34567ENERO-MARSO 2012 ANO AN ATON MAHIHIBAROAN TIKANG KAN ABRAHAM?
34567 Iniimprinta ha Kada Gowa: 42,182,000 HA 194 NGA YINAKNAN JANUARY-MARCH 2012 KATUYOAN HINI NGA MAGASIN, An Barantayan, nga pasidunggan hi Jehova nga Dios, an Supremo nga Magmarando han uniberso. Pariho ha mga barantayan ha kadaan nga panahon diin tikang hito nakikita han parabantay an mga nahitatabo ha hirayo, iginpapakita ha aton hini nga magasin an kahulogan han mga panhitabo ha kalibotan sumala ha mga tagna ha Biblia. Nagliliaw ini ha mga tawo pinaagi han maopay nga sumat nga an Ginhadian han Dios, usa nga tinuod nga gobyerno ha langit, hirani na magwara han ngatanan nga karaotan ngan maghimo hini nga tuna nga paraiso. Nag-aaghat ini hin pagtoo kan Jesu-Kristo, nga namatay basi magkaada kita kinabuhi nga waray kataposan ngan nagmamando na yana sugad nga Hadi ha Ginhadian han Dios. Padayon nga iginpupublikar ini han mga Saksi ni Jehova tikang pa han 1879 ngan diri ini bahin han politika. Ginsusunod hini an Biblia sugad nga awtoridad. Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. Gawas la kon lain an ipinakita, an hubad han Biblia nga ginagamit amo an American Standard Revision nga iginpublikar han Philippine Bible Society nga ginamitan hin moderno nga ortograpiya. NW kon iginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures - With References. NANGUNGUNA NGA MGA ARTIKULO 3 Hin-o hi Abraham? 5 Abraham - Tawo nga Daku an Pagtoo 6 Abraham - Tawo nga Maisugon 9 Abraham - Tawo nga Mapainubsanon 10 Abraham - Ehemplo han Daku nga Gugma MGA ARTIKULO NGA PIRME MABABASA DINHI 16 Mahibaro Tikang ha Pulong han Dios - Igintagna ba han Biblia an Mahihitabo ha Tidaraon? 18 Magin Duok ha Dios - "Ako, hi Jehova an Imo Dios, Makapot han Imo Too nga Kamot" 19 An Biblia Nakakagbag-o han Kinabuhi 22 Maaram Ka Ba? 23 Pakiana han Magbarasa . . . Kay Ano nga Ginhangyo han Dios hi Abraham nga Ighalad an Iya Anak? 24 Subara an Ira Pagtoo - Hiya Maaramon, Maisugon, Ngan Diri Kalugaringon La an Gintatagad 30 Para ha mga Batan-on - Atohi an Impluwensya han Magraot nga Espiritu! AANHI LIWAT HINI NGA GOWA 12 Mga Giutan nga Waray Makaulang
HIN-O HI ABRAHAM? PIPIRA la nga kalalakin-an an may daku niya hin 150 ka tuig hi Sem nga anak ni Noe. Salit posible nga kon nagkaupod hira, mahi- hibaroan niya kon ano an gin-abat ni Sem han maluwas ha bug-os-kalibotan nga Baha. Bangin hinbaroan liwat niya an bili ha pag- singba kan Jehova, an Dios nga nagtipig kan Sem ngan han pamilya hito ha Delubyo. nga impluwensya ha mga relihiyon han kalibotan. Kondi, hi Abraham gintatahod han mga Judio, Muslim, ngan mga Kristia- no, ngan gintatagad sugad nga "usa nga ban- togan ha Kasuratan" ngan "susbaranan ha pagtoo." Gintatawag liwat hiya han Biblia nga 'amay han ngatanan nga natoo.' - Roma 4:11. Hi Sem man o an iba an nagsumat kan Ab- raham mahitungod han tinuod nga Dios, gi- nios hiya uyon hito. Han nakita ni Jehova, an parausisa han kasingkasing, an maopay nga kalidad ni Abraham, ginbuligan niya ito nga magin mas maopay pa gud nga tawo. - Proberbios 17:3; 2 Kronikas 16:9. Kay ano nga daku an respeto han mga tawo kan Abraham? Kay hiya la an gintawag han Biblia nga sangkay han Dios, ngan tulo ka beses pa! - 2 Kronikas 20:7; Isaias 41:8; Ja- kobo 2:23. Kondi ha iba nga bahin, ordinaryo la hiya nga tawo sugad ha aton. Damu han iya prob- lema an pariho han aton, pero naglampos hiya ha pag-atubang hito. Paonan-o niya ginbuhat ito? Hisgotan naton an ginsisiring han Biblia mahitungod ha iya. An Iya Kinabuhi An kinabuhi ni Abraham puno hin diri ginlalaoman nga panhitabo nga agsob diri masayon, kondi may katuyoan. Tagdon na- ton an pipira han iya naeksperyensyahan. An Iya Gintikangan Natawo hi Abraham ha tuig 2018 A.K.P. ngan nagtubo ha Ur. (Genesis 11:27-31) An Ur daku ngan riko nga syudad. Kondi kalyap didto an pagsingba ha mga dios-dios. An amay ni Abraham nga hi Tera bangin usa han nagsisingba hito. (Josue 24:2) Pero gin- pili ni Abraham nga singbahon hi Jehova imbes an waray-kinabuhi nga mga imahen. ˇ Samtang nag-uukoy hira Abraham ha Ur, an iya natawhan nga nasud, ginsugo hiya han Dios nga bayaan ito ngan kumadto ha tuna nga ipapakita han Dios ha iya. Bisan kon diri hiya o hi Sara maaram han ngata- nan nga detalye kon makain hira o kon kay ano nga ginsugo hira han Dios nga bumaya, sumunod hira. Ha urhi, nag-ukoy hira ha tol- da ha Kanaan sugad nga temporaryo nga re- sidente tubtob ha ira kamatay. - Buhat 7:2, 3; Hebreo 11:8, 9, 13. Kay ano nga ito an nagin desisyon ni Abra- ham? Aw, han igin-anak hiya, naabotan pa Ha siyahan, Abram an tawag kan Abraham ngan kila- la an iya asawa nga Sarai. Ha urhi, ginbag-o han Dios an ngaran ni Abram nga Abraham, nangangahulogan hin "Amay han Kadam-an," ngan an ngaran ni Sarai nga Sara, nangangahulogan hin "Prinsesa." (Genesis 17:5, 15) Basi masayon masabtan, tatawagon naton hira nga Abraham ngan Sara dinhi hini nga mga artikulo. Jehova an ngaran han Dios sugad han mababasa ha ˇ Han waray pa anak hira Abraham ngan Sara, nagsaad hi Jehova ha paghimo hin daku nga nasud pinaagi kan Abraham. Du- gang pa, hi Jehova nagsiring nga an ngata- nan nga pamilya ha tuna bibendisyonan pi- naagi kan Abraham. (Genesis 11:30; 12:1-3) Ha urhi ginparig-on ni Jehova ito nga saad. Hiya nagsiring nga an binhi ni Abraham diri Biblia. AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 3
Usa nga Importante nga Tawo ha Kasaysayan han Biblia An siyahan nga napulo nga kapitulo han libro han Genesis han Biblia nag-asoy han kinabuhi han pipira nga kalalakin-an nga nagpakita hin marig-on nga pagtoo su- gad kanda Abel, Enok, ngan Noe. Kondi an kadak-an nga bahin han sunod nga 15 nga kapitulo naghihisgot han ki- nabuhi han usa la nga tawo - kan Abraham. Dugang pa, may kalabo- tan kan Abraham siyahan nga gin-unabi han Biblia an pipira han pinakaimportante nga punto hito. Pananglitan, ha istorya han iya kinabuhi mababasa an siyahan nga pag-unabi . . . ˇ ha Dios sugad nga Taming, o Parapanalipod, han Iya mga surugoon. - Genesis 15:1; kitaa an Deuteronomio 33:29; Sal- mo 115:9; Proberbios 30:5. ˇ han pagtoo ha Dios. - Gene- sis 15:6. ˇ han pulong nga manaragna o propeta. - Genesis 20:7. ˇ mahitungod han gugma han kag-anak. - Genesis 22:2. 34567 Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon o libre nga pag-aram ha Biblia? Alayon ipadara an imo hangyo ha mga Saksi ni Jehova nga ginagamit an usa han mga adres ha too. Para han kompleto nga lista han mga adres, alayon kitaa an 4 maiihap pariho han mga bitoon han kalangitan. - Genesis 15:5, 6. ˇ Han 99 anyos na hi Abraham ngan hirani na mag-90 an- yos hi Sara, nagsaad hi Jehova nga magkakaanak hira hin la- laki. Baga hin imposible ito para ha tawo, pero waray pag-iha ira hinbaroan nga waray "bagay nga diri mahihimo ni Jeho- va." (Genesis 18:14) Paglabay hin usa ka tuig ha edad nga 100, nagkaanak hira Abraham, nga iya gintawag hin Isaak. (Genesis 17:21; 21:1-5) Espisipiko nga nagsaad an Dios nga pinaagi kan Isaak, an katawohan hura nga bibendisyonan. ˇ Paglabay hin mga tuig, naghimo hi Jehova hin diri gin- lalaoman nga hangyo kan Abraham: Ginhangyo niya hi Ab- raham nga ighalad an iya hinigugma nga anak bisan kon waray pa ito asawa ngan mga anak. Masakit gud para ha iya nga mawad-an hin anak, pero andam hiya pagsunod ngan paghalad hito. Natoo gud hiya nga may gahum an Dios ha pagbanhaw kan Isaak kon kinahanglan, basi matuman an Iya mga saad. (Hebreo 11:19) Han ihahalad na ni Abraham an iya anak, ginpugngan hiya han Dios. Nalipay an Dios han iya pagkamasinugtanon. Katapos gin-utro han Dios an iya mga saad kan Abraham. - Genesis 22:1-18. ˇ Namatay hi Abraham ha edad nga 175. Hiya "nabugto- an han iya gininhawa," siring han Biblia, "ngan [tagbaw nga] namatay ha pagkalagas na." (Genesis 25:7, 8) Hito nga paagi, naeksperyensyahan niya an usa pa nga katumanan han saad han Dios nga magkakaada hiya hilawig nga kina- buhi ngan murayaw nga kamatayon. - Genesis 15:15. An Iya Iginbilin ha Aton Hi Abraham labaw pa hin bantogan nga tawo ha relihiyon ngan ha kasaysayan. Tubtob yana, an istorya han iya kinabu- hi nagpapabilin ngan nagtatagana hin susbaranan. (Hebreo 11:8-10, 17-19) Tagdon naton an upat han iya mga kalidad. Tikangan naton ha iya nangunguna nga kalidad - pagtoo. Kitaa an artikulo nga "Pakiana han Magbarasa . . . Kay Ano nga Ginhangyo han Dios hi Abraham nga Ighalad an Iya Anak?" ha pahina 23 hini nga gowa. Australia: PO Box 280, Ingleburn, NSW 1890. Britain: The Ridgeway, London NW7 1RN. Canada: PO Box 4100, George- town, ON L7G 4Y4. Germany: 65617 Selters. Greece: Kifi- sias 77, GR 151 24 Marousi. Hong Kong: 4 Kent Road, Kow- loon Tong, Kowloon. Italy: Via della Bufalotta 1281, I-00138 Rome RM. Japan: 4-7-1 Nakashinden, Ebina City, Kanagawa- Pref, 243-0496. Korea, Republic of: PO Box 33, Pyungtaek PO, Kyunggi-do, 450-600. Malaysia: Peti Surat No. 580, 75760 Melaka. Philippines: PO Box 2044, 1060 Manila. Spain: Apar- ' tado 132, 28850 Torrej on de Ardoz (Madrid). Taiwan: 3-12, Shetze Village, Hsinwu 32746. United States of America: 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483. The Watchtower (ISSN 0043-1087) is published semi- monthly by Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; M. H. Larson, President; G. F. Simonis, Secretary-Treasurer; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483, and by Watch Tower Bible and Tract Society of the Philippines, Inc., PO Box 2044, 1060 Manila. Pe- riodicals Postage Paid at Brooklyn, NY, and at additional mailing offices. 2012 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylva- nia. All rights reserved. Printed in Japan. Vol. 133, No. 1 Quarterly WARAY-WARAY
A B R A H A M TAWO NGA DAKU AN PAGTOO Ha mamingaw nga kagab-ihon, nagtinindog hi Abraham ha gawas. Samtang nagkikinita ha damu an bitoon nga kalangitan, nahuhunahuna niya an saad han Dios nga an iya katulinan magigin pariho kadamu han bitoon. (Genesis 15:5) Para ha iya, an mga bitoon nagpapahinumdom ngan garantiya han saad ni Jehova. Aw, kon may gahum hi Jehova ha paglarang han haluag nga uniberso ngan han ngatanan dida hito, diri gud imposible para ha Iya an paghatag hin anak ha ira ni Sara, ngan ito an iya gintotoohan. ANO AN PAGTOO? Ha Biblia, an "pagtoo" nagtutudlok ha marig-on nga pagsarig ha usa nga butang nga diri nakikita kondi may ma- rig-on nga ebidensya. An tawo nga may pag- too ha Dios nakasentro ha katumanan han Iya mga saad, gintatagad ito nga sugad hin natuman na. HA ANO NGA PAAGI NAGPAKITA HI ABRA- HAM HIN PAGTOO? Ginpamatud-an ni Abra- ham nga natoo hiya ha mga saad han Dios. Tungod ha pagtoo, binaya hiya ha iya nata- wohan nga nasud, nasarig nga tutumanon ni Jehova an Iya saad ha pagpakita ha iya hin iba nga tuna. Tungod ha pagtoo, naglaka- ton hiya ha Kanaan, nasarig nga ha urhi pagtatag-iyahon ito han iya katulinan. Ngan tungod liwat ha pagtoo, ighahalad na unta niya hi Isaak, nasarig nga kon kinahanglan babanhawon ni Jehova ito. - Hebreo 11:8, 9, 17-19. Nagpokus hi Abraham ha tidaraon imbes ha naglabay. Bisan kon mas komportable an kinabuhi nira Abraham ngan Sara ha Ur kay ha Kanaan, waray na hira 'magdum- dom han tuna nga ira giniknan.' (Hebreo 11:15) Lugod ginpokus nira an ira hunahu- na ha magigin bendisyon han Dios ha ira ngan ha ira katulinan. - Hebreo 11:16. IGINPUPUBLIKAR NA YANA HA 194 NGA YI- NAKNAN: Acholi, Afrikaans, Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Armenian (West), Aymara, Azerbaijani, Azer- ' baijani (Cyrillic), Baoul e, Bengali, Bicol, Bislama, Bulgar- ian, Cambodian, Catalan, Cebuano, Chichewa, Chinese (Simplified), Chinese (Traditional) (audio Mandarin only), Chitonga, Chuukese, Cibemba, Croatian, Czech, Danish, Dutch, Efik, English (also Braille), Esto- nian, Ewe, Fijian, Finnish, French, Ga, Georgian, Ger- man, Greek, Greenlandic, Guarani, Gujarati, Gun, Haitian Creole, Hausa, Hebrew, Hiligaynon, Hindi, Hiri Motu, Hungarian, Icelandic, Igbo, Iloko, Indonesian, Isoko, Italian, Japanese, Kannada, Kazakh, Kikaonde, Kikongo, Kikuyu, Kiluba, Kimbundu, Kinyarwanda, Kir- ghiz, Kiribati, Kirundi, Kongo, Korean, Kwangali, Kwan- yama, Latvian, Lingala, Lithuanian, Luganda, Lunda, Luo, Luvale, Macedonian, Malagasy, Malayalam, Maltese, Ma- rathi, Marshallese, Mauritian Creole, Maya, Mixe, Mi- zo, Mongolian, Moore, Myanmar, Ndebele, Ndonga, Ne- pali, Ngabere, Niuean, Norwegian, Nyaneka, Nzema, Oromo, Ossetian, Otetela, Palauan, Pangasinan, Papia- mento (Aruba), Papiamento (Cura ¸cao), Persian, Polish, Ponapean, Portuguese, Punjabi, Quechua (Ancash), Quechua (Ayacucho), Quechua (Bolivia), Quechua (Cuzco), Quichua, Rarotongan, Romanian, Russian, Sa- moan, Sango, Sepedi, Serbian, Serbian (Roman), Seso- tho, Seychelles Creole, Shona, Silozi, Sinhala, Slovak, Slo- venian, Solomon Islands Pidgin, Spanish, Sranantongo, Swahili, Swati, Swedish, Tagalog, Tahitian, Tamil, Tatar, Telugu, Tetum, Thai, Tigrinya, Tiv, Tok Pisin, Tongan, To- tonac, Tshiluba, Tshwa, Tsonga, Tswana, Tumbuka, Turk- ish, Tuvaluan, Twi, Tzotzil, Ukrainian, Umbundu, Urdu, Uruund, Venda, Vietnamese, Wallisian, Waray-Waray, Wolaita, Xhosa, Yapese, Yoruba, Zande, Zapotec (Isth- mus), Zulu Aada liwat ha CD. Aada liwat ha MP3 CD-ROM. May-ada liwat audio recording ha
May basihan ba an pagtoo ni Abraham? May-ada. Gintuman ni Jehova an ngatanan nga iya saad. Ha urhi, an katulinan ni Ab- raham nagdamu ngan nagin usa nga na- sud nga ginkilala nga Israel. Inabot an pana- hon an mga Israelita nag-ukoy ha Kanaan, an tuna nga iginsaad ni Jehova kan Abraham. - Josue 11:23. ANO NGA MGA LEKSYON AN ATON MAHIHI- BAROAN? Makakasarig kita nga tutumanon ni Jehova an iya mga saad. Bisan kon an iba hito baga hin imposible ha tawo, maaram kita nga "ha Dios an ngatanan nga mga ba- gay mahihimo." - Mateo 19:26. Dugang pa, an ehemplo ni Abraham nag- tututdo ha aton ha pagpokus han aton huna- huna, diri ha naglabay, kondi ha mga bendis- yon ha tidaraon. Ito an hinbaroan han may sakit nga hi Jason. Hiya nag-antos hin sa- kit nga nakaparalisar han iya bug-os nga la- was. "May mga panahon nga ginhuhunahu- na ko an naglabay," siring ni Jason. Hiya nagdugang: "Ngan ginpapangandoy ko gud an pagbuhat han simple nga mga butang, su- gad ha paghangkop ha akon asawa nga hi Amanda." Bug-os an pagtoo ni Jason nga tutumanon ni Jehova an iya mga saad, upod na an paghi- mo han tuna nga paraiso ha diri maiha ngan paghatag hin kinabuhi nga dayon ha hingpit nga kahimsog ha magtinumanon nga tawo. (Salmo 37:10, 11, 29; Isaias 35:5, 6; Pahayag 21:3, 4) Hi Jason nagsiring: "Ginpapahinum- dom ko an akon kalugaringon nga an mag- opay nga panahon tiarabot pa," ngan nagdu- gang: "Ha diri maiha, mawawara na an istres, kabaraka, kasubo, ngan pag-abat hin pagkasa- laan." Daku an iya pagtoo, pariho han kan Abraham! Para ha dugang nga impormasyon mahitungod ha ti- daraon nga paraiso nga tuna, kitaa an kapitulo 3, 7, ngan 8 han libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia?, iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. A B R A H A M TAWO NGA MAISUGON Nagkikinita hi Abraham ha iya pamilya ngan mga surugoon samtang nag-aandam hira ha pagbiyahe tipakadto ha Kanaan. (Genesis 12:1-5) Samtang nakapokus hinin daku nga grupo nga nadepende ha iya, inabat niya an responsabilidad ha ira. Paonan-o hiya makakagtagana han ira materyal nga panginahanglan ha tuna nga waray pa niya makadtui? Diri ba mas masayon ini himoon ha Ur, usa nga lugar nga riko, haluag an kaumhan, matambok an tuna, ngan abunda an tubig? Ano man kon masakit o mamatay hiya dida hito nga lugar? Hin-o man la an mag-aataman han iya pamilya? Kon nabaraka man hito hi Abraham, waray niya tuguti nga madaog hito. Determinado hiya ha pagsunod ha sugo han Dios anoman an mahitabo, ngan usa ito nga pangirilal-an han tinuod nga kaisog.
ANO AN KAISOG? Ito an pagin marig-on ngan waray ginkakahadlokan; an kabaliktaran ha kahadlok o katalaw. Kondi diri ito nagpapasa- bot nga an may kaisog diri na gud mahahad- lok. Lugod, an tawo nga may hatag han Dios nga kaisog nagios bisan kon nahahadlok. HA ANO NGA PAAGI NAGPAKITA HI ABRA- HAM HIN KAISOG? Hi Abraham waray ma- hadlok nga maiba. Nagtubo hiya ha lugar nga damu an ginsisingba nga dios-dios. Bisan pa hito, waray niya tuguti an kahadlok ha huhu- nahunaon han iba nga makapugong ha iya ha pagbuhat han husto. Lugod, maisugon nga nagkinabuhi hiya ha iba nga paagi - nagsing- ba ha usa la nga Dios, an "Dios nga Gihitaasi," hi Jehova. - Genesis 14:21, 22. Gin-una ni Abraham an pagsingba ha tinu- od nga Dios kay ha materyal nga mga bu- tang. Ginbayaan niya an iya komportable nga kinabuhi ha Ur ngan kumadto ha kami- ngawan, nasarig nga itatagana ni Jehova an iya materyal nga panginahanglan. Syempre, samtang nalabay an katuigan, bangin nahu- nahuna niya an iya kinabuhi ha Ur. Bisan pa hito, nasarig hiya nga hi Jehova pirme magtatagana para ha iya ngan ha iya pamilya. Pero tungod kay gintatagad niya hi Jehova sugad nga an pinakaimportante nga Persona, nagkaada hiya kaisog nga sundon an Iya mga sugo. ANO NGA MGA LEKSYON AN ATON MAHIHI- BAROAN? Masusubad naton hi Abraham pi- naagi ha pagkultibar hin kaisog ha pagsunod kan Jehova, bisan kon diri ito an ginbubuhat han iba. Pananglitan, nasiring an Biblia nga mahimo kontrahon adton marig-on an pag- too kan Jehova, bangin han ira mga sangkay o paryente nga waray maraot nga motibo. (Juan 15:20) Kondi kon kombinsido kita han aton hinbabaroan mahitungod kan Jehova, matinalahuron nga titipigan naton an aton gintotoohan. - 1 Pedro 3:15. Dugang pa, makakasarig kita ha saad han Dios ha pagtagana kon kita may pagtoo ha iya. Tungod hito magkakaada kita kaisog ha pagsentro han aton kinabuhi ha Dios imbes ha materyal nga mga butang. (Mateo 6:33) Tagda kon paonan-o ginbuhat ito han usa nga pamilya. Hira Doug ngan Becky karuyag bumalhin ha nasud nga daku an panginahanglan hin magsarangyaw han maopay nga sumat pero gudti pa an ira duha nga anak. Katapos magsa- liksik ngan sinsero nga mag-ampo, nagdesis- yon hira nga ipadayon an ira plano. "Nagkiki- nahanglan hin kaisog an pagbalhin labi na nga gudti pa an amon mga anak ngan diri An tawo nga may hatag han Dios nga kaisog nagios bisan kon nahahadlok kami maaram han amon dadangatan," siring ni Doug. "Han nagtitikang pa la kami pagpla- no, ginhisgotan namon hira Abraham ngan Sara. An paghunahuna han ira daku nga pag- sarig kan Jehova - ngan han Iya pagbulig ha ira - nakabulig gud ha amon." May kalabotan han ira pagkinabuhi ha iba nga nasud, hi Doug nagsiring: "Damu gud an amon nakarawat nga bendisyon." Hiya nag- dugang: "Tungod kay nagin mas simple an amon kinabuhi, an amon pamilya haros bug- os nga adlaw na nga magkaupod - ha pagsang- yaw, pag-uruistorya, ngan pag-uyag upod han amon mga anak. Usa ito nga kagawasan nga waray pulong nga makakagsaysay." Posible nga diri ito mahihimo han ngata- nan. Kondi, masusubad naton an ehemplo ni Abraham ha pag-una ha Dios, nasarig nga bu- buligan kita Niya. Kon bubuhaton naton ito, ginsusunod naton an sagdon han Biblia nga "[magmaisog] kita ngan magsiring, 'An Gi- noo an akon kabulig, diri ako mahahadlok.' " - Hebreo 13:5, 6, Maopay nga Sumat. AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 7
Diosnon nga Babaye Ngan Birilhon nga Asawa Hi Sara asawa hin usa nga may daku nga pagtoo. Pero hiya mismo susbaranan para ha aton. Ha pagkamatuod, tulo ka beses nga gin- ngaranan hiya sugad nga susbaranan han ka- babayin-an nga may kahadlok ha Dios. (Isaias 51:1, 2; Hebreo 11:11; 1 Pedro 3:3-6) Bisan kon pipira la nga bersikulo han Biblia an naghihis- got mahitungod hinin birilhon nga babaye, makikita naton an iya mag-opay nga kalidad. Tagda, pananglitan, an iya siyahan nga reak- syon han ginsumatan hiya ni Abraham nga ginpapabaya hira han Dios ha Ur. Nagpakiana ba hiya kon makain hira ngan kon kay ano? Nabaraka ba hiya han ira materyal nga pangi- nahanglan? Nasubo ba hiya ha pagbaya ha iya kasangkayan ngan pamilya kay diri hiya maa- ram kon magkikita pa hira? Sigurado nga na- hunahuna niya ito. Kondi kinaburut-on nga sumunod hiya, nasarig nga bibendisyonan ni Jehova an iya pagkamasinugtanon. - Buhat 7: 2, 3. Dugang pa ha pagin matinumanon nga surugoon han Dios, hi Sara maopay nga asa- wa. Imbes makigkompetensya ha iya bana ha pagkontrol han kahikayan han ira pamilya, ginkultibar niya an sinsero nga pagtahod ha iya bana, mahigugmaon nga ginsuportahan niya ito samtang nangunguna han ira pamilya. Ha pagbuhat hito, nagin mahusay hiya tungod han iya mag-opay nga kalidad. - 1 Pedro 3:1-6. May kapulsanan ba an sugad nga mga kali- dad ha mga asawa yana? "An susbaranan ni Sara nagtutdo ha akon nga diri mag-alang pagyakan ngan pagpahayag han akon ginhu- hunahuna ha akon bana," siring ni Jill nga malipayon nga inasaw-an ha sulod hin sobra 30 anyos na. Hiya nagdugang: "Ha pariho nga panahon, an akon bana sugad nga ulo han pa- milya, an may responsabilidad ha paghimo hin desisyon. Ngan kon may desisyon na, respon- sabilidad ko an pagbuhat han tanan nga akon mahihimo basi maglampos ito." Bangin an pinakamakapabantad nga lek- syon nga aton mahihibaroan kan Sara amo ini: Bisan kon mahusay hinduro, waray hiya mag- pahitaas. (Genesis 12:10-13) Lugod, mapai- nubsanon nga ginsuportahan niya hi Abra- ham, may problema man hira o waray. Oo, hira Abraham ngan Sara matinumanon, mapa- inubsanon, ngan mahigugmaon nga bana ngan asawa nga tinuod nga bendisyon ha usa kag usa.
A B R A H A M TAWO NGA MAPAINUBSANON Hi Abraham nagliliningkod ha sulod han iya tolda ngan napapanalipdan tikang ha sirak han adlaw. Samtang nagkikinita hiya ha unhan, may nasiplatan hiya nga tulo nga lalaki. Ha kadagmitan, dinalagan hiya pagtapo ha mga bisita ngan ginhangyo hira nga magpahuway anay ngan kumaon. Iya ginserbihan hira hin "gutiay nga tinapay," kondi nagpadayon pag-andam hin damu nga pagkaon ngan naghikay hin kaluluto pa la nga tinapay, mantikilya, gatas, ngan hin primera klase nga karne. Ha paghikay hini ha iya mga bisita, iginpakita ni Abraham diri la an iya pagin maabiabihon, kondi sugad han aton mahihibaroan, an iya tinuod nga pagkamapainubsanon. - Genesis 18:1-8. ANO AN PAGKAMAPAINUBSANON? An pagka- mapainubsanon amo an pagin diri mapahitas- on o hambog. An mapainubsanon nga tawo nagtatagad ha iba nga mas labaw ha iya. (Filipos 2:3) Namamati hiya ha suhestyon ngan andam pagbuhat hin ubos nga trabaho para ha iba. HA ANO NGA PAAGI NAGPAKITA HI ABRAHAM HIN PAGPAUBOS? Malipayon nga nagserbi hi Abraham ha iba. Sugad han gin-unabi na, han iya nakita an mga bisita, gin-asikaso dayon niya an ira panginahanglan. An iya asawa, hi Sara, nagdagmit pag-andam hin pagkaon. Kondi, ti- gamni kon hin-o an nagbuhat han kadak-an nga trabaho: Hi Abraham nagdalagan pagtapo ha mga bisita, hiya naghikay hin pagkaon, hiya nagdalagan ha pagpili hin hayop nga iihawon, ngan iya iginserbi an ngatanan ha ira. Imbes isu- go an ngatanan ha iya mga surugoon, ginluga- ringan hinin mapainubsanon nga lalaki inin ubos nga mga buruhaton. Waray niya hunahu- naa nga an pagserbi makakaminos han iya dig- nidad. Bisan kon ha tinikangan waray hibaroi ni Abraham, ini nga mga bisita mga anghel nga mensahero han Dios. - Hebreo 13:2. Namati hi Abraham ha suhestyon han aada ha ilarom han iya awtoridad. Pipira la nga pag- istorya nira Abraham ngan Sara an nakarekord AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 9
ha Biblia, kondi duha ka beses mababasa nga namati hi Abraham kan Sara ngan ginsunod ito. (Genesis 16:2; 21:8-14) Ha usa hito nga sitwas- yon, an suhestyon ni Sara "uraura ka mabug-at ha paniplatan ni Abraham." Pero han makig- istorya hi Jehova kan Abraham, ngan ginsid- ngan hiya nga maopay an suhestyon ni Sara, mapainubsanon nga iya ginkarawat ngan ginsu- nod ito. ANO NGA MGA LEKSYON AN ATON MAHI- HIBAROAN? Kon kita tinuod nga mapainub- sanon, malilipay kita pagserbi ha iba ngan pagbuhat han aton mahihimo para ha ira kao- payan. Dugang pa, an aton reaksyon ha suhestyon han iba nagpapakita kon mapainubsanon kita. Imbes nga diri karawaton an ideya tungod la kay diri kita an nakahunahuna hito, maaramon nga magin makinarawaton hin suhestyon. (Prober- bios 15:22) An sugad nga disposisyon labi nga mapulsanon ha usa nga may awtoridad. "Hin- baroan ko nga an mga personel han maopay nga superbisor diri nag-aalang ha pagpahayag han ira opinyon," siring han eksperyensyado nga superbisor nga hi John. Nagdugang hiya: "Nagkikinahanglan hin pagpaubos an pagkara- wat nga usa han imo personel mas maopay an ideya kay ha imo. Kondi, bisan pa hito, waray usa, bisan an nagdudumara, an makakasiring nga hiya la an may maopay nga opinyon." Kon ginsusubad naton hi Abraham pinaagi ha pagpamati ha mga suhestyon ngan pagbuhat hin ubos nga buruhaton para ha iba, makakara- wat naton an pag-uyon ni Jehova. Oo, an "Dios nasuwahi ha palabilabihon, kondi nahatag hin grasya ha mapaubsanon." - 1 Pedro 5:5. A B R A H A M EHEMPLO HAN DAKU NGA GUGMA Haros diri maantos ni Abraham an kasubo tungod han kamatay han iya hinigugma nga asawa, hi Sara. Han hirani na ilubong ito, damu hinduro nga malipayon nga panhitabo an nabalik ha iya hunahuna. Samtang nagtitikaduro an iya kasakit, hiya nagtangis. (Genesis 23:1, 2) Kondi waray niya ito ikaawod, ngan ito nga mga luha nagpapamatuod han usa han iya pinakamaopay nga kalidad - gugma. ANO AN GUGMA? An gugma amo an mapaso o hilarom nga pagbati. Iginpapakita han mahigugmaon nga tawo ha iya gios kon ano an iya inaabat para ha iya hinigugma, bi- san kon nagkikinahanglan ito hin pagsakri- pisyo. HA ANO NGA PAAGI NAGPAKITA HI ABRA- HAM HIN GUGMA? Iginpakita ni Abraham nga hinigugma niya an iya pamilya. Waray ruha- duha sagipo hiya, pero waray niya igbalewaray an ira emosyonal ngan espirituwal nga pangi- nahanglan. Ngani, nakita mismo ni Jehova an iya pagpanguna sugad nga ulo han pamilya ha ira espirituwalidad. (Genesis 18:19) Du- gang pa, dayag nga gin-unabi ni Jehova an gugma ni Abraham. Han nakiistorya hiya kan Abraham, gintawag niya hi Isaak nga "an imo anak . . . nga imo hinihigugma." - Genesis 22:2. Makikita liwat naton an gugma ni Abraham ha iya reaksyon han mamatay an iya hinigug- ma nga asawa. Nagnguyngoy hiya han mama- tay ito. Bisan kon marig-on ngan lalaki, waray hiya mahadlok pagpakita hin kasubo. Tim- bang nga nagpakita hiya hin karig-on ngan pagbati depende ha sitwasyon. 10 AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012
Iginpakita ni Abraham nga hinigugma niya an iya Dios. An iya bug-os nga kinabuhi nag- papakita hito. Ha ano nga paagi? Bangin ma- hinumdoman naton an siring han 1 Juan 5:3: "Ini an gugma han Dios, nga pagtumanon ta an iya mga sugo." Uyon hito, hi Abraham sus- baranan gud ha pagpakita hin gugma ha Dios. Ha kada panahon nga ginsusugo ni Jehova hi Abraham, nasunod dayon hiya. (Genesis 12:4; 17:22, 23; 21:12-14; 22:1-3) Diri hiya nagtatagad kon makuri o masayon an sugo, o kon maaram hiya o diri han rason han igin- Makakaiban ba ha Pagkalalaki an Pagtangis? Damu an mabaton hin oo. Kondi bangin ma- hipausa hira ha paghibaro nga hi Abraham usa la han pipira han marig-on ngan matinumanon nga kalalakin-an nga gin-unabi ha Biblia nga nagtangis ha panahon han kasub-anan. An iba amo hira Jose, David, apostol Pedro, an mga ti- gurang ha kongregasyon han Efeso, ngan bi- san hi Jesus. (Genesis 50:1; 2 Samuel 18:33; Lukas 22:61, 62; Juan 11:35; Buhat 20:36-38) Matin-aw, diri igintututdo han Biblia nga ma- kakaiban ha pagkalalaki an pagtangis. susugo ni Jehova. Para ha iya, diri ito impor- tante. Kon may-ada ginsusugo an Dios, andam hiya pagsugot. Ginhuhunahuna niya nga hi- gayon ito ha pagpakita han iya gugma kan Je- hova. ANO NGA MGA LEKSYON AN ATON MAHIHI- BAROAN? Masusubad naton hi Abraham pina- agi ha pagpakita hin mapaso nga pagbati ha iba, labi na ha aton pamilya. Diri gud naton tu- tugotan an kakurian nga magin rason nga ma- wad-an hin panahon ha mga tawo nga impor- tante ha aton. Sadang liwat kita mangalimbasog pagkulti- bar hin sinsero nga gugma kan Jehova. Ito nga gugma mahimo makaimpluwensya ha aton. Pananglitan, makakaaghat ito ha pagbag-o han aton disposisyon, panyakan, ngan panggawi basi mapalipay an Dios. - 1 Pedro 1:14-16. Tinuod, usahay diri masayon an pagsunod ha sugo ni Jehova. Kondi makakasarig kita nga an Usa nga nagbulig kan Abraham - an Usa nga nagtawag ha iya nga "akon sangkay" - mabulig liwat ha aton. (Isaias 41:8) An Iya Pulong, an Biblia, nagsasaad: "[Hiya] magpaparig-on, ngan magpapakusog ha [imo]." (1 Pedro 5:10) Makalilipay gud ito nga saad tikang ha masasa- rigan nga Sangkay ni Abraham! AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 11
Mga Giutan nga Waray Makaulang An mga Saksi ni Jehova nangangalimbasog pagkuha han ulang butnga ha mga tawo. Ira ginsusunod an prinsipyo han ginsiring ni Jesus ha iya mga disipulo: "Kamo ngatanan magburugto." (Mateo 23:8) Nakita ini ha duha nga katirokan nga lugar para ha pagsingba han mga Saksi - usa ha Portugal ngan usa ha Espanya. AN NAKAPADER nga syudad han Valen ¸ca do Minho ha norte han Portugal, gintu- kod durante han masamok nga pana- hon. Tikang ha mga kuta hini makikita an Minho River, an giutan han Espanya ngan Por- tugal. Ha tabok han salog nahimumutang an syudad han Tui han Espanya nga may katedral nga baga hin balwarte pagkit-on. An daku nga kuta han Tui ngan han Valen ¸ca gintukod han ika-17 ka siglo, han naggigirra an Espanya ngan Portugal. Han 1995, ginkuha an mga checkpoint ngan kustom ha giutan hinin duha nga nasud han European Union. Pero diri la ito an ginkiki- nahanglan ha paghiusa han mga tawo. Nag- uupod ito han hunahuna ngan kasingkasing. Ha Valen ¸ca may gutiay ngan maopay nga build- ing nga nagpapakita nga posible magkaurosa an mga tawo bisan pa han mga ulang. Katirokan 12 AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 ito ha pagsingba - usa nga Kingdom Hall han mga Saksi ni Jehova - nga ginagamit hin Espan- yol ngan Portuguese nga kongregasyon. Nagtikang ini han 2001, han an mga Saksi ha Tui nanginahanglan hin bag-o nga King- dom Hall. Kinahanglan hira bumaya ha ira ginpletehan nga pasilidad, kondi waray hira igo nga pundo ha pagtukod hin bag-o. Diri li- wat nira maakos an pagplete hin iba kay gutiay an ira kongregasyon. Salit naghangyo hira ha ira Portuguese nga kabugtoan ha Valen ¸ca kon puydi hira makagamit han katirokan hito nga pipira la ka kilometro tikang ha sentro han Tui. "Nagmiting kami han Disyembre 2001 basi hisgotan an desisyon," siring ni Eduardo Vila, membro han kongregasyon han Tui. "Ha akon pagbaya ha miting, nahunahuna ko nga gin- bantad ni Jehova an kasingkasing han amon kabugtoan nga Portuguese. Daku an ira sa-
An Tui ngan Minho River sugad han makikita tikang ha nakapader nga syudad han Valen ¸ca do Minho kripisyo ha pagtukod hin maopay nga King- dom Hall, ngan makapabantad gud nga an- dam hira pagpaangbit han ira gintatag-iya." "Gin-abiabi namon an Espanyol nga kabug- ' eri- toan ha amon Kingdom Hall," siring ni Am co Almeida, usa nga Portuguese nga Saksi nga tinambong liwat hito nga miting. "Sinarig kami nga bibendisyonan ni Jehova an kahika- yan, ngan nagkaurosa kami ha amon desis- yon." An mga Saksi ha magkaluyo nga bahin han giutan nagkasinabot. "Baga hin diri katoo- han, kondi waray ngani namon mahunahuna nga magkaiba nga nasud an amon gintika- ngan. Basta para ha amon, magburugto kami," siring ni Paolo nga taga-Valen ¸ca. An usa han siyahan nga makikita han mga bisita ha Kingdom Hall amo an magkapa- riho nga relo, kondi magkaiba an oras. An oras ha Espanya una hin usa ka oras ha Portugal, pero ito la an ira diri ginkakaparihoan. Han kinahanglan aydon an pasilidad, an Regional Building Committee nga nakabase ha Espanya an nanguna ha maduruto nga mga boluntaryo ti- kang ha duha nga kongre- gasyon. "Damu nga eks- perto tikang ha Espanya an kinanhi ha pagbulig ha amon, ngan an iba ha ira nagbiyahe pa hin sob- ra 160 kilometro," siring ni Paolo. "An pro- yekto nagparig-on han gugma han duha nga kongregasyon." "Baga hin diri katoohan, kondi waray ngani namon mahunahuna nga magkaiba nga nasud an amon gintikangan. Basta para ha amon, magburugto kami" Tagdon naton an usa pa nga ehemplo ha pagkuha han mga ulang. AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 13
"An proyekto nagparig-on han gugma han duha nga kongregasyon" Pagkaurosa Dida ha Nabahin nga Walog An Puigcerd ' a syudad ha Espanya nga hirani ha giutan han Fransia. Nahimumutang ito ha sentro han matambok an tuna nga walog nga napapalibotan han higtaas nga kabukiran han Pyrenees. An bug-os nga walog nga kilala ˜ na bahin hadto han Espanya. Kondi nga Cerda han 1659, ha usa nga kauyonan para ha kamu- rayawan, an Treaty of the Pyrenees, ginhatag han Espanya an katunga han walog ha Fransia. Yana, an mga taga-Fransia namamalit ha ' Puigcerd a, an kapital nga syudad han walog. Ngan tikang han 1997, ginpagamit liwat han ' mga Saksi ha Puigcerd a an ira Kingdom Hall ha mga Saksi nga taga-Fransia. Hito nga tuig, kina- hanglan bumaya an mga Saksi nga taga-Fransia ha ira ginpletehan nga katirokan. An pinakahi- 14 AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 Pag-ayad han Kingdom Hall rani nga Kingdom Hall ha Fransia usa ka oras nga biyahe an kahirayo, ngan durante han ka- tugnaw an dalan ha kabukiran nga aagian puno hin niebe. Han igsumat han mga Saksi nga taga-Fran- sia an panginahanglan, igintanyag dayon han mga taga-Espanya an ira Kingdom Hall. "Karu- yag han ngatanan nga Espanyol nga kabugtoan nga ipagamit an katirokan," siring ni Prem, usa nga lokal nga Saksi. "Syempre tungod ito han pagbansay nga amon nakarawat tikang ha Ka- suratan. Katapos hin duha ka semana nagti- kang kami pagpagamit han Kingdom Hall, ngan yana 13 ka tuig na kami nga magkau- pod." ' a an pinakaprak- tikal nga lugar nga amon pagkakatirokan," si- ring ni Eric, usa nga paramangno ha Franses nga kongregasyon. "Ngan nahihinumdoman ko pa an kinasingkasing nga pag-abiabi ha amon han Espanyol nga kongregasyon. Ginde- korasyonan nira an katirokan hin daku nga bugkos hin bukad ngan karatola, 'Gin-aabiabi namon kamo hinigugma nga kabugtoan.' " "Para ha amon, an Puigcerd "Kahuna han mga tawo nga ha pagsara han amon Kingdom Hall ha Fransia, mawawara na an kongregasyon," nagdugang hi Eric. "Pero an amon regular nga pagsangyaw ha lugar - upod na an pagpanaltag hin imbitasyon para ha amon katirok ha Espanya - nagpakita nga sa- yop hira. An mga interesado nalilipay pagtam- bong ha katirokan ha Espanya. Ngan tungod kay usa la nga katirokan an amon ginagamit, nagin duok kami ha Espanyol nga kabugtoan. Hadto, maaram kami nga may Espanyol nga kongregasyon ha luyo han giutan, pero haros waray kami kontak ha ira. Yana nga regular na an amon pagkirigta, diri na kami naabat nga nabubulag kami dinhi hini nga kabukiran." Nagbangon ba hin problema an pagkaiba hin kultura? "Han hinbaroan ko nga an amon
An Pyrenees ngan an walog han Cerda ˜ na mga katirok pagdudumarahon na ha Espanya, medyo nabaraka ako," siring han Saksi nga taga-Fransia nga mga 80 anyos na. "Kondi tungod han pagkamaabiabihon ngan pagka- ' makisangkayon han kabugtoan ha Puigcerd a, waray kami nagin problema. Lugod, ginpama- tud-an hito an internasyonal nga pagkaurosa han katawohan ni Jehova." Pundasyon Para hin Mas Duok nga Relasyon An mga nag-establisar han European Union nagsiring nga an mga nasud nga membro hito "determinado paghimo hin pundasyon para ha mas duok nga relasyon han mga taga-Euro- pa." An pagkuha han mga checkpoint ha mga giutan han dekada '80 ngan '90 ginhimo basi mapadagmit ini. Kondi basi magkaurosa, sa- dang liwat bag-uhon an panhunahuna. An mga Saksi ni Jehova nangangalimbasog gud ha pagwara han diskriminasyon ngan kawaray-pagtapod. Maaram hira nga may kao- payan an pagkaiba-iba han ira gintikangan ngan "an Dios waray ginpasulabi." (Buhat 10:34) Ha internasyonal nga mga komben- syon ngan ha Kingdom Hall, nakita nira an 'pagkamaopay ngan pagkamakairindig han magburugto nga nagkakatarampo ha pagkau- rosa!' (Salmo 133:1) An pagin duok han mga ' Saksi ha Valen ¸ca ngan Puigcerd a ha kabugto- an ha ira kahirani nga mga nasud nagpapama- tuod hito. 'Pagkamaopay ngan pagkamakairindig han magburugto nga nagkakatarampo ha pagkaurosa!' SALMO 133:1 Duha nga tigurang tikang han duha nga kongregasyon - Franses ngan Espanyol - nga nagamit han Kingdom Hall ha Puigcerd ' a
MAHIBARO TIKANG HA PULONG HAN DIOS Igintagna ba han Biblia an Mahihitabo ha Tidaraon? Ini nga artikulo naghihisgot hin mga pakiana nga bangin iginpakiana mo na, ngan iginpapakita hini kon diin ha Biblia mabibilngan an mga baton hito. Nalilipay an mga Saksi ni Jehova nga hisgotan ini nga mga baton ha imo. 1. Espisipiko ba an mga tagna han Biblia? An Dios la nga Makagarahum-ha-ngatanan an mahimo mahibaro hin detalyado han tidaraon. (Amos 3:7) Pananglitan, abanse pa nga iginsu- mat niya an pag-abot han Mesias, o Kristo. An Mesias magtitikang ha tulin ni Abraham. Hiya magigin magmarando nga magpapahinabo nga an masinugtanon nga katawohan makapahimu- los utro han bendisyon han hingpit nga kinabuhi nga waray sakit. (Genesis 22:18; Isaias 53:4, 5) Ini nga Usa nga Iginsaad magtitikang ha Betlehem. - Basaha an Mika 5:2. Hi Jesus napamatud-an nga amo an Mesias. Sobra 700 ka tuig antes pa, nagtagna an Biblia nga an Mesias ipapanganak hin usa nga birhen ngan pakakaminuson. Iya ihahatag an iya kina- buhi para ha sala han damu ngan iglulubong kaupod han mga riko. (Isaias 7:14; 53:3, 9, 12) Gintagna gihap han Biblia sobra 500 ka tuig antes pa nga masulod hiya ha Jerusalem sakay hin asno ngan tatrayduron kabalyo hin 30 ka bug-os nga salapi. Ito ngatanan natuman. - Basaha an Sakarias 9:9; 11:12. 2. Nagtatagna ba an Dios hin mga petsa? Sobra 500 ka tuig antes pa, igintagna han Biblia an ek- sakto nga tuig han pag-abot han Mesias. An panahon tubtob ha iya pag-abot gin-ihap pinaagi ha mga semana han mga tuig, nangangahulogan nga an kada "semana" pito ka tuig an kaihaon. May-ada 7 ngan 62 hito nga se- mana, nga nagtutotal hin 69 ka semana han mga tuig nga katugbang ha 483 ka tuig. Kakan-o nagtikang ito nga peryodo? Sumala ha Biblia, nagtikang ito han inabot an surugoon han Dios nga hi Nehemia ha Jerusalem, ngan gintikangan an pagtukod utro han syudad. Iginpa- pakita han kasaysayan han Persia nga nahitabo ito han 455 A.K.P. (Nehemia 2:1-5) Nabawtismohan hi Jesus sugad nga Mesias paglabay han 483 ka tuig, han 29 K.P., sugad han igintagna. - Basaha an Daniel 9:25.
3. Natutuman ba yana an mga tagna han Biblia? Nagtagna hi Jesus hin makatirigamnan nga mga pan- hitabo ha aton panahon. Upod hito an mahitungod han maopay nga sumat han Ginhadian han Dios nga mag- hahatag hin kaluwasan ha mga nahigugma ha Dios. Ta- tapuson han Ginhadian an maraot nga sistema diin kita nagkikinabuhi. - Basaha an Mateo 24:14, 21, 22. Detalyado nga iginhulagway han mga tagna ha Bib- lia an peryodo han pag-ikatarapos hinin presente nga sistema. Ito nasiring nga kabaliktaran han mahimo lao- man hinin panahon han pag-uswag, dadauton han mga tawo an tuna. An mga pag-antos nga resulta han girra, gutom, linog, ngan sakit magdadamu. (Lukas 21:11; Pahayag 11:18) An mga tawo diri na magkikina- buhi uyon ha mag-opay nga prinsipyo. Hinin makuri nga panahon, igsasangyaw han mga sumurunod ni Je- sus an maopay nga sumat han Ginhadian ha ngatanan nga nasud. - Basaha an Mateo 24:3, 7, 8; 2 Timoteo 3:1-5. 4. Ano an kabubuwason han katawohan? An Dios nga Makagarahum-ha-ngatanan nag-andam hin mag-opay nga butang para ha matinumanon nga katawohan. Tikang ha langit hi Jesu-Kristo, an Mesias, upod han iya mga pinili, magmamando ha tuna. Hira an nagkukompwesto han Ginhadian nga magmaman- do ha sulod hin usa ka yukot ka tuig. An mga patay ba- banhawon ngan magkakaada higayon nga hukman nga takos han kinabuhi nga dayon. Dugang pa, wawad- on han Ginhadian an sakit ngan kamatayon. - Basaha an Pahayag 5:10; 20:6, 12; 21:4, 5. Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an pahina 23-25 ngan 197-201 hini nga libro. ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? 17
MAGIN DUOK HA DIOS "Ako, hi Jehova an Imo Dios, Makapot han Imo Too nga Kamot" "KAPOT ha akon kamot," siring han ta- nga an iya katawohan diri sadang mag- lingi-lingi tungod ha kahadlok: "Kay ako an imo Dios." May-ada pa ba la- baw hito nga pasarig? Hi Jehova an "Gihitaasi," an "Makagarahum." (Sal- mo 91:1) Kon aada an ira gamhanan- ha-ngatanan nga Dios nga hi Jehova, waray gud hira sadang kahadlokan. tay ha iya gutiay pa nga anak sam- tang titabok hira ha kalsada nga may damu nga sarakyan. Tungod han ma- kusog nga kamot nga nakakapot ha bata, para ha bata talwas hiya ngan diri sadang mahadlok. Naghandom ka na ba nga may kumapot ha imo kamot ngan talwas nga giyahan ka tipagawas ha mga problema han kinabuhi? Kon oo, maliliaw ka ha igin-asoy ni Isaias. - Basaha an Isaias 41:10, 13. Kon sugad, ano an malalaoman han mga magsiringba ni Jehova? Hiya nag- saad: "Akon ka aagang-agangon pinaa- gi han too nga kamot han akon pag- kamatadong." (Bersikulo 10) Hiya nagdugang: "Ako, hi Jehova an imo Dios, makapot han imo too nga kamot." (Bersikulo 13) Ano an imo nahu- hunahuna hito nga mga pulong? "Iginpapakita hinin duha nga bersikulo an makapabantad nga hulagway hin kag-anak ngan han iya anak," si- ring han usa nga reperensya. "[An amay] diri la andam ha pagpanalipod, kondi kaupod mismo hiya han anak; diri niya tutugotan nga mahibulag an iya anak." Hunahunaa la, diri tutugotan ni Je- hova nga mahibulag ha iya an iya katawohan bi- san durante han pinakamakuri nga panahon ha ira kinabuhi. - Hebreo 13:5, 6. Ito nga mga pulong ni Isaias para ha nasud han Israel. Bisan kon gintagad han Dios ito nga nasud sugad nga iya "kalugaringon" nga panag- iya, napalibotan ito hin mga kaaway. (Eksodo 19:5) Sadang ba mahadlok an Israel? Gin-gamit ni Jehova hi Isaias ha paghatag hin nakakaliaw nga mensahe. Samtang gin-uusisa ito nga mga pulong, aton hinumdoman nga aplikado liwat ito ha mga magsiringba han Dios yana. - Roma 15:4. "Diri ka mahadlok," siring ni Jehova. (Bersiku- lo 10) Kasarigan ito nga mga pulong. Iginpatin- aw ni Jehova kon kay ano nga an iya katawo- han diri sadang mahadlok: "Kay ako upod ha imo." Diri hiya hirayo nga maabot la ha pagbulig kon kinahanglan. Karuyag niya hibaroan nira nga hiya upod ha ira - nga sugad hin aada ha ira sapit - andam ha pagbulig. Diri ba nakakaliaw ito? An mga magsiringba ni Jehova yana mahimo gud maliaw ha iginsurat ni Isaias. Hinin "magpa- kalilisang nga mga panahon," bangin mabug- atan kita usahay han mga problema. (2 Timoteo 3:1) Pero diri kita sadang mag-usahan ha pag- atubang hito. Hi Jehova andam ha pagkapot han aton mga kamot. Pariho hin nasarig nga bata, makakakapot kita han iya gamhanan nga kamot, nasarig nga gigiyahan niya ha husto nga direk- syon ngan bubuligan ha panahon han aton pa- nginahanglan. - Salmo 63:7, 8. Dugang nga ginpasarig ni Jehova an iya mga magsiringba: "Ayaw paglingi-lingi." (Bersiku- lo 10, NW) An Hebreo nga berbo nga gin-gamit dinhi mahimo magtudlok hadton "nagkikinita ha iya palibot ha pagbantay kon may-ada ba maka- kadaot ha ira." Ginsaysay ni Jehova kon kay ano 18 AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012
AN BIBLIA NAKAKAGBAG-O HAN KINABUHI PAONAN-O nakabiling hin katuyoan ha kinabuhi an batan-on nga babaye nga may miserable nga pagkabatan-on? Paonan-o nagin mamurayawon nga ebanghelisador an usa nga rebelde ha gobyerno? Alayon basaha an istorya han ira kinabuhi basi hibaroan an baton. 'Naghandom ako nga higugmaon.' - INNA LEZHNINA pay nga kinabuhi ngan naghan- dom nga higugmaon. Nagsa- ri ako pagtambong ha iba-iba nga singbahan ha pagpamiling hin pagliaw, kondi napakyas ako. NATAWO: 1981 NATAWHAN NGA NASUD: RUSSIA PAGKINABUHI HADTO: MISERABLE NGA PAGKABATAN-ON NAGLABAY: Natawo ako nga bungol ngan bungol gihap an akon mga kag-anak. Malipayon an siyahan nga unom ka tuig han akon kinabu- hi. Kondi nagdiborsyo an akon kag-anak. Bisan kon bata pa, maaram ako kon ano an dibor- syo ngan nasakitan gud ako hito. Katapos, hi Tatay ngan an akon magurang nag-ukoy ha Troitsk, samtang kami ni Nanay binalhin ha Chelyabinsk. Paglabay han panahon, nag- asawa utro hi Nanay. Parahubog an akon pina- kaamay, ngan agsob niya kami kastiguhon ni Nanay. KON PAONAN-O NABAG-O H A N B I B L I A A N A K O N KINABUHI: Han 13 anyos ako, gin-iistoryahan ako han akon kaklase nga Saksi ni Jeho- va mahitungod han mga is- torya ha Biblia. Naruruyag gud ako pagpinamati mahitungod kanda Noe ngan Job nga nag- alagad ha Dios bisan pa han kakurian. Waray pag-iha nag- aram ako han Biblia kaupod han mga Saksi ngan nagtam- bong ha ira mga katirok. An pag-aram ha Biblia nakabulig ha akon nga hibaroan an damu nga kamatuoran. Nalipay ako paghibaro nga may ngaran an Dios. (Salmo 83:18) Nagkainteres ako nga an Biblia husto nga nagtagna han mga kahimtang ha "katapo- san nga mga adlaw." (2 Timoteo 3:1-5) Ngan nalipay ako paghibaro mahitungod han pagka- banhaw. Hunahunaa la - makikita ko utro an akon bugto! - Juan 5:28, 29. Han 1993, nalumos an akon hinigugma nga magurang. Natigdaan gud an amon pamilya. Nagtikang pag-ininom hi Nanay, ngan pariho han akon pinakaamay, ginmaltrato na gihap niya ako. Nagtikang ako pamiling hin mao- "Nalipay ako ha paghibaro nga may ngaran an Dios" AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 19
Kami ngan an akon bana nalilipay pagsangyaw ha mga bungol han mga Saksi. Ha ira, inabat ko an gugma nga akon ginhi- ningyap tikang ha kabata. Hin- baroan ko nga ini an tinuod nga relihiyon. Han 1996, na- bawtismohan ako sugad nga Saksi ni Jehova. Pero ako la ngay-an an nalipay. An akon na- nay ngan pinakaamay nakontra ha mga Saksi. Ginpirit nira ako nga umundang ha pag-aram han Biblia. Kondi naruyagan ko an akon hinba- roan ngan determinado ako magpadayon. M G A K A O PAYA N N G A AKON NAPAHIMULSAN: Nakaasawa ako kan Dmitry, usa nga buotan nga lalaki, ngan unom ka tuig na kami nga magkaupod. Nagbuboluntaryo kami ha sanga nga opisina han mga Saksi ni Jehova ha St. Pe- tersburg. Paglabay han panahon, waray na ako lutosa han akon mga kag-anak. Diri masayon atubangon an paglutos han akon pamilya. Usa pa nga trahedya an nahitabo han malumos an akon manghod nga naupod ha akon ha katirok. Ha gihapon waray ako pabay-i Mapasalamaton gud ako nga nakilala ko hi Jehova! An pag-alagad ha iya naghatag hin ka- tuyoan ha akon kinabuhi. "Damu nga pakiana an nakakagupong ha akon." NAGLABAY: Natawo ako ha Havana, Cuba, ngan nagdaku ha pobre nga lugar diin ordi- naryo an rambol ha kakalsada- han. Samtang nagtutubo, nag- kainteres ako ha judo ngan ha iba nga combat sport. - RAUDEL RODR NATAWO: 1959 NATAWHAN NGA NASUD: CUBA PAGKINABUHI HADTO: REBELDE HA GOBYERNO ' IGUEZ RODR ' IGUEZ Maopay ako nga estudyante, salit gin-aghat ako han akon mga kag-anak nga umiskwe- la ha unibersidad. Samtang naeskwela, inabat ko nga ki- nahanglan bag-uhon an pan- gobyernohan han amon nasud salit nagrebelde ako. Kaupod 20
hin kaklase, ginkastigo namon an usa nga pulis basi agawon an iya pusil. Tungod hito napu- ruhan an ulo han pulis. Salit napriso kami ngan nasentensyahan hin kamatayon pinaagi hin firing squad. Bainte anyos pa la ako, kondi paratayon na ako! Ha akon pag-inusahan, ginpraktis ko an akon hihimoon durante han firing squad. Diri ko karuyag magpakita hin kahadlok. Pero damu nga pakiana an nakakagupong ha akon, sugad han: 'Kay ano nga damu an kawaray-hustisya ha kalibotan? Sugad na la ba hini an kinabuhi?' KON PAONAN-O NABAG-O HAN BIBLIA AN AKON KINABUHI: An amon sentensya ginhi- mo na la nga 30 ka tuig nga kaprisohan. Hito nga takna, nakilala ko an mga Saksi nga napriso tungod han ira relihiyoso nga gintotoohan. Naimpres ako han ira kaisog kondi mamu- rayawon nga panggawi. Bisan kon diri hira angay mapriso, waray hira masina o magdu- mot. Gintutdoan nira ako nga an Dios may katu- yoan para ha katawohan. Iginpakita nira ti- kang ha Biblia nga hihimoon han Dios an tuna nga paraiso diin waray na krimen ngan kawaray-hustisya. Gintutdoan liwat nira ako nga an tuna mapupuno hin mag-opay nga tawo nga mabubuhi ha waray kataposan ha hingpit nga kahimtang. - Salmo 37:29. Naruyagan ko an akon hinbaroan pero baga hin makuri an pagsubad han ira panggawi. Para ha akon, imposible nga magin neutral ha politika o diri bumulos. Salit nagdesisyon ako maglugaring pagbasa han Biblia. Han natapos ako, nahunahuna ko nga hira la an pariho ha una nga mga Kristiano. Tungod ha pag-aram han Bib- lia, hinbaroan ko nga kinahang- lan ko maghimo hin dagku nga pagbag-o. Pananglitan, angay ko bag-uhon an akon panyakan kay mabuyayawon ako. Kinahanglan ko liwat umundang ha pagsigaril- yo, ngan magin neutral ha politi- ka. Diri ito masayon, kondi ha bulig ni Jehova, hinay-hinay nga nahimo ko ito. An usa han pinakamakuri ko bag-uhon amo an pagkontrol han akon kasina. Bisan yana nag-aampo la gihap ako mahitungod hini. Na- buligan gud ako han mga teksto ha Biblia su- gad han Proberbios 16:32: "Hiya nga mahi- nay ha pagkasina maoroopay kay han kusgan; ngan hiya nga nakakagarong han iya espiritu, maoroopay kay ha iya nga nakakakuha han bungto." Han 1991, nabawtismohan ako sugad nga Saksi ni Jehova ha prisohan - ha usa nga baril nga puno hin tubig. Han sunod nga tuig, an pipira ha amon nga priso ginpagawas ngan ginpadara ha Espanya kay may mga paryente kami didto. Pag-abot didto, tinambong dayon ako ha katirok han mga Saksi. Ira ako gin- abiabi sugad hin maiha na nira ako nga kilala, ngan ginbuligan nira ako ha pagtikang hin bag-o nga kinabuhi. MGA KAOPAYAN NGA AKON NAPAHIMUL- SAN: Yana malipayon ako nga nag-aalagad ha Dios upod han akon asawa ngan mga anak. Gi- nagamit ko an kadak-an han akon panahon ha pagbulig ha iba nga mahibaro han Biblia, ngan pribilehiyo gud ito. Usahay nahihinumdoman ko nga han batan-on pa ako hirani na ako pata- yon, kondi tikang hito nga panahon damu nga bendisyon an akon nakarawat ngan nagpapasa- lamat ako hito. Gawas la nga buhi ako, may paglaom ako. Ginhahandom ko gud an igin- saad nga Paraiso - diin magkakaada hustisya ngan "mawawaray na kamatayon." - Pahayag 21:3, 4.
MAARAM KA BA? INUKIT HA BATO NGA HULAGWAY NIRA XERXES (NATINDOG) NGAN DARIO NGA BANTOGAN (NALINGKOD) Werner Forman/Art Resource, NY Hin-o hi Hadi Ahasuerus han Persia nga gin-unabi ha libro han Biblia nga Ester? ˇ Sumala ha libro han Ester, ginpili ni Hadi Ahasuerus an Judio nga daraga nga hi Ester basi magin rayna, ngan gin- luwas ni Ester an iya mga kahimungto ti- kang ha plano ha pagpooha. Ha maiha nga panahon, magkalain-lain an opin- yon kon hin-o inin Persiano nga hadi nga hi Ahasuerus. Kondi baga hin na- sulbad ito nga problema tungod han impormasyon ha mga monumento han Persia nga nakasurat ha tulo nga yinak- nan. Iginpapakita hini nga hi Ahasuerus amo hi Xerxes I nga anak ni Dario nga Bantogan (Hystaspis). An pagkasurat han ngaran nga Xerxes ha Persia, kon ighubad ha Hebreo, haros pariho ha pagkasurat ha Hebreo ha libro han Ester. An ngatanan nga ginsisiring ha libro han Ester mahitungod kan Ahasuerus haom ha pangirilal-an ni Xerxes I. Tikang ha sentro han iya pagmando ha Susa (Susan), ha Elam, nagmando liwat hiya ha Media, ngan ha India tubtob ha mga isla han Mediteranyo. (Ester 1:2, 3; 8:9; 10:1) "Waray iba nga hadi ha Persia an gintutudlok hini, kondi hi Xerxes la," si- ring han eskolar nga hi Lewis Bayles Pa- ton. "An paghulagway kan Ahasuerus ha Libro han Ester pariho ha paghulag- way kan Xerxes nira Herodotus ngan han iba nga Griego nga historyador." DETALYE HAN DROWING HA LUBNGANAN NI REKHMIRE Erich Lessing/Art Resource, NY Ano an ebidensya nga naghimo hin briks ha kadaan nga Ehipto? ˇ Nasiring an libro han Biblia nga Ekso- do nga ginpahimo hin briks han mga Ehiptohanon an ira Hebreohanon nga mga uripon. Kinahanglan mahimo han mga uripon an kadamu han briks nga iginkota ha ira kada adlaw, gamit an la- pok ngan dagami. - Eksodo 1:14; 5:10-14. An paghimo hin pinauga nga briks im- portante nga trabaho ha Walog Nilo ha panahon han Biblia. An kadaan nga mga monumento nga hinimo tikang hito na- eksister pa yana ha Ehipto. An proseso ha paghimo hito makikita ha drowing ha pader ha lubnganan ni Rekhmire ha Te- bes nga tikang pa han ika-15 ka sig- lo A.K.P., nga haros kadungan han mga hitabo nga nakarekord ha Eksodo. Ini an paghulagway han The Interna- tional Standard Bible Encyclopedia ha drowing: "Nakuha hin tubig; ginmama- sa an lapok gamit an piko ngan gindada- ra an minasa ha pwesto nga kombin- yente ha parahimo. Ginhuhuwad ngan gindadasok ito ha hurmaan nga kahoy nga nakaplastar ha tuna, katapos ginku- kuha an hurmaan ngan ginbubulad ha adlaw an briks. Damu ka rumbay hin briks an ginhuhurma ngan kon uga na, ginkakamada para ha tidaraon nga pag- gamit. Ini pa gihapon an ginbubuhat yana ha Near East." Damu nga dokumento ha papiro tikang han ika-duha ka milenyo A.K.P. an nag-unabi liwat mahitungod han panhi- mo hin briks han mga uripon, paggamit hin dagami ngan lapok, ngan han inad- law nga kota han hihimoon han mga uripon. 22 AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012
PAKIANA HAN MAGBARASA . . . Kay ano nga ginhangyo han Dios hi Abraham nga ighalad an iya anak? ˇ Sugad han nakarekord ha libro nga Genesis ha Bib- lia, ginhangyo ni Jehova nga Dios hi Abraham nga ighalad an iya anak nga hi Isaak. (Genesis 22:2) An iba nga magbarasa han Biblia nakurian pagsabot hito nga asoy. "Han hinbatian ko ini nga istorya han bata pa ako, nasina gud ako," siring han propesor nga hi Carol. "Ano nga klase hin Dios an magha- hangyo hin sugad?" Bisan kon natural la ito nga pagbati, angay naton hinumdoman inin duha nga punto. Tagda an ginsiring ni Jehova kan Abraham: "Ala- yon, kuhaa an imo anak, an imo bugtong nga anak nga imo gud hinigugma, hi Isaak, ngan . . . ihalad hiya sugad nga halad nga sinunog." (Genesis 22: 2, NW) Tigamni nga gintawag ni Jehova hi Isaak su- gad nga anak "nga imo gud hinigugma." Maaram hiya nga importante hi Isaak kan Abraham. Maaram liwat Hiya han Iya inaabat para kan Jesus. Tungod han daku nga gugma kan Jesus, duha ka beses nga Iya di- rekta nga gintawag hi Jesus tikang ha langit sugad nga "akon Anak nga hinigugma." - Markos 1:11; 9:7. Siyahan, tagda kon ano an waray buhata ni Jeho- va. Waray niya tuguti hi Abraham nga ipadayon an paghalad, bisan kon andam unta hi Abraham ha pagbuhat hito, ngan waray na hiya maghangyo hin sugad ha bisan hin-o. Karuyag niya nga an iya magsi- ringba, pati an kabataan, padayon nga mabuhi - magpahimulos hin hilawig ngan malipayon nga ki- nabuhi. Ikaduha, iginpapakita han Biblia nga may impor- tante nga rason hi Jehova ha paghangyo kan Abra- ham nga ihalad hi Isaak. Maaram an Dios nga pagla- bay hin damu ka siglo, Iya tutugotan an Iya Anak, hi Jesus, nga mamatay para ha aton. (Mateo 20:28) Ka- ruyag Niya masayod kita kon mationan-o kadaku ito nga sakripisyo nga iya bubuhaton. An iya hangyo kan Abraham nagpapakita han daku nga pagsakri- pisyo ha paghalad han Iya anak. Ha ano nga paagi? Waray magtutdo an Biblia nga hi Jesus anak han Dios pi- naagi hin babaye. Lugod, ini nga espiritu ginlarang han Dios ngan ha urhi iginpadara ha tuna ngan igin-anak pinaagi han birhen nga hi Maria. Sugad nga Maglalarang ni Jesus, kon su- gad, husto la nga tawagon an Dios nga iya Amay. Tigamni liwat nga naggamit hi Jehova han pulong nga "alayon" han hiya naghangyo kan Abraham. Usa nga eskolar ha Biblia an nasiring nga an pagga- mit han Dios hito nga pulong nagpapasabot nga "maaram an GINOO nga daku gud nga sakripisyo an iya gin-aaro." Mahahanduraw naton nga nakapa- subo gud kan Abraham an hangyo; ha pariho nga paagi, haros diri naton mahanduraw an kasakit nga gin-abat ni Jehova samtang nakikita niya an iya hini- gugma nga Anak nga nag-aantos ngan namatay. Si- gurado nga para kan Jehova, waray kasakit nga la- baw pa hini. Oo, bisan kon bangin diri kita nauyon ha hangyo han Dios kan Abraham, angay naton hinumdoman nga waray niya tuguti nga igpadayon ni Abraham an paghalad ngan maeksperyensyahan an pinakamasa- kit nga pagbati nga mahimo antuson han usa nga kag-anak; gintalwas niya hi Isaak tikang ha kamata- yon. Bisan pa hito, waray panalipdi ni Jehova "an iya kalugaringon nga Anak . . . kondi igintubyan niya hiya tungod ha aton ngatanan." (Roma 8:32) Kay ano nga gintugotan ni Jehova an iya kalugaringon nga mag-antos hinduro? Basi "mabuhi kita." (1 Juan 4:9) Nagpapahinumdom gud ini han daku nga gug- ma han Dios ha aton! Diri ba kita napapagios nga magpakita liwat hin gugma ha iya? Para ha dugang nga impormasyon kon kay ano nga kina- hanglan mamatay hi Jesus ngan kon paonan-o maipapakita an aton apresasyon para hito, kitaa an kapitulo 5 han libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 23
SUBARA AN IRA PAGTOO Hiya Maaramon, Maisugon, Ngan Diri Kalugaringon La an Gintatagad SAMTANG nagtitikahirani hi Ester ha trono han hadi ha palasyo han Persia ha Susan, nagtitikaduro an iya kulba. Handurawa la an tigda nga pagmiri- ngaw - pagmiringaw nga tungod hito nababatian na ni Ester an iya mga pitad pati an karasikas han iya magarbo nga bado. Kinahanglan diri makuha an iya atensyon han makatarag-ob nga pa- lasyo, han mag-opay nga harigi hito, ngan han inukitan nga kisame nga hinimo ha sedro nga ti- kang pa ha Lebanon. Nagpokus hiya ha tawo nga nalingkod ha trono, an usa nga magdidesisyon kon papatayon hiya o diri. Ginkinita hiya han hadi samtang hiya nagtiti- kahirani, ngan igin-unat hito an bulawan nga setro ngada ha iya. Simple la ito nga ginbuhat han hadi, kondi nangahulogan ito han kinabuhi ni Ester kay iginpapakita hito nga ginpasaylo hiya han hadi ha sayop nga iya pa la nabuhat - an pagkadto ha hadi bisan kon waray ipata- wag. Pag-abot niya ha trono, mapasalamaton nga ginkaptan niya an durho han setro. - Ester 5: 1, 2. tirigamnan nga pagtoo ngan kaisog; kinadto hiya ha hadi basi panalipdan an iya katawohan tikang ha plano ha pagpooha. Naglampos hiya hito, pero damu pa nga pagsari an iya aatuba- ngon. Kinahanglan makombinse niya inin ma- pahitas-on nga hadi nga an tinaporan nga mag- saragdon hito maraot nga tawo nga naglimbong ha hadi basi mapoo an mga kahimungto ni Es- ter. Paonan-o niya makukombinse ito, ngan ano an aton mahihibaroan tikang ha iya pagtoo? Makikita kan Hadi Ahasuerus nga hiya bahan- dianon ngan gamhanan. An bado han mga hadi ha Persia hadto ginsisiring nga nagkakantidad hin ginatos ka milyon ka dolyar. Bisan pa hito, nakita ni Ester ha iya bana an gugma hito para ha iya. An hadi nagsiring: "Ano an tuyo mo, ray- na Ester? Ngan ano an imo pinangangaro? Iha- hatag ha imo bisan ngada ha katunga han gin- hadian." - Ester 5:3. Ha naglabay, nagpakita na hi Ester hin maka- Ha naglabay nga artikulo hini nga serye, hinbaroan na- ton nga an ilo nga hi Ester gin-ampon han iya may edad na nga patod nga hi Mordekay ngan ha urhi ginpili nga magin asawa ni Ahasuerus, an hadi han Persia. An magsaragdon han hadi, hi Haman, nagplano pagpoo han katawohan ni Mordekay, an mga Judio. Ginkombinse ni Mordekay hi Es- ter nga manginyupo ha hadi para ha mga Judio. - Kitaa an artikulo nga "Subara an Ira Pagtoo - Nagin Marig-on Hiya Para ha Katawohan han Dios," ha Oktubre-Disyembre 2011 nga gowa han Barantayan. Maaramon nga Nagpili hin "Panahon ha Pagyakan" Angayan ba ibuhayhag ni Ester ha hadi an problema ha atubangan han mga opisyal? Kon ito an iya bubuhaton, bangin maalohan an hadi ngan makahigayon hi Haman ignigar an akusas- yon. Salit ano an iya ginbuhat? Pipira ka siglo antes han panahon ni Ester, gin-giyahan han Dios an maaramon nga hi Hadi Salomon ha pagsurat: "Ha tagsa nga butang may-ada usa ka panahon . . . may panahon ha paghilom, ngan may panahon ha pagyakan." (Eklesiastes 3:1, 7) Mahahanduraw naton nga gintutdoan hi Ester han iya pinakaamay, an matinumanon nga hi Mordekay, hito nga prinsipyo samtang nagtutu- bo ha poder hito. Sigurado nga iya nasabtan an pagkaimportante han maaramon nga pagpili hin "panahon ha pagyakan." 24 AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012
Mapainubsanon nga ginpasalamatan ni Ester an pagkamaloloy-on han hadi Hi Ester nagsiring: "Kon angay nga makakao- pay han hadi, itugot unta nga an hadi ngan hi Haman makakadto hini nga adlaw ha bangkete nga akon igin-andam para ha iya." (Ester 5:4) Inuyon an hadi ngan ginpaabisohan hi Haman. Nakita mo ba kon mationan-o kamaaramon hi Ester? Iya gintipigan an dignidad han iya bana ngan naghimo hin angayan nga kahimtang basi maisumat an problema. Sigurado nga ginpangandaman ni Ester an bangkete ngan ginsiguro nga maruyagan han iya bana an tanan. Nag-andam liwat hiya hin primera klase nga alaksiw basi magin malipa- yon an okasyon. (Salmo 104:15) Nalipay hi Aha- suerus, salit iya ginpakianhan utro hi Ester kon ano an hangyo hito. Ito na ba an panahon ha pagyakan? yag na magsumat, mapailubon nga naghulat hi Ester han husto nga higayon. Damu an aton ma- hihibaroan ha iya kay kita ngatanan posible ma- kakita hin sayop nga kinahanglan tadungon. Kon karuyag naton kombinsihon an may awto- ridad nga asikasuhon an usa nga problema, ba- ngin sadang naton subaron an pagpailob ni Es- ter. An Proberbios 25:15 nasiring: "Pinaagi han maiha nga pagpailob an usa nga punoan naka- kabig, ngan an malumo nga dila nakakadug- mok han tul-an." Kon mapailubon nga maghu- lat kita ha husto nga higayon ngan malumo nga magyakan, pariho kan Ester, bisan an pagkontra nga sugad katig-a hin tul-an mahimo madug- mok. Ginbendisyonan ba han Dios ni Ester, hi Jehova, an iya pagkamapailubon ngan pagka- maaramon? Nahunahuna ni Ester nga diri pa. Lugod, gin- imbitar niya utro an hadi ngan hi Haman ha usa pa nga bangkete, kinabuwasan. (Ester 5:7, 8) Kay ano nga ginlangan niya? Hinumdumi nga na- mimeligro an kinabuhi han iya mga kahimung- to, salit sadang masiguro niya an husto nga higa- yon. Tungod hito naghulat hiya, naghimo hin usa pa nga higayon basi ipakita ha iya bana an iya daku nga pagtahod. An pagpailob talagsahon ngan importante nga kalidad. Bisan kon nababaraka ngan karu- Nakab-ot an Hustisya Tungod han Pagpailob An pagkamapailubon ni Ester nagtugway ha sunod-sunod nga makatirigamnan nga panhita- bo. Ha siyahan nga bangkete, binaya hi Haman nga "mahimungayaon ngan malipayon [an] ka- singkasing" kay inuuyonan hiya han hadi ngan han rayna. Kondi pag-agi niya ha ganghaan han palasyo, nakita niya hi Mordekay nga waray la gihap magyukbo ha iya, pero diri ito tungod kay waray hi Mordekay pagtahod ha iya, kondi AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 25
tungod ito han konsensya ni Mordekay ngan re- lasyon kan Jehova. Bisan pa hito, hi Haman "na- puno hin kapungot." - Ester 5:9. Han ginsumat ito ni Haman ha iya asawa ngan kasangkayan, ira gin-aghat hiya nga mag- pahimo hin bitayan - sobra 72 ka piye an kahita- as, ngan mangaro hin permiso ha hadi nga ibi- tay dida hito hi Mordekay. Naruyag hiya ha ideya ngan nagpahimo dayon hito. - Ester 5: 12-14. Hito nga gab-i, may talagsahon nga nahitabo ha hadi. "An hadi waray mahingaturog," siring han Biblia, salit iginpabasa niya an opisyal nga mga rekord han iya Ginhadian. Nabasahan dida hito an plano ha pagpatay ha iya. Nahinumdo- man niya an panhitabo; nadakop an mga nag- kunsabo ngan iginpapatay. Kondi kumusta an nagbuhayhag han plano - hi Mordekay? Tigda nga nakahunahuna an hadi, ngan nagpakiana kon paonan-o ginbalosan ito. An baton? Waray ginbuhat ha pagbalos ha iya. - Ester 6:1-3. Nabaraka an hadi ngan nagpakiana kon hin-o nga opisyal an presente ha pagbulig ha iya nga matadong ini. Nahituman nga nakadto hi Ha- man ha palasyo, posible nga nagtemprano hiya basi aroon an permiso han hadi ha pagbitay kan Mordekay. Kondi antes hiya makayakan, ginpa- kianhan hiya han hadi kon ano an maopay bu- haton ha pagpasidungog ha usa nga nalipa- yan han hadi. Kahuna ni Haman nga hiya an ginhuhunahuna han hadi, salit nagsuhestyon hiya hin magarbo nga pagpasidungog: Ito nga tawo susul-otan hin bado han hadi, papasakyon ha karuwahe han hadi, ngan ililibot ha Susan hin hitaas nga opisyal nga magsisinggit han pa- sidungog hito basi hibatian han ngatanan. Han- durawa an reaksyon ni Haman han hibaro- an niya nga hi Mordekay an papasidunggan! Ngan hin-o an ginsugo han hadi ha pagbandilyo han kadungganan ni Mordekay? Hi Haman! - Ester 6:4-10. Ginsunod ni Haman an sugo, kondi nagdu- gang an iya kapungot kan Mordekay. Katapos madagmit nga inuli hiya nga mabidoon. An iya asawa ngan kasangkayan nagsiring nga ini nga panhitabo magriresulta gud han iya kadaot; 26 AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 hiya an madadaot ha iya pagpinangalimbasog nga mapukan hi Mordekay. - Ester 6:12, 13. Tungod ha pagpailob ni Ester hin usa pa ka adlaw antes magsumat, nagtugway ito kan Ha- man nga mahulog ha iya kalugaringon nga pa- maagi. Posible ba nga hi Jehova an nagpahinabo han diri paghingaturog han hadi? (Proberbios 21:1) Diri urusahon nga gin-aaghat kita han Bib- lia nga magkaada 'naghuhulat' nga disposisyon. (Mika 7:7) Kon maghuhulat kita ha Dios, maki- kita naton nga an iya solusyon ha aton proble- ma mas maopay kay han aton ginhunahuna. Nagyakan nga May Kaisog Waray na sarihi ni Ester kon tubtob diin an pa- ilob han hadi; sadang na niya isumat an tanan ha ikaduha nga bangkete. Kondi paonan-o? Ma- opay na la nga gintagan hiya han hadi hin higa- yon han magpakiana ito utro han iya hangyo. (Ester 7:2) Ito na an iya "panahon ha pagyakan." Bangin mahanduraw naton hi Ester nga hi- lom nga nag-ampo ha iya Dios antes igyakan ini: "Kon ako nakaagi hin pagpalabi ha imo panipla- tan, O hadi, ngan kon ini makakalipay han hadi, ihatag unta ha akon an akon kinabuhi ha akon paghangyo, ngan an akon katawohan ha akon pagpangaro." (Ester 7:3) Tigamni nga iya ginpa- sarig an hadi nga ginrirespeto niya kon ano an desisyon hito. Iba gud hi Ester kan Basti, an una nga asawa han hadi, nga tinuyo nga nagpakaalo ha iya bana! (Ester 1:10-12) Dugang pa, waray hi
Ester magsiring nga nagsayop an hadi ha pagta- pod kan Haman. Lugod, nanginyupo hiya nga panalipdan hiya kay namimeligro an iya kina- buhi. Sigurado nga tungod han hangyo ni Ester, na- baraka ngan nahipausa an hadi. Hin-o an mag- papasipara ha pagpatay han iya rayna? Hi Ester nagpadayon: "Kami iginbaligya, ako ngan an akon katawohan, ha paggunaw, ha pagpatay, ngan ha paghanaw. Kondi kon iginbaligya la kami ha pagkauripon nga kalalakin-an ngan ha pagkauripon nga kababayin-an, nahilom la ako, bisan kon an kaaway diri makahimo pagbayad han kanan hadi mawawara." (Ester 7:4) Tigamni nga prangka nga iginbuhayhag ni Ester an prob- lema, pero nagdugang hiya nga mahilom na la unta hiya kon may kalabotan la ini ha pagkauri- pon. Kondi, ini nga pagpoo magriresulta hin ka- daot ha hadi salit nagyakan hiya. Damu an aton mahihibaroan kan Ester may kalabotan ha husto nga paagi ha pagkombin- se. Kon kinahanglan mo isumat an seryoso nga problema ha usa nga hinigugma o ha usa nga may awtoridad, makakabulig an pagpailob, pagtahod, ngan pagin prangka. - Proberbios 16: 21, 23. Hi Ahasuerus nagpakiana: "Hin-o hiya, ngan hain hiya, nga nangahas ha iya kasingkasing pagbuhat hin sugad?" Mahahanduraw naton hi Ester nga natudlok kan Haman samtang nasi- ring: "Usa nga kasumpaki ngan usa nga kaa- Maisugon nga iginbuhayhag ni Ester an karaotan ni Haman way, bisan ini nga banyaga nga Haman." Diri gud katoohan an akusasyon! Nahadlok hinduro hi Haman. Mahahanduraw naton nga namula ha kasina an nawong han hadi han hibaroan niya nga ginlimbongan hiya han iya tinaporan nga magsaragdon basi pirmahan an sugo nga makakadaot han iya hinigugma nga asawa mis- mo! Kumadto hiya ha hardin basi mawara an iya kasina. - Ester 7:5-7. Katapos, an matalaw nga hi Haman yumukbo ha tiilan han rayna basi makimalooy. Han bu- malik an hadi ngan nakita ito nga nayukbo ha higdaan ni Ester, nasina nga gin-akusaran niya hi Haman hin pagsari ha paglugos ha rayna ha iya mismo balay. Yana, sigurado na an kamata- yon ni Haman! Igin-gawas hi Haman nga may tabon an nawong. Katapos usa han opisyal an nagsumat nga nag-andam hi Haman hin bita- yan para kan Mordekay. Ha kadagmitan nagsu- go hi Ahasuerus nga ibitay dida hito hi Haman. - Ester 7:8-10. Tungod han kawaray-hustisya ha kalibotan yana, madali maghunahuna nga diri na gud kita makakabiling hin hustisya. Inabat ka na ba hin sugad? Hi Ester waray gud mawad-i hin pagla- om, pagsarig, o pagtoo. Han inabot an higayon, may kaisog nga iginsumat niya an husto, ngan sinarig nga bubuhaton ni Jehova kon ano an angayan. Ito liwat an sadang naton buhaton! Hi Jehova waray magbag-o tikang pa ha pana- hon ni Ester. Mapapahinabo la gihap niya nga AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012 27
Mga Pakiana Mahitungod kan Ester Kay ano nga gintugotan ni Mordekay nga mag-asawa hi Ester hin pagano? Waray basihan an opinyon han pipira nga eskolar nga oportunista hi Mordekay ngan iya la gintugotan hi Ester nga magin asawa han hadi tungod han kadungganan. Hiya matinu- manon nga Judio ngan kontra gud ha sugad nga pag-asawa. (Deuteronomio 7:3) Sumala ha kadaan nga mga istorya, nangalimbasog hiya nga pugngan ito. Kondi baga hin impo- sible nga hiya o hi Ester, nga mga estranghero la ha tuna nga ginmamandoan hin diktador nga ginhuhunahuna nga dios, makagdiri may kalabotan hini. Ha urhi, nagin matin-aw nga gin-gamit ni Jehova an pag-asawa ni Ester basi panalipdan an Iya katawohan. - Ester 4:14. Kay ano nga waray unabiha ha libro han Ester an personal nga ngaran han Dios nga Jehova? Matin-aw nga hi Mordekay an nagsurat han libro. Posible nga gintipigan anay an libro ha opisyal nga mga rekord han Persia antes ibalik ha Jerusalem. Bangin nga kon gamiton an ngaran nga Jehova, posible nga gubaon ito han magsiringba ha mga dios-dios han Persia. Anoman an nahitabo, matin-aw nga may kala- botan hi Jehova hito. Makapainteres nga an ngaran han Dios igintago ha orihinal nga Heb- reo nga pagkasurat pinaagi ha acrostics, diin an mga pulong han usa nga punto tinuyo nga ginhan-ay basi ha siyahan o ultimo nga mga letra han magkasurunod nga pulong mababa- sa an ngaran han Dios. - Ester 1:20. Husto ba ha kasaysayan an libro han Ester? Diri, siring han mga kritiko. Kondi, naobserba- ran han pipira nga eskolar nga damu gud an hinbabaroan han nagsurat han libro mahitu- ngod han mga membro han palasyo, arkitek- tura, ngan kustomre han Persia. Tinuod, waray mag-unabi kan Rayna Ester an nabilngan nga kadaan nga sekular nga mga dokumento, kon- di diri man la hiya an membro han palasyo nga waray unabiha hito. Dugang pa, mababa- sa hito nga mga rekord nga may lalaki nga an ngaran Marduk ha pinulongan han Persia, nga nagin opisyal ha palasyo ha Susan ha panahon nga ginhis- gotan han libro. ˆ a, nga katugbang ha Mordekay mahulog an magraot ha ira kalugaringon nga pamaagi, sugad han iya ginbuhat kan Haman. - Salmo 7:11-16. Mas Importante ha Iya hi Jehova Ngan an Iya mga Kahimungto Ha kataposan, hinbaroan han hadi kon hin-o hi Mordekay - diri la an maunungon nga para- panalipod han iya kinabuhi, kondi an pinakaa- may ni Ester. Iginhatag niya kan Mordekay an katungdanan ni Haman sugad nga primero mi- nistro. An balay ni Haman - ngan an daku nga bahandi hito - iya iginhatag kan Ester, nga nag- toka kan Mordekay ha pagdumara hito. - Ester 8: 1, 2. Yana nga diri na namimeligro hira Ester ngan Mordekay, sadang na la ba magrelaks hi Ester? Oo, kon iya la kalugaringon an iya gintatagad. Hito nga takna, an sugo ni Haman nga poohon an mga Judio nagsarang na ha bug-os nga im- peryo. Hi Haman nagbuhat hin ripa, o Pur - usa nga klase hin espiritismo - basi hibaroan kon san-o sadang poohon an mga Judio. (Ester 9:24- 26) Bisan kon pipira pa ka bulan ito, madagmit lumabay an panahon. Mapupugngan pa ba ito? Makausa pa, iginbutang ni Ester ha peligro an iya kinabuhi. Inatubang na liwat hiya ha hadi nga waray ipatawag. Hini nga takna, nagtangis hiya ngan nakimalooy ha iya bana nga bawion an sugo. Kondi an sugo nga pinirmahan han hadi han Persia diri na gud mababawi. (Daniel 6: 12, 15) Salit gintagan hin awtoridad han hadi Nagpasa hin proklamasyon hira Ester ngan Mordekay ha mga Judio ha Imperyo han Persia
hira Ester ngan Mordekay nga maghimo hin ba- laud. Nagpasa hira hin ikaduha nga proklamas- yon nga naghatag hin awtoridad ha mga Judio nga depensahan an ira kalugaringon. Madagmit nga ginpasarang an maopay nga sumat ha bug- os nga imperyo, salit nagkaada paglaom an mga Judio. (Ester 8:3-16) Mahahanduraw naton an mga Judio hiton haluag nga imperyo nga nanga- ngandam ha pakig-away; diri nira ito mahihimo kon waray an bag-o nga sugo. Pero, bubuligan ba ni "Jehova han mga kasundalohan" an iya katawohan? - 1 Samuel 17:45. Han inabot an takna, andam na an katawo- han han Dios. Damu han opisyal han Persia an dumapig ha ira kay nagsarang na an sumat ma- hitungod han bag-o nga primero ministro, an Judio nga hi Mordekay. Ginhatag ni Jehova an daku nga kadaogan ha ira. Ginsiguro niya nga mapoo an mga kaaway basi diri na madaot utro an iya katawohan. - Ester 9:1-6. Dugang pa, diri magigin talwas hi Mordekay ha pagdumara ha balay han maraot nga hi Ha- man samtang buhi pa an napulo nga anak nga kalalakin-an hito. Hira liwat ginpamatay. (Ester 9:7-10) Hito nga paagi natuman an tagna han Biblia may kalabotan ha kapoo han mga Amale- kanhon - mga kaaway han katawohan han Dios. Gintugotan han hadi an mga Judio nga ipadayon kina- buwasan an pagpoo ha ira kaaway. (Ester 9:12-14) Ito nga ka- daogan ira pa gihap ginsasaurog kada katsaringsing ha piyes- ta nga gintatawag nga Purim - ngaran nga ginkuha tikang ha pagripa nga ginhimo ni Haman ha pagpoo ha mga Israelita. Natuman an Usa nga Tagna Ha pakig-away nira Ester ngan Mordekay para ha katawohan han Dios, natuman an usa pa nga tagna ha Biblia. Sobra 1,200 ka tuig antes pa, gin-giyahan ni Jehova an patriarka nga hi Jakob nga magtagna mahitungod ha usa han iya anak: "Hi Benjamin lobo nga nanlalamon: Ha aga ma- lamon hiya han iya dinakop, Ngan ha gab-i pag- babahinon niya an iya inagaw." (Genesis 49:27) Ha "aga" o ha pagtikang han kasaysayan han mga hadi ha Israel, an katulinan ni Benjamin nag-upod kan Hadi Saul ngan han iba nga gam- hanan nga girriro han katawohan ni Jehova. Ha "gab-i" o ha kataposan han kasaysayan hito nga mga hadi, ha katunod han adlaw, siring pa, ha katulinan han Israel, hira Ester ngan Mordekay nga pariho tikang ha tribo ni Benjamin naglam- pos ha pakig-away para ha katawohan ni Jehova. Ha punto, ginbahin gihap nira an ira "inagaw" tungod kay an daku nga bahandi ni Haman na- hingadto ha ira. (Deuteronomio 25:17-19) Posible nga an mga anak ni Haman an pinakaurhi nga napoo hiton nasud nga ginkondenar han Dios. Sadang pas-anon han batan-on nga hi Ester an mabug-at nga responsabilidad - sugad han sugo han hadi may kalabotan ha girra ngan pagpoo. Diri ito masayon. Kondi katuyoan ni Jehova nga panalipdan an iya katawohan ha kapoo kay ma- tikang ha Israel an iginsaad nga Mesias, an pag- laom han katawohan! (Genesis 22:18) Nalilipay an katawohan han Dios yana kay maaram hira nga han nakanhi pa ha tuna an Mesias, hi Jesus, igindiri niya ha iya sumurunod an pakigbahin ha pisikal nga pakig-away. - Mateo 26:52. Kondi, an mga Kristiano nakikigbahin ha espirituwal nga pakig-away; mas determinado yana hi Satanas ha pagbungkag han aton pagtoo kan Jehova. (2 Korinto 10:3, 4) Daku gud nga bendisyon an pagkaada susbaranan nga pariho kan Ester! Pariho ha iya, hinaot ipakita naton an aton pagtoo pinaagi ha pagin maaramon ngan mapailubon kon nangungumbinse, pagin mai- sugon, ngan pagin andam ha pagdapig para ha katawohan han Dios. 29
PARA HA MGA BATAN-ON Atohi an Impluwensya han Magraot nga Espiritu! Instruksyon: Basaha an mga teksto ngan batona an mga pakiana ha lugar nga waray aringasa. Samtang nagbabasa ka, hunahunaa nga aktuwal nga naieksperyensyahan mo an nahihitabo. Handurawa an kahimtang. Hunahunaa nga hinbabatian mo an mga tingog. Abata an mga emosyon han mga nahidadabi. Handurawa an mga panhitabo. - PAMALANDONGA HIN MAOPAY AN KAHIMTANG. - BASAHA AN GENESIS 6:1-6 NGAN BUHAT 19:11-20. Ha imo hunahuna, ano an hitsura han mga Nepilim?
Ano daw la an gin-abat han kalalakin-an katapos nira magkaada komprontasyon ha maraot nga espiritu sugad han iginhulagway ha Buhat 19:13-16?
- DUGANG NGA USISAHA. Pag-research mahitungod han mga Nepilim. Kay ano nga madarahog hira?
Kay ano nga masisiring nga an magraot nga espiritu 'binaya ha ira kalugaringon nga urukyan'? (Basaha an Judas 6.) Kay ano nga diri normal, o malaw-ay pa nga- ni, an ira pag-asawa hin kababayin-an nga tikang ha tuna?
Tikang hinin duha nga asoy nga imo ginbasa, ano an imo hinbaroan mahitungod han pagkahilig han magraot nga espiritu ha sekso ngan pagkamadarahog?
30 AN BARANTAYAN ˙ ENERO-MARSO 2012
˜ IAPLIKAR AN IMO HINBAROAN. ISURAT AN IMO HINBAROAN MAHITUNGOD HAN . . . Kamadarahog ngan kahakog han magraot nga espiritu.
PARA HA DUGANG NGA APLIKASYON. Tungod kay an magraot nga espiritu diri na ma- himo magpakatawo, ano daw la an ira iba nga paagi ha pag-impluwensya ha imo?
Ano nga mga klase hin kaliawan yana an nag- papakita han disposisyon ngan interes han mag- raot nga espiritu?
Paonan-o mo maipapakita nga determinado ka ha pag-ato han impluwensya han magraot nga espiritu? (Basaha utro an Buhat 19:18, 19.)
™ ANO NGA MGA BAHIN HINI NGA MGA ASOY AN NARUYAGAN MO GUD, NGAN KAY ANO?
KON WARAY KA BIBLIA, PAGHANGYO HA MGA SAKSI NI JEHOVA
Igintagna gud ba han Biblia an mahihitabo ha tidaraon? KITAA AN PAHINA 16-17. Paonan-o nakabiling hin katuyoan ha kinabuhi an batan-on nga babaye nga may miserable nga pagkabatan-on? KITAA AN PAHINA 19-20. Kay ano nga ighahalad na unta han matinumanon nga hi Abraham an iya anak? KITAA AN PAHINA 23. Ano an igintututdo ha aton han ehemplo ni Rayna Ester ha panahon han Biblia mahitungod ha pagin maisugon, pagin mapailubon, ngan pagin maopay mangumbinse? KITAA AN PAHINA 24-29. Karuyag mo ba bisitahon? Bisan hinin masamok nga kalibotan, mahimo ka magmalipayon pinaagi han husto nga kahibaro ha Biblia mahitu- ngod ha Dios, han iya Ginhadian, ngan han iya urusahon nga katuyoan para ha katawohan. Kon karuyag mo hin dugang nga impormasyon o karuyag mo nga may-ada bumisita ha imo basi magdumara hin libre nga pag- aram ha Biblia, alayon pagsurat ha Watch Tower, PO Box 2044, 1060 Manila, o ha angayan nga adres nga nakalista ha pahina 4. wp12 01-03-SA