohaton sa ministeryo sa Bag-ong Tugon ang pag-andam sa mga magtotoo sa pagbalik sa ilang Ginoo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang espirituhanong ministeryo gipasikad diha sa pagpadala ni Jesu-Cristo pinaagi sa Amahan. (7.2) Pinaagi sa pagtawag ug pagpadala sa mga Apostoles, si Jesus nagpasiugda sa ministeryo alang sa Iyang simbahan. (7.2) Ang Balaang Kasulatan naghatag og madagayaong nga mga kapakisayran sa nasulod ug kinaiya sa ministeryo: diha sa daang pakigsaad dihay ministeryo sa hari, sa sacerdote, ug sa profeta. Ang tanang mga butang nga gipahigayon na diha sa ministeryo Daang Tugon gisalamin diha ni Jesu-Cristo: Siya Hari, Sacerdote, ug Profeta. ( 7.3.1) 353
Pinaagi sa Iyang Balaang kagahum si Jesus nagpilig napulog- duha ka mga Apostoles ug mihatag sa kagahum, nagpanalangin, ug nagbalaan kanila alang sa serbisyo sa maayong balita. Ang pagpadala sa mga Apostoles nagahimo sa kahugpongan sa kaluwasan diha ni Jesu-Cristo nga kasudlan sa mga katawhan ( 7.3.2) 7.4 Ang ministeryo sa Apostol Ang pulong "Apostol" kinuha gikan as Gresyahanon apóstolos nga nagpasabot "imbahador" diha sa Bag-ong Tugon. Si Jesu-Cristo mismo laktod nga mihatag sa Iyang simbahan ug usa lamang ka ministeryo, nga mao ang ministeryo sa Apostol. Sa Iyang dapit ug pinaagi sa Iyang kagahum sa sugo, ang ministeryo mao ang magatukod sa simbahan ug magahimo sa katubsanan diha ni Jesu-Cristo nga maduolan sa mga tawo nga nangandoy sa kaluwasan. Dugang pa niini, ang ministeryo sa Apostol gimandoan sa pag-andam sa mga magtotoo alang sa pagbalik ni Jesu-Cristo. Ang Ikaupat nga Artikolo sa pagtoo: "Mitoo Ako nga ang Ginoong Jesus nagadumala sa Iyang simbahan ug niana nagpadala sa Iyang mga Apostoles, ug hangtud sa Iyang pagbalik nagapadala kanila, uban sa sugo sa pagpanudlo, sa pagpasaylo sa mga sala diha sa Iyang ngalan, ug sa pagpamautismo uban sa tubig ug sa Espiritu Santo." 7.4.1 Mga timailhan sa ministeryo sa Apostol Si Jesu-Cristo misangkap sa ministeryo sa Apostol sa mga gahum nga hataas ang maabot. Ang Apostol mao ang imbahador ni Jesu- Cristo ug nagapamuhat diha sa Iyang ngalan. Ang mga timailhan ug mga gimbuhaton nga gikatudlo ngadto sa ministeryo sa Apostol adunay ilang tinubdan diha sa mga ministeryo ni Cristo - Hari, 354
Sacerdote, ug Profeta (tan-awa sa 3.4.7). Busa ang ministeryo sa Apostol nakadawat sa tanan niini nga kagahum gikan ni Jesu- Cristo ug nagalungtad diha sa usa ka walay bugti nga pag-agad nga kalambigitan diha Kaniya. Si Apostol Pablo mao lamang ang usa sa unang mga Apostoles nga naghisgot iyang ministeryo. Sa iyang ikaduhang sulat ngadto sa mga taga Corinto, siya mihimog bililhon kaayong kapakisayran sa ministeryo sa Apostol. Ang iyang mga pamahayag walay kinaiya sa tudlo nga kinaugalingon, kondili usa hinoon ka tubag ngadto sa mga pagtuis nga gihimo sa kongregasyon sa Corinto maingon man sa uban nga anaa sa gawas. Kining maong mga pagpahayag tin-aw kaayong nagpakita sa nasabtan sa Apostol sa iyang ministeryo. Gikan kanila, ang kadaghanang mga timailhan sa ministeryo sa Apostol mahimong makuha: Ang ministeryo sa bag-ong pakigsaad Kining maong katungdanan magapulos sa paghimo sa usa ka kalahian gikan sa ministeryo sa daang pakigsaad. Kon giunsa nga may pasikaranan ang bag-ong pakigsad sa pag- ila sa kaugalingon niini gikan sa daang pakigsad nahimong tin-aw diha sa 2 Mga Taga Corinto 3: 6: "... kay ang sinulat nga kasugoan magapatay, apan ang Espiritu magahatag og kinabuhi." Ang "sinulat" dinhi mao ang Kasugoan ni Moises samtang ang "Espiritu" nagapakahulogan sa maayong balita, ang makaluwas nga epekto nga gipasukad ibabaw sa grasya sa Dios. Si Jesu-Cristo mao ang walay katapusan nga Labawng Sacerdote sa bag-ong pakigsaad nga mihatag sa Iyang kaugalingon ingon nga sakripisyo (Mga Hebreohanon 4: 14-15; 7:23- 27). Sukad sa pagkayab ni Cristo paingon sa langit mao nay bulohaton sa mga Apostoles sa paghimo sa kaluwasan nga Iyang nabatonan masulod sa mga katawhan. Kining maong paagi sa kaluwasan nga nabatonan ni Jesu-Cristo gipangalagad ug gipa-ambit ibabaw sa yuta (tan- awa sa 9.6.3). Pinaagi sa pagpakatawo sa Dios, ang yuta sa ingon niani gitudlo mismo sa Dios ingon nga dapit diin ang kaluwasan gipa-ambit. Sa pagtandi sa ministeryo sa daang pakigsaad, nga kaniadto 355
gilimitahan lamang ngadto katawhan sa Israel, ang ministeryo sa bag-ong pakigsaad walay nahibaloan nga mga utlanan: Kini nagalihok taliwala tanang kanasuran. Ang ministeryo sa Espiritu Ang ministeryo sa Apostol mao ang "ministeryo sa espiritu" (2 Mga Taga Corinto 3: 8; Mga Buhat 8: 14-17). Pinaagi sa pagpangapod-apod sa gasa sa Espiritu Santo, ang usa ka tawo nga nabautismohan sa tubig makadawat sa pagkainanak sa Dios ug sa unang gikinahanglan sa pagkahimong usa ka inunahang bunga. Ang ministeryo sa pagkamatarung Ang ministeryo sa Apostol, ingon nga "ministeryo sa pagkamatarung" (2 Mga Taga Corinto 3: 9), maoy gitandi sa Daang Tugon nga "ministeryo sa tigpakanaug sa hukom". Si Apostol Pablo nagsulat: "Kon ang pag-alagad nga makamatay nga sinulat sa mga titik ug gikulit diha sa mga bato, miabot nga inubanan sa maong himaya ..., dili ba molabaw pa hinoon ka masanagon ang pag-alagad sa Espiritu" (2 Mga Taga Corinto 3: 7-8). Dinhi ang Apostol tin- aw kaayo nagpakita sa pagkamahinungdanon nga kalahian tali sa Kasugoan ni Moises ug sa kasugoan ni Cristo. Ang ministeryo sa Apostol nagabitad og pagtagad sa kamatuoran nga ang mga tawo diay mga makasasala ug nagkinahanglan sa grasya sa Dios. Ang pagtoo kang Jesu- Cristo ug ang pagdawat sa Iyang sakripisyo makahatod ngadto sa pagkamatarung nga madawat atubangan sa Dios. Ang ministeryo sa pagpasig-uli Ang ministeryo sa Apostol, ang "ministeryo sa pagpasig- uli" (2 Mga Taga Corinto 5:18-19), nagtambag sa paghinulsol ug magatultol sa mga tawo ngadto sa nagatubos nga buhat sa Dios nga natuman diha ni Jesu-Cristo. Ang Apostol nagamantala sa kamatayon ug pagkabanhaw ni Jesus, ug nagatugot sa mga magtotoo sa pag-ambit diha sa kahupnganan sa katakus ni Cristo pinaagi sa kapasayloan sa mga sala ug sa pagsaulog sa Balaang 356
Panag-ambit. Ang "Pagpasig-uli" nagapaka hulogan sa pagpabalik sa wala matugaw nga kalambigitan tali sa mga katawhan ug sa Dios, ug tali sa mga tawo taliwala sa ilang mga kaugalingon. Ang hingpit nga pagpasig-uli mamakab- ot unya sa diha nga ang himaya sa pagkaanak sa Dios mapadayag na ug ang "kaankan sa Dios" mahimo nang sama sa Ginoo (1 Juan 3: 2) Mga tinugyanan alang ni Cristo Ang pamahayag ni Apostol Pablo, "Busa, kami nga mga tinugyanan nga pinadala alang ni Cristo, nga pinaagi kanamo ang Dios nagahimo sa Iyang paghangyo kaninyo: tungod kang Cristo nangamuyo kami kaninyo ..." (2 Mga Taga Corinto. 5:20) nagpahayag nga si Jesu-Cristo nagapamuhat pinaagi sa mga Apostoles diha sa Iyang simbahan. Ang mga Apostoles nagapamuhat diha sa gahum sa Espiritu Santo, nagamantala sa maayong balita, ug nagapang-alagad sa mga sacramento. Ang Iyang kalihokan magapulos ngadto sa kaluwasan sa mga tawo nga nanginahanglan sa katubsanan. Dugang pa nga mga timailhan sa ministeryo sa Apostol mahimong makuha gikan sa unang sulat ngadto sa mga taga Corinto ug sa mga Buhat sa mga Apostles. Mga piniyalan sa mga tinago sa Dios Si Pablo nagahisgot sa mga Apostoles ingon nga "mga piniyalan" (1 Mga Taga Corinto 4: 1). Ang usa ka piniyalan maoy responsabli alang sa panimalay, nga mao ang simbahan. Diha sa simbahan, ang mga Apostoles magapaniguro sa hustong pagmantala sa maayong balita ug pagpang alagad sa mga sacramento. Sila nagaordina og mga ministro ug nagatipig sa kahusay diha sa simbahan. Si Apostol Pablo migamit sa pulong "piniyalan" kadugtong sa mga "tinago sa Dios". Kini nagasugyot nga ang ministeryo sa Apostol gikatudlo sa bulohaton sa pagpa- ambit ug sa pagkuha sa tabon sa mga pagpadayag sa Dios, nga mao ang Iyang "mga tinago". Kini naglakip, sama 357
pananglit, sa pagpili sa mga Gentil kadtong mga dili Judio - ug ang pagsakgaw sa pangasaw-onon nga kongregasyon diha sa pagbalik ni Cristo (1 Mga Taga Corinto 15: 51; Mga Taga Colosas 1: 26-28). Ang ministeryo sa pulong Diha sa nagunang pamulong sa maayong balita ni Juan, ang Anak sa Dios gihulagway ingon nga "Pulong" (logos) nga pinaagi niini gibuhat ang tanang mga butang. Ang ministeryo sa Apostol, nga gitugyanan usab sa Ginoo sa sugo sa kagahum sa pagpanudlo, naga-ambit usab niining maong gahum sa pulong diha sa mahimong mabuhat sa pagministeryo. Niini usab nga sa maong kaalam nga ang mga Buhat 6: 4 pagasabton: "Apan itugyan namo ang among kaugalingon nga mapadayonon sa pag-ampo ug ngadto sa pag-alagad sa pulong." Ang mga Apostoles nagmantala sa maayong balita ug naghubad sa Kasulatan diha sa tukma nga paagi (Mga Taga Galacia 1: 11-12) Pagpahatag og kasayoran ngadto sa adlaw sa Ginoo Ang laing mahinungdanon nga timailhan sa ministeryo sa Apostol mao ang pagpahatag og kasayoran sa adlaw sa Ginoo. Si Apostol Pablo nagsulat nagdto sa simbahan ni Cristo: "Kay ako may pagbati sa diosnong pangabubho alang kaninyo uban sa diosnong pangabubho. Sanglit kamo ugod ako naman nga gikasaad nga maasawa sa usa lamang ka bana nga mao si Cristo aron ikahatag ko kamo ingon nga maputli ulay" (2 Mga Taga Corinto 11: 2). "Maputli nga ulay" mao ang hulagway sa pangasaw-onon nga kongregasyon nga gipili ni Jesu-Cristo, nga gianadam sa mga Apostoles alang sa. pagbalik ni Cristo - - - - - - - - - - - - - - 2 Ang doktrina sa mga Apostoles, gidahum nga may tinubdan sa ca. AD 100 358
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pulong "Apostol" (Gresyahanon: apóstolos) nagpasabot nga "tinugyanan". (7.4) Mismo si Jesu-Cristo lamang ang mihatag sa Iyang simbahan ug usa ka ministeryo, nga mao ang ministeryo sa Apostol. Ang ministeryo sa Apostol nagkuha sa tanang kagahum niini gikan kang Jesu-Cristo ug kini walay kabugti nga nag-agad nganha Kaniya. Ang ministeryo sa Apostol gihulagway ingon nga "ministeryo sa bag-ong pakigsad", ang ministeryo sa Espiritu Santo, ang "ministeryo sa pagkamatarung", ug ang "ministeryo sa pagpasig-uli". Ang mga Apostoles gitawag usab nga "mga tinugyanan ni Cristo" ug "mga piniyalan sa mga tinago sa Dios". (7.4.1) Ang paghatag og kasayoran sa kongregasyon sa pabalik ni Cristo maoy lain usab nga mahinungdanon nga timailhan sa ministeryo sa Apostol. (7.4.1) 7.4.2 Pagsangkap ug pagpadala sa mga Apostol Gikan sa taliwala Iyang mga tinun-an, si Jesu-Cristo nagpilig napulog-duha ka mga tawo ug mitudlo kanila ingon nga mga Apostoles (Marcos 3: 13-19; Lucas 6: 13-16). Ang Balaang Kasulatan nagasoy sa duha ka mga hitabo diin ang mga Apostoles gipadala. Ang unang hitabo, ang Ginoo nagpadala sa Iyang mga Aposotles ngadot sa "nangawala nga mga carnero sa balay sa Israel" ug mipasabot nga dili motugot kanila ngadto sa Samariahanon ug sa mga Gentil. Siya mihatg kanilag gahum sa pag-ayo sa masakiton, pagbanhaw sa patay, paghingilin sa 359
dautang mga espiritu, ug pagdalag kalinaw, maingon man usab sa pagsanyaw sa gingharian sa Dios. Iyang gilinyahan kining maong kagahum sa sugo sa mga pulong "Ang magadawat kaninyo magadawat Kanako ug ang magadawat Kanako, magadawat sa nagpadala Kanako" (Mateo 10: 40). Sa hitabo sa ikaduha nga pagpadala sa Iyang mga Apostoles, nga nahitabo tapus sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo, ang Iyang kagahum sa sugo ngadto kanila nag-abli sa usa ka bag-o, hataas, ug dugang nga dakung sukod: "Panglakaw kamo ug himoang mga tinun-an ang tanang kanasuran, nga magabautismo kanila diha sa ngalan sa Amahan ug sa Anak ug sa Espiritu Santo, ug sa pagtuman sa tanang mga butang nga Akong gisugo kaninyo, ug tan-awa, Ako magauban kanunay kaninyo, bisan hangtud sa kapanahonan" (Mateo 28: 18-20). Sumala sa Iyang saad Siya sa ingon magpakig-uban kanila hangtud sa katapusan sa kapanahonan (Gresyahanon: "aeon" = edad sa kalibutan). Diha sa laing nga hinubay, ang mga ngalan sa napulog- duha ka mga Apostoles napatik sa Mateo 10: 2-4: Si Simon nga ginganlan si Pedro, Andres, Santiago, Juan, Felipe, Bartolome, Tomas, Mateo, Santiago, Tadeo, Simon nga Canaanhon, Judas Escariote. Kining mga Apostoles gitawag "napulog-duha", bisan tapus sa pagbudhi ni Judas Escariote. Dugang pa niini, ang Bag-ong Tugon naghisgot usab ug dugang nga mga Apostoles: Matias (Mga Buhat 1: 15-26). Bernabe (Mga Buhat 13: 1-4; 14: 4, 14) Pablo (1 Mga Taga Corinto 9: 1-16; 2 Mga Taga Corinto 11) ug Santiago, ang igsoon nga lalaki sa Ginoo (Mga Taga Galacia 1: 19; 2: 9). Diha lamang sa kahimtang ni Matias mao ang tawag ngadto sa ministeryo sa Apostol nga nakasaksi sa mata sa kinabuhi ni Jesus (Mga Buhat 1: 21-22) si Silvano ug si Timoteo gihulagway usab ingon nga mga Apostoles (1 Mga Taga Tesalonica 1:1; 2: 6), maingon man si Andronicu ug Junia (Mga Taga Roma 16: 7) . 360
7.4.3 Si Pedro - ang pangulo sa nag-unang mga Apostol Diha sa presensiya sa ubang mga Apostoles, ang Ginoo mihatag kang Simon Pedro ug pinasahi nga kagahum. Ang Iyang nag-una nga katungdanan diha sa mga Apostles mingepekto tapus sa pagkayab sa Ginoo paingon sa langit, apan sa pagkatinud daan nang gikasugyot sa wala pa kining hitboa. Si Pedro gitudlo ingon nga "bato" gihatag sa kagahum sa mga yawe: "Ug Ako magaingon usab kanimo, nga ikaw mao si Pedro, ug sa ibabaw niining bato pagatukoron Ko ang Akong simbahan, ug ang mga gahum sa kamatayon dili gayud makabuntog niini ug hatagan Ko ikaw sa mga yawi sa gingharian sa langit ug unsay imong pagabugkoson dinhi sa yuta, didto sa langit pagailhon kini nga binugkos ug unsay imong pagaluagoan dinhi sa yuta, didto sa langit pagailhon kini nga linuagan" (Mateo 16: 18-19). Sa wala pa ang Iyang sakripisyo nga kamatayon, ngadto kang Pedro nagsulti sa mga pulong "Simon, Simon! tan-awa, gipangayo kamo ni Satanas aron iya kamong alig-igon ingon nga trigo. Apan nangamuyo Ako alang kaninyo nga unta dili makabsan ang imong pagsalig; ug sa mahibalik na ikaw Kanako, lig-ona ang imong mga igsoon" (Lucas 22: 31-32). • Si Pedro misulti alang sa napulog-duha sa mga Apostoles. Tapus nga ang daghang mga tinun-an mingbiya ni Jesus. Si Pedro mitubag sa pangutana kon buot ba usab sila nga mobiya ingon sa mosunod: "Ginoo kang kinsa man kami moadto? Anaa Kanimo ang mga pulong sa kinabuhi nga walay katapusan. Ug kami mitoo usab ug nasayud nga Ikaw mao ang Cristo, ang Anak sa buhi nga Dios" (Juan 6: 68-69). Si Pedro mao ang gipangutana ni Jesu Cristo maong pangu- tana: "Gihigugma mo ba Ako?" Sa makatulo ka higayon si Pedro nagpamatuod nga mao gayud kini kahimtang, diin ang Ginoo mitugyan sa Iyang nating mga carnero ug mga carnero sa pag- atiman ni Pedro (Juan 21: 15-17). 361
Si Pedro maoy nagpasiugda sa paghulip kang Judas Escariote diha sa libot sa mga Apostoles (Mga Buhat 1: 15-26), nga nagsangyaw sa wali sa Pentecostes (Mga Buhat 2: 14), ug kang kinsa ang Ginoo nagpadayag nga ang kaluwasan diha ni Cristo gitagana usab diay alang sa mga Gentil (Mga Buhat 10). 7.4.4 Mga pakisayranan sa Bag-ong Tugon sa kalihokan sa mga Apostol Si Lucas, mao lamang ang mitaho sa kalihokan sa mga Apostoles diha sa libro sa Mga Buhat. Sama pananglit, diha sa Mga Buhat 11: 1-18 ug 15: 1-29 atong mabasa ang duha sa mga panagkatigum nga gipangulohan sa mga Apostoles, diin ang paagi sa pagtugot sa mga Gentil sa pagsulod ngadto sa bag-ong pakigsaad - ug ang uban pang mga pangutana sa kapanahonan - nangasulbad. Nakapahimo kining tin-aw niini: nagkausa sa usag- usa ang mga Apostoles nga mihimog mga desisyon nga may daku kaayong epekto. Ang gipamatud-an usab sa Mga Buhat mao ang kamatuoran nga ang pagpangapod-apod sa gasa sa Espiritu Santo binugkos ngadto sa ministeryo sa Apostol: Si Felipe nagsangyaw sa Samaria ug nagbautismo sa mga magtotoo sa tubig. Sa diha nga ang mga Apostoles nakadungog niini, ilang gipadala si Pedro ug si Juan didto. Kining maong mga Apostoles "nag-ampo alang kanila nga sila makadawat sa Espiritu Santo. Kay wala pa man kanilay hingkunsaran niini ug sila igo man lamang nabautismohan sa ngalan ni Ginoong Jesus. Dayon gipandungan nilag mga kamot ug nakadawat sila sa Espiritu Santo" (Mga Buhat 8: 15-17). Sumala sa Mga Buhat 19: 6 si Apostol mibuhat usab sa samang paagi. Ang gikinahanglang bulohaton sa mga Apostoles mao ang pagsangyaw sa kamatayon ug pagkabanhaw ni Jesu-Cristo (Mga Buhat 13: 26-14; 17: 1-4)Sila nakigbugno batok sa mga supak sa tinoohan, labing una sa tanan niadtong nanghimakak sa matuod nga pagkatawo ni Jesus ug ang Iyang pagkabanhaw (1 Mga Taga Corinto 15: 3-8; 1 Juan 4: 1-6). 362
Ang mga Apostoles nagapaabot sa pagbalik sa Ginoo sa kapanahonan sa ilang kinabuhi, ug miandam sa mga magtotoo alang niing maong mahitabo (1 Mga Taga Tesalonica 4: 14-18). Kinin nagapasundayag og suod nga kadugtongan tali sa ministeryo sa Apostol ug ang pagmantala sa pagbalik ni Cristo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Si Jesu-Cristo nag-ordina og napulog-duha ka mga Apostoles, bisan pa niana ang Bag-ong Tugon nagapanghimatuod sa daghan pa kay sa napulog-duha ka mga Apostoles. (7.4.2) Si Jesus mihatg sa kagahum sa mga yawi ngadto kang Simon Pedro ug mihatag kaniya sa kagahum sa sugo sa pagpangulo sa simbahan. (7.4.3) nag-una kining basahon sa Mga Buhat nga nagtala sa kalihokan sa mga Apostoles. Taliwala uban pang mga butang, kini nag pamatuod nga ang gasa sa Espiritu Santo gipangapod- apod pinaagi sa mga Apostoles. Ang mga Apostoles nagmantala sa maayong balita ug nakigbugno sa mga supak tinoohan. (7.4.4) 7.5 Ang kalamboan sa mga ministeryo gikan sa ministeryo sa Apostol Ang bugtong ministeryo nga gihatag ni Jesu-Cristo mao ang ministeryo sa Apostol. Sugod sa Pentecostes, ang mga Apostoles misugod sa pagtuman sa ilang kagahum sa sugo sa pagpakaylap sa maayong balita sa nagatubo nga mga kongregasyon. Sa wala madugay kini nahimong tin-aw nga sila nagkinahanglan og mga katabang aron sa pagsugakod sa daghang mga bulohaton nga mingabot. Sa ilang sugyot, pito ka mga lalaki ang gipili sa kongregasyon. Pinaagi sa pagpandong sa mga kamot ug pag- 363
ampo, ang mga Apostoles misangsangkap kanila nga espirituhanon alang sa ilang ministeryo (Mga Buhat 6: 6). Kining mga tawhana gihulagway ingon nga unang mga Deacono. Mao kini ang binuhatan - nga mao ang pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo sa Apostol - nga nagtukod sa kapasikaranan alang sa umaabot nga mga ordinasyon. Ang mga Apostoles ug ang ubang mga magtotoo mitukod og bag-ong mga kongregasyon nga nagkinahanglan og espirituhanong pag-alima. Alang niining katuyoan ang mga Apostoles nagordina ug mga rector sa kongregasyon. Kini ginapagtawag nga "mga Obispo" o "mga Elder" (sa Gresyahanon: "episcopoi" o "presbyteroi"). Gikan sa Tito 1: 5, 7 kini tin-aw nga ang duha ka mga pulong nagbarog alang sa usa ug sa samang bulohaton. Sa pagdugang, ang mga profeta, mga Ebanghilista, mga pastor, ug mga magtutudlo nagalihok usab sa unang Cristohanong mga kongregasyon (Mga Taga Efeso 4: 11). Sumala sa pagpamatuod sa mga pastoral nga mga sulat ug mga Didache*2, usa ka hirarkiya (kagamhanan sa simbahan) - nga nagapaniguro sa espirituhanong kinabuhi sa mga kongregasyon - sa kadugayan misugod sa pag-uswag duyog sa pagtubo sa simbahan, ilalum sa pagmando sa Espiritu Santo. Tapus sa kamatayon sa unang mga Apostoles, ang mga espirituhanong kagahum sa sugo, ang matag usa nga may nagkalainlaing mga bulohaton ug gitudlo nga dapit, nagsugod sa pag-uswag. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Aron sa pagsugakod sa tanang mga bulohaton nga nagpiot kanila ang mga Apostoles nagkinahanglan og mga katabang. Pinaagi sa pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo sa ilang gisangkapan kining mga kalalakin-an alang sa ilang bulohaton. Kining maong binuhatan nagtukod sa kapasikaranan alang sa umalabot nga mga ordinasyon. (7.5) 364
Luyo niana, ang mga Obispo o mga Elder, mga profeta, mga Ebanghilista, mga pastor ug mga magtutudlo duyong nga mitabang sa unang Cristohanong mga kongregasyon. Samtang ang simbahan nagatubo, ang herarkiya sa ministeryo miuswag ilalum sa pagmando sa Espiritu Santo. (7.5) 7.5.1 Ang pagpadayon sa ministeryo sa Apostol Ang ministeryo sa Apostol gitukod sa Ginoo alang sa Iyang simbahan. Ang mga Apostoles mao unyay Iyang mga saksi hangtud sa katapusan sa yuta (Mga Buhat 1: 8). Aron sa pagtuman niining halapad nga kagahum sa sugo, si Jesus nagpadala usab sa mga Apostoles karon. Bisan pa sa panahon nga walay tigdala niining maong ministeryo ibabaw sa yuta, ang ministeryo nga Iyang gitukod nagpabilin (2 Mga Taga Corinto 3: 11) 7.5.2 Ang paghunong sa kalihokan sa mga Apostol Ang Bag-ong Tugon nagasoy sa kamatayon ni Apostol Santiago (Mga Buhat 12: 2). Walay kasayoran mahitungod sa pagkamatay sa ubang mga Apostoles. Sumala sa dugang nga mga tinubdan sa biblia, si Juan, ang naulahi sa nag-unang mga Apostoles nga gihisgutan sa Biblia, namatay sa naghinapus nga unang siglo. Hangtud nga ang ministeryo sa Apostoles nalingkoran pag-usab sa tuig 1832 (tan-awa sa 11.3), ang kalihokan sa bugtong ministeryo nga gitukod mismo sa Ginoo nasanta. Kining pagkasanta sa kaugalingong precensiya sa ministeryo sa Apostol pinagamot diha sa pagbulot-an sa Dios. Sa katapusan, ang Iyang harianong pagdumala nagpabilin nga tinago ngadto sa katawhan. Bisan pa niana, ang Espiritu Santoo nagalihok usab tapus sa kamatayon sa nag-unang mga Apostoles (tan-awa 11.2), aron nga mapaniguro ang pagtipig og sa kauswagan sa maayong balita. 365
7.5.3 Ang pagkanilingkoran pag-usab ministeryo sa Apostol Ang ministeryo sa Apostol nalingkoran pag-usab sumala sa pagbulot-an sa Dios sa diha nga ang panahon alang sa katapusang panagtigum ug pagpangandam sa pangasaw-onon ni Cristo miabot na. Busa ang ministeryo sa Apostol nga nalingkoran pag- usab sa mga tawo diha sa sinugdanan sa simbahan ni Cristo ug diha sa panahon nga mag-una sa dili ang pagbalik sa Ginoo, nga niining panahona Siya maga-andam sa pangasaw-onon. Tali sa ministeryo sa Apostol sa unang Cristianismo ug sa katapusan nga kapanahonan, walay kalahian sa kagahum sa sugo o epekto, bisan pa niana, adunay nagkalainlaing mga punto sa gipasabot pag-ayo diha sa mamahimo nga pagpamuhat sa ministeryo. Bisan tuod nga walay makasaysayanong pagpadayon, sa pagkatinuod aduna gayuy espirituhanong pagpadayon. Sa paglingkod pag-usab sa ministeryo sa Apostol, ang mga ministro sa makausa pa giordinahan pag-usab. Sulod sa Simbahang Catoliko Apostoliko ang usa ka panagkalahilahi nga han-ay sa ministeryo mitungha. Diha sa dagan sa kasaysayan niini, usa ka gidaghanon sa mga ministeryo uban sa nagkalainlaing mga bulohaton ang milambo usab diha sa Bag-ong Simbahang Apostoliko. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pagmando og mga Apostoles dili limitado sa kapanahunan unang Cristohanong. (7.5.1) Diha sa katapusan sa nahaunang siglo wala nay mga Apostoles. Hangtud sa pagkanilingkoran pag-usab sa ministeryo sa Apostol niadtong 1832, ang kalihokan sa bugtong ministeryo nga gipasiugdahan ni Jesu-Cristo nasanta. Ang pagkasanta sa kaugalingong precensiya sa ministeryo sa Apostol pinagamot diha sa pagbulot-an sa Dios. Sa katapusan kini magpabilin nga misteryo ngadto sa mga tawo. (7.5.2) 366
Pinaagi sa kabubut-on sa Dios, ang ministeryo sa Apostol nalingkoran pag-usab. Samtang tingali walay makasay- sayanong pagpadayon tali sa unang Cristohanong ministeryo sa Apostol ug nianang sa katapusang kapanahonan, sa pagkatinuod aduna gayuy espirituhanong pagpadayon. (7.5.3) Uban sa pagkanilingkoran pagbalik sa ministeryo sa Apostol, ang mga ministro giordinahan pag-usab. Ang usa ka panagkalahilahi nga han-ay sa ministeryo mitungha. (7.5.3) 7.6 Ang mga ministeryo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko Sukad sa sinugdanan niini, ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nakasabot sa kaugalingon niini ingon nga usa ka simbahan sa ministeryo. Kini usa ka simbahan nga gipangulohan sa kagahum sa Apostol. Ang tanan nga lain pang mga ministeryo nagagikan sa ministeryo sa Apostol. Mahitungod niini, ang Ikalima nga Artikolo sa Pagtoo nagainon: "Mitoo Ako nga kadtong gitugyanan sa Dios alang sa usa ka ministeryo gi-ordinahan pinaagi lamang sa mga Apostoles, ug nga ang maong kagahum, ug panalangin, ug pagbalaan alang sa ilang pagministeryo nagagikan sa ministeryo sa Apostol." Karon adunay tulo ka mga ang-ang sa ministeryo, ang matag-usa adunay nagkalainlaing espirituhanong mga gahum, diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. ang ministeryo sa Apostol Pangulong Apostol, Distritong Apostol, ug Apostol; ang ministeryo sa kaparian Obispo, Distritong Elder, Distritong Ebanghilista, Magbalantay, Ebanghilista, ug Pari; ang ministeryong pangdeacono Deacono ug Katabang-sa Deacono. 367
7.6.1 Ang kagahum sa apostol Ang kagahum sa apostol gihulagway pinaagi sa mga ministeryo sa Pangulong Apostol, Distritong Apostol, ug sa Apostol. Kauban sa mga Apostoles, ang Pangulong Apostol nagapangulo sa Simbahan. Ang usag usang mga Distritong Apostol responsabli alang sa usa o daghan nga mga Distrito nga Kasimbahanan. Daan na diha sa Simbahang Catoliko Apostoliko nga may usa ka tigulang nga Apostol, nga mao usab ang gihulagway nga "Haligi sa mga Apostoles". Bisan tuod nga ang naulahing gishisgutan walay bisan unsa nga kagahum nga molabaw sa ubang mga Apostoles - pabilin siya nga nahauna diha sa mao ra nga katungdanan - ang iyang pulong adunay pinasahi nga gibug- aton diha Kahugpongan sa mga Apostoles. Ang mga Apostoles diha sa bag-ong pagkahan-ay (tan-awa sa 11.3.1) sa una nagpamuhat sa hadaku nga paagi sa pagkaindependte nga dagway diha sa ilang gikatudlo nga mga dapit, bisan pa niana, sila padayon sa nakigkita sa usag usa aron sa pagpalambo sa panagkausa. Paingon sa pagtak-op sa ikanapulog-siyam nga siglo, ang termino sa ministeryo "Pangulong Apostol"3 misugod sa pagtungha ingon nga katungdanan alang matag tawo nga si kinsa mogamit sa katungdanan ni Pedro diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. 7.6.2 Ang gimbuhaton sa kagahum sa apostol Ang labing importanting mga kapakisayran bahin sa buhat sa mga Apostoles makuha gikan sa mga pulong ug mga binuhatan ni Jesus: ________________________ 3 Hangtud sa pagsugod sa ikanapulog-duha nga siglo, ang dapit nga bulohtaon sa matag Apostle gikanganlan pinasikad sa ngalan sa usa sa mga napulog-duha ka mga tribo (Aliman: Stamm) sa Israel. Gikan niini, ang pag-ngalan nga Stammapostel (ang Aliman nga katugbang sa "Pangulong Apostol") gikuha. 368
Si Cristo mihatag sa mga Apostoles og katungod sa "pagbugkos ug pagluag" (Mateo 18: 18). Kining panaghan-ay nagsulti ngadto sa kamatuoran nga ang mga Apostoles, kauban sa Pangulong Apostol, nagbaton sa espirituhanong pagkapangulo sa Simbahan ug nga sila mohukom sa mga kamandoan sa kinabuhi sa kongregasyon. Diha kaniadto palibot sa Iyang mga Apostoles nga ang Anak sa Dios mipasiugda sa Balaang Panag-ambit, nga sila kaniadto kinahanglang magsaulog sumala sa Iyang panag-ingnan (Lucas 22: 14, 19-20). Ang mga Apostoles mao ang mga tinugyanan alang kang Jesu-Cristo (Juan 13: 20; 20: 21). Pinaagi sa Espiritu Santo, ang mga Apostoles makadawat sa gikinahanglanong kahibalo nga kinahanglan alang sa pagbansay sa ilang ministeryo (Juan 14: 26). Ang mga Apotoles nag-agad sa ilang laktod nga kalambigitan sa Ginoo, "kay gawas Kanako, kamo walay arang mahimo. Kon may usa nga dili magpabilin Kanako, siya igasalibay sama sa mga sanga nga malaya" (Juan 15: 5-6). Si Jesus mitugyan sa mga Apostles og kagahum sa pagmantala sa kapasayloan sa mga sala diha sa Iyang ngalan (Juan 20: 23). 7.6.3 Ang kaugalingong-panghunahuna sa mga Apostol Ang mga Apostoles nakadawat sa ilang ministeryo ug kagahum sa sugo gikan ni Jesu-Cristo. Sila nanagpamuhat sumala sa pagbulot-an sa nagpadala kanila ug bug-os nga nag-agad Kaniya. Sumala sa panag-ingnan ni Jesus, ang mga Apostoles mga alagad sa tanan (Juan 13: 15). Sila walay kamadoan ibabaw sa pagtoo sa mga kongregasyon, apan masigka-magbubuhat alang sa ilang kalipay (2 Mga Taga Corinto 1: 24). Kini nagpasabot nga, pinaagi sa kalihokan sa mga Aposotles, ang mga magtotoo mopalambo og usa ka mapasalamaton ug malipayong kapasikaranang kinaiya ngadto sa Dios. Kon gikinahanglan, ang mga panambagon ug mga kahan-ay magpulos niining katuyoan (Santiago 1: 21). 369
Ang mga Apostoles mibati sa ilang mga kaugalingon nga obligado sa pag-alagad ingon nga mga pangingan ngadto sa simbahan ug motultol kanila diha sa pagsunod ni Cristo (1 Mga Taga Corinto 11: 1). 7.6.4 Ang kagahum sa ministeryo sa Apostol Ang kagahum sa ministeryo sa Apostol gikuha gikan sa pagtawag sa mga Apostoles pinaagi ni Jesu-Cristo ug gikan sa mga gahum nga gibutang sa Ginoo niini nga ministeryo. Ang pagkamahinungdanon sa ministeryo nahimong dayag diha sa mapangalyupoong pag-ampo ni Jesus: "Maingon nga gipadala Mo Ako sa kalibutan, maingon man usab gipadala ko sila sa kalibutan ug tungod kanila, naghalad Ako sa Akong kaugalingon aron sila usab tinuod nga mahalad" (Juan 17: 18: 19). 7.6.5 Ang mga Apostol diha sa simbahan ni Cristo Ang tumong sa bulohaton sa mga Apostoles mao ang paglig-on sa bulohaton sa Ginoo nga katubsanan ug sa pagtultol niini ngadto sa kahingpitan. Ang pakig-ambitay sa mga Apostoles uban sa mga magtotoo ginaila pinaagi sa mainiton nga pag-atiman ug mahigugmaong pagsinabtanay. Ang kagahum sa apostol gikahatag alang sa tibuok simbahan ni Cristo. Ang bulohaton niini mao ang pagtanyag sa kaluwasan diha ni Jesu-Cristo ngadto sa mga tawo (Mga Buhat 13: 47). Ang kaluwasan mamahimo lamang pinaagi sa Anak sa Dios (Mga Buhat 4: 12). Hangtud sa pagbalik ni Cristo, ang kaluwasan igapaambit pinaagi sa mga Apostoles diha sa pulong ug sacramento, nga sa pagaingnon pa pinaagi sa pagsangyaw sa maayong balita, ang pagmantala sa kapasayloan sa mga sala, bautismo sa tubig ug Espiritu Santo, ug pinaagi sa Balaang Panag-ambit. 370
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko usa ka simbahan sa ministeryo. (7.6) Adunay tulo ka mga ang-ang sa ministeryo, matag-usa adunay espirituhanong mga gahum: ang ministeryo sa Apostol, ministeryo sa kaparian, ug ministeryo nga pangdeacono. (7.6) Ang kagahum sa apostol gihulagway pinaagi sa ministeryo sa Pangulong Apostol, sa Distritong Apostol nga ministeryo, ug sa Apostol nga ministeryo. Kauban sa mga Apostoles, ang Pangulong Apostoles magapangulo sa simbahan. (7.6.1) Si Jesu-Cristo naghatag sa gahum sa "pagbugkos ug sa pagluag" ngadto sa mga Apostoles. Kining kahan-ayan nagsulti sa kamatuoran nga ang mga Apostoles, kauban sa Pangulong Apostol nagbaton sa espirituhanon ug iya sa organisasyon nga pagkapangulo sa simbahan ug magahukom ibabaw sa kamandoan sa kinabuhi sa kongregasyon. Diha kini kaniadto sa libot sa Iyang mga Apostoles nga Siya mipasiugda sa Balaang Panag-ambit, nga ilang pagasaulogon sumala sa Iyang panag-ingnan. Siya mihatag usab og kagahum ngadto kanila sa pagmantala sa kapasayloan sa mga sala sa diha sa Iyang ngalan. (7.6.2) Ang mga Apostoles naglihok pinaagi sa pagbulot-an sa nagpadala kanila, nga mao si Jesu-Cristo, ug bug-os nga nag- agad Kaniya. Ila kining gitan-aw ingon nga ilang kaakohan ang pag-alagad isip mga panig-ingnan ngadto sa simbahan ug magatultol kanila diha sa pagsunod ni Cristo. (7.6.3) Ang kagahum sa ministeryo sa Apostol gikuha gikan sa ilang pagkatinawag pinaagi ni Jesu-Cristo. (7.6.4) 371
7.6.6 Ang ministeryo nga Pangulong Apostol Si Jesu-Cristo, ang Anak sa Dios, mao ang ulo sa Iyang simbahan. Niining simbahana, maoy bulohaton sa Pangulong Apostol ang pagpatuman sa katungdanan ni Pedro sumala sa mga pulong ni Jesus: "Ug Ako magaingon usab kanimo nga ikaw mao si Pedro, ug sa ibabaw niining bato pagatukoron Ko ang Akong Iglesia, ug ang mga ganghaan sa kamatayon dili gayud makabuntog kaniya. Ug hatagan Ko ikaw sa mga yawi sa gingharian sa langit, ug bisan unsay imong pagabugkoson dinhi sa yuta, didto sa langit pagailhon nga binugkos ug bisan kinsa nga pagaluagan dinhi sa yuta, didto sa langit pagailhon kini nga linuagan" (Mateo 16: 18-19). Si Jesus nagahisgot sa kapasikaranan ug sa pagtukod sa Iyang simbahan kadugtong sa pinasahi nga katungdanan ni Apostol Pedro. Ang ikaduhang gihisgutan mao ang "bato" nga diin ibabaw niini si Jesus nagtukod sa Iyang simbahan. Busa niini ang Anak sa Dios nakahimo og usa ka dili mahanaw nga kalambigitan tali sa ministeryo sa bato ug sa Iyang simbahan. Ang ministeryo sa bato ug ang simbahan ni Cristo gikahatag sa katawhan alang sa kaluwasan diha ni Jesu-Cristo. Ang katungdanan ug mga bulohaton nga gisalig sa Ginoo ngadto kang Apostol Pedro mao karon ang tulomanon sa Pangulong Apostol. Mao nga siya usab magapamuhat aron sa pagtipig sa panagkausa taliwala sa mga Apostoles sigon sa gihangyo sa Ginoo (Juan 17: 20-23) pinaagi sa paglig-on sa iyang mga kaigsoonan, nga mao ang mga Apostoles (Lucas 22: 32) Siya maga-atiman sa "nating mga carnero ug mga carnero" sa panon ni Cristo (Juan 21: 15-17). Ang katungdanan sa Pangulong Apostol magalihok aron sa pagtipig sa doktrina nga putli samtang dugang pa nga magapalambo niini, maga-ablig bag-ong mga panan-aw, ug sa walay panagkalahi nga pagpakaylap sa pagpamatuod sa pagtoo. Ang Pangulong Apostol magpahigayon usab sa kahusay sulod sa simbahan. 372
Kining maong mga bulohaton naglakip sa "kagahum sa mga yawi" sa ministeryo sa Pangulong Apostol. Ang Pangulong Apostol mao ang labing labaw nga espirituhanong kagahum. Siya gihatagan ug nag-una nga katungdanan diha sa libot sa mga Apostoles. Ang Pangulog Apostol magaordina sa mga Apostoles. Kini gikinahanglanon alang sa mga Apostoles nga mopabilin sa panagkausa uban kaniya: niini lamang nga paagi nga ang bulohaton mapahiluna diha sa kagahum sa apostoles ingon nga kinatibuk-an mamatuman, nga mao ang paghimo sa kaluwasan nga kasudlan sa mga katawhan. 7.6.7 Ang ministeryo nga Distritong Apostol Luyo sa mga bulohaton nga gipahiluna ingon nga tulomanon sa matag usa ka Apostol, ang ministeryo nga Distritong Apostol maoy responsabli sa pagsangkap og walay panagkalahi nga pag-atiman nga pastoral, pag-atiman alang sa mga kongregasyon, ug espirituhanong pagsangkap sa mga ministro sulod sa gitataw nga dapit sa bulohaton (Distrito sa Distritong Apostol). Dugang pa niini iyang ginatin-aw ang mga punto sa pagpahimug-at sa bulohaton sa simbahan, maoy modesisyon sa mga ordinasyon sa mga ministro, ug magatinguha sa panagkausa diha sa libot sa mga Apostoles. Isip usa ka sumbanan, siya magasaulog sa Balaang Panag-ambit alang sa mingtaliwan sulod sa iyang dapit sa bulohaton. Usa ka bulohaton nga nagapadayon nga labaw pa sa kasamtangan nga bulohaton sulod sa distrito sa Distritong Apostol mao ang pagtambong sa tigum sa pakigtagbo sa mga Distritong Apostol, nga nagatambag ug nag-ayoda sa Pangulong Apostol sa pagpangulo sa Simbahan. Sa pagdugang pa, ang Distritong Apostol mao ang kinatibuk-ang representante alang sa iyang Distritong Simbahan. 373
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Maoy bulohaton sa Pangulong Apostol ang pagtuman sa katungdanan ni Pedro. Ang Pungolong Apostol mao ang kinalabwan espirituhanong kagahum. Siya gihatagan og usa ka nag-una nga katungdanan diha sa sirkulo sa mga Apostoles. (7.6.6) Ang Pangulong Apostol maga-gamit sa kagahum sa mga yawi. (7.6.6) Ang Distritong Apostol adunay responsibilidad sa pagpamuhat sulod sa iyang dapit sa bulohaton aron sa paghatag og walay panagkalahi nga pag-atiman nga pastoral, aron sa pagsangkap alang sa kongregasyon, ug sa pagsiguro nga ang mga ministro sinangkapan nga espirituhanon. (7.6.7) 7.7 Ordinasyon Ang kagahum, panalangin, ug pagbalaan gikahatag ngadto sa ministeryo sa Apostol aron sa pagsangkap sa mga ministro alang sa ilang bulohaton diha sa mga kongregasyon. Ang ordinasyon ngadto sa usa ka espirituhanong ministeryo pagahimoon pinaagi sa Apostol diha sa ngalan sa tulo ka persona nga Dios pinaagi sa pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo (tan-awa sa 12.1.12). Diha sa pag-gamit sa iyang ministeryo, ang ministro may tulobagon ngadto sa , ug nag-agad sa ministeryo sa Apostol. Sa panahon sa ordinasyon, ang pinili nga gahum sa ministeryo igapa-ambit ug ang nahiuyon nga kagahum igahatag pinaagi sa ministeryo sa Apostol, kon sa bulohaton ba kini sa ministeryo sa deacono, ministeryo sa pagkapari, o sa Apostol man. Ibabaw niining kapasikaranan, ang ministro makahimo sa pagtuman sa mga gimbuhaton nga gitudlo ngadto kaniya. 374
Pinaagi sa ordinasyon, ang ministro mapanalanginan ug mabinalan alang sa iyang bulohaton. Ang binatunan nga mga gasa mapukaw ug pagabalaanon alang sa pag-gamit sa ministeryo. Ang ordinasyon dili usa ka sacramento, kondili usa hinoon ka buhat sa panalangin. Ang pagkabalaan niining maong buhat ug ang nagapangalagad nga timailhan niining ministeryo ginapasundayag pinaagi sa kamatuoran nga ang ministeryo pagadawaton diha sa pagluhod. Ang ministro nga giordinahan mohimog usa ka panaad atubangan sa Apostol nga magpabilin nga magmatinumanon ngadto sa Dios ug mosunod ni Cristo, ug mosaad sa pagkamatinumanon sa pagtoo. Sa baruganan, ingon nga gipahiluna alang sa usa ka ministeryo wala ipasukad diha sa tawhonong pagbulot-an kondili ibabaw sa balaang pagbulot-an. Maoy bulohaton sa Apostol ang pag-ila sa kabubut-on sa Dios ug sa pagpamuhat sumala niini. Ang balaang panalangin igapa-ambit sa takna sa ordinasyon. Kini nagbaton sa kasigurohan sa kusog sa Espiritu Santo ug pag-ayoda, maingon man usab sa pagpanalipod sa serbisyo sa mga manulonda. Ang ministro dili makahimo sa iyang mga tulomanon pinasikad sa iyang kaugalingong mga abilidad, kondili diha lamang sa pakig-usa sa kagahum sa apostol ug diha sa gahum sa Espiritu Santo. Ang ministeryo sa Apostol mao ang katungdanan alang sa doktrina ug magapulos ingon nga usa ka panag-ingnan alang sa pagmantala sa pulong sa Dios sa ubang mga ministeryo. 7.8 Ang pagbansay sa ministeryo Diha sa iyang gawi ug espirituhanong pagkatakus, ang usa ka ministro kinahanglan gayud nga magkinabuhi subay sa pipila ka mga gikinahanglan. Ang pagkabalaan nga madawat pinaagi sa ordinasyon kinahanglan nga pagabansayon sa ministro aron nga 375
ang mga gasa nga iyang nadawat mokuyanap ngadto sa panalangin sa kongregasyon (1 Timoteo 3: 2-3, 8-9). Kadtong gipangtawag ngadto sa usa ka ministeryo mangalagad tungod sa gugma ngadto sa Dios ug sa ilang silingan. Ilang ginapahiuyon ang ilang mga kaugalingon sa panag-ingnan ni Jesus, ug nasayod nga sila mga galamiton diha sa kamot sa Dios. Ang pagsalig tali sa mga sakop sa kongregasyon ug sa mga ministro mao ang unang gikinahanglan alang sa bulahang kalamboan sulod sa kongregasyon. Aron sa pagtukod ug pagtipig sa maong kalambigitan sa pagsalig, gikinahanglan alang sa mga ministro nga makig-usa sa usag-usa ug sa ilang Apostol. Ang mga ministro magatuman sa ilang mga ministeryo sulod sa sukdanan sa kagahum nga gihatag ngadto kanila. Alang niini sila magadawat og kagahum sa sugo gikan sa ilang Apostol, nga nagatudlo kanila sa usa ka dapit sa bulohaton. Diha sa baruganan, ang kagahum sa sugo sa pag-gamit sa usa ka ministeryo matapus diha sa pagretiro, bisan pa niana, ang ministeryo magpabilin. Sa lain nga bahin, ang ministeryo mawala sa takna sa nga moundang o papahawa-on gikan sa ministeryo. 7.9 Mga bulohaton sa ministeryo Si Apostol Pablo nagsulat: "Adunay nagkalainlaing mga hiyas, apan adunay mao rang usa ka Espiritu, ug adunay nagakalainlaing pag- alagad, apan mao rang usa ka Ginoo ug adunay nagalainlaing kalihokan, apan mao rang usa ka Dios nga nagadasig alang sa kaayohan sa tanan" (1 Mga Taga Corinto 12: 4-7). Busa ang matag ministro usa ka alagad sa Dios nga may bulohaton sa pagmantala ug magapanultig pag-ayoda sa maayong balita ni Cristo nga maputli. Siya magahatag og pag-atiman ngadto sa mga sakop sa kongregasyon nga gisalig ngadto kaniya, ug magapausbaw sa ilang pagtoo ug kahibalo. Sa pag-atiman sa ilang mga kalag, siya 376
magasimpatiya sa ilang kaugalingong mga kabalaka, mag-ampo uban kanila, magatabang kanila sa pagpas-an sa mga kabug- aton sa matag-adlaw nga kinabuhi. Ang ministro mao ang panag- ingnan sa kongregasyon. Ngadto kaniya ang mga pulong ikapahamtang: "Ayaw na kamo pagbuhat ug bisan unsa sa tuyo sa pagbahinbahin o sa kawang nga pagpagarbo, hinonoa uban sa pagpaubos isip ang uban nga labi pang maayo kay sa inyong kaugalingon." (Mga Taga Filipos 2: 3). Ang nagasunod nga mga gisulti naghulagway sa mga tima- ilhan sa usag usa ka mga gasa sa miniteryo. Sila gikatugahan diha sa tanang mga ministeryo, apan nagkalainlain nga ginapahayag. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang ordinasyon ginahimo sa usa ka Apostol diha sa ngalan sa Dios pinaagi sa pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo. Pinaagi sa ordinasyon ang gikinahanglang katakus sa ministeryo igapa-ambit ug ang kagahum sa ministeryo igahatag gikan sa ministeryo sa Apostol. (7.7) Ang ministro makatuman lamang sa iyang ministeryo diha sa pakigdugtong sa kagahum sa apostol ug diha sa gahum sa Espiritu Santo. (7.7) Ang pagkabalaan nga magagikan pinaagi sa ordinasyon kinahanglan gayud nga pagabansayon sa ministro. Siya maga- gamit sa iyang ministeryo sa sulod sa han-ay sa kagahum gitugyan ngadto kaniya. (7.8) Ang matag ministro usa ka alagad sa Dios. Siya magahatag og pastoral nga pag-alima ngadto sa mga sakop sa kongregasyon nga gisalig ngadto kaniya ug magapaumento sa ilang pagtoo. (7.9) 377
7.9.1 Ang mga ministeryo sa kaparian Ang mga ministeryo gikan sa Obispo ngadto sa Pari gilaktod pagkasulti pinaagi sa termino nga "ministeryo sa kaparian". Pinaagi sa Apostol kining maong mga ministro nakadawat sa kagahum sa sugo ug kagahum sa pagapud-apod sa Balaang Bautismo sa tubig, sa pagmantala sa kapasayloan sa mga sala, ug pagbalaan ug pangapud-apod sa Balang Pakig-ambit. Ang hataas nga mga hangyo sa mga ministro sa kaparian mabatonan gikuha gikan sa Malaquias 2: 7: "Kay ang mga ngabil sa sacerdote magatipig unta sa kahibalo, ug pangitaon unta nila ang kasugoan diha sa iyang baba; kay siya mao ang sinugo sa Ginoo sa mga panon." Ang mga bulohaton sa mga ministeryo sa kaparian naglakip usab sa pagdala og balaang mga serbisyo, paghimog mga buhat sa panalangin ug mga paglubog, pagmantala sa pulong sa Dios ug paghatag ug pag-atiman nga pastoral ngadto sa mga sakop sa kongregasyon. Obispo: Ang pulong "Obispo" (Gresyahanon "episkopos" nagpasabot "magtatan-aw"). Ang Obispo mao ang laktod nga masigka-magbubuhat sa Apostol. Diha sa pakighiusa sa Apostol, siya magapahimangno ug magatiman sa mga ministro, ug magpahigayon sa pinasahi nga mga bulohaton sa pag-atiman nga pastoral. Distritong Elder: Ingon nga lagda, ang Distritong Elder mao ang rector sa usa ka distrito ug mao nga responsabli sa pipila ka mga kongregasyon sa espirituhanon ug organisasyonal nga mga bahin. Siya magapaniguro nga ang ebanghilyo igamantala sa kaputli niini diha sa mga kongregasyon. Siya usab magatan-aw nga ang gikinahanglang mga gasa sa ministeryo na anaa diha sa mga kongregasyon. Siya mosagop ug mga bisita diha sa kongregasyon ug magaatultol sa pagpangandam nga panaghisgot uban niadtong andam nga modawat sa sacramento sa 378
Balaang Pagsilyo. Ang Distritong Elder mohatag ug pastoral nga pag- atiman ngadto sa mga rector sa kongregasyon ug sa ilang mga pamilya. Distritong Ebanghilista: Ang Distrito Ebanghilista magapamuhat sa kiliran sa Distritong Elder ug maga-ayoda kaniya sa pagtuman sa iyang mga bulohaton. Magbalantay (Shepherd) Ang pinasahi nga pagatutukan niini nga ministeryo mao ang pag-atiman ug pagtipig sa kongreagasyon. Ang Magbalantay mohimo usab og mga bulohaton sa pagpangulo. Ingon nga lagda, siya gitudlo usab ingon nga rector sa kongregasyon. Ebanghilista: Ang pinasahi nga kalahian sa ministeryo sa Ebanghilista (Gresyahanon: "euangeslistes" = "mensahero sa kalipay") napahimutang diha sa tin-aw, masabtan nga pagmantala sa pulong. Ingon nga lagda ang Ebanghilista mohimo usab ug mga bulohaton sa pagpangulo. Pari: Ang Pari nagamantala sa pulong sa Dios ug naga-atiman sa mga kalag sulod sa kongregasyon. Kini nagalakip sa pagkasuod sa mga sakop, makanunayon nga moduaw, modugang paglig-on sa ilang pagtoo, magapaumento sa ilang kahibalo. Ang Pari magatindog sa ilang kiliran, molipay kanila, ug magaampo uban kanila. Siya mohimog makanunayon nga pagpamisita sa masakiton ug magasaulog sa Balaang Pakig-ambit uban kanila. Siya mopadayon usab sa pagtagad niatong nangaluya nga magpakig-uban sa mga. kongregasyon. Diha sa daghang mga kongregasyon ang Pari magadala usab sa gimbuhaton sa rector. 379
4 Sa unang mga kapanahonan dihay ministeryo usab sa "Elder sa Katilingban" 7.9.2 Ang ministeryong pangdeacono Ang ministeryong pangdeacono pagatumanon pinaagi sa mga Deacono ug mga Puli sa Deacono. Ang pulong "Deacono" may tinubdan diha sa Gresyahanon ug nagpasabot nga "alagad". Ang mga Deacono motabang sa nagkalainlaing mga paagi diha sa kongregasyon. Bulohaton usab nila ang pag-ayoda sa mga Kaparian diha sa ilang pastoral nga buhat sa pag-atiman. Karon wala nay ordinasyon sa ministeryo nga Puli sa Deacono. Kining maong ministeryo natukma sa ministeryo sa Deacono sa kinaiya. 7.10 Mga pagtudlo Ang pagtudlo mao ang paggahin sa usa ka malig-on nga gihulagway nga bulohaton. Kini dili ipakasama sa ordinasyon. Ang pagtudlo kalimitahan kabahin kon hisgutan ang managsamang gidugayon ug nahimutangan. Diha sa panag-uban sa ministeryo, ang termino nga "pagtudlo" nahisabtan ingon nga usa ka pagtudlo ngadto sa bulohaton sa rector sa kongregasyon, rector sa distrito, Distritong Apostol nga katabang, o Pangulong Apostol nga katabang. Sagad kini ihatag sulod sa panimalay sa balaang serbisyo sa nagapangulo nga mga ministro sa Simbahan. Kini nailalum sa gidugayon sa usa kalihokan sa ministeryo usa ka tawo, apan matapus sa diha nga kining kalihokan matapus. Aron sa pagtuman sa nagkalainlaing mga serbisyo ug mga bulohaton sulod sa mga kongregasyon ug ang mga distrito, ang mga pinasahi nga mando igahatag ngadto sa managsamang mga igsoong lalaki ug mga igsoong babaye, walay gisaligan diha sa ministeryo. 380
Sama sa mga ministro, kining gikatudlo nga mga gimbuhaton sa kadaghanan nagbuhat sa ilang mga serbisyo diha Simbahan sa bulontaryong pasikaranan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga ministeryo gikan sa Obispo ngadto sa Pari gilaktod pagsulti sa pulong "ministeryo sa kaparian". Sila nakadawat sa kagahum sa sugo ug kagahum gikan sa mga Apostoles aron sa pagpa-abmit sa Balaang Bautismo sa tubig, sa pagmantala sa kapasayloan sa mga sala, ug sa pagbalaan ug sa pagapud-apod sa Balaang Pakig-ambit. Ang dugang nga mga bulohaton sa ministeryo sa kaparian naglakip sa pagdalag balaang mga serbisyo ug mga paglubong, paghimog mga buhat sa panalangin, pagmantala sa pulong sa Dios, ug paghatag sa pag-atimang pastoral ngadto sa mga sakop sa kongregasyon. (7.9.1) Ang pulong "Deacono" kinuha gikan sa pinulongan nga Gresyahanon ug nagkahulogan nga "alagad". Ang mga Deacono motabang sa nagkalainlaing mga paagi diha sa kongregasyon. (7.9.2) Ang pagtudlo mao ang paggahin og usa ka malig-on nga gihulagway nga bulohaton. Dili kini ipakasama sa ordinasyon. Ang pagtudlo limitado kon hisgutan ang samang kadugayon ug nahimutangan. (7.10) 381
382
Ika-8 nga Hugna Ang mga sacramento
8 Ang mga Sacramento Ang mga sacramento maoy pasikaranang mga buhat sa grasya sa Dios. Sila mga balaang buhat nga gihimo ibabaw sa usa ka tawo aron sa pagtugot kanila sa pagkab-ot sa kaluwasan, masagop diha pakig-ambitay sa kinabuhi uban sa Dios, ug matipigan sulod niini. Ang pagdawat sa tulo ka mga sacramento makapa-abli sa posibilidad alang sa pagkahiusa uban sa Ginoo diha sa pagbalik ni Cristo. Ang Kaluwasan diha sa mga sacramento gipasukad ibabaw sa pagpakatawo, sa sakripisyong kamatayon, ug sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo, maingon usab sa pagpadala ug kalihokan sa Espiritu Santo. Ang pulong "sacramento" wala mapatik diha sa Bag-ong Tugon. Ang pulong mysterion diin gihubad sa pipila ka mga Daang Latin nga hubad sa terminong sacramentum sa sinugdan walay kalabutan sa mga buhat nga sa wala madugay miabot sa pagtudlo ingon nga "mga sacramento". Sa kinaraan, ang terminong mysterion naghatag og kasayuran ngadto sa usa ka tinagoang butang nga kaagian lamang ngadto sa gisugdan. Sumala sa nahisabtan sa Romanhon, ang "sacramento" nagpasabut, taliwala sa ubang mga butang, "usa ka panaad sa pag-unong", "pag-balaan" o "usa ka panaad". Sa pagdagan sa ika-duha ug ika-tulo nga siglo AD, ang mga termino mysterion ug sacramentum nahimong gamitonon sa paghatag og kasayuran ngadto sa sulondong mga buhat. Mao nga, pananglitan, si Tertullian (ca. AD 160-220) mipauban sa panaad sa bautismo ug sa credo - bisan tuod og dili ang buhat sa bautismo sa kaugalingon niini - sa usa ka han-ay sa panaad sa armadong kusog. Ang pangulo sa simbahan nga si Agustino AD (354 - 430) nakahimo sa labing mahinungdanong amot sa atong nahisabtan sa mga sacramento sa naulahing karaang kapanahonan: ang usa ka sacramento miabot pinaagi sa panagkahiusa sa usa ka makita nga elemento uban sa igakasulti nga pulong nga nagahatag og kasayuran sa kamatuoran luyo niini. 384
Ang usa ka sacramento gikatugotan nga miabot pinaagi sa upat ka nagakalambigit nga mga agadanan: • tima-ilhan (signum/materia), nga mao ang tulomanon o ang makita nga elemento, sulod (res/forma), nga mao ang presensya sa kaluwasan, • maghahatag (ang tigpapataliwala sa sacramento), • pagtoo (diha sa bahin sa magdadawat), aron ang sacramento madawat alang sa kaluwasan Ang pagkamakatarunganon sa mga sacramento wala mag- agad sa ilang paghatag og kahulogan o sa nabatonan nga pagpanabot kanila sa usa ka tawo, apan diha lamang sa upat ka gikahisgutan nga mga agadanan. Ang ilhanan (signum) ug ang nasulod (res) dungan nga nasumpay pinaagi sa pulong (verbum) sa pagpasiugda o sa pagbalaan nga igalitok sa maghahatag. Tungod kay kini dili man usa ka sinalamangka o diha diha nga hitabo, ingon kaniadto, ang pagtoo sa tawo nga magadawat sa sacramento maoy unang gikinahanglan aron ang sacramento makatuman sa bug-os nga epekto niini sa kaluwasan. Apan, bisan pa ang pagka-walay pagtuo dili makapawala sa pagkamakaturanganon sa sacramento, tungod kay kadtong gibuhat sa Dios dili man gayud mamahimong mabakwi pa sa dili matinoohong magadawat. Ang tukma nga pagpangalagad sa mga sacramento gipahiluna ingon nga tulomanon ibabaw sa mga Apostoles. Sila gihatagan sa kagahum sa sugo ni Cristo sa paghimo sa mga sacramento nga mabatonan sa tukma nga paagi. Bisan tuod nga dili ang tanang mga sacramento gikinahanglang igapanghatag pinaagig mga Apostoles o niadtong ilang gihatagan sa kagahum sa sugo, ang mga sacramento bisan pa niana nagalungtad diha sa usa ka apostolikong kalambigitan. Adunay tulo ka mga sacramento (1 Juan 5: 6-8): Balaang Bautismo, Balaang Pagsilyo, Balawang Panag-ambit. Sila gipasiugdahan ni Jesu-Cristo*1. Pinaagi sa Balaang Bautismo sa tubig, ang tawo makasulod ngadto sa iyang unang suod nga kalambigitan sa Dios - siya mahimong usa ka Cristohanon, ug pinaagi sa iyang pagtoo ug 385
pagpanghimatuod kang Cristo mahisakop ngadto sa simbahan (tan-awa 8.1). Pinaagi sa Balaang Pagsilyo, ang Dios magahatag sa nabautimohan sa gasa sa Espiritu Santo. Ang duroha ka mga sacramento nga managsamang gilangkoban sa pagpakatawo pag- usab sa tubig ug sa Espiritu. Pinaagi niining pagpakatawo pag- usab, ang usa ka tawo mahimong anak sa Dios ug pagatawgon nga giihap taliwala sa mga inuhanang bunga diha sa pagbalik ni Cristo (tan-awa 8.3). Ang Balaang Panag-ambit magatipig sa usa ka tawo diha sa suod nga pakig-ambitay sa kinabuhi ni Jesu-Cristo. Tungod niini, kining maong sacramento kinahanglan subli subli nga pagadawaton diha sa pagtoo (tan-awa 8.2). Ang mga sacramento ipangalagad usab sa nga kabataan (Mateo 19:14). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga sacramento mao ang pasikaranang mga buhat sa Dios. (8) Ang kaluwasan diha sa mga sacramento gipasukad ibabaw sa pagpakatawo, sa sakripisyo nga kamatayon, ug sa pagka- banhaw ni Jesu-Cristo, maingon usab diha sa pagpadala ug kalihokan sa Espiritu Santo. Ang tukma nga pagpangalagad sa mga sacramento maoy responsibilidad sa mga Apostoles nga pinadala ni Cristo. (8) Ang sacramento miabot pinaagi sa panagkahiusa sa usa ka makita nga elemento uban sa mga pulong nga nagahatag og kasayuran sa kamatuoran luyo niining pulonga. (8) ____________________ 1 cf. Mateo 28: 19-20; Juan 3: 5, Lucas 22: 19-20; Juan 6: 53-58; 1 Mga Taga Corinto 11: 23-26; mahitungod sa kalainan tali sa Balaang Bautismo sa tubig ug Balaang Pagsilyo, tan-awa ang Mga Buhat 8: 14-17; 19: 1-6. 386
Ang sacramento miabot pinaagi sa upat ka nagakalambigit mga agadanan: tima-ilhan, sulod, maghahatag, ug pagtoo. (8) Ang pagtoo mao ang unang gikinahanglan aron ang sacramento makatuman sa bug-os nga epekto niini sa kaluwasan. (8) Si Jesu-Cristo maoy nagpasiugda sa tulo ka mga sacramento: Balaang Bautismo sa tubig, Balaang Pagsilyo, ug Balaang Panag-ambit. (8) 8.1 Ang Balaang Bautismo sa tubig Ang Balaang Bautismo sa tubig mao ang una ug ang pasikaranang buhat sa grasya sa tulo ka persona nga Dios nga igahatag sa usa ka tawo nga si kinsa nagatoo ni Jesu-Cristo. Pinaagi niini, ang sala nga panulondan mahugawasan ug ang magtotoo mapahigawas gikan sa iyang kahimtang nga nahilayo gikan sa Dios. Pinaagi sa Balaang Bautismo sa tubig, ang nabautismohan makaambit diha sa katakus ni Jesu-Cristo nga nabatonan alang sa katawhan pinaagi sa Iyang sakripisyo nga kamatayon. Sa ingon niini ang tawo matultolan ngadto sa Iyang unang sulod nga kalambigitan sa Dios - siya mahimong Cristohanon. Sa ingon niini siya malangkob ngandto sa simahan, nga diha sa pakig-ambitay niadtong si kinsa nagatoo ni Jesu-Cristo ug nagapanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo. Sumala pa ang Ikaunom nga Artikolo sa Pagtoo nagaingon: "Mitoo Ako nga ang Balaang Bautismo sa tubig mao ang unang lakang sa pagkabag-o sa usa ka tawo diha sa Espiritu Santo, ug nga ang tawong nabautismohan gisagop diha sa pakig-ambitay niadtong mga nitoo ni Jesu-Cristo ug nagapanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo." 387
8.1.1 Pagpasabot sa pulong Ang pulong "bautismo" maoy usa ka hubad sa Gresyahanon nga pulong baptizein = "ituslob". Sa kapanahonan sa unang Cristohanon, ang pagbautismo kaniadto pagbuhaton pinaagi sa pagtuslob sa tubig. 8.1.2 Ang pasikaranan sa biblia alang sa Balaang Bautismo sa tubig Ang tulomanon nga pagpanghugas nga gihatagan og kasayuran sa nagkalain-laing mga hinubay sa Kasugoan ni Moises mahimong pagaisipon ingon nga mag-uuna sa bautismo sa tubig. Sila nangulo ngadto sa usa ka tulomanon nga paghinlo sa mga tawo nga si kinsa, tungod sa ilang lawasnong mga kahimtang, giisip nga mahugaw. Bisan pa niana, kining maong pagpanghugas wala magbaton ug usa ka tima-ilhan sa pakigsaad. 8.1.2.1 Ang mga kapakisayran sa Daang Tugon sa Balaang Bautismo sa Tubig Maingon man sa ubang mga sacramento, ang mga kapakisayran sa Balaang Bautismo sa tubig makaplagan diha sa Daang Tugon. Ang pagluwas kang Noe ug sa iyang panimalay diha sa arka gihisgutan sa 1 Pedro 3: 20-21 ingon nga usa ka "hulad sa bautismo" ug ang usa ka kapakisayran sa umalabot nga kaluwasan. Sa Cristohanong tradisyon, ang pag-agi sa mga Israelinhon. latas sa Mapulang Dagat - ang ilang kaluwasan gikan sa pagkabihag sa Egiptohanon - nahisabtan usab ingon nga usa ka kapakisayran sa kaluwasan nga nahitabo pinaagi sa bautismo sa tubig. Ang Kasugoan ni Moises mapig-oton nga nagaila sa kalainan sa "mahinlo" ug "mahugaw". Ang tubig maoy usa sa mga galamiton nga gigamit aron sa padala sa tulomanong pagkaputli. Ang mga tawo nga mahugaw diha sa usa ka relihiyosong kinaadman gikinahanglang magpailalum ngadto sa usa ka pagkaligo sa pagkaputli. (Levitico 13-15). 388
Ang Ezequiel 16: 9 nagahisgot sa paghugas sa tubig ug sa usa ka pagdihog sa lana, diin sa maong paagi ang Jerusalem gidawat ngadto sa usa ka pakigsaad sa kaluwasan. Kini mahimo usab nga pagasabton ingon nga usa ka paghatag og kasayuran sa Balaang Bautismo sa tubig ug sa Balaang Pagsilyo. Maingon man usab, sa kahimtang ni Naaman nga usa ka magmamando nga Aramaic mahimong ikalambigit sa bautismo: diha sa pahimangno ni Profeta Eliseo, ang sanlahon naghugas sa iyang kaugalingon sa pagtunlo sa iyang lawas sa makapito ka higayon didto sa Jordan, ug ang sakit nawala (2 Mga Hari 5: 1- 14). Kini mahimong pagasabton ingon nga simbolo alang sa paghugas sa sala nga panulondon pinaagi sa bautismo. 8.1.2.2 Ang Balaang Bautismo sa tubig diha sa Bag-ong Tugon Diha sa Bag-ong Tugon ang "bautismo" sa kanunay nahisabtan nga may duha ka mga bahin, nga mao ang bautismo sa tubig ug ang bautismo sa Espiritu Santo (Mga Buhat 8: 14 ug ang nagasunod.; 10: 47; 19: 1-6; Tito 3: 5). Busa ang Balaang Bautismo sa tubig ug ang Balaang Bautismo Espiritu Santo naga-inagadanay sa usag usa. Si Jesu-Cristo mipailalum ngadto sa bautismo ni Juan ang Magbubunyag aron sa pagpasundayag kon unsaon pagkab-ot sa pagkamatarung sa atubangan sa Dios (Mateo 3: 15). Busa mao nga ang bautismo sa paghinulsol, ingon sa ginahimo ni Juan, naghatud ngadto sa bautismo sa tubig. Ang Anak sa Dios nagpaubos sa Iyang kaugalingon ug mibutang sa Iyang kaugalingon diha sa sama nga ang-ang ingon sa makasasala (Mga Taga Filipos 2: 7). Sa ingon niini si Jesu-Cristo nagpahiluna og usa ka panag-ingnan alang sa katawhan nga naglunang sa kasal- anan. Sa samang higayon, ang matuod nga ilahanan ni Jesus isip ang Anak sa Dios napadayag nga tin-aw sa pagbautismo 389
Kaniya. Ang tulo ka persona nga Dios - ang Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo - diha kaniadto. Ang tinago sa Tulo ka persona misugod sa pagpadayag sa kaugalingon niini. Ang kamatuoran nga si Jesus mao ang Anak sa Dios gimantala na (Mateo 3: 17; Marcos 1: 10-11). Si Jesu-Cristo mihulagway usab sa Iyang sakripisyong kamatayon ingon nga "bautismo". Busa Ang sakripisyo ibabaw sa krus ug ang Balaang Bautismo sa tubig nadugtong sa usag usa (Lucas 12: 50). Ang dakung kagahum sa sugo nga gihatag sa Usa nga Nabanhaw nagatin-aw niini nga ang pagpamautismo - diha sa dagway sa bautismo sa tubig ug sa Espiritu - mao ang usa sa mga bulohaton nga gigahin ngadto sa mga Apostoles: "Busa panglakaw kamo ug himoa ninyong mga tinun-an sa tanang kanasuran, sa pagbautismo kanila sa ngalan sa Amahan ug sa Anak ug sa Espiritu Santo" (Mateo 28: 19). Busa ang bautismo sa nagasukad gikan sa tulo ka persona nga Dios. Dili kini usa ka buhat sa tawo, apan usa ka buhat sa Dios nga kaluwasan ibabaw sa usa ka tawo. Tapus sa wali sa Pentecontes, ang mga Apostoles miawhag niadtong nanagpanoo: "Paghinulsol, ug pabautsimo kamo ang matag-usa kaninyo sa ngalan ni Jesu-Cristo tungod sa kapasayloan sa inyong mga sala; ug madawat ninyo ang gasa nga Espiritu Santo" (Mga Buhat 2: 38). Niini nga paagi, kadtong si kinsa nanagpanoo nalangkob ngadto sa kongregasyon (Mga Buhat 2: 41). 8.1.3 Ang pagka-kinahanglanon sa Balaang Bautismo sa tubig alang sa kaluwasan Ang Balaang Bautismo sa tubig mahinungdanon alang sa pag- ambit sa kaluwasan. Mao kini ang unang lakang sa dalan ngadto sa bug-os nga katubsanan. Tungod niining katarungan, ang Balaang Bautismo sa tubig magaabli sa dalan ngadto sa walay katapusang pakig-ambitay uban sa tulo ka persona nga Dios. 390
8.1.3.1 Ang Balaang Bautismo sa tubig ingon nga buhat sa Dios Ang Balaang Bautismo sa tubig dili usa ka hinulagway o simbolo nga buhat, kondili usa hinoon ka matuod nga buhat sa mahigugmaong pag-atiman sa Dios. Pinaagi niining maong buhat, ang kalambigitan tali sa usa ka tawo ug sa Dios mausab sa pasikaranan. Ang epekto sa Balaang Bautismo sa tubig magapamuhat sa tibuok pagkatawo sa usa ka tawo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Balaang Bautismo sa tubig mao ang una ug ang pasikaranang sacramento sa buhat sa grasya sa tulo ka persona nga Dios ibabaw sa usa ka tawo nga si kinsa nagatoo kang Jesu-Cristo. (8.1) Pinaagi sa Balaang Bautismo sa tubig ang nabautismohan mosulod nganha sa iyang unang suod nga kalambigitan sa Dios - ug siya mahimong usa ka Cristohanon ug pinaagi niini malangkob sa simbahan. (8.1) Diha sa Bag-ong Tugon ang "bautismo" kanunay nga nahisabtan ingon nga duha ka bahin nga bautismo sa tubig ug sa Espiritu Santo. Busa ang Balaang Bautismo sa tubig ug ang Balaang Bautismo Espiritu Santo naga-inagadanay. (8.1.2.2) Si Jesu-Cristo mipailalum ngadto sa bautismo ni Juan ang Magbubunyag aron sa pagpasundayag kon unsaon pagkab- ot sa pagkamatarung atubangan sa Dios. (8.1.2.2) Ang dakung kagahum sa sugo nga gihatag sa Usa nga Nabanhaw nagatin-aw niini nga ang pagpamautismo - diha sa dagway sa bautismo sa tubig ug sa Espiritu - mao ang usa sa mga bulohaton nga gigahin ngadto sa mga Apostoles. Ang 391
bautismo maoy usa ka buhat sa Dios nga kaluwasan ibabaw sa usa ka tawo. (8.1.2.2) Ang Balaang Bautismo sa tubig gikinahanglan alang sa kaluwasan. (8.1.3) Kini dili usa ka hinulagway o simbolo nga buhat, kondili usa hinoon ka matuod nga buhat sa mahigugmaong pag-atiman sa Dios nga nagapausab sa pasikaranan sa kalambigitan tali sa usa ka tawo ug sa Dios.(8.1.3.1) 8.1.3.2 Ang paghugas sa sala nga panulondon Ang "Sala nga Panulondon"*2 nagatumong sa kahimtang sa pagkabulag sa tawo gikan sa Dios, sa laing pagkasulti, ang pagkahalayo gikan sa Dios nga midangat tungod sa pagkahulog ngadto sa sala. Tungod sa pagkamasinupakon, ang katawhan nawad-an sa dayon ug laktod nga pagpakig-ambitay sa Magbubuhat. Sukad sa pagkahulog ngadto sa sala ang usa ka kapasikarang kahimtang sa pagpakasala ug pagkahalayo gikan sa Dios nakapabug-at sa matag tawo (Genesis 3: 23-24; Salmo 51: 5; Mga Taga Roma 5: 18-19). Kini nagpasabot nga, sukad pa sa sinugdanan - sa wala pa ang bisan unsa nga binuhatan o hunahuna - matag tawo usa ka makasasala, bisan wala pay nahimong kaugalingong sala. Pinaagi sa bautismo, ang sala nga panulondon mahugasan. Ang hulagway sa paghugas nagapahayag nga ang Dios mikuha sa kahimtang sa dayong nga panagbulag ug pagkahalayo gikan Kaniya: Siya magahatag sa mga tawo sa ilang unang suod nga kalambigitan Kaniya maingon man usab sa kahigayonan sa pagpakig-ambit uban Kaniya. Bisan tapus sa pagbautismo, ang tawhanong pagkiling ngadto sa sala magpabilin ingon nga dugang pa nga sangputanan sa pagkahulog ngadto sa sala. 392
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang "Sala nga Panulondon" nagatumong sa kahimtang sa pagkabulag sa tawo gikan sa Dios, sa laing pagkasulti ang pagkahalayo gikan sa Dios nga midangat tungod sa pagkahulog ngadto sa sala. Sukad sa pagkahulog ngadto sa sala ang usa ka kapasikarang kahimtang sa pagpakasala ug pagkahalayo gikan sa Dios nakapabug-at sa tanang mga tawo. (8.1.3.2) Pinaagi sa bautismo sa tubig ang sala nga panulondon mahugasan ug ang magtotoo makagula pahigawas sa kahimtang sa pagkahalayo gikan sa Dios. Ang iyang pagkiling ngadto sa sala (pagtinguha) magpabilin. (8.1.3.2) 8.1.4 Ang hustong paghatag sa Balaang Bautismo sa Tubig Ang mga elemento sa tulo ka mga sacramento gitambag sa Dios nga gamiton. Ang duha ka kinahanglanon nga mga elemento sa Balaang Bautismo sa tubig mao ang tubig ug ang paghan-ay sa tulo ka persona. "Ako magabautismo kanimo a ngalan sa Dios, nga Amahan, sa Anak ug sa Espiritu Santo." Kon kini pagahimoon niini nga pamaagi, ang Balaang Bautismo makapadayag sa epekto niini diha sa mag-totoo. Ang tubig, ang makita sa gawas nga timaan sa paghinlo sa sulod, nagkinahanglan sa pagbalaan aron sa pagalsa niini gikan dapit nga dili sakop sa balaan ug padulong niadtong iya sa balaan. Busa kini pagabalaanon diha sa ngalan sa tulo ka persona nga Dios sa dili pa ang buhat sa pagbautismo. Dayon ang magabautismo nga ministro mogamit sa gibalaan nga - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 2 Ang doktrina sa sala nga panulondon unang gihan-ay ni Agustino pinasikad sa pagpamatuod sa biblia. Ang sala nga panulondon may tinubdan niini sa unang sala ni Adan ug ni Eva. Ang gipasikaran sa Biblia sa doktrina sa sala nga mao ang Salmo 51: 5 ug Mga Taga Roma 5: 12. 393
tubig aron sa paghimo sa timaan sa krus sa makatulo ibabaw sa agtang sa tawo nga ginabautismohan, ug - diha sa pagpandong sa mga kamot - magabautismo kaniya sa ngalan sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo. Ang timaan sa krus nagsimbolo sa kaluwasan diha ni Cristo ug ang katubsanan nga Iyang gipa-epekto pinaagi sa Iyang sakripisyong kamatayon. Ang paghimog timaan sa krus sa makatulo ibabaw sa agtang sa tawo nga ginabautismohan maoy paghatag og kasayuran sa tulo ka persona nga Dios. 8.1.5 Ang mga unang gikinahanglan alang sa pagdawat sa Balaang Bautismo sa tubig Bisan kinsa mahimong makadawat sa Balaang Bautismo. Diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko kini pagadalhon sa Apostol o sa ministro sa kaparian ngadto samang mga kabataan ug mga hamtong. Ang unang gikinahanglan mao ang pagpanghimatuod sa magtotoo sa pagtoo kang Jesu-Cristo ug sa Iyang maayong balita. Sa diha nga ang mga kabataan pagabautismohan, ang mga ginikanan, o mga tawo nga responsabli sa relihiyosong pagmatoto sa mga kabataan, gikinahanglan nga magapanghimatuod sa ilang pagtoo kang Jesu-Cristo ug manaad sa pagpadaku sa nabautismohan nga batang gamay sumala sa maayong balita. Ang buhat sa pagbautismo sa mga kabataan gipasukad diha sa kaisipan nga ang mga panalangin sa Dios kinahanlang inandam ngadto kanila. Sila usab nagkinahanglan sa grasya sa Ginoo, ug ang gingharian sa Dios abli ngadto kanila (Marcos 10: 14). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang duha ka gikinahanglang mga elemento sa Balaang Bautismo sa tubig mao ang tubig ug ang pulong diha sa paghan-ay sa Tulo ka persona. Ang tubig pagabalaanon diha 394
sa ngalan sa tulo ka persona nga Dios. Human niana ang nagbautismo nga ministro mogamit sa binalaan nga tubig sa paghimo sa timaan sa krus sa makatulo ibabaw sa agtang sa tawo nga ginabautismohan, ug magabaustismo sa ngalan sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo.(8.1.4) Bisan kinsang tawhana mahimong makadawat sa Balaang Bautismo sa tubig. Ang unang gikinahanglan mao ang pagpanghimatuod sa pagtoo kang Jesu-Cristo ug sa Iyang maayong balita. (8.1.5) Sa diha nga ang mga kabataan pagabautismohan, kadtong nagdala sa responsibilidad alang sa ilang relihiyong pagmatoto gikinahanglan magapanghimatuod sa ilang kaugalingong pagtoo kang Jesu-Cristo ug mohimog panaad sa pagpadaku sa nabautismohan nga batang gamay sumala sa maayong balita. (8.1.5) 8.1.6 Ang mga epekto sa Balaang Bautismo sa tubig Pinaagi sa Balaang Bautismo sa tubig, ang tawo nga nagatoo kang Jesu-Cristo ug nagapanghimatuod Kaniya mahisakop sa simbahan ni Cristo ug pinaagi niini adunay pakig-ambitay ni Jesu- Cristo. Ang Balaang Bautismo sa tubig nga pagabuhaton diha sa ngalan sa Tulo ka persona maoy usa ka nagabugkos nga elemento taliwala sa mga Cristohanon. Ang Balaang Bautismo sa tubig - susama sa sirkunsisyon diha sa daang pakig-saad - maoy usa ka timri sa pakig-saad. Pinaagi niini, ang usa ka tawo pagasagopon ngadto sa bag-ong pakigsaad ug mahimo dayong makadawat og dugang pa nga mga timri sa pakigsaad: ang agianan ngadto sa Balaang Pagsilyo abli niadtong si kinsa nabautismohan na. Kadtong nabautismohan na diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko adunay katungod sa pag- apil kanunay sa Balaang Panag-ambit. 395
Ang nabautismohan naga-ambit diha sa kamatayon ni Jesu- Cristo ug sa Iyang bag-ong kinabuhi. Makita diha sa usa ka espirituhanong kinaadman, siya naga-ambit diha sa kasinatian ni Jesu-Cristo. Maingon nga si Cristo namatay ibabaw sa krus alang sa mga kasal-anan sa mga katawhan, maingon man ang nabautismohan kinahanglan nga "patay na gayud sa sala" pinaagi sa pagsalikway niini. Ang Bautismo nagalangkob sa magtotoo ngadto sa kalihokan ni Cristo sa katubasanan ingon nga ang kamatayon ni Cristo ibabaw sa Gologota nahimo usab nga "kamatayon" sa nabautismohan: kini nagapakahulogan sa katapusan sa kinabuhing halayo sa Dios ug ang sinugdanan sa kinabuhi diha ni Cristo. Ang bautismo magapa-ambit og mga gahum sa pagbayad sa pakig-bugno batok sa sala (Maga Taga Roma 6: 3-8; Mga Taga Colosas 2: 12-13). Ang bautismo mao ang "pag-sulob ni Cristo". Uban niini, ang unang lakang subay sa dalan ngadto sa kabag-ohan sa tawong anaa sa sulod nahimo na: "Kay ang tanan kaninyo nga gibautismohan ngadto kang Cristo gikasul-uban og Cristo" (Mga Taga Galacia 3: 27). Kining maong hulagway nagalangkob sa pasikaranan alang sa pagbiya sa kaugalingong daang paagi sa pagkinabuhi ug ang "pagsul-ob" sa mga gasa ni Cristo. Kini nagahulagway nianang gipahayag diha sa pulong "paghinulsol", nga mao ang buhat sa pagtalikod gikan sa kaugalingong daang kinaiya ug sa pagliso ngadto sa Ginoo. Kini nagapasabot nga ang usa ka tawo gikinahanglan nga matinuorong maningkamot sa pagtultol sa kaugalingong kinabuhi sumala sa pagbulot-an sa Dios. Ang nabautismohan nga tawo manaad sa pag-awi ug sa paghan- ay sa iyang kinabuhi ilalum sa kamandoan ni Cristo. 8.1.7 Ang Pagtoo ug Balaang Bautismo sa tubig Sama sa ubang mga sacramento, ang Balaang Bautismo sa tubig igapangalagad pinasikad sa pagtoo. Ang sacramento ug pagtoo sakop sa usag usa: "Siya nga motoo ug magpabautismo mamaluwas" (Marcos 16: 16). Ang pagtoo sa tawo managsamang 396
unang kingahanglan alang sa pagdawat sa sacramento maingon man usab sa iyang pagtubag niining buhat sa Dios. Ang pagkadili matinohoon nga diin lagmit kahulogan sa usa ka nabautismohan nga tawo dili makapabakwi sa pagka- makatarunganon sa Balaang Bautismo sa tubig. Ang pagka- makatarunganon nga igapangalagad sa Balaang Bautismo sa tubig dili na masubli pa. 8.1.8 Ang Balaang Bautismo sa tubig ug Balaang Pagsilyo Bisan tuod nga ang Balaang Bautismo sa tubig ug ang Balaang Pagsilyo naga-inagdanay sa usag usa, kini sila duha ka managkalahi nga mga sacramento. Ang libro sa Mga Buhat nagasaysay nga ang Balaang Bautismo sa tubig ug bautismo sa Espiritu Santo kaniadto gipangalagad sa duha ka bulag nga mga buhat (Mga Buhat 2: 38-39; 8: 12-17; 10: 44-48; 19: 5-6). Ang pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu mahitabo sa diha nga ang usa ka tawo magadawat sa duha ka mga sacramento, nga mao ang Balaang Bautismo sa tubig ug Balaang Pagsilyo (Juan 3: 5). 8.1.9 Ang Balaang Bautismo sa tubig ug pagsunod ni Cristo Sa takna sa Balaang Bautismo sa tubig, ang magtotoo manaad nga matinuorong maningkamot sa paglikay sa sala ug sa pagtultol og usa ka kinabuhi nga magasunod ni Cristo. Ang matang sa pagsunod nga diin ang nabautismohan giawhag sa pagbaton og pagpaha-um sa ilang kaugalingon ngadto sa kinabuhi ug kinaiya ni Jesus, sumala sa Iyang mga pulong: "Kong dunay buot mosunod kanako, kinahanglan magdumili siya sa iyang kaugalingon ug magapas-an sa iyang krus, ug magsunod Kanako" (Mateo 16: 24). 397
8.1.10 Ang Balaang Bautismo sa tubig ug ministeryo sa Apostol Sa Mateo 28: 18-20, ang Usa nga nabanhaw mihatag sa Iyang mga Apostoles sa kagahum sa sugo sa pagpamautismo. Ang pagpangalagad sa mga sacramento madasigong gidugtong ngadto sa ministeryo sa Apostol. Samtang ang Balaang Pagsilyo - sumala sa pagpamatuod sa Kasulatan - gikapangalagad lamang sa mga Apostoles, adunay pipila ka mga kapakisayran sa biblia nga ang Balaang Bautismo sa tubig wala mahimo lamang sa mga Apostoles (Mga Buhat 8: 38). Ang mga ministro sa kaparian sa Simbahang Bagong Apostoliko may kagahum usab sa pagbautismo sa tubig. Bisan pa niana, ang Balaang Bautismo sa tubig nga gipangalagad sa mga Apostoles ug mga ministro nga ilang giordinahan dili lamang mao ang makatarunganon: ingon nga kini gisalig sa simbahan ingon sa kinatibuk-an, ang tukma nga paghimo sa mga bautismo sa ubang kasimbahanan makatarunganon usab (tan-awa 6.4.4). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Bautismo nga pagahimoon sa ngalan sa Tulo ka Persona maoy usa ka nagabugkos nga elemento taliwala sa mga Cristohanon. (8.1.6) Ang Bautismo maoy usa ka timri sa pakigsaad, diin pinaagi niini ang tawo pagadawaton diha sa bag-ong pakig-saad. Kini mao ang unang lakang paingon sa dalan ngadto sa kabag- ohan sa tawo sa kinasuloran. Ang tawong nabautismohan nagaambit diha sa kamatayon ni Jesu-Cristo maingon man sa Iyang bag-ong kinabuhi. (8.1.6) Ang tukma nga pangalagad sa Balaang Bautismo dili pagasubli-on. (8.1.7) 398
Ang Balaang Bautismo sa tubig ug Balaang Pagsilyo mao ang duha ka managkalahi nga mga sacramento gani naga- inagdanay sa usag usa. Ang pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu mahitabo pinaagi sa pagdawat kanilang duha. (8.1.8) Ang Usa nga Nabanhaw naghatag sa kagahum sa sugo sa pagpamautismo ngadto sa Iyang mga Apostoles. Diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko, ang mga Apostoles adunay kagahum sa pagbautismo ug makahatag usab og kagahum ngadto sa mga ministeryo sa Kaparian. (8.1.10) Tungod kay ang Bautismo sa tubig gikasalig na sa simbahan ingon nga katibuk-an, ang tukma nga paghimo sa mga bautismo diha sa ubang kasimbahanan makatarungan usab. (8.1.10) 8.2 Ang Balaang Panag-ambit Ang Ikapito nga Artikulo sa Bag-ong Apostoliko nagapahayag: "Mitoo ako nga ang Balaang Panag-ambit gipasiugdahan mismo sa Ginoo alang sa handumanan sa maka-usang gidala, bug-os nga makatarunganong sakripisyo, ug mapait nga pag-antus ug kamatayon ni Cristo. Ang takus nga pag-ambit sa Balaang Panag- ambit magatukod sa atong pakig-ambitay ni Jesu-Cristo, nga atong Ginoo. Kini pagasaulogon uban sa wala gipatubo nga tinapay ug vino; ang duroha kinahanglang pagabalaanon ug ipang-apodapod pinaagi sa usa ka ministro nga gihatagan og kagahum sa usa ka Apostol". Sa tulo ka mga sacramento, ang Balaang Panag-ambit mao ang subli subli nga gina-andam ug gipangalagad ngadto sa usa katawo. Ang sulod ug kahulugan sa Balaang Panag-ambit dili hingpit nga masabtan sa pangatarungan o sa mga termino sa doktrina. Kini suod kaayong gipauban sa tinago sa pagkatawo ni Jesu-Cristo. 399
Diha saa Balaang Panag-ambit, ang kamatuoran sa Dios ug sa Iyang pag-unong ngadto sa katawhan sa laktod nga masinatian. Ang Balaang Panag-ambit mao ang sentrong kalihokan sa balaang serbisyo. Kini nagadala usab og usa ka mahinungdanong katungdanan diha sa kasayuran ug kinabuhi sa matinumanon. 8.2.1 Mga ngalan alang sa sacramento Adunay nagkalain-laing mga ngalan alang sa sacramento sa lawas ug dugo ni Cristo, nga nagapahimug-at sa nagkalainlaing mga tima-ilhan sa sacramento: • Ang "Balaang Panag-ambit" nagahatag og kasayuran ngadto sa makasaysayanong pagpasiugda sa sacramento pinaagi ni Jesu-Cristo diha sa pagpakig-ambit sa Iyang mga Apostoles sa kahaponon sa wala pa ang paglansang Kaniya sa krus. • Ang terminong "Eukaristiya" nakuha gikan sa Gresyahanonng eucharistein, nagpasabot nga "aron paghatag og pasalamat". Si Jesu-Cristo nagahatag og mga pasalamat ngadto sa Dios sa diha nga Iyang gipasiugdahan ang Balaang Panag-ambit (Lucas 22: 19). Ang paghatag og pasalamat sa Balaang Panag-ambit nagatawag sa mga magtotoo ngadto sa usa ka molibot sa tanan nga pagkamapasalamaton, hilabina alang sa sakripisyo ug katakus ni Jesu-Cristo, apan alang usab sa katubsanan ug pagbalaan. Ang "Panihapon sa Ginoo" maoy usa ka pag-ngalan sa Balaang Panag-ambit nga nagapaduol ngadto pagtagad sa kamatuoran nga si Jesus mao ang Ginoo (tan-awa sa 3.4.6.2) ug nga, niining maong katakus, Siya nipasiugda niini ug nagadapit kanato sa pagsaulog niini. Ang "pagpikas-pikas sa tinapay" naghatag og kasayuran sa kalan-on sa Pasko nga maoy gisa-ulog ni Jesus sa diha nga Iyang gipasiugdahan ang Balaang Panag-ambit (Mateo 26: 26). Kana nga pagpikas-pikas sa tinapay mao ang makapaila nga tima-ilhan kang Jesus mamakita gikan sa kamatuoran nga ang mga tinun-an nga mipanaw paingon sa Emaus pinaagi nii 400
nakaila sa Usa nga Nabanhaw (Lucas 24:13-31). Ang unang mga Cristohanon nagpakahibalo sa ilang kalan-on sa pagpkig- ambitay ingon nga "pagpikas pikas sa tinapay", diin pinaagi niini ang ilang panaghi-usa ug pakig-ambitay nadayag (Mga Buhat 2: 42, 46). 8.2.2 Ang mga kapakisayran sa Daang Tugon sa Balaang Panag-ambit Ang Daang Tugon wala lamang makahimog balik-balik nga mga kapakisayran sa Anak sa Dios, sa Iyang pag-antus, ug ang Iyang sakripisyo, apan nagasaysay usab sa daghang mga hitabo nga may kalabutan sa Balaang Panag-ambit. Sa paghunahuna pagbalik sa nangagi, sila mahimong pagsabton ingon nga mga kapakisayran sa sacramento nga gipasiugdahan ni Jesu-Cristo. Gikan kanila tin-aw kong unsa ka duol ang daan ug ang bag-ong mga tugon nga may kalabutan sa usag-usa. Ang Genesis 14: 18-20 nagahulagway sa pakighibalag ni Abram sa harianong Sacerdote nga si Melchisedek. Melchisedek - alang kang kinsa ang sulat ngadto sa mga Hebreohanon nagahubad ingon nga pagtumong ngadto kang Jesu-Cristo - mipanalangin kang Abram ug nagdala usab kaniyag tinapay ug vino (mga bersiculo 18). Ang "tinapay ug vino" maoy makapahinumdum sa mga elemento sa Balaang Panag-ambit. Kining kalambigitan nahimong labi pa ka tin-aw diha sa Mga Hebreohanon 5: 10, diin si Jesu-Cristo gitawag ug ''Labawng Sacerdote sumala sa laray ni Melchisedek". Laing importante nga kapakisayran sa Daang Tugon sa Balaang Panag-ambit mamakita diha sa pagpakaon sa mga Israelihanon sa mana samtang sila naglibut-libot sa kamingawan (Exodo 16: 4-36). Ang mana gihulagway ingon nga "tinapay gikan sa langit" (bersiculo 4). Sumala sa Juan 6: 35, si Jesu-Cristo mitawag sa Iyang kaugalingon nga "tinapay sa kinabuhi". Kining maong mana nagkupot sa saad sa butang nga labi pang daku, ingon kaniadto, ang pagkaon nga dili lamang makapalig-on sa 401
lawas, apan sa kinatibuk-an usab nga pagkatawo, ug magpulos alang sa kaluwasan. 8.2.3 Ang mga milagro ni Jesus sa pagpakaon ug Balaang Panag-ambit Ang mga maayong balita nagapamatuod nga si Jesu-Cristo mikaon ug miinom uban sa mga makasasala. Kon itandi sa mga Fariseo ug mga escriba, Siya may talad nga pagpakig-ambitay uban niadtong, si kinsa, sumala sa Kasuguan ni Moises giisip nga mahugaw ug si kinsa walay labot kahugpongan sa matarung (Marcos 2: 13-17). Dili lamang nga si Jesus mikaon kuyog sa uban, ang mga maayong balita nagasaysay usab nga Siya mihatag og pagkaon alang kanila. Ang Iyang mga milagro sa pag-pakaon - pananglitan, ang pagpakaon sa lima ka libo (Juan 6: 1-15), ang pagpakaon sa upat ka libo (Mateo 15: 32-38), apan ang milagro usab sa pagkahimo sa tubig nga vino diha sa kasal sa Cana (Juan 2: 1- 11)-tanan maoy mga timaan sa gingharian sa Dios nga gipaduol ngadto sa katawhan diha ni Jesu-Cristo. Labaw pa sa katagbawan sa lawasnon nga kagutom, kining maong yutan-ong mga kalan- on usa usab ka paghatag og kasayuran sa kaluwasan diha ni Cristo. Kini nahimong tin-aw diha sa mga pulong sa Ginoo sa diha nga Iyang gidugtong ang pagpakaon sa lima ka libo sa pamahayag: ''Ako mao ang tinapay sa kinabuhi" (Juan 6: 26-51). 8.2.4 Ang pagkaon sa Pasko Diha mando sa Ginoo, ang mga Israelihanon misaulog sa ilang unang Pasko sa kagabhion sa wala pa ang ilang pagbiya gikan sa Egipto. Ang mga nating carnero nga walay ikasaway gipatay ug gipang-andam. Kauban sa nating carnero, ang mga Israelihanon nangaon sa tinapay nga walay igpapatubo. Ang dugo sa nating carnero, nga gipahid atubangan sa mga haligi sa pultahan, mao ang timaan nga magluwas sa mga Israelihanon gikan sa ika-napulo 402
nga hampak nga moabot ibabaw sa Egipto, nga mao ang kamatay sa mga panganay (Exodo 12). Ang Dios nagsugo nga ang Pasko pagasaulogon sa matag- tuig sa paghandum sa kagawasan gikan sa Egipto. Ang mga pagkahisama tali sa kalan-on Pasko ug sa Balaang Panag-ambit medyo dayag kaayo: ang duha maoy mga kalan-on sa pagsaulog diin ang tinapay maoy mahinundanong ig-salangkap. Ang kopa sa vino nga pagaimnon sa katapusan sa pagpangaon sa Pasko nagasimbolo sa kalipay nga miresulta gikan sa kuluwasan sa mga Israelinhon gikan sa Egipto. Ang dugo sa nating carnero sa Pasko ming-epekto og kaluwasan alang sa panganay sa mga Israelihanon. Mao kini ang usa ka kapakisayran ngadto kang Jesu- Cristo ingon nga "Cordero sa Dios" nga si kinsa gisakripisyo: ''Tan- awa!, ang Cordero sa Dios nga magakuha sa sala sa kalibutan!" (Juan 1: 29; cf. 1 Pedro 1: 19). Ang pagpangaon sa Pasko mao ang pagsaulog sa kaluwasan sa Israel gikan sa pagkabinihag sa Egiptohanon. Ang Balaang Panag-ambit nagahatag og kasayuran sa mas halapad pa kahulogan, nga mao ang katubsanan sa mga katawhan gikan sa pagka-ginapus sa sala pinaagi sa sakripisyo ni Cristo, ug ngadto sa kaluwasana gikan sa dayon nga kamatayon. 8.2.5 Ang pagpasiugda sa Balaang Panag-ambit pinaagi ni Jesu-Cristo Daan na sa wala pa gitukod ni Jesu-Cristo ang Balaang Panag- ambit diha sa presensiya sa Iyang mga Apostoles, Siya nagingon: "... gawas kon kamo mokaon sa unod sa Anak sa Tawo ug moinum sa Iyang dugo, kamo walay kinabuhi diha kaninyo (Juan 6: 53). Ang "unod ug dugo" mao ang usa ka kapakisayran sa Balaang Panag-ambit, nga, ingon nga ang Ginoo mipahimug-at niini, mahinungdanon kaayo alang sa kaluwasan. Mahinungdanon usab dinhi ang dugang pa nga mga pamahayag sa Ginoo: "Bisan kinsa ang mokaon sa Akong unod ug moinum sa Akong dugo may kinabuhi nga walay katapusan ... Siya nga mokaon sa Akong unod 403
ug moinum dugo magapabilin Kanako, ug Ako diha Kaniya" (Juan 6: 54, 56). Ang Hinugpong nga mga Maayong balita misaysay nga si Jesu-Cristo dungan nga nakig-ambit sa pagpangaon sa Iyang mga Apostoles sa Piyesta sa Pasko. Ang Mateo 26: 26-29 nagahulagway kon gi-unsa sa Ginoo pagtukod ang Balaang Panag- ambit: ''Ug samtang sila nanagpangaon, gikuha ni Jesus ang tinapay, gipa-alanginan, ug gipikas-pikas kini ngadto sa mga tinun- an ug miinon, 'Pagkuha, kumaon kamo; kini mao ang Akong lawas.' Dayon gikuha Niya ang kopa, ug nagpasalamat, ug gihatag kini ngadto kanila, nga nag-ingon, 'Inom gikan niini, kamong tanan. Kay kini mao ang Akong dugo sa bag-ong pakigsaad, nga gi-ula alang sa kadaghanan alang sa kapasayloan sa mga sala. Apan maga-ingon ako kaninyo, dili ko moinom niining bunga sa parras gikan karon hangtud sa adlaw nga Ako moinum niini nga bag-o uban kaninyo diha sa ginghari-an sa Akong Amahan'" (Marcos 14: 22-25; Lucas 22: 14-20). Samtang ang natala diha sa maayong balita ni Marcos hadaku nga motukma sa natala sa maayong balita ni Mateo, atong makaplagan ang nagasunod nga mga nahadugang sa Lucas: "buhata ninyo kini alang sa paghandum Kanako" ug "kining kopa mao ang bag-ong pakigsa-ad sa Akong dugo" (Lucas 22: 19-20). Uban sa mga pulong: "Buhata ninyo kini sa paghandum Kanako" ang Ginoo mihatag sa Iyang mga Apostoles sa sugo ug kagahum sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit diha sa samang paagi ingon sa Iyang nahimo. 8.2.6 Balaang Panag-ambit diha sa unang sulat ngadto sa mga taga Corinto Diha sa 1 Mga Taga Corinto 11: 17-32 atong makaplagan ang ikapamatuod sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit ug ang mga pulong ni Jesus sa pagpasiugda nga Iyang gisulti diha sa paghimo. Kining maong teksto unsa sa tanan nagapamatuod nga ang kasaulogan sa Balaang Panag-ambit bahin kaniadto sa relihiyosong naandan sa unang Cristohanong mga kongregasyon. 404
Dinhi si Apostol Pablo sa mikutlo sa mga pulong sa pagpasiugda alang sa Balaang Panag-ambit ingon nga ginahimo sa Corinto. Dinhi nahimong tin-aw nga ang gitino nang daan nga pagpamulong daan nang dihulagway: "Kay akong nadawat gikan sa Ginoo nianang akong gipadala nganha kaninyo" Kini gipasundan sa mga pulong sa pagpasiugda: ''Ang Ginoong Jesus sa sama nga kagabhi-on diin Siya gibudhi-an mikuha sa tinapay; ug sa diha nga Siya nakapasalamat, Siya mipikas-pikas niini ug mi-ingon, 'Kumuha, kumaon kamo; kini mao ang akong lawas nga gipikas- pikas alang kaninyo; buhata kini sa paghandum Kanako.' Diha sa sama nga paagi gikuha usab Niya ang kopa tapus sa panihapon, nga nag-ingon, 'Kining kopa mao ang bag-ong pakigsa-ad sa Akong dugo. Buhata kini sa kanunay nga kamo mo-inom niini, sa paghandum Kanako.' Kay sa matagkaon ninyo niining tinapay ug pag-inom niining kopa, ginasangyaw ninyo ang kamatayon sa Ginoo hangtud sa Iyang pag-anhi" (1 Mga Taga Corinto 11: 23- 26). Kining maong teksto nagahulagway sa kahimtang diin ang Balaang Panag-ambit gipasiugdahan ug nagsaaysay usab sa mga pulong nga gisulti ni Jesus. Ang pagsaulog niining walay samang panghitabo diha sa kasaysayan sa kaluwasan nalangkub usab sa mga pulong sa pagpasiugda. Bisan asa ang Balaang Panag- ambit pagasaulogon, kining maong kagabhi-on diin ang Ginoo gibudhi-an gihinumduman usab. Ang pagpikas-pikas sa tinapay ug paghatag og pasalamat (Gresyahanon: eucharistein) ngadto sa Dios sakop usab sa usag usa. Sa samang panahon, ang paghubad ni Jesus sa tinapay ug vino ginasubli: Ang tinapay dili lamang ang tinapay sa Pasko, apan hinoon ''Akong lawas nga gipikas-pikas alang kaninyo". Maingon man, ang kopa wala lamang masudli sa naandan nga vino sa Pasko, apan mao "ang bag-ong pakig-saad sa Akong Dugo". Ang kopa sa vino nga gipasapasa sa takna sa kasaulogan sa Balaang Panag-ambit naga-awhag sa paghinumdom sa kamatayon ni Jesus diin ang bao-ong pakigsaad natukod. Bisan kinsa nga moinum gikan niining kopa makadawat sa dugo ni Jesu-Cristo, nga maoy pagaingnon nga ang Ginoo mismo. Ang panapus sa 405
teksto nagpasabot pag-ayo sa pagka-importante sa pagmantala sa walay sama nga panghitabo sa kamatayon ni Cristo maingon man sa pagka-importante sa Iyang pagbalik. Ang pagkamahinungdanon sa Balaang Panag-ambit alang sa pagpakig-ambit sa kinabuhi uban sa Ginoo gibadlisan usab: ''Ang kopa sa panalangin diin kita nagdayeg, dili ba ang pagpakig-ambit sa dugo ni Cristo? Ang tinapay nga atong gipikas-pikas, dili ba ang pagpakig-ambit sa lawas ni Cristo? Kay kita, bisan daghan, usa ka tinapay ug usa ka lawas kay kitang tanan mag-aambit nianang usa ka tinapay" (1 Mga Tag Corinto 10: 16-17). 8.2.7 Ang pagkamahinungdanon sa tinapay ug vino Ang mga elemento sa tinapay ug vino nga nagatukod sa sacramento nasakop ngadto sa ginsakopan sa kalan-onon, sa kasauologan, ug sa balaang serbisyo sa Israelihanon. Ang tinapay sa kinatibuk-an mao ang simbolo sa tawhanong kalan-onon. Ang kalan-onon nga tinapay ug ang nalambigit nga mga milagro sa Daan ug Bag-ong mga Tugon nagapasundayag nga ang Dios may kahangawa sa tawo ingon sa kinatibuk-an, dili lamang sa bahin - nga dili lamang ang lawas, ug dili lamang ang kalag. Bisan pa sa sulod sa balaang serbisyo, ang tinapay gigahin na kaniadto sa usa ka importanting gimbuhaton sa Kasugoan ni Moises: napulog-duha ka igapasundayag nga tinapay ("Tinapay sa Presensya") ginabutang ibabaw sa lamesa atubangan sa tabil sa Labing Balaan nga Dapit. Sa matag Adlawng Igpapahulay, sila pagakan-on sa mga sacerdote ug pulihan sa bag-ong mga tinapay (Exodo 25: 30). Sa kadaghanan, ang vino usa usab ka kapakisayran sa kanhi ug binuhat nga gisaligan nga kalan-non sa mga tawo. Sa karaang Israel, ang vino maoy usa sa mga ilimnon nga imnon sa piesta. Sa Israel, ang vino simbolo usab sa kalipay ug sa umalabot nga kaluwasan (Isaias 55: 1). 406
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Balaang Panag-ambit mao ang sacramento nga gipangalagad ngadto sa usa ka tawo sa gihapon ug sa gihapon. Kini mao ang sentro nga kalihokan sa balaang serbisyo. (8.2) Ang Balaang Panag-mabit nailhan usab ingon nga "Eukaristiya" ("paghatag og pasalamat"), ang "panihapon sa Ginoo", ug ang "pagpikas-pikas sa tinapay". (8.2.1) Daan na nga ang Daang Tugon nagbaton og mga kapakisayran sa Balaang Panag-ambit. (8.2.2) Managsama ang pagkaon sa Pasko ug ang Balaang Panag- ambit nga mga kalan-on sa paghinumdum diin ang tinapay maoy usa ka mahinungdanong bahin. Ang pagkaon sa Pasko nagasaulog sa kagawasan sa Israelihanon gikan sa pagkaginapus sa Egipto. Ang Balaang Panag-ambit nagapunting ngadto sa kagawasan diha sa labi pang masabtan nga kahibalo, nga mao ang katubsanan sa katawhan gikan sa pagkaulipon sa sala. (8.2.4) Sa hitabo sa pieasta sa Pasko, si Jesu-Cristo nakig-ambit sa pagpangaon uban sa Iyang mga Apostoles. Niining hitaboa Siya mipasiugda sa Balaang Panag-ambit. (8.2.5) Ang labing karaan nga ikapamatuod sa kasaulogan sa Balaang Panag-ambit ug ang mga pulong sa pagpasiugda nga gisulti ni Jesus niadtong panahona mahikaplagan diha sa 1 Mga Taga Corinto 11. Kini makapahinumdom usab sa kahimtang diin ang Balaang Panag-ambit gipasiugdahan. (8.2.6) Ang mga Sacramento gitukod pinaagi sa mga elemento sa tinapay ug vino. (8.2.7) 407
Bread is a symbol for human sustenance in general. Wine is also a reference to the human dependency on sustenance. In Israel, wine is also a symbol of joy and of future salvation. (8.2.7) Sa kinatibuk-an ang tinapay mao ang simbolo alang sa tawhonong kalan-on. Ang vino usab maoy kapakisayran sa pag-agad sa tawo sa kalan-onon. Sa Israel, ang vino usab maoy simbolo sa kalipay ug sa umalabot nga kaluwasan. (8.2.7) 8.2.8 Ang Balaang Panag-ambit ingon nga usa ka kalan-on sa paghandum Ang Balaang Panag-ambit maoy usa ka kalan-on sa paghandum tungod kay kini una sa tanan nagahandum sa kamatayon ni Jesu- Cristo ingon nga usa ka walay samang panghitabo nga makatarunganon sa tanang kapanahonan. Ang handumanan niining hitaboa importante tungod kay kini nagpahimug-at nga si Jesu-Cristo matuod nga Tawo nga kinahanglang moantus sa tinuod nga kamatayon. Kini nagapahinumdum usab sa kahimtang diha sa pagpasiugda sa Balaang Panag-ambit sa palibot sa mga Apostoles. Kini nagadan-ag sa kahinungdanon sa mga Apostoles alang sa tukma nga pagpangalagad sa Balaang Panag-ambit. Bisan pa niana, kining handumanan nagpadayon nga halayo pa, nga mao ang pagkabanhaw sa Ginoo (nga maoy hinungdan nga ang Balaang Panag-ambit usa usab ka kalan-on sa Pagkabanhaw) ug sa Iyang pagkayab paingon sa langit. Ang matag-usa nga magasaulog sa Balaang Panag-ambit nagaapil niining kasaulogan ug sa pagpangmantala niini hangtud nga si Cristo mobalik. Dili lamang kini usa ka matang sa paghandum nga gitumong paingon sa nangagi na, kondili usa usab ka sa pagpahinumdom sa kasigurohan sa kasamtangang presensiya ni Cristo ug sa Iyang umaabot nga gingharian. 408
8.2.9 Ang Balaang Panag-ambit isip usa ka kalan-on sa panghimatuod Ang Balaang Panag-ambit usa ka kalan-on sa panghimatuod, ingon nga kini tin-aw gikan sa mga pulong: "Inyong gisangyaw ang kamatayon sa Ginoo ..." (1 Mga Taga Corinto 11: 26). Ang panghimatuod sa kamatayon, pagkabanhaw, ug pagbalik ni Jesu- Cristo maoy bahin sa pasikaranang panghimatuod sa Cristohanong pagtoo. Kining maong panghimatuod gikinahanglan ngadto sa tanang nangandoy sa pag-apil sa Balaang Panag-ambit alang sa kaluwasan . Kadtong makanunayong naga-apil sa Balaang Panag-ambit diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko kinahanglang masayud nga pinaagi niini sila makita-an sa tanan nga nagapanghimatuod sa ilang pagtoo diha sa kalihokan ug kagahum sa mga Apostoles ni Jesus nga nanagpamuhat niining panahona karon (tan-awa sa 2.4 ug 8.2.2.1). Ang paghatag og kabug-aton sa kinaiya nga nagasugid sa balaang kalan-on magamit usab aron sa pagbadlong sa walay paminsar o igo lamang nga nabatasan nga pag-ambit sa sacramento. 8.2.10 Ang Balaang Panag-ambit isip usa ka kalan-on sa pakig-ambitay Ang Balaang Panag-ambit usa ka kalan-on sa pakig-ambitay diha sa makatulong pilo sa kina-adman: Una sa tanan, ang nagpakatawo ug gihimaya nga Anak sa Dios misulod diha sa pagpakig ambitay uban sa Iyang mga Apostoles sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. Pinaagi niini ang tiunayng kahimtang diha sa pagpasiugda sa Balaang Panag-ambit ginasubli. Bisan pa niana, diha sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit ang Usa nga Nabanhaw may pagpakig-ambitay usab niadtong 409
mga matotoo nga si kinsa moapil sa Panihapon sa Ginoo nga may katakus alang sa ilang kaluwasan. Dugang pa, kadtong nagkatigum diha sa kongregasyon alang sa balaang serbisyo may pakig-ambitay usab sa usag usa sa Balaang Panag-ambit. 8.2.11 Ang Balaang Panag-ambit isip usa ka eschatological nga kalan-on Ang Balaang Panag-ambit may eschatological - katapusang panahon - nga kinaiya tungod kay kini suod nga nasumpay ngadto sa panihapon sa kasalan sa langit. Diha ni Jesu-Cristo ang gingharian sa Dios gipaduol na. Sumala sa Iyang pamahayag: "Ako dili na mo-inom sa bunga niining parras hangtud ang gingharian sa Dios moabot" (Lucas 22: 18). Ang kongregasyon nga nagaapil sa Balaang Panag-ambit nagapaabot sa katumanan sa saad nga gipahibalo kanila niining Panag-ambit nga pagpakig- ambitay. Hangtud sa umalabut ug sa katapusang panaghi-usa sa pangasaw-onon uban sa pamanhonon (tan-awa 10: 2), ang kongregasyon makasinati sa labing suod nga pagpakig-ambitay sa Ginoo pinagi sa Balaang Panag-ambit. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Balaang Panag-ambit usa ka kalan-on sa paghandum. Kini nagahandum sa kamatayon ni Jesu-Cristo isip usa ka walay sama nga hitabo nga makatarunganon alang sa tanang panahon. Kining maong kasaulogan nagapadayon nga halayo pa sa pagkabanhaw ug pagkayab sa Ginoo ug nagalangkob usab sa kasamtangang presensiya ni Cristo maingon man sa Iyang umalabot nga gingharian. (8.2.8) Ang Balaang Panag-ambit usa ka pagpanghimatuod sa kamatayon, pagkabanhaw, ug pabalik ni Jesu-Cristo. Kining 410
pagpanghimatuod gikinahanglan niadtong tanan nga si kinsa nangandoy sa pag-apil niini. (8.2.9) Kadtong si kinsa makanunayong moapil sa Balaang Panag- ambit diha sa Simbahan Bag-ong Apostoliko kinahanglang mahibalo nga pinaagi niini sila nagapanghimatuod usab sa tinoohan diha sa mga Apostoles ni Jesus nga nagalihok niining panahona karon. (8.2.9) Diha sa Balaang Panag-ambit, si Jesu-Cristo mingtipon sa pagpakig-ambitay, una sa Iyang mga Apostoles, ug dayon sa mga magtotoo. Ang kongregasyon nga nagakatigum alang sa balaang serbisyo may pagpakig-ambitay usab sa usag usa sa Balaang Panag-ambit. (8.2.10) Ang Balaang Panag-ambit adunay usa ka eschatological nga kinaiya: kini suod kaayong nalangkob sa kombira sa kasal sa langit. Hangtud sa katapusang panaghi-usa pag-usab sa pangasaw-onon ug pamanhonon, ang kongregasyon makasinati sa labing suod nga pagpakig-ambitay niini uban Kaniya diha sa Balaang Panag-ambit. (8.2.11) 8.2.12 Ang matuod nga presensya sa lawas ug dugo ni Cristo diha sa Balaang Panag-ambit Ang mga elemento sa tinapay ug vino dili mausab sa ilang mahinungdanong kinaiya pinaagi sa pagbalaan ug sa pagpahayag sa mga pulong sa pagpasiugda. Kondili, ang mahinungdaong kinaiya sa lawas ug dugo ni Cristo ug dugo gitipon kanila (konsubstansyasiyon o ang matuod presensya sa lawas ug dugo ni Cristo uban sa tinapay ug vino). Busa walay gayuy kausaban sa mga mahinungdanong kinaiya (transubstansyasiyon o ang bug- os pagkahimo sa mga elemento sa Eukaristiya nga lawas ug dugo ni Cristo, lamang nga magapabilin gihapon nga makita ang tinapay ug vino). 411
Adunay suod nga kadugtongan tali sa Balaang Panag-ambit ug sa kamatuoran nga si Jesu-Cristo adunay managsamang tawhonon ug usa ka balaang kinaiya, ang duha nga nagalungtad nga putli ug dili mabulag kaniya (tan-awa sa 3.4). Niini nga kahibalo nga ang kalambigitan tali sa tinapay ug vino ug ang lawas ug dugo ni Cristo kinahanglang pagasabton: tapus sa pagbalaan, usa ka buyon ang magaabot taliwala sa "tinapay ug vino" - nga mosibo sa tawhonong kinaiya ni Cristo-ug sa "lawas ug dugo" - nga mosibo sa Balaang kinaiya ni Cristo. Diha sa Balaang Panag-ambit, ang tinapay ug vino mosibo diha sa tawhonong kinaiya ni Cristo, samtang ang lawas ug dugo mosibo ngadto sa Iyang Balaang kinaiya. Sumala niini, walay mahimo nga transubstansyasiyon sa tinapay ug vino. Kondili, tapus sa pagbalaan, ang tinapay ug ang vino magpabilin sa ilang natural nga katuyoan. Gani ang tinapay ug vino dili kay mga pasumbingay lamang o mga simbolo sa lawas ug dugo ni Cristo. Hinonoa, ang lawas ug dugo ni Cristo matuod gayud nga na anaa niini (tinuod nga presensiya). Pinaagi sa mga pulong sa pagbalaan nga igapanulti sa usa ka Apostol o sa ministro sa kaparian nga iyang pagahatagan sa kagahum sa sugo, ang mahinungdanong kinaiya sa lawas ug dugo ni Cristo motipon ngadto mahinungdanong kinaiya sa tinapay ug vino. Ang dagway nga makita sa gawas (accidence) sa mga elemento sa Balaang Panag-ambit dili mausab pinaagi niining mao nga buhat. Maingon nga ang tawo nga Jesus nakita sa Iyang panahon ibabaw sa yuta, mao man usab ang tinapay ug vino mamakita diha sa Balaang Panag-ambit. Tapus sa pagbalaan kanila, bisan pa niana, ang mga elemento sa Balaang Panag- ambit nagbaton og duha ka mahinungdanong kinaiya - sama sa duha ka mga kinaiya ni Jesu-Cristo - nga kadtong iya sa tinapay ug vino ug nga iya sa lawas ug dugo ni Cristo. Sa ato pa ang Anak sa Dios matuod gayud nga anaa diha sa mga elemento sa Balaang Panag-ambit: diha sa Iyang pagkabalaan ug diha sa Iyang pagkatawohon. Bisan pa niana, maingon man sa bahin sa mga elemento sa Panag-ambit wala kini magpasbot nga ang tinapay lamang ang 412
motakdo sa lawas ni Cristo ug nga ang vino lamang motakdo sa dugo ni Cristo. Kondili, ang lawas ug dugo ni Cristo hingpit nga anaa diha sa matag-usa sa duha ka mga elemento, ang tinapay ug ang vino. Ang lawas ug dugo ni Cristo magpabilin nga anaa diha sa binalaan nga minipis nga tinapay hangtud nga modangat kini sa gikatudlo nga magadawat. Tapus sa balaang serbisyo, ang mga minipis nga tinapay nga gipangalagad pagatagdon nga may balaang pagtahud ug pag- amping. 8.2.13 Ang matuod nga presensya sa sakripisyo ni Jesu- Cristo sa Baalaang Panag-ambit Sa Balaang Panag-ambit, dili lamang ang lawas ug dugo ni Cristo, apan usab ang Iyang sakripisyo sa kaugilingon niini, nga matuod nga na-anaa. Bisan pa niana, kining maong sakripisyo makausa lamang nga gidala ug dili na pagasubli-on pa sa Balaang Panag- ambit. Ni ang Balaang Panag-ambit usa lamang ka pahinumdom sa sakripisyo. Kondili, sa takna sa pagsaulog sa Balaang Panag- ambit, si Jesu-Cristo anaa sa taliwala sa kongregasyon ingon nga mao ang gilansang sa krus, nabanhaw, ug ang bumabalik nga Ginoo. Busa ang Iyang makausang gidala nga sakripisyo anaa usab nga niini ang epekto magahatag sa tag-tagsa ka tawo og agianan ngadto sa kaluwasan. Niining maong paagi, ang pagsaulog sa Balaang Panag-ambit makapahimo sa magaambit nga subli-subling manglantaw sa sakripisyo nga kamatayon sa Ginoo, nga makapahimo kanila sa pagmantala niini uban sa hugot nga pagtuo (1 Mga Taga Corinto 11: 26). NILAKTOD PAGSAYSAY Ang tinapay ug vino dili mausab sa ilang mahinungdanong kinaiya pinaagi sa pagbalaan ug sa pagpahayag sa mga pulong sa pagpasiugda. Kondili ang mahinungdanong kinaiya sa lawas 413
ug dugo ni Jesus igatipon ngadto kanila (konsubstansyasiyon). (8.2.12) Diha sa Balaang Panag-ambit ang tinapay ug vino mosibo sa tawhonong kinaiya ni Cristo, samtang ang lawas ug dugo mosibo sa Iyang balaang kinaiya. (8.2.12) Ang tinapay ug vino dili lamang mga pasumbingay o mga simbolo alang sa lawas ug dugo ni Cristo. Hinoon ang lawas ug dugo ni Cristo sa pagkatinuod matuod gayud nga anaa niini (matuod nga presensiya). (8.2.12) Ang sakripisyo ni Jesu-Cristo anaa usab sa Balaang Panag- ambit. (8.2.13) 8.2.14 Ang kalambigitan tali sa kapasayloan sa mga sala ug sa Balaang Panag-ambit Ang kapasayloan sa mga sala ug ang Balaang Panag-ambit suod kaayong nalambigit ngadto sa usag usa. Managsama nga ang kapasayloan sa mga sala ug ang Balaang Panag-ambit adunay ilang kapasikaranan diha sa sakripisyo ni Cristo (Mga Buhat 13: 37-38). Si Jesu-Cristo mipasiugda sa Balaang Panag-ambit ibabaw sa pasikaranan sa Iyang sakripisyo: "Kay kini mao ang Akong dugo sa bag-ong pakigsaad, nga giula alang sa kadaghanan sa kapasayloan sa mga sala" (Mateo 26: 28). Sa samang panahon, kining mga pulonga sa Ginoo nagaptinaw niini nga gidala Niya ang Iyang sakripisyo aron sa pagtubos sa katawhan gikan sa kasalanan. Si Cristo mihatag og kagahum sa sugo ngadto sa Iyang mga Apostoles sa pagmantala sa kapasayloan sa mga sala (tan- awa sa 7.6.2) ug sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit maingon mismo sa Iyang nahimo uban kanila (Lucas 22:19). Bisan tuod nga ang sakripisyo ni Cristo nahimong anaa diha sa Balang Panag-ambit, ang Balaang Panag-ambit mismo 414
dili makaepekto sa kapasayloan sa mga sala. Kondili, ang kapasayloan sa mga sala nga igamantala sa dili pa ang pagbalaan sa mga elemento sa Balaang Panag-ambit makapahimo usab sa mga magtotoo nga mangintakus nga moambit sa Balaang Panag- ambit. 8.2.15 Ang Balaang Panag-ambit ug ang ministeryo sa Apostol Si Jesu-Cristo mipasiugda sa Balaang Panag-ambit libot sa Iyang mga Apostoles ug mitugyan niini ngadto kanila. Siya mihatag kanila sa kagahum sa sugo aron sa pagmantala sa maayong balita ug sa pagpangalagad sa mga sacramento. Ang sulat ngadto sa Mga Hebreohanon nagahulagway nga si Jesu-Cristo mao ang matuod nga Labawng Sacerdote nga mihalad sa Iyang kaugalingon ingon nga usa ka sakripisyo. Sa diha nga ang usa ka Apostol o ang usa ka ministro sa kaparian nga Iyang gisugo magahimo sa pagbalaan, kini mahitabo pinaagi kagahum sa sugo ug kagahum ni Jesu- Cristo. Dinhi ang Espiritu Santo mao ang makapaepekto sa matuod nga presensya sa Anak sa Dios, sa Iyang lawas ug dugo, sa Balaang Panag-ambit. Niini usab nga kahibalo nga ang mga Apostoles ni Jesus maoy "mga piniyalan sa mga tinago sa mga Dios" (1 Mga Taga Corinto 4: 1). Hain gani ang Espiritu Santo nagalihok pinaagi sa ministeryo nga gitukod ug gikatugotan ni Jesus-Cristo, kining kamatuoran sa sacramento magaabot. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang kapasayloan sa mga sala ug Balaang Panag-ambit suod kaayong nadugtong sa usag usa. Ang duha gipasukad ibabaw sa sakripisyo ni Jesu-Cristo. Bisan tuod nga ang sakripisyo ni Cristo anaa diha sa Balaang Panag-ambit, ang kapasayloan sa mga sala dili moepekto sa samang panahon diha sa sacramento. (8.2.14) 415
Ang kapasayloan sa mga sala makapahimo usab sa mga magtotoo nga mangintakus nga moambit sa Balaang Panag- ambit. (8.2.14) Si Jesu-Cristo mipasiugda sa Balaang Panag-ambit libot sa mga Apostoles ug mitugyan niini ngadto kanila. (8.2.15) Hain gani nanagpamuhat ang Espiritu Santo pinaagi sa ministeryo nga gitukod ug gikatugotan ni Jesu-Cristo, kining kamatuoran sa sacramento magaabot. (8.2.15) 8.2.16 Ang mga pulong sa pagbalaan sa Balaang Panag- ambit Alang sa pagbalaan sa Balaang Panag-ambit, ang gikatugotan nga ministro magalitok sa usa ka tekstong liturhikal nga pagkaphiluna panasikad sa 1 Mga Taga Corinto 11: 23 ug ang nagasunod ug sa Mateo 26: 26 ug ang nagasunod ingon sa mga mosunod: "Sa ngalan sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo, Ako nagabalaan sa tinapay ug vino alang sa BalaangPanag-ambit ug nagapahiluna ibabaw niini sa makausang gidala, nga dayong makatarunganon nga sakripisyo ni Jesu-Cristo. Kay ang Ginoo mikuha sa tinapay ug vino, nagpasalamat ug miingon: 'Kini mao ang Akong lawas nga gipikas-pikas alang kaninyo. Kini mao ang Akong dugo sa bag-ong pakigsaad nga gihatag sa kadaghanan alang sa kapasayloan sa mga sala. Kaon ug inom! Buhata kini sa paghandum kanako'. Kay sa matagkaon ninyo niining tinapay ug sa matag-inom ninyo niining vino, inyong ginasangyaw ang kamatayon sa Ginoo hangtud sa Iyang pag-anhi, Amen!" 416
8.2.17 Ang pagsaulog ug pagdawat sa Balaang Panag-ambit Ang sacramento sa Balaang Panag-ambit ipangalagad pinaagi sa paghatag sa lawas ug dugo ni Jesu-Cristo diha sa gibalaan nga manipis nga tinapay uban sa mga pulong: "Ang lawas ug dugo ni Jesus gihatag alang kanimo." Tungod niining katarungan ang ngalan nga "Balaang Panag-ambt" una sa tanan gigamit sa paghatag og kasayoran ngadto gibalaan ug ginahatag nga manipis nga tinapay sa panag-ambit (tinapay ug vino ingon nga sacramentong mga elemento). Tungod kay managsama man ang pagbalaan sa minipis nga tinapay sa panag-ambit ug ang pagpangalagad niini bahin man sa sacramento, ang termino nga "Balaang Panag-ambit" gigamit, sa mas halapad nga kahibalo, ingon nga paghingalan alang sa hingpit nga buhat sa pagbalaan ug pagpangalagad (buhat sa sacramento). Utang ngadto sa dakung importansya niini, ang kongregasyon gina-awhag nga magsaulog sa Balaang Panag- ambit diha sa balaang pagtahud, pagtoo, ug hingpit nga pag-unong ngadto ni Cristo. 8.2.18 Ang unang mga gikinahanglan alang sa pag-ambit sa Balaang Panag-ambit Ang mga unang pasikaranang gikinahanglan alang sa takus nga pag-ambit sa Balaang Panag-ambit mao ang pagtoo ug ang usa ka mahinulsolon nga kasingkasing nga napuno sa pangandoy alang sa kaluwasan. Bisan tuod ang paka-walay pagtoo dili makapawagtang sa pagka-makatarunganon sa sacramento, ang pagtoo maoy unang gikinahanglan alang niini aron kini magpulos alang sa panalangin ug kaluwasan. Ang pagka-walay pagtoo sa pagdawat sa sacramento mahimong ikalambigit sa mga pulong sa 1 Mga Taga Corinto 11: 29: "Kay bisan kinsa nga magakaon ug magainom sa walay pagpakaila sa lawas sa Ginoo, nagakaon ug nagainom siya sa hukom sa silot alang sa iyang kaugalingon." 417
Kadtong walay pagpakabana sa pag-antus ug kamatayon ni Cristo o si kinsa nga naghimo lamang nga usa ka batasan ang pagsaulog sa sacramento, ug magaambit sa Balaang Panag-ambit niini nga paagi, mamiligro sa pagbuhat niini nga dili takus. 8.2.19 Ang paagi nga diin madawat ang Balaang Panag-ambit Ang Balaang Panag-ambit samang madawat sa mga ministro ug sa kongregasyon sa samang mga dagway, nga mao ang tinapay ug vino. Sukad sa 1917, ang Bag-ong Simbahang Apostoliko nagapangalagad sa mga elemento sa Balang Panag-ambit diha sa dagway sa usa ka manipis nga tinapay sa panag-ambit nga giwisikan og vino. 8.2.20 Ang mga epekto sa Balaang Panag-ambit Kadtong moambit nga may katakus sa Balaang Panag-ambit makaambit diha sa katakus nga naangkon ni Cristo pinaagi sa Iyang sakripisyo. Ang bahin sa magtotoo diha sa bag-ong pakig- saad ug diha sa katakus ni Cristo - nga gitukod ibabaw sa Balaang Bautismo sa tubig - padayon nga gipalig-on pinaagi sa pag-ambit sa Balaang Panag-ambit. Dugang pa, ang Balaang Panag-ambit nagagarantiya sa pagpakig-ambitay sa kinabuhi uban sa Anak sa Dios. Kini usa ka dayag nga pagpahayag ug usa ka paglig-on sa kinabuhi uban ni Jesu-Cristo. Pinaagi sa Iyang lawas ug dugo, nagapaambit si Cristo sa Iyang kinaiya sa magtotoo - ang kinaiya nga maila pinaagi sa hingpit nga kusog sa pagbuntog - busa pinaagi niini makatugot sa magtotoo sa pagkinabuhi diha ni Cristo. Kabahin sa matuod nga presensya sa lawas ug dugo ni Cristo, ang takus nga pag-ambit sa Balaang Panag-ambit magatukod og matuod nga pakig-ambitay uban sa Ginoo ug busa pinaagi niini ang panagkausa sa mga magtotoo, sa samang buhi ug sa nangamatay, uban sa usag usa (Juan 17: 20-21). Kini 418
gipahayag usab sa 1 Mga Taga Corinto 10: 17: "Kay kita, bisan daghan, usa ra ka tinapay ug sa ka lawas; kay kitang tanan magaambit nianang usa ka tinapay." Kining panagkausa sa matinohoon nga nahimo pinaagi sa Balaang Panag-ambit mao ang panagkahiusa uban ni Jesu-Cristo, sa mga Apostoles nga Iyang gipadala, ug kadtong tanan nga natawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu. Busa niini nga pagpakig-ambitay sa panihapon sa Ginoo ang matuod nga kinaiya ug ang matuod nga dagway sa Simbahan ni Cristo tin-aw nga mapadayag. (tan-awa sa 6.5). Sa maigon man nga panahon, ang Balaang Panag-ambit usa ka gikinahanglang paagi sa pagpangandam alang sa adlaw sa pagbalik ni Cristo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sa diha nga magbalaan sa Balaang Panag-ambit, ang gikatugotan nga ministro magasulti sa tekstong liturhikal nga pagkaphiluna panasikad sa 1 Mga Taga Corinto 11: 23 ug ang nagasunod ug sa Mateo 26: 26 ug ang nagasunod. (8.2.16) Ang lawas ug dugo ni Jesu-Cristo ipangalagad diha sa binalaan nga manipis nga tinapay. (8.2.17) Ang pasikaranang mga unang gikinahanglanon alang sa takus pag-ambit sa Balaang Panag-ambit mao ang usa ka pagpangandoy sa kaluwasan, pagka-andam sa paghinulsol, ug sa pagtoo. (8.2.18) Diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko, ang tinapay ug vino ipangalagad diha sa dagway sa usa ka manipis nga tinapay nga giwisikan og vino. (8.2.19) Ang bahin sa magtotoo diha sa katakus ni Cristo - nga natukod sa Balaang Bautismo sa tubig-padayon nga ginapalig-on 419
pinaagi sa pag-ambit sa Balaang Panag-ambit. Ang Balaang Panag-ambit makapaniguro sa pagpakig-ambitay sa kinabuhi sa Anak sa Dios, ug magatukod sa panagkahiusa sa mga magtotoo diha sa usag usa. (8.2.20) Ang Balaang Panag-ambit usa ka gikinahanglang paagi sa pagpangandam alang sa pagbalik ni Cristo. (8.2.20) 8.2.21 Pagka-angayan alang sa pag-ambit sa Balaang Panag-ambit Kadtong tanan nga nabautismohan, nasagop, o nasilyohan sa Simbahang Bag-ong Apostoliko adunay katungod sa makanunayong pag-ambit sa Balaang Panag-ambit. Kining mga tawhana magapanghimatuod sa nasulod sa Credo sa Bag-ong Apostoliko (tan-awa sa 2.4). Ang mahinungdanon nga unang gikinahanglan sa pagdawat sa Balaang Panag-ambit mao ang Balaang Bautismo sa tubig. Kadto lamang nabautismohan ang kinsa makaapil sa Balaang Panag-ambit. Bisan tuod nga sa kasagaran ang Bag-ong Apostoliko nga mga Cristohanon lamag ang makadawat sa Balaang Panag-ambit, ang mga Cristohanon gikan sa ubang mga denominasyon nga nabautismohan diha sa tukma nga paagi (tan-awa 8.1.4) mamahimo nga makaapil sa Balaang Panag-ambit ingon nga mga dinapit. Kinahanglang tin-aw kini ngadto kanila nga ang Balaang Panag-ambit mao ang kalan-on sa pagpanghimatuod sa Anak sa Dios nga namatay, nabanhaw gikan sa mga patay, ug mobalik pag-usab. Ang pagbiya o paghingilin gikan sa Simbahang Bag-ong Apostoliko, makapawala usab sa katungod sa Balaang Panag- ambit. Sa pagpabalik pag-usab ngadto sa Simbahang Bag-ong Apostoliko, ang magtotoo sa gihapon pagahatagan sa katungod sa Balaang Panag-ambit. 420
8.2.22 Mga pagsaulog sa mga kasimbahanan sa Panag-ambit Hain gani nagalihok ang gikatugotan nga ministeryo sa Apostol, ang lawas ug dugo ni Jesus igatipon diha sa tinapay ug vino sa Balaang Panag-ambit. Ang mga pagsaulog sa laing mga kasimbahanan nagbaton usab ug importante nga mga elemento sa Balaang Panag-ambit, tungod kay ang kamatayon ug pagkaban-haw ni Jesu-Cristo ginahinumduman man usab uban sa pagtoo ug sa pagkamapasalamaton didto. Ang mga Cristohanon sa Bag-ong Apostoliko kinahanglang maga-isip nga ang makanunayong pag-ambit sa pagsaulog sa Panag-ambit sa ubang simbahan sila anaa sa baruganan sa pagpanghimatuod nianang maong doktrina sa simbahan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Kadtong nabautismohan, nasagop o naselyohan diha sa Simabahang Bag-ong Apostoliko adunay katungod sa makanunayong pag-ambit sa Balaang Panag-ambit. Ang mahinungdanon nga unang gikinahanglan mao ang Balaang Bautismo sa tubig. Ang mga Cristohanon nga tukma nga nabautismohan mahaimong paapilon sa Balaang Panag-ambit isip mga dinapit (8.2.21) Ang pagbiya o paghingilin gikan sa Simabahang Bag-ong Apostoliko makapawala sa katungod sa pag-ambit sa Balaang Panag-ambit. (8.2.21) Ang mga pagsaulog sa Panag-ambit sa ubang mga kasimbahanan nagbaton usab ug importante nga mga elemento sa Balaang Panag-ambit. Ang kamatayon ug pagkabanhaw ni Jesu-Cristo ginahinumduman usab uban sa pagtoo ug pagkamapasalamaton didto. (8.2.21) 421
8.3 Balaang Pagsilyo Ang Balaang Pagsilyo mao ang sacramento nga ang magtotoo, pinaagi sa pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo sa usa ka Apostol, makadawat sa Espiritu Santo ug mahimong anak sa Dios uban sa pagtawag nga mahimong inunahang bunga. Sumala niini, ang ika-walo nga Artikolo sa Pagtoo nagapahayag: "Mitoo Ako nga kadtong nabautismohan sa tubig gikinahanglan nga, pinaagi sa usa ka Apostol, makadawat sa gasa sa Espiritu Santo aron nga makab-ot ang pagka-anak sa Dios ug pinaagi niana makab- ot ang unang gikinahanglan aron mahimung usa ka inunahang bunga" 8.3.1 Mahitungod sa termino "pagsilyo" Ang terminong "pagsilyo" nagahatag og kasayoran sa paggamit sa usa ka silyo. Ang importante nga mga dokumento kapamatud- an ug gihatagag katungod pinaagi sa paggamit og usa ka silyo. Kini magadokumento nga tinuod gayud. Ang tinipigan nga mga dokumento tinak-upan uban sa silyo. Ang mga nanagpag-iya nagabutang og ilhanan sa ilang mga katigayonan pinaagig usa ka silyo. Ang silyo maoy usa ka garantiya nga ang may kagahum luyo niini makapaniguro sa pagpanalipod ug kaligdong. Kining mga bahin sa kahulogan niining pulonga midan-ag usab diha sa pagpaila alang sa sacramento sa bautismo sa Espiritu. Dugang pa, diha sa mga sulat sa Bag-ong Tugon, ang "pagka sinilyohan" nasabtan nga nagkahulogan nga pagdawat sa gasa sa Espiritu Santo: • "Apan ang Dios mao ang nagapalig-on kanamo uban kaninyo diha kang Cristo ug nagdihog kanamo. Siya mao ang nagmarka kanamo ug naghatag sa Iyang Espirituingon sa patinga sa sulod sa among mga kasing-kasing" (1 Mga Taga Corinto 1:21-22). • "Pinaagi Kaniya, kamo usab, sa pagkadungog ninyo sa matuod nga pulong, sa Maayong Balita mahitungod sa pagluwas kaninyo ug sa nanagpanoo na kamo kaniya, gitimrihan kamo 422
nga ang gitimri mao ang gisaad nga Espiritu Santo" (Mga Taga Efeso 1: 13). "Ug ayaw ninyo pagsakita ang Espiritu Santo sa Dios, ni kinsa gikatimri-an kamo alang sa adlaw sa pagtubos" (Mga Taga- Efeso 4: 30). Ang libro sa Pinadayag nagabaton usab og mga kapakisayran sa pagsilyo ingon usa ka marka sa gipanagiyahan o ingon nga usa ka escatolohikal nga timailhan sa kaluwasan (Pinadayag 7: 3; 22: 4). 8.3.2 Ang saad sa Espiritu Santo diha sa Daang Tugon Diha sa panahon sa daang pakigsaad, ang Espiritu Santo nagalihok diha sa tagsa-tagsa ka mga tawo nga gipili sa Dios alang sa usa ka tahas. Tungod niining hinungdan ang mga profeta migamit sa mga pulong: "Mao kini ang giingon sa Ginoo" aron pagpamatuod sa ilang balaang kagahum ug pagpahimangno. Ang Espiritu sa Dios nagpukaw diha kanila sa mga panghunahuna diin ang ilang pagmantala sa managsamang hukum ug kaluwasan gipasukad. Pinaagi sa kagahum sa sugo sa Dios, ang mga profeta nagdihog usab og mga hari aron sa pagdumala sa pinili nga katawhan. Busa panaglitan, si David gidihogan sa pagkahari pinaagi kang Samuel (1 Samuel 16: 12-13). Pinaagi niining maong buhat, ang pagkahari ni David, "nasilyohan" ingon sa kaniadto. Sa unahan, atong mabasa nga ang Espiritu sa Dios mikunsad kang David. Sumala sa Salmo 51: 11, nag-ampo ang hari - tapus nakahimong usa ka sala - nga ang Ginoo dili unta magakuha sa Iyang Espiritu Santo gikan kaniya. Dugang pa, ang Daang Tugon nagbaton og mga kapakisayran sa umalabot, sa takna nga ang Espiritu sa Dios igabubo na - dili na sa tagsa-tagsa pa ka tawo, apan ibabaw na sa daghanang katawhan: "Ug unya mahitabo sa ulahi, nga igabubo ko ang Akong Espiritu ibabaw sa tanang mga unod, ug ang inyong mga anak nga babaye ug mga lalake managpanagna, ug ang 423
inyong mga tawong tigulang manag-damgo sa mga damgo ug ang inyong mga batan-ong lalake makakita mga panan-awon . Ug ingon man usab ibabaw sa mga sulogoong lalake ug ibabaw sa mga sulogoong babaye igabubo ko ang Akong Espiritu niadtong mga adlawa" (Joel 2: 28-29). Ang ikatandi nga mga saad mahikaplagan diha sa mga pulong sa laing mga profeta, pananglitan sa Ezequiel 36: 27 "Ug igabutang ko ang Akong Espiritu sa sulod ninyo" Sa Iyang wali sa Pentecostes, si Apostol Pedro nagpunting nga ang saad sa Profeta nga si Joel natuman na (Mga Buhat 2: 15 ug ang nagsunod). 8.3.3 Pagdihog kang Jesus sa Espiritu Santo Sama sa uban nga duha ka mga sacramento, ang Balaang Pagsilyo usab adunay kapasikaranan niini sa kinabuhi ug kalihokan ni Jesu-Cristo. Mahitungod Kaniya - ang Anak sa Tawo - Juan 6: 27 nagapahayag nga ang "Dios nga Amahan nagbutang sa Iyang pagmatuod ibabaw Kaniya." Tapus nabautismohan si Jesus sa Jordan, nagpamatuod usab si Juan nga Bautista: "Nakita ko ang Espiritu nga mikunsad ingon og salampati gikan sa langit, ug Siya nagpabilin sa ibabaw Niya. Kini maoy makapaila nga tima-ilhan nga ang Dios misaad kang Juan nga Bautista, diin iyang mahibaloan nga Siya "kinsa magabautismo sa Espiritu Santo ... mao kini ang Anak sa Dios" (Juan 1: 29-34). Kining hitaboa gihilugway usab sa Mateo 3: 16 "Sa diha nga Siya nabautismohan na, si Jesus mihaw-as diha-diha dayon gikan sa tubig; ug tan-awa, nabukasan ang kalangitan ngadto Kaniya, ug Iyang nakita ang Espiritu sa Dios mikunsad nga daw usa ka salampati ug nanagdan-ag ibabaw Kaniya." Ang pagkunsad nga Espiritu Santo ibabaw kang Jesus nahitabo human nga nahingpit ang pagbautismo sa tubig Kaniya. Busa duha ka mga managkalahi nga mga buhat mamailhan. Ang Espiritu Santo ug ang tingog sa Dios nagmantala sa balaang Pagka-Anak ni Jesus. Ang pagdihog kang Jesus sa Espiritu Santo maoy usa ka 424
pagpamatuod sa Iyang pagka Mesiyas, ug sa ingon man usab usa ka paghatag og kasayoran ngadto sa ulahing sacramento. Ang pagsabot sa kadugtongan tali sa Balaang Bautismo sa tubig ug Balaang Pagsilyo gipasukad - taliwala ubang mga butang - ibabaw niining duha ka mga hitabo, nga mao ang bautismo sa tubig ug ang pagdihog sa Espiritu Santo. Sila sakop sa usag usa ug isigkalambigit - ug gani silang duha sa managlahi nga mga sacramento. Ang maong Balaang Pagsilyo nga adunay panag-ingnan diha sa pagdihog ni Jesus gibadlisan usab sa Mga Buhat 10: 37- 38: "Sa pulong nga nasangyaw sa tibuok Judea nga didto magsugod sa Galilea tapus sa pagbautismo nga gimantala ni Juan: giunsa sa Dios pagdihog kang Jesus nga taga-Nazaret sa Espiritu Santo ug sa gahum." 8.3.4 Ang pagbubo sa Espiritu Santo sa Pentecostes Sa Iyang panamilit nga pakigpulong, gisubli-subli ni Jesu-Cristo ang pagsaad sa pagpadala sa Iyang mga Apostoles sa Espiritu Santo, pananglitan sa Juan 15: 26: "Apan sa diha nga moabot na ang Magtatabang, diin Ako magpadala kaninyo gikan sa Amahan, Ang Espiritu sa kamatuoran nga gikan sa Amahan, Siya magpamatuod Kanako." Kining maong saad natuman sa Pentecostes sa diha nga ang mga Apostoles ug mga tinun-an napuno sa Espiritu Santo (Mga Buhat 2: 1-4). Ang Dios laktod nga nagbuhat niining duha ka mga pasikaranang mga panghitabo, ug kini nagasimbolong mihulagway nang daan sa sacaramento sa Balaang Pagsilyo: Siya nagsilyo kang Jesus sa Espiritu Santo ug nagpamatuod nga Siya Anak sa Dios. Gisilyohan Niya ang mga Apostoles - ug ang mga magtotoo nga may pagpakig-ambitay kanila - uban sa Espiritu Santo. 425
Tapus sa wali sa Pentecostes, sa diha nga kadtong mitoo kang Cristo nangutana Kaniya kon unsay ilang pagabuhaton, si Pedro mitubag: "Paghinulsol kamo; ug pabautismo kamo ang matag usa kaninyo sa ngalan ni Jesu-Cristo alang sa kapasayloan sa inyong mga sala; ug madawat ninyo ang gasa nga Espiritu Santo" (Mga Buhat 2: 38). Kini nagapakita nga ang Balaang Bautismo maoy usa ka unang gikinahanglan sa pagdawat sa Espiritu Santo. Ang centurion nga si Cornelio kaniadto usa ka pinasahi: dinhi ang Dios mihatag sa gasa sa Espiritu Santo laktod ngadto sa wala pa mabautismohan nga mga kalag aron sa pagpakita kang Apostol Pedro nga ang kaluwasan karon kaagi-an na ngadto sa mga Gentil. Busa, niining pinasahi nga kahimtang, ang Balaang Bautismo gikapangalagad lamang tapus sa pagpangalagad sa Espiritu Santo (Mga Buhat 10). 8.3.5 Lain pang mga pagpamatuod sa Balaang Pagsilyo diha sa Bag-ong Tugon Sumala sa pagpamatuod sa Kasulatan, ang Balaang Pagsilyo nabugkos ngadto sa ministeryo sa Apostol. Si Filipe nagsangyaw sa Samaria ug nagbautismo niadtong mitoo sa maayong balita: "Karon sa diha nga ang mga Apostoles nga didto sa Jerusalem nakadungog nga ang Samaria midawat sa pulong sa Dios, gipaadtoan sila ni Pedro ug ni Juan, kinsa, sa diha nga sila nahiabut, nanag-ampo alang kanila nga sila makadawat sa Espiritu Santo. Kay wala pa man kanilay hingkusaran niini. Sila nabautismohan lamang sa ngalan ni Ginoong Jesus. Ug sila gipandungan nilag mga kamot ug nakadawat sila sa Espiritu Santo" (Mga Buhat 8: 12 ug ang nagasunod). Si Simon nga salamagkero "nakakita nga ang Espiritu Santo gikahatag pinaagi sa pagpandong sa mga kamot sa mga Apostoles" (Mga Buhat 18: 18). Niining hitaboa, ang sacramento sa Balaang Bautismo sa tubig ug Balaang Pagsilyo - nga mao ang pagdawat sa gasa sa Espiritu Santo - matin-aw nga nailhan gikan sa usag usa. 426
Adunay laing panghitabo nga magapulos sa pagpamatuod sa kamatuoran sa kalainan sa bautismo sa tubig ug ang pagdawat sa Espiritu Santo. Sa Efesus dihay mga tinun-an nga si kinsa, nakadawat lamang sa bautismo ni Juan, nabautismohan dayon sa ngalan ni Ginoong Jesus: "Ug sa diha nga si Pablo mipandong kanila sa Iyang mga kamot, ang Espiritu Santo mikunsad kanila" (Mga Buhat 19: 1-6). Kining mga natala nagpahibalo nga, gawas sa mg kalahian nga nahisgutan, ang gasa sa Espiritu gipangalagad lamang sa mga Apostoles. Dugang pa, kini nahimong tin-aw nga ang gasa sa Espiritu Santo ikadihog lamang tapus sa pagbautismo sa tubig mahatahag na. 8.3.6 Ang hustong paghatag sa Balaang Pagsilyo Ingon nga ang tubig sa Balaang Bautismo ug ang tinapay ug vino sa Balaang Panag-ambit, ang bayhon sa pagpandong sa mga kamot sa Apostol mao man - sumala sa pagpamatuod sa Bag- ong Tugon - ang dayag nga elemento sa Balaang Pagsilyo. Ang pag-ampo sa Apostol maoy bahin usab sa tukma nga paghatag niining sacramento. Ang sacramento sa Balaang Pagsilyo, ang Bautismo sa Espiritu, ikapangalagad lamang sa mga Apostoles NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sa Balaang Pagsilyo ang mga magtotoo makadawat sa gasa sa Espiritu Santo. (8.3) Ang pagkunsad sa Espiritu Santo ibabaw kang Jesus nahitabo tapus nahingpit ang pagbautismo Kaniya. Ang pagdihog kang Jesus sa Espiritu Santo maoy usa ka pagpamatuod sa Iyang pagka Mesiyas ug ang kapakisayran sa sacramento sa Balaang Pagsilyo. (8.3.3) 427
Ang pagpadala sa Espiritu Santo sigon sa gisaad ni Jesus natuman sa Pentecostes. (8.3.4) Sumala sa pagpamatuod sa Kasulatan, ang Balaang Pagsilyo nahigot ngadto sa ministeryo sa Apostol. (8.3.5) Ang gasa sa Espiritu Santo ikapanghatag lamang tapus mahimo ang bautismo sa tubig. (8.3.5) Ang sacramento sa Balaang Pagsilyo ikapanghatag lamang pinaagi sa Apostol pinaagi sa lihok sa pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo. (8.3.6) 8.3.7 Mga unang kinahanglan alang sa pagdawat sa Balaang Pagsilyo Ang Balaang Pagsilyo nagaawhag sa magadawat nga motoo sa tulo ka persona nga Dios ug sa mga Apostoles nga gipadala ni Jesu-Cristo. Sa dili pa kini, siya kinahanglan nga nabautismohan na sa tubig diha sa tukma nga paagi (tan-awa sa 8.1). Kinahanglan nga siya magapanghimatuod sa iyang pagtoo ug manaad sa pagsunod ni Cristo. Diha sa bulohaton sa Ginoo sa katubsanan, siya pagaandamon unya alang sa haduol nga pagbalik ni Cristo. Ang Balaang Pagsilyo igapanghatag sa managsamang mga hamtong ug mga kabataan. Sa diha nga ang kabataan makadawat na sa Balaang Pagsilyo, ilang mga ginikanan - o kadtong may katungdanan alang sa relihiyosong pagmatoto sa mga kabataan - gikinahanglan magapanghimatuod sa ginaawhag nga pagtoo diha sa ilang dapit ug manaad sa pagmatoto sa kabataan diha sa pagtoo sa Bag-ong Apostoliko. 428
8.3.8 Ang Balaang Pagsilyo isip usa ka bugna sa Dios Sama sa Balaang Bautismo sa tubig, ang Balaang Pagsilyo usa usab ka buhat sa Dios ibabaw sa usa ka tawo. Kadtong nasugdan na sa Balaang Bautismo mahingpit unya sa Balaang Pagsilyo, nga mao ang pagpakatawo pag-usab sa tubig ug Espiritu. Ang duha ka mga sacramento maoy mga buhat sa grasya sa Dios ibabaw sa usa ka tawo ug pagahimoon lamang sa maka-usa. Busa pinaagi niini ang madawat nga kinabuhi pagatil-ogan ug pagatipigan nga labawng tanan pinaagi sa makanunayong pag- ambit sa Balaang Panag-ambit. Ang bag-ong kabuhatan (2 Mga Taga Corinto 5: 17) nga moabot pinaagi sa pagpakatawo pag-usab maoy usa ka kapakisayran ngadto sa pagkabalaan ug kabag-ohan nga mahitabo pinaagi sa Dios, ug sa Espiritu Santo. 8.3.9 Ang mga epekto sa Balaang Pagsilyo Pinaagi sa sacramento sa Balaang Pagsilyo, ang nabautismohan nga magtotoo mapuno sa Espiritu Santo, uban sa gahum gikan sa Dios (tan-awa sa 3.5.2). Pinaagi sa Balaang Pagsilyo, ang Espiritu sa Dios magahimo sa Iyang walay pagkabalhin nga puloyanan sa usa ka tawo - Ang Dios mismo magahatag kaniya'g usa ka bahin sa Iyang kinaiya: "... ang gugma sa Dios gikahuwad man sa atong mga kasingkasing pinaagi sa Espiritu Santo nga gikahatag kanato" (Mga Taga Roma 5: 5). Ang nagunang kalambigitan sa pagkaduol sa Dios nga gipasukad diha sa bautismo sa tubig karon nagadala na'g usa ka bag-ong kalidad diha sa pagkaanak sa Dios. Pinaagi sa pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu, ang magtotoo labaw pang ginatawag sa Dios nga mahimong usa ka inunahang bunga. Diha sa dapit sa gingharian sa Dios, ang pagpakatawo pag-usab adunay kasamtangan ug umalabot nga bahin (Juan 3: 5). Ang kasamtangang epekto sa pagpakatawo pag-usab - ang pagkaanak sa Dios - nagapaila, ingon sa kaniadto, sa usa ka 429
pagpaabot nga mahimong usa ka inunahang bunga ug bahin sa "harianong pagkasacerdote" (1 Pedro 2: 9). Niining maong kaisipan, "ang pagkaanak sa Dios" mao gayuy pagpaila niadtong kahimtang sa usa ka tawo atubangan sa Dios nga may tima-ilhan nga nakadawat na sa tanang mga sacramento, nga nagatoo sa tukma nga pagmantala sa maayong balita, ug nagapahiuyon sa kaugalingong kinabuhi pinaagi sa pag-balik ni Cristo. Ang "Espiritu sa pagsagop" kansang kalihokan magasugod sa pagkatuman sa sulod sa usa ka tawo pinaagi sa Balaang Pagsilyo, masaligon nga magasampit sa Dios nga "Abba, Amahan!" Ang Espiritu Santo magapamatuod niadtong midawat Kaniya nga sila mga kaanakan sa Dios (Mga Taga Roma 8: 16). Kini mahitabo diha sa konsensya, ug pinaagi usab sa pulong nga ginamantala diha balaang serbisyo. Diha sa Balaang Pagsilyo ang magtotoo magatugyan sa iyang kaugalingon ngadto sa tulo ka persona nga Dios, ug ang Dios magadawat kaniya ingon nga Iyang gipanag-iyahan. Kini nagapasabot nga ang nagpakatawo pag-usab nga magtotoo mahimong manunuod sa Dios ug masigka-manununod ni Cristo. Siya gitawag aron sa pag-antus uban ni Cristo, ug makadawat sa saad nga siya pagahimayaon uban ni Cristo (Mga Taga Roma 8: 15-18). Ang pagpailalum ngadto sa kang Cristo nga magasugod sa Balaang Bautismo sa tubig pagahingpiton diha sa Balaang Pagsilyo. Sa ingon niini ang magtotoo makadawat sa espirituhanong pagkapukaw nga maoy makapadangat kaniya sa pagpakig-ambitay sa bumabalik nga Ginoo (Santiago 1: 18; Pinadayag 14: 4). Sumala niini ang magtotoo karon nasakop na niadtong hugpong nga sulod sa simbahan nga giandam sa Dios pinaagi sa mga Apostoles alang sa pagbalik ni Cristo ug sa kasalan sa langit (Pinadayag 19: 7-8). Ang nagapadayon nga presensya sa Espiritu Santo sulod sa usa ka tawo adunay usay lalum ug mamatikdan nga mga epekto sa kaugalingong yutan-ong kinabuhi: kon ang usa ka nasilyohan nga magtotoo magahatag og luna sa Espiritu Santo sa pagpadayag, ang balaang mga gasa magauswag nga 430
pinasumbingay nga gihulagway ni Apostol Pablo ingon nga "bunga" sa Espiritu (Mga Taga Galacia 5: 22-23). Dayon ang Espiritu Santo magapadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga usa ka kahayag nga magahatag sa magtotoo og kaisipan ngadto balaang mga isigkalambigitan. Siya usa ka Maglilipay ug Magtatabang. Ang Espiritu Santo magatambag usab sa nasilyohang magtotoo, mopalantip sa iyang konsensya, ug magahatag og kasayoran sa dalan ngadto sa tumong sa pagtoo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga unang gikinahanglan alang sa pagdawat sa Balaang Pagsilyo mao ang bautismo sa tubig, pagtoo diha sa tulo ka persona nga Dios, maingon man sa pagtoo sa mga Apostoles nga pinadala ni Jesu-Cristo. (8.3.7) Ang pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Epiritu, nga pagasugdan sa Dios diha sa Balaang Bautismo sa tubig, pagahingpiton pinaagi sa Balaang Pagsilyo. Ang bag-ong binuhat nga modangat pinaagi sa pagpakatawo pag-usab maoy paghatag og kasayoran ngadto sa pagkabalaan ug kabag-ohan ng mahitabo pinaagi sa Dios, nga Espiritu Santo. (8.3.8) Sa Balaang Pagsilyo ang usa ka tawo sa malahutayon mapuno sa Espiritu Santo. (8.3.9) Ang epekto sa pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu mao ang pagkaanak sa Dios maingon man sa pagtawag nga mahimong usa ka inunahang bunga. Kon ang nasilyohan nga kalag mohatag og lunsa sa Espiritu Santo sa pagpadayag, ang balaang mga gasa magauswag. (8.3.9) 431
432
Ika-9 nga Hugna Kinabuhi tapus sa kamatayon
9 Kinabuhi tapus sa kamatayon Usa kini ka kapasikaranang Cristohanong tinohoan nga ang tawo mabuhi tapus sa kamatayon sa lawas. Ang mga pagpanabot mahitungod sa kinabuhi tapus sa kamatayon makaplagan diha sa Balaang Kasulatan. Labaw niana, ang doktrina mahitungod sa luyong kinabuhi gipasikad ibabaw sa mga pagpadayag sa Espiritu Santo. 9.1 Ang pagka-walay kamatayon sa kalag Ang tawo managsamang usa ka lawasnon ug usa ka espirituhanong may kinabuhi. Ang Balaang Kasulatan nagasabot sa usa ka tawo ingon nga usa ka matang nga adunay espiritu, kalag ug lawas (tan-awa sa 3.3.4). Ang materyal nga pagkinabuhi sa usa ka tawo, nga mao ang lawas, dili molungtad. Gikuha kini gikan sa abog ug sa abog kini mopauli (Genesis 3: 19). Ang kalag ug espiritu, agig pagtandi, naglungtad sa dayon (Mateo 25: 46). Busa kita maisip nga anaa sa katarungan kon hisgutan ang pagka- walay kamatayon sa kalag o sa "kinabuhi tapus sa kamatayon". Ang pagka-walay kamatayon sa kalag kinahanglang dili ipakatugbang sa termino sa biblia nga "kinabuhing dayon", nga sa tinuod nagahatag og kasayoran ngadto sa dayon nga pagpakig- ambit uban sa Dios. 9.2 Kamatayon Ang Balaang Kasulatan nagahatag og nagkalainlaing mga hubad sa terminong "kamatayon". Una sa tanan, ang maong termino nagahulagway sa lawasnong kamatayon sa usa ka tawo, ang katapusan sa iyang yutan-ong paglungtad. Sa diha nga ang kamatayon mahitabo na, ang kalag ug ang espiritu mobiya sa lawas. 434
Ang "espirituhanong kamatayon" mao ang panagbulag sa tawo gikan sa Dios, nga magaabot pinaagig usa ka kinabuhi sa kasal-anan. (Mga Taga Roma 6: 23). Ang Balaang Kasulatan nagahisgot usab sa "ikaduhang kamatayon" (Pinadayag 20: 6; 21: 8). Kini kasayoran ngadto sa panagbulag gikan sa Dios nga moepekto tapus sa Katapusang Paghukom. Sa katapusan, ang Balaang Kasulatan nagahisgot usab sa kamatayon ingon nga usa ka gahum nga kabatok sa Dios, nga nagapangita sa paghulga ug paglaglag sa managsamang lawasnon ug espirituhanong kinabuhi. Anaay mga panahon nga kining gahuma daw gipakasamag tawo sa hinulagway nga pasumbingay. (Pinadayag 6: 8). Si Jesu-Cristo mibuntog sa kamatayon ug pinaagi niini nakabuhat nga mamahimo na alang sa katawhan ang pagbaton og agianan ngadto sa kinabuhi nga walay katapusan (2 Timoteo 1: 9-10). Ang Iyang gahum daan nang napadayag sa diha nga Siya nagbanhaw og mga tawo gikan sa nangamatay (Mateo 9: 18-26; Lucas 7: 11-15; Juan 11: 1-45), apan labaw sa tanan ang Iyang kaugalingong pagkabanhaw (1 Mga Taga Corinto 15: 54- 57). Sa katapusan unya sa tanang mga butang, ang kamatayon pagakuhaan sa tibuok gahum niini (1 Mga Taga Corinto 15: 26; Pinadayag 20: 14). 9.3 Ang luyong kinabuhi sa kalag Diha sa Daang Tugon, ang gipadayong kinabuhi sa kalang tapus sa lawasnong kamatayon daan nang gikasugyot pinasikad sa mga paghan-ay sama sa pagka "hinugpong ngadto sa [kaugalingong] katawhan" (Numeros 20: 23-24; 27: 12-13). Ang Bag-ong Tugon nagahatag og mahinungdanong labi pa ka tin-aw nga pagpamatuod mahitungod sa kinabuhi tapus sa lawasnong kamatayon (Lucas 9: 30-31, 1 Pedro 3: 19-20, ug Pinadayag 6: 9- 11). 435
Ang natala sa mga panghitabo sa Bungtod sa Pagkabalhin nagapakita, taliwala sa ubang mga butang, nga ang usa ka tawo magapabilin gihapon sa iyang personalidad tapus sa lawasnong kamatayon: dinhi si Moises ug si Elias mitungha gikan sa luyong dapit ug nangailhan ingon nga sila gayud. Ang mga panghunahuna sama sa "natulog nga kalag" o "subling-pagkahimugso" (subli nga pagkinabuhi ibabaw sa kalibutan) walay kapasikaran ug nagtindog nga kasupak ngadto sa pagpamatuod sa biblia (Mga Hebreohanon 9: 27). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga tawo padayong mabuhi tapus sa lawasnong kamatayon. Samtang ang lawas may katapusan, ang kalag mopadayon sa pagkinabuhi hangtud sa kahangturan. Kini walay kamatayon. (9; 9.1) Si Jesu-Cristo mibuntog sa kamatayon ug pinaagi niini mihatag sa mga tawo og agianan ngadto sa kinabuhing dayon. Sa katapusan sa tanang mga butang ang tibuok nga gahum pagakuhaon gikan sa kamatayon. (9.2) Ang luyong kinabuhi sa kalag gipamatud-an diha sa Daan ug Bag-ong mga Tugon. Ang usa ka tawo magapabilin gihapon sa iyang personalidad tapus sa kamatayon sa lawas. (9.3) 9.4 Ang luyong dapit Ang terminong "luyong dapit" sa kadaghanan nagahatag og kasayoran sa tanang mga dapit, mga panghitabo, ug mga kahimtang nga nagalungtad nga gawas na sa materyal nga kalibutan. Diha sa masigpit nga kahibalo kining pulonga nagahatag og kasayoran ngadto sa dapit sa nangamatay (Hebreohanon: Sheol; Gresyahanon: Hades), ug mahimo, diha sa nagasunod, 436
nga paga-gamiton uban sa kahulogan. Busa, diha sa baruganan, ang luyong dapit ug ang nangamatay dili makita sa nabuhi pa nga mga tawo. Bisan pa niana, ang mga mingtaliwan nga mga kalag, sa tagsa-tagsa ka mga kahimtang, makapakita sa ilang mga kaugalingon. Ang pagsampit sa nangamatay na pinaagig nekromansya [pagtagna sa umalabot pinaagi sa pagsampit sa nangamatay] o pakigsultig namatay ginadili sa Dios ug busa makasasala (Deuteronomio 18: 10-11). Ang Daang Tugon nagahulagway sa dapit sa nangamatay isip usa ka dapit nga nalukop sa kangitngit (Job 10: 21-22) diin ang nangamatay sa ilang mga kaugalingon makaplagan nga hinikawan sa kalipay (Salmo 88: 10-12; 115: 17). Gani aduna usa ka timaan usab sa paglaum alang sa katubsanan gikan sa kangitngit (Salmo 23: 4; 49: 15). Sa Iyang sambingay sa tawong datu ug sa kabus nga si Lazaro, si Jesu-Cristo nagpahibalo sa sabakan ni Abraham, nga usa ka hulagway sa kasigurohan (Lucas 16: 19-31). Gikan niining sambingay, makuha pa ang dugang nga mga detalye: • Tapus sa kamatayon sa lawas, ang kalag sa tawo padayong mabuhi sa dapit sa nangamatay. Ang pagkinaugalingon sa kalag magapabiling walay kausaban. Diha sa dapit sa nangamatay adunay usa ka dapit sa kasigurohan maingon man sa usa ka dapit sa kasakit, nga nahimulag sa usag usa. Ang dapit diin ang kalag sa usa ka tawo magapuyo tapus sa kamatayon naga-agad sa iyang gawi kalabot sa Dios sa diha nga nabuhi pa siya. Ang mingtaliwan mahimong masayod sa ilang kahimtang. Kadtong nagaantus sa kasakit molaum alang sa panabang. Labaw pa niana, ang pasumbingay nagahatag og kasayoran sa pagkabanhaw ni Jesus, ug busa ngadto usab sa Iyang sakripisyong kamatayon ug ang posibilidad sa katubsanan nga gipasukad ibabaw niini. Kini pinasumbinay nga nagahulagway 435
sa mga kahimtang sa luyong dapit sa panahon sa daang pakigsaad: ang bung-aw sa dapit sa kasakit ug sa dapit sa kasigurohan dili mahimong kataytayanan diha sa daang pakigsaad. Pinaagi sa Iyang katakus, si Cristo, ang "inunahang bunga" diha sa pagkabanhaw (1 Mga Taga Corinto 15: 23), midaug sa Yawa ug mibuntog kamatayon (1 Mga Taga Corinto 15: 55; Mga Hebreohanon 2: 14). Alang sa mga kalag sa luyong dapit Siya pinaagi niini hangtud karon miabli usab sa usa ka dili maisip nga kaduol sa Dios: ang bung-aw taliwala sa dapit sa kasakit ug sa dapit sa kasigurohan karon kataytayanan na. 9.5 Ang kahimtang sa mga kalag sa luyong dapit Ang kahimtang sa mga kalag sa luyong dapit maoy usa ka laktod nga pagpahayag sa ilang pagkaduol ngadto, o pagkahilayo gikan, sa Dios, ug busa daku gayud ang kalainan. Ang kamatayon dili makadala og bisan unsang kausaban ngadto sa kahimtang sa mga kalag. Kondili, ang ilang kahimtang walay kalainan niadtong unsay ilang nabatonan sa panahon nga sila nabuhi pa. Ang terminong "dapit" usahay gamiton nga kadugtong sa pagkaduol, o pagkahilayo gikan, sa Dios. Ang dapit nga diin ang usa ka kalag moagi sa luyong dapit nagaagad sa kon giunsa sa usa ka tawo paggawi ang iyang kaugalingon aging pagtahud sa kabubot-on sa Dios. Niini ang tagsa-tagsa ka tawo nagadalag kaakohan alang sa iyang kaugalingon. Sama pananglit, sa pagtoo o pagka-dili matinohoon, pagpasaylo o pagka-walay pagpasig-uli, sa gugma o kasilag dili lamang magbilin sa ilang timaan ngadto sa mga tawo sa panahon nga nabuhi pa sa kalibutan, apan didto usab sa luyong dapit. Diha sa 1 Mga Taga Tesalonica 4: 16 kita makabasa sa "nangamatay diha ni Cristo". Kining mao ang mga kalag nga nagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu, nga kinsa matinud- anong naningkamot nga magkinabuhi sumala sa ilang pagtoo. Ang 438
pagpakig-ambitay uban sa Ginoo, nga diin sila misulod sa panahon ilang kalibutanong mga kinabuhi pinaagi sa Balaang Bautismo sa tubig ug sa Balaang Pagsilyo, ug maoy ilang ginatipigan pinasikad sa Balaang Panag-ambit, magapadayon ra unya tapus sa ilang kamatayon. Kauban sa mga matinohoon sa kalibutan, sila sakop sa kongregasyon sa Ginoo, ug makakaplag sa ilang mga kaugalinon diha sa usa ka kahimtang sa pagkamatarung atubangan sa Dios (tan-awa sa 4.2.1.2 ug. 4.8.2). Alang niining mga kalaga, ang pagpangandam alang sa pagbalik ni Cristo maoy kinataliwad-ang elemento sa ilang mga kalibutanong kinabuhi, ug ang pangandoy alang niining taknaa nagapuno usab kanila sa luyong dapit. Sila mao ang kaniadto ug magapabilin nga maunongon ngadto sa Ginoo, ug makasinati sa kasigurohan ug kalinaw. Ang Kaalam ni Salomon 3: 1-3 daan nang naghisgot sa posibilidad sa usa ka kahimtang sa kasigurohan: "Apan ang mga kalag sa matarung anaa sa kamot sa Dios, ug walay kasakit nga motandog kanila. Sa igtatan-aw sa buangbuang sila daw nagakamatay: ug ang ilang pagbiya pagadalhon tungod sa kasamok. Ug ang ilang pagpanaw gikan kanato hingpit maoy nga kalaglagan: apan sila anaa sa kalinaw. " Ang nangamatay diha ni Cristo adunay agianan ngadto sa pulong sa Dios. Pinaagi niining maong pulong maingon man sa usab pinaagi sa Balaang Panag-ambit nga gikahatag ngadto kanila pinaagi sa mga Apostoles sila makadawat nianang ilang gikinahanglan aron sa pagkab-ot sa kinabuhing walay katapusan. Aduna usay mga kalag nga natawo pag-usab nga kinsa wala magkinabuhi sumala sa ilang pagtoo. Aron sa pagtul-id sa ilang mga kasaypanan sila nagkinahanglan - ingon sa kahimtang ibabaw sa kalibutan - sa grasya sa Dios diha sa pulong ug sacramento. 439
Kadtong mga kalag sa luyong dapit nga kinsa wala gayud makadungog sa maayong balita, wala makasinati sa kapasayloan sa mga sala, ug wala gayud makadawat og bisan unsang sacramento, makakaplag sa ilang kaugalingon diha sa kahimtang sa pagkahilayo gikan sa Dios. Kini madaug lamang pinaagi sa pagtoo kang Jesu-Cristo, sa pagdawat sa iyang katakus, ug pagdawat sa mga sacramento. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang terminong "luyong dapit" nagahatag og kasayoran ngadto sa tanang mga dapit, mga panghitabo, ug mga kahimtang nga nagabuy-od gawas sa materyal nga kalibutan. Sa makadaghan ang luyong dapit gikapatugbang sa dapit sa nangamatay. (9.4) Si Cristo, ang "inunahang bunga" diha sa pagkabanhaw, midaug sa kamatayon ug pinaagi niini mihimong posibli alang sa mga kalag sa luyong dapit nga makasulod ngadto sa pagkaduol sa Dios. (9.4) Ang kahimtang sa kalag sa luyong dapit maoy usa pagpahayag sa ilang pagkaduol ngadto sa Dios, o sa pagkahilayo gikan Kaniya, ug nahisama gihapon didto maingon sa panahon sa ilang pagkinabuhi. Kadtong si kinsa nga natawo pag-usab ug kinsa misunod sa Ginoo makakaplag sa ilang mga kaugalingon sa usa ka kahimtang sa pagkamatarung atubangan sa Dios. Ang kalag nga kinsa wala makadungog sa maayong balita, wala mapasaylo sa ilang mga kasalanan, ug wala makadawat og sacramento, makakaplag sa ilang mga kaugalingon diha sa usa ka kahimtang nga nahilayo gikan sa Dios. Kini mabuntong lamang pinaagi sa pagtoo kang Jesu-Cristo, sa pagdawat sa Iyang katakus, ug pagdawat sa mga sacramento. (9.5) 440
9.6 Panabang alang sa mingtaliwan Sukad nga si Cristo nakadala sa Iyang sakripisyo, nahimo nang posibli alang sa kahimtang sa mga kalag sa luyong dapit nga mausab alang sa labi pa ka maayo. Busa ang kaluwasan mamahimo sa gihapon nga mamakab-ot bisan human sa kamatayon sa lawas. 9.6.1 Pangamuyo Daan na diha sa kapanahonan sa daang pakigsaad, nga adunay mga ikapamatuod sa tinoohan nga mamahimo gayud ang pagbuhat og maayong mga binuhatan alang sa mingtaliwan ug pinaagi niini makatabang sa pagpasayon sa ilang kahimtang. Ang ikanapulog duha nga kapitulo sa 2 Macabeo nagasugilon sa mga Judio nga kinsa misimbag mga diosdios ug dayon nangamatay sa gubat. Ang mga buhi mihangyo sa Dios sa pagpala sa ilang mga kasalanan, og nanag-amot og salapi aron nga makapalit og mga mananap ug makadalag usa ka halad sa pagbayad. Ila kining gibuhat tungod kay sila nagtoo gayud nga ang nangamatay usa ka adlaw mamangon pag-usab. Ang paglaum sa pagkabanhaw sa nangamatay kaniadto pa kanunay na gayud nga kapasikaranang bahin sa Cristohanong pagtudlo. Kauban usab niini ang pagtoo nga ang mga pangamuyo alang sa nangamatay gikinahanglan, ug nga kining maong mga pangamuyo adunay epekto ngadto kanila. Samang matuod alang niini ang pagpangalagad sa mga sacramento alang sa nangamatay. Ang pasikaranan sa biblia alang niini makaplagan diha sa 1 Mga Taga Corinto 15: 29: didto sa Corinto, ang mga buhi ginabautismohan alang sa dapit sa nangamatay. Kining maong bulohaton nga gimando sa Espiritu Santo gisagop usab sa mga Apostoles karong panahona. Gikan niini ang gipalambo nga mga serbisyo alang sa mingtaliwan nabatasan na karon. 441
Ang mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko nangamuyo diha sa pag-ampo alang sa mingtaliwan: sila nangamuyo sa Ginoo nga tabangan unta kadtong si kinsa midangat didto sa luyong dapit nga anaa sa wala-matubos nga kahimtang. 9.6.2 Ang pag-apil sa mga nangamatay diha kang Cristo Gikan sa 2 Macabeo 15: 12-14 kini nagasunod nga ang mga kalag nga mingtaliwan na makahimo usab sa paghalad og pangamuyo nga mga pag-ampo: "Ug mao kini ang iyang [Judas Macabeo] panan-awon: nga si Onias, nga kinsa kanhi labawng sacerdote ... nagapangupot sa iyang mga kamot nga nag-ampo alang sa tibuok lawas sa mga Judio. Sa nabuhat kini, sa samang paagi dihay mitungha nga usa ka tawong may mga buhok nga ubanon, ug sa hilabihang himaya, nga si kinsa kahibulongan ug dili malabwan nga kagahum. Dayon si Onias mitubag, nga nagaingon, 'Mao kini ang mahigugmaon sa mga kaigsonan, nga kinsa naga-ampo sa hilabihan alang sa katawhan, ug alang sa ciudad nga balaan, sa kinaadman, si Jeremias ang profeta sa Dios.'" Dugang pa, ang Balaang Kasulatan nagasugilon kanato nga ang mga espiritu ug mga kalag sa mga matarung makahimo sa pagsimba ug pagdayeg sa Ginoo: "Oh kamong mga espiritu, ug mga kalag sa matarung, pahimut-i ninyo ang Ginoo: dayega ug tahura Siya nga labaw sa tanan hangtud sa kahangturan" (Ang Awit sa Tulo ka Balaang Kabataan 64). Ang mga nangamatay ug ang buhi diha ni Cristo gilangkoban sa usa ka panag-ambit. Kauban sila nga tanan mao ang bahin sa bulohaton sa Ginoo sa katubsanan. Sa luyong dapit- maingon dinhi-Siya magapamuhat sa Iyang kaisipan, nagapangamuyo sa Dios alang sa wala pa natubos. Ang mga panghitabo sa Bungtod sa Pagkabalhin nagpalig- on usab sa pagtoo nga ang natubos nga mga kalag padayon nga magalihok sa luyong dapit (Lucas 9: 30-31). 442
9.6.3 Pagpaambit sa kaluwasan ngadto sa mga mingtaliwan Sumala sa 1 Pedro 3: 18-20, kadtong kinsa nangamatay diha sa lunop nakadawat og pinasahi nga gugma ug kahangawa gikan kang Jesu-Cristo: human sa Iyang sakripisyong kamatayon, Iyang gimantala ang maayong balita ngadto sa dapit sa nangamatay. Ang kamatuoran nga ang mga mingtaliwan nagkinahanglan sa pagmantala sa maayong balita aron nga "mabuhi diha sa espiritu" gipahayag usab diha sa 1 Pedro 4: 6: "Kay kini mao ang hinungdan ngano ang Maayong Balita giwali hangtud ngadto sa mga patay, aron nga bisan tuod sila hinukman na diha sa lawas ingon sa mga tawo, sila mabuhi sa espiritu ingon sa Dios." Si Jesu-Cristo Ginoo ibabaw sa nangamatay ug sa buhi. Ang Iyang maayong balita samang makatarunganon alang sa tanan. Kini mao ang pangandoy sa Dios nga ang tanang tawo maluwas (1 Timoteo 2: 4-6; Juan 3: 16). Kini nagapasbot nga ang pagbulot-an sa Dios sa pagluwas alang diay sa tibuok kalibutan. Ang kaluwasan gitanyag pinaagi sa pagmantala sa pulong, sa kapasayloan sa mga sala, ug sa mga sacramento. Kining tanan managsamang gitagana alang sa mingtaliwan. Alang kanila maingon man alang sa nangabuhi, ang pagtoo kang Jesu-Cristo maoy gikinahanglan alang sa pagkab-ot sa kaluwasan. Ang katubsanan mahitabo lamang pinaagi kang Jesu-Cristo. Ang mga Apostoles nagtuman sa kagahum sa sugo ni Jesus-nga mao ang pagmantala sa maayong balita, sa pagpasaylog mga sala, ug sa paghatag sa mga sacramento - ibabaw sa samang buhi ug nangamatay. Sila nanagpamuhat sa dapit ni Cristo ug sa Iyang ngalan. Maingon man nga si Jesu- Cristo midala sa Iyang sakripisyong kamatayon sa kalibutan, ang kaluwasan ginapaambit usab pinaagi sa mga Apostoles sa kalibutan. Tungod kay ang mga sacremento kanunay man nga adunay makita nga bahin, sila usab mamahimo lamang nga pagabuhaton diha sa makita nga dapit. Ang epekto sa mga 443
sacramento ingon nga mahinungdanong mga elemento sa pagpaambit sa kaluwasan managsama lamang alang sa duroha nga buhi ug sa nangamatay. Ang pagpangalagad sa Balaang Bautismo sa tubig, Balaang Pasilyo, ug Balaang Panag-ambit ngadto sa mingtaliwan moepekto sa diha nga ang makita nga buhat nga giduyog sa taga-tagsa niini pagabuhaton ibabaw sa usa ka buhi nga tawo (tan-awa sa 8 ug sa 12.1.13). Dinhi ang makaluwas nga epekto dili alang sa kaayohan sa buhi, kondili alang lamang gayud sa mingtaliwan. Ang mingtaliwang mga kalag nga kinsa, pinaagi sa Balaang Bautismo sa tubig ug sa Balaang Pasilyo, nakasinati na sa pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu managsama na og kahimtang uban sa mga nangamatay diha ni Cristo (1 Mga Taga Tesalonica 4: 16). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sukad sa sakripisyo ni Cristo, ang kaluwasan mamakab-ot gihapon bisan human sa kamatayon sa lawas. (9.6) Ang mga Cristohanong Simbahang Bag-ong Apostoliko nagapangamuyo diha sa pag-ampo alang sa mingtaliwan: sila nagapangayo sa Ginoo sa pagtabang niadtong mga kalag nga misulod sa luyong dapit nga anaa sa wala matubos nga kahimtang. (9.6.1) Silang tanan, ang managsamang buhi ug ang nangamatay diha ni Cristo sakop ngadto sa bulohaton sa Ginoo sa katubsanan. Managsama ang ania dinhi ug didto sa luyong dapit, sila magapangamuyo sa Dios alang sa dapit sa wala pa natubos. (9.6.2) 444
Ang pagbulot-an sa Dios nga moluwas alang sa tibuok kalibutan. Ang kagahum sa sugo ni Jesus sa pagmantala sa maayong balita, ug ang paghatag sa mga sacramento ginatuman sa mga Apostoles karong panahona ibabaw sa mga buhi ug sa nangamatay. (9.6.3) Ang epekto sa mga sacramento managsama lamang alang sa samang buhi ug sa nangamatay. Ang nangamatay nga kinsa nakadawat na sa pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu adunay managsamang kahimtang ingon sa nangamatay diha ni Cristo. (9.6.3) 443
446
Ika-10 nga Hugna Ang doctrina sa umalabot nga mga butang
10 Ang doktrina sa umalabot nga mga butang Ang mga kalihokan sa Dios nagtumong sa paghimo sa kaluwasan nga kaagian ngadto sa katawhan. Ang Iyang pagbulot-an sa pagluwas ikapahamtang ngadto sa tanang katawhan sa kaniadto, sa karon, ug sa umalabot. Ang kasaysayan sa kaluwasan nagauswag sumala sa maalamon nga plano sa Dios (tan-awa sa 4.4). Ang kahibalo nga ang Dios kasaligan makapahimo kanatong masaligon nga magpaabot alang sa katumanan sa dugang pa nga balaang mga saad. (Mga Hebreohanon 10: 23). Ang doktrina sa umalabot nga mga butang (escatolohiya) gipasikad diha sa Balaang Kasulatan. Daghang mga kapakisayran sa mga panghitabo diha sa umalabot nga kasaysayan sa kaluwasan nga nasulod diha sa mga maayong balita ug sa mga sulat sa mga Apostoles. Ang pipila ka makaabling mga pamahayag napatik diha sa Pinadayag ni Jesu-Cristo, nga nagasulti mahitungod sa umalabot nga mga butang diha sa pasumbingay nga mga pulong. Niining mahinungdanong tinubdan sa paglaum alang sa umalabot, ang Ginoo subli-subli nga nagapalig-on sa Iyang gisaad nga pagbalik, nagapadayag sa kauswagan sa kasaysayan sa kaluwasan, ug pinaagi niini mihatag og mga pagpanabut ngadto sa Iyang umalabot nga kalihokan. 10.1 Ang pagbalik ni Jesu-Cristo Diha sa suod nga pagkahisama ngadto sa Apostolicum (Credo sa Apostoles), ang Ika-duha nga Artikolo sa Pagtoo nagapanghimatuod: "Mitoo Ako ni Jesu-Cristo, ang bugtong Anak sa Dios, atong Ginoo, nga kinsa ... mikayab paingon sa langit. Siya naglingkod sa tuong kamot sa Dios, ang Amahan nga Makagagahum sa tanan, gikan didto Siya mobalik." Kining maong panghimatuod dugang pa nga gipalapdan diha sa Ika-siyam nga Artikolo sa Pagtoo: "Mitoo Ako nga ang Ginoong Jesus may kasigurohan nga mobalik maingon nga Siya mikayab didto sa langit ug nga Siya magakuha ngadto sa Iyang 448
kaugalingon sa mga inunahang bunga sa mga nangamatay ug mga buhi nga naglaum ug nangamdan sa Iyang pag-abot" Si Jesu-Cristo mobalik - kini usa ka lalum nga pamahayag sa maayong balita. Sukad sa Iyang pagkayab paingon sa langit, ang mga Apostoles sa una ug sa naulahi nga kapanahonan nanagmantala sa pagbalik sa Ginoo. Ang pagkadinawat Kaniya diha niining hitaboa maoy tumong sa pagtoo sa mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko. 10.1.1 The promise of the return of Jesus Christ Sa Iyang panamilit nga mga pagkisulti, si Jesu-Cristo mihatag sa Iyang mga Apostoles sa saad sa Iyang pagbalik: "Ug sa mahiadto na Ako ug makaandam na Akog luna alang kaninyo, moanhi Ako pag-usab ug pagadawaton Ko kamo nganhi uban kanako, aron nga diin gani Ako atua usab kamo" (Juan 14: 3). Kining maong saad ni Jesus gipalig-on sa mga manulonda diha sa Iyang pagkayab paingon sa langit: "Kining maong Jesus nga gikuha gikan kaninyo ngadto sa langit, mobalik ra unya sa paagi nga sama sa inyong nakita sa Iyang pagsaka sa langit" (Mga Buhat 1: 11). Walay tawo o manulonda, apan ang Dios lamang gayud, ang nasayud sa adlaw o takna sa pagbalik ni Jesu-Cristo. Ang Anak sa Dios subli-subli nga nagatambag sa pagkamabinantayon: "Busa pagtukaw kamo, kay wala kamo mahibalo unsang taknaa moabot ang inyong Ginoo" (Mateo 24: 42; cf. Lucas 21: 36). Pinaagig mga pasumbingay, ang Anak sa Dios mihimong tin-aw niini nga ang usa gikinahanglang magmahimatngunon sa pagtoo ug magahulat sa Iyang pagbalik (Mateo 24: 43-51; 25: 1- 30). Sumala niini, ang unang mga Apostoles daan nang nagdasig sa matinohoon sa pag-andam sa ilang mga kaugalingon alang sa pagbalik sa Ginoo. Sama pananglit, si Apostol Pablo misulti ngadto sa kongregasyon sa Corinto uban sa awhag sa unang mga Cristohanon: "Maranatha!" - nga nagapasabot: "Ang atong Ginoo umalabot!" o: "Oh Ginoo, umanhi ka!" (1 Mga Taga Corinto 16: 22). 449
Ang tawag sa pagkamabinantayon gipahayag usab diha sa libro sa Pinadayag. Didto si Jesus miingon: "Tan-awa, moanha na Ako sa dili madugay!"(Pinadayag 3: 11; 22: 7, 12, 20). Busa pinaagi niini ang tanang mga magtotoo gina-awhag sa pagpasubay sa ilang mga kinabuhi nga mapinadayonon sa pagbalik ni Cristo. Ang pagpapaabot nga ang saad sa Ginoo pagatumanon, duyog sa paglaum sa kaugalingong pagsinati sa pagbalik ni Cristto ug ang pagkasinakgaw ngadto Kaniya, nagapabilin usab sa diha sa gipasikarang pagtoo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko karon. Diha sa 1 Juan 3: 2 atong mabasa ingon sa nagasunod mahitungod niini: "Mga hinigugma, kita karon mga Anak sa Dios, kon maunsa unya kita, kini wala pa ipakita; apan kita nasayud nga sa igapadayag na Siya, kita mahisama Kaniya, kay kita magasud-ong man unya kaniya sa Iyang pagkamao." 10.1.2 Mga hitabo kauban sa pagbalik ni Jesu-Cristo Ang mga panghitabo diha sa pagbalik ni Cristo gihulagway diha sa nagkalainliang mga sulat ni Apostol Pablo: 1 Mga Taga Tesalonica 4: 15-17 "Kay kini among ipahayag kaninyo sumala sa pulong sa Ginoo, nga kitang mga buhi nga magapabilin pa hangtud sa pag-abut sa Ginoo, dili kita magauna kanila nga mga nangamatay. Kay ang Ginoo gayud mao ang manaug unya gikan sa langit inubanan ug singgit sa pagsugo, ug sa tawag sa punoan sa mga manulonda, ug sa tingog sa trumpeta sa Dios. Ug unya ang mga nangamatay diha kang Cristo mouna sa pagpamangon. Ug kita nga mga buhi pa nga mahabilin, pagasakgawon ngadto sa mga panganud uban kanila sa pagsugat sa Ginoo diha sa kahanginan, ug sa ingon niini kita magapakiguban na sa Ginoo sa tanang panahon." 1 Mga Tag Corinto 15: 51-52 "Ania karon, isulti ko kaninyo ang usa ka tinago. Dili kitang tanan mangamatay, apan kitang tanan mangausab, sa kalit, sa usa ka pagpamilok, inigtingog 450
na sa katapusang trumpeta. Kay ang trumpeta pagatunggon, ug ang mga patay pagabanhawon nga may lawas nga dili na madunot, ug kita mangausab." 1 Mga Taga Filipos 3: 20-21: "Apan kita mga lumolupyo sa langit, ug gikan niini atong ginapaabut ang Manluluwas, ang Ginoong Jesu-Cristo. Siya mao ang magausab sa atong timawa nga lawas aron kini mahisama sa Iyang mahimayaong lawas, pinaagi sa gahum nga nakapahimo Kaniyang takus bisan pa sa pagsakop sa tanang mga butang sa ilalum Kaniya." Kining mga hinubay sa biblia maoy mga sentrong mahinungdanon alang sa pagtoo sa pagbalik ni Cristo. Usa ka pagtan-aw sa mga sangputanan sa nagasunod nga han-ay: Diha sa pagbalik sa Ginoo, ang nangamatay diha kang Cristo mouna sa pagpamangon nga wala nay pagkadunot, ug ang mga buhi nga kinsa mitugot sa ilang mga kaugalingon nga maandam alang sa Iyang pagbalik makasinati unya sa pagka-usab nga dili na moantus og kamatayon sa lawas. Busa ang samang mga nangamatay ug ang buhi makadawat og lawas nga nahisama sa hinimaya nga lawas ni Cristo. Dayon sila dungan unya nga pagasakgawon ngadto sa Ginoo, nga kinsa dili monaug ibabaw sa yuta. Niini nga paagi sila pagadalhon ngadto sa walay katapusan nga pagpakig-ambitay uban sa tulo ka persona nga Dios. Kining mga panghitaboa bahin sa unang pagkabanhaw nga gihisgotan sa Pinadayag 20: 5-6 (tan-awa sa 10.5). Ang mga ginaingon sa Mateo 24: 40-41 ug sa Lucas 17: 34 nagapasundayag nga diha unya sa pagbalik ni Cristo, ang Ginoo - natibo nga anaa ibabaw sa katawhan sa ilang adlaw-adlaw nga mga kinabuhi - magatultol diha sa panagbulag, sa usa ka pagbiya, ug niini nga kahibalo usab magahimog usa ka paghukom. Ang mga pulong diha sa 2 Mga Taga Corinto 5: 10 nagasulti usab niini: "Kay kitang tanan kinahanglan magapangatubang sa hukmanan ni Cristo, aron ang matag-usa magadawat sumala sa nabuhat sa iyang lawas, maayo o dautan." (cf. Mga Taga Roma 14: 10). Kining maong kahibalo wala magtultol sa mga magtotoo sa kahadlok, kondili nagadasig hinoon kanila nga magapaningkamot nga 451
makugihon alang sa tumong sa ilang pagtoo (1 Mga Taga Tesalonica 5: 9). Kana nga si Jesu-Cristo magakuha sa Iyang pangasaw- onong kongregassyon ngadto sa Iyang kaugalingon maoy usa sa kapasikaranang kasigurohan sa pagtoo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Gikan niining kahibalo, ang mga magtotoo nagkuha usab sa paglaum nga sila dili na kinahanglan nga moantus pa og kamatayon sa lawas, kondili manga-usab hinoon: "Kay tungod niini kita nagapanghupaw, sa atong pangandoy nga unta kasapawan na kita nianang atong langitnong puloy-anan. ... Kay samtang ania pa gihapon kita sa sulod niining maong payag, kita dinat-ugan sa atong mga lowan, nagaagulo dili tungod kay buot kita mahukasan niini, kondili aron kita masapawan unta niadtong langitnong puloy- anan, aron ang may kamatayon pagalamyon sa kinabuhi. Siya nga nagaandam kanato alang niining butanga mao ang Dios nga nagahatag kanato sa Espiritu ingon nga patinga" (2 Mga Taga Corinto 5: 2, 4-5). Ang paglalin diha sa pagbalik ni Cristo una sa tanan nga gikasaad niadtong si kinsa gihatagan sa pagpakatawo pag-usab sa tubig ug sa Espiritu, nga kinsa mitoo ni Cristo, ug misunod Kaniya. Kon pagahatagan man usab sa Dios ang uban nga mga tawo sa grasya sa paglalin lapaw na kini sa tawhunong paghukom ug kini ilalum na ngadto sa pagbuot sa Dios. 10.1.3 Ang pangasaw-onong kongregasyon Ang kagahum sa sugo sa mga Apostoles mao ang pag-amdam sa simbahan ni Cristo alang sa panagkausa pag-usab ni Jesu-Cristo sa Iyang pagbalik, sumala sa mga pulong ni Apostol Pablo: "Kay ako may pagbati sa Diosnong pagpangabubho alang kaninyo, sanglit kamo ugod ako naman nga gikasaad nga maasawa sa iyang usa lamang ka bana, nga mao si Cristo, aron ikahatag ko kamo ingon nga pulti nga ulay" (2 Mga Taga Corinto 11: 2). Ang "putli nga ulay" moay kapakisayran ngadto "pangasaw-onon", usa ka hulagway alang sa escatolohikal nga katilingaban sa mga balaan (Pinadayag 19: 7). 452
Kadtong giisip nga pangasaw-onon sa Ginoo igapadayag lamang sa pagbalik ni Cristo. Usa sa ilhanan nga mga kinaiya niadtong mahisakop sa pangasaw-onon mao nga sila nagpaabut matag-adlaw sa pagbalik Cristo ug makanunayong nagatu-aw: "Umari ka, Ginoong Jesu! (Pinadayag 22: 17, 20). Ingon nga nagatindog sa dapit niining katilingban sa mga balaan, makakaplag usab kita og mga hulagway sa "Usa ka gatus ug kap-atan ug upat ka libo" (Pinadayag 14: 1-5) ug ang "anak nga lalaki" (Pinadayag 12: 5). Kining mga hulagway nagpunting usab sa importante nga mga kinaiya ug mga kahimtang. Atong mabasa ingon sa mga mosunod mahitungod sa usa ka gatus ug kap-atan ug upat ka libo: "Dayon ako mitan-aw, ug tan- awa, ang Cordero nagtindog ibabaw sa Bungtod sa Sion ug uban Kaniya usa ka gatus ug kap-atan ug upat ka libo, nga may ngalan sa Amahan nga nasulat ibabaw sa ilang mga agtang. ... Kini sila mao ang nagsunod sa Cordero bisan asa Siya mopaingon. Kini sila natubos gikan sa mga katawhan, ingon nga inunahang mga bunga sa Dios ug sa Cordero. Ug diha sa ilang baba walay hingkaplagang bakak, kay sila walay lama sa atubangan sa trono sa Dios." Ang numerong 144,000 sinimbolo nga kinaiya. Kini kinuha gikan sa napulo ug duha ka tribo sa Israel, ug nagatindong sa dapit sa balaang pagkahingpit. Ang makapaila nga marka nga nagdala sa ngalan sa Cordero ug sa Amahan nagapakahulogan nga ang usa ka gatus ug kap-atan ug upat mao ang ginapanag-iyahan sa Dios. Pinaagi sa pagsunod ni Cristo sila nagkinabuhi sumala sa maayong balita diha sa managsamang pulong ug binuhatan ("sa ilang baba walay hingkaplagang bakak", "walay kasaypanan"). Sila ginahulagway usab ingon nga inunahang mga abot (diha sa Gresyahanon nga teksto: "inunahng mga bunga"), usa ka kapakisayran sa kasugoan sa halad sa Daang Tugon. Ang "inunahang mga bunga" mao kadtong tanan kinsa ang kuhaon sa Ginoo ngadto sa Iyang kaugalingon sa Iyang pagbalik, sa pinasumbingay nga mga termino, kadtong Iyang "pagaanihon" (Pinadayag 14: 15). Ang Pinadayag 12 naghisgot sa usa ka babaye nga gibistihan sa adlaw - usa ka hulagway sa simbahan ni Cristo (tan- 452
awa sa 6.4.5) - nga umaanak sa usa ka bata nga lalaki. Ang ulahi gihulga sa usa ka dragon, apan siya gilalin paingon sa Dios (Pinadayag 12: 5). Ang lalaki nga bata nagasimbolo sa panon niadtong pagasakgawon paingon ngadto sa Dios diha sa pagbalik ni Cristo. Ang dragon maoy usa ka hulagway ni Satanas (Genises 3: 1; Pinadayag 12: 9. Siya dili makasanta sa pagkahingpit ni sa paglalin sa pangasaw-onong kongregasyon. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang doktirna sa umalabot nga mga butang (escatolohiya) may kapasikaranan diha sa Balaang Kasulatan. (10) Ang pagbalik ni Jesu-Cristo mao ang kinalawman nga pamahayag sa maayong balita. Ang ang pagkadinawat Niya niining panghitaboa mao ang tumong sa pagtoo sa mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko. (10.1) Si Jesu-Cristo misaad sa Iyang pagbalik ngadto sa mga Apostoles. Kini gipalig-on sa mga manulonda. Walay tawo o manulonda - apan ang Dios lamang - ang nasayud kon kanus- a mobalik ni Jesu-Cristo. Ang matag magtotoo gi-awhag sa paggawi sa ilang kinabuhi diha sa panglantaw sa pagbalik ni Cristo. (10.1.1) Sa pagbalik ni Cristo, ang nangamatay nga si kinsa namatay diha Kaniya maoy unang mabanhaw. Ang mga buhi nga mitugot sa ilang mga kaugalingon nga maandam sa Iyang pagbalik makadawat sa lawas nga sama sa mahimaayong lawas ni Cristo. Kauban silang tanan, kining mga kalaga pagalalinon ug makadangat ngadto sa dayon nga pakig-ambitay sa Dios. (10.1.2) Ang mga Apostoles adunay kagahum sa sugo sa pag-andam sa pangasaw-onong kongregasyon alang sa pagbalik ni Jesu- Cristo. (10.1.3) 454
Kadtong ginaisip nga pangasaw-onon sa Ginoo - ang hugpong niadtong kinsa pagalalinon ngadto sa Dios - igapadayag lamang sa pagbalik ni Jesus. Sila naila usab- ingon nga "inunahang mga abot". Laing hulagway alang sa pangasaw-onon nga kongregasyon mao ang "batang lalai", ug ang simbolong numero alang kanila mao ang "Usa ka gatus ug kap-atan ug upat ka libo." (10.1.3) 10.2 Ang kasalan sa Cordero Ang kasalan sa Cordero magasunod dayon tapus nga ang pangasaw-onon pagalalinon paingon sa langit. Ang hulagway sa escatolohikal nga kombira sa kasal makita-an diha sa Pinadayag 19: 6-9. Kini nagapahibalo sa walay katapusan nga pagpakig- ambitay sa mga inunahang abot uban sa ilang Ginoo ug sa ilang pag-ambit sa Iyang himaya (Mga Taga Colosas 3: 4; 1 Juan 3: 2). Ang hulagway sa Cordero gigamit na sa Isaias 53: 4-7. Kini nagapasundayag nga ang umalabot sa Mesiyas magdala sa Iyang sakripisyo, diha sa pagkamasinugtanon ngadto sa pagbulot-an sa Dios, alang sa katubsanan sa katawhan. Si Juan Bautista nagapahibalo sa Anak sa Dios uban sa mga pulong: "Ania karon! Ang Cordero sa Dios nga magkuha sa sala sa kalibutan!" (1 Juan 1: 29). Ang libro sa Pinadayag naghimog makanunayon mga kapakisayran ngadto kang Cristo ingon nga Cordero. Ang Pinadayg 5: 12 nagapahayag nga ang gipatay nga Cordero nakaangkon sa kadaugan. Kini nagpasabut nga ang nagpaubos ug gilanasang sa krus nga Anak sa Dios mao ang Malampuson ug ang Usa nga Madaugon. Ang gilansang sa krus nga Cristo mao ang bumabalik nga Ginoo, ang pamanhonon (tan-awa sa 10.1.3). Sa panahon sa kasalan sa Cordero ang katawhan nga mahibilin sa yuta kinahanglan nga molahutay sa pagdumala ni Satanas, ang dagkung kasakitan. 455
10.3 Ang dakung kasakitan Samtang ang bulohaton sa Ginoo sa kaluwasan ania pa ibabaw niining kalibutana, ang yutan-ong kabuhatan magapabiling ilalum sa pinasahi nga pagpanalipod sa Dios (Pinadayag 7: 3). Tapus sa pagbalik ni Cristo, ang usa ka panahon mosugod diin ang managsamang katawhan ug ang kabuhatan dili tinakpan sa gahum ni Satanas. Ang tanang butang magaantus ilalum sa mga circumstansya nga kuyog niini. Kining maong punto sa panahon maduyugan sa "takna sa pagsulay nga moabut sa tibuok kalibutan aron sa pagsulay niadtong nagpuyo ibabaw sa yuta", ingon sa gipahibalo sa Pinadayag 3: 10. Ang Balaang Kasulatan nagahatag usab og kapakisayran niining hitaboa ingon nga "dakung kasakitan" (Pinadayag 7: 14). Ang halapad nga pagpakita sa gahum ni Satanas diha sa dakung kasakitan molabaw pa kaysa mga pagsulay ug sa malisud kaayong mga kalisdanan nga gikinahanglan pagalahutayon sa simabahan kaniadto sa dili pa ang pagbalik sa Ginoo. Ang pangasaw-onong kongregasyon pagalalinon ngadto sa Dios sa dili pa magsugod ang dakung kasakitan (Pinadayag 3: 10; 12: 5, 12). Ang hulagway sa babaye nga gibistihan sa adlaw - tapus siya makapanganak sa bata nga lalaki - nagatingdog sa dapit niadtong kinsa giisip ngadto sa simbahan ni Cristo, apan wala malalin ngadto sa Dios. Sila padayon nga makasinati sa pag-ayuda sa Dios ug sa espirituhanong pag-atiman diha sa "kamingawan", nga mao ang kahimtang sa kalisdanan ug pagkahinikawan (Pinadayag 12: 6). Bisan pa niining panahona, diin si Satanas ug ang iyang mga kusog magadumala, adunay mga tawo sa hugtanong magapanghimatuod, nga kinsa mobalibad sa pagsimba sa Anticristo, ug pagapatyon ingon nga sangputanan sa ilang pagpanghimatuod (Pinadayag 13: 10, 15; cf. Pinadayag 14: 12- 13). Kining malahutayong mga saksi alang ni Cristo mahimong mga sinakit. 456
10.4 Ang pagbalik sa Ginoo inubanan sa gahum ug himaya Tapus sa kasalan sa langit, ang Anak sa Dios mobalik sa yuta uban sa mga inunahang abot (Pinadayag 19: 11-16). Ang Ginoo nagpasidaan nang daan niining maong hitabo pinaagi sa pagpahibalo sa Iyang pagbalik "uban sa gahum ug dakung himaya" (Mateo 24: 29-30). Dayon si Jesu-Cristo magpadayag sa Iyang balaang gahum ibabaw sa yuta alang sa pagtan-aw sa tanan (Pinadayag 1: 7). Siya, ang Hari sa mga hari ug Ginoo sa mga ginoo, magakuha sa tanang gahum gikan ni Satanas ug sa iyang mga sumusunod, ug busa motapus sa panahon sa dakung kasakitan. Ang sumusunod ni Satanas pagahukman (Pinadayag 19: 20). Si Satanas mimso pagagapuson sa "usa ka libo ka tuig", aron nga "siya dili na gayud makapahisalaag sa mga kanasuran" (Pinadayag 20: 1-3). Tapus si Satanas magapus ug igatambog na sa dili matugkad nga bung-aw, ang pagkabanhaw sa mga sinakit gikan sa dakung kasakitan mahitabo (Pinadayag 20: 4). 10.5 Ang unang pagkabanhaw Ang bugtong dapit sa Balang Kasulatan diin ang pahayag "unang pagkabanhaw" makaplagan sa Pinadayag 20: 5-6, diin kini gihisgutan agig sumpay sa kahulogan sa kabulahanan: "Bulahan ug balaan ang tawo nga makaambit sa nahaunang pagkabanhaw. Sa mga tawong ingon niini ang ikaduhang kamatayon walay gahum sa pagbuot ..." Kadtong ginadayeg dinhi ingon nga bulahan ug balaan - nga mao kadtong pagalalinon ngadto sa Dios sa pagbalik ni Cristo, ug ang mga sinakit gikan sa dakung kasakitan - dili malakip sa Katapusang Paghukom. Sa 1 Mga Taga Corinto 15: 20, 22-24, si Apostol Pablo mihimog mga kapakisayran sa "han-ay" diha sa pagkabanhaw sa nangamatay: "Apan karon si Cristo nabanhaw gikan sa mga patay, ug nahimong inunahang bunga niadtong nahikatulog. ... Kay ingon kang Adan ang tanan nangamatay ug maingon man usab diha kang Cristo ang tanan nangabuhi, apan ang matag usa sa iyang 457
kaugalingong panahon: si Cristo ang nahauna ug ang Iyang pag- anhi. Dayon moabut ang katapusan, sa diha nga igatugyan ang gingharian ngadto sa Dios nga Amahan, tapus niya mawagtang ang tanang pamunoan ug ang tanang kamandoan ug kagahum." Mao nga si Apostol Pablo midan-ag sa tulo ka mahinungdanon nga mga bahin: Si Cristo mao ang una nga nabanhaw. Siya mao ang inunahang mga bunga niadtong mabanhaw. Ang tanang paglaum sa pagkabanhaw sa nangamatay natukod diha sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo. Ang pagkabanhaw "sa ulahi" gikasaad niadtong nasakop ni Cristo sa diha nga Siya moanhi: sa Iyang pagbalik ang nangamatay diha ni Cristo mabanhaw, ug dayon pagalalinon ngadto sa Dios kuyog sa nangausab nga buhing mga kalag (tan-aw sa 10.1.2. Agig sumpay sa pag-anhi ni Cristo uban sa gahum ug dakung himaya ang mga. sinakit gikan sa dakung kasakitan gisaaran sa pagkabanhaw. Kining duha ka hitabo utlanan sa unang pagkabanhaw. Ang mosunod aplikado niadtong tanan nga moambit niini: "... sila mahimong mga sacerdote sa Dios ug ni Cristo, ug magahari uban Kaniya sa usa ka libo ka tuig" (Pinadayag 20: 6). • Ang "katapusan" nga gihisgotan si Apostol Pablo sa 1 Mga Taga Corinto 15: 24 maoy paghatag og kasayuran sa Katapusang Paghukom. Sa dili pa kini, ang kinatibuk-ang pagkabanhaw sa nangamatay mahitabo. 10.6 Ang pagpadayon sa plano sa kaluwasan Human sa pagtapus sa unang pagkabanhaw, tukoron ni Cristo ang Iyang gingharian sa kalinaw ibabaw sa yuta. Dayon ang pagdumala ni Jesu-Cristo ingon nga Hari igapadayag nga walay utlanan. Siya mao ang Principe sa Kalinaw (Isaias 9: 6). Si Satanas paga-gapuson ug dili na makatintal ni bisan kinsa sa pagpakasala. Bisan pa niana, 458
ang mga tawo magapadayon sa pagka-makasasala, tungod kay ang pagka-agni ngadto sa pagpakasala dili man pagakuhaon. Ang katawhan magpadayon nga mangatawo ug mangamatay. Ang kamatayon dili pa pagawagtangon (Pinadayag 20: 14; cf. Isaias 65: 20-21). Ang walay labut niini mao ang mga sacerdote sa Dios ug ni Cristo nga makabaton og espirituhanong lawas nga sama niadtong sa Ginoo (1 Mga Taga Corinto 15: 44). Ang harianong pagdumala ni Cristo, diin Iyang gilakip ang mga Iya isip usa ka harianong pagkasacerdote, molungtad sa "usa ka libo ka tuig" - nga nagasimbolo sa usa ka hataas, apan may utlanan sa panahon (Pinadayag 20: 6). Dayon mamahimo na ang pagmantala sa maayong balita nga walay kabaldahan, ug mao nga ang kaluwasan igatanyag niining panahona: ang mga maayong balita pagadalhon ngadto sa nagapuyo sa yuta ug ngadto sa mga kalag nga si kinsa nagapuyo diha sa mga dapit sa mingtaliwan. Niining paagiha, ang tanang mga katawhan gikan sa tanang mga hugna sa kapanahonan, sa katapusan sa gingharian sa kalinaw, masayod na sa maayong balita ni Cristo. Ang gingharian sa kalinaw modangat sa katapusan sa diha nga pagabuhian si Satanas ug hatagag katapusang kahigayonan sa pagtintal sa mga katawhan. Tapus sa Iyang katapusang kapildihan, siya pagahukman ug "igatambog sa linaw nga kalayo ug asupri" (Pinadayag 20: 7-10). Ang dautan sa tanan niining mga pagpadayag mahimo nga wala unyay gahum hangtud sa kahangturan. Dayon mosunod ang pagkabanhaw sa nangamatay alang sa paghukom (Pinadayag 20: 11-15). Ug si Cristo mohukom sa tanang mga tawo nga wala makaambit sa unang pagkabanhaw. Ang susihonon nga pasikaranan diha sa ipakanaug nga hukom sa matag usa ka tawo mao ang kinaiya nga iyang hingpit nga ginasagop ngadto kang Cristo. Kadtong si kinsa mosalikway Kaniya ug kansang mga ngalan wala "mahisulat sa libro sa kinabuhi" magapabilin sa kalisdanan sa pagkahalayo gikan sa Dios. Kadtong makakaplag og grasya sa Katapusang Paghukom mamahimo unyang mga lumolupyo sa bag-ong kabuhatan sa Dios 459
ug pagatugotan nga makabaton sa walay katapusang pagpakig- ambitay uban Kaniya. Alang niadong si kinsa naghari na uban ni Cristo diha sa gingharian sa kalinaw isip usa ka harianong pagkasacerdote, ang nagsunod nga saad matuman diha sa bag-ong kabuhatan: "... ug ang Iyang mga sulogoon mangalagad Kaniya. Sila makakita sa Iyang nawong, ug ang Iyang ngalan naana sa ilang mga agtang. Wala nay gabii didto: Sila wala na magkinahanglan og kahayag ni kahayag sa adlaw, kay ang Ginoong Dios magahatag kanila sa kahayag. Ug sila magahari hangtud sa kahangturan" (Pinadayag 22: 3-5). Ang pagpaabot nga napatik diha sa 2 Pedro 3: 13 mamahimo na karon nga tinuod. "Bisan pa niana kita, sumala sa Iyang saad, magatan-aw sa bag-ong yuta diin ang pagkamatarung nagapuyo" (Isaias 65: 17). Pulihan sa Dios ang daang kabuhatan sa usa ka bag-o, ug ang mga pulong mamatuman: "Siya [ang Dios] magapuyo uban kanila, ug sila mahimong Iyang katawhan. Ang Dios sa Iyang kaugalingon magauban kanila ug mahimong ilang Dios" (Pinadayag 21: 3). Kining gingharian sa Dios wala unyag katapusan, ug dayon ang Dios mahimong tanan ngadto sa tanan. (1 Mga Taga Corinto 15: 28). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang paglalin sa pangasaw-onong kongregasyon pagasundan sa kasalan sa Cordero. Kining hulagway alang sa escatolohikal nga kombira sa kasal mao ang kapakisayran sa walay katapusang pagpakig-ambitay sa inunahang mga abot uban sa Ginoo. (10.2) Si Jesu-Cristo isip ang Cordero nagapakahulogan nga ang nagpakaubos ug ang gilansang sa krus nga Anak sa Dios mao, diha sa samang panahon, ang usa nga Malampuson ug Madaugon, Siya mao ang pamanhonon. (10.2) 460
Human sa pagbalik ni Cristo, ang usa ka panahon diin ang mga katawhan ug ang kabuhatan dili tinakpan ngadto sa gahum ni Satanas magasugod: ang dakung kasakitan. Ang hulagway sa babaye nga gibistihan og adlaw - tapus siya makapanganak sa bata nga lalaki - maoy kapakisayran sa mga Cristohanon nga wala malalin ngadto ni Jesu-Cristo. Sila magapadayong makasinati sa langitnong pagayuda ug espirituhanong pagkaon. (10.3) Tapus sa kasalan sa langit ang Anak sa Dios mobalik sa yuta uban sa mga inunahang mga abot ug motapus sa kapanahonan sa dakung kasakitan. Dayon ang mga sumusunod ni Satanas pagahukman. (10.4) Tapus sa pagwagtang sagahum ni Satanas, ang pagkabanhaw sa mga sinakit gikan sa dakung kasakitan magasugod. (10.4) Kadtong si kinsa nasakgaw sa palalin diha sa pagbalik ni Cristo, maingon man sa mga sinakit gikan sa dakung kasakitan, moambit diha sa unang pagkabanhaw. Walay silay labot sa pag- apil sa Katapusang Paghukom. (10.5) Human sa pagtapus sa unang pagkabanhaw, tukoron ni Cristo ang Iyang gingharian sa kalinaw ibabaw sa yuta. Sa katapusan sa gingharian sa kalinaw ang tanang katawhan sa tanang mga hugna sa kapanahonan makadawat sa maayong balita ni Cristo. Human si Satanas kahatagan og katapusang kahigayonan sa pagtintal sa mga katawhan, siya mapildi na sa dayon ug pagahukman. Ang dautan sa tanang mga dagway gikan dinhi kawad-an na sa gahum hangtud sa kahangturan. (10.6) Kini pagasundan sa pagkabanhaw sa nangamatay alang sa paghukom. Kadtong makakaplag og grasya sa Katapusang Paghukom mahimong lumolupyo sa bag-ong kabuhatan sa Dios ug makabaton sa dayong pagpakig-ambitay uban Kaniya. (10.6) 461
462
Ika-11 nga Hugna Gikan sa kasaysayan sa Cristianismo
11 Gikan sa kasaysayan sa Cristianismo 11.1 Ang unang Cristohanong mga kongregasyon Sumala sa dakung kagahum sa sugo nga gihatag ni Jesu-Cristo, maoy katungdanan sa mga Apostoles ang pagpanglakaw sa tibuok kalibutan aron sa pagmantala sa maayong balita ug sa paghimong mga tinun-an sa tanang mga tawo. Sa pagsugod, ang mga Apostoles miadto sa mga Judio, ug didto kini sa Jerusalem nga ang unang kongregasyon naumol. Mahitungod sa pagpanglutos daghang mga magtotoo ang mikalagiw gikan sa Jerusalem (Mga Buhat 8: 1; 11: 19). Bisan pa sa ilang bag-ong palibot sila nagmantala sa pulong sa Ginoo, sama sa gihimo ni Filipe sa ulohang Samaria. Diha sa usa ka panan-awon, gipakita sa Dios kang Apostol Pedro nga ang maayong balita gitagana usab alang sa mga Gentil (Mga Buhat 10: 11). Ang dinalian nga lakang sa pagdala sa maayong balita ngadto sa mga Gentil gihimo uban sa pagkakabig ni Saulo (Mga Buhat 9). Siya unang nailhan isip usa ka saApostol diha sa pakiguban ni Barnabas - ug sa ngalan nga Pablo - sa Buhat 14: 4. Diha sa konsiho sa mga Apostoles sa Jerusalem, ang unang gikinahanglan ug dinalian nga mga pangutana mahitungod sa dapit sa bulohaton ngadto sa mga Gentil ug ang pagkamahinungdanon sa Kasugoan ni Moises diha sa kalambigitan sa maayong balita nga gihisgutan ug gipantin-aw (Mga Buhat 15: 1-29). Samtang ang maayong balita unang gimantala taliwala sa mga Judio pinaagi kang Apostol Pedro ug ni Santiago, si Apostol Pablo ug si Barnabas mipanaw paingon sa mga kanasuran sa Gentil nga nagalibot sa Mediterranean sa mao ra nga katuyoan. Sigon sa gisulat ni Eusibeo sa Caesarea sa iyang Kasaysayan sa Simbahan, ang ubang mga Apostoles gikaingon nga midala sa maayong balita halayo pa ngadto sa kanasuran sa Asya ug Africa, ug nakatukod og mga kongregasyon didto. 464
11.2 Cristianismo tapus sa kamatayon sa unang mga Apostol Ang kalihokanan sa Espiritu Santo nagpadayon tapus sa kamatayon sa unang mga Cristohanong Apostles. Iyang gitan-aw kini nga ang canon nga Biblia sa Daang ug Bag-ong mga Tugon maumol. Siya nagmando sa mga Amahan sa Simbahan diha sa unang mga konsiho aron sa paghan-ay sa mahinungdanong mga baruganan sa Cristohanong doktrina. Kini naglakip, sama pananglit, ang doktrina sa Tulo ka persona ug ang duroha ka kinaiya ni Jesus isip matuod nga Tawo ug matuod nga Dios, maingon man sa kahibalo sa yawe nga mahinungdanon nga sakripisyo ni Jesus ug sa Iyang pagkabanhaw magakupot alang sa kaluwasan ug katubsanan sa mga katawhan. Niining tungora, ang kaluwasan igapaambit pinaagi sa tukma nga pagbuhat sa pagpangalagad sa Balaang Bautsimo sa tubig. Labaw pa niana, ang kamaturoan nga ang Cristohanong pagtoo mikuyanap sa tibuok kalibutan mahimo usab nga ikalambigit ngadto sa kalihokan sa Espiritu Santo sa gatusan ka mga tuigan. 11.2.1 Ang mga Amahan sa Simbahan ug ang mga konsihong ecumenical Diha sa tuig AD 313, ang Romanhong Emperador nga si Constantino (ca. AD 270/288, namatay 337) nagmantala sa kagawasan sa relihiyon alang sa mga Cristohanon. Sa tuig AD 380/381, ang Cristohanong relihiyon nahimong estadong relihiyon sa Emperyong Romanhon. Sa wala pa kining panahona, daghang mga Cristohanon ang gipanglutos ug nakabsan sa ilang mga kinabuhi. Unsay 465
nasugdan diha sa pagbato kang Esteban misangpot sa dakung paglutos nga nakapahimo nga mga sinakit sa daghang mga magtotoo Maoy kahangawa sa mga Amahan sa Simbahan ang pagpanalipod sa Cristohanong pagtoo batok sa mga Gentil ug mga Judio, ug sa paghatag og kahulogan sa mga kapasikaranan sa Cristohanong doktrina. Ang unang kaliwatan niining mga tawhana nailado ingon nga "Apostolikong mga Amahan". Ilang gikakip si Clemente sa Roma (namatay ca. AD 100), Ignacio sa Antioco (namatay ca. AD 115), Policarpio, Obispo sa Smyrna (ca. AD 69, namatay ca. AD 155), ug si Papias sa Hierapolis (ca. AD 70, namatay ca. 130/140). Ang naulahing mga kaliwatan nga tigpanalipod sa pagtoo (apologistes) ug mga saksi sa apostolikong tradisyon naila ing nga "Mga Amahan sa Simbahan". Kini naglakip ni Ambrosyo sa Milan (AD 339-397), Sophronius Eusebius Hieronymus (AD 347- 420), ug si Agustino sa Hippo (AD 354-430). Ang mga pamahayag sa doktrina niining mga tawhana adunay katapusang impluwensya sa Cristohanong dogma. Si Athanasius (ca. AD 295-373) usa usab sa mga magtutudlo sa simbahan. Kini nailalum sa Iyang teolohikal nga impluwensya sa tuig AD 325 nga ang Nicene nga Credo nahan- ay. Ang Cristohanong Bag-ong Apostoliko misunod usab sa tradisyon niining maong credo. Ang kinahanglang mga sulod sa Cristohanong pagtoo sa katapusan gihatagan og kahulogan sa mga gatusan ka mga katuigan sa panaglantugi sa nagkalainlaing mga konsiho sa simabahan. Bisan tuod kanunay nga ginatiguman ilalum sa impluwensya sa walay labut nga mga magdudumala, ang mga konsiho sa gihapon nagpahayag - sa katuyoan ug sumala sa pagbulot-an sa Dios - sa sulod sa maayong balita. Gitan-aw ingon 466
sa kinatibuk-an, ang mga pasikaranang pagtulon-an sa Cristohanong doktrina gihatan og kahulogan niining mga konsiho. 11.2.2 Cristianismo - ang relihiyon sa estado ug pagkaylap niini Sa AD 380/381, si Emperador Theodosius naghimo sa Cristianismo nga relihiyon sa estado. sa Romanhong Emperyo ug nagdumili sa tanang mga relihiyong pagano. Diha sa Panahon sa dakung Paglangyaw , ang Cristianismo sa Europa nagkalig-on nga mitubo ug mikuyanap sa daghang mga dapit sa kanhi iladong kalibutan. Sugod sa ikapito nga siglo, ang mga Cristohanon sa mga bahin sa Asya ug sa Africa gikinahanglang makigbisog sa bag-ong relihiyon sa Islam. Ang monasticismo miduyog og usa ka pinasahi nga tahas diha sa pagpasanay sa Cristianismo. Kining relihiyosong mga tawo sa kanunay maoy hinungdan alang sa inila nga makinaadmanong mga kalampusan ug nalambigit usab sa agrikultura ug mga tulokion sa katilingban. Daghang miisip sa pagpasanay Cristohanong pagtoo nga usa sa ilang labing unang mga tahas. Hinulma sa makasaysayanong mga kauswagan. Ang Cristianismo nahimong kusog nga nag-umol sa kinabuhi ug sa katilingban sa katawhan sa Europa. Ang Cristianismo sa karaang kapanahonan nag-atubang sa krisis ingon sa Silangan-Kasadpang Sicismo sa 1054, nga mao ang pagkabahin sa Kasadpang Simbahan (Simbahang Romano Catoliko) gikan sa Silanganang Simbahan (Kasimbahanan sa Orthodox), maingon man sa mga krusada (1096-1270), ang pagpanlimbasug sa gahum tali sa mga Santo Papa ug sa mga emperador sa Sentrong Europa, ug ang nagatubo nga panagsumpaki sa Islam. 467
11.2.3 Mga kinaiya sa Cristianismo diha karaang Europa Ang pakigbisog sa mga halangdon sa simbahan alang sa kalibutanong gahum ug sa ilang kapakyasan sa pagbaton og pahimangno gikan sa maayong balita misangpot sa halapad pagkuyanap sa pagka-kalibutanon sa Cristohanong simbahan, nga naglambigit sa nagatubo nga pagkadunot sa moralidad. Daghan ug daghan pa nga mga panlimbasog ang gihimo aron sa pagreporma sa simbahan. Samtang ang pipila ka mga nagapangitag-kamatuoran nga mga tawo nangita sa pag-alagad sa Dios pinaagi sa kahibalo subay sa pangatarungan (scolasticismo), ang uban misulay sa paghimog mysticismo pinaagi sa laktod nga kasinatian sa pagkaduol sa Dios. Ang mga tawo sama sa Francis nga magpapatigayon nga si Peter Waldo, nga gitawag usab nga Pierre de Vaux, (namatay sa wala pa ang 1218), ang English nga teolohiyanhon nga si John Wycliffe (1320-1384), ug ang rector sa Unibersidad sa Prague, Jan Hus (1369-1415), maoy makanunayong mga tigsaway sa kalibutanong simbahan. Ang mga kalihokan sa wala pa ang Repormasyon nga giulohan ug ilang giayudahan nakaepekto sa dakung mga bahin sa Europa ug sa katapusan midangat ngadto sa Repormasyon. 11.2.4 Ang Repormasyon Ang pagpangita sa kinaunhang dagway sa maayong balita ug alang sa giya sa Espiritu Santo maoy naghatag og kahulogan sa kalihokan sa Europa nga gihulagway sa termino nga "Repormasyon" ug suod kaayong kauban ni Martin Luther (1483- 1546). Ang pagsaway sa pagka-kalibutanon sa Romanong Simbahan, maingon man sa tawhonong mando alang sa pag-uli ngadto sa tinubdan niini ug ang usa ka sangputanan nga debosyon ngadto sa Biblia, maoy mga mahinungdanong giulohan ngadto sa Repormasyon. 468
Si Luther mihimo sa iyang teolohiya pinasikad sa iyang paghubad sa Biblia. Sa kinahiladman niini mao ang doktrina sa pagkamatarung pinaagi sa patoo, uban pasikaranang hunahuna niini nga ang Dios dili mohatag og mga ganti pinasikad sa maayong buhat, kondili magahatag hinoon sa Iyang grasya ngadto sa makasasala nga kinsa motoo kang Jesu-Cristo. Si Luther miabot sa pagsumpaki sa Romanong Simbahan tungod kay siya misalikway man sa kagahum sa Santo Papa ug nagduhaduha sa pagka-walay kasipyatan sa mga konsiho. Siya nakiglantugi nga ang Biblia, uban sa saksi niini ngadto ni Jesu- Cristo, gikinahanglang mao lamang ang pasikaranan sa doktrina. Si Luther mihubad sa Biblia ngadto sa Aleman nga pinulongan ug pinaagi niini nakahimo niini nga mahipaklian ngadto sa katawhan. Ang paspas nga pagkuyanap sa Repormasyon sa Alemanya dili lamang tungod kang Luther ug sa ubang mga tig- reporma, apan tungod usab sa pang-politika ug pang-ekonomiya nga interes sa daghang mga principe. Sa gawas sa Alemanya, ang Repormasyon nakabaton og sigurong dapit nga nag-una sa amihanang Europa, diha sa Netherlands, sa Francia ug sa Italya. Ang tig-reporma nga si Ulrich Zwingli (1484-1531) nanagpamuhat kaniadto sa Zurich, ug si John Calvin (1509-1564) nga maoy misugod sa independente nga pagrepormang kalihokan, nagalihok kaniadto sa Geneva. Ang mga hunahuna sa Repormasyon nahitabo usab sa pang-politika nga mga dapit. Managsama ang labing gamhanan nga magdudumala ug mga labawn gahum mag-uuma misagop niini - alang sa nagkalainlaing mga katuyoan - aron nga makakab-ot og katilingbanon o pang-politika nga mga tumong. Ang Simbahang Anglicano miabot nga indepente didto sa England sa tuig 1534. Ingon nga tubag ngadto sa Repormasyon, ang Konsiho sa Trent (gikan sa 1545) ningmando sa usa ka hugna sa pagpamanlandong ug sa kabag-ohan sa Simbahang Romano Catoliko ug miandam sa dalan alang sa Pagtubag-sa- Repormasyon. 469
11.2.5 Ang Catolicismo ug Protestantismo nagkasumpaki Ang Repormasyon nga naghatud ngadto sa usa ka kalihokan sa pagsupak (ang Pagsupak sa Repormasyon) ingon sa Europa nga Catolicismo naningkamot alang sa espirituhanong kabag-ohan ug naglig-on sa gahum sa papacy. Ang mga Santo Papa naningkamot sa pagbawi sa mga teritoryong Protestane alang sa Catolicismo. Sa dagan niining mga panagkasumpaki, ang Katloan ka Tuig nga Gubat miulbo sa Europa (1618-1648) nga nagpulos, taliwala sa ubang mga butang, sa paglig-on sa pagpasiugda sa estadong simbahan. Ang labawng gamhanan maoy magaila sa relihiyon sa mga nailalum kaniya. Diha sa ikanapulog-walo nga siglo, ang usa ka mapangatarunganong Cristiansimo - usa ka matang sa Cristianismo nga misagop sa mga panghunahuna sa mga syensya niadtong mga panahona - misugod sa pagtapo sa mga hunahuna sa pilosopiya sa Pagkadinan-agan. Ang denominasyonal nga kagubot ug pilosopiyang-teolohikal nga mga panaglantugi mihatud sa Protestantismo ngadto sa usa ka krisis malisud nga kahimtang. Ingon nga pagbatubag, ang Pietismo nakakuha og labi pang daghan nga impluwensya. Ang mga dibuho sa Pietismo naglakip sa interes sa matino nga pagtoon sa Biblia, sa katilingbanon ug misyonaryo nga kalambigitan, ug sa usa ka malig-ong pagtutok sa kalihokan ni Jesu-Cristo ingon nga Manunubos Ang pagpasabot pag-ayo sa pagka-mahinungdanon sa mga pagbati sa Cristohanong kinabuhi ug pagtoo nakakaplag og usa ka sigurong pagpadayon diha sa mga kalihokan sa pagpukaw. Kining panagsangyaw nga mga kalihokan, nga nagsugod diha sa ikanapulog-walo nga siglo, hilabina diha sa England ug sa USA, nangita sa pagpaila sa ilang mga kaugalingon gikan sa "Cristianismo sa kultura" ug mibalik ngadto sa buhi nga pagtoo. Diha sa ikanapulog-siyam nga siglo, ang Innere nga Bulohaton (Sa sulod o sa Panimalay nga Bulohaton) ug ang Simbahang Gawasnon nga Protestante - ang mga kasimbahanan 470
nga wala magsalig sa estado - mitungha sa Alemanya ug misugod sa pagkuyanap gikan didto. Kining maong kalihokan wala lamang magtinguha sa pagkabig sa dili mga Cristohanon sa langaw nga mga kanasuran alang sa Cristianismo, apan alang usab niadtong atua sa Alemanya nga kanhi, tungod sa kawalad-on ug pagkawalay alamag, nahilayo gikan sa pagtoo. Ang dugang pa nga pagpadaghan sa Cristianismo sa dili sakop sa Europa nga mga kanasuran, hilabina sa Africa, nakadawat og mahinungdanong gikusgon gikan sa misyonaryo nga mga katilingban. Ang usa ka matang sa debosyon nga gipahiluna ngadto sa espirituhanong kasinatian kamatikdan usab diha sa ikanapulog- walo ug sa ikanapulog-siyam nga siglo sa Catolicismo. Dinhi niining kinatibuk-ang kahulogan nga ang mga panagsumapaki sa panghunahuna uban sa rebulosyong Francis, ang kauban nga mga circumstansya sa nagbanagbanag nga kapanahonan sa industriya, maingon man sa pang-syensya ug pangatarunganong panghunahuna nga mangita sa pagpasabot sa kalibutan nga walay kapakisayran sa naandang pagtoo, kinahanglang pagasabton. 11.2.6 Cristianismo sa pagsugod sa ikanapulo ug siyam nga siglo Sa panahon nga ang natural nga mga syensya misulay sa pagdominar sa dakung mga dapit sa panghunahuna, sa diha nga ang katilingbanong mga tulobagon mihagit sa Cristohanong mga pamatasan, ug sa diha nga ang nasudnong gahum sa mga pang- politika nangita sa pag-gamit sa relihiyon sa kaugalingong mga katuyoan niini, ang tawag ngadto sa kasayuran sa maayong balita ug ang kalabot nga Cristohanong paglaum sa pagbalik ni Cristo naga-anam sa pagkakusog. Diha sa ikanapulog-lima ug ikanapulog-unom nga mga siglo, gisugdan ang mga panlimbasug sa misyonaryo nga nag-una gikan sa Espanya ug sa Portugal. Bisan pa niana, ingon nga gisangputan, ang Cristohanong pagtoo kanunay nga gipamugos diha sa lumolupyo sa nabuntog nga mga rehiyon. Sa ikanapulog-siyam 471
nga siglo ang deboto nga mga Cristohanon miugmad og tino, malinawong mga kalihokang misyonaryo hilabina sa nasakop nga kalibutan. Kini mao ang nagpaluyong kasaysayan diin ang Dios nag- andam alang sa gibag-o nga kalihokan sa mga Apostoles. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sumala sa dakung sugo sa kagahum sa Ginoo, ang mga Apostoles misugod sa pagmantala sa maayong balita, una diha sa mga Judio, ug sa kaulahiay diha sa mga kanasuran sa Gentil nga naglibot sa Mediterranean. (11.1) Ang kalihokan sa Espiritu Santo nagpadayon sa daghang mga dagway tapus sa kamatayon sa unang Cristohanong mga Apostoles. (11.2) Ang kahangawa sa mga Amahan sa Simbahan mao ang pagpanalipod sa pagtoo ug ang paghatag og kahulogan sa mga pasikaranan sa Cristohanong doktrina. (11.2.1) Labaw pa sa bisan unsang mga butang, ang mga pamahayag sa doktrina sa mga Amahan sa Simbahan adunay panapus impluwensya sa Cristohanong mga mga tudlo. Sa nagkalainlaing mga konsiho sa simbahan, ang nag-una nga mga sulod sa Cristohanong pagtoo gipahimug-atan isip nagabugkos nga doktirna. (11.2.1) Sa katapusan sa ikaupat ka siglo AD ang Cristianismo nahimong relihiyon sa estado sa Romanhong Emperyo. (11.2.2) Ang monasticismo miduyog sa usa ka pinasahe nga tahas sa pagpakuyanap sa Cristianismo. Ang kayutaang Cristohanon 472
nahimong labing importante nga butang aron sa paghulagway sa kinabuhi ug sa katilingban sa Europa. (11.2.2) Diha sa Sidlakang-Kasadpang Sicismo sa 1054 ang Kasadpang Simbahan (Simbahang Romano Catoliko) ug ang Sidlakang Simbahan (Simbahang Orthodox) mibulag sa usag usa. (11.2.2) Ang halapad nga pagkuyanap nga pagka-kalibutanon miabot sa Cristohanong Simbahan sa panahon sa Tunga-tungang mga katuigan sa Europa, nga mihatud sa mga panlimbasog alang sa pagreporma sa simbahan. Ang pagpangita sa kinaunhang dagway sa maayong balita mihulagway sa kauswagan sa Europa nga gilaktod pagsaysay sa termino nga "Repormasyon". (11.2.3; 11.2.4) Tapus sa Repormasyon dihay kabag-ohan sulod sa Catolicismo ug diha sa kalamboan sa ubang relihiyosong mga kalihokan. (11.2.4; 11.2.5) Sa sinugdanan sa ikanapulog-lima nga siglo, ang bulohatong misyonaryo misugod sa mga nasud nga gawas sa Europa. Diha sa ikanapulog-siyam nga siglo, kini nga bulohaton gihimong mainiton. (11.2.6) Mao kini ang kinatibuk-ang kasaysayan diin ang Dios nag- andam sa dalan alang sa gibag-o nga mga kalihokan sa mga Apostoles. (11.2.6) 11.3 Ang pagka-nilingkoran pag-usab sa ministeryo sa Apostol diha sa Simbahang Catoliko Apostoliko Taliwala sa 1826 ug 1829, diha sa suod nga panagkauban sa pagpamuhat duyong sa magwawaling Presbetero nga si Edward 473
Irving (1792-1834), ang bangkero nga si Henry Drummond (1786- 1860) midapit og mga representante sa gitawag nga "Mga Nanagtuon sa Profesiya" ngadto sa estado nga Albury sa iyang nasud sa amihanang England alang sa sunod-sunod nga mga panaghisgutanay aron sa pagtin-aw sa pipila ka mga pamahayag sa biblia mahitungod sa pagpukaw pag-usab sa tiunay kahupnganan sa Espiritu Santo ug sa pagbalik ni Cristo. Sa Scotland, ang mga matotoo sa nagkalainlaing mga denominasyon miambit usab sa pagpaabot sa nagatubo nga kalihokan sa Espiritu Santo. Sa 1830, ang mga pagpadayag sa pagpang-ayo, sa pagsultig mga dila, ug profesiya nagpanghitabo diha libut kanila ug halapad usab kaayong nahimatikdan. Tungod niini nga mga panghitabo nga adunay kalabutan sa matinoohong pagpaabut sa usa ka pinasahe nga ministeryo diha sa simbahan nga si John Bate Cardale (1802-1877), usa ka sakop sa Simbahang Angelicana, gitawag ngadto sa miniteryo sa pagka-Apostol pinaagi sa Espiritu Santo ug gitudlo ni Henry Drummond ingon nga Apostol sa ika 31 sa Oktobre 1832 (ang ubang mga tinubdan naghisgot nga Nobyembre 7, 1832) sa London. Siya miapil sa kongregasyon ni Irving sa Agusto 1832. Sa Pasko sa 1832, gidala ni Cardale ang iyang unang buhat sa ministeryo ingon nga usa ka Apostol ug giordinahan si William R. Caird ingon nga Ebanghilista. Duolan sa usa ka tuig, si Cardale nagpabilin nga mao lamang ang Apostol sa simbahan sa nascent. Sa panahon nga nagsunod, ang kalihokan nakaumol og labi pa ka ilado nga han-ay. Labaw pa niana, ang usa ka pagpanabut sa ministeryo ug ang mga sacramento milambo. 11.3.1 Ang kalamboan sa usa ka simbahan nga gipangu- lohan sa mga Apostol Sugod sa Septeyembre 1833, dugang pang mga Apostoles gipanagtawag pinaagi og profesiya. Sa katumanan, ang mga tawo nga adunay gasa pagtagna miduyog og usa ka mahinungdanong bahin niini. 474
Sa 1835, ang mga Apostoles nga gitawag pinaagi og profesiya ginapangbalaan ngadto sa ilang umalabot nga bulohaton. Sunod niana ang mga Apostoles, karon nga napulog- duha na ang gidaghanon, nanagkatigum sulod sa usa ka tuig ngadto Albury alang sa mahingpit nga mga pagpakisayod. Ang mga Apostoles nagpaabut nga ipadala ngadto sa tanang mga Cristohanon ug aron makadawat og usa ka pinasahe nga gahum alang niining maong katuyoan. Uban sa Dakung Pagpamatuod sa 1837 sila nangita sa pagkab-ot ngadto sa tanang espirituhanon ug kalibutanong mga pangulo sa Critohanong katilingban. Ilang giawhag ang magwawali sa pagpailalum sa ilang kaugalingon ngadto sa mga Apostoles. Sa pagpangandam alang sa paghiusa sa tanang mga Cristohanon ilalum sa ilang pagpangulo, ang mga Apostoles misugod sa pagbansay-bansay sa ilang mga kaugalingon sa mga doktrina ug mga liturhiya sa nagkalainlaing mga denominasyon sukad sa 1838. Ang maong hangyo sa mga Apostles wala gayud makatagbo og tubag, bisan paman niini. Sulod sa bulohatong apostoliko ang usa ka hugpong nga magtutotok misugod sa paglambo alang sa pagpangandam sa katapusang kapanahonan naila usab ingon nga "usa ka gatus ug kap-atan ug upat ka libo" nga gihisgutan diha sa libro sa Pinadayag. Kining mga kalaga kinahanglang pagasilyohan pinaagi sa pagpandong sa mga kamot sa mga Apostoles. Sa 1847 kining maong buhat gihimo sa gibanabana nga usa ka libo nga mga magtotoo sa England. Sa mao ra nga tuig, ang Balaang Pagsilyo gihimo usab didto sa Canada pinaagi ni Apostol Francis Woodhouse ug sa Alemanya pinaagi ni Apostol Thomas Carlyle. 11.3.2 Ang pagtawag og dugang pang mga Apostoles Si Apostol Thomas Carlyle, inayodahan sa usa nga laing Apostol, miduso sa pagpatawag og panagkatigum sa Apostol Sa 1851. Niini nga panagkatigum, wala niya mahuka ang gikinahanglang pag- ayoda gikan sa tanang uban nga mga Apostoles alang sa iyang buot pagabuhaton nga ang duha ka mga Apostoles nga si Duncan 475
Mackenzie ug si Henry Dalton - nga kinsa wala na mamuhat sa ilang mga ministeryo - pagapulihan unta sa uban. Diha sa tuig 1855, tulo ka mga Apostoles ang nangamatay, kauban kanila si Apostol Carlyle. Ang mga gipapadayon diha sa ministeryo sa Apostol gipangtawag pinaagi kang Edward Oliver Taplin (1800-1862), sa "Haligi sa mga Profeta", ug sa profeta nga si Heinrich Geyer (1818-1896). Bisan pa niini, ang pagtawag niining mga tawohana wala ilha sa ubang mga Apostoles. Gani ang pangandoy alang sa pagpangandam sa pangasaw-onon ni Cristo pinaagi sa mga Apostoles, ug ang pagpaabut sa ilang pagpadala diha sa bug-os nga gahum sa ilang miniteryo, nagpabiling buhi diha sa daghang mga ministro nga makausang giordinahan ug gipaila didto sa Habagatang Alemanya pinaagi kang Apostol Carlyle. Dinhi, ang mga kongregasyon sa Berlin ug sa Hamburg miduyog og mahinungdanon nga bahin. 11.3.3 Ang pagpadayon sa ministeryo sa Apostol diha sa Bag-ong Simbahang Apostoliko Ang mga Apostoles nga English milampos sa ilang pagsalikway nga pagadugangan ang hugpong sa mga Apostoles ug ang pagpadayon sa simbahan nga gipangulohan sa mga Apostoles pinaagi niini. Sa pagsupak niini, ang Profeta nga si Heinrich Geyer ug ang pangulo sa kongregasyon sa Hamburg, nga si Friedrich Wilhelm Schwartz (1815-1895), namugos gayud nga si Rodulf Rosochacky (1815-1895) nakadawat sa langitnong pagtawag. Pitsa 10 sa Oktobre 1862, ang naulahing gihisgutan gitawag sa pagka Apostol pinaagi kang Profeta Geyer. Sa pitsa 4 sa Enero 1863, ang kongregasyon sa Hamburg miila niining maong pagtawag. Bisan sa diha nga si Apostol Rosochacky minaug na gikan sa iyang ministeryo dili-dugay human niini, si Geyer, Schwartz, ug ang kongregasyon sa Hamburg mitipig nga ang maong balaang pagtawag sa pagkatinuod gikahatag gayud. Sa pitsa 27 sa Enero 476
1863, si Schwartz gitangtang sa iyang ministeryo pinaagi kang Apostol Woodhouse ug mihingilin kaniya gikan sa Simbahang Catoliko Apostoliko. Ang kongregasyon sa Hamburg gihinginlan usab tungod kay misunod man sila ni Schwartz. Busa ang Enero 1863 nagapatik sa sinugdanan sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Wala magdugay tapus niini, ang Pari nga si Carl Wilhelm Louis Preuss (1827-1878) ug sa ulahing dyutay, si Friedrich Wilhelm Schwartz, gipanagtawag ingon nga mga Apostoles. Si Preuss namuhat sa Amihanang Alemanya samtang si Schwartz gitudlo sa Netherlands ingon nga Iyang dapit nga bulohaton. Dugang nga mga pagtawag sa mga Apostoles sa wala magdugay misunod niini. Ang bag-ong nabalay nga katilingban mitawag sa kaugalingon niini nga Allgemeine Christliche apostolische Mission ("Kinatibuk-ang Misyon sa apostoliko nga Cristohanon"). Kining maong ngalan, sama sa gitudlo nga sanga sa Dutch "Gibalik nga Simbahang Misyon sa Apostoliko", mianinag sa paglaum sa pagkab-ot sa dagkung mga bahin sa Cristianismo. Sa 1872, si Friedrich Wilhelm Menkhoff (1826-1895) gitawag sa pagka Apostol alang sa Westphalia ug sa Rhineland. Sa 1884, iyang gitukod ang unang mantalaan sa Simbahan sa Alemanya, nga giulohan Der Herold. Monatsschrift für wahrheitsliebende Christen ("Ang Mensahero, usa ka binulan nga sulat palibot alang sa mga Cristohanon nga mahigugmaon sa kamatuoran"). Ilalum sa iyang impluwensya, si Apostol Schwartz, sinugdanan sa iyang dapit nga bulohaton, namuhat sa paaging liturhiya nga mga saput ug daghang mga elemento sa liturhiya nga gikuha gikan sa Simbahang Catoliko Apostoliko. Sukad sa 1885, kining mga kausaban gisagop sa tanang lain pa nga mga kongregasyon. 477
Sa1881, si Friedrich Krebs (1832-1905) gikan sa Braunschweig gitawag sa pagka Apostol. Tapus sa kamatayon sa mga Apostoles nga si Schwartz ug si Menkhoff, iyang gihuptan ang gimbuhaton sa pagka pangulo. Ang iyang labing dakung kabalaka mao ang panagkausa sa mga Apostoles. Siya mao ang unang Pangulong Apostol diha sa kasamtangang kahibalo sa pulong. Sa naglabi na og kadaghan ang ministeryo sa Apostol, uban sa bug-os nga gahum niini, nga miabot sa dapit nga dali makit-an sa Simbahan padulong sa pagtak-op sa ikanapulog-siyam nga siglo, misugod ang labi pang pagkunhod sa pagkamahinungdanon sa mga profeta. Sa katapusan sa mga 1920 wala nay nagalihok nga mga profeta diha sa mga kongregasyon. Ang una nga mga dekada sa kasaysayan sa Simbahang Bag-ong Apostoliko nagasilbi, taliwala sa ubang mga butang, sa pagpalig-on sa mga kongregasyon ug sa panaghiusa sa mga Apostoles. Sinugdanan sa 1897, ang ministeryo sa Pangulong Apostol nagsugod sa pagkatin-aw isip ang pangulong ministeryo sa Simbahan. Kini gilingkoran ni Friedrich Krebs hangtud sa iyang kamatayon sa tuig 1905. Ang ubang mga tigdala sa ministeryo sa Pangulong Apostol mao sila si: Herman Niehaus (1848-1932), ang Pangulong Apostol gikan sa 1905 ngadto sa 1930), Johann Gottfried Bischoff (1871-1960, ang Pangulong Apostol gikan sa 1930 ngadto sa 1960), Walter Schmidt (1891-1981, ang Pangulong Apostol gikan sa 1960 ngadto sa 1975), Ernst Streckeisen (1905-1978), ang Pangulong Apostol gikan sa 1975 ngadto sa 1978), Hans Urwyler (1925-1994), ang Pangulong Apostol gikan sa 1978 ngadto sa 1988), 478
Richard Fehr (1939-2013, ang Pangulong Apostol gikan sa 1988 ngadto sa 2005), Wilhelm Leber (natawo sa 1947, ang Pangulong Apostol gikan sa 2005 ngadto sa 2013), Jean-Luc Schneider (natawo sa 1959, ang Pangulong Apostol sukad sa 2013). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Diha kini sa kinatibuk-ang kahulogan sa matinohoong pagpaabut sa usa ka pinasahe nga ministeryo diha sa simbahan nga ang matinohoong mga tawo gipanagtawag ngadto sa ministeryo sa Apostol sa England sugod sa 1832. (11.3) Sa 1837 ang mga Apostoles nagmatala sa Dakung tanang Pagpamatuod ug mitawag sa magwawali kasimbahanan sa pagpailalum sa ilang kaugalingon ngadto sa kagahum sa mga Apostoles. Hinoon, kining maong hangyo sa mga Apostoles wala gayud makatagbo og tubag. (11.3.1) Sa Enero 1863 ang kongregasyon sa Hamburg miila sa pagtawag kang Rudolf Rosochacky ingon nga usa ka Apostol. Busa ang Enero 1863 nagapatik sa sinugdanan sa Bag-ong Simbahang Apostoliko. (11.3.3) Sukad sa 1897 ang ministeryo sa Pangulong Apostol misugod sa pagtungha isip ang naga-ulo nga ministeryo sa simbahan. (11.3.3) 479
480
Ika-12 nga Hugna Balaang Serbisyo, mga buhat sa panalangin, magbalantay nga pag-atiman
12 Balaang Serbisyo, mga buhat sa panalangin, magbalantay nga pag-atiman 12.1 Ang Balaang serbisyo Ang Balaang serbisyo maoy kalihokan sa Dios ibabaw sa mga tawo ug usa ka bulohaton sa mga katawhan alang sa Dios. 12.1.1 Ang Kinatibuk-ang mga gikasulti mahitungod sa balaang serbisyo Diha sa balaang serbisyo ang kongregasyon magatigum aron sa pagpatalinghug sa pulong sa Dios ug magadawat sa panalangin pinaagi sa sacramento. Ang mga tawo magasimba sa Dios diha sa pagkabinalaan ug pagpaubos. Busa ang balaang serbisyo maoy usa ka pagpakigtagbo tali sa Dios ug sa tawo. Diha sa masimbahon nga pag-alagad sa mga magtotoo ug diha sa makita nga presensya sa tulo ka persona nga Dios, ang kongregasyon makasinati nga ang Dios nagaalagad kanila diha sa gugma. 12.1.2 Ang Balaang serbisyo diha sa Daang Tugon Ang Balaang serbisyo diha sa Daang Tugon gipasukad diha sa mga pakigtagbo tali sa Dios ug sa katawhan. Ang nagkalainlaing mga dagway sa balaang serbisyo milambo ibabaw sa hataas nga punto sa kapanahonan. Sa gihapon ug sa gihapon, ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon ug mihatag sa Iyang panabang ngadto sa tawo. Sa Tanaman sa Eden, gisulti sa Dios ang Iyang pulong sa unang mga tawo. Tapus sa pagkahulog ngadto sa sala, Siya wala mobiya kanila nga wala mapanalipdi. Hinoon Siya naglipay kanila ug naghatag kanila og paglaum alang sa umalabot nga kaluwasan. Ang Genesis 8 nagasugilon sa unang altar nga gipatindog sa tawo 482
aron sa pag-alagad sa Dios, sa pagsimba Kaniya, sa pagdala og pasalamat Kaniya, ug sa pagadala og sakripisyo ngadto Kaniya. Si Noe nagpatindog og usa ka altar ug gidalhan ang Dios og usa ka halad sa mga pasalamat. Ang Ginoo mitubag uban sa saad nga Siya sugod niadtong tungora mopanalipod na sa kabuhatan. Si Jacob mibalaan sa dapit diin ang Dios nakigsulti kaniya ug gitawag kini nga Bethel, nagpasabot nga "balay sa Dios" (Genesis 28: 19). Sa kasugoan, ang Dios mihatag kang Moises og mga pahimangno alang pagbuhat og altar: "sa matag-dapit diin gisulat ko ang Akong ngalan, ako moanha kanimo, ug magapanalangin kanimo" (Exodo 20: 24 ug ang nagasunod). Siya mihatag usab og pagpahinumdom nga Siya nagbalaan sa ikapito nga adlaw, ug nagsugo: "Hinumdumi ang Adlawng igpapahulay sa pagbalaan niini" (Exodo 20: 8). Diha sa panahon sa panaw sa Israelinhon subay sa kamingawan, ang Dios nagpilig mga lalaki gikan sa ilang kaubanan aron sa pag-alagad Kaniya ingon nga mga sacerdote ug sa paghimo sa sakripisyong serbisyo. Sila gihatagan og kagahum sa sugo sa pagdala sa panalangin sa Dios ngadto sa katawhan pinaagi sa gikatudlo na nga pagpanghan-ay (Numeros 6: 22-27). Kining maong panalangin namahayag: "Ang Ginoo magpanalangin ug magatipig kanimo; ang Ginoo magpasidlak sa Iyang dagway ibabaw kanimo, ug magmaloloy-on kanimo; ibayaw sa Ginoo ang Iyang nawong ibabaw kanimo, ug magahatag kanimog kalinaw" (ang iya kang Aaron nga pagpanalangin). Sa panahon ni Haring David gikaingon nga ang mga mag- alawit ug mga musikero nanaglihok usab kaniadto diha sa pagdayeg sa Dios uban sa mga salmo diha sa mga balaang serbisyo (1 Mga Cronicas 25: 6). Si Haring Salomon adunay templo nga gitukod sa Jerusalem. Didto kaniadto nga ginahimo ang mga balaang serbisyo, nga nagalangkob una sa tanan sa adlaw-adlaw nga pag- ihaw sa igsasakripisyo nga mga mananap pinaagi sa mga sacerdote. Kining maong pagsakripisyo nga serbisyo gikan kaniadto ginahimo na nga sulod lamang diha sa templo sa 483
Jerusalem. Ang templo usab maoy dapit diin ang mga pangilin sa Israelinhon - sama sa Pasko ug ang Pangilin sa mga Tabernaculo (Levitico 23) - ginasaulog. Tapus sa pagkagun-ob sa templo, ang pagsakripisyong serbisyo dili na gayud mamahimo pa, sumala sa pagpanabut sa mga Israelinhon. Diha sa panahon sa punto sa pagkabinihag sa Babilonia, ang mga magtotoo nanagkatigum sa mga balay nga pinasahing gipatukod nga nailhan ingon nga mga sinagoga aron sa pag-ampo ug sa pagbasa ug sa paghubad sa Balaang Kasulatan. Mao kini ang usa sa mga tinubdan sa ulahing Cristohanong dagway sa balaang serbisyo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Balang Serbisyo mao ang kalihokan sa Dios alang sa mga tawo ug usa ka bulohaton sa tawo alang sa Dios. (12.1) Ang Balaang Serbisyo sa Daang Tugon gipasukad ibabaw sa mga pakigtagbo tali sa Dios ug sa mga katawhan. Ang nagkalainlaing mga dagway sa balaang serbisyo milambo sa hataas nga punto sa kapanahonan. (12.1.2) Tapus sa pagkagun-ob sa templo sa Jerusalem wala nay sakripisyo pa nga serbisyo. Sa panahon sa pagkahininginlan sa Babilonia, ang mga magtotoo nanagkatigum sa mga sinagoga aron sa pag-ampo, ug sa pagbasa, ug sa paghubad sa Balaang Kasulatan. Mao kini ang usa sa mga tinubdan sa ulahing Cristohanong dagway sa balaang serbisyo. (12.1.2) 12.1.3 Ang Balaang serbisyo diha sa Bag-ong Tugon Ang pagpakatawo ni Jesu-Cristo nagpatik sa sinugdann sa usa ka mahingpit nga bag-ong sukod sa pag-alagad sa Dios ngadto sa mga katawhan. Ang Anak sa Dios mianhi sa kalibutan ingon 484
nga samang matuod nga Tawo ug matuod nga Dios. Siya natawo ngadto sa nasud nga Judio, Siya miadto sa templo, mitambong diha sa balaang serbisyo sa sinagoga, ug mitabang sa paghatag og kahulogan niini. Labaw pa niana, Siya namuhat ingon nga usa ka magtutudlo nga nagsangyaw nga may balaang kagahum (Mateo 7: 29). Labaw pa niana, Siya nakapa-aghat sa katawhan nga mabautismohan, ug sa kaulahiay mipasiugda sa Balaang Panag-ambit. Busa ang mga pulong ug mga binuhatan ni Jesus nagbaton na daan nianang sa kaulahiay magahatag og kahulogan sa Cristohanong balaang serbisyo: pulong ug sacramento. Ang mga lihok ni Jesus, nga mao ang sukdanan alang sa balaang serbisyo, nakakaplag sa ilang kapurongpurongan nga nakab-otan diha sa Iyang kamtayon ibabaw sa krus: Iyang gidala sa hingpit nga sakripisyo, nga molabaw pa - ug mipuli - sa sakripisyong serbisyo sa daang pakigsaad (tan-awa sa 3.4). Sa matag kasaulogan sa Balaang Panag-ambit, ang sakripisyo ni Cristo ginahinumdoman. Bisan sa wala pa ang Iyang sakripisyong kamatayon, si Jesu-Cristo misaad sa Iyang mga Apostoles nga Iyang padalahan sila sa Espiritu Santo aron mapaniguro ang pagpadayon sa pagpanudlo sa kalihokan ni Cristo ug matipigan ang Iyang maayong balita: "... ug ang pulong nga inyong madungog dili Ako apan sa Amahan nga nagpadala Kanako. Kining mga butanga nga Akong gisulti kaninyo samtang Ako uban pa kaninyo. Apan ang Matatabang, ang Espiritu Santo, kang kinsa ang Amahan magpadala sa Akong ngalan. Siya magatudlo kaninyo sa tanang mga butang, ug magapahinumdom sa tanang mga butang nga Akong gikasulti kaninyo" (Juan 14: 24-26). Ang Espiritu Santo nagmando sa wali ni Pedro sa Pentecostes. Ang pulong sa Dios nga dinasig pinaagi sa Espiritu Santo "milagbas ngadto sa kasingkasing" sa tulo ka libo nga mga magpapatalinghug, ug naga-aghat kanila sa paghinulsol ug sa pagpabautismo diha sa ngalan ni Jesu-Cristo, nga dihadiha sila nakadawat sa gasa sa Espiritu Santo. Sa usa ka sigurong kinaadman, ang Pentecostes mao ang unang balaang serbisyo sa simbahan ni Cristo. Ang upat ka mga pasikaranang mga 485
elemento sa Bag-ong Tugon nga balaang serbisyo gipamatud-an diha sa mga sakop sa unang Cristohanong kongregasyon sa Jerusalem: "Ug sila nagpadayon gihapon sa pagtulon-an sa mga Apostoles, sa pagpakig-ambitay, sa pagpikaspikas sa tinapay ug diha sa mga pag-ampo" (Mga Buhat 2: 42). 12.1.4 Lain pang kalamboan sa Cristohanong balaang panag-tigum Sa pagdagan sa mga siglo, ang Cristohanong balaang serbisyo ginasaulog sa nagkalainlaing mga dagway. Samtang ang paghatag og gibug-aton kiniadto tiunay nga ibabaw sa liturhiya, ang balaang serbisyo nga naghatag og gibug-aton sa wali milambo sa kaulahiay pinaagi sa Repormasyon ug sulod sa Protestantismo. Ang balaang serbisyo diha sa Simbahang Catoliko Apostoliko gihulagway usab pinaagi sa usa ka hinatagan og hataas nga kahulogan nga liturhiya. Ang han-ay sa balaang serbisyo karon sa Bag-ong Apostoliko mas labing nagasubay ngadto sa mga naandan nga narepormang balaang mga serbisyo. 12.1.5 Ang Balaang serbisyo isip usa ka pagpakigtagbo sa Dios Ang upat ka mga elemento sa balaang serbisyo nga anaa sa unang simbahan mao gihapon sa karon taliwala sa makahuloganon nga mga kinaiya ang anaa sa takna nga ang kongregasyon makasinati sa tinago sa pagpakigtagbo tali sa Dios ug sa tawo diha sa altar, nga bag-o sa kanunay. Ang Tulo ka Persona nga pahiluna sa pag-abli - "Sa ngalan sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo" - usa ka pagsampit sa Dios ug ang subling pagpaniguro sa Iyang presensya. Mao kini ang paagi kon unsaon nato pagsugod sa matag pakigtagbo sa tulo ka persona nga Dios sa balaang serbisyo. Maingon man, ang matag-balaang serbisyo pagatapuson pinaagi sa Tulo ka Persona nga panalangin. Kini magatin-aw niadtong nagatambong sa balaang serbisyo nga ang Dios na anaa. 486
Maingon nga ang langitnong mga panon nagdayeg sa Dios sa langit (Isaias 6: 3; Pinadayag 4: 8-11), mao man usab sa kongregasyon nga magahimaya ug magadayeg sa tulo ka persona nga Dios, sa Iyang grasya, ug sa Iyang kalooy. Ang balaang serbisyo gitagana aron sa paglig-on sa paglaum diha sa haduol nga pagbalik ni Cristo ug sa pag-andam sa mga magtotoo alang sa pagtungha sa Ginoo. Alang niining maong katarungan, ang balaang serbisyo sagrado ngadto kanila. Ang walay paminsar nga pagpasagad sa pagtambong sa balaang serbisyo makapamiligro sa malahutayong pagpadayon diha sa doktrina sa mga Apostoles ug pagpakig-ambitay, diha sa pagpikaspikas sa tinapay, ug sa mga pag-ampo, ingon sa ginahimo sa unang mga Cristohanon. Kadtong si kinsa makanunayong nagalikay sa pagtambong sa balaang serbisyo nga walay mabug-at nga mga katarungan anaa sa kapiligrohan nga mawala ang ilang pangandoy sa mga sacramento ug ang pulong nga gipaepekto sa Espiritu Santo. Labaw pa niana, ang mga gahum sa Balaang Panag-ambit dili moagi sa ilang mga kalag, ang ilang mga sala dili mapasaylo, ug sila mawala sa pagpakig-ambitay uban sa Dios ug sa tanang kadugtong nga mga panalangin. Kadtong si kinsa mobalibad sa paghatag sa Dios sa pagsimba nga angay Kaniya pinaagi sa pagsalikway o maingon man pagtamay sa balaang serbisyo ug sa grasya nga ginahatag niini, nagbutang sa ilang mga kugalingon sa sala - nakatambong man sila o wala sa balaang serbisyo. 12.1.5.1 Ang pagtulon-an sa mga Apostoles Daan na si Jesu-Cristo, kinsa gihulagway ingon nga "Apostol ... sa atong panghimatuod" sa Mga Hebreohanon 3: 1, nag-ingon: "Ang Akong pagtulon-an dili Ako, kondili Siya nga nagpadala Kanako" (Juan 7: 16). Ingon nga ang Usa nga gipadala sa Iyang Amahan, Siya nagpadala og balik sa mga Apostoles ug naghatag kanila sa kagahum sa sugo sa pagtudlo kanila sa pagtuman sa tanang mga butang nga Akong gisugo kaninyo... " (Mateo 28: 20). 487
Ingon nga mga alagad ni Jesu-Cristo, ang mga Apostoles gipanagtawag ug gipangordinahan aron sa pagsangyaw sa maayong balita ug sa pagpausbaw sa pagkamasinugtanon sa pagtoo (Mga Taga Roma 1: 1, 5). Ang mga ministro nga ilang gihatagan og kagahum sa sugo sa ingon usab managmantala sa doktrina ni Jesus-Cristo ngadto sa mga kongregasyon. Ang pulong sa wali nga gipa-epekto sa Espiritu Santo magapulos aron paglig-on sa pagtoo ug pagpatubo sa salabutan. Kini magapahat og kalipay, magtambag sa mga tigpamaniw nga magapamuhat sumala sa mga sukdanan sa maayong balita, ug magatipig nga buhi saa pagpaabot sa haduol nga pagbalik Cristo. Niining paagiha, ang mga magtoo makasinati sa katumanan sa saad ni Jesus: "Bisan pa niana, inig-abut sa Espiritu sa kamatuoran, kini Siya mao ang magatultol kaninyo ngadto sa tibuok kamatuoran, kay Siya dili man magasulti sa Iyang kaugalingong pagbulot-an, apan unsay Iyang madungog Siya magasulti; ug Siya mosulti kaninyo sa tanang mga butang nga umalabut. Siya magapasidungog Kanako, kay Siya magakuha man sa mga butang nga ania Kanako ug Iyang igasugilon kini kaninyo" (Juan 16: 13-14). Mao ang wali nga dinasig sa Espiritu Santo magpaila usab sa kaugalingon niini pinaagi sa paghimaya kang Cristo ingon nga Manluluwas sa Manunubos. 12.1.5.2 Pagpikaspikas sa tinapay Diha sa panagsaulog sa Balaang Panag-ambit (tan-awa sa 8.2), ang kongregasyon makasinati sa labing mahinungdanong panghitabo sa balaang serbisyo. Nagasunod sa kapasayloan sa mga sala, ang mga magtotoo moduol ngadto sa altar ug makadawat sa lawas ug dugo ni Jesu-Cristo diha sa dagway sa usa ka gibalaan nga manipis nga tinapy ug vino. Sa paghimo niini, ang matinohoon makasinati sa Balaang Panag-ambit ingon nga managsamang pagpahayag sa mga pasalamat ug sa usa ka kasaulogan sa handumanan sa sakripisyo ni Cristo (Lucas 22: 19). Kini mao ang pagkaon sa pakig-ambitay ug pagpanghimatuod nga naglakip sa mingtaliwan, niadtong managsamang nangamatay 488
diha ni Cristo ug niadtong si kinsa gikahatagan og agianan paingon sa altar pinaagi sa grasya sa Dios. Kini magalig-on usab sa paglaum diha sa pag-anhi sa Anak sa Dios (1 Mga Taga Corinto 11: 26). Ang takus nga pag-apil sa Balaang Panag-ambit magatipig sa kinabuhi nga gitisok diha sa kalag pinaagi sa pagpakatawo pag-usab. Dugang pa niini, kini magahatag sa kalag og kasigurohan sa pagpabilin diha ni Jesus ug magapadayon sa kinasuoran nga pakig-ambitay sa kinabuhi uban Kaniya (Juan 6: 51-58). Ang mga gahum nga madawat pinaagi niini magatabang sa mga magtotoo sa pagbuntog nianang makababag ngadto sa kaluwasan sa kalag ug magatugot kanila sa pagkahamtong ngadto sa kinaiya ni Jesus. Niini nga paagiha, ang pagpakig-ambitay sa kinabuhi uban kang Jesu-Cristo mahimong mamalig-on sa matag- balaang serbisyo. 12.1.5.3 Pagpakig-ambitay Sa balaang serbisyo, ang mga magtotoo mahimong makasinati, sa gihapon ug sa gihapon, sa katumanan sa saad ni Cristo: "Kay diin gani adunay duha kon tulo nga magakatigum sa Akong ngalan, anaa Ako sa ilang taliwala" (Mateo 18: 20). Busa ang balaang serbisyo maoy pakig-ambitay ni Jesu-Cristo. Siya anaa sa taliwala sa kongregasyon diha sa Iyang pulong, ug matuod nga anaa sa Iyang lawas ug dugo. Labaw pa niana, ang balaang serbisyo mao ang pagpakig-ambitay sa mga magtotoo nga nagkatigum diha sa pagsimba ug pagdayeg sa Dios. Sa diha nga, agig dugang sa Balaang Panag-ambit, ang mga sacramento sa Balaang Bautismo sa tubig o Balaang Pagsilyo ipangalagad diha sa balaang serbisyo, ang mga sakop sa kongregasyon magapalibot niadtong magadawat sa sacramento ingon nga mga saksi. Sa pagdugang, ang matag-tawo mahimong makapahamtang niining mga pulonga sa panalangin nganha sa iyang kaugalingon. Kadtong si kinsa nabautismohan ug nasilyohan na pinaagi niini ginadasig sa paghandum nga bag-o sa takna nga ilang nadawat ang mga sacramento. Kini magatin-aw niini nga ang tanan nga mga kalag 489
nga natawo pag-usab managbarug nga nagkahiusa sa bug-os nga pagpakig-ambitay sa sacramento. 12.1.5.4 Pag-ampo Ang balaang serbisyo maoy kauban nga dili mabulag sa pag-ampo. Daan na sa dili pa ang balaang serbisyo, ang matinohoon mangita sa pagkaduol sa Dios pinagi sa kinaugalingong pag-ampo. Sa takna sa mga pag-ampo diha sa balaang serbisyo, ang kongregasyon mahiusa diha sa pag-ampo uban sa mga pulong nga igasulti sa modala sa balaang serbisyo. Kini magpahayag sa pagdayeg, pagpasalamat, mga pangamuyo, ug pangaliya. Ang pinasahi nga kahulogan gipauban sa Pag-ampo sa Ginoo, diin dungan nga igaampo sa kongregasyon. Kini igaampo sumala sa pagkapulong nga napatik sa Mateo 6: 9-13, ug nagauna sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. Tapus ang mga magtotoo makaambit sa lawas ug dugo ni Jesus, sila magpasalamant kang Cristo diha sa mahilum nga pag-ampo alang sa Iyang sakripisyo ug sa grasya nga ilang nadawat. Sa katapusan sa balaang serbisyo, ang magadala sa balaang serbisyo magasulti og usa ka pag-ampo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Uban ni Jesu-Cristo ang usa ka bag-ong sukod sa balaang pagministeryo ibabaw sa katawhan misugod sa pagtungha. Ang nagahatag og kahulogan nga mga elemento sa Cristohanong balaang serbisyo - nga mao ang pulong ug sacramento - adunay ilang tinubdan sa pulong ug binuhatan ni Jesus. (12.1.3) Upat ka pasikaranang mga elemento sa balaang serbisyo ang gipamatud-an diha sa Bag-ong Tugon: ang pagtulon-an sa mga 490
Apostoles, pakig-ambitay, pagpikaspikas sa tinapay ug sa pag- ampo. (12.1.3) Ang Cristohanong balaang serbisyo gisaulog sa nagkalainlaing mga pahiluna sa gidugayon sa mga siglo. Ang kasamtangan nga han-ay sa balaang serbisyo sa Bag-ong Apostoliko, nagatindog diha sa tradisyon sa nareporma nga balaang serbisyo. (12.1.4) Ang Tulo ka Persona nga pahiluna sa pag-abli maoy pagsampit sa Dios ug ang pagpaniguro sa Iyang pagka-anaa. Ang matag pakigtagbo sa tulo ka persona nga Dios diha sa balaang serbisyo gipaila niini nga matang ug pagatapuson uban sa Tulo ka persona nga panalangin. (12.1.5) Ang balaang serbisyo gitagana aron sa paglig-on sa paglaum diha sa haduol nga pagbalik ni Cristo ug magaandam sa mga magtotoo sa pagtungha sa Ginoo. (12.1.5) Ang mga Apostoles gipanagtawag aron sa pagmantala sa maayong balita. Ang mga ministro nga nagalihok diha sa ilang kagahum sa sugo magahimo sa mao gihapon. (12.1.5.1) Diha sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit ang kongregasyon makasinati sa labing mahinungdanon nga mahitabo sa balaang serbisyo. (12.1.5.2) Ang balaang serbisyo maoy pagpakig-ambitay uban ni Jesu- Cristo sa pulong ug sacramento. Ang balaang serbisyo mao usab ang pagpakig-ambitay sa mga magtotoo nga kina magatigum diha sa pagsimba ug sa pagdayeg sa Dios (12.1.5.3) 491
Ang balaang serbisyo maoy kauban nga dili mabulag sa pag- ampo uban sa pagtahud, pagpasalamat, pangamuyo ug pangaliya gidala sa pagpahayag dinhing dapita. (12.1.5.4) 12.1.6 Pagmantala sa pulong Ang anaa sa hustong panahon nga pagbulot-an sa Dios ginamantala diha sa balaang serbisyo. Kining maong pagmantala sa pulong gihulagway isip ang "wali". Ang pagka-kinahanglanon sa pulong sa Dios alang sa kinabuhi sa bag-ong kabuhatan gipahayag ni Ginoong Jesus diha sa pamahayag: "Ang tawo dili mabuhi sa tinapay lamang, kondili sa matag-pulong nga magagula gikan sa baba sa Dios" (Mateo 4: 4). Si Apostol Pablo nagtudlo nga ang pagtoo dili mahimo nga moabot nga walay pagpatalinghug sa pulong sa Dios (Mga Taga Roma 10: 17). Diha sa 1 Pedro 1: 24-25, ang lumalabay nga kinaiya sa katawhan gitandi ang kalahian diha sa dayong kinaiya sa pulong sa Dios: "... ang pulong sa Ginoo molahutay hangtud sa walay katapusan. Karon mao kini ang pulong diin ang maayong balita ginawali ngaha kaninyo." 12.1.6.1 Mahitungod sa pulong "wali" Ang termino nga "wali" mahimong masubay pagbalik ngadto sa Latin nga pulong sermô, nga nagapasabut nga "pakigsulti" o "sulti". Ang wali diha sa balaang serbisyo usa ka espirituhanong pakigsulti nga igahatag sa usa ka ministro, nga dinasig ug gipatuhop pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo ug igasulti ngadto sa kongregasyon. Ang wali gipasukad sa usa ka hinubay nga gikuha gikan sa Biblia. 12.1.6.2 Ang pagmantala sa pulong diha sa Bag-ong Tugon Samtang ang matinuhoong katawhan nagmantala nang daan sa pagbulot-an sa Dios pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo sa 492
panahon sa Daang Tugon, ang bag-ong sukod sa pulong sa Dios nahimong matuod sa pagpakatawo sa Anak sa Dios. Diha ni Jesu- Cristo ang Pulong sa Dios miabot sa katawhan diha sa kahingpitan. Si Jesus nagtudlo didto sa templo sa Jerusalem, sa mga sinagoga, ug sa laing pang mga dapit. Daghang nahisulod sa Iyang mga wali ang gikahatag kanato diha sa mga maayong balita, nga nagbaton sa pasikaranang mga baruganan sa Cristohanong doktrina. Sa diha nga Siya nagsangyaw, si Jesus migamit og mga sambingay ug mihubad sa Daang Tugon. Dugang pa niini, Siya mihimo og daghang kapakisayran sa umalabut. Sama pananglit, Siya nagsugilon nang daan sa Iyang kaugalingong pag-antus, pagkabanhaw, ug pagkayab paingon sa langit, ug mihatag sa saad sa Iyang pagbalik. Ang nailhan kaayong kinaiya sa pagpanangyaw ni Jesus gihulagway diha sa Wali ibabaw sa Bungtod, nga nagalangkob sa mga kabulahanan ug daghang mga pamahayag nga wala mahingdunggi kaniadto. Ang epekto niining maong wali gipakita diha sa gikasulti sa nagpatalinghug Kaniya: "... ang mga katawhan nahibulong sa Iyang pagpanudlo, kay Siya nagtudlo kanila nga adunay kagahum, ug dili ingon sa mga escriba" (Mateo 7: 28-29). Bisan tuod nga ang Anak sa Dios daan nang mitudlo sa mga Apostoles sa bulohaton sa pagsangyaw sa pulong sa panahon sa Iyang kalihokan ibabaw sa yuta (Mateo 10: 7), human sa Iyang pagkabanhaw Siya misugo kanila sa pagpanglakaw sa tibuok kalibutan ug sa pangsangyaw sa maayong balita ngadto sa tanan (Marcos 16: 15). Si Apostol Pedro misangyaw sa unang Cristohanong wali sa Pentecostes (Mga Buhat 2: 14 ug ang nagasunod). Ang ubang mga wali sa unang mga Apostoles makaplagan, sama pananglit, diha sa Mga Buhat 3: 12-26; 17: 22-31. Labaw pa niana, daghang mga sulat sa mga Apostoles, nga gipangbasa ngadto sa mga magtotoo diha sa mga kongregasyon, ang matandi usab sa mga wali. Ang ilang mga sulod nagabisti kaniadto ngadto sa mga kongregasyon o sa nagapadayon nga mga circumstansya sa kada 493
usa. Sila miaghat sa mga sakop sa paghinulsol, sa pagdawat sa grasya sa Dios, ug sa pagdawat sa mga sacramento. Dugang pa niini, sila iya sa mapahimatngonon ug magtatambag nga kinaiya. Sila nagpamatuod sa pangandoy sa Dios sa pagtubos sa mga katawhan ug sa paghatag kanila sa kinabuhi nga walay katpusan sa Iyang himaya. 12.1.6.3 Ang pagmantala sa pulong karon Diha sa balaang serbisyo sa Bag-ong Apostoliko, ang dakung kahulogan gipauban sa pagmantala sa pulong sa Dios. Ang mga Apostoles ug mga ministro nga ilang gipangtudlo giawhag sa pagmantala sa pulong sa Dios diha sa mga kongregasyon. Alang niining maong katuyoan sila gipanalanginan ug gisangkapan pinaagi sa ilang ordinasyon. Sa unang bahin, ang pulong sa Dios naglakip nianang gikahatag kanato diha sa Balaang kasulatan. Ang matag wali kinahanglan nga ipahiluna pinaagi niini, ug maingon man nga ang pasikaranan sa matag usa ka wali maoy usa ka tambag nga hinubay gikan sa Biblia nga gihingpit uban sa mubo nga mga timan- anan sa hubad niini, nga gihimong andam sa Pangulong Apostol alang sa mga ministro aron sa pagtabang kanila sa pagpangandam alang sa balaang serbisyo. Ang hubad sa teksto sa Bibilia sa walay bayad nga pakigpulong naglakip sa kinauyokan sa wali, nga dinasig sa Espiritu Santo. Ang kongregasyon makasinati niini pinaagi sa mga pulong sa ministro nga magadala sa balaang serbisyo ug pinaagi sa ginapuno nga mga amot sa magtatabang nga mga ministro. Ang pagmantala sa pulong sa Dios pinaagi sa pipila ka mga ministro, nga matag usa adunay managlahi nga personalidad ug nahasibo nga mga gasa, magatabang sa pagdan-ag sa pipila ka mga bahin sa wali gikan sa nagkalainlaing mga panglantaw, ug magapulos aron sa pagpalalum sa pagsabot alang sa kabubot- an sa Dios. 494
12.1.6.3.1 Ang labing mahinungdanong sulod sa pagmantala sa pulong Diha sa kinauyokan sa pagpangmantala sa pulong mao ang maayong balita ni Jesu-Cristo, ang maayong mga balita. Kini nagasugilon sa kinabuhi ni Jesus ug sakripisyo, mahitungod sa Iyang pagkabanhaw ug pagbalik, maingon man sa kahingpitan sa plano sa kaluwasan. Bisan pa niana, ang paghimaya sa Dios ug ang pagdayeg sa Iyang mga buhat sa tibuok kapanahonan naglangkob usab sa sulod sa wali. Dugang pa niini, ang wali magahatag og pahimatngon alang sa usa ka kinabuhi nga nahisubay sa kabubot- an sa Dios. Kini inayudahan usab sa mga talaan sa mga kasinatian sa pagtoo. Ang dugang nga mga elemento sa wali naglakip sa pagdayeg sa grasya sa Dios ug sa dakung nabuhat ni Jesu-Cristo sa pagpasig-uli. Dugang pa niini, ang wali magahangyo sa mga magtotoo sa pagpasig-uli. Kining tanan magaandam sa dalan alang sa pagdawat sa mga sacramento. 12.1.6.3.2 Ang katuyoan sa pagmantala sa pulong Ang "pagsangyaw ni Jesu-Cristo" nagtawag sa mga nagpatalinghug sa pagkamasinugtanon sa pagtoo (Mga Taga Roma 16: 25, 26). Ang unang tumong sa wali mao ang pagpukaw ug pagtipig sa pagtoo nga gidahum nga makaplagan ni Jesus sa Iyang pagbalik. Ang pagpangmantala sa Apostoliko sa pulong kanunay nga gitumong padulong ngadto sa pag-andam sa kongregasyon sa pag-anhi ni Jesus (2 Mga Taga Corinto 11: 2). Ang pagtoo sa haduol nga pagbalik sa Ginoo adunay epekto sa gawi sa magtotoo sa adlaw-adlaw nga kinabuhi. Sumala sa Mga Taga Galacia 5: 22-23, ang kalihokan sa Espiritu Santo mao ang pagpasanay sa "mga bunga" sa gugma, kalipay, kalinaw, pailub, pagkamapaungaron, pagkamatinumanon, kaaghop, ug pagpugong sa kaugalingon. 495
Ang gimantala nga pulong magapahat og kalipay ug pagsalig, magapatubo sa kahibalo, ug magalig-on sa pagsalig sa Dios. Pinaagi sa pulong sa Dios, ang mga tigpatalinghug, ginadalhan, ingon sa kaniadto, sa salamin diin sila makaila sa ilang kaugalingon ug mahibalo kon unsay kinahanglanon aron sa pagtubo diha sa kinaiya ni Cristo (Santiago 1: 22-24). Kini usab nagapasabot usab sa pagdawat diha sa pagtoo sa pagpasig-uli sa Dios nga gipaepekto ni Cristo, ug ang pagpatawag sa pakamatinguhaon sa pagpasig-uli sa tanang katawhan isip usa ka pagsangputan. 12.1.6.3.3 Mga ang-ang sulod sa pagmantala sa pulong Ang pulong sa Dios hingpit, putli, ug dili masayop, ug gani kini gimantala sa dili hingpit nga mga tawo. Tungod niini ang wali mahimong adunay dili hingpit nga mga elemento. Bisan pa niana, ang Dios, nga magapatalinghug sa mainitong pangamuyo sa magwawali ug sa nagpatalinghug, magabutang sa Iyang gahum nganha sa nakulangan nga tawhonong mga pulong sa wali. Busa adunay duha ka mga ang-ang. Ang usa mao ang tawhonong ang- ang: usa ka tawo mosulti, ug laing mga tawo ang magpatalinghug. Ibabaw niini nga ang-ang, ang managsamang mga sayop sa pinulongan ug mga sayop sa sulod sa bahin sa magsusulti, maingon man sa walay pagkadili pagsinabtanay diha sa bahin sa mga nagpatalinghug, dili mapasagdan. Ang laing ang-ang mao ang balaan: ang Espiritu Santo magasulti pinaagi sa may kagahum sa sugo nga alagad sa Dios ngadto sa mga kalag sa mga tigpatalinghug ug magalig-on o magapukaw sa pagtoo sa sulod nila. Busa, ang pagka dili hingpit sa mga pulong ug mga pagkasulti nga gipahayag dili makapugong sa Dios sa pagpuno kanila og gahum. Apan ang mga tigpatalinghug kinahanglan usab nga magatuman sa pipila ka unang mga gikinahanglan aron dili nila makita ang wali ingon nga gikasulti lamang og usa ka tawo. Ang pasikaranang gikinahanglan alang niini mao ang pagtoo. Kini 496
nagpasabut nga, diha sa matinohoong pagsalig, ang mga tigpatalinghug kinahanglang magaabli sa ilang mga kaugalingon ngadto sa pulong sa wali, modawat niini, ug andam sa pagbuhat niini sa ilang mga kinabuhi. Dayon ang pulong sa wali mapakadasig usab sa paghinulsol diha sa mga tigpatalinghug. Busa ang mga sala nga iyang nabuhat mailhan, ug ang pagbasol ug paghinulsol, ug ang pangandoy alang sa grasya mapukaw. Sa dili pa ang wali, ang mga tigpatalinghug kinahanglang magaampo alang sa Ginoo nga unta mohatag og kusog ug kalinaw pinaagi sa pulong. Ang Ginoo manimati ug mohatag sa mainitong mga pag-ampo sa usa ka kongregasyon nga nangandoy sa Iyang pulong. Ang wali pagasundan sa kasaulogan sa Balaang Panag- ambit, nga alang niini ang pulong sa Dios nag-andam sa dalan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pagbulot-an sa Dios gimantala diha sa mga balaang serbisyo. Kining pagmantala sa pulong nailhan ingon nga "wali". (12.1.6) Si Jesus nagtudlo didto sa templo sa Jerusalem, sa mga sinagoga, ug sa ubang mga dapit. Usa ka pananglitan sa pagmantala ni Jesus sa pulong mao ang Wali ibabaw sa Bungtod. (12.1.6.2) Ang unang Cristohanong wali gidala ni Apostol Pedro sa Pentecostes. (12.1.6.2) Ang pagmantala sa pulong gihatagan og dakung kahulogan diha sa balaang serbisyo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Kini gipasukad sa teksto sa Biblia. Ang paghatag og kahulogan niini sa walay bayad nga pagpakigpulong nagalangkob sa 497
kinauyokan sa wali. Kini gipukaw pinaagi sa Espiritu Santo. (12.1.6.3) Ang sentro nga elemento sa pagmantala sa pulong mao ang maayong balita, nga nagahisgot sa kinabuhi ni Jesus ug sakripisyo, maingon man sa Iyang pagkabanhaw ug pagbalik. Labaw pa niana kini nagatanyag og pahimatingon alang sa kinabuhi nga nahisubay sa kabubot-on sa Dios. (12.1.6.3.1) Ang Apostoliko nga pagpangmatala sa pulong kanunay nga nagapamatuod sa paningkamot sa pag-andam sa kongregasyon sa pagbalik ni Jesu-Cristo. (12.1.6.3.2) Ang gimantala nga pulong nagalig-on sa pagtoo ug pagsalig sa Dios, nagapaambit sa kalipay ug pagsalig, mopatubo sa kahibalo. (12.1.6.3.2) Ang pulong sa Dios hingpit, maputli, ug dili masayop. Bisan pa niani kini ginamantala ug nadungog sa dili hingpit nga mga tawo. Kini dili makapugong sa Dios gikan sa pagpuno sa wali sa Iyang gahum. (12.1.6.3.3) 12.1.7 Ang Pag-ampo sa Ginoo Ang Pag-amp sa Ginoo maoy usa ka bililhong gikabilin nga gihatag ni Jesus niadtong kinsa mitoo Kaniya. Uban niini ang Anak sa Dios mihatag og panag-ingnan kon unsaon nato sa pag-ampo sa Amahan nga anaa sa langit. Kining pag-ampo sa Anak sa Dios gikahatag sa usa ka hubad nga nagabaton og lima ka mga pangamuyo (Lucas 11: 2- 4) ug diha sa labi pa ka detalyedong hubad nga nagbaton ug pito ka mga pangamuyo (Mateo 6: 9-13). 498
12.1.7.1 Ang Pag-ampo sa Ginoo diha sa balaang serbisyo Diha sa liturhiya sa balaang serbisyo, ang teksto gikan sa maayong balita ni Mateo diha sa New King James version sa Biblia maoy gigamit: "Amahan namo nga anaa sa langit, pagabalaanon ang Imong ngalan. Moabut kanamo ang Imong gingharian. Matuman ang Imong pagbuot dinhi sa yuta maingon sa langit. Ang kalan-on namo sa matag-adlaw ihatag kanamo karong adlawa. Ug pasayloa kami sa among mga sala, maingon nga kami nakapasaylo sa mga nakasala kanamo. Ug dili Mo kami itugyan sa panulay, hinonoa luwasa kami gikan sa usang dautan. Kay Imo man ang gingharian ang gahum ug ang himaya hangtud sa kahangturan. Amen." Ang Pag-ampo sa Ginoo nagasakop og usa ka lig-on nga dapit sa atong liturhiya. Kini mao lamang ang pag-ampo nga dungan nga dalhon sa mga magtotoo ngadto sa Dios subay sa usa ka pinahiluna nga pagkapulong. Kini usab usa ka pag-ampo sa paghinulsol, nga igasulti sa dili pa ang kapasayloan sa mga sala, nga diin ang mga matinumanon mosugid atubangan sa Dios nga sila nakasala. 499
12.1.7.2 Ang pito ka pangamuyo Ang pagsampit diha sa pag-ampo ngadto Dios gisundan sa tulo ka mga pangamuyo nga naghatag og kasayuran Kaniya: Imong ngalan, Imong gingharian, ug Imong pagbuot. Kini ginasundan sa upat ka pangamuyo nga, sa samang panahon, mahimo usab nga mga pangalyupo: ang kalan-aon namo sa matag-adlaw, among mga sala, tultoli kami, luwasa kami. Ang pag-ampo nagatapus pinaagi sa pagdayeg sa pagkahalangdon sa Dios. 12.1.7.2.1 "Amahan namo nga anaa sa langit" Ang dagway sa pakigsulti "Amahan namo" nagpaila niining pag- ampo ingon usa ka katilingbanong pag-ampo diin kadtong si kinsa nagaampo nagpanghimatuod isip mga anak sa Dios. Niini nga pagpakig-ambitay, si Jesu-Cristo mao ang "panganay taliwala sa daghang mga kaigsoonan" (Mga Taga Roma 8: 29). Sa diha nga Siya mag-ampo, Siya nagtawag sa Dios ingon nga Amahan (Lucas 22: 42; 23: 46, Juan 11: 41; 17: 1). Ang kalabutan ni Jesus ug sa Iyang langtinong Amahan walay sama. Tungod kay si Cristo nagtudlo man sa mga tawo sa pag-ampo ngadto sa Dios ingong nga "Amahan nga anaa sa langit" Siya milangkob kanila diha sa Iyang kalabutan sa Amahan. Sa diha nga ang mga tawo motawag sa Dios ingon nga ilang "Amahan", kini nagpaila sa pagkamatuod nga ang Dios nagbuhat kanila, nga Siya mao ang ilang Ginoo, ug nga Siya nagasangkap alang kanila. Ang Dios mao ang tinubdan ug tig- amuma nianang Iyang gibuhat. Diha sa gugma ug pagsalig, ug sa walay kahadlok, ang mga tawo makasampit Kaniya nga "Amahan". Ang mga pulong "anaa sa langit" naghatag og gibug-aton nga gituboy ang Dios labaw sa tanang nagalungtad yuta. Siya - Dios, ang Amahan - labing daku ug hataas kay sa tanang butang, ug gani, diha sa Iyang pagka-anaa sa tanang dapit, Siya haduol kanatong mga tawo. (Salmo 139; Mga Buhat 17: 27). 500
12.1.7.2.2 "Pagabalaanon ang Imong ngalan" Ang tulo ka persona nga Dios balaan. Ang mga magtotoo magapakigsulti kaniya nga may lalum nga pagtahud. Pinaagi sa paghatag sa tanang pagpasidungog ngadto sa Dios, pinaagi sa pagdayeg ug paghugyaw Kaniya, ug pinaagi sa pagpaningkamot sa paggawi sa ilang mga kaugalingon sumala sa Iyang pagbulot- an, sila naka-amot sa pagbalaan sa Iyang ngalan. Ang Pag-ampo sa Ginoo nagapahinumdom kanato sa Ikaduhang Kasugoan (tan- awa sa 5.3.3), ug makapahimo kanatong magauban sa pagbalaan sa ngalan sa Dios pinaagi sa mga pulong, samtang nagayukbo sa pagkamapaubosanon ug sa pagkahadlok sa Dios atubangan sa pagkahalangdon sa Usa nga walay katapusan. Diha sa bag-ong pakigsaad, ang Dios nagapadayag sa Iyang ngalan diha sa Iyang Anak, nga si Jesu-Cristo. Kining maong ngalan kinahanglan nga matipigan nga balaan. Kini mao ang ngalan "diin kita maluwas" (Mga Buhat 4: 10, 12; cf. Mga Taga Filipos 2: 9-11). 12.1.7.2.3 "Moabot kanamo ang Imong gingharian" Ang gingharian sa Dios mibanagbanag na diha ni Cristo ug anaa diha sa Iyang simbahan. Ang "Moabot kanamo ang Imong gingharian" nagpasabut nga ang Ginoo mamahimo unyang labi ug labi pang makit-an sa kongregasyon. Labaw pa niana, kining mga pulonga nagpahibalo sa pagpadayag sa umalabut nga gingharian sa Dios, nga magasugod unya sa kasalan sa Cordero (Pinadayag 19: 6-7). Niining bahina, ang pangamuyo nga ang gingharian sa Dios unta moabut na nagahatag og kasyuran una ug labaw sa tanan ngadto sa pagbalik ni Cristo sa pagkuha sa Iyang pangasaw-onon. Bisan pa niana, kining pangamuyo hataas pa unyag maabot ngadto sa umalabot: tapus sa kasal sa Cordero didto sa langit, ang Anak sa Dios magatukod sa Iyang gingharian sa kalinaw ibabaw sa yuta, diin ang maayong balita igawali ngadto sa tanang 501
mga tawo. Ang gingharian sa Dios mopadayag diha sa hingpit nga himaya ug molungtad sa kahangturan sa takna nga ang Dios makabuhat na sa usa ka bag-ong langit ug sa usa ka bag-ong yuta tapus sa Katapusang Paghukom. 12.1.7.2.4 "Matuman ang Imong pagbuot dinhi sa yuta maingon sa langit" Ang Dios omnipotente. Ang Iyang pagbulot-an nagabarug ibabaw as tanang mga butang. Didto sa langit, ang ginsakopan diin ang Dios nagadumala, sa Iyang pagbuot magahari nga labing gamhanan. Ang Dios nagatinguha sa pagluwas sa nahulog nga mga katawhan gikan sa mga sangputanan sa kasal-anan ug sa paghatag kanila og kaluwasan (1 Timoteo 2: 4). Aron mahimo kining posible, Iyang gipadala ang Iyang Anak. Si Jesu-Cristo mianhi ug misakripisyo sa Iyang kaugalingon, diin ang kabubot- on sa Amahan gipadayag (Mga Hebreohanon 10: 9-10). Ang pangandoy nga ang Dios magadumala usab unta sa tanang mga butang ibabaw sa yuta sumala sa Iyang pagbulot-an gipahayag sa pangamuyo: "Matuman ang Imong pagbuot." Tungod sa ilang pagkamakasasala ug sa gahum ni Satanas - nga bisan tuod nabungkag, sa gihapon nagalihok - ang mga tawo dili makahimo sa pagkinabuhi niining maong sukdanan. Bisan pa niana, kining pangamuyo sa mga magtotoo nagpasabut usab sa tinguha nga, karon pa lang daan sa ilang yutan-ong mga kinabuhi, sila molampus unta sa pagbuhat sumala sa kabubot-on sa Dios. Kini nga pangamuyo sa Pag-ampo sa Ginoo nagadala og dugang pa sa pagpahayag nga ang Dios sa dili madugay mohingpit na sa Iyang bulohaton sa katubsanan. 12.1.7.2.5 "Ang kalan-on namo sa matag-adlaw ihatag kanamo karong adlawa" Diha sa labing halapad nga kaisipan, kining maong pangamuyo gitumong sa pagtipig sa kabuhatan. Kining mga pulonga 502
nagpahayag usab sa paghangyo nga unta ang Ginoo mohatag og pagkaon, panapot, puloy-anan, ug sa tanan pa nga mga butang nga gikinahanglan sa mga tawo alang sa yutan-ong kinabuhi. Ang mapasumbingayon nga kahulogan sa pangamuyo mao nga alang sa pulong Dios ingon nga "pagkaon" as atong walay kamatayon nga mga kalag (Jeremias 15: 16). Ang lain pang kahulogan luyo niini nga pangamuyo nagahatag og kasayuran ngadto sa tinapay sa kinabuhi - nga mao ang Balaang Panag-ambit - sumala sa mga pulong ni Jesus: "Ako mao ang buhing tinapay nga nanaug gikan sa langit. Bisan kinsa nga mokaon niining maong tinapay, siya mabuhi sa dayon; ug ang tinapay nga Akong igahatag alang sa kinabuhi sa kalibutan mao ang Akong unod" (Juan 6: 48-51). Ang Dios nagapaniguro nga kining maong tinapay kanunayng inandam nga bag-o alang kanato. 12.1.7.2.6 "Ug pasayloa kami sa among mga sala, maingon nga kami nakapasaylo sa mga nakasala kanamo" Ang tanang katawhan nabug-atan sa ilang mga kaugalingon sa kasaypanan ingon sa gisangputan sa ilang mga sala. Uban sa pangamuyo: "Ug pasayloa kami sa among mga sala", ang matinumanon nagsugid nga sila mga makasasala atubangan sa Dios ug nangayo Kaniya alang sa grasya. Dinhi nahimong mas tin-aw nga ang Pag-ampo sa Ginoo naglangkob usab sa bahin sa paghinulsol. Ang mga magtotoo makadawat sa grasya sa kapasayloan sa mga sala, ug ang ilang kalapasan mapapas, ibabaw sa kapasikaran sa sakripisyo ni Cristo, tungod kay "diha Kaniya kita may katubasan pinaagi sa Iyang dugo, sa kapasayloan sa mga sala. Sumala sa kadagaya sa Iyang grasya" (Mga Taga Efeso 1: 7). Ang Anak sa Dios nagbugkos sa katumanan niining maong pangamuyo sa katumbas nga kita una nga mopasaylo niadtong mga nakahimo kanato og sayop o mga utangan kanato. Ang importansya nga gidugtong ni Jesus niini nga katumbas alang sa pagbaton og kapasayloan tataw usab gikan sa kamatuoran nga 503
Iyang gisubli ug kini gipamatud-an sa pagsunod sa Pag-ampo sa Ginoo (Mateo 6: 14-15). 12.1.7.2.7 "Ug dili Mo kami itugyan sa panulay" Uban sa pangamuyo nga dili kami itugyan sa panulay, ang mga magtotoo mangaliya sa Dios sa pagtabang kanila sa pagsalikway sa sala uban sa bug-os nilang kusog. Dugang pa niini, sila nagahangyo nga unta ang mga pagsulay sa pagtoo dili malisod kaayo ug unta nga sila mapanalipdan gikan sa daghang mga pagtintal ni Satanas. Bisan pa niana, ang Dios motugot sa mga pagtintal diha sa dagway sa mga pagsulay aron sa paghatag sa mga magtotoo og kahigayonan sa pagpamatuod sa ilang mga kaugalingon diha sa pagtoo. Ang pananglitan niini mao ang malisod nga pagsulay ni Abraham sa diha nga siya gisuginlan sa paghalad sa Iyang anak (Genesis 22: 1-18). Ang Dios nagtan-aw sa atong pagkamatinumanon ngadto Kaniya aron nga kini dili mabungkag: "Ang Dios kasaligan, ug dili Niya itugot kamo nga pagapanulayon sa labaw sa inyong kaarangan, apan uban sa pagpanulay Siya magatagana usab ug lutsanan sa paglikay, aron kamo makahimo sa pag-antus niini" (1 Mga Taga Corinto 10: 13). Si Apostol Santiago nagsulat sigon sa mosunod mahitungod sa pagtintal sa pagpakasala: "Ayaw ipaingon ni bisan kinsa sa diha nga siya pagatintalon, 'Ako gitintal sa Dios'; kay ang Dios dili arang magtintal og dautan, ug walay bisan kinsa nga Iyang pagatintalon. Hinonoa ang matag-usa ka tawo matintal sa diha nga madaldal ug mahaylo siya sa Iyang kaugalingong pagpangibog, Ug ang pagpangibog, sa makapanamkon na, magapahimugsog sala; ug ang sala, inig kagulang na, manganak og kamatayon" (Santiago 1: 13-15). Kini nagapalig-on sa kasigurohan nga ang atong langitnong Amahan - nga si kinsa pinaagi sa Espiritu Santo magaaghat kanato sa matag-maayong buhat ug magahatag kanato og kalig-on sa pagbuntog sa atong mga kakulangon pinaagi sa lawas ug dugo ni Jesus - dili motintal 504
kanato sa pagpakasala, apan magasulay kanato sa pagpamatuod sa atong pagtoo. 12.1.7.2.8 "Hinonoa luwasa kami gikan sa usang dautan" Ang pangamuyo "Hinonoa luwasa kami gikan sa usang dautan" nagapahayag sa pangandoy nga unta ang Dios magaluwas kanato gikan sa mga kasakitan nga magahatud kanato ngadto sa sala. Dugang pa niini, ang dautan nga atong gipangayo sa Dios nga kita maluwas gikan niini nagalangkob sa matag butang nga nagasukad gikan ni Satanas. Labaw sa tanan kini mao ang pangamuyo alang sa katapusan nga pagpahigawas gikan sa usa usang dautan sa kaugalingon niini. Pinaagi sa Iyang sakripisyo, gihimong posible ni Cristo ang katubsanan. Diha sa Anak sa Dios kita adunay "katubsanan ..., ang kapasayloan sa mga sala" (Mga Taga Colosas 1: 14). Ang katubsanan usa ka nagapadayong proceso, nga sa katapusan magahatud ngadto sa hingpit nga kagawasan gikan sa tanang pagpang-angkon ni Satanas. Nianang panahona lamang nga ang atong katubsanan mamahingpit. 12.1.7.2.9 "Kay Imo man ang gingharian ang gahum ug ang himaya hangtud sa kahangturan"1 Kining maong mga pangamuyo ginasundan sa usa ka pagpahayag sa pagdayeg sa Dios (doxology o liturhikal nga pagkapahiluna), nga diin ang Labing Halangdon pagahatagan og pasidungog ug himaya nga angay Kaniya. Siya, ang Ginoo sa Iyang gingharian, magatabang sa mga magtotoo uban sa Iyang gahum, aron nga Siya mahimong makapaambit sa Iyang himaya hangtud sa kahangturan. Kini mamatuman unya alang sa pangasaw-onon nga kongregasyon diha sa pagbalik ni Cristo: "Inigpadayag na unya ni Cristo nga mao ang atong kinabuhi, nan, kamo usab igapadayag man uban Kaniya sa himaya." (Mga Taga Colosas 3: 4). 505
12.1.7.2.10 "Amen" Ang pulong "Amen", nga nagagikan sa Hebreohanon, gihubad ingon nga: "Hinaut pa unta!" Kini nagatapu sa sa Pag-ampo sa Ginoo, ug sa makausa pa nagapalig-on sa matag pangamuyo ug pamahayag nga gidala na ngadto sa Dios niini nga pag-ampo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Uban sa pag-ampo Ginoo si Jesus mihatag og panag-ingnan kon unsaon sa usa ang pag-ampo ngadto sa Dios. (12.1.7) Kini mao lamang ang pag-ampo nga ang kongregasyon magdungan sa pag-ampo diha sa balaang serbisyo sumala sa usa ka pinahiluna nga pagkapulong, ingon nga gikuha gikan sa Mateo 6: 9-13. Kini giampo nga gidugtong sa kapasayloan sa mga sala ug ang pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. (12.1.7.1) Ang pagsampit sa Dios gisundan sa mga hangyo. Ang pag- ampo magatapus sa pagdayeg sa Dios. (12.1.7.2) Ang mga magtotoo magabalaan sa ngalan sa Dios pinaagi sa paghatag Kaniya sa tanang himaya ug sa pagpaningkamot sa pagkinabuhi sumala sa Iyang pagbulot-an. (12.1.7.2.2) Ang pangamuyo "Moabot kanamo ang Imong gingharian" naghangyo sa Ginoo nga maglabi ug labi pang makita presencia diha sa kongregasyon. Labaw pa niana kini nagahatag og kasayuran sa pagtungha sa umalabot nga gingharian sa Dios, nga magasugod diha sa kasalan sa langit. (12.1.7.2.3) _____________________________ 1 Ang maong doxology wala makita sa tanang mga hubad sa Biblia. 506
Ang mga pulong "Matuman ang Imong pagbuot dinhi sa yuta maingon sa langit" nagdala sa pahayag sa pangamuyo nga ang Dios magagiya unta sa tanang mga butang sumala sa Iyang kabubut-on, bisan sa ibabaw sa yuta. Ang mga magtotoo pinagi niini nagapangamuyo nga sila magmalampuson unta sa pagpamuhat sumala sa kabubut-on sa Dios. (12.1.7.2.4) "Ang kalan-on namo sa matag-adlaw ihatag kanamo karong adlawa." Kining mga pulonga mga hangyo alang sa tanang mga butang nga gikinahanglan sa usa katawhan. Sa usa ka halapad kinaadman, kining maong pangamuyo usa usab ka pangamuyo alang sa pagtipig sa kabuhatan. (12.1.7.2.5) "Pasayloa kami sa among mga sala ..." Pinaagi niini ang mga magtotoo magasugid sa atubangan sa Dios nga sila mga makakasala, ug mangayo sa grasya. "...maingon nga kami nakapasaylo sa mga nakasala kanamo": aron madawat ang kapasayloan kini mahinungdanon sa mga magtotoo sa pagpasaylo niadtong si kinsa nakahimog kasaypanan kanila. (12.1.7.2.6) Ang pagamuyo nga dili itugyan sa panulay nagapamatuod sa tinguha sa mga magtotoo alang sa panabang sa Dios sa pagsalikway sa sala ug nga unta Iyang ipaniguro nga ang mga pagsulay sa pagtoo dili mahimong malisod kaayo. (12.1.7.2.7) Ang mga pulong "luwasa kami gikan sa usang dautan" nagpahayag sa panghinaut sa magtotoo ngadto sa Dios sa pagpahigawas kanila gikan mga kasakit nga mohatud ngadto sa sala - ug sa kaulahiay mohatag kanila sa katapusang kagawasan gikan sa usang dautan. (12.1.7.2.8) Ang kadungganan pagadalhon ngadto sa Labing Halangdon diha sa pagdayeg sa Dios.( 12.1.7.2.9) 507
Sa katapusan sa pag-ampo, ang matag-pangamuyo ug pamahayag ginalig-on uban sa pulong "Amen", nga nagpasabut "Hinaut pa unta!" (12.1.7.2.10) 12.1.8 Kapasayloan sa mga sala diha sa balaang serbisyo Ang kamatuoran nga ang kapasayloan sa mga sala posibli ikapasalamat lamang sa grasya sa Dios. Ang Iyang gugma alag sa makasasala nga katawhan gipakita diha sa pagpakatawo sa Dios diha ni Jesu-Cristo ug sa Iyang kamatayon ibabaw sa krus. Kining hingpit, dayong makatarunanon nga sakripisyo mao ang pasikaranan alang sa kapasayloan sa mga sala. Ang kapasayloan sa mga sala (absolusyon) dili usa ka sacramento kondili mao ang unang gikinahanglan alang sa takus nga pagdawat sa mga sacramento. Kini igapahibalo nga magasunod sa Pag-ampo sa Ginoo, nga dunganan sa pag-ampo sa kongregasyon, uban niining mga pulonga: "Sa sugo sa nagpadala anako, Ang Apostol, akong imantala kaninyo ang mga maayong balita: sa ngalan sa atong Ginoong Jesu-Cristo, ang Anak sa buhi nga Dios, ang inyong mga kasala-anan gipasaylo na. Ang kalinaw sa Usa nga Nabanhaw maga-uban kaninyo. Amen." An kongregasyon magapamatuod sa matinoohong pagdawat niining kapasaylo-an pinaagi sa pag-ingong "Amen". 12.1.8.1 Ang Dios - Mao ang mopasaylo Ang tulo ka persona nga Dios mao ang mopapas sa atong mga kasal-anan. Ang mga tawo dili makahimo niini pinaagi sa ilang kaugalingong gahum (Mateo 16: 26; Lucas 5: 21-24; Mga Taga 508
Roma 4: 8). Bisan tuod ang dayong makatarunganon nga sacrispisyo ni Jesu-Cristo mao ang kapasikaranan sa kapasayloan sa mga sala, Ang Dios sa Iyang pagka-labing gamhanan kanunay nang makapasaylo sa mga sala. Tungod niining katarungan si Jesu-Cristo adunay kagahum sa pagpasaylo sa mga kasala-anan bisan sa wala pa dad-a ang Iyang walay sala nga kinabuhi ingon nga sacripisyo (Mateo 2: 5, 10). 12.1.8.2 Ang pailub sa Dios - ang pagsakripisyo nga pagserbisyo diha sa Daang Tugon Ang Dios nagsugo sa Daang Tugon nga pagsakripisyong pagserbisyo (Levetico 19: 22). Pinaagi sa mga sacripisyo nga ginahalad sa mga sacerdote, ang katawhan nangita sa grasya sa Dios. Bisan pa niana, kining maong mga halad dili makapapas sa bisan unsa nga mga sala. Sila may umalabot lamang nga epekto hangtud sa sacripisyong kamatayon ni Jesus. Hangtud niadtong adlawa, ang makakasala nga mga katawhan sa daang pakigsaad natabunan sa pailub sa Dios (Mga Taga Roma 3: 25-26). Ang mga profeta nagsangyaw nga ang kapasayloan sa mga sala modangat ra unya usa ka adlaw nga makahimog labaw pa kay pagtabon lamang sa mga kasala- anan, kondili sa hingpit magapala gayud kanila (Isaias 1: 18). 12.1.8.3 Ang sakripisyo ni Cristo - pasikaranan alang sa kapasayloan sa mga sala Ang hingpit nga sacrpisyo ni Cristo mipuli sa pagsakripisyong serbisyo sa Daang Tugon. Si Jesu-Cristo nagkinabuhi nga walay sala. Pinaagi sa Iyang sacrpisyo, ang mainandamong pagtugyan sa Iyang kinabuhi (Juan 10: 17-18), Iyang gibungkag ang gahum ni Satanas ug mibuntog sa Yawa ug sa tanang niyang mga buhat, nga mao ang kasala-anan ug kamatayon (2 Mga Taga-Corinto 5: 21). Sukad kaniadto ang kapasayloan sa mga sala - diha sa hunahuna sa pagpala - nahimong posibli (Mga Hebreohanon 10: 509
18), ingon man sa katubsanan gikan sa sala ug kamatayon (Mga Taga Roma 3: 24). 12.1.8.4 Mga unang gikinahanglan alang sa pagbaton ug kapasayloan sa mga sala Aron mabatonan ang kapasayloan sa mga sala ug masakmit gikan sa espirituhanong kamatayon, ang unang gikinahanglanon mao ang pagtoo sa makasasala diha ni Jesu-Cristo ingon nga Manunubos (Juan 8: 24). Agig pagdugang sa pagtoo nga ang kapasayloan sa mga sala gipahibalo ibabaw sa mga tawo pinaagi sa mga Apostoles ni Jesu-Cristo (Juan 20:23), ang nagasunod gikinahanglan usab: • ang mainitong pag-usisa sa kaugalingon aron masayud sa kaugalingong mga kalapasan, ang pag-ila nga ang usa nakasala ug nagkinahanglan sa grasya • ang kasing-kasing nga pangandoy nga mapasig-uli sa Dios, • ang pagsugid sa kaugalingong sala atubangan sa Dios diha sa Pag-ampo a Ginoo, uban sa pangamuyo: "Pasayloa kami sa among mga sala", Ang paghinulsol ug pagbasol uban sa matinund-anong panaad sa kaugalingon nga mobuntog sa mga kasaypanan ug mga kaluyahon, • Ang tinguha nga mapasig-uli sa nakasala sa kaugalingon, • pagdawat sa absolusyon diha sa pagtoo. 12.1.8.5 Paghinulsol ug pagbasol Ang paghinulsol maoy resulta gikan sa pag-ila sa kaugalingong mga kaluyahon o sa dili maayong paggawi. Kini nagalangkob sa pagbasol - ang pagbati sa pag-antus gumikan sa mga kasaypanan nga nahimo sa buhat o sa wala nabuhat - ug ang matinud-anong pagpaningkamot sa pag-usab sa kinaiya ug sa pag-uswag. Kung unsa ka gikinahanglanon ang malig-on nga kaugalingong paghinulsol ingon nga unang gikinahanglan alang sa kapasayloan lagmit nga mag-agad sa kasayuran nga ang usa makakasala ug 510
nagbasol sa nahimong mga sala. Agig pagdugang, adunay dakung kalainan tali sa nasayran ug sa wala masayri nga kasala-anan. Maingon man sa panglantaw sa pagbasol nga inubanan sa paghinulsol, dili ang tawo, kondili ang Dios lamang, maoy si kinsa ang mahibalo sa gikinahanglan nga sukdanan. Kon ang pagbasol tinud-anay ug halalum nga mabati, ug kon ang pagkamainandamon sa pagbasol mopahayag sa kaugalingon niini diha sa pagkamainandamon sa sa pag-usab sa kaugalingong kinaiya ug paggawi, ang magtotoo mahimong tinud-anay nga makalaum sa grasya sa Dios. Mahitungod sa mabug-at nga mga hitabo, diin ang usa dili gayud makakaplag ug kalinaw sa sulod bisan pa man sa matinoohong pagdawat sa absolusyon, ang lain pang paagi sa pagsugid anaa kanunay. (tan-awa sa 12.4.4). Ang matinud-anong pagbasol ug ang pagkamainandamon sa pagpasig-uli sa kaugalingong silingan sakop sa usag usa. Kutob sa mahimo, ang kadaut nga nahimo kinahanglan nga mabakwi. (Numeros 5: 6-7; Lucas 19: 8). 12.1.8.6 Sala nga dili mapasaylo Adunay sala nga dili mapasaylo: pagpasipala batok sa Espiritu Santo. Mahitungod niini ang Anak sa Dios miingon: "Apan bisan kinsa nga magapasipala batok sa Espiritu Santo dili gayud pagapasayloon, hinonoa pakasad-on siya sa sala nga dayon" (Marcos 3: 29). Kadtong si kina may kasayuran ug motuyo nga mopasangil sa Espiritu Santo daw usa ka yawan-on o mapahisalaagon nga kusog tungod mabinatukon ug nagkaminus tuyo mga sad-an sa pagpasipala batok sa Espiritu Santo. 12.1.8.7 Pagpangmantala ug kagahum Ang kapasayloan sa mga sala kinahanglan nga ikamantala. Si Jesus mibungat sa kapasayloan sa mga sala ibabaw sa usa ka tawo. (Lucas 7: 48 ug ang nagsunod). 511
Ang kapasayloan sa mga sala mahitabo pinaagi sa absolusyon, nga maoy igamantala diha sa ngalan ni Jesu-Cristo pinaagi sa may kagahum nga mga ministro. Kinatibuk-an kining ginamantala diha sa balaang serbisyo ngadto sa tibuok kongregasyon. Bisan pa niana, kini may epekto lamang niadtong si kinsa modawat niini diha sa pagtoo ug motuman sa sibo nga unang mga gikinahanglan. Ang kagahum sa pagmantala sa kapasayloan sa mga sala diha sa ngalan ni Jesus nasulod diha sa ministeryo sa pagpasig- uli, nga mao ang ministeryo sa Apostol (Juan 20: 23). Ang mga ministeryo sa kaparian magmantala sa absolusyon pinaagi sa kagahum sa sugo sa Apostol ug diha sa ngalan ni Jesus. Kini adunay sama ra nga epekto ingon nga daw mismo ang Apostol ang unay nga naghimo niini . 12.1.8.8 Mga epekto sa kapasayloan sa mga sala Ang absolusyon kinahanglan nga igasangyaw sa kagahum ug diha sa ngalan ni Jesus, sa diha nga dawaton sa pagtoo, magapapas sa sala (1 Juan 2: 12) ug makapahunong sa utang nga anaa atubangan sa Dios (Mateo 6: 12). Bisan pa niana, ang materyal, moral, ug kitugotan nga mga sangputanan ug mga responsibilidad nga miabut gikan sa masal-anong gawi magpabilin nga dili maapektahan sa kapasayloan sa mga sala. Ang mga magtotoo nga kinsang mga sala gipasaylo na gihatagan usab ug kalinaw ni Jesu-Cristo uban sa mga pulong: "Ang kalinaw sa Usa nga Nabanhaw maga-uban kaninyo!" Sa diha nga ang kalinaw mosulod na, ang tanang kahadlok sa mga sangputanan sa sala uban sa pagtahud sa Dios dili na mopadayon. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pasikaranan alang sa kapasayloan sa mga sala mao ang hingpit, dayong makatarunganon nga sacrpisyo ni Jesu-Cristo. (12.1.8) 512
Ang kapasayloan sa mga sala dili usa ka sacramento, kondili mao ang unang gikinahanglan alang sa takus nga pagdawat sa mga sacramento. (12.1.8) Ang tulo ka persona nga Dios mao ang magahugas sa mga kasala-anan. Ang mga tawo dili arang makahimo niini. (12.1.8.1) Ang pagsakripisyong pagserbisyo sa Daang Tugon dili makahimo sa pagpapas sa mga sala, apan kini adunay umalabot nga epekto hangtud sa sakripisyong kamatayon ni Cristo. Sukad sa sakripisyo ni Cristo, ang kapasayloan sa mga sala - diha sa kaisipan sa bug-os nga pagpapas sa sala ug katubsanan gikan sa kamatayon - nahimong posibli. (12.1.8.2; 12.1.8.3) Ang unang gikinahanglan sa pagdawat sa kapasayloan sa mga sala mao ang pagtoo diha ni Jesu-Cristo ingon nga Manunubos. Ang pag-ila ug pagsugid sa kaugalingong sala, maingon man sa paghinulsol, pagbasol, ug ang pagkamainandamon sa pagpasig-uli mga gikinahanglanon usab. (12.1.8.4) Ang pag-ila sa kaugalingong pagkamakasasala mao ang unang gikinahanglan alang sa paghinulsol. Kini naglakip sa pagbasol ug sa paningkamot sa pag-uswag ug sa pag-usab sa kaugalingong kinaiya. Kon ang ilang pagbasol ug pagkamainandamon sa paghinulsol matuod man gayud, ang mga magtotoo mahimong makalaum sa grasya sa Dios. (12.1.8.5) Ang sala sa pagpasipala batok sa Espiritu Santo dili mapasayo. (12.1.8.6) 513
An kapasayloan sa mga sala kinahanglan nga igamantala. Kini mahitabo pinaagi sa absolusyon diha sa ngalan ni Jesu-Cristo ug may epekto kini niadtong tanan nga modawat niini diha sa pagtoo. Ang kagahum sa pagsangyaw sa absolusyon nagabuy- od diha sa ministeryo sa pagpasig-uli, nga mao ang ministeryo sa Apostol (12.1.8.7) Ang mga kasal-anan niadtong si kinsa modawat sa absulosyon diha sa pagtoo mapala, ug ang ilang pagkasad-an atubangan sa Dios mabakwi. Ang kalinaw ni Jesu-Cristo ikapaniguro ngadto kanila. (12.1.8.8) 12.1.9 Paghatag sa mga sacramento diha sa balaang serbisyo Ang pagpangalagad sa mga sacramento mao ang sentrong kalihokan diha sa balaang serbisyo. Ang pagpaambit sa mga sacramento magatugot sa mga mgtotoo sa pag-ambit diha sa kaluwasan ug katubsanan nga gihimong posibli sa pagpakatawo ni Jesu-Cristo, sa sakripisyong kamatayon, ug sa pagkabanhaw (tan-awa sa 8). Sila mga buhat nga balaan nga gihimo diha sa gahum sa Espiritu Santo. Ang mga buhat nga sacramento sa Balaang Bautismo sa tubig ug sa Balaang Panag-ambit kinahanglang pagabuhaton sa mga Apostoles o sa mga ministro sa kaparian diha sa kagahum sa sugo sa mga Apostoles, samtang ang Balaang Pagsilyo ikapangalagad lamang gayud sa mga Apostoles. Ang Balaang Panag-ambit pagasaulogon sa matag balaang serbisyo nga pagadalhon sa usa ka Apostol o sa usa ka ministro sa kaparian. Sa pinasahi nga mga okasyon (ingon sa mga kasal, mga lubong) ang pagpamulong nga mga balaang serbisyo kinahanglang pagahimoon nga walay pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. 514
Ang pagdawat sa gibalaan nga manipis nga tinapay magasunod sa kapasayloan sa mga sala. Kini ginahimo aron makahimo ang mga tawo sa takus sa pag- ambit sa buhat sa Dios sa kaluwasan nga gipaepekto ni Jesu-Cristo, nga nahimong kaagian pinaagi sa sacramento. Diha sa Balaang Bautismo sa tubig ug sa Balaang Pagsilyo, ang mga nagatambong sa Balaang serbisyo mao ang mga saksi sa mga sacramento nga mga buhat sa kaluwasan ug ang saad sa pagkamatinumanon pagahimoon atubangan sa Dios ug sa kongregasyon niadtong magadawat sa sacramento. Ang tulo ka mga sacramento kaagian usab sa mga kabataan. Sa diha nga mahimo, sila moapil diha sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit diha sa balaang serbisyo uban sa kongregasyon. Sa mga Domingo ug sa Cristohanong balaang mga adlaw, ang Pangulong Apostol ug mga Distritong Apostol o ang mga Apostoles nga ilang gihatagan sa kagahum sa sugo makapangalagad usab niining mga sacramento ngadto sa mingtaliwan tapus sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit uban sa kongregasyon. Sa maong mga okasyon, duha ka ministro ang magadawat sa lawas ug dugo ni Cristo alang sa dapit sa mingtaliwan. Makatulo sa usa ka tuig, ang pinasahi nga mga balaang serbisyo pagahimoon diin ang Pangulong Apsotol, ang Distritong Apostol o ang mga Apostoles nga ilang gihatagan sa kagahum sa sugo magapangalagad sa tanang tulo ka mga sacramento ngadto sa mingtaliwan. Kining maong mga sacramento sa ingon man igapangalagad ngadto sa duha ka mga ministro alang sa dapit mingtaliwan. 12.1.10 Ang panapus nga bendisyon Sa katapusan sa balaang serbisyo, ang panalangin sa tulo ka persona nga Dios ipangalagad niadtong tanang na anaa. Kauban sa hinan-ay nga pag-abli diha Tulo ka persona, ang "panapus 515
nga panalangin" naglangkob sa han-ay nga naglikos sa kalihokan sa balaang serbisyo ug nagpasabut nga ang tanang mga butang nagagikan, ug nagatuyok palibot sa tulo ka persona nga Dios. Kining maong panalangin gipahayag sa kongregasyon uban sa mga pulong nga napatik sa 2 Mga Taga Corinto 13: 13: "Ang grasya sa atong Ginoong Jesu-Cristo, ug ang gugma sa Dios, ug pagpakig-ambit sa Espiritu Santo magauban kaniyong tanan!" 12.1.11 Mga buhat sa panalangin diha sa han-ay sa balaang serbisyo Ingon nga usa ka lagda, ang mga buhat sa panalangin - gawas sa panalangin sa dili pa ang pagpanganak - pagahimoon sa sulod sa balaang serbisyo. Ang konpirmasyon laktod nga masumpay sa mga sacramento sa Balaang Bautismo sa tubig ug sa Balaang Pagsilyo. Kini pagahimoon sa dili pa ang kasaulogan sa Balaang Panag-ambit. Ang tanang lain pang mga buhat sa panalangin mahitabo tapus sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. Ang buhat sa pagsagop sa mga dinapit - kinsa nakadawat na sa tukma nga bautismo sa tubig sa laing simbahan - nganha sa kongregasyon pagasabton ingon nga buhat sa panalangin. Diha niini, ang kada tawo nga gisagop magpanghimatuod sa pagtoo sa Bag-ong Apostoliko, ug sila tugotan sa pagsulod sa kanunay nga pag-apil sa Balaang Panag-ambit. Ang pagsagop pagahimoon sa dili pa ang kasaulogan sa Balaang Panag-ambit ug diha sa ngalan sa tulo ka persona nga Dios. Sa halapad nga pagsabot, ang pagpahinungod sa simbahan o ang ubang tigumanang dapit alang sa kongregasyon paga-isipon usab ingon nga buhat sa panalangin. Kini mahitabo sa dili pa mahitabo ang tiunay nga bahin wali sa unang balaang serbisyo. 516
12.1.12 Mga ordinasyon, mga pagtudlo, mga pagpabalik, mga pagretiro Ang ordinasyon mao ang pagtugyan og gahum sa espirituhanong pagpangalagad. Kini mao, ang walay lain, nga mahimo lamang sa Apostol. Kon hisgutan ang liturhiya, ang usa ka ordinasyon magasunod sa pagpangalagad sa mga sacramento ug mahitabo tapus sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. Human sa mensahe gikan sa Apostol, kadtong paga-ordinahan pangutan-on kong ila bang dawaton ang ministeryo ug andam ba sa pagbansay niini sa pagkamaunongon ngadto sa Dios ug sa doktrina ni Jesus, ug sumala sa Credo sa Bag-ong Apostoliko, diha sa gugma alang sa mga magtotoo, ug sa pagka-masinugtanon ngadto sa mga Apostoles ni Jesus. Sila mosaad niini atubangan sa Dios, nga nagtawag kanila ngadto sa pag-alagad Kaniya, ug atubangan sa kongregasyon, uban sa "oo". Diha sa pagluhod, sila magadawat sa ministeryo pinaagi sa pagpandong sa mga kamot ug pag-ampo sa Apostol. Ang pagtudlo sa pagka rector sa usa ka kongregasyon o distrito - nga mao, ingon nga usa ka lagda, pagahimoon usab sa Apostol - sa ingon man usab mahitabo diha sa kasigurohan sa balaang panalangin. Kini kinahanglang dili ipakasama sa usa ka ordinasyon. Kon ang usa ka ministro mobalhin gula sa dapit sa pagpamuhat diin ang iyang kagahum sa sugo nga ministeryo ikapahamtang, ang pagpabalik sa katungdanan gikinahanglan aron siya makapadayon sa paghimo sa iyang ministeryo sa bag- ong dapit. Kining pagpabalik sa katungdanan ikahatag pinaagi sa Apostol o pinaagi sa usa ka ministro nga iyang gihatagan sa kagahum. Ingon nga lagda, ang nagalihok nga pagbansay sa ministeryo matapus diha sa pagretiro. Sa kadaghanan kini pagahimoon sa Apostol diha sa balaang serbisyo. Ang Apostol magpasalamat sa ministro alang sa tanan nga nangahimo diha 517
sa espiritu sa gugma ni Cristo, ug magahaw-as kaniya sa iyang nagalihok nga pagbansay sa ministeryo. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga sacramanto sa Balaang Bautismo sa tubig ug Balaang Panag-ambit ikapangalagad pinaagi sa mga Apostoles o sa mga ministro sa kaparian diha sa kagahum sa sugo sa mga Apostoles. Ang Balaang Pagsilyo ikapangalagad lamang pinaagi sa mga Apostoles. Ang tanang tulo ka mga sacramento kaagian usab ngadto sa mga kabataan. (12.1.9) Ang Balaang Panag-ambit sa kadaghanan pagasaulogon sa matag balaang serbisyo. Sa pipila ka mga okasyon (ingon sa mga paglubong) himoon usab ang balaang mga serbisyo nga walay pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. (12.1.9) Sa katapusan sa balaang serbisyo, ang panalangin sa tulo ka persona nga Dios ipangalagad sa tanang na anaa sa serbisyo uban sa mga pulong nga gikuha gikan sa 2 Mga Taga Corinto 13: 13. (12.1.10) Ang mga ordinasyon, mga pagtudlo, ug mga pagretiro diha sa balaang serbisyo mahitabo nga magasunod sa pagpangalagad sa mga sacramento. (12.1.12). 12.1.13 Mga Balaang Serbisyo alang sa mingtaliwan Ang balaang serbisyo alang sa nangamatay mahitabo makatulo sa usa ka tuig, tagsa-tagsa diha sa unang Domingo sa Marso, Hulyo ug Nobyembre. Uban niini diha sa kaisipan, ang mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko magaampo usab nga ang mga kalag nga kinsa nangamatay diha sa kahimtang nga wala matubos makakaplag unta og kaluwasan diha ni Cristo. 518
Ang pagbulot-an sa Dios nga motubos nagalibot diha sa tanang mga tawo. Si Jesu-Cristo mao ang Ginoo sa nangamatay ug sa mga buhi (Mga Taga Roma 14: 9). Diha nang daan sa kongregasyon sa Corinto, ang mga buhi gipangbautismohan alang sa dapit sa nangamatay (1 Mga Taga Corinto 15: 29). Kining maong buhat gipadayon sa balaang mga serbisyo alang sa mingtaliwan nga dumalaon sa Pangulong Apostol ug sa mga Distritong Apostol: diha kanila, duha ka mga ministro ang modawat sa Balaang Bautismo sa tubig, Balaang Pagsilyo ug Balaang Panag-ambit alang sa dapit sa nangamatay. Ang mga sacramento pagahimoon sa samang paagi ingon sa naandan. Sa ubang mga kongregasyon, ang mingtaliwan ginahinumduman diha sa pinasahi nga pag-ampo tapus sa pagsaulog sa Balaang Panag- ambit. Ang balaang mga serbisyo alang sa mingtaliwan adunay imponante nga dapit diha sa kalendaryo sa Bag-ong Apostoliko. Sa nag-una nga Domingo, ang kongregasyon magaandam sa ilang kaugalingon alang niini diha sa pinasahi nga balaang serbisyo. Ang kalooy ug simpatiya kinahanglang makatandog sa ilang mga kasingkasing aron sa pagpangamuyo niadtong nangamatay diha sa wala matubos nga kahimtang. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Makatulo sa kada tuig adunay balaang serbisyo alang sa mingtaliwan. (12.1.13) Ang mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko magaampo nga ang wala matubos nga mga kalag sa mingtaliwan makakaplag unta sa kaluwasan diha ni Cristo. (12.1.13) 519
12.1.14 Musika diha sa balaang serbisyo Ang katuyoan sa musika diha sa balaang serbisyo mao ang pagdayeg ug pagpasidungog sa Dios (Salmo 150). Diha sa balaang serbisyo, ang mabuhat sa musika mao ang kanunayng mangalagad, kini makapangalagad og pilo-pilo nga mga bulohaton: kini halalum nga makapatandog sa kalag, magaandam sa kongregasyon alang sa pagmantala sa pulong, ug magaguhit sa pulong sa Dios. Ang pag-awit - sa kongregasyon man kini o sa mag-aawit - ang nagaduyog nga musika magpahayag ug magpaambit sa kadasig, kalig-on, ug pagsalig. Sa mga panahon sa kasubo ug kalisdanan, ang musika makahatag og kahupay. Dili labing iwit sa tanan, ang musika magapatubo og kaisipan sa pagpakig-ambitay diha sa mga tigpaminaw ug ingon man sa mga musikero. Aron sa pagkab-ot ngadto sa tanang mga nagatambong diha sa balaang serbisyo, ang kasayuran sa musika sa Simbahan nagalibot sa daghang mga categoriya, mga estilo, ug mga ang- ang sa kalisdanan. Ang Simbahan, sa tibuok kalibutan nga kalihokan niini, naningkamot sa pagtipig ug pagpadayon sa mga tradisyon sa musika sa nagkalainlaing mga kultura diha sa balaang serbisyo ug sa ubang mga kalihokan sa Simbahan. Ang musika ug ang mahilumong pagsimba sa dili pa ang balaang serbisyo makatabang niadtong manambong sa pagtigum sa ilang mga hunahuna ug magaandam paingon sa pagpangmantala sa pulong. Sa sinugdanan sa balaang serbisyo, ang kongregasyon magaawit sa alawiton sa pagdayegg. Pinaagi niini ang tanang mga nagatambong madasigon gayud nga nalakip diha sa kasinatian sa balaang serbisyo. Sa dili pa ang pagsaulog sa Balaang Panag-ambit, ang kongregasyon makapamatuod sa ilang mga pagbati sa paghinulsol diha sa tukma nga alawiton. Ang pagkanta sa alawiton sa pagdayeg sa takna sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit makahatag og kahigayonan sa pagpahayag sa ilang mga pagbati sa gugma ug pasalamat ngadto kang Jesu- Cristo agig tubag sa pagdawat sa sacramento. 520
Mosunod sa panapus nga panalangin, ang balaang serbisyo pagatapuson sa "tulo ka pilo nga Amen" nga awiton sa kongregasyon. Ingon nga lagda, usa ka alawiton sa pagdayeg ang paga-awiton dayon sa kongregasyon o sa mga mag-aawit o usa ka inandam nga pasundayag sa musika paghimoon. Niini nga paagi, ang kasinatian sa balaang serbisyo mapalaluman: "Ang pulong ni Cristo papuy-a nga madagayaon gayud diha kaninyo, sa magatudloay ug magatinambagay kamo ang usa sa usa sa tanang kaalam, ug sa magaawit kamog mga salmo, ug mga alawiton ug mga awit nga espirituhanon uban ang pagkamapasalamaton diha sa inyong mga kasingkasing ngadto sa Dios" (Mga Taga Colosas 3: 16). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang musika sa balaang serbisyo adunay mabuhat sa pagdayeg ug paghimaya sa Dios. Kini adunay usa ka bulohaton sa pag- alagad. (12.1.14) 12.2 Mga buhat sa panalangin Diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko, ang pinasahi nga mga panalangin ginapangalagad alang sa mosunod nga mga panghitabo diha sa kinabuhi sa mga magtotoo: sa compermasyon, minyo-onon, mga kasal, ug mga kasaulogan sa kasal. Kining mga buhat sa panalangin, isip usa ka sulondon, pagabuhaton sa panahon sa balaang serbisyo. Ang panalangin sa dili pa ang pagpanganak igapangalagad gawas na sa balaang serbisyo. Sa panahon sa pagpangalagad sa panalangin, ang Dios magatagad ngadto sa matinud-anong nangandoy mga kalag ug pinaagi niini magapahayag sa Iyang kaluoy ngadto kanila. Pinaagi sa mga Apostoles ug mga ministeryo sa kaparian, ang Dios nagapaniguro sa mga magtotoo sa Iyang panabang, grasya, ug 521
kalooy. Ang usa ka panag-ingnan sa Daang Tugon sa maong panalangin mao ang panalangin nga iya kang Aaron, nga gisugo sa Dios nga mga sacerdote sa pagpangalagad (Numeros 6: 24- 26). 12.2.1 Panalangin sa dili pa ang pagpanganak Ang pagmabdos ug ang pagkahimugso sa usa ka bata masinatian ingon nga usa ka pinasahi nga bahin sa kinabuhi sa mga ginikanan. Niining puntoha sa panahon sila makadawat sa hustong pag- amuma nga pastoral. Ang managkauban nga ginikanan mao ang responsabli alang niining bag-ong kinabuhi gikan sa pagsugod. Ang panalangin sa dili pa ang pagpanganak ipangalagad ingon nga unang dayag nga buhat sa Dios diha sa usa ka tawo. Ang buhat sa panalangin pagahimoon nganha sa inahan diha sa iyang hangyo. Pinaagi niini ang Dios magalig-on sa inahan diha sa pagpatubo ug pagpugas sa panalangin sa dili pa pag-anak sa iyang anak kon pagahisgutan ang pagtoo niini. Ang panalangin makahatag usab og kaayohan sa wala pa mahimugso nga kalag ug pinaagi niini makapaambit sa inahan sa kasigurohan nga siya ug ang iyang anak may kasigurohan diha sa kamot sa Dios. Kay samtang ang gagmay'ng bata nagatubo pa sulod sa lawas sa inahan, kini nadugtong kaniya sa tanang mga butang. Dili lamang kini makakuha nianang ginasangkap sa inahan sa iyang lawas, apan ang kalag sa gamay'ng bata maimpluwensyahan usab nianang mabatian ug masinatian sa inahan. Mao nga ang inahan makahimog dakung buhat aron sa pagpuno alang kaayohan sa pagpaumento sa dili pa ang pagpanganak sa iyang gamay'ng bata pinaagi sa mabinantayong paglambigit sa nagatubo nga bata sa iyang kinabuhi sa pagtoo. Ang panalangin sa dili pa pagpanganak dili inubanan sa saad nga walay problema nga pagmabdos o pagpanganak sa usa ka himsog nga bata. 522
12.2.2 Konpirmasyon Ang Konpirmasyon (Latin confirmatio = "pagpalig-onan", "pagpanaad") mao kanag buhat sa panalangin diin ang batan-on nga Cristonhanong Bag-ong Apostoliko magadala na sa ilang mga kaugalingon sa mga obligasyon nga maoy gidala sa ilang mga ginikanan alang kanila diha sa ilang pagbautismo ug pagsilyo. Gikan dinhi, kining maong mga Cristohanon, nga kinsa miabot sa pangidaron sa espirituhanong kadaghanan, magadala na sa tibuok responsibilidad atubangan sa Dios sa tanang mga butang nga buhaton o dili buhaton. Ilang isaad ang ilang mga kaugalingon sa pagkamatinumanon ngadto sa Dios ug makita sa tanan nga magapanghimatuod sa pagtoo Bag-ong Apostoliko. 12.2.2.1 Edad sa konpirmasyon ug mga gikinahanglanon Ang pangidaron sa konpirmasyon nagakalahi. Kini nag-agad sa rilihiyosong pagkahamtong ug/o sa ang-ang sa kinabuhi diin ang mga nagkahamtong sa kadaghanan makahimo na sa pagsusi sa mga sangputanan sa ilang mga buhat sa ilang kaugalingon ug makapadayon na sa responsibilidad alang sa ilang kinabuhi sa pagtoo. Ang mga nagkahamtong ginaatoto diha sa pagtoo sa panimalay sa ilang mga ginikanan, diha sa balaang serbisyo, ug pinaagi sa relihiyosong edukasyon sa Simbahan. Gawas sa pagpangalagad sa pag-andam alang sa konpirmasyon, ang Pagpahimangno sa kompirmasyon - ingon nga katapusang ang- ang sa pagpahimangno sa Simbahan - magasilbi una sa tanan sa pagpaniguro nga ang mga kompirmahanan masayud sa mahinungdanong mga baruganan sa atong doktrina, usa na niini ang Napulo ka mga Artikolo sa Pagtoo, nagatubo sa paghatag og gibug-aton sa bili sa pagtoo, • mapadayonong maningkamot sa paggawi sa ilang mga kina- buhi sumala sa maayong balita,ug 523
mopahiuyon sa ilang mga kinabuhi sa tumong sa pagtoo, ang pagbalik ni Cristo. Ang pagtambong sa balaang serbisyo ug Pagpahimangno sa konpirmasyon maoy unang gikinahanglan aron nga makonpirmahan 12.2.2.2 Panaad sa Konpirmasyon ug panalangin sa konpirmasyon Ang konpirmasyon pagasaulogon diha sa mga bahin sa balaang serbisyo. Una, ang mga konpirmahanan motubag sa pangutana kon sila may tuyo ba nga magpabilin nga matinumanon ngadto sa Dios uban sa ilang "Oo". Human niana ilang dunganan sa pagsabat nga makusog ang ilang panaad sa konpirmasyon. Kini nga panaad nagasukad pa sa teksto sa usa ka karaan nga liturhiya sa bautismo gikan sa ikatulo nga siglo. Kini igahatag atubangan sa Dios ug sa kongregasyon, ug nagapamahayag sa mosunod: "Akong isalikway si Satanas ug ang tanan niyang buhat ug mga dalan, ug magatugyan sa akong kaugalingon nganha Kanimo, Oh tulo ka persona sa Dios, Amahan, Anak, ug Espiritu. Santo, diha sa pagtoo, pagkamasinugtanon, ug sa matinud-anong saad nga pagabuhaton nga magpabilin nganha Kanimo hangtud sa akong katapusan. Amen." Kini magapahayag sa baruganan nga ang mga konpirmahanan maningkamot sa paglikay sa tanang dautan ug sa dili diosnong mga butang, ug mapadayonon nga magsunod sa agianan sa maayong balita. Sila magapanghimatuod sa tinoohan diha sa tulo ka persona nga Dios ug mopahibalo sa ilang katuyoan ilang mga kinabuhi sa pagtoo ug sa paggawi sa pagkamasinugtanon sa Dios. Tapus sa pag-ampo sa tigdala sa serbisyo, ang batan-ong mga Cristohanon makadawat sa panalangin sa konpirmasyon, 524
nga maoy ipangalagad nganha kanila pinaagi sa pagpandong sa mga kamot. Kining maong panalangin magalig-on sa mga konpirmahanan sa ilang paningkamot sa pagtipig sa ilang panaad sa pagpanghimatuod kang Jesu-Cristo diha sa pulong ug binuhatan. 12.2.3 Mga Kasal, mga anibersaryo sa kasal,ug mga minyoonon Ang kaminyoon mao ang panag-uban sa tibuok sa kinabuhi sa duha ka mga tawo sa nagkalahi nga kinatawo, ingon sa tinguha sa Dios. Kini gipasukad sa buhat sa gawasnong pagbuot diin ang usa ka lalaki ug ang sa usa ka babaye modawat sa usag usa sa ilang lawasnon ug espirituhanong personalidad. Ang panalangin sa Simbahan daku ug kahulogan alang sa managkauban nga kinabuhi sa umalabot nga mga magtiayon. Ang kasal sa simbahan pagaunhan pinaagi sa usa ka tawhanon o tradisyonal nga ceremonias sa kaminyoon. Ang makita sa tanan nga saad sa pagkamaunongon nagapahayag nga, sukad karon, ang duha nga managkaparis maninguha nga managkauban sa pagpadayon ug sa pag-umol sa ilang agianan sa kinabuhi. Diha sa ceremonia sa kasal, ang kaminyoon igapahiluna ilalum sa panalangin sa Dios. 12.2.3.1 Ang panalangin sa Kasal Ang kasal sa simbahan sa kadaghanan mahitabo diha sa mga bahin sa balaang serbisyo. Diha sa paghatag og mensahe sa dili pa ang panalangin sa kasal, ang mga magtiayon paghatagan og pahimangno alang sa usa ka bulahang kaminyoon. Ang tigdala sa serbisyo mangutana kong sila may tuyo ba sa pagbarug sa usag usa diha sa pagkamatinumanon ilalum sa tanang mga circumstansya ug managkauban nga magpadayon sa ilang dalan sa kinabuhi sa gugma, ilalum sa panalangin sa Dios. Ang duroha magasaad niini, atubangan sa Dios ug sa kongregasyon, pinaagi sa pag-ingon nga Oo. Aron sa pagtipig 525
niining maong saad, sila magadawat sa panalangin sa tulo ka persona nga Dios. Ang gugma alang sa Dios ug sa usag usa maoy mahinungdanong unang gikinahanglan alang sa pagtipig sa panalangin sa ilang kaminyoon nga dili makunhod, maingon man sa pagpangita sa kalig-on sa pagtultol sa ilang kinabuhi nga managkauban diha sa pagsinabtanay ug sa pagdaug sa malisud nga mga sitwasyon uban sa tabang sa Dios. Laing importante nga katungdanan alang sa kinasal nga mga magtiayon nga Bag- ong Apostoliko mao ang pag-ayoda sa usag usa sa pagdangat sa tumong sa pagtoo. 12.2.3.2 Panalangin sa mga anibersaryo sa kasal Diha sa hangyo sa kinasal nga mga magtiayon, ang panalangin ipangalagad sa mosunod nga mga kasaulogan sa kasal. Silver wedding nga anibersaryo (25 ka tuig) • Ruby wedding nga anibersaryo (40 ka tuig) • Golden wedding nga anibersaryo (50 ka tuig) • Diamond wedding nga anibersaryo (60 ka tuig) • Iron wedding nga anibersaryo (65 ka tuig) • Platinum wedding nga anibersaryo (70 ka tuig) • Diamond nga anibersaryo sa panalangin (75 ka tuig) Sa gihapon ang panalangin sa Dios igapahiluna sa kaminyoon, ug ang kinasal nga mga magtiayon gisalig ngadto sa mapadayonong pag-atiman ug paggiya sa Dios. 12.2.3.3 Panalangin sa minyoonon Ang pagkaminyoonon nagapasundayag og usa ka seryosong saad sa pagminyo. Kung gitinguha man, ang panalangin sa pagkaminyoonon ikapangalagad panahon sa balaang serbisyo. Ang minyoonon nga magtiayon magapahayag nga makita sa mga tawo atubangan sa kongregasyon sa ilang tinguha sa pagpangandam sa ilang kaugalingon alang sa kaminyoon sa 526
matang nga kahimut-anan sa Dios. Niini sila makadawat sa panalangin sa Dios. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pinasahi nga mga panalangin igapangalagad diha sa Simbahan sa naandan na nga mga okasyon sa mga kinabuhi sa mga magtotoo - sama pananglit, sa konpirmasyon, pagkaminyoonon, mga kasal, ug mga anibersaryo sa kasal. (12.2) Ang panalangin sa dili pa ang pagpanganak gipangalagad ingon nga unang makita nga buhat sa Dios diha sa usa ka tawo. Ang panalangin magapulos alang sa kaayohan sa inahan ug sa iyang bata. (12.2.1) Sa konpirmasyon, ang batan-on nga mga Cristohanon magasaad sa ilang pagkamatinumanon ngadto sa Dios ug sa makita sa mga tawo nga mopanghimatuod sa pagtoo sa Bag- ong Apostoliko. Ang panaad sa konpirmasyon igahatag atubangan sa Dios ug sa kongregasyon. Ang panalangin sa konpirmasyon mao unyay magpakig-uban ug magalig-on sa mga gikonpirmahan sa pagtipig sa ilang panaad (12.2.2; 12.2.2.2) Ang mga magtiayon nga kinsa buot sa magminyo mohimog usa ka saad atubangan sa Dios ug sa kongregasyon aron sa pag-ayoda sa usag usa sa diha managsamang pagtoo ug sa pagpadayon nga managkauban sa dalan sa kinabuhi diha sa gugma. Alang niini sila makadawat sa panalangin sa kasal. Diha sa paghangyo, ang higot sa kaminyoon pagapanalanginan pag-usab sa pila ka nga mga anibersaryo sa kasal. (12.2.3; 12.2.3.1; 12.2.3.2). 527
12.2.4 Dedikasyon sa mga natukod nga simbahan Ang bag-ong tinukod sa simbahan idedikar panahon sa unang balaang serbisyo nga pagabuhaton didto. Gawas pa sa buhat sa pagdedikar - nga sa kadaghanang hitabo pagahimoon sa Distritong Apostol o sa Apostol - ang paagi sa serbisyo sa pagdedikar mosibo usab sa ubang mga balaang serbisyo. Ang serbisyo sa pagdedikar gipasukad diha sa teksto sa Biblia nga may kalabutan sa maong okasyon. Ang pasiunang mga pulong sa tigdala sa serbisyo magapahayag sa pagpasalamat ngadto sa Dios. Sa kadaghanang hitabo, ang pagpasalamat igapahayag usab ngadto sa mga miyembro alang sa ilang pagkamatinguhaon sa paghimog mga sakripisyo, nga maoy nakapahimo sa pagkatukod sa simbahan, maingon man usab niadtong tanan nga kinsa nagbudlay sa pagtukod niini. Ang makasaysayong pagtubo sa kongregasyon sa ingon man usab pagahatagan usab og mensahe. Diha sa pag-ampo sa pagdedikar, ang balay sa Dios igapahinungon ngadto sa sagradong katuyoan niini diha sa ngalan sa tulo ka persona nga Dios. Mao nga niini ang bag-ong simbahan ginabalaan ingon nga usa ka dapit diin ang Espiritu Santo magpadayag sa Iyang kaugalingon. Niining dapita ang pulong sa Dios sukad karon og sa umalabot igamantala na, ug dinhi ang mga sacramento igapangalagad na. Ang tanang mga kalihokan nga pagahimoon niining balaya magapulos alang sa paghingpit sa mga kalag nga nangandoy sa kaluwasan, ug sa pag-andam kanila sa pagbalik ni Jesu-Cristo. Ang simbahan nga tinukod ug ang tanan nga magatigum didto igasalig ngadto pagpanalipod sa Dios ug sa pag-alagad sa Iyang mga manulonda. Ang gidedikar nga simbahan mao na karon ang dapit alang sa pagsimba sa Dios ug maoy dapit nga balaan alang niadtong kinsa nagapangita sa kaluwasan. Kini magapulos sa pagtanyag kanila sa kahupay nga balaan, kalig-on sa pagtoo, ug kalinaw sa kalag diha sa mga balaang serbisyo. 528
Kon dili na pagamiton ang simbahang tinukod alang sa balaang mga serbisyo, adunay balaang serbisyo sa pagkuha sa pagbalaan sa maong tinukod. Niining katapusang balaang serbisyo, ang katuyoan niining simbahan ingon nga balaang dapit sa balaang kalihokan, sigon sa gikapahat diha sa pagdedikar, pagakuhaon. Tapus sa pagkuha kabalaan niini, kini sa gihapon usa ka ordinaryong tinukod, nga mahimong magamit sa ubang katuyoan. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Sa serbisyo pagdedikar, ang tinukod igagahin sa sagradong katuyoan niini sa ngalan sa tulo ka persona nga Dios ug igadedikar ingon nga balaang dapit sa pagpadayag sa Espiritu Santo. (12.2.4) Sa diha nga ang simbahang tinukod dili na paga-gamiton alang sa mga balaang serbisyo, adunay balaang serbisyo sa pagkuha sa pagkabalaan sa maong tinukod. (12.2.4) 12.3 Ang lubong sa simbahan Ang kamatayon sa usa ka minahal sa kinabuhi maoy hinungdan sa kasakit ug kasub-anan sa nagbangutan. Niini nga sitwasyon, sila mobati sa kahupay nga igapahayag sa mahigugmaong pag- atiman niadtong nagalibot kanila. Ang serbisyo sa lubong, usa ka balaang serbisyo nga adunay kaugalingong pinasahi nga kinaiya, magapulos sa paghatag og kahupay ug sa paglig-on sa nagbangutan. Bisan pa niana, ang gimantala nga pulong gitumong usab sa imortal nga kalag sa namatay, nga karon gitugyan sa grasya sa Dios. Ang mga nagmagul-anon magatigum alang sa serbisyo sa lubong nga maga-alirong sa nagbangutan aron sa pagpasundayag sa ilang simpatiya ug magpaambit sa pagbati sa siguridad. Dugang 529
pa niini, ang katapusang pagtahud igahatag ngadto sa namatay na. Sama sa tanang mga balaang serbisyo, ang serbisyo sa paglubong adunay tima-ilhan diha sa kalihokan sa Espiritu Santo. Ang pulong nga pinukaw sa Espiritu Santo magatahud sa langitnong paghupay alang sa duha nga nagbangutan ug masulob- ong kongregasyon. Kining maong paghupay naglakip sa paglaum sa pagbalik ni Cristo, ang pagkabanhaw sa mga patay diha ni Cristo nga inubanan niini ug ang umalabot nga panagkahiusa pagbalik uban kanila (1 Mga Taga Tesalonica 4: 13-18). Ang nagbangutan makakaplag usab ug kahupay diha sa kasigurohan sa pakigkita pag-usab sa mingtaliwan didto sa luyong dapit. Ang kinabuhi sa namatay sagad nga pagdayegon diha sa tukma nga paagi sa takna sa serbisyo sa paglubong. Uban sa solemni nga mga pulong, ang wala nay kalag nga lawas sa namatay igatugyan nganha sa yuta (Genesis 3: 19). Ang kalag ug espiritu igasalig ngadto sa grasya sa kaluoy sa Manunubos, nga si Jesu-Cristo, uban sa bulahang subli nga kasigurohan nga unta Siya magatipig kanila hangtud sa pagkabanhaw ngadto sa kinabuhi nga walay katapusan. Ang mga nabatasan na nga paglubong, maingon man sa kahulogan nga gipauyon ngadto sa serbisyo sa paglubong, lagmit nga managkalahi gikan sa nasud ngadto sa laing nasud. Ang pangutana kung, ug sa unsang paagi, ang usa ka sa lawas igalubong walay gayuy sangputanan alang sa pagkabanhaw sa namatay. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang paglubong sa simbahan magapulos sa paghupay ug paglig-on sa nagbangutan. Labaw sa tanan, kining maong paghupay pinagamot diha sa paglaum sa pagbalik ni Cristo ug sa pakabanhaw sa mga nangamatay diha ni Cristo. (12.3) 530
Ang wala nay kalag nga lawas sa namatay igalubong, apan ang kalag ug espiritu igatugyan ngadto sa grasya sa Dios. (12.3) Sa kung unsang paagi ug kun ang usa ka lawas igalubong kini walay sangputanan alang sa pagkabanhaw. (12.3) 12.4 Magbalantay nga pag-atiman Ang mga natala nga gawi ni Jesus magatugot kanato sa pagsabot sa kahulogan sa magbalantay nga pag-atiman. Sa walay paghipig alang sa tawo, Siya mitan-aw ngadto sa mga makasasala ug mitugot kanila sa pagbati sa Iyang gugma. Siya namati, mitabang, nagpahimatngon, milig-on, nag-ampo, ug nanudlo. Si Jesus mianhi alang sa tanang mga tawo, apan dili ang tanan midawat Kaniya. Ang mga Iya gisalig na ngadto Kaniya sa Iyang Amahan. Siya nagapangita sa pagpanalipud ug sa pagtipig niadtong tanan nga anaa sa Iyang pag-atiman ug dili buot nga mawad-an ni bisan kinsa kanila (Juan 17: 12). Ang mga pulong ni Jesu-Cristo ug mga binuhatan maoy hingpit nga mga panag-ingnan alang sa magbalantay nga pag- atiman. Ang matag ministro kinahanglan nga mokuha og panag- ingnan niini gikan sa Anak sa Dios. Tungod ug alang niini, si Jesus nagahatag kanato og hulagway sa maayong magbalantay sa carnero, nga kinsa nasayud sa mga iya, nakigsulti ngadto kanila, ug nagatultol kanila: "Ako mao ang maayong magbalantay sa mga carnero. Ang maayong magbalantay sa mga carnero magahalad sa Iyang kinabuhi sa pagpakamatay alang sa mga carnero. ... Ang Akong mga carnero nagapatalinghug sa Akong tingog, ug Ako nakaila kanila, ug nagasunod kanako. Ug ginahatagan Ko silag kinabuhing dayon, 531
ug sila dili gayud malaglag, ug walay bisan kinsa nga magaagaw kanila gikan sa Akong mga kamot (Juan 10: 11, 27-28). Gikan niini atong makuha nga ang mga ministro adunay tahas sa "pagtagad" sa panon ni Cristo ug sa pag-andam kanila alang sa pagbalik sa Pangulong Magbalantay, nga si Jesu-Cristo. Sila nagabuhat niini nga "matinguhaon" ug "madasigon" (1 Pedro 5: 2-4). Labaw pa niana, ang magbalantay nga pag-atiman katungdanan usab sa tibuok kongregasyon. Kini nagalangkob usab sa mabuhat nga tabang sa kinabuhi. Dinhi ang pulong magamit: "... kay gigutom Ako ug inyo Ako nga gipakaon, giuhaw Ako ug inyo Akong gipainom; nagdumoloong Ako ug gihinangop ninyo ang pagpasaka Kanako; hubo Ako ug inyo Ako nga gibistihan, nagmasakiton Ako ug inyo Ako nga giduaw, nabilanggao Ako ug miadto kamo kanako" (Mateo 25: 35-36). Ang katuyoan sa magbalantay nga pag-atiman sa Simbahang Bag-ong Apostoliko mao ang pag-ayoda sa atong silingan diha sa dalan nga nagahatud ngadto sa katubsanan gikan sa sala ug kamatayon, ug ngadto sa dagway ni Cristo. Ang pasikaranan alang niini ug ang abilidad sa pagbuhat niini makaplagan lamang diha sa sakripisyo ni Jesu-Cristo. Ang matinguhaon nga pagpaningkamot sa mga magtotoo nga motubo ngadto sa kinaiya ni Cristo inayodahan sa mabinantayon nga pag- atiman sa magbalantay. Sumala sa Mateo 28: 18-28, si Jesus mihatag sa Iyang mga Apostoles sa kagahum sa sugo sa pag-atiman alang sa mga makasasala pinaagi sa Iyang katakus ug magatugot kanila sa pagsinati sa pagpasig-uli sa Dios. Si Apostol Pablo nagpahimug- at niining bahin sa apostolikong kagahum sa sugo sa pag-atiman alang sa mga kalag: "Busa kami mga tinugyanan nga pinadala ni Cristo, nga pinaagi kanamo ang Dios nagahimo sa Iyang 532
paghangyo kaninyo. Tungod kang Cristo, nangamuyo kami kaninyo, magpasig-uli kamo ngadto sa Dios" (2 Mga Taga Corinto 5: 20). Ang mga Apostoles ug ang mga ministro nga ilang gisugo adunay tahas sa pagtabang sa mga magtotoo nga mahimong andam ug takus alang sa pagbalik ni Cristo. Hangtud unya adtong mga panahona sila magapakig-uban niadtong gisalig ngadto kanila uban sa magbalantay nga pag-atiman diha sa ilang kaugalingong dalan subay sa labawng nagkalahilahi nga mga circumstansya sa kinabuhi. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga pulong ni Jesus ug mga binuhatan magpulos ingon nga mga panag-ingnan sa magbalantay nga pag-atiman. (12.4) Ang katuyoan sa magbalantay nga pag-atiman mao ang pag- ayoda sa mga magtotoo ug sa pag-andam kanila alang sa pagbalik ni Cristo. Ang ministro magahatag og pag-atiman alang sa mga kalag nga gisalig ngadto kanila diha sa labawng nagkalahilahi nga mga circumstansya sa kinabuhi. (12.4) Ang Magbalantay nga pag-atiman - nga may kalabutan usab ngadto sa mabuhat nga tabang diha sa kinabuhi - maoy usa ka katungdanan alang sa tibuok kongregasyon. (12.4) 12.4.1 Pahimangno sa mga kabataan Ang mga kabataan usa ka gasa gikan sa Ginoo (Salmo 127: 3) ug kinahanglang pagamatotoon ug atimanon sa mga ginikanan sa kutob sa ilang mahimo. Ang mga ginikanan mohatag sa ilang bug- os nga gugma ngadto sa ilang anak. 533
Diha na sa Daang Tugon, ang Ginoo nagasugo sa mga ginikanan sa pagpahimangno sa ilang mga anak mahitungod sa Iyang mga binuhatan ug mga kamandoan. Mao kini ang mainampingon nga pagmatoto: "Kay Siya nagtukod ug usa ka pagpamatuod kang Jacob, ug nabutang og usa ka Kasugoan sa Israel, nga gisugo Niya ang among mga amahan nga sila igapahibalo nila sa ilang mga anak; aron ang kaliwatan nga umalabut mahibalo kanila bisan ang mga ank nga mangatawo pa; nga mobangon ug magasugilon niini sa ilang mga ank, aron ibutang ang paglaum sa Dios ug dili mahikalimot sa mga buhat sa Dios, kondili magabantay sa Iyang mga sugo ..." (Salmo 78: 5-7 cf. Deuteronomio 6: 6-7; 11: 18-19). Kining pahimangno mahitungod sa relihiyosong pagmatoto sa kabataan, nga gitukod sa Dios, mao gihapon ang obligasyon karon. Sa kasayuran sa mga responsibilidad nga misangpot gikan niini, ang mga ginikinan gitugyanan uban sa katungdanan sa paggiya sa ilang mga kaanakan sa kinaugalingong-responsibilidad nga gawi sumala sa pasikaranang pamatasan sa maayong balita. Kini naglakip sa pagpahimangno kanila sa paghigugma sa Dios ug sa ilang silingan. Sila gikinahanglan usab nga mahimong panig- ingnan ngadto kanila sa kinabuhi sa pag-ampo ug sa matinumanong paghalad. Kini usa ka importanting katungdanan sa mga ministro ug sa mga magtutudlo sa pagayuda sa mga ginikanan niining maong mga responsibilidad, aron nga ang mga kabataan magatubo ingon nga nakabig nga mga Cristohanon sa Simbahang Bag-ong Apostoliko. Kining maong katuyoan giayudahan usab pinaagi sa mga serbisyo sa mga kabataan, nga gihimo sa daghang Distritong Kasimbahan. Niining pinasahi nga mga serbisyo, ang nagtubo nga kabataan mobati sa kaduol sa Dios ug pagatudloan diha sa pagtoo sa paagi nga angay sa bata. 534
12.4.1.1 Pahimangno sa Simbahan Ang pahimangno sa simbahan magahatag og giya alang sa atong mga kabataan ug sa mga nagkahingkod sa pagtultol sa ilang mga kinabuhi diha sa kasayuran sa ilang responsibilidad atubangan sa Dios. Ang pag-amuma sa pakig-ambitay ug ang pagbati nga nahisakop usa ka importante nga katuyoan. Ang mga galamiton sa pagtudlo ginasagop aron siboan ang mga tagsa-tagsa ka edad sa mga kabataan ug mga ang-ang sa pagtubo, samtang ang katuyoan sa pagkat-on mahibaloan pinaagi sa maayong balita. Ang mga magtutudlo gibansay alang niining maong katungdanan ug giayudahan diha sa ilang mga kalihokan. 12.4.1.1.1 Sa Dili pa ang pagpanudlo sa Domingo Bisan asa nga mahimo, ang Pre-Sunday School pagahimoon alang sa mga bata nga wala pa moeskwela sa mga kongregasyon, kondili man wala pa, sa panahon na, o sa tapus na sa balaang serbisyo. Anaa niini ang gisaysay nga katuyoan sa pagpahimangno sa mga kabataan mahitungod sa Dios ug sa Iyang kalihokan sa ilang ang-ang. Niining paagiha, ang usa ka masaligon nga relasyon sa Dios ug Jesu-Cristo modangat ug motubo sa sulod sa mga kabataan, ug sila mobati nga: "Ang Dios nahigugma kanako! Ako makasugilon Kaniya bisan unsa, Ako makasalig Kaniya." Ang labing unang katuyoan sa Pre-Sunday School dili sa paghatag og kahibalo. Kondili, kini magahatag og pagbati sa kasigurohan og magabutang sa kalipay sa pagtoo sa mga kasingkasing sa mga kabataan. 12.4.1.1.2 Pagpanudlo sa Domingo Ang mga kabataan makatambong na sa Sunday School sa diha nga sila magasugod sa pag-eskwela o moabut sa edad sa pag- 535_
eskwela. Kining maong klase himoon usab sa dila pa, sa panahon, o human sa balaang serbisyo sa Domingo. Ang mga katuyoan sa Sunday School mao: • aron pagpukaw ug paglig-on sa kalipay diha sa pakig-ambitay sa mga anak sa Dios ug diha sa balaang serbisyo, aron sa pagpaanbit sa salabutan sa mga kalihokan sa Dios pinaagi sa mga sugilanon sa Biblia, aron sa paglig-on sa pagtoo sa balaang mga saad, • aron sa pagpasabut sa mga kabataan sa han-ay sa balaang serbisyo, sa kahulogan sa mga sacramento ug mga buhat sa panalangin, ug ang kahulogan sa Cristohanong balaang mga adlaw. Ang mga magtutudlo magatabang sa kabataan sa pagsumpay sa kahibalo nga ilang nabatonan sa ilang kaugalingong mga kasinatian: nianang masabtan sa mga kabataan diha sa kinatibuk-ang kahulogan sa ilang kaugalingong mga kasinatian mahimong giya alang sa ilang dalan sa kinabuhi. Bisan pa niana, kining maong resulta mahimo lamang makab-ot kung ang ilang mga ginikanan motuman sa ilang responsibilidad alang sa relihiyosong pagmatoto sa ilang mga anak. Mao nga sa ngon niiini ang mga ginikanan ug ang mga magtutudlo mag-uban sa pagpamuhat diha sa pagpaila sa mga kabataan sa Dios ug sa Iyang mga bulohaton. Ang mga kabataan moambit sa Balaang Panag-ambit sa kongregasyon diha sa makanunayong pasikaranan. Sa matag karon ug unya, bisan pa niana, ang ministro sa kaparian magsaulog sa Balaang Panag-ambit diha sa palibot sa mga kabataan. 12.4.1.1.3 Relihiyosong Pahimangno Ang relihiyosong pagtudlo magalig-on sa Eskwelahan sa Domingo. Kini magahatag og kahibalo kabahin sa kasaysayan nga iya sa Biblia, ang pangtungha og pagkaylap sa Cristianismo sa kadaghanan ug hilabina sa Simbahang Bag-ong Apostoliko, diha 536
sa angayan nga paagi. Kini nagapalig-on sa mga kabataan sa kasayuran nga sila bahin sa bulohaton sa Dios sa katubsanan, pinaagi niini magapatubo sa usa ka pagkamatinguhaon nga pagtabang sa paghingpit sa bulohaton sa Dios. Pinasikad sa maayong balita, ang mga kabataan kinahanglang pagtultolan ngadto "sa panaghiusa sa pagtoo ug sa kahibalo sa Anak sa Dios" (Mga Taga Efeso 4: 13-14). Diha sa Relihiyosong Pagpahimangno, sila makakat-on gikan sa mga natala sa mga kasinatian sa tawo uban sa Dios: ang kasaysayan sa kaluwasan sa managsamang mga punto sa daan ug bag-ong panahon pagatukion diha sa paghatag og kasayuran ngadto sa kinabuhi sa pagtoo sa kabataan. Mga kalabot sa pagtoo pagapalawman, ang kahibalo patubuon, ug ang mga kadugtungan sa usag usa sulod sa plano sa Dios nga kaluwasan igapasabut. Niining maong paagi ang mapadayonong pamatasan igapaambit. Dugang pa niini, ang Relihiyosong Pahimangno gikinahanglang makapahimo sa mga nanagtuon nga bata nga gawasnong mopanghimatuod sa ilang pagtoo. 12.4.1.1.4 Pagpahimangno sa Konpirmasyon Ang sulod sa Pagpahimangno sa Konpirmasyon nagatutok pag- una diha sa Credo ug sa Napulo ka mga Sugo. Ang mga nagkahamtong pinaagi niini mainandam alang sa ilang adlaw sa konpirmasyon sa balaang serbisyo, sa diha nga sila mohatag sa ilang panaad sa pagkamatinumanon ngadto sa Dios atubangan sa kongregasyon ug magadawat na sa ilang kaugalingon sa kinatibuk-ang responsibilidad sa ilang kinabuhi sa pagtoo isip mga Cristohanon nga si kinsa miabut na sa pangidaron. 12.4.2 Pag-atiman sa Kabatan-onan Ang magbalantay nga pag-atiman ug pag-ayuda alang sa atong mga batan-ong mga igsoong lalaki ug mga igsoong babaye maoy usa ka pinasahi nga gitutokan diha sa bulohaton sa Simbahan. 537
12.4.2.1 Ang kahimtang sa mga kabatan-onan Ang mga kabatan-onan makakaplag sa ilang mga kaugalingon diha sa pagbalhin gikan sa pagkabata - nga kansang pagdagan panahon sa ilang kinabuhi mahinungdanong mahibaloan pinaagi sa ilang mga ginikanan - ngadto sa usa ka kinaugalingong- pagkahibalo sa pagkahamtong. Kadaghanan sa mga nagkahamtong makasinati niini isip usa ka malisud nga bahin sa kinabuhi. Sila mangita alang sa ilang kaugalingong mga tumong ug sukdanan sa kinabuhi, samtang mapig-uton nga magasukitsukit sa nagalungtad nga mga pamatasan ug mga naandan na sa ilang palibut. Busa ang batan-ong mga magtotoo, hilabina gayud sa kalibutan nga anaa sa industriya, makakaplag usab sa ilang mga kaugalingon nga matung-an tali sa mga sukdanan sa maayong balita ug sa nagkalainlaing relihiyoso ug sa panglantaw sa maayong pamatasan nga mao ang, diha sa daghang mga bahin sa kalibutan, usa ka nagatubo sa pagka-kalibutanon nga katilingban. Ang mga kabatan-onan makasaksi sa pagkadinistansyahan sa Cristohanong pagtoo ug giunsa nga ang mga kasimbahan inanay nga nawagtangan sa ilang pagkamahinungdanon. Padayon pang nagatubo, ang mga kasimbahan nagka-anam sa pagkahimong dili na mailhan nga institusyon ug wala na pagadawata ingon nga usa ka moral nga kagamhanan. Labaw pa niana, ang kabatan-onan sagad nga makakaplag sa ilang mga kaugalingon nga anaa ilaluma sa kapig- ot sa usa ka kalibutanong palibut. Kinahanglan usab sila nga mopili gikan sa nagbaha nga kasayuran ug sa usa ka halapad nga han- ay sa mamahimong kalihokan sa kalingawan. 12.4.2.2 Tumong sa pag-atiman sa kabatan-onan Ang usa ka importante nga tumong sa pag-atiman sa mga batan- on sa Simbahang Bag-ong Apostoliko mao ang pagpugas og pagpakig-ambitay diha sa usag usa. Labaw pa niana, ang kabatan- onan gikinahanglang lig-on nga mapahimug-atan sa mga 538
pamatasan sa Cristohanong pagtoo ug kinahanglan gayud nga madasig pinaagi kanila aron sila magapulos ingon nga pasikaranan alang sa paghimog mga desisyon sa ilang mga kinabuhi. Ang magbalantay nga pag-atiman alang sa atong kabatan- onan gitagana aron sa pagtabang kanila sa pag-uswag ngadto sa mga personalidad nga may kalig-on sa pagtoo ug kaisipan nga may responsibilidad. 12.4.2.3 Mga Tanyag sa pag-atiman sa kabatan-onan Ang atong kabatan-onan makadawat sa angayan sa edad nga pag-atiman ug pag-ayoda, bisan pa niana, sila wala mag-umol og usa ka laing hugpong sulod sa kongregasyon. Sila ginadasig nga mahilambigit diha sa daghang mga kalihokan sa kongregasyon tapus sa konpirmasyon, ug sa pagbansay, sa pagpanghimatuod, ug sa pagbarug alang sa ilang pagtoo diha sa ilang mga palibot. Ang mga pangulo sa kabatan-onan, kinsa mga gibansay ug inayodahan alang sa ilang bulohaton sa Simbahan, motabang sa atong batan-ong mga sakop sa kongregasyon ug sa distritong ang-ang. Sila nagtindog duol kanila ingon nga kaugalingong mga katawgan alang sa tinago nga panagsultihanay sa nagkalainlaing mga sitwasyon sa kinabuhi maingon man alang sa mga pangutana sa pagtoo. Sa daghang Distritong Kasimbahanan ang tanyag ngadto sa kabatan-onan naglakip usab sa tinuig nga tapus sa semana alang sa kabatan-onan, maingon man sa balaang mga serbisyo sa kabatan-onan diha sa distrito nga ang-ang. Ang mga tigum sa kabatan-onan makahatag og kahigayonan alang sa mga panagsultihanay mahitungod sa mga pangutana sa pagtoo ug sa kinabuhi sa kadaghanan, maingon sa kahigayonan sa pagbinayloay sa kasayuran ug mga panghunahuna. Ang nakapanaad na nga batan-ong mga kaigsoonang lalaki ug mga kaigsoonang babaye makakaplag og pilo-pilo nga mga kahigayonan sa paglambigit sa ilang mga gasa ug mga hiyas sa sulod ug sa gawas sa kongregasyon, ug pinaagi niini makatuman sa tawag sa paghigugma sa ilang silingan. 539
NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga ginikanan kinahanglang magatudlo sa ilang mga anak sa paggawi diha sa kaugalingong responsibilidad sumala sa pasikaranang mga pamatasan sa maayong balita. Mao kini ang katungdanan sa ministro ug magtutudlo sa Simbahan ang pag-ayoda sa mga ginikinan niining pagpaningkamot. (12.4.1) Diha sa mga balaang serbisyo alang sa kabataan, ang mga linghod nga magtotoo makabati sa kaduol sa Dios ug mga inayodahan sa pagtoo diha sa angay-sa-bata nga paagi. (12.4.1) Diha sa nagkalainlaing mga ang-ang sa pagpahimangno sa Simbahan ang kabataan gitudloan sa pagpasubay sa ilang sa mga kinabuhi diha sa kasayuran sa ilang responsibilidad sa atubangan sa dios (12.4.1.1) Diha sa wala pa Nag-eskwela sa Domingo ang mga kabataan nga wala pa sa edad nga mo-eskwela gipaila diha sa pagtoo sa angay-sa-bata nga paagi. (12.4.1.1.1) Diha sa Eskwela sa Domingo, ang mga kabataan pahatagan ug panabut ngadto sa kalihokan sa Dios pinaagi sa mga sugilanon sa Biblia. Ang ubang mga punto sa pagpahimug-at sa nahisulod naglakip: ang han-ay sa mga balaang serbisyo, ang kahulogan sa mga sacramento ug mga buhat sa panalangin, maingon usab sa Cristohanong balaang mga adlaw. (12.4.1.1.2) Diha sa Rilihiyosong Pagpahimangno, ang angayan-sa edad nga kahibalo igapaambit mahitungod sa mga sugilanon sa Bibilia ug ang sinugdanan niini, kalamboan, ug pagkuyanap sa simbahan ni Cristo. Ang kasaysayan sa kaluwasan 540
pagahisgutan usab uban sa paghatag og kasayuran sa kinabuhi sa pagtoo sa mga kabataan. (12.4.1.1.3) Ang Pagpahimangno sa Konpirmasyon magaandam sa mga nagkahamtong sa pagbaton og responsibilidad alang sa ilang kinabuhi sa pagtoo ingon nga mga Cristohanon nga miabut na sa edad. (12.4.1.1.4) Ang mga kabatan-onan makadawat sa pinasahi nga pag- atiman sa magbalantay. Ang katuyoan mao ang paglig-on kanila diha sa mga pamatasan sa Cristohanong pagtoo. Sila kinahanglang mutobo ngadto sa mga personalidad nga kibsa may kasayuran sa ilang responsibilidad ngadto sa Dios, nga nagkinabuhi sa ilang pagtoo ug kinsa nagpamatuod niini. (12.4.2; 12.4.2.1; 12.4.2.2) 12.4.3 Ang pagbisita nga magbalantay'ng pag-atiman Ang matag Bag-ong Apostoliko nga Cristohanon ginatanyagan og kaugalingong magbalantay'ng pag-atiman. Kining maong pag-atiman gipakitaan og ehemplo sa pang- ingnan nga gihatag ni Jesus. Sama pananglit, Siya kanunay nga mibisita ni Maria, Marta, ug ni Lazaro sa Betania. Gikan niini usa ka pinasahe nga relasyon sa pagsalig ang mitubo tali kanila: "Ug si Jesus nahigugma kang Marta ug sa iyang igsoong babaye ug kang Lazaro" (Juan 11: 5). Maingon man sa pagbisita ni Jesus kang Zaqueo sa Jericho nailhan pinaagi sa Iyang pag-alagad ug matinabangon nga gugma: "Ug sa paghiabut ni Jesus niadtong dapita, Siya mihangad ug miingon kaniya, Zaqueo, dumali ka sa pagkanaug kay kinahanglan karong adlawa adto Ako moabut sa imong balay" (Lucas 19: 5). Kining maong pagbisita misangpot sa panalangin: "Ug si Jesus miingon kaniya, 'niining adlawa karon ang kaluwasan nahiabut niining balaya" (Lucas 19: 9). 541
Karon atong makutlo ang kahulogan ug katuyoan sa pagbisita nga magbalantay'ng pag-atiman gikan sa unsay gibilin kanato mahitungod kang Jesus. Ang tanang mga sakop sa kongregasyon adunay usa ka Pari nga kinsa may kaakohan sa ilang kaugalingon nga pag-atiman sa magbalantay ug alang usab niining maong mga pagpamisita, sa panahon diin siya sagad paga- ayodahan sa usa ka Deacono. Ang labing unang gitutokan niining maong pagpaningkamot sa pag-atiman alang sa atong kaigsoonang mga lalaki ug kaigsoonang mga babaye mao ang pagpaningkamot sa pagpalalum sa ilang gugma sa Dios ug sa Iyang bulohaton, sa pag-ugmad sa ilang kinabuhi sa pagtoo, ug sa pagpa-umento sa ilang pagpanabut sa kalihokan sa Dios. Kini labing unang pagabuhaton pinaagi sa mga panaghisgotanay kabahin sa mga butang sa pagtoo. Ang mga magtotoo makadawat og pinasahi nga pag-atiman diha sa tanang mga circumstansya sa kinabuhi niana nga sila ma-ayodahan sa mga ministro sa ilang mga kahangawa ug mga pangutana sa takna sa magbalantay'ng pagbisita. Pinaagi niini ang relasyon sa pagsalig tali sa ministro ug sa mga magtotoo mamalig-on. Ang sukod diin ang kaigsoonang mga lalaki ug kaigsoonang mga babye magadawat sa tambag nga gihatag kanila magpabilin diha sa ilang pagbuot. Ang kaugalingong responsibilidad, nga nagbugkos sa matag-Cristohanon sa Bag- ong Apostoliko, ginatahud ug ginadasig. Dili na gani kinahanglang hisgutan pa nga ang pagbisita nga magbalantay'ng pag-atiman dili himoon sa mga sakop nga supak sa ilang pagbuot. Ang panag-uban sa pag-ampo usa ka importante nga elemento diha sa pagbisita nga magbalantay'ng pag-atiman. Labaw pa niana, ang mga sakop makadawat og kaayohan gikan sa pangamuyo nga pag-ayuda sa ilang ministro. Ang pinasahi nga pag-atiman ginahatag niadtong nagbangutan ug nagminatay. Sa kahimtang nga masakiton, nga sa pagkatinuod mabug-at gayud, sa samang lawasnon og hunahuna, ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nga mga Cristohanon makadawat og pinasahi nga pagtagad pinaagi sa 542
pagbisita sa balay ba o sa ospital. Ang responsabli nga ministro mamisita sa masakiton nga mga sakop og magpakita sa iyang simpatiya alang sa ilang kahimtang. Siya magalig-on sa ilang pagtoo, mohatag og paghupay, ug magadala sa ilang mga kabalaka atubangan sa Ginoo diha sa pag-ampo. Kung mahimo, siya mosaulog sa Balaang Panag-ambit uban kanila. Diha sa samang paagi, ang katigulangan, masakiton, ug baldado nga mga sakop nga dili na makatambong sa balaang serbisyo kanunayng pagabisitahan. Ang mga magtotoo nga dili kabisitahan, o mabisitahan lamang sa limitado kahimoan - pananglitan, sa mga maglalayag, mga sundalo, o mga binilanggo - kanunay makadawat usab og magbalantay'ng pag-atima diha sa paagi sa pagsinulitay. Hilabina sa binag-o na nga katilingban, nga nagatubong gipaila sa pag-inusa ra, pagkanilain, ug ang pagkalimitado sa daghang katawhan, ang mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko makadawat og pag-atiman ug pag-ayoda gikan sa ilang mga ministro diha sa ilang adlaw-adlaw nga mga kinabuhi. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang mga Cristohanon sa Bag-ong Apostoliko gihatagan usab og kaugalingon pag-atiman pinaagi sa mga pagpamisita. (12.4.3) Ang usa ka importante nga elemento diha sa pagbisita nga magbalantay'ng pag-atiman mao ang panag-uban sa pag- ampo. Ang kaugalingon nga responsibilidad sa usa ka tawo ginatahud ug ginadasig. (12.4.3) Ang magbalantay nga pag-atimang ginahatag hilabina niadtong midangat sa mga sitwasyon sa pag-antus, kasubo, o panginahanglan. (12.4.3) 543
12.4.4 Pagsugid Sa relihiyosong pinulongan, ang "pasugid" naghatag og kasayuran sa pag-ila sa mga sala o ang pag-angkon sa kaugalingong kasaypanan diha sa presensya sa usa ka alagad sa Dios. Kini ilalum sa usa ka estrikto nga obligasyon sa pagtago. Walay gikinahanglan nga pagsugid sa kapasayloan sa mga salala. Bisan pa niana, kon ang usa ka tawo dili makakaplag ug kalinaw kabahin pipila ka mga mabug-at nga hitabo, siya adunay kapili-an sa laktod nga pagdangop ngadto sa Apostol ug magasuigid kaniya nga personal o diha sa pagsulat. Sa mga hitabo nga dinalian diin dili maabut ang Apostol - pananglitan sa kahimtang nga himalatyon - bisan kinsa nga ministro sa kaparian, ingon nga pinasahi, modawat sa pagsugid ug imantala ang kapasayloan sa sala. Ang Apostol pahibaloon dayon kabahin niining NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang relihiyosong pinulongan, ang pagsugid mao ang pag- ila sa mga sala o ang pag-angkon sa kasaypanan diha sa presensya sa usa ka alagad sa Dios. (12.4.4) Walay pagsugid ang gikinahanglan alang sa kapasayloan sa mga sala. Bisan pa niana, kon ang usa ka tawo dili makakaplag og kalinaw, mahimo nga siya modangop ngadto sa usa ka Apostol ug magsugid sa iyang atubangan. (12.4.4) Sa mga pinili nga kahimtang, bisan kinsa nga ministro sa kaparian makadawat sa maong pagsugid. (12.4.4) 544
12.4.5 Pag-ayoda sa kamatayon ug pagminatay Ang kamatayon sa lawas, ang katpusan sa yutan-ong kinabuhi, makabugna og kabalaka. Ang kamatayon makapadangat og kasakit ug pag-antus alang sa himalatyon maingon man usab alang niadtong suod kaniya. Ang himalatyon ug ang iyang mga hinigugma sa kinabuhi nagkinahanglan sa pag-ayoda og paghupay. 12.4.5.1 Pag-atiman sa masakiton pag-ayo ug himalatyon Daghang mga tawo mowagtang sa hunahuna sa pagkahimalatyon ug sa kamatayon ug moa nga maglikay sa bisan unsa nga mga pagtagad sa adunay sakit nga ikamatay. Kini adunay nagkalainlaing mga katarungan, pananglitan ang kahadlok sa mga pangutana sa himalatyon nga tawo nga sagad ipangutana, o ang kahibalo sa limitado nga kinaiya sa pagpuyo nga yutan-on. Ang kamatayon sa laing tawo usa pagpahinumdom sa kaugalingong pagka-adunay kamatayon. Sa kanunay ang mga katawhan masubrahan kon anaa na diha sa paghatag og tabang pinaagi sa gugma ug pag-atiman sa naghimalatyon. Bisan pa niana, kini mao ang sagad nga tukma gayud nga pagahangyoon sa usa ka tawong nag-ungaw sa kamatayon. Tingali siya may pagkahadlok sa dili kapugngan nga kasakit ug pag-antus, usa ka mapait nga kamatayon, ang hunahuna, lawasnon, ug tingali bisan pa sa salapianong mga kabug-aton ipahamtang sa iyang kaparyentihan, ang mga sangputanan sa kinabuhi diha kaniya nakapahatud, sa walay kasigurohan, ug ang katapusan sa iyang pagpuyo. Ang pagtoo diha sa buhi nga Dios magahatag og usa ka matang sa kasigurohan nga magapadayon luyo sa yutan-ong kinabuhi, nga mao ang kasigurohan sa kinabuhi nga walay katapusan. Makapahimo kini nga masayon sa pagbiya ug ang hingpit nga pagtugyan sa kaugalingon ngadto sa grasya sa Dios. Ang Cristohanong Bag-ong Apostoliko kinsa nagakinabuhi sa iyang pagtoo dili moatubang sa kamatayon nga dili andam. Sa laing bahin, siya nasayud nga ang iyang kalag magpadayon sa 545
pagkinabuhi. Sa lain usab nga bahin, siya nagatoo sa pagkabanhaw sa mga nangamatay ug sa dayong kinabuhi diha sa walay katapusang pakig-ambitay sa tulo ka persona nga Dios. Ang pagdawat sa grasya pinaagi sa sakripisyo sa Jesus nakapahigawas kaniya gikan sa sala. Siya natawo pag-usab sa tubig ug sa espiritu. Anaa kaniya ang saad sa kinabuhi nga walay katapusan (Mga Taga Roma 6: 22). Diha sa pagkahimalatyon usa ka pinasahi nga kalipay ang pagkasayud nga pinaagi sa grasya siya nahimong luwas gikan sa gahum sa sala, ug, uban sa panglantaw sa pag-antus, kamatayon, ug pagkabanhaw ni Cristo, gikadestino na sa kinabuhi nga walay katapusan uban ni Jesu-Cristo (Mga Taga Roma 6: 8-11). Labaw sa tanan, bisan pa niini, bisan gani ang mga magtotoo nagpabilin nga may kahadlok nga mamatay ug sa kamatayon. Busa kini nga kahadlok kinahanglan tagdon sa tinud- anay ug dili angay paga-isipon nga ilhanan sa pagkakulang sa pagtoo. Mahinungdanon kaayo kini nga katipigan nga buhi ang pagtoo sa dayong kinabuhi uban sa Dios ug ang kalipay nga kauban niini. Ang himalatyon nga tawo dili kinahanglan nga pagahatagan ug mabug-at nga mga tubag kabahin sa kahulogan sa kinabuhi, sa pag-antus, o sa kamatayon man. Ang paghatag og pag-ayoda ngadto sa usa ka himalatayon nga tawo nagpasabot nga, una ug labaw sa tanan, ang pagdawat kaniya sa iyang tanang mga kahadlok ug mga panginahangalan. Ang usa ka tawo kinahanglan magpaduol sa himalatayon nga tawo sa iyang malisud nga dalan ug moangkon usab sa iyang kaugalingong mga kahadlok ug mga kaluyahon. Pinaagi sa mapaubsanong pag-ila sa gikusgon sa dili malikayan nga katapusan sa tawhonong kinabuhi, mamahimo ang pagkab-ot og usa ka matuod nga nagayoda nga pakig-dugtong nga labawng mabati sa himalatayon nga tawo. Ang kasigurohan sa panagka-usa pag-usab uban niadtong nag-una kanato ngadto sa laing kinabuhi magahatag og pag-ayoda ngadto sa himalatyong tawo sa panahon niining bahin sa pagbiya. Ang bahin niining pag-ayuda alang sa himalatayon mao ang pagmantala kapasayloan sa mga sala ug ang kalinaw sa Usa 546
nga Nabanhaw, maingon man usab sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. Ang pag-ambit sa lawas ug dugo sa Ginoo magahatag sa himalatyon nga tawo sa pakig-ambitay sa kinabuhi sa Anak sa Dios. Niini nga paagi, ang himalatyon nga tawo malipay ug malig-on, mahimong masayon alang kaniya sa pagpadayon sa malisod nga agianan nga nagpaabut kaniya. Importante usab ang paghatag og pag-atiman alang sa mga paryente. Kinahanglan nga sila mosabot sa nakabsan sa hinigugma sa kinabuhi ug mosagubang sa ilang mga pagbati ug mga hunahuna sa panahon niining bahina. Kini makapalig-on sa mga paryente nga kahatagan og angayan nga pag-ila alang sa tanan nga ilang nahimo sa pagbuhat alang sa masakiton ug himalatyon nga tawo. 12.4.5.2 Ayoda alang sa nagbangutan Ang pagbangutan gikinahanglan nga pagatugotan, ug ang nagbangutan kinahanglan nga tanyagan usab og pag-ayoda sa ministro. Importante ang pagdu-aw sa nagbangutan, aron sa pagpahayag og simpatiya kanila, ug sa pag-ampo uban kanila. Sagad nga malisod gayud ang pagkab-ot sa kasingkasing sa nagbangutan. Labaw sa tanan, kini dili magmalampuson kon walay pagpaningkamot sa pagduyog sa nagbangutan. Ang paghatag og kahupay sa mga paryente pinaagi sa pag- atimang pastoral lagmit magkinahanglan og mga semana ug mga bulan, ug tingali sa ubang mga hitabo magpadayon gani sa mga katuigan tapus sa kamatayon sa usa ka minahal nga sakop sa pamilya. Sa kanunay anaa ang kahadlok sa pagsultig sayop nga mga pulong ngadto sa nagbangutan ug pinaagi niini makapaabli pagbalik sa mga samad. Mahinungdanon ang paghatag og matuod nga pagbati sa simpatiya. Bisan pa man sa posibli nga mga pagpanagana, mga tawo nag suod sa nagbangutang-mga paryente, mga kaigsoonan sa pagtoo, mga higala, ug mga ministro - kinahanglang moduol sa nagbangutan. "Ayaw pakyasa ang pagpakig - uban kanila nga naghilak, ug pagsubo uban kanila nga nanagsubo" (Ecclesiasticus 7: 34). 547
12.4.5.3 Pagsugakod sa kagul-anan Ang pag-ayoda alang sa nagbangutan ug pagsugakod sa kasub- anan sakop sa usag usa. Ang pag-ayoda alang sa nagbangutan magpulos aron sa pagdasig sa nagbangutan nga mohisgot kabahin sa mibiya kanila ug magpahayag sa ilang mga pagbati. Kinahanglang posibli alang sa nagbangutan ang pagsulti ngadto ministro nga abli kabahin sa ilang kasubo, kahadlok, kasuko, mga pagbati sa kapungot ngadto sa Dios, ug mga pagbati sa pagkasad- an. Niining maong mga takna, maoy katungdanan sa ministro ang pagpahinumdom sa nagbangutan sa positibo ug sa pagmaya sa mga kasinatian nga ilang gikalipayan sa mingtaliwan. Diha sa pagpakig-ambitay sa ubang mga nagmasulob-on, ang nagbangutan mobati nga gisabut ug gidawat diha sa ilang kasub-anan. Ang paghimo sa mga nagbangutan nga masayud nga si Jesu-Cristo nag-antus usab ug namatay makatabang sa pagsugakod sa kasubo. Ang pagkabanhaw sa nangamatay gipasikad usab sa pagkabanhaw ni Jesus. Siya makaambit sa kadaugan ni Cristo ibabaw sa kamatayon: "Walay usa kanato nga nagmabuhi alang sa iyang kaugalingon, ug walay usa kanato nga mamatay alang sa iyang kaugalingon. Kon kita nabuhi, nabuhi kita alang sa Ginoo; ug kon kita mamatay, mamatay kita alang sa Ginoo; sa ingon niana, mabuhi kita o mamatay, iya kita sa Ginoo. Kay alang niining maong tuyo si Cristo namatay ug nabuhi pag- usab aron mahimo Siyang Ginoo sa mga patay ug sa mga buhi" (Mga Taga Roma 14: 7-9). NILAKTOD NGA PAGSAYAY Ang naghimalatyon ug ang ilang mga minahal sa kinabuhi nagkinahanglan sa pag-ayuda ug paglipay. (12.4.5) Ang pagtoo magapaambit sa kasigurohan sa kinabuhing dayon ug makapasayon sa paga-agian sa himalatayon ug sa pagbiya. (12.4.5.1) 548
Ang kahadlok sa kamatayon sa himalatyon nga tawo gikinahalang gayud tagdon nga tinuoray ug dili paga-isipon ingon nga ilhanan sa kakulang sa pagtoo. (12.4.5.1) Ang pinasahi nga mga elemento sa magbalantay nga pag- atiman alang sa himalatyon mao ang Pagsaulog sa Balaang Panag-ambit kauban sa ilang ministro. (12.4.5.1) Ang pagkasubo kinahanglan nga tugotan. Ang nagmasulob- on ng mga tawo gikahatagan og magbalantay nga pag-atiman. Kini lagmit nga magpadayon sa pipila ka mga katuigan. Ang mahinungdanong butang mao ang pagdu-aw niadtong nabangutan ug magahatag ngadto kanila sa pagbati sa tinuod nga simpatiya. (12.4.5.2) Ang magbalabtay nga pag-atiman alang sa nagmasulob-on magapulos sa pagdasig kanila sa paghisgot kabahin sa mibiya kanila ug pagpahayag sa ilang mga pagbati. Sa pagsugakod sa kasubo-anan makatabang niini ang mapahinumdoman nga si Jesu-Cristo nag-antus usab ug nangamatay. (12.4.5.3) 12.5 Balaang mga adlaw sa simbahan Ang Balaang mga adlaw sa Simbahan naghatag og kasayuran sa pipila ka mga panghitabo diha sa plano sa Dios sa kaluwasan. Kining mga panghitabo pagahandumon nga may balaang pagtahud ug pagkamapasalamaton. Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nagasaulog sa mosunod nga mga balaang adlaw, ang pagkamahinungdanon nga gipahimug-atan sa usa ka pinasahi nga balaang serbisyo. Ang mga kalainan sa ubang mga rehiyon pagatagdon. 12.5.1 Pasko Ang Pasko naghandum sa pagkatawo ni Jesu-Cristo, ug naghatag og kasayuran sa usa sa sentro nga mga panghitabo sa kasaysayan 549
sa kaluwasan: si Jesu-Cristo, nga si kinsa gipanamkon pinaagi sa Espiritu Santo, natawo pinaagi sa ulay nga si Maria. Pinaagi sa pagtungha ni Cristo ibabaw sa yuta, ang Dios mipaubos sa Iyang kaugalingon pinaagi sa pagsul-ob sa unod diha ni Jesu-Cristo (Juan 1: 14). Ang daghang mga saad diha sa Daag Tugon nga may kasayuran sa pagpaabut sa Mesiyas pinaagi niini natuman. Ang atong paghandum niining maong milagro sa unang pag-anhi sa Anak sa Dios, nga dili masabtan pinaagi sa kinaadman, nagapalig-on usab sa atong pagtoo diha sa Iyang haduol nga pagbalik. 12.5.2 Domingo sa lukay Ang Domingo sa lukay nagamarka sa sinugdanan sa Semana Santa. Kini maong adlaw sa kasaulogan mopahinumdom kanato sa pagsulod ni Jesus sa Jerusalem sa panahon sa pangilin sa Judio sa Pasko: sa katumanan sa panagna ni Zacarias, ang Ginoo misulod sa ciudad nga nagsakay sa asno (Zacarias 9: 9). Siya sa madaugon gidawat sa katawhan, nga nagpamatuod nga si Jesus mao ang Mesiyas ug Manluluwas pinaagi sa pagsinggit: "Hosanaa sa Anak ni David" (Mateo 21: 9) 12.5.3 Biyernes Santo Sa Biyernes Santo, atong ginasaulog ang paglansang sa krus ug ang sakripisyo nga kamatayon ni Jesu-Cristo. Sukad sa Iyang sakripisyo, ang pag-antus, ug kamatayon maoy sentrong mahinungdanon sa kasaysayan sa kaluwaan, sa pipila ka mga pinulongan nagpasabut usab hangtud niining adlawa ingon nga "Biyernes Santo". Pinaagi sa Iyang sakripisyong kamatayon, gibungkag sa Anak sa Dios ang gahum ni Satanas ug gibuntog ang kamatayon (Mga Hebreohanon 2: 14). Ingon nga walay sala, Siya nakabaton sa katakus diin ang tanang mga sala ug kalapasan kabayran. Walay nay mas tin-aw pa nga ikapamatuod sa gugma sa Dios kay sa sakripisyo ni Jesus (Juan 4: 9-10). Ang mga panghitabo sa Biyernes Santo nagtimaan sa mahinungdanong 550
punto sa plano sa Dios sa kaluwasan: ang daang pakigaad gitapus gitapus ug ang bag-ong pakigsaad nasugod. Sa diha nga ang tabil nga nagabahin sa Balaang Dapit gikan sa Labing Balaang sa Dapit nagisi sa duha atol sa kamatayon ni Cristo, kini nagapatin- aw nga ang Dios mihatag na sa kaluwasan sa katawhan ug sa pagpakig-ambitay uban Kaniya. 12.5.4 Pagkabanhaw Kining maong kasaulogan mao ang paghandum sa kamatuoran nga si JesuCristo nabanhaw gikan sa nangamatay. Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo nahitabo sa labing unang adlaw sa semana, sa Domingo. Busa ang unang mga Cristohanon nagsaulog sa Balaang Panag-ambit sa paghandum sa sakripisyo ni Jesus ug sa pagkabanhaw sa unang adlaw sa matag-semana. Sa kadugayan, ang piho nga Domingo - diha sa Kasadpang Simbahan ang unang Domingo nga nagsunod sa unang takdol sa bulan diha sa tingpamulak - gipili aron sa pagtimaan sa tinuig nga kasaulogan sa kapistahan sa Pagkabanhaw. Ang pagkabanahaw ni Jesus nahitabo nga walay bisan kinsa nga tawo nga nakasaksi. Kini usa ka milagro ug usa ka tinago. Ang Balaang Kasulatan bisan pa niini, naghatag og kasayuran sa daghanan nga nakakita sa Usa nga Nabanhaw. Diha- diha human sa Iyang pagkabanhaw, Siya nagpakita kang Maria Magdalena ug sa ubang mga babaye, ug ngadto sa mga Apostoles nga si Pedro ug Juan, maingon man usa sa duha ka mga tinun-an diha sa ilang dalan paingon sa Emmaus. Sa kilumkilom na sa adlaw nga Siya nabanhaw, si Jesus miabut ug mitindog diha taliwala sa Iyang mga Apostoles. Dugang pa gayud, si Apostol Pablo naghisgot sa lima ka gatus nga mga kaigsonoon nga nakakita sa Nabanhaw nga Ginoo (1 Mga Taga Corinto (15: 3-7). Ang pagkabanhaw ni Jesu-Cristo ginamantala na diha sa pagtulon-an sa mga Apostoles gikan sa sinugdanan ingon nga kinauyokan nga elemento sa maayong balita. Kini mao ang kapasikaranan sa paglaum sa kinabuhi nga dayon. Nahimo ni Jesus-Cristo nga posibli ang pagbakwi sa kamatayon ug 551
panagbulag sa katawhan gikan sa Dios. Ang pagtoo diha sa pagkabanhaw ni "Cristo ang inunahang bunga" gikan sa nangamatay mao ang pasikaranan sa atong pagtoo diha sa pagkabanhaw sa nangamatay diha ni Cristo ug ang kausaban sa mga buhi atol sa Iyang pagbalik. 12.5.5 Adlaw sa Pagkayab Si Jesu-Cristo nagpahibalo sa Iyang pagbalik ngadto sa Amahan sa nagkalainlaing paagi (Juan 3: 13; 16: 28; 20: 17). Sa ika kap- atan nga adlaw human sa Pagkabanhaw, Siya, kauban sa mga Apostoles ngadto sa bungtod nga gitawag og Olivo ug mihatag kanila og kasayuran alang sa ilang bulohaton. Dayon "Siya gibayawn, ug ang panganud midangat Kaniya gikan sa ilang panan-aw." Gikan sa duha ka manulonda ang mga Apostoles nakadawat sa saad: "Kining maong Jesu nga gikuha gikan kaninyo ngadto sa langit, mobalik ra unya sa paagi nga sama sa inyong nakita sa Iyang pagsaka sa langit" (Mga Buhat 1: 3-11). Kining maong saad mamakit-an usab diha sa Credo sa Bag-ong Apostoliko: "Mitoo Ako nga ang Ginoong Jesus mobalik sa inong sa kasiguro sa Iyang pagkayab paingon sa langit." 12.5.6 Pentecostes Sa Pentecostes atong gihandum ang adlaw diin gibubo ang Espiritu Santo. Kita nagsulti usab sa Pentecostes ingon nga adlaw nga gipadayag ang Espiritu Santo ug ingon nga "adlaw nga natawhan sa simbahan ni Cristo". Ang pagpadala sa Espiritu Santo - kalim- an ka mga adlaw tapus sa pagkabanhaw ni Jesus - gikasaad sa Anak sa Dios ngadto Iyang mga Apostoles sa Iyang panamilit nga mga pagmensahe. Usa ka daku nga gidaghanon sa nagatoo nga mga kalalakin-an ug mga kababayen-an may kadugtongan sa mga Apostoles sa Jerusalem. Ang milagro sa Pentecostes, ang pagbubo sa Espiritu Santo, napatik sa Mga Buhat 2: 1 ug ang 552
nagsunod. Ang mga Apostoles ug ang mga magtotoo nga. nagtigum uban kanila nangapuno sa Espiritu Santo Human sa pagbubo sa Espiritu Santo, si Apostol Pedro, ang bato nga gitudlo ni Jesu-Cristo, nagsangyaw sa gamhanang wali nga nasentro sa gilansang ug nabanhaw nga Cristo, nga si kinsa mingkayag paingon sa langit. Busa dihay mga 3,000 nga katawhan ang nadugang sa simbahan. Mao nga ang Pentecostes mao usab ang pang-ingnan alang sa mga wali nga gimando sa Espiritu ug alang sa pagtubo sa simbahan pinaagi sa kalihokan sa mga Apostoles. Dugang pa gayud, ang Pentecostes maoy pangilin sa kalipay ibabaw sa presensya sa Espiritu Santo ug sa kalihokan diha sa simbahan. 12.5.7 Adlaw sa Pagpasalamat Ang Adlaw sa Pagpasalamat nagahandum sa pagkamagbubuhat sa Dios. Sa usa ka Domingo sa tuig - Domingo sa Pagpasalamat - usa ka balaang serbisyo ang pagahimoon diin ang pagpasalamat igapahayag alang sa pagkamatinumanon sa Dios ngadto sa Iyang kabuhatan. Niining maong okasyon, ang magtotoo giawhag sa pagdalag pinasahi nga halad sa mga pasalamat. 12.5.8 Han-ay sa mga balaang serbisyo sa relihiyosong balaang mga adlaw Ang liturhiya sa balaang mga serbisyo sa gihisgutan sa ibabaw sa relihiyosong mga balaang mga adlaw mohaum nianang sagad nga balaang mga serbisyo nga naglakip sa pagsaulog sa Balaang Panag-ambit. Labaw pa niana, kini lagmit kining maglakip sa mga pagbasa sa Biblia nga nagtagad sa tagsa-tagsa ka hitabo diha sa kasaysaysan sa kaluwasan. Ang pagmantala sa pulong magahimog kapakisayran sa mga panghitabo sa kasaysayan sa kaluwasan nga hilugway sa Kasulatan ug sa ilang pagkamahinungdanon alang sa kasamtangan ug alang sa kaluwasan sa mga katawhan. 553
554
Ika-13 nga Hugna Mga Cristohanong Simbahang Bag-ong Apostoliko ug ang ilang kinabuhi sa pagtoo
13 Mga Cristohanong Simbahang Bag-ong Apostoliko ug ang ilang kinabuhi sa pagtoo 13.1 Pag-ampo Sa daghang mga relihiyon, ang mga pag-ampo maoy pagpahayag sa debosyon ngadto sa labaw nga pagkamao. Ang pag-ampo giisip sa kadaghanan nga usa ka pagpahayag sa pagdeboto. Ang mga Cristohanon nakasabut sa pag-ampo ingon nga usa ka kahigayonan nga gihatag sa Dios alang sa mga tawo nga makasulod sa pagsampit Kaniya. Sa pag-ampo, ang magtotoo makasinati nga: Ang Dios anaa, ang Dios mamati, ug ang Dios motubag. Mao nga ang matinohoong tawo magayukbo sa atubangan sa pagkaharianon sa Dios ug gugma diha sa pagkamapaubsanon. Ang pag-ampo suod kaayong nalambigit ngadto sa Espiritu Santo (Mga Taga Roma 8: 26). Diha sa Daan ug Bag-ong Tugon, ang pag-ampo maoy linitok nga pagpahayag sa pagtoo diha sa Dios nga nagpadayag sa Iyang kaugalingon ingon nga Magbubuhat, Tig-amuma, ug Manunubos. Ang Dios nakigsulti pag-una sa katawhn. Tungod niining katarungan, ang pag-ampo maoy kanunay nga tubag ngadto sa pulong sa Dios. Ang mapasumbingayon nga dagway sa pag-ampo isip ang "pag-ginhawa sa kalag" matin-aw nga nagpahayag sa pagka- gikinahanglan sa pag-ampo alang sa pagtoo. Ang pagtoo nga walay pag-ampo dili usa ka buhi nga pagtoo. Ang pag-ampo magapahayag sa gugma ug pagtahud sa Dios. Ang mga pangaliya kinahanglang pagadad-on ngadto sa Dios diha sa kahibalo nga ang Makagagahum sa tanan magtultol sa tanang mga butang ngadto sa kaayohan ug sa dayon nga kaluwasan sa nangamuyo. 13.1.1 Mga pag-ampo diha sa Daang Tugon Ang unang mga kapakisayran sa biblia sa pag-ampo makaplagan diha sa Genesis 4: 26: "Dayon ang tawo misugod sa pagtawag 556
diha sa ngalan sa Ginoo". Kini nagapasundayag sa usa ka pasikaranang mga kinaiya nga gikinahanglan sa pag-ampo sukad pa kaniadto: ang mga tawo miatubang ngadto sa Dios ug mitawag Kaniya diha sa malig-ong pagsalig nga ang Dios magpatalinghug kanila. Ang Salmo 95: 6 nagatambag: "Umari kamo, simbahon nato Siya". Ang mga panag-ingnan sa pagsimba sa Dios makaplagan diha sa daghang mga alawiton sa pagdayeg ug mga salmo sa Daang Tugon, ang panaglitan niini mao ang alawiton ni Moises: "Kay akong gimantala ang ngalan sa Ginoo: pakadakuon ninyo ang atong atong Dios. Siya mao ang Bato, Hingpit ang Iyang buhat; kay ang tanan Niyang mga dalan mga matul-id, usa ka sa Dios sa kamatuoran ug walay kasal-anan; matarung ug matul-id Siya" (Deuteronomio 32: 3-4). Ang salmista nagatambag: "Oh, magpasalamat kamo sa Ginoo, kay maayo man Siya! Kay ang Iyang mahigug-maong kalolot nagaluntad sa walay katapusan" (Salmo 106: 1). Kining maong pag-ampo nagapadayag sa mga pagpasalamat sa walay kamatayon nga Dios pinaagi sa pagpasidungog ug pagdayeg. "Buhatan Mo ako og usa ka putli nga kasingkasing, Oh Dios, ug bag-oha ang usa ka espiritu nga matul-id sa sulod nako, Ayaw ako isalikway sa Imong atubangan ug ayaw pagkuhaa ang Imong Espiritu gikan kanako; iuli Kanako ang kalipay sa Imong kaluwasan ug sapnaya Ako uban sa masingkamoton nga Espiritu" (Salmo 51: 10-12). Ang maong piho nga pangamuyo - dugang pa niadtong may kalabutan sa yutan-ong kinabuhi - nagpamatuod niadtong mahinungdanon sa matinoohong mga nangamuyo. "Si Moises nag-ampo alang sa katawhan" (Numeros 21: 7) sa diha nga ang Dios nagpadalag makahilo nga mga bitin agig tubag sa nanagbagulbol nga mga Israelinhon. Ang kalooy ug gugma alang sa kaugalingong silingan midangat sa pagpahayag diha sa pangalyupo. Ang basahon sa mga Salmo mianinag sa espirituhanong bahandi sa pag-ampo sa Daang Tugon. Kini nagapunting nang daan diha sa agianan sa pag-ampo sa Bag-ong Tugon. Ang pananglitan mao ang pag-ampo ni Hanna: sa diha nga siya 557
nagdala ngadto sa Dios sa iyang pagpangayo og usa anak nga lalaki, ang Balaang Kasulatan nag-ingon nga iyang "gibubo ang [iyang] kalag atubangan sa Ginoo" (1 Samuel 1: 15). Ang iyang pag-ampo sa mga pasalamat human ang Dios nagmaluloy-on nga mihatag sa iyang gihangyo maoy usa ka panag-ingnan sa halalum nga pagdayeg sa Dios, ngad suod kaayo nalambigit sa nasulod sa pagdayeg ni Maria diha sa Magnificat [Awit sa Pagdayeg ni Maria nga ulay] (1 Samuel 2: 1-10; Lucas 1: 26-55). 13.1.2 Si Jesus nagatudlo sa pag-ampo Ang kalambigitan tali sa tawo ug sa Dios nausab sa pasikaranan. pinaagi ni Jesu-Cristo. Ibabaw sa pasikaranan niining bag-ong kalambigitan sa Dios, ang Ginoo nagtudlo sa usa ka matang sa pag-ampo nga sa kanhi wala maila: sa laing bahin kini mao ang pag-ampo sa usa ka bata nga makigsulti sa Dios ingon nga mahigugmaong Amahan sa langit (Mateo 6: 9), ug sa lain nga bahin kini usa ka pag-ampo "sa espiritu ug sa kamatuoran" (Juan 4: 24). Ang mga tinun-an ni Jesus mga matinoohong Judio ug mao nga nakaila gayud og pag-ampo. Bisan pa niana, sila buot makat- on kung usaon sa pag-ampo sama ni Jesus. Usa sa Iyang mga tinun-an mingayo Kaniya: "Ginoo tudlo-i kami unsaon sa pag- ampo" (Lucas 11: 1). Agig tubag, gihatag ni Jesus ang Pag-ampo sa Ginoo (tan-awa sa 12.1.7). Ang Wali ibabaw sa Bungtod nagalangkob og mga pahimangno sa pag-ampo (Mateo 6: 5-8): ang usa mao ang dili paghimog pagpakita sa kaugalingong pag-ampo o ang paggamit og daghang nga mga pulong, "kay ang inyong Amahan nasayud na sa mga butang nga inyong panginahanglan sa wala pa kamo magapangayo Kaniya." Ang atong pag-ampo kinahanglan magagikan hinoon sa kasingkasing. Si Jesus mipahimug-at sa mahinungdanong mga bahin sa pag-ampo sa tulo ka sambingay: diha sa sambingay sa higala sa kagabhion, iyang gihatagan og kabug-aton nga ang malahutayon nga pag-ampo adunay epekto (Lucas 11: 5-10). Ang sambingay 558
sa malahutayong babayeng balo nagtambag sa mapadayonon ug mapailubon nga pag-ampo (Lucas 18: 18). Uban sa sambingay sa Fariseo ug sa maniningil sa buhis Iyang gipakita ang kahulogan sa pagkamapaubsanon diha sa pag-ampo (Lucas 18: 10-14). Ang Lucas 21: 36 nagtala sa pahimangno sa Ginoo kabahin sa pag-ampo nga may kalabutan sa Iyang pagbalik: "Busa magtukaw kamo, ug pag-ampo sa walay hunong nga kamo pagaisipon nga takus sa paglikay niining tanang mga butang nga mahitabo, ug sa pagbarug atubangan sa Anak sa Dios." Mao nga ang pag-ampo giubanan usab sa gikinahanglang pagkamabinantayon nga diha sa panglantaw sa pagbalik ni Jesu- Cristo. 13.1.3 Si Jesus nag-ampo Ang maayong balita ni Lucas nagasaysay nga si Jesus nag-ampo hilabina sa dili pa ang mahinungdanong mga panghitabo: • sa wala pa mokunsad ang Espiritu Santo ibabaw Kaniya (Lucas 3: 21-22); sa wala pa Siya mipili sa napulog duha ka mga Apostoles (Lucas 6: 12); sa wala pa gitudlo si Pedro ingon nga Bato diin Siya magtukod sa Iyang iglesia (Lucas 9:18-21; nga may kadugtongan sa Mateo 16:13-20); sa wala pa ang Amahan miusab Kaniya diha sa presensya sa mga saksi gikan dinhi ug sa laing kinabuhi (Lucas 9: 28-36); • sa wala pa magsugod ang Iyang mapait nga pag-antus (Lucas 22: 41-46); sa wala pa ang Iyang kamatayon ibabaw sa krus (Lucas 23: 46). Ang mga maayong balita nagapamatuod sa datu nga kinabuhi sa pag-ampo ni Jesus: Kanunay Siya nga mag-inusara aron sa pagsulod sa panagsultihanay sa Iyang Amahan (Mateo 14: 23; Marcos 1: 35). Siya nagdayeg Kaniya (Mateo 11: 25-27) ug Siya nagpasalamat Kaniya, bisan sa wala pa matubag ang Iyang pag-ampo (Juan 11: 41-42). 559
Ang Juan 17 nagapatik pangamuyo nga pag-amo sa Ginoo. Ang Iyang pangaliya alang sa mga Apostoles ug sa simbahan - "Ug nangamuyo Ako dili lamang alang kanila ra [ang mga Apostoles], kondili alang usab sa mga mosalig Kanako pinaagi sa ilang pulong aron silang tanan mausa" (Juan 17: 20-21) - nagpakita kung giunsa ni Jesu-Cristo pagduol sa Iyang langitnong Amahan ingon nga manlalaban alang kanila (1 Juan 2: 1). Si Jesus nag-ampo sa wala pa ang Iyang pag-antus, Siya miluhod ug mapa-ubosanong miyukbo sa pagbulot-an sa Iyang Amahan: "Amahan, kon Imong kabubot-on, kuhaa kining kopa gikan Kanako; bisan pa niana, dili ang Akong kabubot-on, kondili ang Imo maoy matuman." Kining maong pag-ampo usa ka pakigbisog sa kalag. Ang Dios wala motugot niining maong pangamuyo nga dili matubag: usa ka manulonda ang nagpakita ug naglig-on ni Jesus (Lucas 22: 41-44). Bisan sa nagbitay ni Jesus ibabaw sa krus, Siya nag-ampo sa mga nagasakit Kaniya (Lucas 23: 34). Ang Iyang katapusang mga pulong sa wala pa ang kamatayon, maingon man usab usa ka pag-ampo: "Amahan, nganha sa Imong mga kamot, gitugyan ko ang Akong espiritu" (Lucas 23: 46). 13.1.4 Ang pag-ampo sa unang mga Cristohanon Ang Mga Buhat 4: 23-31. nagahatag og panan-aw ngadto sa matinud-anong mga pag-ampo sa unang mga kongregasyon. Sukad pa sa sinugdanan ang unang mga Cristohanon nagbuhat na sa katilingbanon nga pag-ampo (Mga Buhat 1: 14). Ang mga natala sa mainitong pag-ampo gisulat usab sa kapunongan duyong sa mahinungdanong mga panghitabo, sama pananglit, sa pagpili kang Matias ingon nga Apostol o ang ordinasyon sa unang pito ka mga Deacono (tan-awa sa 7.5). Ang mga Apostoles giubanan usab pinaagi sa malingdong nga mga pag-ampo sa mga sitwasyon sa kapiligrohan (Mga Buhat 1: 24-25; 6: 6; 12: 12). Ang mga sulat sa mga Apostoles nagahatag og kabug-aton sa pagkamahinungdanon sa pag-ampo (Santiago 5: 15-16). Ang mga Apostloles nagsaysay usab nga sila nag-ampo alang sa 560
simbahan (Mga Taga Efeso 1: 16-23), ug nagdasig sa pagkamalahutayon sa pag-ampo (1 Mga Taga Tesalonica 5: 17). Gikan sa 1 Timoteo 2: 1 tin-aw kini nga ang mga pag-ampo sa mga magtotoo gikinahanglan nga maglakip sa tanang katawhan: "Karon una sa tanan Ako magaagda nga ang mga pangamuyo, mga pag-ampo, mga paghangyo ug mga pagpasalamat kinahanglan pagahimoon alang sa tanang tawo." . 13.1.5 Ang pag-ampo sa mga Cristohanong Simbahang Bag-ong Apostoliko Ang usa ka mahinungdanong bulohaton maoy gigahin sa tiningob nga pag-ampo diha sa balaang serbisyo: Ang tulo ka persona nga pagsampit sa Dios pagasundan sa pag-ampo sa pag-abli, diin ang pagsimba, pagdayeg, ug mga pagpasalamat alang sa langitnong panalipod ug pagpakig-uban, maingon man sa mga hangyo ug mga pangamuyo, pagadad-on ngadto sa Dios. Diha sa Pag-ampo sa Ginoo, ang kongregasyon mag-usa diha sa pag- ampo sa Anak sa Dios. Sa dili pa ang pagbalaan sa Balaang Panag-ambit, ang tigdala sa serbisyo mohatag sa mapasalamatong pag-ampo, nga magapahayag sa mga pasalamat ngadto sa Dios alang sa sakripisyo ni Cristo, sa kapasayloan sa mga sala, sa pagpadala sa mga Apostoles, ug sa saad sa pagbalik ni Cristo. Sa pagtak-op sa balaang serbisyo, adunay laing pag-ampo nga magpahayag sa mga pagpasalamat niadtong mga nadawat na, maingon man usab sa pangaliya alang sa panalipud ug pagpakig-uban sa manulonda, ug sa pangandoy alang sa adlaw sa Ginoo. Ang mga panginahanglan sa mga sakop, maingon man usab sa tanang tawo, makakaplag sa ilang dapit niining maong mga pangamuyo. Labaw pa niana, pagahangyoon ang Ginoo sa pagdawat sa mga halad ug mopanalangin niadtong si kinsa nanaghatag. Dugang pa sa tiningob nga mga pag-ampo diha sa balaang mga serbisyo, ang mga Cristohanong Bagong Apostoliko mogalam usab sa kinabuhi sa kaugalingong kinabuhi sa pag-ampo. Sila mosugod ug motapus sa adlaw diha sa pag-ampo. Sa ingon man 561
usab sila magaampo sa dili pa mangaon ug moduol sa gihapon ug sa gihapon sa tibuok nga adlaw aron sa pagbati sa Iyang kaduol ug sa pagpangita sa Iyang panabang. Diha sa pag-ampo sa pamilya, ang mga ginikanan moampo uban sa ilang mga anak ug pinaagi niini magatudlo kanila sa pagpalambo sa ilang kaugalingon kinabuhi sa pag-ampo. Ang pag-ampo wala mabugkos sa bisan unsang dagway sa gawas. Bisan pa niana, ang gikusgon sa usa ka pag-ampo mapalabi pa gayud pinaagi sa pagpiyong sa mga mata, hinipos ang kaugalingon nga mga kamot, o sa pagluhod, sama pananglit. Ang nangamuyo, pinaagi niini makapahilayo sa nagakapoliki nga kalihokan sa adlaw adlaw nga kinabuhi aron sa paghunong ug sa pagyukbo atubangan sa Dios diha sa pagpaubos. Dili na kinahanglan ang pagpahayag sa kaugalingon diha sa hinashasan nga mga pulong sa diha nga mag-ampo. Ang Dios nasayud sa kasingksaing sa nangamuyo. Kon ang kinaiya sa nangamuyo mailhan pinaagi sa pagpaubos, pagtoo, pagsalig ug gugma alang Kaniya, ang pag-ampo sa pagkatinuod makakaplag gayud og kaluoy sa Makagagahum sa Tanan. Ang mga pulong nga gamiton sa nangamuyo dili na kinahanglan kusgon pa sa paglitok. Bisan gani ang mahilumong mga pag-ampo makakaplag sa ilang dalan ngadto sa Dios. Kung hisgutan ang sa sulod, ang pag-ampo sa kadaghanan gihatagan og kahulogan sa pagdayeg ug pagsimba, mga pagpasalamat, mga hangyo ug mga pangamuyo. Ang kahibalo sa pagkaharianaon sa Dios ug ang grasya nga nagtugot kanato sa pagtawag Kaniya ingon nga Amahan (Mga Taga Roma 8: 15) maga-aghat kanato sa pagsimba sa Dios. Ang pagka- mapasalamaton ikapahamtang sa tanang maayong mga butang nga miabut tungod sa pagkamaayo sa Dios. Labaw sa tanan, kini nagalangkob sa dagkung mga binuhatan nga nabuhat sa Dios, ug sa gihapon ginahimo, sa katawhan pinaagi sa pulong, grasya, ug sacramento. Labaw pa niana, ang pagkamapasalamaton igapahayag alang sa yutan-ong mga gasa ingon sa pagsustento, pagbisti, mga kapuy-an, ug sa serbisyo ug panalipod sa manolunda. Sa atong mga hangyo, atog gidala sa Dios ang atong 562
mga kabalaka ingon nga sila naglakip, sama pananglit, sa pagtipig sa atong pagtoo ug ang tabang sa Dios sa atong adlaw adlaw nga kinabuhi. Ang labing importante nga hangyo nagalabot sa haduol nga pagbalik ni Cristo, ug sa pagdangat sa pagkatakus alang niini. Ang atong mga pangamuyo dili limitado sa atong kaugalingong mga pamilya o sa kongregasyon lamang. Kondili sila maglakip sa tanan nga kinsa anaa sa panginahanglan sa tabang sa Dios, dinhi ug sa luyong dapit. Dili ang matag pag-ampo nagkinahanglan sa tanang upat ka mga sagol - ang Dios magpatalinghug usab sa atong lumalabay nga mga pag-ampo sa pinasahi nga mga sitwasyon sa kinabuhi. Ang kagul-anan, kahimtang sa kabalaka, lawasnong kasakit, o sa halalum nga pag-antus lagmit nga makapahimong imposibli sa tawo sa pagpangitag mga hunahuna sa paghan-ay sa pag-ampo. Bisan pa gani niini ang nangamuyo dili gayud mahikawan sa tabang gikan sa Dios o sa pagkaduol. Mahitungod niini ang Mga Taga Roma 8: 26 nagaingon: "Sa ingon usab nga paagi, ang Espiritu motabang kanato sa diha nga magmaluyahon kita. Kay kita ugod dili man makamao sa hustong inampoan, apan ang Espiritu mao ang mangunay sa pagpangamuyo alang kantao uban sa laglum nga mga pag-agulo nga dili arang malitok." Nianang maong mga panahon lagmit usab kining makatabang sa pag-ampo sa Pag-ampo sa Ginoo o ang pagsulti sa usa sa mga salmo, sama pananglit sa Salmo 23. Ang mga pag-ampo pagatapuson sa Hebreohanon nga pulong "Amen", nga nagapasabut: "Hinaut pa unta!" Dinhi dili na arang pagaisipon pa kong ang usa mao ba ang nagsulti sa pag- ampo o yano lamang nga niduyog sa pag-ampo diha sa espiritu. 13.1.6 Mga epekto sa pag-ampo Ang makugihong pag-ampo magaabli sa kasingkasing sa tawo sa kahibalo: Ako nag-agad diha sa Dios sa akong tibuok nga pagkatawo! Ang panghunahuna sa nagapangamuyo gihulagway pinaagi sa sama og bata nga pagsalig, mapaubsanon ug 563
mahadlokon sa Ginoo. Kini gipahayag usab sa mga gipahiluna na maingon sa "tungod kang Jesus" o "sa ngalan ni Jesus". Sa diha nga ang pangaliya nga gipahayag diha sa pag- ampo igahatag na, kini magapalig-on sa pagtoo ug magadugang sa pagkamapasalamaton. Bisan pa niana, kadtong kinsa nagaampo makahimo usab sa kasinatian nga dili ang matag hangyo igahatag. Kini walay mahimo sa pagbungkag sa pagsalig sa magtotoo: sila magpabilin nga nakasiguro nga ang Dios magapatalinghug sa matag pag-ampo ug nga, diha sa lyang gugma, Siya sa katapusan magagiya tanang mga butang alang sa kaayohan niadtong si kinsa nahigugma Kaniya (Mga Taga Roma 8: 28). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang pag-ampo maoy tubag sa tawo sa pulong nga gihatag sa Dios. Diha sa pag- ampo ang mga magtotoo makasinati nga: anaa ang Dios, ang Dios magpatalinghug, ug motubag ang Dios. (13.1) Ang mahinungdanong ikapamatuod sa pag-ampo diha sa Daang Tugon makaplagan diha sa mga Salmo. Sila nagbaton sa pagsimba sa Dios, pagkapamasalamaton, mga pangaliya, ug mga pangamuyo. (13.1.1) Si Jesu-Cristo nagtudlo sa lyang mga sumosunod sa pag-ampo sama sa bata nga motawag sa Dios ingon nga "Amahan" ug sa pag-ampo "diha sa espiritu ug sa kamatuoran". Ang Pag- ampo sa Ginoo nga gitudlo ni Jesus, maoy usa ka panag- ingnan sa pag-ampo sa tanang mga Cristohanon. (13.1.2) Ang mga maayong balita nagapamatuod sa datu nga kinabuhi sa pag-ampo ni Jesus. Ang Juan 17 nagtala sa pag-ampo nga pagpangamuyo, diin si Jesu-Cristo midala sa pamahayag sa 564
mga pangamuyo alang sa mga Apostoles ug sa simbahan. (13.1.3) Ang unang mga Cristohanon nanagbuhat sa katilingbanon nga pag-ampo sukad pa sa sinugdanan. (13.1.4) Agig dugang sa tiningob nga pag-ampo sa balaang serbisyo, ang tagsa-tagsa ka kinbuhi sa pag- ampo importente usab sa mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko. (13.1.5) Kon hisgutan ang sulod, ang pag-ampo gihatagan og kahulogan pinaagi sa panagdayeg ug panagsimba, mga pagpasalamat, mga hangyo, ug mga pangamuyo. Ang labing importante nga hangyo nagalibot sa haduol nga pagbalik ni Cristo ug sa pagkahimong takus alang niini. (13.1.5). 13.2 Pagka-mainandamon sa paghalad ug pagsakripisyo Ang termino "Pagka-mainandamon sa paghalad ug pagsakripisyo" nagahatag og kasayuran ngadto sa tinguha sa kinasuloran sa usa ka tawo sa paggamit sa iyang mga gahum ug mga gasa alang sa kaayohan sa uban, pinaagi sa paglikay - sa kinatibuk-an o sa bahin - gikan sa pag-agpas sa iyang kaugalingong mga gitinguha. Adunay nagkalainlaing mga bahin sa termino nga "sakripisyo". Sama pananglit, sa mga butang nga ginahalad ngadto sa labawng pagkamao, maingon man usab sa tawhonong mga binuhatan diha sa pag-alagad ngadto sa uban sa kadaghanan gihulagway ingon nga "mga sakripisyo" sa sagad nga pinulongan. Ang salapianong mga gasa nga gina-amot alang sa relihiyosong mga katuyoan "mga sakripisyo" diha sa relihiyosong kaisipan. Ang mga sakripisyo mao ang pagpahayag sa pagsimba, pagkamapasalamaton, debosyon, ug ang pagpailalum ngadto sa Dios. 565
13.2.1 Gikan sa Daang Tugon nga pag-alagad sa pagsakripisyo aron sa pagtugyan sa kaugalingong kinabuhi ngadto sa Dios Ang sakripisyo ug ang pag-alagad sa pagsakripisyo nagduyog og usa ka importante nga bahin hilabina sa tanang mga relihiyon sa karaang mga sibilisasyon - maingon man usab sa Israel. Ang sakripisyo gitagana aron sa pagsampit sa grasya sa Dios, sa paglikay sa silot, ug pagdalag pagpasig-uli. Ang mga sakripisyo ginadala sa daghang mga dagway. Ang unang sakripisyo nga gihisgutan sa Biblia gidala sa mga anak nga lalaki ni Adan ug ni Eva: si Cain naghalad sa bunga sa yuta, si Abel nag-ihaw ug mga mananap gikan sa iyang kahayopan (Genesis 4: 3-4). Ang Dios nagtan-aw niadtong nanagdala sa mga sakripisyo ug sa ilang kaugalingong mga sakripisyo. Samtang gidawat Niya sa kahinangop ang sakripisyo nga gidala ni Abel ngadto Kaniya. Siya misalikway ni Cain ug sa iyang sakripisyo (Mga Hebreohanon 11: 4) ug Genesis 4: 4-5). Kini nagasubay nga dili ang matag-halad gikahimut-an sa Dios. Ang butang nga motudlo nga Siya sa kahinangop magadawat sa halad mao ang kinaiya sa usa nga magadalag mga gasa ngadto Kaniya. Ang Kasuogan ni Moises nagatanyag sa daghang mga dagway, mapig-ot nga sakripisyong serbisyo nga ritwal. Kini naglakip sa sinunog nga mga halad, binhi nga mga halad, mga halad sa pakigdait, mga halad kasal-anan, ug halad sa kalapasan nga ginadala ngadto sa Dios (Levitico 1 - 7). Gawas sa adlaw- adlaw nga mga sakripisyo sa kabuntagon ug sa kahapunon, ang mga sacerdote mohimo, sa gikatudlo na nga mga adlaw sa kalendaryo, magdalag pinasahi nga mga halad alang sa katawhan. Ang mga sala sa katawhan sa Israel pinaagi niini matabonan. Dugang pa niini, dihay ginahimo nga mga sakripisyo sa tagsa- tagsa ka mga Israelinhon sa nagkalainglaing mga katuyoan, sama pananglit, sa pagbayadsa wala mamatikdi nga mga kalapasan (Levitico 4 ug ang nagasunod.) o ang kahugaw sa lawasnon (Levitico 15: 14 ug sa nagasunod.) 566
Ang tibuok Daang Tugon nga sakripisyong serbisyo, ingon sa naibaloan sumala sa pagbulot-an sa Dios, nawad-an sa kahulogan niini sa makausa ug alang sa tanan pinaagi sa sakripisyo ni Cristo (Mga Hebreohanon 8 ngadto sa 10: 18). Diha sa Bag-ong Tugon, ang sakripisyo nagdalag og bag- ong dapit. Mao nga si Apostol Pablo nag-awhag sa mga Cristohanon sa "pagtugyan sa inyong mga lawas ingon nga mga halad nga buhi, balaan ug hinangpunon sa Dios" (Mga Taga Roma 12: 1). Kini nagpasabut nga ang usa kinahanglang magapasubay sa iyang kinabuhi sumala sa mga sukdanan sa maayong balita: Ang mga Cristohanon magatugyan sa ilang kaugalingon ngadto sa Dios uban sa tanang butang nga anaa kanila ug kinsa sila. 13.2.2 Si Jesu-Cristo - ang panag-ingnan sa pagkamainan- damon sa pagsakripisyo Ang panghunahuna sa sakrispiyo nga gipasundayag sa Mga Taga Roma 12: 1 kinahanglang pagatan-awon nga batok sa nagbitay nga tabil nga si Jesu-Cristo mihatag sa Iyang lawas - nga Siya mismo - gumikan sa gugma, isip usa ka gasa ug sakripisyo lang kanato. (Mga Taga Efeso 5: 2; Mga Hebreohanon 10: 10). Alang sa mga magtotoo, ang sakripisyo ni Jesus balaan ug dili gayud ikatandi. Sila nasayud nga ang sakripisyo lamang ni Cristo ang adunay gahum sa katubsanan. Bisan tuod nga wala nay lain pang sakripisyo nga ikatandi niadtong iya sa Ginoo, ang Iyang pagkamainandamon sa pagbuhat niining maong sakripisyo magapulos ingon nga usa ka panag- ingnan nga pagasundugon. Daan na nga sa wala pa ang Iyang pag-antus ug kamatayon ang pagkamainandamon ni Cristo nga mosakripisyo napadayag na sa Iyang pagpaubos sa kaugaligon (Mga Taga Filipos 2: 6-8). Ang matinud-anon gayud nga gugma daan nang kapamatud-an diha sa katarungan nga Siya mibiya sa himaya sa Iyang Amahan didto sa langit, mianhi sa yuta, mitalikod sa Iyang balaang dagway, ug misul-ob sa pagakaubos sa tawhonong kinaiya. Si Apostol Pablo naghimo niini nga maoy sukdanan alang sa matag 567
Cristohanong gawi: "Ayaw na kamo pagbuhat ug bisan unsa sa tuyo sa pagbahinbahin hinoon uban sa pagpaubos isipa ang uban ingon nga labi pang maayo kay sa inyong kaugalingon kay ang matag-usa kaninyo magatagad dili lamang sa iyang kaugalingong mga kahimtang kondili sa mga kahimtang sa uban usab" (Mga Taga Filipos 2: 3-4). Kini nagapangayo og pagkamainandamon sa paghalad ug sa pagsakripisyo nga kinahanglan usab nga mapadayag sa kinabuhi sa kongregasyon. 13.2.3 Pagkamainandamon sa paghalad ug pagsakripisyo sigon sa pagtoo, pagkamasalamaton, ug gugma Ang sakripisyo diha sa Cristohanong pagpanabut kinahanglang dili gayud isipon pinugos nga obligasyon. Ni pagabuhaton kini tungod sa pagpaabut og ganti, kondili gawasnon hinuon, gumikan sa pagtoo, gumikan sa pagkamapasalamaton, ug gumikan sa gugma. Kung ang usa magasakripisyo niining maong kinaiyaha, kini dili na pagabati-on pa nga usa ka sakripisyo, bisan tuod og kini nagkinahanglan og dakung pagpanlimbasog. Mao nga ang mga magtotoo dili kanunay nga maghunahuna niini ingon nga palas-anon, kondili kalipay hinoon, sa pagpalambigit sa ilang mga gasa ug mga hiyas alang sa kaayohan sa kongregasyon ug sa ilang silingan. Ang pagkamainandamon sa paghalad ug pagsakiripisyo mobunga gikan sa gugma. Kon ang pagkamainandamon sa paghalad ug pagsakripisyo gipakahulogan pinaagi sa gugma, ang magtotoo nakatuman sa pagbulot-an sa Dios ug nakabuhat diha sa hunahuna ni Jesus. Kadtong si kinsa magahatag niadtong ilang nadawat na - mahimong sa materyal man kini o sa dili materyal nga mga gasa - pinaagi niini makapahayag sa ilang pagkamapasalamaton ug gugma. Sa Mga Hebreohanon 13: 16 kita gitambagan sa "pagbuhat og maayo ug sa pagpaambit, kay niana ang maong mga halad makapahimuot sa Dios." Ang pagkamainandamon sa paghalad ug pagsakripisyo mahimong makakaplag sa pagpahayag niini sa daghang mga 568
dagway. Ang daghang mahitabo sa kinabuhi sa kongregasyon mahimo lamang pinaagi sa lalum nga pagbati ug paghigugma sa Dios ug sa Iyang bulohaton. Mao nga daghang kaigsoonang mga lalaki ug mga babaye sa pagtoo mohatag og dakung bahin sa ilang libring panahon, kusog, ug mga abilidad diha sa pag-alagad sa Dios ug sa katilingban: daghang motabang diha sa musika ug sa pagpanudlo sa Simbahan, ang uban may katungdanan nga adunay kalabutan sa kabtangan ug balay-alampoanan, sa pagdayandayan sa altar, ug uban pang mga katungdanan. Uban sa pipila ka mga nilain, ang mga ministro mamuhat nga walay suhol. Ang balaang mga serbisyo, pagpangalagad sa mga sacramento, mga buhat sa pagpanalangin ug serbisyo sa paglubong pagahimoon nga walay bayad. Ang mga pamilya ug ang masakitong mga sakop makadawat sa makanunayon nga pag-atiman. Ang mga katigulangan, ang mga bakul, kadtong nag- inusara sa pagpuyo, pagahatagan og pinasahi nga pagtagad. Pinaagi nii ang duha ka sugo sa gugma natuman. Kita gitambagan usab sa pagbuhat og maayo ngadto sa atong kaigsoonang mga lalaki ug mga babaye nga anaa sa panginahanglan (Mga Taga Galacia 6: 10). Ang gugma alang sa atong silingan makapa-aghat usab kanato sa pag-ayuda sa uban nga anaa sa mga sitwasyon sa panginahanglan (Mateo 25: 34- 46) ug sa pagtabang kanila sa mga panahon sa katalagman. Kini mahimong mabuhat pinaagi sa pag-amot og salapi o sa uban pang mga kaayohan. Ang mga agencia sa pagtabang diin ang simbahan nagpaluyo diha sa kinatibuk-ang bahin sa katilingbanon nga pagpanugyan niini, ug diin kini maghatag og dinalian nga tabang sa tibuok kalibutan, kadaghanang gipaluyohan sa salapianong pinaagi sa boluntaryo nga mga donasyon. Alang sa mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko, ang pagkamainandamon sa paghatag ug sa paghalad anaa ra gayud sa kasingkasing. Ang mga magtotoo mobati usab sa mga panginahanglan sa pagapahayag sa ilang pagpasalamat ug paghigugma ngadto sa Dios diha sa makita nga mga gasa (mga 569
sakripisyo), pinaagi man kini sa salapianong dagway sa natural nga mga abot. Sa pagpamuhat niini sila mahimong makasubay sa ikapulo nga gihisgutan diha sa Malaquias 3: 10. Ang mga halad sagad nga ibutang diha sa mga sudlanan sa halad nga gipahimutang sa balaang mga serbisyo ug sa ubang mga kalihokan sa Simbahan, o ibalhin ngadto sa mga abut sa Simbahan. Sa daghang mga dapit, ang dugang pa nga halad sa mga pagpasalamat pagadad-on sa Adlaw sa Pagpasalamat. Ang Tanang salapianong mga giamot ginabuhat nga boluntaryo ug sagad walay pagpahibalo sa mitabang. Mao nga kini posibli ang pagtagbo sa tanang mga galastohan sa Simbahan nga walay pagpahamtang sa buhis sa simbahan o pagpangayo og balayranan sa pagkamiyembro. Pinaagi sa ilang mga halad, ang mga magtotoo makapasalamat ngadto sa Dios ug makatampo alang sa kalamboan ug kahingpitan sa Iyang bulohaton. Uban sa tanang mga halad, ang kinaiya sa kasingkasing maoy gikinahanglang importansya. Sa usa ka higayon si Jesus nakapaniid "sa mga tawong datu nga nagbutang sa ilang mga gasa sa panudlanan, ug Iyang nakita usab ang kabus nga babayeng balo nga nagbutang og duha ka kuwartang diyot. Busa Siya miingon: 'Sa pagkatinuod, sultihan Ko kamo nga kining kabus nga babayeng balo nakahulog og labaw pa kay sa tanan kanila; kay silang tanan miamot gikan sa ilang naghingapin nga kahamugaway, apan kini siya gikan sa iyang kapit-os mihatag sa tanan nga iyang kabuhian'" (Lucas 21: 1-4). Ang mga magtotoo mahimong makadalag halad sa mas halapad nga kinaadman, nga mao ang paagi sa pagpahinungod sa ilang kaugalingong kasingkasing. Kini pagasabton nga paglakip sa paglambigit sa tanang mga halad ug mga hiyas, maingon man sa hingpit nga pagsalig sa Dios. Sa pipila ka mga sitwasyon mahimo usab kini nga sakripisyo sa pagpailalum sa kaugalingong pagbuot diha sa kabubut-on sa Dios. Kini maoy espirituhanong mga sakripisyo nga gitambag ni Apostol Pedro (1 Pedro 2: 5). 570
Labaw pa niana, daku kaayong panahon ug kusog ang gibutang diha sa pag-alagad sa Dios ug sa Iyang bulohaton, ug sa daghang paagi ang mga magtotoo mohunong sa ilang kaugalinong mga kaayohan sa paghimo niini. Sa katapusan ang tanang mga butang nga gihimo sa mga magtotoo o paglikay sa pagbuhat, tungod sa gugma sa Dios, maoy pagsakripisyo. 13.2.4 Sakripisyo ug panalangin Makapahimuot sa Dios sa diha nga kita magdala Kaniya sa atong mga halad sa hustong kinaiya, ug Iyang ilakip usab ang Iyang panalangin niini. "Kay ako magasulti niini: Siya nga nagapugas ug tagdiyot magaani ug diriyot, siya nga nagapugas ug dinaghan magaani usab ug daghan. Ang matag usa magahatag sa pagbuot sa iyang kasingkasing, dili nga magapanuko hinuon kay ang Dios nagahigugma sa malipayong maghahatag. Ug ang Dios makahimo sa pagtagana kaninyo sa tanang panalangin sa madagayaon gayud, aron kamo magabaton kanunay sa igo sa tanang butang ug magatagana nga madagayaon alang sa tanang maayong buhat" (2 Mga Taga Corinto 9: 6-8). Gikan niining mga pulonga atong makuha nga ang atong mga halad dili kanunay nga moresulta sa mahikap nga materyal nga panalangin. Ang pagtoo magatugot kanato sa pag-ila nga ang mga sakripisyo nga gidala tungod sa maputling kasingkasing makapadanig panalangin bisan pa og kining maong panalangin kanunayng nagpabilin nga natago gikan sa atong panan-aw. Diha sa balaang mga serbisyo, ang tigdala sa serbisyo magaampo alang sa panalangin sa Dios alang niadtong tanan nga kinsa nagdalag mga halad, maingon man nianang ilang ginahalad. Ang Dios dili lamang mopanalangin sa materyal nga mga halad, kondili mga halad usab sa panahon, mga gasa, ug mga abilidad nga dad-on alang Kaniya ug sa Iyang bulohaton,nagalakip sa pagsalikway sa kaugalingon pagkabintaha. Ang panalangin sa Dios masinati sa yutan-ong mga butang, apan 571
kini nag-una sa espirituhanong kinaiya. Kini naglakip sa paghatag sa langitnong mga gasa ni Cristo (Mga Taga Efeso 1: 3-7). NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Mga halad ug mga sakripisyo makapahayag sa pagsimba, pagpasalamat, ug debosyon, ug pagpailalum ngadto sa Dios. (13.2) Walay nay lain nga sakripisyo nga mahimong ikatandi pa sa sakripisyo ni Jesu-Cristo. Bisan pa niana, ang pagkamainandamon ni Jesus sa pagsakripisyo maoy usa ka panag-ingnan nga nagtawag sa mga magtotoo sa pagsunod Kaniya. (13.2.2) Ang pagkamainandamon sa pagsakripisyo nagabunga gikan sa gugma. (13.2.3) Ang mga magtotoo magpahayag usab sa ilang pagkamapasalamaton ug paghigugma alang sa Dios ug sa Iyang bulohaton diha sa makita nga mga gasa, mahimong salapianon man kini nga dagway o diha sa dagway sa natural na abut. (13.2.3) Ang pagkamainandamon sa paghalad ug pagsakripisyo maipahayag usab diha sa kinabuhi sa kongregasyon sa diha nga ang mga kaigsoonan sa pagtoo magapahinungod og makita nga kantidad sa ilang panahon sa kalingawan, kusog, ug mga hiyas alang sa serbisyo sa Dios ug sa kongregasyon nga walay suhol. (13.2.3) Ang panalangin nga kauban sa paghalad sa pagkatinuod mahimong masinatian sa yutan-aong mga butang, apan kini una sa tanan sa espirituhanong kinaiya. (13.2.4) 572
13.3 Ang kaminyoon ug pamilya Ang kaminyoon mao ang panaghiusa sa tibuok nga kinabuhi tali sa lalaki ug babaye nga gitinguha sa Dios, nga diin ang Iyang panalangin mopahiluna. Kini nagahulma usab sa pasikaranan alang sa pamilya. Kini pinasikad ibabaw sa gawasnon ug boluntaryo nga pagpahayag sa publiko sa pagkamatinuoron sa usag usa nga managkauban. Ang managkasinabut nga gugma ug pagkamatinuoron maoy gikinahanglang mga bahin sa kalampusan sa kaminyoon. Ang panalangin sa Dios maoy usa ka importante ug bililhong pasikaranan alang sa kaminyoon ug kinabuhi sa pamilya. 13.3.1 Ang kaminyoon isip usa ka balaang pinasiugdahan Ang monogamus (tag-usay asawa) nga kaminyoon usa ka balang pagpasiugda ug dili lamang usa ka tawhonong pagpasiugda. Ang polygamus nga kaminyoon, nga mao ang kaminyoon nga daghang asawa, dili sumala sa Cristohanong pagtulon-an ug mga pamatasan. Ang kamatuoran nga ang Dios dayag nga nagpahimug-at sa pagpanalipud sa kaminyoon sulod sa Napulo ka Sugo nagaguhit sa pagka-importante ug pagkabililhon sa kaminyoon isip usa ka balaang pagpasiugda (tan-awa sa 5.37.). Ang Dios nagbuhat sa mga tawo ingon nga lalaki ug babaye alang sa usag usa. Ang mahinungdanong mga pamahayag niini natala diha sa kasaysayan sa kabuhatan: • "Ug gibuhat sa Dios ang tawo sa Iyang kaugalingong dagway sa dagway sa Dios gibuhat niya sila lalake ug babaye, Iyang gibuhat sila. Ug gipanalanginan sila ug miingon ang Dios kanila: 'Sumanay ug dumaghan kamo, pun-on ninyo ang yuta, ug magagahum kamo niana'" (Genesis 1: 27-28). Mao nga managsama ang lalake ug ang babaye. gibuhat sumala sa dagway sa Dios. Managkalahi man ngani patas sa Iyang atubangan, silang duha managsamang nagtindog ilalum sa panalangin sa Dios ug nagpuyo pinaagi sa pagpahimangnu 573
sa Magbubuhat sa pagpasanay, ug pag-umol ug sa pagtipig sa yuta, ingon nga bahin sa kabuhatan nga gisalig kanila, sumala sa kabubot-on sa Dios. "Ug miingon ang Ginoong Dios: 'Dili maayo nga ang tawo mag- inusa ra; pagabuhatan Ko siya ug katabang nga angay kaniya'" (Genesis 2: 18). Ang mga tawo gibuhat aron managkauban. Diha sa ilang mga kapikas, ang lalake ug babaye adunay mga kaatbang si kinsa ilang maayodahan ug matabangan. "Tungod niana, ang lalake ug ang babaye magabiya sa iyang amahan ug sa iyang inahan ug moipon siya sa iyang asawa, ug sila mahimong usa ka unod" (Genesis 2: 24). Pinaagi sa pagsulod sa kaminyoon, ang lalake ug ang babaye maihiusa diha sa usa ka makita binuhat nga gitanan sa paglungtad alang sa ilang tibuok kinabuhi. Si Jesus may gikasulti usab sa pagkabalaan sa kaminyoon. Diha sa kinatibuk-ang kahulogan sa pangutana kung ang panagbulag madawat ba, siya mihatag og kapakisayran sa gikahisgutan nga nga mga pamahayag: "Wala ba ninyo mabasa nga Siya nga naghimo kanila sa sinugdanan naghimo kanila nga lalake ug babaye ug miingon, 'Tungod niini, ang lalake ug ang babaye mobiya sa iyang amahan ug sa inahan ug moipon sa iyang asawa, ug ang duha mahimong usa ka unod'? Busa, dili na sila duha, kondili usa na ka unod. Busa ang sa Dios gihiusa, sa tawo dili pagabulagon sila" (Mateo 19: 4-6). Si Apostol Pablo mitandi sa kaminyoon sa kalambigitan tali ni Cristo ug sa iglesia. Iyang giawhag ang mga bana ug mga asawa sa paghigugma ug sa pagtahud sa usa og usa (Mga Taga Efeso 5: 21-33). 13.3.2 Kaminyoon ug ang panalangin sa kasal Ang gikatugotan nga mga pamatasan alang ceremonyas sakaminyoon, kahimtang sa kaminyoon, ug panagbulag nagkalahi gikan sa nasud ngadto sa laing nasud. Sila ilalum sa kausaban ingon nga usa ka sumbanang talan-awon sa makanunayong 574
kabalhinan sa katilingban. Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko maoy kauban sa pagpanalipod alang sa kaminyoon ug sa pamilya. Ang pagdawat sa panalangin sa kaminyoon nga iya sa Simbahan may daku kaayo importansya (tan-awa sa 12.2.3.1). Ang maong panalangin adunay nagkalainlaing mga epekto: kini magahatag og kusog sa paglahutay sa paghigugma ug pagkamatinuoron, mopauswag sa pagkamainandamon ug sa abilidad sa pag-alagad, sa pagtabang, ug sa pagsabut sa usag usa, ug kini makatabang sa mga managkaparis sa pagpasaylo sa usag usa ug magpasig-uli sa mga kalainan. Bisan pa niana, kining maong mga epekto mahimo lamang makahupot kon ang mga magtiayon managgawi sa ilang kaugalingon sumala niini. Tilinguhaon kini alang sa mga masig-kapikas ang pagbaton og usa ka manasamang paga-uyonan sa mga butang sa pagtoo. Ang pagdawat sa pulong ug grasya sa Dios, managkakuyog sa pag-ampo, ug kauban sa paghimog mga kasinatian sa pagtoo magapatimgas sa pasikaranan sa usa ka kaminyoon ug magapalig-on sa usa ka pamilya. Apan, ang kamatuoran lamang nga ang duha ka magtiayon mga Cristohanon wala gayud, diha ug sa kaugalingon niini, magbaton og usa ka garantiya alang sa managkasinabtanay nga kaminyoon. Sa dili pa ang kaminyoon - hilabina gayud sa kaparis nga may lahi nga kultura, relihiyon, o gipamatud-an - ang tanang pangutana kabahin sa ilang kinabuhi nga managkauban kinahanglangg pagahisgutan ug mapatin-awan aron kahatagan og kaayohan sa kalampusan sa kaminyoon. Ang pagpanapaw usa ka mabug-at nga kalapasan sa pagsalig ug usa ka sala (tan-awa sa 5.3.7.2). Ang matinud-anong pagbasol ug paghinulsol, pagkamainandamon sa pagpasaylo, ug ang grasya sa Dios makapahimo sa magtiayon sa pagpdayon sa kaminyoon human mahitabo ang pagpanapaw. Ang Simbahan nagatanyag pagpagawas sa tanang magamit nga mga paagi sa pagpalig-on ug sa pagtipig sa kaminyoon. Kung modangat man sa panagbulag, ang mga makadaut nga pagpanulti ug mga buhat kinahanglang pagalikayan. Hilabina ngadto sa mga anak gikan sa ilang kaminyoon, kinahanglan nga 575
ang magtiayon magpakita sa matang gawi nga makatugot sa mga anak sa pagtipig sa pagtahud ug pagbati sa mga ginikanan sa umalabut. 13.3.3 Pagkighilawas ug pagplano og pamilya diha sa kaminyoon Ang kaminyoon magpulos usab aron makapadayon ang tawhonong kaliwatan: "Dayon ang Dios nagpanalangin kanila [ang unang mga tawo], ug miingon ang Dios kanila, 'Sumanay ug dumaghan kamo'" (Genesis 1: 28). Ang pakighilawas diha sa kaminyoon kinahanglang mahatagan og kahulogan pinaagi sa nagkasinabut nga pagtahud, pagka-mabinantayon, ug pagsabut. Kon ang nagkasinabut nga pagtugot ug matuod nga gugma magatindog diha kinahilagman, ang pakighilawas mahimong usa ka importanting higot sulod sa kaminyoon ug makaabag sa kaayohan sa duha nga magtiayon. Ang pagplano sa pamilya anaa ra sa paghukom sa duha nga nagkaparis. Bisan pa niana, ang Simbahan supak sa mga pamaagi sa pagpugong sa panganak ug sa mga pamaagi nga makapugong sa nagpadayong pagtubo sa naumol na nga tawhonong similia. Ang artipisyal pagpabutang og binhi gidawat sa kadaghanan, bisan pa niana, ang tanang mga pamaagi nga ang kinabuhi mahimong malaglag pinaagi sa tawhonong pagpili igasalikway. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang kaminyoon mao ang panag-uban tali sa lalaki ug babaye nga gitinguha sa Dios. Ang Dios nagbuhat sa lalaki ug babaye alang sa usag usa.(13.3; 13.3.1) Ang kalambigitan tali ni Cristo ug sa simbahan magapulos ingon nga usa ka panag-ingnan alang sa materyal nga kalambigitan. (13.3.1) 576
Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko dapig sa pagpanalipud alang sa kaminyoon ug pamilya.(13.3.2) Ang panalangin sa kasal nga iya sa Simbahan may daku nga importancya. Kini adunay makapalig-ong epekto sa paghigugma ug pagkamaunongon sa kaminyoon, apan mahimo lamang kon ang duha ka managkaparis mobuhat sa mosibo nga pagpaningkamot sa ilang gawi. (13.3.2) Ang pagpanapaw usa ka paglapas sa pagsalig ug usa ka sala. Sa diha nga mahitabo ang panagbulag, ang makadaut nga mga pamahayag ug mga buhat kinahanglang pagalikayan. (13.3.2) Ang pakighilawas diha sa kaminyoon kinahanglang mahatagan og kahulogan pinaagi sa gugma, pagtahud, ug pagkamabinantayon. Ang pagplano sa pamilya anaa ra sa pagbuot sa giminyo nga magtiayon. (13.3.3) 13.3.4 Mga responsibilidad sa pagka-ginikanan Tungod kay ang mga anak mga gasa man sa Dios, ang mga ginikanan wala lamang magbaton og usa ka hataas nga sukod sa responsibilidad ngadto sa ilang mga anak ug sa katilingban sa kadaghanan, apan ngadto usab sa Dios. Ang inahan ug amahan nagdala sa labing unang responsibilidad alang sa pagmatoto sa ilang mga kaanakan. Diha lamang gugma ug kaalam nga sila makatagbo sa mga gipangayo sa maong responsobilidad. Ang mga kabataan nagkinahanglan og kasigurohan ug mahigugmaong debosyon. Managkauban, ang mga ginikanan magpatubo sa ilang mga anak diha sa pagtoo ug magatudlo kanila sa kasayuran gikan sa gidawat nga hustong pamatasan. Ang pagbuhat niini nagkinahanglan og usa ka mahinungdanong panaad sa panahon. Ang mga ginikanan kinahanglang andam sa 577
pagsaylo sa ilang kaugalingong panginahanglan ug interes alang sa kaayohan sa ilang mga anak. Sa pagtuman sa importanting responsibilidad sa mga ginikanan sa pagpadaku sa ilang mga anak, ang ginikanan kinahanglang masayud sa kamatuoran nga ang ilang kaugalingong mga buhat ug gawi - dili labing ubos sa tanan nga giisip sa ilang kaminyoon - magapulos ingon nga usa ka importanting panag- ingnan alang sa ilang mga anak. Sulod sa ilang mga kaarangan, ang mahigugmaon ug naga- atiman nga mga ginikanan moayuda sa pang-edukasyon ug pang- propesyonal nga kalamboan sa ilang mga anak alang sa katuyoan sa pagsangkap kanila uban sa usa ka malig-on nga pundasyon alang sa kaugmaon. Ang Bag-ong Apostoliko nga mga ginikanan nagdala sa importanting responsibilidad sa pagpadaku ug paghiusa sa ilang mga anak diha sa pagtoo ug diha sa kahadlok sa Dios. Kini naglakip sa pagpaila kanila sa pulong sa Dios ug pagbulot-an (Deuteronomio 6: 6-7), sa pag-ampo uban kanila, sa pag- tambong sa balaang mga serbisyo uban kanila, ug sa pagtabang sa ilang pagpahi-apil diha sa pagpanudlo mga programa sa Simbahan. Niini nga paagi, ang gikinahanglan nga mga pundasyon ginabuhat aron ang mga kabataan sa kaulahiay managgawi sila sa ilang mga kinabuhi ingon nga nakabig mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko, ug magaandam sa ilang mga kaugalingon sa pagbalik ni Jesu-Cristo. 13.3.5 Mga responsibilidad sa mga anak Ang kamatuoran nga ang mga anak nagdala usab og responsibilidad ngadto sa ilang mga ginikanan mahimong makuha gikan sa Ikaupat nga Kasugoan (tan-awa sa 5.3.5): sila kinahanglan nga magpakitag pagtahud nga angay kanila ug balaang pagtahud alang sa ilang mga ginikanan. Kini ginapasundayag diha sa gawi nga hinulagway pinaagi sa ug pagkamapasalamaton, pagkamasinugtanon. Bisan tapus nga ang mga anak wala na paghigugma, pagsalig, 578
magpuyo sa panimalay sa mga ginikanan, ang tukma nga gugma ug debosyon kinahanglan nga ihatag sa ilang mga ginikanan. Kung adunay pipila ka mga bata diha sa pamilya, kinahanglan nga ang tanan motabang alang sa usa ka nanag- uyon nga kinabuhi sa pamilya pinaagi sa pagtagad sa usag usa uban sa inigsoonay nga gugma. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Tungod kay ang mga anak mga gasa man sa Dios. ang mga ginikanan may hataas nga sukod sa responsibilidad ngadto sa ilang mga anak, sa katilingban, ug - labaw sa tanan - sa Dios. (13.3.4) Katungdanan kini sa mga ginikanan ang pagpadaku sa ilang mga anak diha pagtoo ug sa pagkahadlok sa Dios, ug pinaagi niini makahimog pundasyon alang sa mga anak sa pagkinabuhi ingon nga nakabig nga mga Cristohanon ug magaandam sa ilang kaugalingon alang sa pagbalik ni Cristo. (13.3.4) Ang mga kaakohan sa mga anak ngadto sa ilang mga ginikanan gikuha gikan sa Ikaupat nga Kasugoan. (13.3.5) 13.4 Pagtuman sa kaugalingong obligasyon diha bulohaton ug sa katilingban Ang relihiyoso, katilingbanon, ug propesyonal nga mga kahimtang diin ang mga tawo makakaplag sa ilang mga kaugalingon og resulta sa nagkalainlaing gikinahanglan nga mga pamati sa gawi: Alang sa mga Cristohanon, ang kapasikaran sa pagtuman niining maong mga kaakohan mao ang pagtoo sa Dios ingon nga ang Usa nga nagbuhat, nagatukod ug nagatipig sa kahusay. Ang pagpahamtang sa mga kaakohan ug ang pagpangayo alang pagpahiayon uban kanila maoy mga gikinahanglang mga kinaiya 579
sa Kasugoan ni Moises. Bisan diha sa bag-ong pakigsaad, ang tawo dili mapahigawas sa pagbiya sa pipila ka mga kaakohan. Ang pagtuman niini ginasabut ingon nga usa ka pagpahayag sa pagtoo sa maayong balita. Ang Napulo ka mga Sugo naghatag og kasayuran alang sa pagtuman sa kaugalingong kaakohan. Gikan sa Ikaupat nga Sugo, sama pananglit nga, ang usa ka tawo makakuha sa duha ka gikinahanglanon alang sa mga anak sa pagtahud ug pagpakitag utang buot ngadto sa ilang mga ginikanan, ug alang sa mga ginikanan sa pagdala sa responsibilidad alang sa ilang mga anak. Labaw sa tanan, ang punto mao ang pagtahud ug pagdawat sa kagamhanan paingon ngadto sa Dios. Ang lkatulo nga Sugo nagahatag usab og kasayuran sa paggawi sa matag adlaw nga kinabuhi. Ang lkatulo nga Sugo nagsugilon kanato sa pagbantay sa Adlaw nga lgpapahulay nga mabalaan, apan ang hinubay sa Biblia nagkanayon sa pagsaysay: "Ang Ika-unom nga adlaw kamo magabudlay ug magahi-mo sa tanan ninyong mga bulohaton" (Exodo 20: 9). Busa ang tagsa-tagsa obligado sa paggamit sa iyang kusog alang sa iyang kaugalingong kaayohan ug sa iyang pamilya, maingon man usab alang sa dapit nasud ug sa katilingban (Genesis 2: 15; 3: 17). Maoy kabubut-on sa Dios ang paghatag sa katawhan sa ilang adlaw adlaw nga pagkaon, apan gikinahanglan usab nga ilang buhaton ang ilang bahin alang niini. Ang mga Cristohanon obligado nga makugihong motuman sa mga katungdanan nga gigahin kanila sa adlaw adlaw nga kinabuhi. Ang pagtuman sa kaugalingong mga kaakohan kinahanglang mahitabo sulod sa pipila ka mga utlanan. Kinahanglan nga kini dili mahimong usa ka karerang tilinguhaon nga mokuha og hataas pa nga prayoridad kaysa kaugalingong kaayohan o nianang anaa sa kaugalingong palibut. Si Apostol Pablo mihatag og kabug-aton sa katungdanan sa mga magtotoo nga motuman sa mga sulondon sa gobiyerno (Mga Taga Roma 13: 1 ug sa nagsunod.) Ang nagasunod nga baruganan nagabarug nga labaw sa tanang mga butang, bisan pa niana: "Kinahanglan maoy among unahon pagsugot Dios inay 580
ang mga tawo" (Mga Buhat 5: 29). Midugang si Pablo niini nga ang matag-usa may dinugtong nga responsibilidad alang sa kaayohan sa kadaghanan (Mga Taga Roma 13: 6). 13.5 Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko isip bahin sa katilingban Diha sa Simbahang Bag-ong Apostoliko gimantala ang maayong balita ni Cristo. Kining maong pagmantala naglakip sa pagtawag alang sa mga magtotoo sa pagsunod ni Jesus ug sa lyang panig- ingnan, sa paghigugma sa Dios labaw sa tanang mga butang, ug sa paghigugma sa ilang silingan sama sa ilang kaugalingon (Marcos 12: 30-31). Alang sa mga sakop, kini nagapasabut nga ilang pagatagdon ang uban nga may pagtahud ug pagdawat, nga walay pagpili sa ilang gipaluhoyan sa katilingban, edad, pinulongan, o uban pa nga kalainan. Sulod sa mahimo niini ug sa kagahum sa sugo, ang Simbahan ingon nga usa ka pinasiugdahan motabang sa pagpauswag sa kaayohan sa tanan, mao nga kini nagalihok ingon nga usa ka nadugtong nga bahin sa katilingban. Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nagbarug alang sa kalinaw sa tibuok kalibutan, nangamuyo alang sa pagpasig-uli, ug nagatambag sa kapasayloan. Kini nagasalikway sa tanang dagway sa kapintas. Ang mga Cristohanong Bag-ong Apostoliko nagalihok sa kinabuhi sa publiko. Ang Simbahan dili mang-impluwensya sa mga sakop niini mahitungod sa ilang mga opinyon o sa mga kalihokan nga iya sa politika. 13.5.1 Ang Katungdanan kalabot sa nasud Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nagapataban og importansya ug makahatag og kaayohan nga relasyon sa mga pang-gobiyerno, 581
mga kagahum sa publiko, ug relihiyosong mga denominasyon. Kini walay dinapigan kabahin sa politika. Ang kalihokan niini nahiuyon ngadto sa mga balaod sa matag nasud, sumala sa Mga Taga Roma 13: 1: "Kinahanglan nga ang tanang tawo magpasakup nga masinugtanon sa mga punoan sa kagamhanan, kay walay laing pagbulot-an gawas sa gikan sa Dios, ug ang mga anaa karon mga tinukod sa Dios" (cf. Tito 3: 1 ug 1 Pedro 2: 13). Bisan pa niana wala kini magpasabut nga ang tanang mga mando gikan "kagamhanan" nagagikan sa Dios tungod kay sila mahimong mapakyas sa ilang mga katungdanan, ug bisan pa sa kinadak- ang kasaypanan nga mahimo. Bisan ang gahum sa nasud kinahanglan masukod pinasikad sa balaang mga kasugoan. Ang Simbahan motuman sa legal nga mga obligasyon ilalum sa mga balaod ug mga patakaran sa tagsa-tagsa ka nasud. Isip balus kini magapaabut nga ang dapit niini pagatahuron ug dawaton. Ang Simbahan magpaabut usab sa mga sakop niini sa pagbantay sa mga balaod ug magatuman sa mga tulomanon sa pagkalumulupyo sa ilang nasud, samtang sila magkauyon sa balaang mga sugo. Diha sa natala ni Pedro ug Juan sa Mga Buhat 4 magpulos sa paghatag og kasayuran niini: sa diha nga sila gidid- an sa pagpanudlo diha sa ngalan ni Jesus, ilang giisip ang ilang katungdanan sa pagsunod sa Dios nga mas labing daku kay sa ilang katungdanan sa pagsunod sa mga kagamhanan: "Kon matarung ba sa atubangan sa Dios nga kamo na hinoon ang patalinghugan inay ang Dios, kamo lay mag-igo niini" (Mga Buhat 4: 18-19). Sa wala madugay sila nanubag sa ilang mga buhat atubangan sa konseho uban niinin mga pulonga: "kinahanglan maoy among unahon pagsugot ang Dios inay ang mga tawo" (Mga Buhat 5: 29). Gikan niini kini tin-aw nga, bisan tuod ang mga Cristohanon, sa baruganan, nailalum ngadto sa kagamhanan sa nasud, ang mga kagamhanan sa nasud mopailalum sa balaang mga kasugoan. Kining maong katungdanan maoy gipahayag. diha sa diha sa Ikanapulo nga Artikulo sa Pagtoo: "Mitoo Ako nga obligado Ako nga magasugot sa kalibutanong kagamhanan bugti nga walay diosnong mga balaod ang gilapas niini." 582
Kini nagapasabut nga malagmit adunay mga punto sa panagsumpaki tali sa tawhonong mga balaod ug balaang mga kasugoan. Sa maong mga kahimtang, kinahanglan modesisyon ang usa ka tawo, pinasikad sa iyang pagbati sa pagtoo ug diha sa kaugalingong tulobagon ngadto sa Dios, kung siya mosalikway ba sa gipasabut nga mga patakaran nga supak sa balaang mga kasugoan: Ang "gikatanyag nga mga patakaran" kinahanglan pagasabton ingon nga mga kamandoan nga gihatag sa labawng mga kagamhanan. 13.5.2 Kalambigitan sa laing mga relihiyon ug mga demoninasyon Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko ug ang mga sakop niini nagtahud sa relihiyosong mga buhat sa ubang mga katawhan, ug naglikay sa paghimog pagpakaulaw nga mga mensahe kalabut niadtong anaa sa nagkalainlaing mga tinoohan, nagkalainlaing mga relihiyon, ug nagkalainlaing mga denominasyon. Sila naningkmaot sa pagbaton sa usa ka maayo ug malinawong relasyon ibabaw sa pasikaranan sa manag-kasamang pagtahud. Ang Simbahan nagasalikway sa bisan unsang matang sa relihiyosong pagka-panatiko. kinaugalingong-mga- panghunahuna sa kada usa, ang kalambigitan sa Simbahang Bag- ong Apostoliko sa ubang Cristohanong kasimbahanan inablihan, ug nangita sa paghatag og kabug-aton sa mga pagka-parihas sa Cristohanong Pagtoo (tan-awa sa 6.5). Samtang nagatahud sa 13.5.3 Gikapasalig sa katilingban Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko nagapasalig ngadto sa maayong balita ug ang mga gikinahanglan sa Cristohanong mga pamatasan. Mao nga nakasabut kini sa katungdanan niini sa paglakip sa kalihokan sa mangiloy-ong paghatag nga makahatag og kaayohan sa katawhan sa walay pili sa pagka-kinatawo, edad, bulok, kaliwatan, o relihiyon. Sulod sa gidak-on sa mga abilidad 583
niini, ang Simbahan nagatanyag og panabang niadtong anaa sa malisod nga kahimtang sa kinabuhi. Kining maong bulohaton gina- ayudahan pinaagi sa boluntaryo nga pagpasalig sa daghang mga katabang diha sa mga kongregasyon, ug pinaagi usab sa materyal nga panabang. Bisan asa mahimo, ang Simbahan nagaplano, mopauswag ug moayuda sa dili pagpang-ginansya nga mahinatagong mga proyekto nga magapulos sa kaayohan sa kadaghanan, maingon man sa mga pinasiugdahan ug pagpamuhat nga panabang sa tibuok kalibutan. Kini mamuhat usab kauban sa panabang nga mga organisasyon. NILAKTOD NGA PAGSAYSAY Ang Napulo ka mga Sugo nagahatag og kasayuran diha sa katumanan sa mga katungdanan sa propesyonal nga kinabuhi ug sa katilingban. (13.4) Ang mga magtotoo obligado sa pagsunod sa mga patakaran sa mga kagamhanan sa nasud. Bisan pa niini, ang baruganan gikan sa Mga Buhat 5: 29 nagbarug labaw sa tanang mga butang: "Kinahanglan maoy among unahon pagsugot sa Dios inay ang mga tawo". (13.4) Kutob sa labing maayong abilidad niini ug kagahum sa sugo, ang Simbahan ingon nga pinasiugdahan magatabang sa pagpauswag sa kaayohan sa tanan. (13.5) Ang Simbahang Bag-ong Apostoliko walay dinapigan sa politika. (13.5.1) Ang relihiyosong mga binuhatan sa uban kinahanglang pagatahuron. Ang Simbahan nagsalikway sa tanang mga pagpadayag sa relihiyosong panatiko. (13.5.2) 584
Ang Simbahan mapasaligon ngadto sa maayong balita ug ang sa mga dili masupak nga Cristohanong mga pamatasan. Sulod sa gidak-on sa mga abilidad niini - ug usab sa panag-uyon uban sa tabang sa mga organisasyon - ang Simbahan naga- ayuda sa dili pagpang-ginansya, matinabangong mga proyekto nga magapulos sa kaayohan sa tanan. (13.5.3) 585
Gikadugang Ang Credo sa mga Apostol (Apostolicum) ... Ang Credo sa Nicaea Constantinople ... Ang Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko ... Ang Napulo ka mga Sugo ... Ang Pag-ampo sa Ginoo ... Ang Credo sa mga Apostol (Apostolicum) "Mitoo ako sa Dios, ang Amahan nga makagagahum, nga Magbubuhat sa langit ug sa yuta. Mitoo ako ni Jesu-Cristo, ang Iyang bugtong Anak, ang atong Ginoo. Siya gipanamkon pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo ug nahimugso og ulay nga si Maria. Siya nag-antos ilalum ni Poncio Pilato, gilansang sa krus, namatay, ug gilubong. Siya mikanaug ngadto sa mga patay. Sa Ika-tulo ka adlaw Siya nabanhaw. Siya misaka ngadto sa langit ug milingkod sa tuong kamot sa Amahan. Siya mo-anhi pag-usab aron sa paghukom sa mga buhi ug mga patay. Mitoo ako sa Espiritu Santo, ang balaan nga tibuok kalibutan [catoliko] nga simbahan, ang panag-ambitay sa mga balaan, ang kapasayloan sa mga sala, ang pagkabanhaw sa lawas, ug ang kinabuhing dayon. Amen." Ang Credo sa Nicaea Constantinople "Mitoo kita sa usa ka Dios, ang Amahan nga Makagagahum, Magbubuhat sa langit ug sa yuta, ug sa tanang mga butang nga makita ug dili-makita. Ug sa usa ka Ginoong Jesu-Cristo, ang bugtong Anak sa Dios, gipanganak sa Amahan sa wala pa ang tanang mga kalibutan (aeons), Kahayag sa Kahayag, matuod nga Dios sa matuod nga Dios, gipanganak dili hinimu, maoy usa ka samang-pagkamao uban sa Amahan; nga pinaagi kaniya ang tanang mga butang gihimo; nga kang kinsa alang kanatong tawo, ug alang sa atong kaluwasan, nanaug gikan sa langit, ug nga nasul-uban sa unod pinaagi sa Espiritu Santo diha sa ulay nga si Maria, ug nahimung tawo; Siya gilansang sa krus alang kanato 586
ilalum kang Poncio Pilato, ug nag-antus, ug gilubong, ug sa ika- tulo ka adlaw Siya nabuhi pag-usab sumala sa Kasulatan, ug mikayab ngadto sa langit, ug milingkod sa tuong kamot sa Amahan: gikan didto Siya moanhi pag-usab, uban sa himaya, aron sa paghukom sa mga buhi ug sa mga patay; nga kinsang gingharian walay pagkatapus. Ug sa Espiritu Santo, ang Ginoo ug Maghahatag sa Kinabuhi, nga nagagikan sa Amahan ug sa Anak, nga si kinsa uban sa Amahan ug sa Anak kauban nga ginasimba ug gihimaya, nga si kinsa nakigsulti pinaagi sa mga profeta. Diha sa usa nga balaan tibuok kalibutan (catoliko) ug apostolikong simbahan; giila nato ang usa ka bautismo alang sa kapasayloan sa mga sala; atong gipaabot ang pagkabanhaw sa mga patay, ug ang kinabuhi sa kalibutan nga umalabot. Amen." Ang Credo sa Simbahang Bag-ong Apostoliko Ang Unang Artikolo sa Pagtoo: Mitoo Ako sa Dios, ang Amahan, nga Makagagahum sa tanan, ang Magbubuhat sa langit ug sa yuta. Ang Ika-duha nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako ni Jesu-Cristo, ang bugtong Anak sa Dios, atong Ginoo, nga kinsa gilalang pinaagi sa Espiritu Santo, nahimugso sa ulay nga si Maria, nag-antus ilalum kang Poncio Pilato, gilansang sa Krus, namatay, ug gilubong, misulod sa dapit sa nangamatay, nibangon pag-usab gikan sa mga patay sa ika-tulo ka adlaw, ug mikayab paingon sa langit. Siya naglingkod sa tuong kamot sa Dios, ang Amahan nga Makagagahum sa tanan, gikan didto Siya mobalik. Ang Ika-tulo nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako sa Espiritu Santo, ang usa, balaan, tibuok kalibutan, ug simbahang apostoliko, ang katilingban sa mga balaan, ang kapasayloan sa mga sala, ang pagkabanhaw sa mga patay, ug kinabuhing dayon. 587
Ang Ika-upat nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga ang Ginoong Jesus nagadumala sa Iyang simbahan ug niana nagpadala sa Iyang mga Apostoles, ug hangtud sa Iyang pagbalik nagapadala kanila, uban sa sugo sa pagpanudlo, sa pagpasaylo sa mga sala diha sa Iyang ngalan, ug sa pagpamautismo uban sa tubig ug sa Espiritu Santo. Ang Ika-lima nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga kadtong gitugyanan sa Dios alang sa usa ka ministeryo gi-ordinahan pinaagi lamang sa mga Apostoles, ug nga ang maong kagahum, ug panalangin, ug pagbalaan alang sa ilang pagministeryo nagagikan sa ministeryo sa Apostol. Ang Ika-unom nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga ang Balaang Bautismo sa tubig mao ang unang lakang sa pagkabag-o sa usa ka tawo diha sa Espiritu Santo, ug nga ang tawong nabautismohan gisagop diha sa pakig-ambitay niadtong mga nitoo ni Jesu-Cristo ug nagapanghimatuod Kaniya ingon nga ilang Ginoo. Ang Ika-pito nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo ako nga ang Balaang Panag-ambit gipasiugdahan mismo sa Ginoo alang sa handumanan sa maka-usang gidala, bug-os nga makatarunganong sakripisyo, ug mapait nga pag-antus ug kamatayon ni Cristo. Ang takus nga pag-ambit sa Balaang Panag- ambit magatukod sa atong pakig-ambitay ni Jesu-Cristo, nga atong Ginoo. Kini pagasaulogon uban sa wala gipatubo nga tinapay ug vino; ang duroha kinahanglang pagabalaanon ug ipang-apodapod pinaagi sa usa ka ministro nga gihatagan og kagahum sa usa ka Apostol. Ang Ika-walo nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga kadtong nabautismohan sa tubig gikinahanglan nga, pinaagi sa usa ka Apostol, makadawat sa gasa sa Espiritu Santo aron nga makab-ot ang pagka-anak sa Dios ug pinaagi niana makab-ot ang unang gikinahanglan aron mahimung usa ka inunahang bunga. 588
Ang Ika-siyam nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga ang Ginoong Jesus may kasigurohan nga mobalik maingon nga Siya mikayab didto sa langit ug nga Siya magakuha ngadto sa Iyang kaugalingon sa mga inunahang bunga gikan sa mga nangamatay ug mga buhi nga naglaum ug nangamdan sa Iyang pag-abot; nga tapus sa kasalan didto sa langit Siya mobalik sa kalibutan uban kanila aron sa pagtukod sa Iyang gingharian sa kalinaw, ug nga sila mohari uban Kaniya ingon nga usa ka harianong sacerdote. Tapus sa pagtakop sa gingharian sa kalinaw, Iyang himuon ang Katapusan nga Paghukom. Dayon pagabuhaton sa Dios ang usa ka bag-ong langit ug usa ka bag-ong yuta ug magapuyo uban sa Iyang katawhan. Ang Ika-napulo nga Artikolo sa Pagtoo Mitoo Ako nga obligado Ako nga magasugot sa kalibutanong kagamhanan bugti nga walay diosnong mga balaod ang gilapas niini. Ang Napulo ka mga Sugo Ang Unang Sugo Ako ang Ginoo nga imong Dios, dili ka magbaton og laing dios sa atubangan Ko. Ang Ikaduha nga Sugo Dili mo paggamiton ang ngalan sa Ginoo nga imong Dios sa pagpasipala; kay ang Ginoo dili mag-isip nga walay sala niadtong nagagamit sa Iyang ngalan sa pagpasipala. Ang Ikatulo nga Sugo Hinumdoman mo ang adlaw nga igpapahulay, aron sa pagbalaan niini. Ang Ikaupat nga Sugo Tahuron mo ang imong amahan ug ang imoong inahan, aron magahataas ang imong mga adlaw sa yuta nga gihatag kanimo sa Ginoo nga imong Dios. 589
Ang Ikalima nga Sugo Dili ka magpatay. Ang Ikaunom nga Sugo Dili ka magpanapaw. Ang Ikapito nga Sugo Dili ka magpangawat. Ang Ikawalo nga Sugo Dili ka magsaksi og bakak batok sa imong isigkatawo. Ang Ikasiyam nga Sugo Dili ka maibog sa balay sa imong isigkatawo. Ang Ikanapulo ngaSugo Dili ka maibog sa asawa sa imong isigkatawo, ni sa iyang sulogoon nga lalake, ni sa iyang sulogoon nga babaye, ni sa iyang vaca, ni sa iyang asno, ni sa unsang butanga nga iya sa imong isigkatawo. Ang Pag-ampo sa Ginoo (Sumala sa Mateo 6: 9-13) "Amahan namo nga anaa sa langit, pagabalaanon ang Imong ngalan. Moabut kanamo ang Imong gingharian. Matuman ang Imong pagbuot Dinhi sa yuta maingon sa langit. Ang kalan-on namo sa matag-adlaw Ihatag kanamo karong adlawa. Ug pasayloa kami sa among mga sala, Maingon nga kami nakapasaylo sa mga nakasala kanamo. Ug dili Mo kami itugyan sa panulay, Hinonoa luwasa kami gikan sa usang dautan. Kay Imo man ang gingharian ang gahum ug ang himaya hangtud sa kahangturan. Amen." 590
Glossary Termino/pulong Panalangin - Aaronite Accidence Antitype Apostolicity- ang tanang nabautismohan diha sa tulo ka persona nga ngalan - apostolicity sa simbahan Eksplinasyon "Aaronite" - kini nagsumikad sa ngalan sa unang labaw nga sacerdote. "Aaron" Tulo-ka-panalangin nga kahan- ayan nga napatik sa Numeros 6: 24 -26 Gikan sa Latin: "accidere" =" mahitabo" Ang pulong nga "accidence" nagatudlo ngadto sa gawas nga pagpadayag: e.g. sa Balaang Pagkalawat, ang ostiyas mao ang gawas nga pagpadayag sa mga elemento sa Pagkalawat. Gikan sa 1 Pedro 3: 21 diha sa New King Version sa Biblia. Niining konteksto, ang pinulongan naghisgot sa ehemplo sa gilarawan daan sa bautismo. Usa sa upat nga mga kalainan nga mga dagway sa simbahan (notae ecclesiae) Sa usa ka bahin, ang apostolicity naglangkub sa doktrina sa apostiliko, ug sa laing bahin, ang kalihokan sa mga Apostoles. 591
Canon,canonical (adj.) Channelling - pagpapadulong Concupiscence -kaibog nga lawasnon Confession-pagsugid 592 Gikan sa Griyego: "kanon" , Latin "canon" = sukaranan "giya" Niining adlawa kining sinultihan naghisgot sa pagbugkos sa gihugpong nga mga sinulat sa Daan ug Bag-ong mga Testamento. Usa sa naandan nga buhat diin ang medium magatugot sa iyang hunahuna (lalaki/babaye) nga madominahan sa "paggiya sa espiritu" ( sa kanunay gipaila niadtong nangamatay) alang sa katuyoan sa pagbinayloay ug hunahuna kanila o mangayo kanila ug giya. Gikan sa Latin: "concupiscere" = "puno sa pagbati nga tinguha" , "pangandoy","sa pagpangita" Gikan sa Latin "confessio" = "propesyon" Tinoohan, pagpasakup sa simbahan( sa sinugdanan lamang labut sa Cristohanong mga denominasyon pagpasa- kup simbahan( sa sinugdanan lamang labut sa Cristohanong mga denominasyon sa
Consubstantiation Creatorship - pagkamagbubuhat Denominasyon Didache Balaang Pagkaanak Ang doktrina nga ang mga unod sa lawas ni Cristo nadugtong sa mga substan- sya sa tinapay ug bino panahon sa pagkonsagrar sa Balaang Pagkalawat. Ang kahimtang ingon nga Magbubuhat. Kining termino o pinulongan iya sa Dios, nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo, ingon nga ang matag-usa sa tulo nga balaang persona nag-ambit diha sa tanang mga butang. Gikan sa Latin "denomi- natio"="ilhanan","pagtugyan" Ang walay pagpanghukom nga pinulongan gigamit sa pagtimaan ka sa usa relihiyosong katilingban Ang ulohan nga gigahin ngadto sa usa ka dokumento nga midangat sa Siria nga mga kapin kon kulang AD 100, nga nagbaton sa labing karaan nga paghulagway kong giunsa pag-organisar ang Cristo- hanong simbahan Ang kahimtang ni Jesu-Cristo ingon nga Anak sa Dios. Ang katinuod nga si Jesu-Cristo mao ang Anak sa Dios. 593
Doxology Ecumenical councils Enlightenment, the Ang pag- iwag Eschatology, eschatoligical 594 Paghimaya sa Dios Pananglit, ang pagtapus nga mga pulong sa Pag-ampo sa Ginoo -"Kay Imo man ang gingharian..." gitudlo ingon nga usa ka Doxology. Sa kadaghanan, ang pito ka mga tigum sa mga Obispo nga gipatawag diha sa hugna taliwala AD 325 ug AD 787 gitudlo ingon nga "Ecumenical Councils' pananglitan ang unang Konsilyo sa Nicaea (AD 325), ang Unang Konsilyo sa Constantinople (AD 381), ug ang Konsilyo sa Chalcedon (AD 451) Pagtudlo sa usa ka panahon (diha sa ikanapulo'g walo ka gatusan) nga mikuyanap gikan sa uropa (Europe), diin ang makatarunganon nga panghunahuna gihatagan ug labing taas nga bahin sa prayoridad Doktrina sa katapusang mga butang Kini nagpasabut ngadto sa umalabut nga usa ka tawo (personal nga eschatology) maingon man usab sa paghuman sa kasaysayan sa kalibutan
Pag-ampo sa Yukaristiya Historicity - ang tanan diha sa kasaysayan nga nabautismohan sa tulo ka persona nga ngalan Doktrina sa Hypostatic Union Ang sa pagpasalamat ingon nga tubag o balus sa grasya ug sa sacripisyo ni Cristo, nga gisugilon sa opisyant tapus gilitok ang absolusyon. Ang pinulongang "Eucharist" nagagikan sa sa Griyego pulong eucharistein, nagpasabut sa "pagpasalamat" pag-ampo Ang kamatuoran nga ang maong taglawas o hitabo nakagamot usab diha sa katinuod nga pag-ila sa kasaysayan sa kalibutan. : Gikan "patukoranan","usa ka butang" sa Griyego Usa ka pagpadayag sa usa ka butang nga balaan, karon usa ka termino o pinulongan nga nagpasabut ug "tawo" diha sa konteksto sa Trinidad; ang tulo ka balaan nga persona: Amahan, Anak ug Balaang Espiritu Ang pagtulon-an nga si Jesu- Cristo mao ang matuod nga Dios ug matuod nga Tawo.Kining maong salabutan nagagikan sa Balaang Kasulatan ug gipahiluna diha sa mga doktrina sa unang 595
Inaugural vision-pasubong talan-awon Logia Logos -pulong Magnificat - awit sa pagdayeg 596 simbahan. Kini naila usab ingon nga pagtulon-an sa duha ka kinaiya ni Cristo. Unang talan-awon inibanan sa balaang pagtawag, e.g. ni Isaias, sa diha nga siya gitawag ingon nga profeta (Isaias 1: 8) "Mga Pulong sa Ginoo" Kining teknikal nga pinulongan nagpasabut sa paghugpong diin ang mga pulong ni Jesu- Cristo gilangkob. Griyego: "logos" = "pulong" Sumala sa pasiuna diha sa ebanghilyo ni Juan - "Sa sinugdanan mao na ang Pulong, ug ang Pulong uban sa Dios, ug ang Pulong mao ang Dios" (Juan 1: 1) - ang Logos mao ang pagpadayag sa Dios diha sa Iyang Anak nga Jesu-Cristo. Sa ingon niana si Cristo mao ang Logos. Diha sa Iyang pagkatawo, Siya mismo mao ang dayon nga Pulong sa Dios Pagtudlo alang sa alawiton sa pagdayaeg ni Maria ingon sa napatik sa Lucas 1: 46-55, nga mohaum sa unang pipila ka mga pulong diha sa Latin nga hubad sa Biblia: "Magnificat
Messiaship-Pagkamesiyas Necromancy - patay'ng lawas Katungdanan ni Pedro/Petrine nga katungdanan anima mea Dominum" (Ang akong kalag naghimaya sa Ginoo") Ang pagmatuod nga si Jesus nga Nasaretnon mao ang Mesiyas. Siya mao ang Manunubos nga pinadala sa Dios Nagagikan sa karaang Griyego nga mga pulong "nekros" (patay nga lawas) ug "manteia" ("panagna", "dibinasyon" kon panagna sa wala mahibalo-I; kining pinulongan naghisgot sa ginahimo nga pagpanangpit sa mga espiritu sa nangamatay. Kining ginahino wala itugot sa Dios. Kining pinulongan naghisgot sa espesyal nga kahimtang nga gitugyan kang Simon Pedro pinaagi ni Jesu-Cristo. Sa diha nga gisapabut nganha kaniya ingon nga bato diin ibabaw niana Iyang tukuron ang simbahan. Kining espesyal nga kahimtang magadala usab niini sa awtoridad sa mga yawe sa gingharian sa langit (i.e. ang awtoridad sa pagbugkos ug sa paghubad; cf. Mateo 16: 18-19). Diha sa Bag- ong Simbahang Apostoliko , kining katungdanan gibuhat sa Pangulong Apostol. 597
Original sin - Sala nga panulondon Paraclete - alang sa pagtabang Personhood - pagkatawo Pre-existence- kaanaa daan 598 Ang doktrina nga ang tanang katawhan nangatawo nga nahilayo ug nahamulag gikan sa Dios, nga tungod ni Adan ug ni Eva nahulog sa pagpakasala (cf. Roma 5: 12- 21). Sa kinaiya, makasasala ang katawhan, ug tungod niining sa pagpakasala ( lawasnong kailibgon), maoy makapahilayo sa Dios. Kining gikan kahimtang sa pagkahilayo mawagtang pinaagi sa bautismo. inklinasyon Gikan sa Griyego: "parakletos" = "Siya nga ipaatubang aron sa pagtabang" Mao kini ang paghulagway sa Espiritu Santo diha sa ebanghilyo ni Juan (cf. Juan 14: 16, 26; 15: 26). Siya mao ang Suporta, tigpataliwala, Magtatbang, ug Maglilipay. Ang kahimtang ingon nga usa ka tawo. Kining pinulongan giapplikar ngadto sa mga tawo ug ngadto sa usa ka tawo nga hypostases sa tulo ka persona nga Dios. Ang pagkaanaa ni Cristo sa wala pa ang panahon, sa panahon, ug sa kahangturan
Propitiation - pagpuypuy The rapture - Ang paglalin Real presence - Matuod nga presencia Salvation history -kasaysayan sa kaluwasan Gikan sa Latin "propitiare" ("sa pagkalma"); ang buhat sa pagpakalma sa usa ka dyos aron mahiagum sa balaang pabor ug o pagluikay sa balaang kahasul. Diha sa Cristohanong pagtulon- an,walay sala nga sacripisyo ni Jesus ibabaw sa krus, nga niana m Iyang gikuha ang walay kahimuot, kaaligutgut, ug kasuko sa Dios, nga sa gisangputan pagkamakasasala sa katawhan, nganha sa Iyang kaugalingon (cf. Hebreohanon 2: 14-18). gikan Ang takna sa diha nga si Jesu-Cristo mobalik ug kuhaon ang Iyang pangasaw-onon nganha sa Iyang kaugalingon. Ang buhi nga pangasaw- onong kongregasyon ug ang nangamatay diha ni Cristo pagalalinon ngadto sa Dios niining taknaa (cf. e.g. 1 Tesalonica 4: 15-17). Ang doktrina nga ang lawas ug dugo ni Jesu-Cristo sa katinuod presente diha sa Balaang Pagkalawat ( ingon nga may pagkalahi sa "espirituhanong presencia" , i.e. presencia diha sa espiritu) Ang kagahapon, karon, ug umalabut nga kabahin sa 599
Salvific - sa kaluwasan Salvific activity -kalihokan sa kaluwasan- Salvific effect-epekto sa kaluwasan- Salvific power- gahum sa kaluwasan 600 kalihokan sa Dios sa pagluwas sa katawhan. Naila usab ingon nga sa kaluwasan" , kining termino gigamit ingon nga referencia sa mga buhat sa Dios sa tawhonong kasaysayan ingon nga supak kabahin sa kalibutanong tawhonong kasaysayan. "kasaysayan Sa, alang, o kabahin sa kaluwasan. mga bulohaton sa kaluwasan; mga buhat sa pagluwas; gigamit sa pagpasabut sa mga buhat sa Dios diha sa katawhan alang sa ilang kaluwasan epekto alang sa kaluwasan; epekto sa pagluwas (e.g. ang salvific nga epekto sa mga sacramento) Kapasidad sa kaluwasan; abilidad o paagi sa pagluwas; ang gahum sa Dios alang sa kaluwasan nga anaa sa mga sacramento, ang pulong , ug uban pa. Ang pagpaubos ug mapaub- sanong kahimtang sa Anak sa Dios (cf. Filipos 2: 5-11) Kining Kapasidad sa kaluwasan; abilidad o paagi sa pagluwas; ang gahum sa Dios alang sa kaluwasan nga anaa sa mga sacramento, ang pulong , ug uban pa. Ang pagpaubos ug mapaub- sanong kahimtang sa Anak sa Dios (cf. Filipos 2: 5-11) Kining alang
Self-revelation-kaugalingong pagpadayag pinulongan nagpunting sa katinuod nga si Cristo mibiya sa himaya sa PagkaDios ug "mihimo sa Iyang kaugalingon nga walay paglalis", sa ingon niana sa pagpaubos sa Iyang kaugalingon sa kahimtang sa usa ka "ulipon" (i.e. ulipon) alang sa kaluwasan sa katawhan. Ang pagpaubos nga kahimtang nagsugod na sa Iyang pagpakatawo (panang- litan, Siya nagpakatawo sa pasungan sa uhot), apan nagauswag pagdugang, nga niana sa katapusan mitugot sa Iyang kaugalingon nga mapaubos sa kahimtang sama sa usa ka criminal , nga sa maong panahon Siya gikastigo, gibugalbugalan, gilud-an, gibutangan ug mga tunok nga korona, ug uban pa. Bisan pa niana Siya nagpabilin nga nagpaubos ug masinugtanon ngadto sa Dios sa pa hangtud bisan kamatayon ibabaw sa, krus. , Ang matang diin ang Dios naghimo sa Iyang kaugalingon (i.e. Iyang kinaiya, pagkamao, ug pagblot-an) nasayran sa mga tawo. Mga ehemplo sa kaugalingong pagpadayag sa Dios naglakip sa binuhat, ang sa iyang pagpataliwala 601
Transcendence pagkalabaw sa (noun),- t a n a n T r a n s c e n d e n t (adj.)Talagsaon/pinasahi Transubstantiation-kabalhinan sa substansya World Council of Churches (W CC) Konsilyo sa mga Kasimbahanan sa Tibuok Kalibutan 602 kasaysayan, ug ang pagpadala sa Iyang Anak. Ang Dios nagpadayag Iyang kaugalingon ingon nga tulo ka persona nga Dios, ingon nga Dios, ang Amahan, Dios, ang Anak, ug Dios, ang Espiritu Santo. sa Kanang bahin sa kinaiya sa Dios ug gahum nga sa ka hingpit unahan pa, ug wala mag-agad ni bisan kinsa, ang lawasnon nga binuhat Itaas luyo niining kalibutana; pagbaton ug nagpadayon ug wala mabalda sa pagkaanaa luyo sa lawasnong binuhat; libre gikan sa pagpugos sa lawasnong binuhat ug Sumala sa doktrina sa Catoliko, ang pagkausab sa substansya sa tinapay ug vino nganha sa matuod nga lawas ug matuod nga dugo ni Jesu- Cristo panahon sa Panihapon sa Ginoo Ang kinadak-ang kapunungan sa Cristohanong kasimbaha- nan, nga natukod sa Amsterdam sa 1948 ug may punoang buhatan sa Geneva Sa kasamtangan dunay
mabanabana nga 340 nga mga simbahan sa Orthodox, Anglican, Reformed, ug Free Church tradisyon - apan dili sa simbahan sa Romano Catoliko - nga nasakop niiining organisasyon. 603
Index of Bible references Genesis 604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
Bantayan nga mga pulong, Ang sulitsulit nga mga pulong kabahin sa usa ka lalaki ug babaye diha sa kinatibuk-an angay gayud pagalikayan. Ang angay nga pamaagi sa pagpahayag kong mahimo pagabantayan, kondili man ang pagtawag alang sa usa ka lalaki mao ra ang gamiton. Ang mga nagkalaing mga pinulongan sa pagtawag kini dili aron sa pagdaut kondili aron sa pagpili alang sa kaayuhan sa maayo gayud nga pagbasa niini. Aron sa pagtugot ngadto sa daghang mga magbabasa sa panaghigalaay, ang pipila ka mga pinulongan o sayantipikanhon sinulat nga mga paagi pagalikayan gayud. Ang pagwala gikan sa mga sinulat diha sa kinatibuk-an aron sa pagpamubo gamit ning mosunod nga ilhanan (...), samtang ang pagsukip ug mga pagpasabut sulod niining maong sinulat mailhan pinaagi sa kwadrong ilhanan ([...]). 628