Feiix B. Gaeura P. O. Box 501 OEBU, OEBU, P. I. 206 - 208 Leon Kilat 8t. Nagabaligya sa tanang klase sa mga basahong Binisaya ug duna usab mga Kinatsila ng Ininglis. Hug-tong Tindahan sa mga basahen "ga mobaligya ia la- biag barato nga bili
kay sa uban, Mobaligya kami sa tinagsa, dinosiea ug gina- tus; apan kon gusto ka nga masayud sa bili @a ameng mga basahon, pag- eul&t karoa dayon ngari ka- namo ug pangayo sa among katalogo. Modawat kami ug mga panugon pinaagi sa C, (). D. apan patingahan ng Pl.00, Kami ang mobayad sa mga gasto sa Koriyo.
~
pttig€tiSS& &>
>04!
4
^^
r&4&tt&
^
&
5t3aX3&$$%$&^i3Z5 MGA AWIT SA
MGA BAUTAW, KOLILISI, M6A 6ABAY U6 MGA BALAK N6A HINAPID NI P. EERNANDO BUYSER UG GIPAHINUNGOD NIYA Y U T A N G-N A T A W H A N TOMO RRIMERO SEGUNDA EDIClCN 1911=1924 Liberty Press ^ Sugbo, Sugbo, K. P.
MGA AWIT SA KABUKIRAN Mga yaray, m^a balitaw, m^a saluma, mga kolilisi ug uban pan£ mga hunahuna nga pulos balak nga hinapid, tini^um, hinug- pong ug binugkos Ni REV. P. FERNANDO BUYSER, I. F. I. PinahinungoeT Sa YUTAHG NATAWOHAN PRIMER TOMO, SE6UNDA EDIGION 3,000 Ejemplares 1924. PINATIK-LIBERTY PEESS N. Oarmelo No. 22. SuGio, Sugbo, K, P.
£ 9$ Kaugalingon Ni Gg. Bruna A. Buyser. mm$
HANDUMANAN SA AKONG YUTANG NATAWOHAN !~ Inahan ko: Kining mga awit nga lugos nang madungog, r Binagay sa' kaugalingon ug matam-is mong pinulungan, | Nahasagol na lang sa huni sa maanyagongi mga langgam, |Karon awiton ko sa ubos sa imong tuiumbanan. s I' Mga kuldas sa kitarang malanog ug matagingting, |Gibugkos ko kining mga garay, awit ug mga balak; |Mga bulak nga mahumot sa tanaman sa kasingkasing> |Sa mga igsuon ko ug mahigugmaon mong mga anak. Dawata king timaan sa akong paghigugma kanimo, [alad nga ubos sa tanan, oh akong Inahang Yuta! pa labihan kong kakabos kini ra ang akong nahimo, [ong tamayon sa uban, kanako mahal pa kay sa mutya, i I P. FERNANDO BUYSER l Marzo 1, 1911. .
SA M6A MA6BABASA Ako sama saA Putyukan nga naniba sa mga bulak Sa tikahanawong tanaman sa karaang katitikan; Sa akong pag-adto mao na unta ang pangapulak Sa maanindutong piyuos nga sa kaamyon nawad-an. Daw kandilang masiga ako kanimo itunol King basahong gamay bunga sa akong mga kabudiay, Aron ang> iyang kahayag kanimo magatultol, Sa dalan nga mangitngit sa karaanang mga garay* * Ikaw na magbabasa ang magsaway tig maghukom, DiTi sa pagdalayig sa akong mga maayong tuyo, Kong mabasa mo dinhi dili masabut nga mga pulong, Pinaagi sa usa ka suiat, sa kahulugan pangayo kanako. Gihalad ko kini alang sa atong Yutang~Natawohan, Sa kuldas sa Nga ipurongpurong ko sa lubong sa akong mga Apuhan Diin ang tunob sa Inahan tang Yuta buot kong hagkan P. FERNANDO BUYSEI kitara gitagik kining kabulakan Almeria, Febrero, 1911.
1 M MGA AW!T SA KABUKIRAN m^ C^2"3fifcs538*^^ BALITAW NI LUIS-PINAY LUIS. - Ang ako Pinay pagtindog Wala dad-a ang mga kasina & Makahimo ba ikaw sa pagganuod Sa bahin ning paghigugma? PINAY. - Dili usab ako mutindog dinhi Kong dili pa ang mga pagtahod Apan kong duna kay isulti, Sulti lang kay dili ako musibog* •* LUIS. - Kining akong paghigugma Sa bukog Inday mikagi^ Kong hinog ka pa lang sab-a Lamyon ko hangtod ang panit. PINAY. - Dili ako Luis mutu-o Nianang~Tmong mgar~sulti ^Pila na kaha ka babaye Ang imo nianang gitunto? * LUIS. - Kining akong pagtindog Ako na nga ginatukib Ingon sa balay gitukod Giuna ko ang paglatid. PINAY. - Ang imong mga tuyo Daan ko nang hingsayran Wala pa gani ikaw maghangyo Ako na ikaw gibalibaran. -X- * LUIS. - Human ko na baya latiri X* Gikutkot ko na ang yuta Gipatindog ko na ang haligi Gisunod ko ang mga damba <
PINAY. - Ako na kanimong gisulti Nga dili na ikaw magbudlay Ibta kanang imong haligi Kay dili gayod ako muangay. LUIS. - Ako Inday ang nagabalay Usa ra ang akong haligi Pagbutang sa abay-abay Gidungan ko ang kaballete Pagbutang sa kaballete Dungan ang mga pagbo Maoy ligong espiki Ang takgos ug mga tarugo. PINAY. - Ako gani magsulti Wala ing balikbalik Kanang imong haligi Kaanugon lamang kausik Kahallete ug mga pagbo Kon muabot na ang bagyo Walay manghisalin Luiugtion tanan sa hangin. _ LUIS. - Kutob ko ikaw makita Sa usa ka pagpamilok Ingon ako sa gipahigda Sa maidlot nga mgst tunok. PINAY. - Kutob ko usab ikaw makita Dako kong paghitingala Anaa pa gani ang gatas sa baba Namulong kana bahin sa gugma. LUIS. - Sa gamay ka pang bata Daan ko na ikaw ginapalandong Karon ikaw nga dako na &Dili ba ako Inday makasilong? PINAY.-^Sa gamay pa akong bata Daan ko na nga gipamulong
3 Nga kong ako madako na Sa sulti dili ako palimbong. LUIS.-r-Kanang sudlay mong sisik Sa buhok nagatugabong Ingon sa gugmang naglabtik Sa dughan nagapanghagbong. * PINAY. - Kining sudlay kong sisik Timaan kini sa katarong Nga sa sulting palabtik Dili kini palimbong. LUIS. - aUnsay bulong sa mingaw Sa paglakat walay makuha gitinguha ko sa adlaw-adlaw Ang pagpaagay sa mga luha? PINAY. - Adunay tambal sa mingaw Mao ang humay ug saging Ayaw katulog maadlaw Pagdaro ug pagkaingin. LUIS. - Kutob ko ikaw makita Nahayag ang akong panan-aw Gipakalangit ko ang yuta Nga ginasubangan. sa Adlaw. PINAY. - Sukad Luis sa atong pagkita Gibati ko ang panigsuon Walay kapin sa hunahuna &Unsa pay imong hangyuon? LUIS. - Sa saya mo nga malbarosa Nga nalibut sa piniligis Malooy ka ako pasuksuka Sa liawak mo pabilikisa. PINAY. - Ayaw Luis ipadayon Kanang imong mga pulong |
Kay ikaw gamay pang bata Anaapaang'gatas sa imong baba. LUIS. - Lipaya ang akong kamingaw Utang kong buot kanimo Baslan ko ikaw sa ulahing adlaw Kay ako magasilbi kanimo. PINAY. - Dili ako mao ang makaglipay Nianang imong mga kamingaw Pamiling sa laing Inday Nga sa tinguha mo makatagbaw. LUIS. - Ay gipanilungan ko man gani Ang kahoy ng*a walay ilahon Mkaw pa ba kaha ang dili " Gitan-aw ko nga may makaon? PINAY. - Ako Luis ingon sa lagtang Nga imo karon gipanilungan Dili makatarubal sa gutom Kay makalanag pagakaunon. LUIS. - Maayo ikaw Inday kay lipay X* K- x* ^Ako tugob sa mga kasakit Ingon ako sa ginabitay Sa tungatuhga sa mga lang.it. PINAY. - Ang kalipay atua sa langit Wala na dinhi sa Kalibutan Ang sa yuta pulos kasakit Wala nay sarang kalipayan. X* X- ~X* X* LUIS. - Inday ang imong pa>gdili Daan ko na nga nasabut Kong duna pa akoy bahandi Tingali ikaw mubuot. PINAY. - Ako nganing* gidili Ang anak sa mga Hari
5 Ikaw- pa ba ang dili Gitan-aw ko walay bahandi? X- * . LUIS. - Kanang hnong kagalii "- Gidutlan sa dakong kahumok Gani ang lubas tabigi GHagbasan sa isdang- tamilok. X- * PINAY. - Antusa ang imong palad Ayaw kasakit sa pamalibad Kay bisan unsaon sa pagpaagi Palad ko gayud nagamasuki. LUIS. - Ikaw ba ang kahoy nga miyapi Nga miturok sa luyong tampi Pagbantay kay hikankanan ka Ning tubig nga nagaagi.
" PINAY. - Kini Iti nga kahuya J)ili madali pagkatumba Kay waia pa gani ang hangin Nasuko na nanuwaysuway. * -X- LUIS. - Bisan adto ka sa langit Kaanyag nga walay sanglit Kong ako ang magasangpit Mukanaog ka gayod sa pilit. PINAY. - Kong akoy aelto sa langit Lalake ka nga lumayan Ayaw pagbudlay pagsangpit Kav sa linti ko ikaw pakanaugan. LUIS. - Pusta ako Inday limisa Sa binulakan mong kandungga Kong si Nanay mo mangutana Ingna pinili nga bunga. PINAY. - Luis maoy hangyuan mo Kadtong uban nga mga bulak
r' 6 Ako dili gayod makahimo Kang Nanay sa pagpamakak. # LUIS. - &Dili ba durohay balanti May malubaron ug dili? Ang balanti dapit sa bonbon Molubad kong kamatayon.
PINAY. - Mao kini, Luis, ang balanti Nga sa pulong magakanunay. Umingon ngani nga dili Ayaw na lamang pagbudlay. * LUIS. - elnday unsay lumay mo Sa sulod sa higdaan mo Nga natulog ^ako sa udto Gipukaw sa kahumot mo? PINAY. - Akoy ingon sa bulak Sa kaningag nga kahoy Wala pa kanakoy midapat Bisan diyutay nga hinuyohoy. LUIS. - alkaw ba ang dalaga sa KoMa Gibantog nga dili makuha? Kong dili ka buot sa hangye Kuhaon ko ikaw sa kilokilo. PINAY. - &Ikaw ba ang ulitawo sa natad Nga dili maantigong mohangyo? Ang ako kanimo nga ipamalibad Mao ra usab ang lingolingo. * LUIS. - Kong ako mohangyo ug babaye Lingkuran ko ang iyang saya Kong moingon nga: IHindagani! Moingon ako: Karon kay mibuot ka. s- * PINAY. - Kong akoy hangyuon ug lalake Akong pagahapuyhapuyon
Sa giandam kong labingki Ug sa yuta ko siya pahakmagon. LUIS. - Bisan imo ako iwaslik Sa kamot mo iwilikwilik Mukupot ako sa imong saya Muhawid sa imong pilitina. PINAY. - Bisan asa usab ako ibala Bisan pa pagabitayon Dili pa gayod ako mamana Dili pa makigtiayon.
LUIS.-^Tapat na lang ako mag-inusahan Magpuyo sa pagkabuotan Makuli kining asawahon Mulakat dili tugotan. PINAY. - Unsaon ko ba usab ang bana Mao ra ug yawa nga muagda Pinakaayo ko si Nanay Musugo sa hinayhinay. Pinay="Luis PINAY. - Hinugay na sa paghinangyo Dili ako dalaga, ako kay minyo Pakaingnon ugaling ako dalaga Kay pinalayaw man sa bana. * LUIS. - Matarong ang imong sulti \- Kamatuoran nga walay bakak Mutuo ako nga ikaw may bana Kong itangkil mo sa imong hawak. PINAY. - Ayaw na pagbudlay paghago Sa bahin Luis kanako
&Buot ba ikaw pa buno Sa nagabantay kanako? LULS. - Itug-an kay paliton ko Ang nagabantay kanimo Dili ko paliton sa salapi Paliton ko sa kinabuhi. PINAY. - Kong ikaw-Luis mangasawa 95- X- Si Tatay ug si Nanay maoy sultihi l Kay kinsa bay musaka sa kahoy Nga sa punoan dili muagi? LUIS. - Matuod ikaw mao ang bulak X- Sa usa ka ma'ambong nga kahoy Dili ko maagi sa punoan Kong dili hagdanan sa imong kalooy. PINAY. - Kong buot ka Luis mangasawa Atuay katunggan daruha Dili ka gani makadaro Si Inday dili maimo. LUIS. - Kinsa bay imong hindung-gan Nga pagadaruhon ang katonggan £l)ili ba kita higaba-an Kumbinto kana sa tambasakan? * PINAY. - Kong buot ka Luis mangasawa Atuay balay namo ayuha Ang° salog niya nga bahi Alisdi sa pulos sapi. x* * -X- * PINAY. - Kong buot ka Luis mangasawa Atuay balay namo ayuha Ang° salog niya nga bahi Alisdi sa pulos sapi. x* * -X- " . X- Kay mudangat ako sa inyong balay Ang salog ninyong bahi Alisdan ko ug pisos kahati. X- PINAY. - Kong buot ka Luis mangasawa Atuay balay namo ayuha
9 Ayaw pag-atupi sa nipa Atupi sa pulos tisa. LUIS - Unsaon mo Inday ang tisa Halayo kadtong Manila Ma-ayo na lamang ang nipa Kay ania ra sa atong yuta. PINAY. - Kong buot ka Luis mangasawa Atuay balay namo ayuha Ang atup niya anahaw Alisdi sa Pako ug langaw. LUIS. - Magaunsa kita sa langaw Madugay pagatigumon ma-ayo nalamarjg ang anahaw Kay ania ra sa atong libon. PINAY. - Kong buot kang mangasawa Atuay lasang daruha Ang kabatu-an ug kabatangan Imong pagahinlu-an. LUIS. - Kanang tanan nga gisugo m6 Sa madali akong tumanon Maoy mahimong daro ang baboy Ang amo maoy mag kupot sa liboy PINAY. - Kong buot ka Luis mangasawa Atuay balay namo ayuha Ayaw salugi sa anibong Salugi sa pulos dagom. LUIS, - Giunsa mo pag hunahuna Pagasalugan man nimo ug dagom Kong duna na kitay mga bata &Dili ba mahatuyom? PINAY. - Kong buot kang mangasawa Atuay laud hinasa
10 Kong dili ka gani rnakahinas Si Inday dili mo maganas. LUIS. - Buot ka ba gayod mutan-aw Sa akong pagkalalake Kuyogi ako sa linaw Kay hinason ko unyang gabii. PINAY. - Ako ingon sa bulak Sa kahoy nga handamay. Sa imong mga bakak Dili gayod malokmay. LUIS. - Ikaw mao ang bul&k Nga kanako elili maluoy Kong awitan ko ikaw sa balak Magahilak ka magadangoyngoy. PINAY. - Ako ingon sa bulak Sa kahoy nga anagasi Kong ikaw mulakat Kanimo dili mawili. LUIS. - Ikaw ba mao ang bulak Nga kanako dili mawili Kong dili mo ako hikit-an Muhilak ka mukisikisi. * PINAY. - Akoy magpakabulak Magpakabulak sa hagunoy Bisan ikaw magahilak Kanimo dili maluoy. LUIS. - Kong kanako dili ka maluoy Magapakahimo akong Mangloy Magaawit ako magai goyugoy Aron ka magbakho ug magdangoyngoy riNAY. - Kong iuto imong pangayuon Andam ako sa paglung-ag
11 Gugma ko gani imong kinahang Dili ko gayod kanimo ihatag. LUIS. - Bisan ikaw Inday magdung-ag . Usa ka daura-ang kan-on Kong ang gugma mo dili ihatag Dili ako lami-an mukaon. PINAY. - Bisan ikaw mag luhudluhod Kang Tatay ug Nanay mutuhod Dili ako nila itugot Kay ako maoy ilang ti-il ug kamot. LUIS. - Ayaw Inday kabalaka Kay ako maantigung musulti &Hain man ma-ayo ang duruha Kanila ang magasilbi? PINAY. - Ako dili gayud patunto Sa mga sulti nga pulos bakak Kay kong ako maha-ispidno Dili kaman mu-unong pag ambak. LUIS. - Pananglit Inday mamatay ka Ako kang pagaunungan Kong adto na kita sa Oamposanto Buang ba ako nga dili mudagan. PINAY. - Akoy kahoy nga hanagdong "Nga miturok sa kapatagan * * Dili kana makapanilong Kay adunay nagatima-an. LUIS. - Itug-an kay ulangon ko Kanang nagabantay kanimo Dili ko uiangon sa dalan Ulangon ko sa higda-anan. PINAY. - Bisan unsaon nimo. pag lalang w vr Pagv bitik ni-ining langgam
12 Kong sa ubos nimo la-angi Sa ibabaw ako nimo pa-agi. LUIS. - Pananglit ikaw mudalagan Dili ako kanimo mulutos Kay kong adto kana sa kahitas-an Sa gugma ko ikaw magapos. -- 3fc ^
PINAY. - Bisan imo ako pagabatikon Ug sa dalan pagabatayanon Dili mo ako hisakpan Kay daiaga kini nga pangliusan. ^^glS. - glkaw ba diay si pangliusan Dalagang mabinantayon? Pagbantay kay sa sulti ko ikaw likisani Ug sa gugma ikaw pagagapuson SL Jfc PINAY. - Ayaw Iti ikasakit Kining pamalibad kong himpit Dili pa kaha buot ang langit Kitang* duha magakadait. * LUIS. - Ang pamalibad mong himpit i Imo lamang kanang binu-utbuot Sak-on ko ang mga langit Kay adto ako makigsabot. PINAY. - Ayaw Luis kahiubos Sa pamalibad kong bug-os Dili ta palad ug signos xnagakabalios. Fortuna ta LUIS. - Unsaon ko sa pag hiubos # Sa imo Inday nga pag pamalibad Nga dugay kona ikaw gigapos Sa gugmang dili mabadbad. PINAY. - Kasingkasing ko nga madasig Tabangi ak6 sa pag pamalibad , ! : ! \ \ j 5 )
13 Aniay lalaking bu-ot mulupig Kanako bu-<5t mubihag. LUIS. - Bisan unsaon mo sa pagpamalibad Niining gugma kong matu-od Dili na ikaw makabadbad Kay maayo nga pagkalangbud. ¥r PINAY. - iOh! daw tubig kang matinaw Nga gibunyag ning kasingkasing Niining dughan mamingaw Nanaha ka ug nanalingsing. . * LtTIS. - Pag Itamaayo sa imong gawi Walalakoy takos ibalos ^_^. Ania ang kaiag ko ug.kinabuhi Kanimo akong* itapus. j * PINAY. - Kong mga bayhon pa lamang Dili ako kanimo mag apas / Ugaling kay kagawi-an y Iuhungkokanimokalaguglawas.
14 GARAY SA KARAANAN... £SS3SSSSSSSSS8SSSSSSSSS8fiSSSS SSSSSSS8S8S8SS8S- Paandamon ka kang taligpulong Kay muanhi si pulunganon. aKinsa kining balay, Kinsa kining balungbalong? Balay kini ni Iman, Balay ni Agutiman Sa tinugbungag bunga Sa hinagdanag sangkugi. ITagbalay! aMakasaka ba ako Makadaangdaang ba Sa binulawan mong hagdan? Saka, saka pagdayon. Saka pagtulumbayon Walay nakasiko sa pantaw . Walay nakabalabag Mao ray nakasiko ang bunga Mao ray nakabalabag ang buyo Dayon, dayon Dahulag Dahulag ayaw undang Ayaw hiuluagsunod Ayaw pag-alangalang Walay nakasiko balantang Walay makauulang. Dayon, dayon Dayuray Kay walay siko ning hagdan Walay nakabalabag Dili kini makuli sak-on
% 15 Kay balayng maabiabihon. iAsa man ako lingkod Asa man ako mupairaid? Diri, dinhi ka lingkod Dinhi ka pauraray Salog kong sinilhigan Hiniso kupag lana Pinakasinaw ko. Diri, diri ka lingkod Diri ikaw magpairaid Sa hiyabuan sa lana Sa hibanawbanawan. Diri, diri ikaw lingkod Diri ikaw magpahulagdong Sa daw tinagik baslay Sa tinagik kawayan Sa kayabuan sa lana Sa kabanawbanawan. Inday, gibantog kang bingkad Gibantog kang binukot Kiami buot utita palimos Kang sawasawang baliw Kang agwasong bawongkay. Hinayhinay pag-inanay Ug magpangutan-any una ^.Unsa kaha kining kahuya Unsang lambayungana Ang gituboan niya pangpang Ang gitugkan niya panas Lunsay maayong kahoy Ang dahon iyahay sangngad Ang bunga isigsagiwid Isigdapat sa yuta.
<. 16 Binulak kini sa patag Nagtubo kini sa bukid Sa tumoytumoy sa bungtod Pinakamakal sa palad Langit didto haduol na Pagakab-uton nay Bulan Nagapanahon ug luoy Nagpamunga ug gugma Mauroturot ang s baho. Gibaho sa hinuyuhoy \ Sa pagkabantag sa Adlaw Sa pagpamuti sa silong Ug pamutigas sa bungbong* Dawata kining tagay Tagay nga dili hipno Apan namuaypuay. Dili na ako pa Butwan Dili na pa Bulinay pa Kay daan na man gibuntan Daan nang kinilikutan Muinom na ako lamang. Dawaton ko kining tagay Nga giamuma mo kanako Akong pagaimnon Ug pagayugumyugumon. Ngari na kita mangaon Atong pagaangayan Gani usa ka buok talisay Naapod pito ka magsuon. Gugma ra ang mangaangay Ug magakasama ang gawi Tawgon pag-ingon: lUroy! Tubagon kong lUnsa uroy! Dili mo ako pagpiliton
17. Dili mo ako pagpugson Kay dili ko uyon ug angay Dili kana magbudlay. Bisan ako mahasalugsog Nga dili lamang mahatiunay Kay bisan pagatilibon May mahasalin gihapon diyutay. As-as nang kabungturan Tubas nang kahandigan Ang duruha tutulo na Ug ang haduol halayo na. i Asa ko kini pagtungga Asa ko kini palanuga Adto ko ba paniulunga Sa putling babaye Sa maduasduas? Dalidali mong musigmat Dalidali kang muganuod Putot pa kining bulak Ug ginapabukad pa Sa luyong bungtod lingia Sa luyong dagat balilikda Atuay mutyang masiga Angayan kadto kanimo Adtua panilungi Kay makabibihag. Kanimo Kawayan Dili kami pasilingan Kay masaba ka hanginon Maigutigot man Dili kami pasibay Dili gayod pasilingan Kay mabanha ka hang;inon Mautakutak pa aKinsa bay t imong , hindunggan
X 18 Kinsa bay hingpamatian Nga pagakabibahay itlog pagakauhay lisog nangka? Ayaw kini pagbal-a Ayaw kini pagbagashasa Kay kalapinigan ang dahon s Kalingatungan. Paghinay sa pagatumban Sa pagagiudgiuran Kay* bato kining madanglog Ug makananayak. Pagbantay sa pagatamakan Sa pagainud-inuran Kay bato kining madanglog Inabuaban Balay kini sa ito Binantayan kini sa danggit. Hinayhinay uboga • Ayaw pasugabuha Maitom kini madanggit Isdang makatutunok. " iUnsay kahadlokan ko Unsay kalisangan ko Nga ginabakos koy tinai Ug ginakalot koybaraw? Gitanom koy kalibkid Sa sinilhigang natad Kap-atan ang salod ko Kalim-an ang dawatan ko Nahayabo ang tuba l^o Nahimong sapang diyutay Kalutawaniiag Adyong Kalawigan nag Galila.
19 Banti magpamati ka Hinayhinay ikabalantia^ ka. s Tingala ra kang Huthot Tingala ra kang Alimukon Buluyaboy rang muagi Subsob rang mulabay dinhi Anaa na kahay salag / Anaa na kahay hioiuoban Sa sangasanga sa bakhaw Sa udlot sa Alangilan. Hanighanig hamindang. HalTthit hangbabalod Ang hingbangdayan balod Ang hingsuptan Alimukon Ang Tagbaya maoy naigo Ang Tamsi maoy nahakuliso Ang Tigsojnaoy nangaraykaray. Si bakhaw mainamdamon Kay wala pa gani ang hangin Nanuko na nanuwaysuway. Matuod nagapuyo ka Sa tubig sa Hagubinaw Tuburan sa hupahupa. Unsa may anaa kang siko Hinanib man lamang ni abaga Nagasiko ugaling Ug nagabubahiklo. Wala ako hibalo hiulog Wala hitagulili Sa alagian sa sihi Sa dalan sa Amalungpong. Hulathulat katambak Hulathulat tambangungo
1 20 Kay nagalubid pa ako Ug nagabalinsoot pa. Buaya, buayang bangtan Halo, liawong dilaan Si umang nagtaok na Si kaguko nagputak na" Magaihaw kitag danggit Pagadangaydangayan Kong duna kay putot tugkan Duna akoy baktin tang-an. Kawayan kang kawayan Kawayan sa higadhigad Butong sa luwakluwak Wala pa ikaw pagputli Wala pa kapilaypilayi Buaya ang nagabantay Baksan ang nagaalima Anaa pa kanag tinumban Anaa pa kanang linubgan Nagakadamadama. Ako man nanoble Sa ganghaan dako agi Pag-abot ko dayon niwniw Nangahilo ang mga triniw Lahos man miawhag Ang langgam pitpitaw Sumayon ko ihi, hi\ hihi! Miingon siya: iayaw bitaw! Hinayhinay sa kasuko Kay mabalingkong ka undo Unya kong ikaw mabalingkong Ingnon ka nga buangbuangon. Mao rang ulaya Mao rang nayuna - /
7 21 Sa udlot nagakalain Sa dahon nagakabinata Iya rang kalaya Iya rang kalanuslanos., Sakayan sa tungod ko - Binta sa tugbungan ko Paptulantula^ Pagalumankiyaon. r: - r: Dili ako paluhan Dili palumankiya Kay sulngon" ko buong mfrn Dung-on ko balanaan man Balanaan sa dulong Buong sa taliwala. Kaanugon sa akong sudlay Kaanugon sa salaysay Nga natapdag sa silong Ug nahulog sa budlaran Uroy Agta pulota Malarom kanauga Kay gitauban na ang silong Ug ginasalapan. £Diin ka sa^hulaw Diin ka sa laganglang Manday magaulan magabulad ka Ug magapakasilkasilka? Kahayag sa bulan Kahayag sa bituon Bulan sa kahitas-an Bituon sa kalangitan Inday magpamati ka Kong dunay magduladula Kumubot ka sa abaga Sa abagang man giluy-an Buktong mapuanguron
22 Dalaga kang buotan Dalaga kang tinago Dalagang pinabakho Pinadungakdungak. £Kinsa kadtong iniagi? - &Kinsa kadtong milabay diaaM?? ^)alaga aiog iyang pamayhon Minyo ang pamahunpahon Gugma ra ako mukuyog Gugma rang makigtiayon Dalaga pumuyo ka Minyo magpaharong ka. Hunong ayaw sandtirot Siilti patalinghugi Tagkip kining pangpang Makuling kabikabon - Bisan hagdanan ug sapi Dalan niya linukban Ginakutan ug batik Wala dinhi ang yawi Tua kang Bantangon Sa pinakamahal ko. i Kinsa kadtong miagi Kinsa kadtong milabay Pagaduhaon ang lakang Tutulo ang binagokbok Pagabasalbasalon? dmhii Nagtugon si Amba Nagtugon si Magsayuma Dili na ako paglingion Dili na ako pagbalilikdon Kay inyong haligi lingatong Inyong tuko hamindang Inyong takgos daramo. jHay mabingkad!
23 Tan-awa ako lingia Sa luyo mong siko Sa kiniaykiay. iUnsa bay imong pagaapason Unsa bay imorig paganuntpn Ning tinapakag saya Ning nagabakos ug bagon? iOh! bulak sa manol Bukad nga mao pay pagpanakmol Lirio nga mao pay panakoitakol .. Lingia intawon ako balidikda Sa luyo mong siko sa kiniaykiay. Dawata kining akong kalooy Kangkanga kining akong gugma. Paskan rang Imloga Paskan kong paghinanok Sa paghimata ko Ug paghibukangbukang ko Adlaw dili na adlaw Bulan dili na bulan Sa paslangan ako lingkod Sa ganghaan magpauraray Nagakupo akog uran-uran Ug nagabudyas na lamarig. Paskan kong tuloga Labihan kong paghinanok Muadto na lamang ako unya Sa pagkadalag sa adlaw Sa pagkasalindahaw Pag-andam tabako ingog bukton Tilad ingog kinumkom Kang ikatabok ug awo Ug ikag tulaktulak.
24 Hinay pag-inanay Magpangutan-anay una Kay tagsa ra baya ang tangog baktin Ngu ikapulo ug kalis. Lalake k3ng lakipon Buot kang mukumbot Buot~kang mukuyapot Ning sidsid sa saya. Dili ko ikaw biyaan Dili ko gayod bulagan Abal-an ho ikaw sa atbang Nga ako kanimong pasumangilan. Wala^agani sumubang ang adlaw Wala pa gani sumalingdahaw Nagahunahuna na akong musigmat Daan nang mubunganga Anhi ba ako ka sigmat Anhi ba ako kabunganga Unya pa ba ako kasigmat Unya pa ba ako kakakha? Ania si Tulumbayon IgsuoiL-ni Pulunganon Sa nagagung-ong pangdan Sa nagakaungon-ungon. Kabsan kawad-an Daghan kapamayluan Kong wala sa kaugalingon Atua sa tigbalayon. Hinayhinay Aluntad Kay hilaw pa ang saging Ginapaayupan pa.
25 Galingging galingging Sa linapaan sa kanding Diha ka ra magligidligid XJg magkalulimpaso. Balubalong na Indong Balubalong napanahgitan Dili man isrkng tinuod Dili man balahawon. Maiinaw king katadman Nagabalaod king luok Dili ko ikaw undangan pagnanaw ^ Kong dili ko ikaw masalikomkom. Lumangkiya: dili ko ikaw undangan Kay giandaman kag kawng maanindot Ug kabibang maanyag. Bantay sa pagatumban Bantay sa alakangan Kay dunay bato nga madanglog Kay dunay makilas tumban. * Maayo ka diay manakgos Maayo ka diay mangulili Ahugtan ug luagan Ug pagatugaktugakan pa. Maligo ako unta Ug manabliganay Wala na ako mahakaligo Wala na makapanabliganay Kay ingon ako sa hinsubhang Ingon sa ginasalibuhan. Asa na ako padulong Asa na ako pasingadto
. 26 Kapasgaway jmnoan_ Hantik maoy dahon. * Anhi ra ako pasiilin Anhi ra ako pasingadto Sa gituboan kong pangpang Sa gilinkuran ko dinhi. * Siput ko, siput ko Ginasalibot ko Dili da dupa 'dili dangaw Miabot sa Maerindanaw. ".•: x-
x- Bisan magdawlong daw limpaw Magdapuno elaw sinapsap Dili maingon kang ginlum Magakaligidligid.
Ari na ako, muiwas na Wala nay sabudsabod Manamilit na ako lamang Magapalulinghayaw Ug magapanglihaylihay. * * * l " i Ngadto na apan lingion mo ako gihapon | Ug imo akong balilikdon Sa luyo mong siko Sa kiniaykiay Ugma ma ugma Dairilag ma Domingo Tunggan ta sa Lunes Pirara sa Sabado. [ j
j; ~ [l;-.. ' **. " ' ; | t Owak, owak sa dubdob Owak, owak sa gindaruhan Ginintinggintingay ikong Dinayandayanan - -X- .
27 - - s : Agipo nga dahunan Baga nga salingsingan Nagaputak na ang uman|T Nagataok na ang kaguko Pagasikupon ang kuapdop Pagalayahon ang tubo. TPanday^ ang tiit~~far Nagalabi ._ang_itutunob Wala j)a gani mahamugso Daan nang nanibugsibog. Asa ako kasandig Asa ako paurarig Anha ba sa ginuayguay ko Ug anha ba sa ginihaygihay ko. Batakbatak pamunak Bakibaki panapudapo Ikaw unay sa tubig Ikaw ang hingaligo. ^
28 "~*n ^im AWIT SA MANANANGGOT m^ \ Nalibog kining akong buot Ning akong pagpananggot Lawas ko lamang nadunot Walay salapi nga miabut. Sa buntag ingon man sa hapon Ginadungawan ko ang kamatayon Wala gayod matigayon Kay igo ra sa inum-inom.
Tinunto ko kini lamang Lawas ko ginausikan Kong duna na gani sumsuman Ang kabudlay ko ginabiyaan. Nan kay hapon na upod Maayo na nga igasugod Imoy pagdukdok na sa tungog Ug sa tungganan isulod. X* Itay ania may unod Sa tungganan nahasulod Dagko na kining ulod Gulugudlam lamang sa lumod. -.-•-*'-
Ang unod kana sa baka . Nga kagabii nahasubra. ; iHu . manananggot! Paimna ako mariyot Bisan iisa lang ka tagay Ibugto ko galing sa akong laway. iSi Ingkay baang imong ngalan? Anak kag maayong tawo?
x 29 _ Maanyag ka uroy nga babaye Daw sa buling wala dukti Nan kay ikaw man ang nanamkon Sa tuba ko ikaw akong paimnon.
N. 30 I ^MGA HARANA >& Ang imong kahamili Ingon sa Rosal nga maamyom Bulak ko nga pinili Natimban sa katahom Nagadapit sa kalipay Ning pobre nga masulub-on Nga naga-awit sa riianiiagaw Sa pagdayeg sa imong kamahal. Jazmin preeiosa Ning kasingkasing Nga ginapaniba sa kalanggaman Ginadugok kay bulak nga mahumot Uban sa hinuyuhoy Ning tun-og sa kagabhion. Ikaw man mao ang bulak '™ Nga gihatag sa Providencia Nakalingaw niining eoneieneia Nakalipay ning nagahilak I^ S&?simong pagkamalipayon Ning oras'nga himalatyon Ning makuli kong pagkabutang. * * imong kagayon Sa imong bintana Tamboi sa madali iOh! Venus astro Ning kasingkasing Ipakita Diosa Ang imong kapawa Niining mangitngit Nga hunahuna. <w " ?-*?••
31 Mahal nga mutya sa Oriente Nga sa kaanyag ikaw nabantog Kang Venus, Jupiter ug Marte 8a kahayag ka nakig-ilog Tamda ug patalinghugi Kiriing nagtuaw nga masulub-on Itunol Diosa, itunol Diosa Ang lunsay mo karong kagayon. * * Ayaw ikasakit Ug ikabudlay Kining nagbakho Ug nagpanghayhay Sa pasaylo hatagi Kining mapasipala Adios prenda querida && kasingkasing ko ikaw gidala. i J
32 1 *®$ |"MlaM"IM*MKM" LINAWAAN Wk: ra(^[al[w|[Hpra["^^I^ May kahoy nga linawa-an Sa bukid nangawankawan Ni Bathala gibut-an Mitupong sa ulasiman. II Si tatay ug si Nanay Nagtanum sa tangkong Ang lindog biyabas Ang dahon biyasong Ang bunga niya kahii Sa pagkahinog limon Palutan kay ukban Pina kong kaunon. AWIT ^A ITQA k^A II n Pagkamakahihilak, pagkamakasusubo Sa'pagpinalandong ni-ining pagka-ilo Labi na kay namatay mahal nga inahan ko Gibilin si tatay nga dili nagmamangno. Kay ang kang Tatay lamang nga gikalisangan Ang pagsinaka sa mga kabalayan Mao lamang gidumdom sa oras ngatanan Ang pagpinamiling sa mga kababayenhan. iAy! pastilan, Tatay, kong malju-oy ka Ayaw gud una, Tatay, pagpangasawa Kaming mga anak mo una lilingia Sa pagkadaghan namo ug pagkagagmaypa. Bisan ka man Tatay mainasawan Basta kami una pamuotbuotan Kay bisan naman lamang kami pagdagmalan
33 Nga dili kaayo pagkinasab-an. Kong makuli riaman ang among kabutang Labi kamakuli kong pagdudagmalan Sa pagka-on ug pagkatulog pagkinasaban Sang pinakainahan nga ginakulian. Kay ang buhaton sa pinakainay Ang kahingasaha ug kaparatumboy Kong masakit kami dili maluoy Sanglit kay laing tawo dili muogay. Nagtan-aw ka manTatay, niadtong inahan riUmo Inahan god nga lunsay, inahang kaugalingon Kong masakit kami dili ngarri mukaon Kay nalisang ang ulo sang pag-ibubulong. Sa pagkamatay ni Tnay maoy ginatugon Gibilin kang Tatay diyutay nga puiong Nga ang mga anak niya mao gayod ang mangnoon Nganha sa pagkadagko dili pagbubulagon. eUnsa ba Tatay nalimot kana ba vSa mga tugon ni Inay niadtong tikamatay na? Bisan ka Tatay mangasawa Kun di ang mga anak mo una lilingia. Labi na gayoib Tatay, kamakasusubo Kong ])agbubulagon kining managsuon ^Kay dili ba si Inay kanimo nagtugon Nga dili mo kami bulagon hangtud sa pagkadagk'o. Pagkamakahihilak, pagkamakasu.su bo Sa pagpinalandong ning pagkailo Labi na kay namatay mahal nga Inahan ko Gibilin si Tatay nga dili man kanamo nagmangno.
34 BALITAW NI AMOROS (1) Pagkagarbuso niana nga bukid Nga sa panganod buot makig-indig Magpangatipak ug magpangatumpag Mahasagol sa yuta nga patag. May dakong kahoy nga miturok kaniya AYala hibaloi nganong natumba Giadto u^ gisusi sa mga silingan Napukan naligid kay gianayan. Unya gitalikdan siya sa kalamgaman Mipanaw nangita sa laing tugdunanan Unya sa pagkalaya na niya sa kadalanan Gitumban gibugha sa katawohan. Busa kitang tawo ning kalibutan Dili ta ikapanansag ang pagkaadunahan Kay gani ang lag-it nga kapangpangan Natipak naligid sa kapatagan. MALYAROSA Pinili ko nga dahon Mao ang Malvarosa Didto ko ta'lamna Sa pinili nga yuta Ang mga - maeetas Sa mga dalaga Dona may mamatay Apan mabuhi sa iba. Ka])aanuanuhon Kini nga maeetas Dili mabuhi Matud sa m^ra Mitrbuanon si Amoros mao anj,' natrbalak ng na^rhuni nin"r balitawa n^a ^inahuni sa Banda Munieipal sa Hujrbo. (1)
35 Niadtong walay palad Bisan kong buhi na Kadtong iyang sanga M u k a 1 i t i )ag ka matay Sa iya nga maoetera. YUTANG NATAWHAN (1) iOh! yuta kong natawohan Xga nagadangoyngoy sa kannnay Sa kinabuhi ko ikaw halaran XIg dili-ko tagdon ang mga kabudlay. Wala nay malisod nga palandungon Ang magpuyo sa pagkaulipon Bisan makatulog pagapukawon Sanglit kav suluguon. AWIT SA KURATSA Didto sa ibabaw May Misa de graeia Nagabutobuto ang kanyon Sunod ang mga bumba Ako nagpangutana Kong un^ang piyistaha Gikasal man ngay-an Si Santa Maria. SALUMA I. Tapat ako magsakay sa mabalod Nga dili sa dagat nga malinaw Kay sa unos dili ako malunod Malunod ako sa mga kamingaw. X- * Ang pagpungasi sa Habagat (1) t Ginaawit kini sa msra tinun-an sa Gentral Sr'liool sa Su<rl>o.
36 Gipangahas ko pagpamaroto Kay hisan ako tabunan sa wakat Antuson ko, indav, tungod kanimo. Gilayag ko man gani Aug dagat nga nagapungasi Ikaw pa ba ang dili Sumpay ka sa kinabuhi. X* -X- Ako, inday, ginalayag Ang dagat nga labing ^rebelrh^ Matuod ako natundag Apan ang luwan ko walav napildi. * -K-
Dugay ,na ako sa dagat Sa mga moros wala bihaga Sa paghinagbo ta ug pagkasugat Gibihag ako sa imong mga mata. y- #. Bisan ang dagat malinaw Isip nga namaludbalod Dili ako magsakay sa baroto Kay tingali ako malunod. aHain na ang mga moros Kay musakay ako paglugos? Dili sakayang hinu-oel Musakay sa pagpanlu-od. Ka-ilo sa magsasakay Gina-isip na lamang patay Ingnon ugaling nga buhi Kong sa balav mahapa-uli.
Gikan pa-ako sa dagat Basa pa gani ang akong kalsunis Sa pagkabati ko sa imong tingog Midalagan ako wala makag-i lis.
I ! | | { "... 37 " Kay sa ilalom, inday, sa dagat
May ambuhutan nga nagaawit Ang pulong sa balak niya i-Walay gugma nga ikasakit! Maluoy unta ang mga langit Nga paayunon ako sa hangin Kay kaalaut sa akong pagsakay Kong sa kapupud-an madugay. Sa pag-ingon mo, inday, nga dili Midayon ako sa pagpanakay Walay takna sa pagpauli Kay sa dagat ako magpakamatay. X- * Akoy nagasakay sa Punting Nagalayag nga walay diangin wSa lawod ako nahabangga Ug sa hubasan hinuon mitulin. X- Kong sakayan pa ang akong lawas Sa luwan tugob na gayod kaayo Akoy nagasakay sa hubas Nahasanglad sa ngitongito. Ingon ako sa kahoy tabigi Nga nagalutaw lamang sa dagat Kahibulungan jng&nong nabuhi Nga sa yuta wala man dumapat. X- Ang tanan nagapadulong Sa unugan sa kamatayon Ang tanan nga mahagahong Dili na gayod makabangon. SALUMA II. Unsaon ko sa pagsangpit Nianan&r masiga nsra daw Bituon o*L
' 38 > Kong* hilumon ko dakong kasakit Hikalimtan ko kamatayon. Bisan musubang ang' Adlaw Ngu magahayag sa yuta Dili pa mao kana Ang' makalipay sa hunahuna. Ako kang ig*apananglit SaT^akong pagpaninguha Ang yuta ug mga langit Naeuol sa akomr tingruha. -X- Ikaw mao ang bulak nga matahom Nga nakigparang sa mga Bituon Busa ikaw gianggaan Dalaga kang labi ng bulahan. .'
Gikasinahan sa mga bulak Ang kaanyag mo ug kaulay [Oh! babaye ngu nakapahilak Sa kasingkasing ko tiunay. Ang kaputi sa imong panit Ipananglit ko sa Azucenas Nagadayandayan sa langit Ang kalagnon mong mg*a hivas. SALUMA III. May usa ka langgam Nga nagahilak sa yuta Tungod sa iyang gugma Nga sa mga bulak giayran. X
May usa pa ka* langgam • Sa adlaw ug gabii nagtuwaw Tungod sa iyang gugma "Nsra wala tagda sa adlaw. ^
39 Nagamal lay si Pu nay Mahatungod kang Tukmo Si Tukmo walay kabudlay . Mao hinuon ang nagai>roveeho. Nagamahay si Alimukon Mahitungod kang Antulihaw Kay sdya pa ang nakaangkon Gibuhat niya ang pakaulaw. Inday pamatia gani Ang awit ni Alimukon Nga sa kaanyag imong nabihag Ugsa gugma buot paulipon.
Odni si langgam Punay Sa tanan oras nagahilak Mao ra ahg iyang kalipay Ang katahorS sa mga bulak. X- Sa imo Inday kahamis Ang. kalanggaman naniba Kay ang imong katam-is Nagpamilit sa ilang baba. X- Sa piyuos pa ikaw nga bulak Ako kang gial imahan Sa mga luha gibjsibisan Aron ang pagtubo dili malangan. Ari na ako pinalanggang bulak Mulupad na ang timawang Limukon Kasi ngkasi ng ko magah i lak Kong sa uban langgam ka sibaon. DONDONAY Maayo pang i sakay sakay
40 Sa lawod maglingawlingaw Aron.ang buot -malipay Sa hilabihang mga kamingaw iAy! Dondonay Langgam.nga makalit Nga sa halwa Wala manamilit ;Ay! unsa bay imong naingnan Ug ginabati mong mga kasakit. Sa kiyabog pa ikaw langgam Ako kang ginapalangga Ginapakaon ko ikaw sa palad Ug kanako karon ikaw mubiya. SALUMA IV. MILIGOY Didto sa kalawran Naglayag ang punting Malinaw ang dagat Subasko ang hangin. Kulatingkulirong Sulusambingay : Mamatay si Inday Apan sa hinayhinay. hitot,* hayay SALUMA V Ikaw.ba ang tubig nga matin-aw Nga makabunyag ning kasingkasing Kay gani ang bato sa linaw Nanggamot ug nanalingsing. X- X- Buot unta ako maligo
41 Niadtong tubig sa panas Tuburang nagadaligdig Makahatag maayong lawas. Atuay tubig sa bukid Nga sa patag nagadaligdig Kong mahaadto ang isda sa dagat Mahimong bitrod sa tubig. Sa paggikan ko sa bukid Nag-alindahaw nag-ulanulan Midayon ako salom sa tubig Aron dili ako mahumod sa ulanulan. Kining ulo ko Inday nalibog Buot ko unta hilihuran ang bukid Kay kuhaon ko ang gamot sa tun-og Ug ibton ko ang lingtunganay sa tubig. ^Gining wala ka ba musalig Sa akong pagkadiyutay? Sugtia ako pagkuha ug tubig Kay dad-on ko.pati atabay. SALUMA VI DUPLO Kong matuod kang nahagugma Sumalom ka sa ilaloim sa linaw Dili ka gayod mutunga Kong dili mo madala ang gamot sa Adlaw Kong buot ka, iyo, mangasawa Atuay balay namo ayuha Ayaw pagtakgusa sa ulay Takgusa lamang sa imong iaway. Kong buot ka, iyo, mangasawTa Atuay balay namo ayuha
42 Aiig atop niya kugon Ahsdi sa pakog limukon. Kong buot ka, iyo, mangasawa Atuay balay namo ayuha Ang salog niya pulus kawayan Alisdi sa lunsay bulawan. SALUMA VII Ako, Inday, namatay na Ug gilubeng sa pinong bunbon Sa paghinumdom ko sa gugma Sa hinanali ako mibangon. Dili ba ako, Inday, patay na Sa lubnganan nimo Inyai Mibalik ako dinhi Kay makighuman sa pakigsulti. ** Kong pananglit mamatay ka Akoy palubong pag-una Hapin ako sa mga kasakit Sa limbong sa mga kainit. Ako ang ilo nga tuwapos Nga nag-usara ning kalibutan Apan kining gugma kong bug-os Ipurongpurong ko sa imong lubnganan. Kini, Inday, akong *pag-asoy Wala gayod ing bakakbakak Kong pananglit ikaw mahaispidno Akoy muona sa pag-ambak. Sa ako, Inday, namatay na Gihatod na ako sa lubnganan Ang kasakit nagalakad na Mga pag-ampo maoy nakulang.
a . 43 Magbasol ka ra Inday ugaling Kining gugma imong ginabiyaan Pagahilakan ra nimo sa kasingkasing. Kong imo ako hinumduman. Hinumduman ra nimo ugaling Sama sa sinilas nga_ baky Nga imong pagagamiton Kong mabasabasa ang yuta. SALUMA VIII iDiin ka gikan kahayag? Ihunong ang imong paglupad Kahayag adiin ba ikaw gikan Halayo ba ang balaktasan? ^ Kahayag sumulod ka una Sa mga rejas niining eareel Kay ang kayugot sa hunahuna Igasulat ko niining papel. Dugay na ako sa pena Sa pena sa piniteneia Lawas ko maltratado Tungud lamang kanimo. Ako ang alaut karon Sama sa laya nga bagon Nanggamot -sa mga kasakit Namunga sa kamatayon. Akoy kailo nga lumbay Salingsing sa pobring kahoy Kon dunay muagi musikway Sanglit kay makalolo~oy I - ' Inday kon ikaw pa Ang nag batun ni-iriing mga kasakit Sa adlaw ug sa gabii mag panghupaw ka
_J 44 Hapit kabutun mo ang langit. lOh! Bathala sa langit Ug mga elementos Tabangi buligi jeteftan mga signus. J>aiv -unsa-on ko man Palad ko man kaha Signos nga dautan Dala sa pagkabata SALUMA IX. Kutob sa pag silang Pagsilang pag-ulpot May usa ka palad Nga nagsisinukot Ang pulong sa palad Parutpot pag bayad Ang pulong sa tigi Parutpot pagbayre. Asa ko pangitaa Ang binugkos nga tubig Kong sa mga pangpang - Sahata-as nga l)ukid Suba nga ma-umpas Nga ginaniwangan Niining akong lawas. Ang balangay sa amo Makuli talikdan Kay magahilak si Nanay Kong akong biya-an Si Nanay pa daw Sa wala ako dinhi Hilak ang gibuhat " Sa adlaw ug gabii. Lakatlakat na
, 45 Lakat, pa Milindres Pamiling pangita Sa lain nga pares. Rosas pangdan sa baybayon Bulawan nga dili mabasing Tan-awa ang kasingkasihgh Larawan sa kamatayun. s :; Kasingkasing ko samad ria Gilagbas pati atay ko Saksi ang makaluluoy nga apdo Nga hapit ikamatay kq. Bitaya ako bitaya Kuha-i ning ginhawa Awat man ako mabuhi Makaulang sa imong pinili.
Pastilan Rosano gUnsay gihilakan mo? sTimgud ba sa bungsod^ Nga naguba sa bagyo? iOh! Tatay ioh! Nanay Nga - akong talamdon Ang tanan ninyong sugo Akong pagatumanon Kamahal sa dugo ninyo Nga akong na-utang Sar-pag -dala-dala kanako Sa siyam ka bulan. SALUMA X - Didto niadtong bukid May dakong balay May matin-aw nga tubig Nga naga-agay-ay.
/ 46 - Ang ilang mga tahum i Lasuna ug Sibuyas Granada ug kadlum Ug mga ipupunlas. - May dakong kaingin - Sa humay gipugsan Gridugmok sa hangin Pati abakhan. - Nagahilak ang tag-iya Sa iyang kabudlay Sa pagtan-aw niya M^a tanum nahapay - Ug siya* nagamahay Sa kabangis sa langit -Mipauli"sar lyahg balay Naluspad sa kasakit. Ang pulong sa lalaki Sama sa balagon Patay na ang puno Kaput lamang gihapou. Ang pulong sa babaye Sama sa kamute Mugamot matu-ud Apan dili firme Dili ko sa pagunsa Dili ko sa pagtamay Ang pulong sa lalaki Matam-is daw kamay. Ang alaut nga babaye Nga ilang ginasapnay Sa pagkahulog pagkapildi Mukatwa sila mubiaybiay. Ang gugma sa babaye Sama Inmansy sa haha
V: 47 Mugamut matuod Apan halimbawa. Ang sapi nga pagautangon Hibayran maimpas dayon Makautang kitk ug kabubut-on Makabayad ;uxaQgan gihapon. , Salampati nga maputi Nga n^gdala ng hilo ^Lng dughan kong nagisi Maiuoy pagsursihan mo Maga-unsa man kita Kabus niining palad Ubus sa ngatanan Nga mga bukad. Apan ihay !hay! Intoy Mahinumdum ka gayod Kong ako mawala Sa atong amistad. May usa ka babaye" Naligo sa salog (suba) dakong ^bat^^v ; '"'' ;'." Tulo : ka 4 Nagkabuakbuakr ^ Nagkadurugdurog i^itla gayod mataktak Ang hnling sa liug. May usa ka babaye Simaka sa bunga Nahulog ang tapis Nahulma ang letra. Kong deletreahon Se-o-ko se-a-ka Kong pronuneiahon Biseoeho de Cana.
48 Aba-aba, aba Mamatay na sa pustura Usisahon mo siya Taspukan nga lalakiha. Aba-aba, aba, Pustura nang pustura Kong hilamon ang bulsa Wala gayod kuarta. Lastima gud intoy Ayaw salig laum Nga nagtawatawa Nga nag yuhumyuhum Kay bisan ako maitum Dili maayo ug nawong^ Dili gayud mubuot Kong elili tuyuon. 4 Lastima gud Inday But-a na ako Dili ka mag alog Diii ka magbayo Kong pananglit makakuha ang bubo Imo ang ikog ako ang ulo. Lastima gud Intoy Kong mangasawa ka Pagtigum ug tungaw Nga usa ka garrafa Usa ka garrafa Usa ka garraion Ikadto kang Nanay Ikadi sa akon. Ikis, i]vis, ikis, ikis tamburikis Estudiante ug dili pinikit ang kalsunis Maoy gikasub-an ning akong buot Estudiante ug dili nagapatubo ug bungot Pastilan gud Intoy kong ikaw mangasawa
49 Paglataylataya ang paklan sa sabra Kong makalatay ka sa paklan sa sab-a Ang lawasru Inday pagdaladalaa. Kamingaw ning kagabhion Mahayag ang bulan pati mga bituon Huyuhoy sa hangin -dala_. ang kamingaw Hinumdumi ako hikalimti ako ayaw. Kining lawas ko dili god baligya Tuyo sa buot mo nga magkinadakada Bisan magbagyo ug magbahabaha Muanhi ka Intov manulti sin buwa. * * Ako ang dalaga nga tipangasaw-on Dili ako mubuot sa mga lungsuranon Kay kailo sa dalagang bukidnon Kong ilang mdTasawa ilang ulipunon." Kutob muabot ang kuarta nga kunant Ang mga lalaki pulos na singsingan Maoy nakasisM kong pagatay-an Mudukdok sa uling ilang pagahinisan. # -X- Mga kalakinhan pasagdon gud kamo Ang tabas sa kalsunis usba na.gud ninyo Mub-a na kanang. inyong amerikana J Kay dili kamo pari nga magasutana. May usa ka lalaki giabut sa gugma Miadto sa bulak nga nagausara Pagabut sa amahan midangat siya Wala irian karuyaga gitaban lamang niya. SALUMA XI Biyai ako biyai Biyai sa kuhit mingaw
50 Nakadakop akog pagi Gilabog sa isdang kiyampaw.^ X- * Ako ania dinhi Mautori ako ug agi Ayaw tigsubay suli Maluoy tabuntabuni. X- X- Si Inday nga walay kaluoy Kanako napapaghilak Ngani ang patay nga 'kahoy Miaeeion sa pagpamulak. .-X- X- Hangyuon dili itugot Pangayuon tlili ihatag Tapat kawatkawaton Mahamutang' sa walay bayad. Akoy dili dinhianon Nagpundo sa inyong natad - Kong duna akoy hangyuon Ayaw intawon pamaiibad. X- •* Kutob mamatay si Kukok Midihan nga walay wakwak Babaye maoy nagataok Ang lalake maoy nagaputak. X* X- X* Pagbantay i >an u kadsu kad Kay elunay akong igalapdos Kong dili ka mahadlok masamad Apan bation mo ang mga kahapdos. X- X- Bantog na man ako kay pobre Gitan-aw mo nga nagbahagbahag Makapugas ra akog mais Muanhi ra ikaw sa pakig-anag. X* X- Ang pagdili mo kanako <$
wm . V 51 Gitan-aw mo nga walay baboy Unya kong ako kang higabaan Maeatikoko ka sama sa hunsoy. * Akoy nagabungsod Sa taliwala sa bukid Sa una kong pagbukad Nagubot ang tagilungsod * Akoy magtanom ug saging Sa bukobuko sa kabaw. Matuba kang saginga Kong maihaw kanang kabawa. Ako si talamayon Gipugas nga wala mabuhi Maayo pa si Ohong Kay miturok nga walay binhi. May usa ako ka buok kabaw Dominggong tanan ihaw Unya* kong dili ako kahalinan Iuli ko sa tugwayanan. Gihigot ko ang akong kabaw Didto niadtong bukid Kinsa kahay - nag-among-among Ang sungay gibalhin, sa kilid. Akoy dili tawo dinhi Tawo sa kainsikan Dili mukaon sa karni Mukaon sa ulog pawikan. Sa bukid sa Almeria May buta nga largabista May kimay nga maninista May pungag nga t'iautista.
52 Akoy magtanom ug sintimos Sa bukobuko sa kabaw Mamunga pulos kasahos Magaiskirima ug ang bahaw. Akoy magtanom ug buyo Sa hukobuko sa kabayo Mamulak pulos panyo Tagana sa pagkaminyo. •* Pagkamaayo mong ulitawo' Nalukop sa pulos panyo Unya sa pagkaminyo Bahag na lamang ang ipanyb.
Iti imong hunahunaon Ug imong isipisipon Buot kanang mangasawa Wala'' ka * ganiy inasaya. * Didto sa lubing layog Nagasalag si balod Kining iring makirag Gikawat ug gibadbad. Sa- paggikan ko sa amo Maoy pagpanubang sa bituon dagko Sa pag-abot ko sa inyong balay Nanubang ang bituong gagmay. Halayo niadtong amo Tiaw ba niadtong bukid Ang dala'n nga naglikoliko Giantos! ko ug tutakilid. Kining akong pag-anhi Pati panuawduaw Kaubanan ug dili kaubanan
53 Giabot ako ug mga kahidlaw. Salamat kay kita nagkita Magbaylo kitag sinina Dili ko punlasan sa suwa Punlasan ko sa mga luha. / Salamat kay nagakita Magbaylo kitag sinina Ang imo dili ko dunuton Kav balunon ko sa kamatayon. Dili kamo magyubit Kay magsama kitag panit Labi na kong adto sa ngitngit Ang ngipon iamang maoy magngiit. Wala ka ba mahanumdom Sa gitanom ,ta kanhi nga kadlom Nga bisan patay na ang lindog Ang baho mao lang gihapon. Ang gugma sa l^abaye "oama sa oaiagon Bisan mamatay na ang lawas Bilikis lang gihapon. Ang dungog sa babaye 4# garrafa" Sama sa Nga kong mabuak na gani Dili na gayod masulda. Ako ang dili tagadinhi Walay higala ug mga pariente Apan ingon ako sa tagadinhi Kav daghan kanako muabi-ahi.
54 Haxr" H.ARltO <1> Kining among mga lanhan Inyo untang panalanginan Aron sa kaayuhan t Sa akong mga ginsakpam Maluoy dili ninyo kuhaan Kining akong ginsakpan Labing maayo nga inyong dimgagan Sama niining kadaghanan. (I) Ang.mga Tambalan kun Baglan da ang magaawit niini sa panahon nga ang hingsod.magaagulo sa sakit ug kamatay sa.mga tawo. Pagaawiton nila kini uban ang dakong pag- tahod dinuyogan sa kitara nga magahuni sa Harito. Sa ika 2 sa Hulio sa tuig 1909 tnngod <sa pagdagsang sa sakit riga Oolera. ang mga- Tambalan s-.i Agpangi-Naval, ug Talahid- Almeria, Eduardo Amoto ug Candido Habuen, nanaghimo sila usa ka dakong kumbira nga ginganlan PAGIKAN. Usa sa mga PAGLKAN" nga tinambungan sa kapin sa 500 ka tawo mao ang gihimo ni Eduardo Amoto sa sabang sa suba sa Bagongbong kinabulagan sa Almeria ug Xaval. Bisan diin suoka sa Pilipinas kong muabot na ang^sakit kun kamatay sa.mga tawo mamalik sa pagkadiwatahan hangtod ang mga tawong maalam ug maligdong. Salamat sa mga nanagtaho kanako nakatigom ako sa mga nga-lan sa ilang mga ANITO: Halangdon-Bulahan. Tumindok. Tagyuta, Makapageong, Kabaylanan, Himimhim, Haring-Pina- tikan, Agtang-Tumaw, Kilisan Bulan^Miikaantaw, Makasahid, Ukoy, Aghoy, Dato-Lauron, Kataw, Mariang-Magkisay ugb. Sa laing basahon nga buot kong himoon balikon ko ra ang paghisgot ug pagsaysay ning mga butanga 'kay ang tuyo ko lamang sa paghipos hing mga awit kun balak nga bukidnon kun lungsuranon mao ra ang paghatag maayong kahigayonan sa mga tawo nga magatuon sa mga batasan, kaalam ug kaagi sa at'ong" lungs:od. K M M H
55 . | jm KULILISI Mfe 1 Longgaremos la madre mia Bastante la eomerdura Unsa kining bulaka Hay bulak sa Kulalisa Maluoy ipagula na Maniba ang mga tainsi Sumaka ug dumayon ka Sa vino nga uminnm ka Botilya sa baybayon Nangita kang tulumbayon Lupad na papel palaran Panungsong sa kahanginan Salampati nga walay apdo Pagbantay sa paglupad mo Ang kahoy nga tugdunan mo Malaya walay siguro. ^
Longgaremos si mangga Si madre, ay si madre Sa longgarimos. Owak, owak, owak, Buelan imo, buelan dos Buelan tre"s, buelan euatro Buelan, buelaiu buelan. Pasaremos la madre mia Bastante la eomerdura Naglakat ang heredero Nangita sa iyang hereneia Kaanindot nianang bulaka T)aw bulak sa Kulalisa Bitbita ayaw pagdad-a Panuelo nga ginagasa.
56 Mentes billako $Quien lo mato? Mato mataras eompuesto Soy dolorido billaeo En este real eireulo Voy a eehar duplo. Alimango sa suba Gipasol ko wala makuha Pasol akong gipaonpaon Alimango wala kumaon! Akong giusok-usokan Akong gihunuanan Wala dangtig bulan Mihuot sa bunuan. Senores kong dili kamo inutua Sa kadako sa alimango Akong gibarabara Ug gidangawdangaw Sama sa simbahan sa Danaw. Ang paak pito ka tawo nagaagak Nanga-ahat. Gipamalian pa gani sa hawak. Ang kamoy pito ka tawo nagaganoy Giguroyguroy Gidaog niaeltong tawong makaluluoy, gAdoremos por eso? iSigue po'r otro! May lubi akong kalibkib Gitanum ko sa hagdanan ni David Gipapananggutan ko kang David Kapituan ang iyang lakob Mananggiti 'si Darid kong musaka "Manananggot siya kong manaog Paghisaka niya sa tungatunga Nahayabu ang iyang tuba .dBL
57 Senores kong dili kamo mutuo Sa tuba nga natiayabo Kapunduhan na ug barko Kahmdan na <ug baruto. l Adoremos por eso ? iSigue por otro! Nakabati akog sugiknr Sugilon gikan sa bukid May nagaihaw *ug jibid Ang tambok pito ka bakid &Adoremos por eso? iSigue i>or otro! * Nakabati akong sugilon Sugilon gikan sa Argaw May nagaihaw ug langaw Ang tambok pito ka tadyaw. SAdoremos por eso? iSigue por otro! Nakabati akog sugilon Sugilon gikan sa Sugbo May nagaihaw ug ba-o Ang tambok pito ka barko. SAdoremos por eso? ISigue por otro! Nakabati akog sugilon Sugilon gikan sa silong May nagaihaw ug lagong Ang tambok pito ka sugong. aAdoremos por eso? iSigue por otro! May baboy sa bukid Nagpahit sa ginhagunoy Darapit, darampinanday Pinanday pinandaitan
58 Daitan darantim\bog Tinabog bugantiskalaw. X- Kulilising Hari Ang maayo niini Magsunod kamong tanun Sa ipamulong sa Hari Kulilising Hari Labing ma^vo Xga siindon ta sa labing madali. ^6" X- X- X- Tiso nanisotiso Sota nanutasuta. X- Pasutis kining pasutis - Diin pamasutisa Didto pamasutisa Sa gipamasutisan ta. X- X- Paruliro paruliruli Diin pamaruliruha _ Didto pamaruliruliha Sa gipamarulirulihan ta. X- X- Alawihaw nga alawihawi Diin pangalawihawa Didto pangalawihawa Sa gipangalawiliawan ta. Diin kining kagingking Dala sa nangagingking Diin pangagingkinga Didto sa gipangagingkingan ta. X* X- X- Diin kinihg sapin sapatos Didto sa nanapin sapatos Diin panapin sapatusa Didto panapin sapatusa
59 Sa g'n^anapinan sapatusan ta. # -K Hagbon nakadiwatdiwat Binara binariwari Kapit (taela) ngaw X -K Kulilising Hari Entre velaei6n duego de eomposieion Ang mga kulilisi Ug mga kulilisa Mangiingkod na unta Aron gayud matukod Kining diyutayng kalipay" Nu'a pagaharian SA HARIHAKI Aron ipahinungod Niadtong .nawala iia Nga maoy hinungdan -Ning atong panagdula Hay kulilising Hari Karon kay sugdan ta' na Ang panagdula Ha,\ Karon pagadulaon ta Ang Karagatan. kulilising Hari X- Bitbita ayaw pagdad-a Panuelo nga ginagasa Iyawat da kana kanimo Handumanan sa dugayng tienipo. REQUIEM ETERNAM DONA EIS DOMINE Sa lakad ko Inday nga mga pag-antus ET LUX PEKPETUA LUSITI Kanimo ako magpakatapu^ Lupad panyong palaran Panungsong sa kahanginan Maoy imong tugdunan ~ ~
60 Kang Inday tulumbanan. iHay! Delamar (Ilabay an$g panyo) "Unsa ba kahay hinungdan Nga sa panyo ako ginalabugan? Panyo bumalik ka didto (Ibalik paglahay) Kay ang tuyo dili mahimo. tSanta Filomena pag-antuson mo Ang imong mga kastigo Kay gani ang atong Ginuo Gihampak, pito kalibo. Lupad papel palaran Sumungsong^ ka sa kahanginan Ang imong 'pagatugduhan Ang numero kuadro Aumentan banderaw Dismontan timunaw. (I) (Dinhi magatubagtubag ang lalaki ug babayi hangtud kanila sa balak. Ang tubagtubag ni kong kinsay kabsan LUIS-PINAY sa Primera Parte ning basahuna, ang kang INDONG-TIMANG, mga awit ug mga SALUMA maoy madaling pagagamiton ning dulaa. Among itambag sa a- mong mga igsuon nga biya&n T*a unta nila kinfng buhata; nga maoy pagakahigayunan sa mga malaw-ayng buhat ug sa mga namatyan dili unta si!a mutugot ingon man usab ning buhata nga ginabiyaan na sa mga tawong maalam) TULISAN - Amigo i>ahawa na diha . Sa kampo ayaw pakita Sa pagtanaw ko kanimo Gabon ka lamang sa yuta. (1) Ngalan sa mga numero: 1 5 pluma; 2, arrodillado; 6, timunaw; 7, ban- 4, euadrado 5, killao; eliraw; 8, eneadinado; 9, simunaw; 10, disimunaw. 3, trillado;
61 BANA - -Ako dili mupahawa ^ Bisan putlan sa dila Ako dili mutindog Bisan putlan sa liog. TULISAN - Bahawa na diha amigo - - Kay ang asawa^$ili na imo Tinuyu-an sa buot mo Nga wala mo bantayi pag-ayo, BANA - Kimsa bay imong hidunggan Asawa pagailugan Ikaw ba ang gibiluhan Sa pulta mayor sa simbahan? TULISAN - Wala ba ikaw mahibalo Sa akong pagka-isganan Laruton ko ang imong talinga Kay ilapdos ko sa imong dalunggin. BANA - Wala ba usab ikaw makasabut Sa akong kabaskuganan? Gani ang jiangpang sa Bantayan Giguyod ko sa kabungturan. TULISAN - Wala ba ikaw makasabot Sa akong kamaisganan Nga gisulod ko ang ispidno Nangurog ang kalibutan? * BANA - Amigo ayaw na tingpangandak Kay magsama kitang lalaki Latayon ko gani ang budyak Ikuwintas ko ang imong timaL TULISAN - Wala gani ako mahadlok Sa tagatuhod ahg bungot Ikaw ba ang akong kahadlukan Nga nagaduwamos ka lamang.
62 1 VERDUQO UG DEFENSOR | VERDUGO - Tindog kinsay nmyn det'ensores Sa pagpangitag mga rasones Kinsay buot usa ka sumaria Mangabot hangtod sa Espariya. Po r q u e soy va 1 i en t e Ve r ( 1 n go Katluan na ka tuig sa servieio No hay detensa ni suirido Guartesa el euerpo. X -X- DEFENSOR - ;Oh! tantas lastimas Verdugo Basta ya q-uitar de amigo Me muero vergon/ozo Tu eres arrepentido. x- VERDUGO - Con mueho respeto Me dan alma eerrado Monarea, Juzgado Causa delito. X- DEFENSOR - Alto esa palma Verdugo Mira que soy defensor . Antes que ponga el eastigo Grave gayod la eausa. _ "X" X- X- Didto sa bukid sa Monte May balay nga medio easa May tubo nga eanadulee May kawayan nga medio eana. X- X- Lakat, lakat tiil (Dinhi managlantugi sama sa Tulisan ug bana ^ sa asawa.) <L nga giilugan i^
63 Sunod lapalapa Mangadto kita sa hardin Mamupo sa mga bunga 4 Kong dunay* mangutana Ingnon sinugo sa gugma. 1 KATAPUSAN SA P&IMERA PARTE tei"!__ll® 1