An Biblia A N O A N M E N S A H E H I T O ?
An Biblia A N O A N M E N S A H E H I T O ? M G A S U L O D Seksyon Seksyon 1 Gintagan han Maglalarang an Tawo hin Paraiso [pahina 4] 14 An Dios Nagyakan Pinaagi han Iya mga Propeta [pahina 17] 2 Paraiso nga Nawara [pahina 5] 15 Nakakarawat hin mga Bisyon an Nakadistyero nga Propeta [pahina 18] 3 Natalwas an Katawohan ha Baha [pahina 6] 16 Inabot an Mesias [pahina 19] 4 An Dios Naghimo hin Kauyonan kan Abraham [pahina 7] 17 Nagtutdo hi Jesus Mahitungod ha Ginhadian han Dios [pahina 20] 5 Ginbendisyonan han Dios hi Abraham Ngan an Iya Pamilya [pahina 8] 18 Nagbuhat hi Jesus hin mga Milagro [pahina 21] 6 Gintipigan ni Job an Iya Integridad [pahina 9] 7 Gintalwas han Dios an 19 Nagtagna hi Jesus hin mga Panhitabo nga Makakaapekto ha Bug-os nga Kalibotan [pahina 22] mga Anak ni Israel [pahina 10] 20 Ginpatay hi Jesu-Kristo 8 Sinulod ha Kanaan an mga Israelita [pahina 11] [pahina 23] 21 Buhi hi Jesus! [pahina 24] 9 Nangaro hin Hadi an mga Israelita [pahina 12] 10 Maaramon nga Nagmando hi Salomon [pahina 13] 22 Waray Kahadlok nga Nagsangyaw an mga Apostol [pahina 25] 23 Nagsarang an Maopay nga 11 Giniyahan nga mga Kanta Sumat [pahina 26] nga Nagliliaw Ngan Nagtututdo [pahina 14] 24 Nagsurat hi Pablo ha mga Kongregasyon [pahina 27] 12 Diosnon nga Kinaadman 25 Sagdon May Kalabotan ha Para ha Kinabuhi [pahina 15] Pagtoo, Panggawi, Ngan Gugma [pahina 29] 13 Mag-opay Ngan Magraot nga 26 Paraiso nga Naibalik! mga Hadi [pahina 16] [pahina 30] Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga ginsusuportaran han boluntaryo nga mga donasyon. Kon karuyag mo maghatag hin donasyon, alayon kitaa an Gawas la kon lain an ipinakita, an hubad han Biblia nga ginagamit amo an American Standard Revision nga iginpublikar han Philippine Bible Society nga ginamitan hin moderno nga ortograpiya. NW kon iginhubad ti- kang ha New World Translation of the Holy Scriptures - With References. The Bible - What Is Its Message? Gin-imprinta han Agosto 2016 Waray-Waray (bm-SA) ˘ 2009 WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIA Mga Nagpublikar Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., Wallkill, New York, U.S.A. Made in Japan Ginhimo ha Japan
Kay Ano nga Sadang Usisahon an Biblia? Pamilyar ka ba ha Biblia? Waray iba nga libro ha kasaysayan an kalyap nga naipapanaltag sugad han Biblia. Gintatagad han mga tawo ha ngatanan nga kultura an mensahe hito sugad nga burabod han pagliaw ngan paglaom, ngan an sagdon hito sugad nga praktikal para ha adlaw-adlaw nga pagkinabuhi. Kondi, damu yana an gutiay la an hinbabaroan mahitungod ha Biblia. Relihiyoso ka man o diri, bangin karuyag mo mahibaro mahitungod hito. Ini nga brosyur gindisenyo ha paghatag ha imo hin basihan nga kahibaro han sulod han Biblia. MAPULSANON NGA MGA IMPORMASYON MAHITUNGOD HA BIBLIA ANTES ka kumuha hin Biblia basi basahon, mapulsanon nga hibaroan an pipira nga impormasyon mahitungod hito. An Biblia nga tinatawag liwat nga an Baraan nga Kasura- tan, koleksyon hin 66 nga libro, o seksyon, nga nagtitikang ha Genesis ngan nagtatapos ha Pahayag, o Apokalipsis. ˛ Iginsurat ito ha sulod hin sobra 1,610 ka tuig, tikang han 1513 A.K.P. tubtob han 98 K.P. ˛ An siyahan nga 39 nga libro - nga ka- Hin-o an awtor han Biblia? Makapainteres ito nga pakiana. Ha pagkamatuod, an Biblia o an Kasuratan iginsurat hin mga 40 nga kalalakin-an ha sulod hin mga 1,600 ka tuig. Makatiri- gamnan nga waray angkona hito nga mga kalalakin-an nga hira an awtor han Biblia. Usa han nagsurat an nagsiring: 'An ngatanan nga mga Baraan nga Surat ginpakaaghat han Dios.' (2 Timoteo 3:16) Usa pa an nagsiring: "An Espiritu ni Jehova naghimangraw pinaagi ha akon, ngan an iya pulong nakada han akon dila." (2 Samuel 23:2) Ha sugad nga paagi, ginpa- bug-atan han mga nagsurat hito nga hi Jehova nga Dios, an Supremo nga Magmarando ha uniberso, amo an Awtor han Biblia. Ira iginpakita nga karuyag han Dios nga magin duok ha mga tawo. May-ada usa pa nga butang nga importante basi masabtan an Biblia. An Biblia may-ada usa nga kabug-osan nga tema: an pagbindikar han katungod han Dios ha pagmando ha ka- tawohan pinaagi han iya Ginhadian ha langit. Ha masunod nga mga pahina, makikita mo nga ini nga tema aada ha nga- tanan nga bahin han Biblia, tikang ha Genesis tubtob ha Pa- hayag. dam-an iginsurat ha Hebreo, ngan may pipira ha Aramaiko - tinatawag nga an Hebreo nga Kasuratan, o "Daan nga Tu- gon." ˛ An sumunod nga 27 nga libro - iginsurat ha Griego - tinatawag nga an Kristiano Griego nga Kasuratan, o "Bag-o nga Tu- gon." ˛ An Biblia ginbahin-bahin ha kapitulo ngan bersikulo. Pananglitan, an Mateo 6: 9, 10 nagtutudlok ha ikaunom nga kapi- tulo, bersikulo 9 ngan 10 han libro nga Mateo. May-ada iba-iba nga paagi ha pagpakita han mga petsa. Dinhi hini nga brosyur, an K.P. nanganga- hulogan hin "Komon nga Panahon" ngan an A.K.P., "Antes an Komon nga Panahon." Makikita ini ha ubos han mga pahina. Samtang ginhuhunahuna ini, tagda yana an mensahe nga mababasa ha Biblia, an pinakapopular nga libro ha kalibotan. 3
˘ Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 4 "Ha tinikangan . . ." 1 Gintagan han Maglalarang an Tawo hin Paraiso Ginlarang han Dios an uniberso ngan an kinabuhi ha tuna; iya ginlarang an hingpit nga lalaki ngan babaye, ginpaukoy ha makaruruyag nga hardin, ngan gintagan hin mga sugo nga sadang sundon "HA TINIKANGAN an Dios naghimo han mga langit ngan han tuna." (Genesis 1:1) Ito an ginsisiring nga pinakapopular nga siyahan nga mga pulong nga naisurat. Pinaagi hiton simple ngan makatirigamnan nga mga pulong, iginpapakilala han Biblia an pinaka- importante nga Persona ha Baraan nga Kasura- tan - an makagarahum-ha-ngatanan nga Dios, hi Jehova. Ipinapakita han siyahan nga bersi- kulo han Biblia nga an Dios an Maglalarang han haluag hinduro nga uniberso, upod na an planeta nga aton gin-uukyan. Iginsasaysay han sunod nga mga bersikulo nga ha sulod hin su- nod-sunod nga hilawig nga peryodo hin pana- hon, nga simboliko nga tinatawag nga mga ad- law, gin-andam han Dios an tuna basi aton ukyan, ginpahinabo an pag-eksister han tanan nga urusahon nga butang ha tuna. An tawo an pinakaimportante nga linarang han Dios ha tuna. Ginlarang ito ha dagway han Dios - mahimo magpakita han mga kali- dad ni Jehova, sugad han gugma ngan kinaad- man. Iya ginhimo an tawo tikang ha tapotapo ngan ginngaranan hin Adan, ngan iginbutang ito ha paraiso - an hardin han Eden. An Dios mismo an naghimo hito nga hardin, ginpuno ito hin magpakaruruyag ngan mabungahon nga mga puno. Maaram an Dios nga mapulsanon para ha lalaki nga magkaada padis. Salit ginhimo niya an babaye tikang ha usa han gusok ni Adan, ngan gindara ito ha lalaki sugad nga asawa, nga ha urhi ginngaranan hin Eva. Nalipay gud hi Adan, ngan ha usa nga siday hiya nakagsi- ring: "Ini yana tul-an han akon mga tul-an, ngan unod han akon unod." An Dios nagsay- say: "Salit an tawo mabaya han iya amay ngan han iya iroy, ngan [matampo] ha iya asawa: ngan hira magigin usa nga unod." - Genesis 2:22-24; 3:20. An Dios naghatag kanda Adan ngan Eva hin duha nga sugo. Siyahan, ginsugo Niya hira nga kultibaron ngan atamanon an ira urukyan nga tuna ngan ha urhi pun-on ito hin mga anak. Ikaduha, ginsidngan Niya hira nga puydi hira kumaon han bunga han ngatanan nga puno ha hardin labot la han bunga han usa, an "ka- hoy han kinaadman han kaopayan ngan han karaotan." (Genesis 2:17) Kon ira ito talapason, mamamatay hira. Pinaagi hito nga mga sugo, gintagan hira han Dios hin higayon nga mai- pakita nga ira kinakarawat Hiya sugad nga ira Magmarando. An ira pagkamasinugtanon magpapakita liwat han ira gugma ngan pagka- mapasalamaton. May-ada gud hira hinungdan nga magpasakop ha Iya mahigugmaon nga pagmando. Waray depekto iton hingpit nga mga tawo. An Biblia nasiring: "An Dios nakaki- ta han ngatanan nga iya ginhimo, ngan iini, ito duro hin kaopay." - Genesis 1:31. - Iginbasar ha Genesis kapitulo 1 ngan 2. ˛ Paonan-o ginhuhulagway han Biblia an paglarang ha mga tawo ngan ha ira urukyan nga tuna? ˛ Ano nga klase hin kinabuhi an iginhatag han Dios ha lalaki ngan babaye? ˛ Ano nga mga sugo an iginhatag han Dios ha siyahan nga mag- asawa? AN NGARAN HAN DIOS Gintawag han Baraan nga Kasuratan an Dios pinaagi hin magkalain-lain nga titulo, sugad han Maglalarang ngan Makagarahum-ha-ngatanan nga Dios. An iba nga titulo nagpapabug-at han iya pipira nga kalidad, sugad han iya pagkabaraan, gahum, hustisya, kinaadman, ngan gugma. Kondi, gintawag liwat han Dios an iya kalugaringon pinaagi hin waray kapariho nga ngaran - Jehova. Ha orihinal nga Biblia, ini nga ngaran han Dios mababasa hin mga 7,000 ka beses, siyahan ha Genesis 2:4. An ngaran nga Jehova nangangahulogan hin "Hiya Nagpapahinabo nga Magin." Nakakaliaw ito tungod kay nangangahulogan ito nga matutuman han Dios an iya katuyoan ngan mga saad. Paglarang kan Adan 4026 A.K.P.
2 Paraiso nga Nawara Genesis ˘ Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Gin-impluwensyahan han usa nga rebelde nga anghel an siyahan nga lalaki ngan babaye, hira Adan ngan Eva, nga isalikway an pagmando han Dios. Tungod hito, nagkaada sala ngan kamatayon ha kalibotan MAIHA na antes pa larangon an tawo, kinaon hito. Ha urhi, gintagan niya an iya bana, ngan kinaon liwat. Salit, nagin maka- sasala hira. Iton baga hin simple nga buhat, ha pagkamatuod, nagpapakita hin pagrebel- de. Pinaagi han tinuyo nga pagtalapas ha sugo han Dios, ginsalikway nira Adan ngan Eva an pagmando han Maglalarang nga nag- hatag ha ira han tanan, upod na an ira hing- pit nga kinabuhi. ginlarang han Dios an damu nga diri- nakikita nga espiritu - an mga anghel. Ha Eden, usa nga rebelde nga anghel nga ginta- wag nga Satanas nga Yawa an tuso nga na- ngalimbasog pagsulay kan Eva nga kumaon han bunga han usa nga puno nga igindidiri han Dios. Pinaagi ha paggamit hin serpyente, o ha- las, ha pakiistorya, iginpasabot ni Satanas nga may maopay nga butang nga diri iginha- hatag han Dios ha mag-asawa. Hi Satanas nagsiring kan Eva nga diri hira mamamatay kon kumaon hira han igindidiri nga bunga. Hito nga paagi, gin-akusahan niya an Dios ha pagbuwa ha Iya mga anak nga tawo. Iginpresenta ni Satanas nga an pagin diri- masinugtanon ha Dios makaruruyag ngan magriresulta ha kahibaro ngan kagawasan. Kondi, buwa ini ngatanan - ha pagkamatu- od, ito an siyahan nga buwa. An tinuod nga isyu nag-uupod han pagkasoberano o supre- mo nga pagmando han Dios - kon may katu- ngod ba an Dios ha pagmando, kon iya ba ito ginbubuhat ha makatadunganon nga paagi ngan para ha makakaopay gud ha iya mga sa- kop. Iginpahayag han Dios an paghukom hini nga mga rebelde. Iya igintagna an pag- abot han iginsaad nga Binhi, o Manlulu- was, nga magbubungkag kan Satanas, an ginrirepresentaran han serpyente. Waray da- yon pataya han Dios hira Adan ngan Eva, hito nga pa- agi iya iginpakita an kalo- oy ha ira waray pa katatawo nga mga anak. Ito nga mga anak magkakaada paglaom tungod kay an Usa nga ipa- padara han Dios magwawa- ra han makasurubo nga mga resulta han pag- rebelde ha Eden. Kon paonan-o matutuman an katuyoan han Dios may kalabotan hinin tidaraon nga Manluluwas - ngan kon hin-o an Usa nga ipapadara - hinay-hinay nga igin- pahayag samtang iginsusurat an Biblia. An binhi "magtutultog han imo ulo, ngan hi ikaw magtutultog han iya tikod." - Genesis 3:15 Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag Tinoo hi Eva han buwa ni Satanas. Nagti- kang hiya paghingyap han bunga, katapos Ginpaiwas han Dios hira Adan ngan Eva ha Paraiso. Kinahanglan hira mangalimba- sog hinduro basi masuportahan an ira kalu- garingon pinaagi ha pagkultibar han tuna ha gawas han Eden. Katapos, nagburod ngan nag-anak hi Eva kan Kain, an suhag nira ni Adan. May-ada pa hira iba nga anak nga kala- lakin-an ngan kababayin-an, upod na hi Abel ngan hi Set, an kaapoy-apoyan ni Noe. - Iginbasar ha Genesis kapitulo 3 tubtob 5; Pahayag 12:9. ˛ Ano an siyahan nga buwa, ngan hin-o an nagyakan hito? ˛ Kay ano nga ginpaiwas hira Adan ngan Eva ha Paraiso? ˛ Han ginhukman an mga rebelde tungod han ira ginbu- hat, ano nga paglaom an igintagana han Dios? PAGKADIRI-HINGPIT NGAN KAMATAYON Ginlarang han Dios hira Adan ngan Eva nga hingpit nga may paglaom nga mabuhi ha waray kataposan ha Paraiso. Kondi, han nagrebelde hira ha Dios, nakasala hira. Tungod hito, nagin diri-hingpit hira ngan nautod an ira relasyon kan Jehova, an Burabod han kinabuhi. Tikang hito nga takna, hira ngan an ngatanan nga ira diri-hingpit nga anak diri na makakalikay ha sala ngan kamatayon. - Roma 5:12. 5 Kamatay ni Adan 3096 2500 A.K.P.
3 Natalwas an Katawohan ha Baha Ginbungkag han Dios an maraot nga kalibotan kondi gintalwas hi Noe ngan an iya pamilya ˘ Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo SAMTANG nagtitikadamu an katawohan, tiarabot nga Baha, kondi waray hira mamati. Inabot an panahon han pagsulod ha arka ni Noe ngan han iya pamilya, upod an mga ha- yop. Katapos, ginsadhan han Dios an purta- han hito, ngan nagtikang umuran. madagmit nga nagsarang ha tuna an sala ngan karaotan. Hi Enok, an nag-uusahan nga propeta hito nga panahon, nagpahamangno nga usa ka adlaw bubungkagon han Dios an magraot. Bisan pa hito, nagpadayon ngan nagtikaduro an karaotan. May pipira nga ang- hel nga nagrebelde kan Jehova pinaagi ha pag-abandona han ira toka ha langit, pagpa- katawo ha tuna, ngan hakugnon nga pag- asawa hin kababayin-an. Iton diri natural nga pagtampo nagbunga hin mistiso nga mga anak - mga higante nga maraugdaog nga gin- tawag nga Nepilim nga nakadugang han ka- madarahog ngan pamatay ha kalibotan. Nasu- bo gud an Dios nga makita nga gindadaot an iya mga linarang ha tuna. Nag-inuran ha sulod hin 40 ka adlaw ngan 40 ka gab-i tubtob nga naapo an bug-os nga tuna. Nagkamatay an mga magraot. Paglabay hin mga bulan, samtang nagtitikahubas an tubig, sinanglad an arka ha usa nga bukid. Han panahon nga puydi na humaw-as an mga sakay hito, usa na hira ka tuig ha arka. Nagpa- salamat hira kan Jehova pinaagi hin halad. Ginkarawat Niya ito pinaagi ha pagpasarig kan Noe ngan han iya pamilya nga diri na gud Niya pahihinaboon nga may lunop nga mag- poo han ngatanan nga kinabuhi ha tuna. Igintagana ni Jehova an balangaw sugad nga nakikita nga garantiya, usa nga pahinumdom hinin nakakaliaw nga saad. Han mamatay hi Enok, may usa nga tawo nga nagpabilin nga naiiba ha magraot nga ka- tawohan ha iya panahon. Hiya hi Noe. Hiya ngan an iya pamilya nangalimbasog pagbu- hat han husto ha atubangan han Dios. Han nagdesisyon an Dios nga bungkagon an mag- raot, karuyag niya panalipdan hi Noe ngan an mga hayop. Salit ginsugo niya hi Noe nga magtukod hin arka - usa nga daku nga sugad- kahon nga sarakyan. Pinaagi hito, matitipigan nga buhi hi Noe ngan an iya pamilya, upod an damu nga klase hin hayop ha tiarabot nga lunop ha bug-os nga kalibotan. Ginsunod ni Noe an Dios. Durante han mga dekada nga nagtutukod hi Noe hin arka, hiya liwat 'para- wali han katadongan.' (2 Pedro 2:5) Iya ginpa- hamangnoan an katawohan mahitungod han Katapos han Baha, gintagan liwat han Dios an katawohan hin bag-o nga mga sugo. Iya gintugotan hira ha pagkaon han unod han mga hayop. Kondi, iya igindiri an pagkaon han dugo. Ginsugo liwat niya an mga tulin ni Noe nga kumadto ha iba nga dapit han tuna, kondi waray sumunod an iba. An mga tawo nagpabilin nga tarampo ilarom ha panguna ni Nimrod ngan nagtikang hira pagtukod hin daku nga torre ha syudad han Babel, nga ha urhi gintawag nga Babilonya. Tumong nira nga talapason an sugo han Dios nga magpat- sarang ha tuna. Kondi ginpugngan hira han Dios pinaagi ha pagwurok han ira yinaknan ngan pagpahinabo nga magin iba-iba an ira pinulongan. Tungod kay waray na magkasina- bot, ira ginbayaan an pagtukod ngan kinadto ha iba-iba nga dapit. - Iginbasar ha Genesis kapitulo 6 tubtob 11; Judas 14, 15. ˛ Kay ano nga nagsarang ha tuna an karaotan? ˛ Ha ano nga paagi ginpamatud-an ni Noe nga matinu- manon hiya? ˛ Ano an igindiri han Dios ha mga tawo katapos han Baha? MGA NAGL AKAT UPOD HAN DIOS Kadam-an han anak nira Adan ngan Eva waray magpasakop ha pagmando ni Jehova. Kondi, may-ada iba nga nagpasakop, an siyahan hito amo an ira matinumanon nga anak nga hi Abel. Ha urhi, hira Enok ngan Noe ginsisiring nga naglakat upod han Dios, karuyag sidngon nagkinabuhi hira ha paagi nga nalilipayan han Dios. (Genesis 5:22; 6:9) Kadak-an han rekord ha Biblia nakasentro ha kalalakin-an ngan kababayin-an nga nagpili ha Dios sugad nga ira Magmarando. 2500 A.K.P. Pagtikang han Baha 2370
4 An Dios Naghimo hin Kauyonan kan Abraham Tungod han pagtoo ni Abraham, iya ginsunod hi Jehova nga Dios, ngan hi Jehova nagsaad pagbendisyon ha iya ngan pagpadamu han iya katulinan NAGLABAY an mga 350 ka tuig tikang han Baha ha panahon ni Noe. An patri- arka nga hi Abraham naukoy ha mainuswa- gon nga syudad han Ur nga tinatawag yana nga Iraq. May-ada hiya marig-on nga pagtoo. Kondi hito nga takna, sasarihan an iya pag- too. Ginsugo ni Jehova hi Abraham nga buma- ya ha iya natawhan nga nasud ngan bumal- hin ha langyaw nga dapit han Kanaan. Wa- ray mag-alang ha pagsunod hi Abraham. Iya igin-upod an iya panimalay, upod an iya asawa nga hi Sara, ngan an iya umangkon nga hi Lot, ngan katapos hin maiha nga pag- biyahe, nag-ukoy ha mga tolda ha Kanaan. Ha kauyonan nga ginhimo ni Jehova kan Ab- raham, nagsaad Hiya nga Iya hihimoon hiya nga usa nga daku nga nasud, diin an tanan nga pamilya ha tuna mabibendisyonan pina- agi ha iya, ngan an iya katulinan magtatag- iya han Kanaan. Samtang hito nga panahon, hi Lot ngan an iya pamilya nag-uukoy ha Sodoma, kondi matadong hiya ngan waray magin pariho ha imoral nga mga umurukoy didto. Salit, han nagdesisyon hi Jehova nga bungkagon ito nga syudad, nagsugo hiya hin mga anghel ha pagpahamangno kan Lot. Ginsagda han mga anghel hi Lot ngan an iya pamilya nga pu- malagiw ha Sodoma ngan diri lumingi. Kata- pos, nagpauran an Dios hin kalayo ngan asupre ha Sodoma ngan ha kahirani hito nga maraot nga syudad han Gomorra, salit na- bungkag an tanan nga naukoy didto. Naka- palagiw hi Lot ngan an iya duha nga anak nga babaye. Kondi liningi an asawa ni Lot, bangin tungod kay nanganganugon han iya mga ginbayaan. Tungod han iya diri-pagka- masinugtanon, namatay hiya. - Iginbasar ha Genesis 11:10-19:38. ˛ Kay ano nga binalhin hi Abraham ha Kanaan? ˛ Ano nga kauyonan an ginhimo ni Jehova kan Abra- ham? ˛ Kay ano nga ginbungkag ni Jehova an Sodoma ngan Gomorra? Nag-uswag hira Abraham ngan Lot ngan nagkaada damu nga kakarnerohan ngan ka- bakahan. Tungod kay diri hakog, ginpapili ni Abraham hi Lot kon ano nga lugar an iya ka- ruyag. Ginpili ni Lot an matambok nga katu- naan han Salog Jordan ngan nag-ukoy hirani ha syudad han Sodoma. Kondi, an mga nau- koy didto imoral - magpakasasala gud kan Je- hova. Ha urhi, ginpasarig utro ni Jehova hi Abra- ham nga an iya katulinan magdadamu pari- ho ha mga bitoon ha langit. Sinarig hi Abra- ham hito nga saad. Kondi, an iya hinigugma nga asawa nga hi Sara nagpabilin nga baw-as. Katapos, han 99 anyos na hiya ngan hi Sara hirani na mag-90, ginsumatan hiya han Dios nga magkakaanak hira. Natuman an ginsi- ring han Dios, ngan nag-anak hi Sara kan Isa- ak. May-ada iba nga anak hi Abraham, kondi pinaagi kan Isaak maabot an Manluluwas nga iginsaad ha Eden. AN DIOS HAN MGA KAUYONAN Ha panahon han Biblia, an kauyonan usa nga kontrata o pormal nga ginkasabotan. Pinaagi han sunod-sunod nga kauyonan, nga katugbang ha sagrado nga mga saad, hinay-hinay nga iginpahayag ni Jehova kon paonan-o matutuman an iya katuyoan may kalabotan ha Manluluwas nga iginsaad ha Eden. Iginpakita han kauyonan nga ginhimo kan Abraham nga an iginsaad nga Usa magtitikang ha iya katulinan. An mga kauyonan nga ginhimo ha urhi binulig ha pagpakilala kon hin-o ito nga Usa. Katawo ni Abraham 2018 1943 Kauyonan kan Abraham Genesis ˘ Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 7 1800 A.K.P.
˘ Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 8 1800 A.K.P. 5 Ginbendisyonan han Dios hi Abraham Ngan an Iya Pamilya Nagdamu an katulinan ni Abraham. Ginpanalipdan han Dios hi Jose ha Ehipto MAARAM hi Jehova nga usa ka adlaw an iya hinigugma hinduro nga Anak mag- aantos ngan mamamatay. An tagna ha Genesis 3:15 diri-direkta nga nag-unabi hini. Maipapa- kita ba han Dios ha katawohan kon matio- nan-o kabirilhon an kamatayon han iya Anak? An Biblia nag-uunabi hin aktuwal nga ilustras- yon mahitungod hini. Dida hito nga ilustras- yon, ginsugo han Dios hi Abraham nga ihalad an iya hinigugma nga anak nga hi Isaak, sugad han Iya ginbuhat. Marig-on gud an pagtoo ni Abraham. Hi- numdumi nga nagsaad ha iya an Dios nga an igintagna nga Manluluwas, o Binhi, magtiti- kang kan Isaak. Tungod kay nasarig hiya nga babanhawon han Dios hi Isaak kon kinahang- lan, sinugot hiya nga ihalad an iya anak. Kon- di han bubuhaton na niya ito, ginpugngan hiya hin anghel han Dios. Gindayaw han Dios hi Abraham tungod kay waray hiya mag-alang nga ihalad an pinakapresyoso ha iya, ngan gin- parig-on han Dios an Iya saad hinin matinu- manon nga patriarka. Ha urhi, nagkaada hi Isaak duha nga anak, hira Esaw ngan Jakob. Diri pariho kan Esaw, ginpabilhan ni Jakob an iya relasyon ha Dios salit ginbendisyonan hiya. Ginliwanan han Dios an ngaran ni Jakob hin Israel, ngan an iya 12 nga anak nga kalalakin-an an nanguna han mga tribo han Israel. Kondi, paonan-o ito nga pamilya nagin daku nga nasud? pagkaon! Katapos han ira emosyonal nga pag- kirita, ginpasaylo ni Jose an iya mabinasulon nga kabugtoan ngan ginhangyo hira nga dad- on an bug-os nga pamilya ha Ehipto. Gintagan hira hin matambok nga tuna diin padayon hira nga magdadamu ngan mag-uuswag. Na- santop ni Jose nga an Dios an nagpahinabo hito basi matuman an Iya mga saad. An lagas na nga hi Jakob nagpabilin ha Ehipto tubtob han iya kamatay, upod han iya nagtitikadaku nga pamilya. Antes hiya mama- tay, iya igintagna nga an iginsaad nga Binhi, o Manluluwas, magigin gamhanan nga Mag- marando nga magtitikang ha tulin han iya anak nga hi Juda. Paglabay hin katuigan, antes mamatay hi Jose, iya igintagna nga maabot an panahon nga pahihinaboon han Dios nga ma- kagawas an pamilya ni Jakob ha Ehipto. - Iginbasar ha Genesis kapitulo 20 tubtob 50; Hebreo 11:17-22. ˛ Ano an iginsugo han Dios kan Abraham, ngan ano nga mensahe an iya iginpakita ha katawohan tungod hito? ˛ Kay ano nga nahingadto hi Jose ha Ehipto, ngan ano an resulta hito? ˛ Ano an igintagna ni Jakob antes hiya mamatay? Han naawa an kadam-an nga anak ni Israel ha ira manghod nga hi Jose, nagtikang an su- nod-sunod nga hitabo. Ira iginbaligya hiya sugad nga uripon, ngan gindara ha Ehipto. Kondi, ginbendisyonan han Dios iton matinu- manon ngan waray-kahadlok nga batan-on. Bisan pa han duro nga kakurian, ha urhi ginpi- li ngan gintagan hin daku nga awtoridad hi Jose ni Paraon, an magmarando ha Ehipto. Na- papanahon ito tungod kay nagkaada kagutom nga nagin hinungdan nga sugoon ni Jakob an pipira han iya anak ngadto ha Ehipto basi pu- malit hin pagkaon - ngan hito nga panahon hi Jose na an nagdudumara han ngatanan nga Iginbaligya hi Jose sugad nga uripon 1750
6 Gintipigan ni Job an Iya Integridad Ginruhaduhaan ni Satanas an integridad ni Job kan Jehova nga Dios, kondi nagpabilin hi Job nga matinumanon MAY tawo ba nga magpapabilin nga mati- numanon ha Dios kon makaeksperyen- sya hin duro nga kakurian ngan kon baga hin waray hiya nakakarawat nga materyal nga ba- los ha pagin masinugtanon? Iginbangon ito nga pakiana - ngan ginbaton - ha istorya han kinabuhi ni Job. nagpinamati ha bug-os nga pag-uruistorya an nagyakan. Iya ginsaway hi Job tungod kay wa- ray ni Job masantop nga an pagbindikar han soberanya ni Jehova mas importante gud kay han dungog han bisan hin-o. Marig-on nga ginsaway liwat ni Elihu an palso nga kasangka- yan ni Job. Samtang an mga Israelita nakadto pa ha Ehipto, hi Job nga paryente ni Abraham nag- uukoy ha lugar nga tinatawag na yana nga Ara- bia. Hito nga panahon, nagtirok an mga ang- hel ha atubangan han Dios, ngan nakadto liwat an rebelde nga hi Satanas. Ha atubangan han mga anghel, iginpahayag ni Jehova an iya pagsarig ha iya maunungon nga surugoon nga hi Job. Ha pagkamatuod, Hiya nagsiring nga waray tawo nga may integridad pariho han kan Job. Kondi hi Satanas nagsiring nga nag- aalagad la hi Job ha Dios tungod kay ginbiben- disyonan ngan ginpapanalipdan hiya. Hi Sata- nas nagdugang nga kon kuhaon kan Job an iya gintatag-iya, panhihimarauton niya an Dios. Gintugotan han Dios hi Satanas ha pagkuha han karikohan ni Job, pagpatay han iya mga anak, ngan ha urhi, pagdaot han iya kahim- sog. Tungod kay diri maaram han bahin ni Sa- tanas hini, waray hisabti ni Job kon kay ano nga gintugotan han Dios nga maeksperyen- syahan niya ini. Bisan pa hito, waray gud hiya bumaya ha Dios. Katapos, nakiistorya hi Jehova kan Job ngan gintadong an iya panhunahuna. Pinaagi ha pag-unabi han damu nga urusahon ha mga li- narang, gintagan hiya ni Jehova hin leksyon mahitungod ha pagin minos han tawo kon itanding ha pagin gamhanan han Dios. Mapa- inubsanon nga ginkarawat ni Job ito nga pag- tadong. Tungod kay hi Jehova "puno ha pag- hinuklog, ngan pagkalooy," Iya iginbalik an kahimsog ni Job, gindoble an karikohan kay han naglabay, ngan ginbendisyonan hin na- pulo nga anak. (Jakobo 5:11) Pinaagi han pag- tipig ni Job han iya integridad bisan pa han duro nga kakurian, napamatud-an niya nga buwa an akusasyon ni Satanas nga an tawo diri magpapabilin nga matinumanon ha Dios kon makaeksperyensya ito hin kakurian. - Iginbasar ha libro nga Job. ˛ Ano an akusasyon ni Satanas kan Job? ˛ Ano an napamatud-an han pagtipig ni Job hin integri- dad kan Jehova? Tulo nga palso nga kasangkayan an nakiis- torya kan Job. Ha sunod-sunod nga kapahaya- gan han iya kasangkayan nga mababasa ha lib- ro han Job, sayop nga ginkombinse nira hi Job nga ginsisirotan hiya han Dios tungod hin ti- nago nga mga sala. Nagsiring pa ngani hira nga diri nalilipay o nasarig an Dios ha iya mga surugoon. Iginsalikway ni Job an ira sayop nga mga opinyon. Tungod han pagsarig, hiya nag- siring nga iya titipigan an iya integridad tub- tob ha kamatayon! Kondi nagsayop hi Job tungod han sobra nga kabaraka nga pamatud-an nga matadong hiya. Usa nga mas batan-on nga hi Elihu nga AN IMPORTANTE NGA MGA ISYU Pinaagi ha pag-akusar kan Job - an pinakamatadong ngan may kahadlok ha Dios nga tawo ha iya panahon - nga nag-aalagad la kan Jehova nga Dios tungod han hakugnon nga mga hinungdan, sugad hin iginpapasabot ni Satanas nga pariho liwat hito an ngatanan nga linarang. Hito nga paagi, ginkwestyon ni Satanas an integridad han tawo ha Dios. Bahin ini han kabug-osan nga isyu nga iginbangon ni Satanas ha Eden - an pagin husto ngan pagkamakatadunganon han pagkasoberano ni Jehova. Ipinapakita han libro ni Job nga an mga linarang han Dios may-ada bahin ha pagbindikar han pagkasoberano ni Jehova pinaagi ha pagtipig hin integridad ha Iya. Pagsari kan Job antes han 1613 1600 A.K.P. Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job ˘ Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 9
Genesis ˘ Eksodo ˘ Lebitiko ˘ Numeros ˘ Deuteronomio 7 Gintalwas han Dios an mga Anak ni Israel Nagpadara hi Jehova hin mga peste ha Ehipto, ngan ginpangunahan ni Moises an mga Israelita ha paggawas hito nga tuna. Iginhatag han Dios ha Israel an Balaud pinaagi kan Moises Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo HA SULOD hin mga katuigan, an mga anak ni Israel nag-ukoy, nag-uswag, ngan nag- damu ha Ehipto. Kondi, usa nga bag-o nga Para- on an nagtikang pagmando. Ini nga magma- rando diri nakilala kan Jose. Madarahog hiya nga diktador nga nahahadlok ha pagdamu han mga Israelita, salit iya hira gin-uripon ngan gin- papatay an ngatanan nira nga katatawo pa la nga anak nga kalalakin-an pinaagi ha paglumos ha Salog Nilo. Kondi ginpanalipdan han usa nga maisugon nga iroy an iya anak pinaagi ha pagbutang hito ha basket ngan pagtago hito ha may mga tambo. Hinkit-an han anak nga baba- ye ni Paraon an bata, ginngaranan hin Moises, ngan ginpadaku ha palasyo han Ehipto. Han 40 anyos na hi Moises, nagkaproblema hiya han iya gindepensahan an usa nga Israeli- ta nga uripon tikang ha Ehiptohanon nga nag- tutoka hin trabaho. Pinalagiw hiya ngadto ha hirayo nga lugar, diin nagkinabuhi sugad nga distyero. Han 80 anyos na hiya, ginpabalik hiya ni Jehova ha Ehipto basi obligaron hi Paraon nga pagawson an katawohan han Dios. Nagdumiri gud hi Paraon. Salit nagpadara an Dios hin napulo nga peste ha Ehipto. Ha kada pakikiistorya ni Moises kan Paraon basi itanyag an higayon nga malikyan an sunod nga peste, mas napapamatud-an nga matalapasnon gud hi Paraon ngan nadiri pagbuhat han igin-oobli- gar ni Moises ngan han iya Dios, hi Jehova. Ha kataposan, an ikanapulo nga peste nagresulta ha kamatayon han ngatanan nga suhag ha Ehipto - labot la han pamilya nga sinugot kan Jehova pinaagi ha pagmarka han ira purtahan gamit an dugo hin iginhalad nga nati nga kar- AN PINAKAIMPORTANTE NGA SUGO An Napulo nga Sugo nga mababasa ha Eksodo 20:1-17, bangin amo an pinakapopular han ginbabanabana nga 600 nga balaud nga iginhatag pinaagi kan Moises. Kondi, han ginpakianhan hi Jesu-Kristo kon ano nga sugo han Dios an pinakaimportante, iya ginpili ini: "Higugmaon mo an imo Ginoo nga Dios ha bug-os mo nga kasingkasing, ngan ha bug-os mo nga kalag, ngan ha bug-os mo nga hunahuna, ngan ha bug-os mo nga kusog." - Markos 12:28-30; Deuteronomio 6:5. nero. Ito nga mga balay ginlabyan han anghel han Dios nga ginsugo ha pagpatay han ngata- nan nga suhag. Katapos, inin urusahon nga pagtalwas ginsaurog han mga Israelita pinaagi hin tinuig nga selebrasyon nga gintawag nga Paskua. Tungod han kamatay han suhag ni Paraon, iya ginsugo hi Moises ngan an ngatanan nga Is- raelita nga bumaya ha Ehipto. Salit, gin-organi- sa dayon han mga Israelita an ira pagbaya. Kondi nagbag-o an hunahuna ni Paraon. Iya ginlanat hira upod an damu nga kasundalohan ngan mga karuwahe. Sugad hin waray na ma- papalagiwan an mga Israelita ha baybayon han Dagat nga Pula. Ginbahin ni Jehova an Dagat nga Pula ngan dida hiton mamara nga tuna han dagat, ha butnga han sugad-pader nga tu- big, iya ginpaagi an mga Israelita. Han nakada na an mga Ehiptohanon ha ira luyo, ginpatapo utro han Dios an tubig, salit nalunod hi Paraon ngan an iya kasundalohan. Katapos hito, samtang nagkakampo an mga Israelita ha Bukid Sinai, naghimo hi Jehova hin kauyonan ha ira. Pinaagi kan Moises, sugad nga negosyador, naghatag an Dios ha Israel hin mga balaud ha haros ngatanan nga bahin han ira kinabuhi basi magiyahan ngan mapanalip- dan hira. Tubtob nga matinumanon nga gintu- tuman han Israel an balaud ni Jehova, magigin kaupod Hiya nira ngan an ira nasud magigin bendisyon ha iba. Kondi, kadam-an han Israelita kulang hin pagtoo ha Dios. Salit, ginpahinabo ni Jehova nga magpatlaag hira ha kamingawan ha sulod hin 40 ka tuig. Katapos, ginsugo ni Moises an matadong nga hi Josue ha pagsaliwan ha iya. Ha kataposan, an Israel andam na pagsulod ha tuna nga iginsaad han Dios kan Abraham. - Iginbasar ha Eksodo; Lebitiko; Numeros; Deuteronomio; Salmo 136:10-15; Buhat 7:17-36. ˛ Ha ano nga paagi gin-gamit han Dios hi Moises ha pag- talwas han Israel? ˛ Kay ano nga ginsaurog han mga Israelita an Paskua? ˛ Ha ano nga paagi gintalwas ni Jehova an mga Israelita tikang ha pagkauripon ha Ehipto? 1600 A.K.P. Pagbaya ha Ehipto 1513
8 Sinulod ha Kanaan an mga Israelita Ginpangunahan ni Josue an Israel ha pagsakop han Kanaan. Gintagan ni Jehova hin awtoridad an mga hukom ha pagtalwas han iya katawohan tikang ha panalumpigos Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio MGA siglo pa antes sumulod an Israel ha Kanaan, iginsaad na ni Jehova ito nga nasud ha katulinan ni Abraham. Hito nga pa- nahon, hirani na pagtag-iyahon han mga Is- raelita an Tuna nga Iginsaad ha panguna ni Josue. Ginhukman han Dios an mga taga-Kanaan nga takos bungkagon. Ira ginpuno an tuna hin kalaw-ayan ngan hin duro nga pamatay. Tungod hito, an mga syudad han Kanaan nga ginsakop han mga Israelita sadang gud bung- kagon. Kondi, antes sumulod ha Kanaan, nagsugo hi Josue hin duha nga espiya ngan nag-ukoy ha syudad han Jeriko ha balay ni Rahab. Sam- tang nalungon ha iya balay, ginpanalipdan ni Rahab an mga espiya bisan kon maaram hiya nga Israelita hira. May pagtoo hiya ha Dios han mga Israelita, tungod kay hinbatian na niya an mga pagtalwas nga ginhimo ni Jeho- va ha Iya katawohan. Ginpasaad ni Rahab an mga espiya nga hiya ngan an iya pamilya diri patayon. hon, gintugotan ni Jehova nga talumpiguson an Israel han ira mga kaaway, sugad han mga Pilisteohanon. Kondi han nangaro hin bulig an mga Israelita kan Jehova, nagtoka hiya hin mga hukom - 12 ngatanan - ha pagtalwas ha ira. An peryodo han mga Hukom nga nakare- kord ha libro han Hukom nagtikang kan Otniel ngan nagtapos kan Samson, an pi- nakamakusog nga tawo nga nabuhi. An im- portante nga kamatuoran nga pauroutro nga iginpapakita han makapainteres nga asoy ha libro han Biblia nga Hukom amo ini: An pagkamasinugtanon kan Jehova nag- riresulta ha mga bendisyon, an pagtala- pas ha karaotan. - Iginbasar ha Josue; Hukom; Lebitiko 18: 24, 25. ˛ Kay ano nga gintipigan nga buhi ni Je- hova hi Rahab ngan an iya pamilya? ˛ Han mamatay hi Josue, ano an ginbu- hat han mga Israelita? ˛ Ano an importante nga kamatuoran an iginpapakita ha libro han Biblia nga Hukom? Josue ˘ Hukom ˘ Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias A I S I N E F Ha urhi, han sinulod an mga Israelita ha Kanaan ngan kinadto kontra ha Jeriko, milag- roso nga ginpahinabo ni Jehova nga marum- pag an pader han Jeriko. Sinulong an ka- sundalohan ni Josue ngan ginbungkag an syudad, kondi gintipigan nira nga buhi hi Ra- hab ngan an iya pamilya. Ha sunod-sunod nga araway nga inabot hin unom ka tuig, na- sakop ni Josue an daku nga bahin han Tuna nga Iginsaad. Katapos, ginbahin-bahin ito ha mga tribo ni Israel. A I T S I L I P N A N A Jeriko Jerusalem Han hirani na mamatay hi Josue, iya gin- patawag an mga Israelita. Ginpahinumdom niya hira han mga ginbuhat ni Jehova ha ira kaapoy-apoyan ngan ginsagda nga mag-ala- gad ha Iya. Kondi, han mamatay hi Josue ngan an katigurangan, ginbayaan han mga Is- raelita hi Jehova ngan nag-alagad hin palso nga mga dios. Ha sulod hin mga 300 ka tuig, an nasud waray magpadayon ha pagsunod han mga balaud ni Jehova. Hito nga pana- A K Pagsulod ha Kanaan An kahaluag han siyahan nga nasakop han mga Israelita 1473 Pagsulod han Israel ha Kanaan ha panguna ni Josue 11 1467 Natapos an pagsakopa han daku nga bahin han Kanaan 1200 A.K.P.
Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 9 Nangaro hin Hadi an mga Israelita An siyahan nga hadi han Israel, hi Saul, nagtalapas kan Jehova. Ginsaliwnan hiya ni David, an ginsaaran ni Jehova hin ginhadian nga magpapabilin ha waray kataposan ˘ 1 Samuel ˘ 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi ˘ 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias HAN mamatay hi Samson, hi Samuel an nagin propeta ngan hukom ha Israel. Pirme hiya ginsisidngan han mga Israelita nga karuyag nira magkaada hin hadi pariho ha iba nga nasud. Bisan kon ini nga hang- yo nakapasubo kan Jehova, iya ginsugo hi Samuel nga sundon ito. Ginpili han Dios an mapainubsanon nga hi Saul nga magin hadi. Kondi ha urhi, hiya nagin mapahi- tas-on ngan matinalapasnon. Salit, iginsalik- way hiya ni Jehova sugad nga hadi ngan ginsidngan hi Samuel nga magpili hin iba - an batan- on nga hi David. Kondi, malabay anay an mga tuig antes magin hadi hi Da- vid. "Akon tutukuron an lingkoranan nga hadianon han iya ginhadian ha waray kataposan." - 2 Samuel 7:13 Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag Posible nga han tin- edyer pa hi David, ginbisi- ta niya an iya kabugtoan nga mga sundalo ni Saul. Hito nga takna, an ngatanan nga kasundalohan may nahahad- lokan nga kaaway - hi Goliat nga usa nga hi- gante - nga padayon nga nagtatamay ha ira ngan ha ira Dios. Nasina hito hi David, salit iya ginkarawat an pangayat ni Goliat. Lab- yog la ngan pipira nga bato an dara ni David han makigkita hiya hini nga higante nga sobra noybe piye an kahitaas. Han gintamay hiya ni Goliat, binaton hiya nga mas na- sangkapan hiya tungod kay nakikig-away hiya ha ngaran ni Jehova nga Dios! Ginpa- tay ni David hi Goliat pinaagi hin usa la nga bato ngan katapos ginpugotan ito gamit an espada mismo han higante. Nahadlok an Pi- listeohanon nga kasundalohan salit nandad- lagan hira. Ha siyahan, gindayaw ni Saul an kaisog ni David ngan gintagan hi David hin katung- danan ha pagpanguna han iya kasundalo- han. Kondi tungod han mga kadaogan ni David, naawa hinduro hi Saul. Tungod hito, kinahanglan pumalagiw hi David basi pana- lipdan an iya kinabuhi, ngan magkinabuhi sugad nga puga ha sulod hin mga tuig. Bi- san pa hito, nagpabilin hiya nga maunu- ngon ha hadi nga nag-iiparatay ha iya, gin- hunahuna niya nga hi Jehova an nagpili kan Saul sugad nga hadi. Ha urhi, namatay hi Saul ha away. Waray pag-iha, nagin hadi hi David, sugad han iginsaad ni Jehova. Sugad nga hadi, hingyap gud ni David nga magtukod hin templo para kan Jehova. Kondi, hi Jehova nagsiring nga usa han iya katulinan an magtutukod hito. Ito amo an iya anak nga hi Salomon. Bisan pa hito, gin- balosan han Dios hi David pinaagi hin usa nga makalilipay nga saad: An iya la pamilya, ngan waray na gud iba, an pagtitikangan hin dinastiya hin mga hadi. Ha kataposan, dida magtitikang an Manluluwas, o Binhi, nga iginsaad ha Eden. Ito nga usa amo an Me- sias, nga nangangahulogan hin "Dinihogan nga Usa," an ginpili han Dios. Nagsaad hi Je- hova nga an Mesias an magigin Magmaran- do han gobyerno, o Ginhadian, nga magpa- pabilin ha waray kataposan. Tungod kay mapasalamaton gud hi Da- vid, nagtirok hiya hin damu hinduro nga materyales ngan presyoso nga metal para ha pagtukod han templo. Nagkomposo liwat hiya hin damu nga giniyahan nga salmo. Han tikamatay na hi David, hiya nagsiring: "An Espiritu ni Jehova naghimangraw pina- agi ha akon, ngan an iya pulong nakada han akon dila." - 2 Samuel 23:2. - Iginbasar ha 1 ngan 2 Samuel; 1 Kronikas; Isaias 9:7; Mateo 21:9; Lukas 1:32; Juan 7:42. ˛ Kay ano nga ginsaliwnan ni Jehova hi Hadi Saul kan David? ˛ Ano nga mga kalidad an iginpakita ni David bisan an- tes pa hiya magin hadi? ˛ Hin-o an iginsaad nga Binhi, o Manluluwas, nga igin- tagna nga magtitikang ha tulin ni David? 12 1200 A.K.P. Gindihogan hi Saul sugad nga hadi 1117
10 Maaramon nga Nagmando hi Salomon Gintagan ni Jehova hi Hadi Salomon hin makinaadmanon nga kasingkasing; durante han pagmando ni Salomon, nakaeksperyensya an mga Israelita hin waray-kapariho nga kamurayawan ngan kauswagan ANO daw la an magigin kahimtang han ki- nabuhi kon an bug-os nga nasud ngan an hadi hito nagsusunod kan Jehova sugad nga Soberano ngan nagtutuman han Iya mga balaud? An baton hito iginhulagway han 40 ka tuig nga pagmando ni Hadi Salo- mon. Antes mamatay hi David, iya ginpili an iya anak nga hi Salomon nga sumaliwan ha iya. Ha usa nga inop, ginpahangyo han Dios hi Salomon han iya karuyag. Naghangyo hiya hin kinaadman ngan kahibaro basi makata- dunganon ngan maaramon nga makaghu- kom. Nalipay hito hi Jehova ngan gintagan hiya hin kaaram ngan pagsabot. Ginsaaran liwat hiya ni Jehova hin karikohan, kadung- ganan, ngan hilawig nga kinabuhi kon mag- pabilin hiya nga masinugtanon. Nagin kilala hi Salomon tungod han iya maaramon nga paghukom. Ha usa nga higa- yon, duha nga iroy an nag-aagaw hin mina- sus-an, an tagsa nag-aangkon nga iroy hito. Nagdesisyon hi Salomon nga tungaon ito ngan tagan hin tag-usa nga bahin an duha nga iroy. Inuyon an usa, kondi an tinuod nga iroy nakimalooy dayon nga ihatag na la an bata ha usa nga babaye. Hito nga takna, ma- tin-aw nga nasantop ni Salomon nga an mapinairon nga babaye amo an iroy ngan iginhatag an bata ha iya. Waray pag-iha, hin- baroan ha bug-os nga Israel an mahitungod hini nga hudisyal nga desisyon, ngan nasan- top han mga tawo nga an kinaadman ni Sa- lomon tikang ha Dios. Usa han pinakadaku nga nahimo ni Salo- mon amo an pagtukod han templo ni Jehova - makatarag-ob nga istraktura ha Jerusalem nga magigin sentro han pagsingba ha Israel. Durante han inagurasyon hito, nag-ampo hi Salomon: "Kitaa, an langit ngan an langit han kalangitan diri makakapaigo ha imo; pagkadaku han kakulangan hini nga balay nga akon gintukod!" - 1 Hadi 8:27. An kadungganan ni Salomon hinbaroan ha iba nga nasud, bisan tubtob ha Sheba, ha Arabia. Tungod hito, nagbiyahe an rayna han Sheba basi makita an himaya ngan kariko- han ni Salomon ngan basi hibaroan an kahi- larom han iya kinaadman. Gindayaw gud han rayna an kinaadman ni Salomon ngan an kauswagan han Israel, tungod hito iya gindayaw hi Jehova ha pagpili hin sugad ka- maaramon nga hadi. Oo, pinaagi han ben- disyon ni Jehova, an pagmando ni Salomon amo an pinakamainuswagon ngan pinaka- mamurayawon ha kasaysayan han kadaan nga Israel. Makasurubo, napakyas hi Salomon nga magpadayon ha pagbuhat uyon ha kinaad- man ni Jehova. Iya gintalapas an sugo han Dios ngan nangasawa hin ginatos nga kaba- bayin-an, upod na an damu nga nagsisingba hin iba nga dios. Hinay-hinay nga iginpahi- rayo han iya mga asawa an iya kasingkasing kan Jehova, ngan nagsingba hiya hin mga dios-dios. Ginsidngan hiya ni Jehova nga may bahin han ginhadian nga kukuha- on ha iya. Usa la nga bahin an mabibilin ha iya pamil- ya, tungod ito han iginsaad han Dios ha iya amay nga hi David. Bisan kon waray magpabilin nga matinuma- non hi Salomon kan Jeho- va, gintuman ni Jehova an iya saad kan David may ka- labotan ha Ginhadian. - Iginbasar ha 1 Hadi kapitulo 1 tubtob 11; 2 Kronikas kapitulo 1 tubtob 9; Deuteronomio 17:17. ˛ Ano an baton ni Jehova han hangyo ni Salomon? ˛ Paonan-o ipinakita ni Salomon an iya kinaadman? ˛ Ha ano nga paagi binaya hi Salo- mon kan Jehova ngan ano an nagin resulta? 1070 Nagsaad an Dios hin Ginhadian kan David mga 1020 Natapos an Kanta ni Salomon Nagin hadi hi Salomon 1037 1027 Natapos an pagtukod han templo ha Jerusalem 1000 A.K.P. Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi ˘ 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas ˘ Esra Nehemia Ester Job Salmos Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias
Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job ˘ Salmo Proberbios Eklesiastes ˘ Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 14 1000 A.K.P. 11 Giniyahan nga mga Kanta nga Nagliliaw Ngan Nagtututdo Hi David ngan an iba pa nagkomposo hin mga kanta para ha pagsingba. Gintipigan ha libro han mga Salmo an mga liriko han 150 hito AN PINAKAHILABA nga libro ha Biblia usa nga koleksyon han sagrado nga mga kan- ta, ngan ginhimo ito ha sulod hin mga 1,000 ka tuig. An libro han Salmo nagsusulod han pipira han pinakahilarom ngan makapaban- tad hinduro nga kapahayagan han pagtoo nga naisurat. Naghuhulagway ito han iba-iba nga pagbati han tawo sugad han kalipay, pagda- yaw, pagpasalamat, kasubo, kabido, ngan pag- basol. Ipinapakita hito nga an mga salmista may-ada pagsarig ngan duok nga relasyon ha Dios. Tagda an pipira nga tema hini nga mga kanta. Hi Jehova an may katungod ha pagin Soberano, takos han pagsingba ngan pag- dayaw. "Ikaw la, nga an ngaran hi Jehova, amo an Gihitaasi ha bawbaw han tuna," si- ring han Salmo 83:18. May pipira nga salmo nga nagdadayaw kan Jehova tungod han iya mga linarang sugad han mga bitoon ha langit, urusahon nga kinabuhi ha tuna, ngan pagka- urusahon han lawas han tawo. (Salmo 8, 19, 139, 148) Gindadayaw han iba nga salmo hi Jehova sugad nga Dios nga nagios ha paglu- was ngan pagpanalipod han mga maunungon ha iya. (Salmo 18, 97, 138) Dugang pa, ginda- dayaw liwat hiya han pipira nga salmo sugad AN KANTA HAN MGA KANTA Ha Kanta ni Salomon, iginpapakita han hadi nga bisan an damu hinduro nga bahandi diri garantiya nga makukuha niya pirme an iya karuyag. Iya iginsurat an iya pangalimbasog nga maruyagan han mahusay nga batan-on nga birhen nga nahigugma na ha usa nga magbarantay hin karnero. Iginpapakita hini nga kanta nga giniyahan han Dios nga bisan an nagkakaruyagay gud mahimo makalikay ha pagbuhat hin malaw-ay. Iginpakita han batan-on nga mag-uyab an daku nga pagpugong, kaputli, ngan pagkamaunungon. nga an Dios han hustisya, nga nagdadara hin pagliaw ha mga gintalumpigos ngan nagsisi- rot ha mga magraot. - Salmo 11, 68, 146. Hi Jehova nabulig ngan nagliliaw ha mga nahigugma ha iya. Posible nga an pi- nakapopular nga salmo amo an kapitulo 23, diin iginhuhulagway ni David hi Jehova su- gad nga mahigugmaon nga Magbarantay hin karnero nga naggigiya, nagpapanalipod, ngan nag-aataman han iya panon. An Salmo 65:2 nagpapahinumdom ha mga nagsisingba kan Jehova nga hiya an 'Parapamati han pag- ampo.' Damu han seryoso nga nakasala an naliaw gud ha Salmo 39 ngan 51, diin tangkod nga ginhulagway ni David an iya pagbasol ha seryoso nga mga sala ngan an iya pagtoo ha pagpasaylo ni Jehova. An Salmo 55:22 nag- aaghat ha aton nga tumapod kan Jehova ngan isarig ha Iya an tanan naton nga problema. Babag-ohon ni Jehova an kahimtang ha kalibotan pinaagi han Ginhadian han Mesias. Damu han teksto ha Salmo an matin- aw nga nagtutudlok ha Mesias, an igintagna nga Hadi. An Salmo 2 nagtatagna nga bu- bungkagon hini nga Magmarando an magra- ot nga nasud nga nakontra ha iya. An Salmo 72 nagpapakita nga tatapuson hini nga Hadi an kagutom, kawaray hustisya, ngan pana- lumpigos. Sumala ha Salmo 46:9, wawad-on han Dios an girra ngan bubungkagon pa nga- ni an ngatanan nga hinganiban pinaagi han Ginhadian han Mesias. Ha Salmo 37 mababa- sa naton nga an magraot wawad-on, samtang an magtadong magkikinabuhi ha tuna ha wa- ray kataposan, ngan magpapahimulos han kamurayawan ngan pagkaurosa ha bug-os nga kalibotan. - Iginbasar ha libro han Salmo. ˛ Paonan-o nasuporta an Salmo ha katungod ni Jehova ha pagmando? ˛ Diin mababasa ha Salmo nga an Dios nabulig ngan nagliliaw ha mga nahigugma ha iya? ˛ Sumala ha libro han Salmo, paonan-o babag-ohon ni Jehova an kahimtang ha kalibotan? 997 Nabahin an Israel ha duha nga ginhadian
12 Diosnon nga Kinaadman Para ha Kinabuhi An libro han Proberbios, nga naggigiya ha adlaw-adlaw nga pagkinabuhi, usa nga koleksyon han giniyahan nga sagdon nga kadam-an iginsurat ni Salomon MAARAMON ba hi Jehova nga Magmaran- do? Usa nga sigurado nga paagi ha pag- baton hito nga pakiana amo an pag-usisa han sagdon nga iya iginhahatag. Epektibo ba ito? An pag-aplikar ba hito nagriresulta hin mas ma- opay ngan mas may katuyoan nga kinabuhi? An maaramon nga hi Hadi Salomon nagsurat hin ginatos nga sambingay. Naghihisgot ini ha haros ngatanan nga bahin han kinabuhi. Tagda an pipira hini. Pagsarig ha Dios. An pagsarig importante gud ha pagkaada maopay nga relasyon kan Je- hova. Hi Salomon nagsurat: "Sarig kan Jehova ha bug-os mo nga kasingkasing, ngan ayaw san- dig dida ha imo kalugaringon nga pagsabot: Ha ngatanan mo nga dalan kilalaha hiya, ngan hiya magtututdo han imo mga agianan." (Pro- berbios 3:5, 6) An pagsarig ha Dios pinaagi ha pamiling han iya giya ngan pagsunod ha iya, nagriresulta hin mas may katuyoan nga kina- buhi. An sugad nga pagkinabuhi nabulig ha usa nga mapalipay hi Jehova ngan naghahatag ha Iya hin baton ha mga isyu nga iginbangon han Iya kaaway, hi Satanas. - Proberbios 27:11. hin presyoso nga mga sagdon ha paglikay ha paghubog, pagkaada maopay nga disposisyon ngan pag-ato ha negatibo nga panhunahuna, ngan pagin maduruto. (Proberbios 6:6; 14:30; 20:1) Nagpapahamangno ito nga an pagsarig ha panhunahuna han tawo nga diri uyon ha sagdon han Dios nagriresulta ha kadaot. (Pro- berbios 14:12) Ginsasagda kita hito nga pana- lipdan an aton pagkatawo, an kasingkasing, kontra ha nakakadaot nga impluwensya, nag- papahinumdom ha aton nga 'tikang [ha ka- singkasing] an burabod han kinabuhi.' - Pro- berbios 4:23. Minilyon nga tawo ha kalibotan an nakaeks- peryensya nga an pagsunod ha sugad nga mga sagdon nagriresulta hin mas maopay nga kina- buhi. Tungod hito, may-ada hira damu nga hi- nungdan nga karawaton hi Jehova sugad nga ira Magmarando. - Iginbasar ha libro han Proberbios. ˛ Ano an aton mahibabaroan ha pag-aram ha libro han Proberbios? ˛ Ano nga mga giya mahitungod ha pagsarig ha Dios, ha maaramon nga pakig-upod ha iba, ngan ha pag-ataman ha kalugaringon an mababasa ha Proberbios? Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios ˘ Eklesiastes ˘ Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Maaramon nga pakig-upod ha iba. An sagdon han Dios para ha mga bana, asawa, ngan anak napapanahon gud yana kay ha ka- kan-o pa man. Ha mga bana hiya nasiring: 'Pag- lipay ha asawa han imo pagkabatan-on,' karu- yag sidngon, sadang magin maunungon an bana ha iya asawa. (Proberbios 5:18-20) Ha Pro- berbios, mababasa han inasaw-an nga kababa- yin-an an paghulagway han maopay nga asawa nga naruruyagan han iya bana ngan mga anak. (Proberbios, kapitulo 31) Ngan mababasa han mga anak an instruksyon ha pagsugot ha ira mga kag-anak. (Proberbios 6:20) Ipinapakita li- wat hini nga libro nga importante an kasangka- yan, tungod kay an pag-inusahan nagriresulta ha sobra nga pagtagad ha kalugaringon. (Pro- berbios 18:1) Kondi, an mga sangkay mahimo makaimpluwensya ha aton ha maopay o mara- ot, salit kinahanglan maaramon nga pilion hira. - Proberbios 13:20; 17:17. EKLESIASTES Diin mabibilngan an katagbaw ngan katuyoan ha kinabuhi? Hi Salomon aada ha naiiba nga kahimtang nga makakabiling han baton hito. Tungod han iya daku gud nga karikohan, kinaadman, ngan awtoridad, nahimo niya pag-adman kon makakaghatag ba ini hin tinuod nga katagbaw. Naeksperyensyahan niya an kalipay ha pagin riko hinduro, pag-asawa hin damu nga maghusay nga kababayin-an, ngan pagpahimulos han gimaopayi nga kaliawan. Nagtukod hiya hin dagku nga istraktura ngan nag-aram han mga sinurat han mga edukado. Ano an iya nasantop? "An ngatanan parayaw." Salit, ini an iya konklusyon: "Amo ini an kataposan han bagay; an ngatanan hinbatian na: Kahadluki an Dios, ngan bantayi an iya mga sugo; kay amo ini an bug-os nga turumanon han tawo." - Eklesiastes 12:8, 13. Maaramon nga pag-ataman ha kaluga- ringon. An libro han Proberbios nagsusulod Natapos an mga Proberbios mga 717 700 A.K.P.
Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 13 Mag-opay Ngan Magraot nga mga Hadi Nabahin an Israel. Paglabay han panahon, damu nga hadi an nagmando ha mga Israelita, ngan diri matinumanon an kadam-an ha ira. An Jerusalem ginbungkag han mga taga-Babilonya ˘ 1 Hadi ˘ 2 Hadi 1 Kronikas ˘ 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia ˘ Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias SUGAD han igintagna ni Jehova, nabahin an Israel han binaya hi Salomon ha putli nga pagsingba. An iya anak nga sumaliwan ha iya, hi Rehoboam, madarahog. Tungod hito, nagrebelde an napulo nga tribo han Israel ngan nag-establisar han norte nga ginhadian han Israel. Duha nga tribo an nagpabilin nga maunungon ha hadi ha tulin ni David ha Je- rusalem, salit naestablisar an sur nga ginhadi- an han Juda. Masamok an kasaysayan hiton duha nga ginhadian, kadak-an tungod kay an mga hadi hito waray pagtoo ngan matalapasnon. Nagin mas maraot pa ngani an Israel kay ha Juda, tu- ngod kay tikang pa ha tinikangan, igin-aghat han mga hadi hito an palso nga pagsingba. Bisan pa han mga milagro nga ginbuhat han mga propeta sugad kanda Elias ngan Eliseo - nga pariho nagbanhaw hin patay - an mga Israelita pauroutro nga nagbuhat hin maraot. Ha urhi, gintugotan han Dios nga bungkagon han Asirya an norte nga ginhadian. An Juda nagpabilin hin sobra usa ka siglo kay ha Israel, kondi ginsirotan liwat ito han Dios. Pipira la nga hadi han Juda an namati ha pahamangno han mga propeta han Dios ngan nangalimbasog pagpabalik han nasud kan Jehova. Pananglitan, ginpoo ni Hadi Jo- sia an palso nga pagsingba ngan gin-ayad utro an templo han Dios. Han nabilngan an kopya han Balaud han Dios nga iginhatag pinaagi kan Moises, napagios gud hi Josia salit mas ginpakusog niya an iya reporma ha pagbag-o. Kondi, makasurubo nga waray sunda han mga sumaliwan kan Josia an iya maopay nga ginhimo. Salit, gintugotan ni Jehova nga sa- kupon han Babilonya an Juda pinaagi ha pag- bungkag han Jerusalem ngan han templo hito. An mga nakatalwas gindistyero ha Babi- lonya. Nagtagna an Dios nga ito nga pagka- distyero maabot hin 70 ka tuig. Nagin binaya- an an Juda hito nga panahon - tubtob nga sugad han iginsaad, an mga Judio gintugotan pagbalik ha ira lugar. JONAS Ha panahon nga nabahin an ginhadian, ginsugo han Dios hi Jonas nga isangyaw an nagpapahamangno nga mensahe ha madarahog nga mga tawo ha hirayo nga syudad han Ninibe. Kondi, imbes nga sumugot, sinakay lugod hiya hin barko tipakadto ha iba nga direksyon. Nagresulta ito hin usa nga milagro - ginpahinabo han Dios nga lamuyon hi Jonas hin daku nga isda. Ha sulod han tiyan hito, nag-ampo hiya kan Jehova, tungod hito iginsuka hiya han isda ha mamara nga tuna. Katapos hito, gintuman ni Jonas an iya toka. Katapos itutdo han Dios kan Jonas an leksyon ha pagkamasinugtanon, binangon an ikaduha nga problema: Nagsangyaw hi Jonas ha mga taga-Ninibe, kondi nasubo hinduro han nalooy ngan pinaid an Dios ngan waray na idayon an pagsirot ha mga taga-Ninibe tungod kay nagbasol hira. Basaha inin makaruruyag nga libro basi hibaroan kon ano an ikaduha nga milagro nga ginamit han Dios ha pagtutdo kan Jonas nga magin mas mapinairon. Kondi, waray na hadi ha tulin ni David an magmamando tubtob nga magmando an iginsaad nga Manluluwas, an igintagna nga Mesias. Ginpamatud-an han kadam-an han mga hadi ha Jerusalem nga an diri-hingpit nga tawo diri kwalipikado magmando. An Mesias gud la an kwalipikado. Tungod hito, hi Jehova nagsiring ha ultimo nga hadi ha tu- lin ni David: "Kuhaa an korona; . . . Ini liwat mawawaray na, ngada nga hiya umabot kan kanay katadongan amo ini; ngan akon ihaha- tag ini ha iya." - Esekiel 21:26, 27. - Iginbasar ha 1 ngan 2 Hadi; 2 Kronikas kapitulo 10 tub- tob 36; Jeremias 25:8-11. ˛ Kay ano nga nabahin an Israel, ngan ano an nahitabo ha duha nga ginhadian? ˛ Ano an nahitabo ha mga hadi ha tulin ni David, ngan kay ano? ˛ Ano nga leksyon mahitungod kan Jehova an aton ma- hibabaroan ha istorya mahitungod kan Jonas? (Kitaa an kahon.) 700 A.K.P. Nabungkag an Jerusalem; tinikangan han kadistyero ha Babilonya 607
14 An Dios Nagyakan Pinaagi han Iya mga Propeta An mga propeta igintoka ni Jehova ha pagpahayag hin mga mensahe may kalabotan ha paghukom, putli nga pagsingba, ngan paglaom ha pagmando han Mesias DURANTE han panahon han mga hadi han Israel ngan Juda, may-ada espesyal nga grupo hin kalalakin-an nga nagpahayag han mensahe han Dios - an mga propeta. Mga kalalakin-an hira nga may daku hinduro nga pagtoo ngan kaisog ha pagpasamwak han kapahayagan han Dios. Tagda an upat nga im- portante nga tema nga ira iginpahayag. 1. An kabungkagan han Jerusalem. Ma- iha na nga an mga propeta han Dios, labi na hira Isaias ngan Jeremias, nagpahamangno nga an Jerusalem bubungkagon ngan magi- gin binayaan. Ha matin-aw nga mga pulong, ira iginpahayag kon kay ano nga nasisina an Dios hito nga syudad. An pag-angkon han Je- rusalem nga nagrirepresentar ito kan Jehova napamatud-an nga buwa tungod han mga buhat han palso nga pagsingba, panlimbong, ngan kamadarahog. - 2 Hadi 21:10-15; Isaias 3:1-8, 16-26; Jeremias 2:1-3:13. 2. An pagpahiuli han putli nga pag- singba. Katapos han 70 ka tuig nga pagkadis- tyero, an katawohan han Dios makakagawas na ha Babilonya. Mahimo na hira makabalik ha ira binayaan nga tuna ngan magtukod utro han templo ni Jehova ha Jerusalem. (Jeremias 46:27; Amos 9:13-15) Mga 200 ka tuig antes pa, igintagna na ni Isaias an ngaran han mag- sasakop - hi Ciro - nga magpipirde han Babi- lonya ngan magtutugot ha katawohan han Dios ha pagpahiuli han putli nga pagsingba. Gindetalye pa ngani ni Isaias an naiiba nga es- tratihiya ni Ciro ha pakig-away. - Isaias 44:24- 45:3. 3. An pag-abot han Mesias ngan an ma- hitatabo ha iya. An Mesias matatawo ha bungto han Betlehem. (Mika 5:2) Hiya magi- gin ubos la, maabot ha Jerusalem nga sakay hin asno. (Sakarias 9:9) Bisan kon malumo ngan buotan, damu an magsasalikway ngan diri maruruyag ha iya. (Isaias 42:1-3; 53:1, 3) Makakaeksperyensya hiya hin masakit nga kamatayon. Ini na ba an iya magigin katapo- san? Diri, tungod kay an iya halad nga kama- tayon amo an magpapahinabo han kapasay- loan han mga sala han damu. (Isaias 53:4, 5, 9-12) Ngan an iya la pagkabanhaw an ma- himo magpahinabo hito. 4. An pagmando han Mesias ha bug-os nga tuna. An diri hingpit nga mga tawo diri gud nakakagmando ha ira kalugaringon ha mamurayawon nga paagi, kondi an Hadi nga Mesias tatawagon nga Prinsipe han Kamu- rayawan. (Isaias 9:6, 7; Jeremias 10:23) Ha iya pagmando, an tanan nga tawo magigin mu- rayaw ha usa kag usa, bisan an ngatanan nga hayop. (Isaias 11:3-7) Mawawara na an mga sakit. (Isaias 33:24) Ngan bisan an kama- tayon mawawara na ha kadayonan. (Isaias 25:8) Durante han pagmando han Mesias, an mga patay babanhawon basi mabuhi ha tuna. - Daniel 12:13. - Iginbasar ha mga libro han Isaias, Jeremias, Daniel, Amos, Mika, ngan Sakarias. ˛ Ano nga mga mensahe an iginpa- hayag han mga propeta han Dios? ˛ Paonan-o igintagna han mga pro- peta an kabungkagan han Jerusalem ngan an pagpahiuli hito? ˛ Ano an ginsiring han mga prope- ta ni Jehova mahitungod han Mesias ngan han mahitatabo ha iya? ˛ Paonan-o iginhulagway han mga propeta an pagmando han Mesias ha tuna? 539 Nasakop an Babilonya han parapanakop nga hi Ciro 537 Pagbalik ha Jerusalem han nadistyero nga mga Judio Natukod utro an pader han Jerusalem; nagtikang an 69 ka semana han mga tuig Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias ˘ Jeremias ˘ Pagtangis ˘ Esekiel ˘ Daniel ˘ Hosea ˘ Joel ˘ Amos ˘ Obadia ˘ Jonas ˘ Mika ˘ Nahum ˘ Habakuk ˘ Sepania ˘ Hagay ˘ Sakarias ˘ Malakias ˘ Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 17 455 A.K.P.
Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas ˘ Esra ˘ Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel ˘ Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 18 455 A.K.P. 15 Nakakarawat hin mga Bisyon an Nakadistyero nga Propeta Igintagna ni Daniel an Ginhadian han Dios ngan an pag-abot han Mesias. Nabungkag an Babilonya HI Daniel, usa nga batan-on nga marig- on an integridad, gindistyero ha Babi- lonya antes bungkagon an Jerusalem. Hiya ngan an pipira nga Judio - distyero tikang ha nasakop nga ginhadian han Juda - gintagan hin kagawasan han nagdakop ha ira. Duran- te han iya maiha nga pag-ukoy ha Babilonya, ginbendisyonan gud hiya han Dios, nakatal- was pa ngani ha kamatayon ha lungib han leon ngan nakakarawat hin mga bisyon, salit nahibaro han tidaraon. An pinakaimportan- te han tagna ni Daniel nakasentro ha Mesias ngan ha Iya pagmando. Hinbaroan ni Daniel kon san-o maabot an Mesias. Ginsumatan hi Daniel kon san-o maabot an Mesias nga Magmarando - 69 ka semana han mga tuig katapos isugo an pag- pahiuli ngan pagtukod utro han pader han Jerusalem. An usa ka semana may-ada pito ka adlaw; an usa ka semana han mga tuig may-ada pito ka tuig. Iginpasa ito nga sugo han 455 A.K.P, maiha na tikang han mama- tay hi Daniel. Tikang hito nga tuig, an 69 ka "semana" nagpadayon hin 483 ka tuig, ngan nagtapos han 29 K.P. Ha masunod nga ba- hin hini nga publikasyon, hibabaroan naton kon ano an nahitabo hito nga tuig. Igintag- na liwat ni Daniel nga "uutdon," o papata- yon, an Mesias sugad nga bayad han sala. - Daniel 9:24-26. An Mesias magigin Hadi ha langit. Ha naiiba nga bisyon han langit, hinkit-an ni Daniel an Mesias, nga gintawag nga "pariho han anak han tawo," nga dinaop ha trono ni Jehova. Katapos, iginhatag ni Jehova ha iya an 'kagamhanan ngan himaya ngan ginha- dian.' Ito nga Ginhadian magpapabilin ha kadayonan. Dugang pa, hinbaroan ni Daniel an usa pa nga makalilipay nga detalye mahi- tungod han Ginhadian han Mesias - may ig- kakaupod an Hadi ha pagmando, usa nga grupo nga gintatawag nga "[an] baraan han Gihihitaasi." - Daniel 7:13, 14, 27. Bubungkagon han Ginhadian an mga gobyerno hini nga kalibotan. Gintagan han Dios hi Daniel hin abilidad ha pag- interpretar hin inop nga nakagupong kan Nabukodonosor, an hadi han Babilonya. Hinkit-an han hadi an daku hinduro nga imahen nga bulawan an ulo, salapi an dug- han ngan mga butkon, tumbaga an tiyan ngan mga paa, puthaw an mga bitiis, ngan puthaw ngan lapok an mga tiil. Katapos, may bato tikang ha bukid nga nakaigo han diri marig-on nga tiil hito ngan nadugmok ito. Iginsaysay ni Daniel nga an mga bahin han imahen nagrirepresentar han pagkasu- nod-sunod han magmamando ha kalibotan ha sulod hin maiha nga panahon, nga an siyahan hito amo an Babilonya sugad nga an ulo nga bulawan. Igintagna liwat niya nga ha panahon han ultimo nga magmarando hinin maraot nga kalibotan, magios an Gin- hadian han Dios. Dudugmukon hito an ta- nan nga gobyerno han kalibotan. Katapos, magmamando ito ha kadayonan. - Daniel, kapitulo 2. Lagas na hi Daniel han hikit-an an ka- bungkagan han Babilonya. Ginpirde ni Hadi Ciro an syudad sugad la han igintagna han mga propeta. Waray pag-iha, nagkaada kaga- wasan an mga Judio tikang ha pagkadistyero - eksakto nga panahon uyon ha tagna, kata- pos ito han igintagna nga 70 ka tuig nga pag- kabinayaan han ira natawhan nga tuna. Ha giya han magtinumanon nga gobernador, saserdote, ngan propeta, natapos han mga Judio an pagtukod utro han Jerusalem ngan pag-ayad han templo ni Jehova. Kondi, ano an mahitatabo katapos han 483 ka tuig? - Iginbasar ha libro han Daniel. ˛ Ano an hinbaroan ni Daniel mahitungod han Mesias ngan han Ginhadian han Dios? ˛ Ano an hihimoon han Ginhadian han Dios ha mga gobyerno hini nga kalibotan? Katapos han 443 A.K.P. Natapos ni Malakias an iya libro han mga tagna Nagtikang an 69 ka semana han mga tuig
16 Inabot an Mesias Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Iginpakilala ni Jehova hi Jesus nga taga-Nasaret sugad nga an maiha na nga iginsaad nga Mesias BUBULIGAN ba ni Jehova an mga tawo propeta Isaias nga may mag-aandam han da- lan para ha importante nga buruhaton han Mesias. (Isaias 40:3) Ito amo hi Juan nga Pa- rabaptis. Han hinkit-an niya hi Jesus, hiya nagsiring: "Kitaa, an Karnero han Dios nga nagkukuha han mga sala han kalibotan." Hito nga takna, an pipira nga disipulo ni Juan sinunod dayon kan Jesus. Usa ha ira an nagsiring: "Amon hin-agian an Mesias." - Juan 1:29, 36, 41. nga makilala an iginsaad nga Mesias? Oo. Tagda an Iya ginbuhat. Mga upat ka sig- lo an naglabay tikang matapos an Hebreo nga Kasuratan, ha syudad han Nasaret, ha norte han Galilea, usa nga batan-on nga da- raga nga hi Maria an diri ginlalaoman nga ginbisita hin anghel nga hi Gabriel. An ang- hel nagsiring ha iya nga gagamiton han Dios an Iya aktibo nga pwersa, o baraan nga espi- ritu, basi manamkon ngan mag-anak hiya hin lalaki, bisan kon birhen hiya. Ini nga bata amo an maiha na nga iginsaad nga Hadi, an magmamando ha waray kataposan! Ngan, hiya an magigin Anak han Dios mis- mo, nga an kinabuhi ibabalhin han Dios ti- kang ha langit ngadto ha tagoangkan ni Ma- ria. Dugang pa nga napamatud-an nga hi Je- sus an Mesias han nagyakan mismo hi Jeho- va tikang ha langit han bawtismohan hiya ni Juan. Pinaagi han baraan nga espiritu, Iya gindihogan hi Jesus sugad nga an Mesias ngan siniring: "Ini amo an akon hinigugma nga Anak, nga akon nalilipayan." (Mateo 3: 16, 17) Inabot na an Mesias nga maiha na nga iginsaad! Mapainubsanon nga ginkarawat ni Maria iton importante nga toka. Ginpakaslan hiya ni Jose, an iya uyab nga panday, katapos isu- mat hin anghel han Dios an tinuod nga hi- nungdan han iya pagburod. Kondi, nahitabo ba an tagna nga an Mesias matatawo ha Bet- lehem? (Mika 5:2) Iton gutiay nga bungto mga 140 kilometro an kahirayo tikang ha Na- saret. Kakan-o ito nahitabo? Han tuig 29 K.P., ha panahon nga natapos gud an 483 ka tuig nga igintagna ni Daniel. Oo, bahin ito han diri maninigaran nga ebidensya nga hi Jesus an Mesias, o Kristo. Kondi, ano an mensahe nga iya ipapasamwak dinhi ha tuna? - Iginbasar ha Mateo kapitulo 1 tubtob 3; Markos kapitu- lo 1; Lukas kapitulo 2; Juan kapitulo 1. ˛ Paonan-o gin-gamit ni Jehova an mga anghel ha pag- pakilala kan Jesus sugad nga Mesias? ˛ Paonan-o gin-gamit han Dios hi Juan nga Parabaptis ha pagpakilala nga hi Jesus an Mesias? ˛ Paonan-o iginpakilala ni Jehova mismo an iya Anak su- gad nga Mesias? Mateo ˘ Markos ˘ Lukas ˘ Juan ˘ Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika Hito nga panahon, usa nga Romano nga magmarando an nagsugo hin pagsensus, sa- lit sadang hira magparehistro ha ira bungto nga natawhan. Hira Jose ngan Maria pari- ho taga-Betlehem, tungod hito kinahanglan hira kumadto. (Lukas 2:3) Salit didto, nag- anak hi Maria ha kwadra ngan ha balalong iginbutang an minasus-an. Katapos, ginsugo han Dios an damu hinduro nga anghel ha pagsumat hin grupo han magbarantay hin karnero ha usa nga bakilid nga an katatawo pa la nga bata amo an iginsaad nga Mesias, o Kristo. HA ANO NGA PAAGI HI JESUS NAGIN ANAK HAN DIOS? Hi Jehova an Amay ni Jesus - kondi diri pariho ha paagi han pagin amay han tawo. Waray igpanamkon hi Jesus hin babaye - ginlarang hiya han Dios. Ha pagkamatuod, hiya an siyahan nga persona nga ginlarang ni Jehova. (Kolosas 1:15-17) Tungod kay hi Jehova an naghatag hin kinabuhi kan Jesus pinaagi ha paglarang ha iya, matatawag hi Jehova nga Amay ni Jesus. Katapos larangon inin espiritu nga Anak, gin-gamit hiya ni Jehova sugad nga "labaw nga magburuhat" ha paglarang han ngatanan nga butang upod na han uniberso. - Proberbios 8:30. Ha urhi, ginpamatud-an liwat han iba nga hi Jesus an iginsaad nga Mesias. Igintagna ni Katawo ni Jesus mga 2 A.K.P. 1 A.K.P. 1 K.P. hinumdumi: Waray sero nga tuig 29 K.P. Nabawtismohan hi Jesus
17 Nagtutdo hi Jesus Mahitungod ha Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Ginhadian han Dios Damu an igintutdo ni Jesus ha iya mga disipulo, kondi an Ginhadian han Dios an iya nangunguna nga tema ANO an toka ni Jesus ha tuna? Hiya mis- 3. An Ginhadian han Dios diri magigin bahin hini nga kalibotan. Ha panahon ni Jesus masamok an kahimtang ha politika. Kontrolado han iba nga nasud an iya nataw- han nga lugar. Bisan pa hito, han nanga- limbasog an mga tawo nga magkaada hiya katungdanan ha politika, nagdumiri hiya. (Juan 6:14, 15) Iya ginsidngan an usa nga po- litiko: "An akon ginhadian diri kanan hini nga kalibotan." (Juan 18:36) Ha iya mga su- murunod, hiya nagsiring: "Diri kamo kanan kalibotan." (Juan 15:19) Diri niya tutugotan hira nga gumamit hin kampilan, bisan ha pagdepensa ha iya. - Mateo 26:51, 52. mo nagsiring: "Kinahanglan gud, nga akon igwali an maopay nga sumat han gin- hadian han Dios . . . kay tungod hini ako ginsugo." (Lukas 4:43) Tagda an upat nga butang nga igintutdo ni Jesus mahitungod hito nga Ginhadian, an nangunguna nga tema han iya ministeryo. "Hiya nangadto ha tagsa-tagsa nga . . . baryo, ngan nanwawali, ngan nanunumat han mag-opay nga mga sumat han ginhadian han Dios." - Lukas 8:1 1. Igintoka hi Jesus nga magin Hadi. Direkta nga nagsiring hi Jesus nga hi- ya an iginsaad nga Mesias. (Juan 4:25, 26) Ginpama- tud-an liwat niya nga hiya an Hadi nga nakita ni prope- ta Daniel ha bisyon. Iya gin- sidngan an iya mga apostol nga usa ka adlaw malingkod hiya ha "ling- kuranan nga hadianon" ngan hira liwat ma- lingkod ha trono. (Mateo 19:28) Ini nga gru- po han magmarando iya gintawag sugad nga iya 'gutiay nga panon,' ngan nagsiring liwat nga may-ada hiya 'iba nga mga karne- ro' nga diri bahin hito nga grupo. - Lukas 12:32; Juan 10:16. 4. An pagmando ni Kristo igbabasar ha gugma. Nagsaad hi Jesus ha paghatag hin karepreskohan ha mga tawo ngan hin kapa- huwayan tikang ha problema. (Mateo 11:28- 30) Ngan iya gintuman ito. Naghatag hiya hin mahigugma-on ngan praktikal nga sag- don ha paglampos ha kabaraka, pagkaada maopay nga relasyon, pag-ato ha materyalis- mo, ngan pakabiling hin kalipay. (Mateo, ka- pitulo 5-7) Tungod kay nagpakita hin gug- ma, an tanan nga klase hin tawo - bisan an tinalumpigos hinduro - dinaop ha iya, nasa- rig nga tatratuhon hira hin may pagpaid ngan dignidad. Magigin maopay gud hi Je- sus nga Magmarando! May-ada pa hi Jesus ginamit nga epektibo hinduro nga paagi ha pagtutdo mahitungod ha Ginhadian han Dios. Nagbuhat hiya hin damu nga milagro. Kay ano nga ginbuhat niya ito? Aton kitaon. - Iginbasar ha libro han Mateo, Markos, Lukas, ngan Juan. ˛ Ha ano nga paagi igintutdo ni Jesus nga hiya an Mesia- niko nga Hadi? ˛ Ha ano nga paagi iginpakita ni Jesus nga may hustisya an iya pagmando? ˛ Paonan-o iginpatin-aw ni Jesus nga an iya Ginhadian diri bahin hini nga kalibotan? ˛ Ha ano nga paagi iginpakita ni Jesus nga an iya pag- mando igbabasar ha gugma? Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias ˘ Mateo ˘ Markos ˘ Lukas ˘ Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 2. Iaaghat han Ginhadian han Dios an tinuod nga hustisya. Iginpakita ni Jesus nga pagwawad-on han Ginhadian an duro nga kawaray-hustisya pinaagi ha pagbaraan han ngaran ni Jehova nga Dios ngan pagpa- matuod nga sayop an tanan nga pakaraot ni Satanas tikang pa han pagrebelde ha Eden. (Mateo 6:9, 10) Iginpakita liwat niya pirme nga waray hiya ginpapasulabi pinaagi ha pagtutdo ha ngatanan - lalaki o babaye, riko o pobre. Bisan kon an iya nangunguna nga toka amo an pagtutdo ha mga Israelita, na- ngalimbasog liwat hiya pagbulig ha mga Samaritano ngan Hentil, o diri-Judio. Diri pariho ha mga lider han relihiyon ha iya pa- nahon, waray hiya ginpapasulabi o ginpapa- boran. 20 29 K.P. Nagtikang hi Jesus pagsangyaw mahitungod han Ginhadian han Dios Nagpili hi Jesus hin 12 nga apostol; nagpahayag han Sermon ha Bukid 31
18 Nagbuhat hi Jesus hin mga Milagro Iginpakita ni Jesus pinaagi han iya mga milagro kon paonan-o niya gagamiton an iya gahum sugad nga Hadi GINTAGAN han Dios hi Jesus hin gahum ha pagbuhat hin diri mahihimo han tawo. Nagbuhat hi Jesus hin damu nga mi- lagro - agsob ha atubangan han damu nga tawo. Iginpapakita hito nga mga milagro nga may gahum hiya ha pagbungkag han mga kaaway ngan pagwara han kakurian - mga butang nga diri nahihimo han diri hingpit nga tawo. Tagda ini nga mga ehem- plo. Gutom. An siyahan nga milagro ni Jesus amo an paghimo hin tubig nga maopay nga alaksiw. Ha duha nga sitwasyon, yinukot nga nagugutom an iya ginpakaon pinaagi hin pi- pira la nga tinapay ngan isda. Hiton duha nga kahimtang, nagsobra pa an pagkaon. Sakit. Gintambal ni Jesus an mga tawo nga may iba-iba nga klase han "sakit, ngan ngatanan nga karat-an." (Mateo 4:23) Iya gintambal an mga buta, bungol, piang, san- lahon, buntugon, paralisado, ngan baldado. Waray sakit nga waray niya matambal. Kamatayon. An kamata- yon kaaway nga waray ta- wo nga makakapirde, sa- lit husto gud tawagon ito nga "an kataposan nga kaa- way." (1 Korinto 15:26) Bi- san pa hito, nagbanhaw hi Jesus hin mga patay, upod hito an batan-on nga lalaki nga anak hin balo ngan ba- tan-on nga babaye nga anak hin nasusubo nga mga kag- anak. Ha pinakadiri-katoo- han nga sitwasyon, ginban- haw niya an iya hinigugma nga sangkay nga hi Lasaro ha atubangan han damu nga nagmiminatay, bisan kon haros upat ka adlaw na ito nga pa- tay. Salit, ginkilala bisan han mga nakontra gud kan Jesus nga nagbuhat hiya hini nga milagro. - Juan 11:38-48; 12:9-11. Peligroso nga klima. Han hi Jesus ngan an iya mga disipulo nagbibiyahe ha Dagat han Galilea, tigda nga nag-alipuros hin ma- kusog. Nahadlok hinduro an mga disipulo. Kondi, ginsaway la ni Jesus an hangin ngan nagsiring: "Himurayaw; maglinaw ka!" Ngan kinalma an panahon. (Markos 4:37- 39) Ha usa pa nga kahimtang, naglakat hiya ha bawbaw han tubig bisan kon may maku- sog nga bagyo. - Mateo 14:24-33. Magraot nga espiritu. An magraot nga espiritu mas gamhanan gud kay ha tawo. Pi- namatud-an han damu nga tawo nga waray nira gahum ha pag-ato hinin magdarahog nga kaaway han Dios. Kondi ha damu nga higayon, ginsugo ni Jesus ito nga mga espiri- tu nga bumaya ha mga tawo nga ira ginsud- lan, salit diri na nira makukontrol an ira mga biktima. Waray hiya mahadlok ha ira. Ha ka- baliktaran, hira an nahadlok ha iya tungod kay maaram hira han iya gahum. Kay ano nga ginbuhat ni Jesus ini ngata- nan nga milagro, tutal namatay man giha- pon an ngatanan nga iya ginbuligan? Aw, ini nga mga milagro nagkaada nagpapadayon nga kapulsanan. Ginpamatud-an hito nga an tanan nga makalilipay nga tagna mahitu- ngod ha pagmando han Mesias nga Hadi may-ada gud basihan. Diri gud sadang ruha- duhaan nga an pinili han Dios nga Hadi ma- kakagwara han gutom, sakit, peligroso nga klima, magraot nga espiritu, o kamatayon. Ginpamatud-an na niya nga iginhatag na han Dios ha iya an gahum ha pagbuhat hito ngatanan. - Iginbasar ha mga libro han Mateo, Markos, Lukas, ngan Juan. ˛ Ha ano nga paagi iginpakita ni Jesus an iya gahum ha pagwara han gutom? sakit? peligroso nga klima? magra- ot nga espiritu? kamatayon? ˛ Ano an iginpapakita han mga milagro ni Jesus ma- hitungod han iya tidaraon nga pagmando dinhi ha tuna? 32 Pagbanhaw ni Jesus kan Lasaro Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo ˘ Markos ˘ Lukas ˘ Juan ˘ Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 21 Nisan 1, 33 K.P.
19 Nagtagna hi Jesus hin mga Panhitabo nga Makakaapekto ha Bug-os nga Kalibotan Igintagna ni Jesus an magigin pangirilal-an han iya presensya sugad nga hadi ngan an kataposan hini nga sistema Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias HA Bukid han mga Olibo, diin mahimo Ito nga tigaman nagpapasabot nga hirani na pagwad-on han Ginhadian an karaotan ngan ihatag ha katawohan an tinuod nga ka- murayawan. Salit an igintagna ni Jesus nag- titigaman han kataposan nga mga adlaw han daan nga sistema - an naeksister yana nga mga sistema ha relihiyon, politika, ngan sosiedad - ngan han tinikangan han usa nga bag-o. makita an makaruruyag nga Jerusalem ngan an templo ha ubos hito, dinaop kan Je- sus an upat han iya apostol ngan priba- do nga nagpakiana mahitungod han pipi- ra han iya ginsiring. Nagsiring pa la hiya nga an templo ha Jerusalem bubungkagon. Ngan ha usa nga panhitabo antes hito, iya ginsumatan hira mahitungod han "katapo- san han kalibotan." (Mateo 13:40, 49) Hito nga takna, an mga apostol nagpakiana: "Ano an tigaman han imo pagkanhi, ngan ha ka- taposan han kalibotan?" - Mateo 24:3. Han iginsaysay ni Jesus an mahitatabo ha tuna durante han iya presensya sugad nga Hadi ha langit, nagsiring hiya nga magkaka- ada girra, kakulang hin pagkaon, magkusog nga linog, ngan sakit ha iba-iba nga nasud ha kalibotan. Magtitikaduro an karaotan, ngan isasangyaw han tinuod nga mga disi- pulo ni Jesus an Ginhadian han Dios ha bug- os nga tuna. Ini ngatanan magtatapos ha "daku nga kagol-anan" nga waray pa gud mahitabo. - Mateo 24:21. Ha baton ni Jesus, iya iginsumat an mahi- tatabo antes han kabungkagan han Jerusa- lem. Kondi diri la ito an iya iginpapasabot. An iya tagna magkakaada mas daku nga ka- tumanan ha bug-os nga kalibotan. Igintagna niya an mga panhitabo ngan kahimtang ha kalibotan nga magigin pangirilal-an han usa nga tigaman. Ipapakita hito nga tigaman nga nagtikang na an presensya ni Jesus su- gad nga Hadi ha langit. Ha iba nga pagkaya- kan, iginpapasabot hito nga ginhimo na ni Jehova hi Jesus nga Hadi han maiha na nga iginsaad nga Mesianiko nga Ginhadian. Paonan-o hibabaroan han mga sumuru- nod ni Jesus nga hirani na ito nga kagol- anan? "Tikang ha igera magtoon kamo," si- ring ni Jesus. (Mateo 24:32) An pagkaada dahon ha sanga han igera makatirigamnan nga pangirilal-an nga hirani na an katpaso. Ha pariho nga paagi, an katuman han tanan nga igintagna ni Jesus ha usa ka peryodo matin-aw nga pangirilal-an nga hirani na an kataposan. Waray iba, kondi an Amay la, an maaram han eksakto nga adlaw ngan oras han pagtikang han daku nga kagol-anan. Sa- lit, gin-aghat ni Jesus an iya mga disipulo: 'Pag-agma kay diri kamo maaram kon san-o an panahon.' - Markos 13:33. - Iginbasar ha Mateo kapitulo 24 ngan 25; Markos kapitu- lo 13; Lukas kapitulo 21. ˛ Ano an dugang nga karuyag hibaroan han mga apostol ni Jesus? ˛ Ano an kahulogan han tigaman nga iginhatag ni Jesus, ngan ano an mga bahin hito? ˛ Ano an sagdon nga iginhatag ni Jesus ha iya mga disi- pulo? ˘ Mateo ˘ Markos ˘ Lukas Juan AN TIGAMAN HAN PRESENSYA NI KRISTO Nagtagna hi Jesus nga magkakaada tigaman nga magpapakita nga hirani na bungkagon han Dios an presente nga maraot nga sistema. Tikang han Girra ha Kalibotan I, nakita han katawohan an katumanan han igintagna ni Jesus. An mga nahihitabo ha relihiyon, politika, ngan sosiedad ha bug-os nga kalibotan madagmit nga nagtutugway gud ha kataposan hini nga sistema. Basi maluwas, ginsidngan ni Jesus an iya mga sumurunod nga sadang hira 'mag-agma' ngan marig-on nga dumapig ha Dios ha isyu han pagkasoberano. - Lukas 21:36; Mateo 24:3-14. Para ha dugang nga paghisgot mahitungod han mga tagna ni Jesus, kitaa an pahina 86-95 han libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Bib- lia? nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 22 Nisan 1, 33 K.P. (An Nisan katugbang hin bahin han Marso ngan Abril) Iginraysang hi Jesus Nisan 14 Nisan 16 Ginbanhaw hi Jesus
20 Ginpatay hi Jesu-Kristo Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Gintikangan ni Jesus an usa nga bag-o nga selebrasyon; gintraydor ngan ginraysang hiya KATAPOS han tulo ngan tunga ka tuig das ngan iginpakilala hi Jesus pinaagi ha pagharok ha iya. Samtang gin-gagapos han mga sundalo hi Jesus, pinalagiw an mga apostol. nga pagsangyaw ngan pagtutdo ni Je- sus, maaram hiya nga hirani na an katapo- san han iya kinabuhi ha tuna. An Judio nga mga lider han relihiyon nagsarabot pagpatay ha iya, kondi nahadlok hira nga masina an mga natoo nga propeta hiya. Samtang hito nga panahon, gin-impluwensyahan ni Sata- nas an usa han 12 nga apostol ni Jesus - hi Judas Iskariote - nga magin traydor. Ginsu- holan hi Judas han mga lider han relihiyon hin 30 nga sinselyo nga salapi ha pagtraydor kan Jesus. Didto, ha hitaas nga korte han mga Judio, nagpakilala hi Jesus sugad nga an Anak han Dios. Ginhukman hiya han korte nga salaan hin pagpasipara, salit sadang mamatay. Kata- pos, gindara hiya kan Gobernador Ponsio Pi- lato han Roma. Bisan kon hi Pilato waray na- kita nga sala kan Jesus, iya iginhatag Hiya ha mga naghihingyap han Iya kamatayon. Gindara hi Jesus ha Golgota, diin iginray- sang hiya ha poste han mga sundalo han Roma. Dida hito, milagroso nga nagsirom an kaadlawon. Waray pag-iha, hito nga ku- lop, namatay hi Jesus, ngan tigda nga nagli- nog hin makusog. An iya lawas iginbutang ha bato nga lubnganan. Kinabuwasan, gin- sadhan ito han mga saserdote ngan ginbuta- ngan hin bantay an entrada. Nagpabilin ba hi Jesus dida hito nga lubnganan? Waray, tu- ngod kay hirani na mahitabo an pinakauru- sahon nga milagro. - Iginbasar ha Mateo kapitulo 26 ngan 27; Markos kapitu- lo 14 ngan 15; Lukas kapitulo 22 ngan 23; Juan kapitu- lo 12 tubtob 19. ˛ Ano nga bag-o nga selebrasyon an gintikangan ni Je- sus? ˛ Ano an mga nahitabo antes patayon hi Jesus? Ha ultimo nga gab-i ni Jesus ha tuna, nag- tirok hira Jesus ngan an iya mga apostol basi isaurog an Paskua. Katapos palakton hi Ju- das, iya gintikangan an usa nga bag-o nga se- lebrasyon, an Panihapon han Ginoo. Kinuha hiya hin tinapay, nag-ampo, ngan iginhatag ito ha 11 nga nahibilin nga apostol. "Iini an akon lawas, nga ipinanhatag tungod ha iyo," hiya nagsiring. "Ini buhata niyo nga hinum- doman ha akon." Ito liwat an iya ginbuhat antes ipasa an alaksiw: "Ini nga irinman amo an bag-o nga testamento han akon dugo." - Lukas 22:19, 20. Mateo ˘ Markos ˘ Lukas ˘ Juan ˘ Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Damu an kinahanglan isiring ni Jesus ha mga apostol hito nga gab-i. Iya gintagan hira hin bag-o nga sugo - nga ipakita nira an may pagsakripisyo nga gugma ha kada tagsa. Hiya nagsiring: "Tungod hini an ngatanan makilala, nga kamo akon mga tinon-an, kon kamo maghigugmaanay an usa kag usa." (Juan 13:34, 35) Iya ginsagdonan hira nga diri mabaraka ha magraot nga hitabo nga ira makikita. Kinasingkasing nga nag-ampo hiya para ha ira, ngan urosa nga nagkanta hira hin mga pagdayaw. Ngan han gab-i na, kinadto hira ha hardin han Getsemani. AN IMPORTANTE NGA BAHIN NI JESUS An kamatayon ni Jesus may importante nga bahin ha ka- tumanan han katuyoan ni Jehova. Tungod kay iginpanamkon hi Jesus pinaagi han baraan nga espiritu han Dios, natawo hiya nga hingpit ngan waray makapanunod han kamatayon. Kondi, iya iginhatag an iya kinabuhi basi an katawohan ma- kahigayon nga mabuhi ha kadayonan ngan makapahimulos han kinabuhi nga nawara han matinalapasnon nga hi Adan para ha iya katulinan. - Mateo 20:28; Lukas 1:34, 35; Juan 3: 16, 36; 2 Pedro 3:13. Didto, linuhod hi Jesus ngan kinasingka- sing nga nag-ampo. Waray pag-iha inabot an grupo hin armado nga sundalo, saserdote, ngan iba pa basi dakpon hiya. Dinaop hi Ju- Para ha dugang nga paghisgot mahitungod han bili han halad nga kamatayon ni Jesus, kitaa an pahina 47-56 han libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Nisan 30, 33 K.P.
21 Buhi hi Jesus! Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Nagpakita hi Jesus ha iya mga sumurunod basi hira tagan hin instruksyon ngan dasigon TULO ka adlaw katapos mamatay hi Jesus, Jesus an estranghero nga ginbanhaw sugad nga espiritu, hiya nawara. nakita han pipira han iya disipulo nga kababayin-an nga waray na an bato ha entra- da han lubnganan. Dugang pa, an lubnga- nan waray na sulod! Binalik dayon an duha nga disipulo ha Jerusalem. Didto, hin-abotan nira an mga apostol nga nagkakatirok ha nakakandado nga kwarto. Samtang nagsusumat an duha han ira naeksperyensyahan, nagpakita hi Je- sus. Haros diri makatoo an iya nanhipausa nga mga sumurunod! "Kay ano nga nagpa- paropakianahay kamo ha iyo kasingkasing?" nagpakiana hi Jesus. "Sugad hini an nahisu- rat, nga kinahanglan nga hi Kristo mag-an- tos, ngan mabanhaw tikang ha mga minatay ha ikatulo ka adlaw." - Lukas 24:38, 46. Duha nga anghel an nagpakita. "Nagbibi- niling kamo kan Jesus nga Nasaretnon," si- ring han usa. "Hiya nabanhaw." (Markos 16:6) Han hibatian ito, dinalagan dayon an kababayin-an basi sumatan an mga apos- tol. Kondi ha dalan, nakita nira hi Jesus. "Diri kamo mahadlok," hiya nagsiring. "La- kat kamo pagsumati an akon mga kabugto- an, nga hira magkalakat ngadto ha Galilea, ngan didto ira ako hikikit-an." - Mateo 28:10. Ha kulop hito nga adlaw, duha nga disipu- lo an nagbabaktas tikang ha Jerusalem tipa- kadto ha barangay han Emaus. Usa nga es- tranghero an dinaop ha ira ngan nagpakiana kon ano an ira gin-iinistoryahan. Ha pagka- matuod, hiya amo an binanhaw nga hi Jesus ha iba nga pisikal nga lawas nga waray dayon nira hikilal-i. Masurub-on nga binaton hira nga nag-iinistorya hira mahitungod kan Je- sus. Katapos, an estranghero nagtikang mag- saysay han tagna mahitungod han Mesias. Oo, tanan nga tagna mahitungod han Me- sias, bisan an pinakagutiay nga detalye, natu- man kan Jesus. Han hikilal-an nira nga hi Ha sulod hin 40 ka adlaw tikang han ban- hawon hi Jesus, nagpakita hiya ha iya mga disipulo ha iba-iba nga okasyon. Ha usa nga higayon, nagpakita hiya ha sobra 500 ka tawo! Posible nga hini nga takna, iya iginha- tag inin seryoso nga toka: "Lakat . . . ngan manhimo kamo hin mga tinon-an ha ngata- nan nga mga nasud . . . pagtutdoi hira han pagbantay han ngatanan nga mga bagay, nga akon iginsugo ha iyo; ngan kitaa, ako upod ha iyo ha ngatanan nga mga adlaw tubtob ha kataposan han kalibotan." - Mateo 28:19, 20. Ha ultimo nga pakigkita ni Jesus ha iya 11 nga magtinumanon nga apostol, hiya nagsa- ad: "Kamo makarawat hin gahum kon ku- manhi na an Espiritu Santo ha iyo: ngan kamo mga matitestigo ko . . . ngadto ha sid- sid gud han kalibotan." (Buhat 1:8) Katapos ginbayaw hiya, ngan natabonan hin dampog samtang nakayab ngadto ha langit. - Iginbasar ha Mateo kapitulo 28; Markos kapitulo 16; Lu- kas kapitulo 24; Juan kapitulo 20 ngan 21; 1 Korinto 15: 5, 6. ˛ Kay ano nahibaro an mga disipulo ni Jesus nga ginban- haw hiya han Dios? ˛ Ano an iginsaysay ni Jesus ha duha nga disipulo nga iya nakita ha dalan tikadto ha Emaus? ˛ Ano nga mga instruksyon an iginhatag ni Jesus ha iya mga disipulo antes hiya sumaka ha langit? ˘ Mateo ˘ Markos ˘ Lukas ˘ Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo Para ha mga ehemplo hin mga tagna mahitungod han Mesias nga natuman kan Jesus, kitaa an pahina 17-19 hini nga brosyur, ngan an pahina 199-201 ha libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? AN BARAAN NGA ESPIRITU An baraan nga espiritu han Dios amo an pinakagamhanan nga pwersa ha uniberso. Gin-gamit ni Jehova ini nga espiritu, o aktibo nga pwersa, ha paglarang han langit ngan han tuna ngan ha paggiya han pagsurat han Biblia. Ini nga espiritu an nagpahinabo han ngatanan nga milagro nga aton nabasa na, upod na an pinakaurusahon ha ngatanan - an pagkabanhaw ni Jesu-Kristo ngadto ha pagin gamhanan nga espiritu nga persona. - Genesis 1:2; 2 Samuel 23:2; Buhat 10:38; 1 Pedro 3:18. 36 Nagin Kristiano hi Cornelio Nisan 30, 33 K.P. Sivan 6, 33 Pentekostes; pagbubo han baraan nga espiritu (An Sivan katugbang hin bahin han Mayo ngan Hunyo)
22 Waray Kahadlok nga Nagsangyaw an mga Apostol Madagmit nga nag-uswag an Kristiano nga kongregasyon bisan pa han pagkontra NAPULO ka adlaw katapos sumaka hi Je- sus ha langit, mga 120 han iya disipulo an nagtirok ha usa nga balay ha Jerusalem du- rante han Pyesta han Pentekostes, 33 K.P., han mga Judio. Katapos, tigda la nga napuno an balay hin aringasa sugad hin haganas han makusog nga hangin. Milagroso nga nakag- yakan an mga disipulo hin mga pinulongan nga diri nira hinbabaroan. Ano an hinung- dan hini? An Dios naghatag hin baraan nga espiritu ha mga disipulo. teban hin pagpasipara ngan ginbato tubtob mamatay. Usa nga batan-on, hi Saulo nga taga-Tarso, an nagkinita nga may pag-uyon ha ginbubuhat. Katapos, kinadto hiya ha Da- masko basi dakpon an iba nga sumurunod ni Kristo. Samtang nagbibiyahe, nagkaada masi- law nga kapawa tikang ha langit ngan may ti- ngog nga siniring: "Saulo, Saulo, kay ano nga gintitimaraot mo ako?" Nabuta hiya tungod han kalamrag, ngan nagpakiana: 'Hin-o ka Ginoo?' Ngan ito binaton: "Ako hi Jesus." - Buhat 9:3-5. Ha gawas han balay, damu an bisita tikang ha iba-iba nga lugar para han pyesta. Nanhi- pausa hira nga hibatian an mga disipulo nga mag-opay magyakan han ira yinaknan. Ha pagsaysay han nahitabo, gin-unabi ni Pedro an tagna ni propeta Joel nga "iipison" han Dios an iya espiritu nga maghahatag hin mi- lagroso nga mga regalo ha mga nakarawat hito. (Joel 2:28, 29) Iginpatin-aw hinin maka- tirigamnan nga ebidensya han baraan nga es- piritu an importante nga pagbag-o: Nabalhin an pag-uyon han Dios tikang ha Israel ngadto ha bag-o nga naestablisar nga Kristiano nga kongregasyon. Hito nga panahon, an naru- ruyag mag-alagad ha paagi nga inuuyonan han Dios kinahanglan magin sumurunod ni Kristo. Samtang hito nga panahon, nagtikaduro an pagkontra ngan an mga disipulo ginpriso han mga kaaway. Kondi han gab-i, gin-abri- han hin anghel ni Jehova an purtahan han prisohan ngan ginsugo hira nga magpadayon ha pagsangyaw. Pagkaaga, ito gud an ira gin- buhat. Sinulod hira ha templo ngan nagsang- yaw mahitungod kan Jesus. Nasina an relihi- yoso nga mga nakontra ha ira ngan ginsugo hira ha pag-undang. Kondi, waray kahadlok nga binaton hira: "Kinahanglan namon nga sugton an Dios san-o an mga tawo." - Buhat 5:28, 29. Paglabay hin tulo ka adlaw, ginsugo ni Je- sus hi disipulo Ananias nga ibalik an pagkita ni Saulo. Nabawtismohan hi Saulo ngan nag- tikang magsangyaw nga waray kahadlok ma- hitungod kan Jesus. Hi Saulo nagin kilala nga hi apostol Pablo ngan nagin madasigon nga membro han Kristiano nga kongregasyon. Hito nga panahon, an mga disipulo ni Je- sus nagsasangyaw han maopay nga sumat han Ginhadian han Dios ha mga Judio ngan Samaritano la. Kondi, usa nga anghel an nag- pakita kan Cornelio - usa nga mahadlukon ha Dios nga opisyal nga sundalo han Roma - ngan nagsiring nga ipatawag hi apostol Ped- ro. Upod han iba pa, nagsangyaw hi Pedro kan Cornelio ngan ha iya panimalay. Sam- tang nagyayakan hi Pedro, nakakarawat hin baraan nga espiritu inin tumuroo nga mga Hentil, ngan nagsugo hi Pedro nga bawtismo- han hira ha ngaran ni Jesus. Hito nga takna, an dalan ngadto ha kinabuhi nga waray kata- posan abrido na ha katawohan ha ngatanan nga nasud ngan andam na an kongregasyon ha pagpasamwak han maopay nga sumat ha kahigrayoan. - Iginbasar ha Buhat 1:1-11:21. ˛ Ano an nahitabo durante han Pyesta han Pentekostes? ˛ Ano an nagin reaksyon han mga kaaway ha pagsang- yaw han mga disipulo ni Jesus? ˛ Paonan-o naabrihan an dalan ngadto ha kinabuhi nga waray kataposan ha katawohan ha ngatanan nga nasud? Nagtikaduro pa gud an pagkontra. Gin- akusahan han pipira nga Judio hi disipulo Es- mga 47-48 Siyahan nga pagbiyahe ni Pablo sugad nga misyonero mga 49-52 Ikaduha nga pagbiyahe ni Pablo sugad nga misyonero mga 52-56 Ikatulo nga pagbiyahe ni Pablo sugad nga misyonero Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat ˘ Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 25 60 K.P.
Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Hosea Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan ˘ Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo 23 Nagsarang an Maopay nga Sumat Hi Pablo nagbiyahe ha katunaan ngan kadagatan basi magsangyaw HAN makombirte hi Pablo, madasigon hiya nga nagpasamwak han maopay nga su- mat mahitungod han Ginhadian han Dios, tu- ngod hito, ini nga parakontra hadto agsob ma- kaeksperyensya hin duro nga pagkontra. Inin maduruto nga apostol nagbiyahe ha kahig- rayoan basi magpasamwak mahitungod han Ginhadian nga magtutuman han orihinal nga katuyoan han Dios para ha katawohan. Ha Listra, durante han siyahan nga pagbiya- he ni Pablo, may gintambal hiya nga piang ti- kang ha katawo. Tungod hito, an mga tawo nagsininggit nga dios hi Pablo ngan an iya ka- upod nga hi Bernabe. Haros diri nira mapug- ngan an mga tawo ha pagdara hin mga halad ha ira. Kondi ha urhi, ini nga mga tawo naim- pluwensyahan han mga kaaway ni Pablo, salit ira ginbato hiya tubtob han kahuna nira nga patay na hiya. Nakatalwas hiya hito, ngan ha urhi, binalik hiya hito nga syudad basi parig- unon ngan dasigon an mga disipulo. Iginpirit han pipira nga Judio nga Kristiano nga an mga diri-Judio nga tumuroo sadang su- munod han pipira nga bahin han Mosaiko nga Balaud o Balaud nga iginhatag pinaagi kan Moises. Iginpasa ni Pablo ito nga problema ha mga apostol ngan katigurangan ha Jerusalem. Katapos usisahon hin maopay an Kasuratan ngan pinaagi han giya han baraan nga espiritu han Dios, ito nga mga kalalakin-an nagsurat ha mga kongregasyon, ngan nagsagdon nga lik- yan an idolatriya, pornikasyon, ngan pagkaon hin dugo ngan hin unod nga waray padugoa. Ito nga mga sugo "kinahanglan," kondi basi masunod ito, diri obligado an usa nga tuma- non an Mosaiko nga Balaud. - Buhat 15:28, 29. Ha ikaduha nga pagbiyahe ni Pablo, kinad- to hiya ha Berea, nga Gresya na yana. Didto, may kaikag nga ginkarawat han mga Judio an mensahe ngan gin-usisa an Kasuratan adlaw- adlaw basi makompirma kon tinuod an iya igintututdo. Kondi makausa pa, nakaeksper- yensya hiya hin pagkontra salit napiritan hiya pagkadto ha Atenas. Ha atubangan han eduka- do nga mga taga-Atenas didto, naghatag hiya hin mapwersa nga pahayag nga ehemplo hin pahayag nga matinalahuron, maaramon, ngan nakakadani. Katapos han ikatulo nga pagbiyahe, kinadto hi Pablo ha Jerusalem. Han kinadto hiya ha templo didto, may mga Judio nga nagtikang hin samok ngan nag-iparatay ha iya. Nanhila- bot an mga sundalo han Roma ngan gin-im- bistigar hiya. Tungod kay tuminungnong han Roma, gindepensahan niya an iya kalugari- ngon ha urhi ha atubangan han Romano nga gobernador nga hi Felix. An mga Judio waray maipresenta nga ebidensya may kalabotan ha ira akusasyon kan Pablo. Basi pugngan hi Pes- to, nga usa pa nga Romano nga gobernador, ha pagtubyan ha iya ha mga Judio, hi Pablo nag- siring: "Ako madangop kan Cesar." Ngan hi Pesto binaton: "Kumadto ka kan Cesar." - Bu- hat 25:11, 12. Katapos hito, iginsakay hi Pablo hin barko tikadto ha Italya basi bistahon. Kondi nalunod an barko, salit kinahanglan hiya magpabilin ha isla han Malta durante han katugnaw. Pag- abot ha Roma, nag-ukoy hiya ha plenitehan nga balay ha sulod hin duha ka tuig. Bisan kon may sundalo nga nagbabantay ha iya, madasi- gon nga nagpadayon hiya ha pagsangyaw ma- hitungod han Ginhadian han Dios ha ngata- nan nga nabisita ha iya. - Iginbasar ha Buhat 11:22-28:31. ˛ Ano an nahitabo katapos tambalon ni Pablo an usa nga piang ha Listra? ˛ Paonan-o nasulbad an problema may kalabotan ha pagsunod han Mosaiko nga Balaud? ˛ Kay ano nga nahingadto hi Pablo ha Roma, ngan ano an iya ginbuhat samtang nakadto hiya? 60 K.P.
24 Nagsurat hi Pablo ha mga Kongregasyon An mga surat ni Pablo nagparig-on ha mga Kristiano ha siyahan nga siglo Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut AN KAIESTABLISAR pa la nga Kristiano nga kon- gregasyon magkakaada im- portante nga bahin ha ka- tumanan han katuyoan ni Jehova. Kondi, an mga Kris- tiano ha siyahan nga sig- lo inatubang dayon hin mga problema. Titipigan ba nira an ira integridad ha Dios kon makaeksperyensya hira hin pagkontra ha gawas han kongregasyon ngan hin iba pa nga tuso nga peligro ha sulod han kongregasyon? An Kristiano Griego nga Kasu- ratan may-ada 21 nga surat nga naghahatag han ginkiki- nahanglan nga sagdon ngan pagdasig. ROMA Efeso Kolosas Filemon Filipos Hebreo 2 Timoteo ITALYA MASEDONIA 2 Korinto 1 Timoteo Tito (?) GRESYA Filipos Tesalonika Mga Surat ni Pablo Mga 50-65 K.P. GAL ASIA EFESO 1 Korinto Sicily KORINTO 1 Tesalonika 2 Tesalonika Roma Kolosas ANTIOKIA Galasia (?) Kreta Kipre D A G A T M E D I T E R A N Y O Jerusalem Mga lugar diin nagsurat hi Pablo (?) Waray hibaroi an lugar diin ginhimo an surat EHIPTO Katorse hito nga surat - tikang ha Roma tubtob ha Hebreo - iginsurat ni apostol Pablo. Ito nga mga surat gintawag ha ngaran han ginpahinungoran hito - indibiduwal man o partikular nga kongregasyon. Tagda an pipira nga ginhisgotan hito. Sagdon may kalabotan ha moral ngan panggawi. An nagbubuhat hin pornikas- yon, adulteryo, ngan iba pa nga seryoso nga sala "diri makakapanunod ha ginhadian han Dios." (Galasia 5:19-21; 1 Korinto 6:9-11) An mga magsiringba han Dios sadang magkauro- sa anoman an ira nasyonalidad. (Roma 2:11; Efeso 4:1-6) Sadang hira malipay ha pagin ma- hinatagon basi mabuligan an ira igkasi-tumu- roo nga nanginginahanglan. (2 Korinto 9:7) 'Mag-ampo nga waray udong-udong,' nagsi- ring hi Pablo. Oo, an mga magsiringba han Dios ginsasagda ha pagpahayag han ira gihila- rumi nga pagbati kan Jehova pinaagi ha pag- ampo. (1 Tesalonika 5:17; 2 Tesalonika 3:1; Fi- lipos 4:6, 7) Kondi, basi pamatian han Dios an pag-ampo, sadang ito ipahayag nga may pag- too. - Hebreo 11:6. Ano an makakabulig ha pamilya nga mag- lampos? Sadang higugmaon han bana an iya asawa sugad han iya paghigugma ha iya kalugaringon nga lawas. An asawa sa- dang magpakita hin hilarom nga pagta- hod ha iya bana. Sadang sundon han anak an ira kag-anak tungod kay ini an nalilipa- yan han Dios. Kinahanglan mahigugmaon nga giyahan ngan bansayon han mga kag- anak an ira mga anak pinaagi han mga prinsipyo ha Biblia. - Efeso 5:22-6:4; Kolosas 3:18-21. Bulig basi masabtan an katuyoan han Dios. Damu nga bahin han Mosaiko nga Ba- laud an nagpanalipod ngan naggiya ha mga Israelita tubtob han pag-abot ni Kristo. (Ga- lasia 3:24) Kondi, diri na kinahanglan sun- don han mga Kristiano ito nga Balaud basi makagsingba ha Dios. Ha surat ni Pablo ha mga Hebreohanon - mga Kristiano nga ti- kang ha relihiyon han mga Judio - iginha- yag niya an kahulogan han Balaud ngan kon paonan-o natutuman an katuyoan han Dios dida kan Kristo. Iginsaysay niya nga Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma ˘ 1 Korinto ˘ 2 Korinto ˘ Galasia ˘ Efeso ˘ Filipos ˘ Kolosas ˘ 1 Tesalonika ˘ 2 Tesalonika ˘ 1 Timoteo ˘ 2 Timoteo ˘ Tito ˘ Filemon ˘ Hebreo ˘ Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag 27 Naghimo hi Pablo hin mga surat samtang priso ha Roma 61 K.P.
HIN-O AN IGINSAAD NGA BINHI? Katapos makasala hira Adan ngan Eva, iginyakan han Dios ha serpyente inin simboliko nga mga pulong: "Igbubutang ko in away ha butnga nimo ngan han babaye, ngan ha butnga han imo katulinan [binhi, NW] ngan han iya katulinan: ngan ini magtutultog han imo ulo, ngan hi ikaw magtutultog han iya tikod." (Genesis 3:15) Iginpakilala han Kasuratan an Yawa sugad nga "an daan nga halas." (Pahayag 12:9) An pangirilal-an han iginsaad han Dios nga Binhi, o Manluluwas, usa nga sekreto nga ha sulod hin mga siglo hinay-hinay nga iginhayag han Biblia. Mga 2,000 ka tuig katapos makasala hira Adan ngan Eva, iginpatin-aw han Dios nga an iginsaad nga Binhi maabot pinaagi ha tulin ni Abraham. (Genesis 22:17, 18) Paglabay hin mga siglo, iginhayag ni apostol Pablo nga an siyahan nga bahin han Binhi amo an Mesias, hi Jesu-Kristo. (Galasia 3:16) Uyon ha Genesis 3:15, hi Jesus simboliko nga gintultog ha "tikod" han ginpatay hiya. Kondi, ginbanhaw hiya han Dios ngan 'nabuhi ha espiritu.' - 1 Pedro 3:18. Katuyoan liwat han Dios nga an 144,000 nga katawohan magigin ikaduha nga bahin han binhi. (Galasia 3:29; Pahayag 14:1) Babanhawon hira ha espiritu basi magin kaupod nga manurunod ni Kristo ha Ginhadian ha langit. - Roma 8:16, 17. Sugad nga gamhanan nga Hadi ha langit, diri na maiha popoohon ni Jesus an Yawa ngan an iya binhi - an magraot nga tawo ngan mga demonyo nga nasunod kan Satanas. (Juan 8:44; Efeso 6:12) An pagmando ni Jesus magdadara hin kamurayawan ngan kalipay ha tanan nga masinugtanon nga katawohan. Ha kataposan, iya tutultugon an "ulo" han serpyente, hito nga paagi, diri na gud ito maeksister. - Hebreo 2:14. Joel Amos Obadia Jonas Mika Nahum Habakuk Sepania Hagay Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat ˘ Roma ˘ 1 Korinto ˘ 2 Korinto ˘ Galasia ˘ Efeso ˘ Filipos ˘ Kolosas ˘ 1 Tesalonika ˘ 2 Tesalonika ˘ 1 Timoteo ˘ 2 Timoteo ˘ Tito ˘ Filemon ˘ Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Pahayag an pipira nga bahin hito nga Balaud may matagnaon nga kahulogan. Pananglitan, an paghalad hin hayop nagpapadagaw han ha- lad nga kamatayon ni Jesus, nga magpapahi- nabo han tinuod nga kapasayloan han mga sala. (Hebreo 10:1-4) Pinaagi han kamatayon ni Jesus, ginwara han Dios an bili hiton Balaud nga kauyonan tungod kay diri na ito kinahanglanon. - Kolosas 2:13-17; Heb- reo 8:13. Giya ha husto nga pag-organisa hin kongregasyon. An mga kalalakin-an nga di- sidido magkaada responsabilidad ha kongre- gasyon kinahanglan maopay an moralidad ngan makaabot ha mga kwalipikasyon nga ginhisgotan ha Biblia. (1 Timoteo 3:1-10, 12, 13; Tito 1:5-9) An mga magsiringba ni Je- hova sadang regular nga magkatirok basi magdinasigay. (Hebreo 10:24, 25) Sadang magin makapa- rig-on ngan impormatibo an mga katirok para ha pagsing- ba. - 1 Korinto 14:26, 31. Han iginsurat ni Pablo an iya ikaduha nga surat kan Ti- moteo nakadto na liwat hiya ha Roma; priso ngan nag- huhulat han sentensya. Hito nga panahon, pipira la an an- dam mamilegro an kinabuhi basi bisitahon hiya. Maaram hiya nga halipot na la an iya panahon. "Nakig-away ako han maopay nga away," hiya nagsiring. "Natapos ko an akon pakipagrumba, akon gintipigan an pagtoo." (2 Timoteo 4:7) Posible nga waray pag-iha katapos hito, ginpatay hi Pablo tungod han iya pagtoo. Kondi an iya mga surat naggigiya han tinuod nga mga magsiringba han Dios tubtob yana. - Iginbasar ha Roma; 1 ngan 2 Korinto; Galasia; Efeso; Filipos; Kolosas; 1 ngan 2 Tesalonika; 1 ngan 2 Timoteo; Tito; Filemon; Hebreo. ˛ Ano nga sagdon ha moral ngan panggawi an mababa- sa ha mga surat ni Pablo? ˛ Ha ano nga paagi iginhayag ni Pablo an katumanan han katuyoan han Dios dida kan Kristo? ˛ Ano nga giya an iginhatag ni Pablo may kalabotan ha husto nga pag-organisa hin kongregasyon? 28 61 K.P. antes han 62 Ginhimo ni Jakobo, bugto ha iroy ni Jesus, an iya surat
25 Sagdon May Kalabotan ha Pagtoo, Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Isaias Jeremias Pagtangis Esekiel Daniel Panggawi, Ngan Gugma Nagsurat hira Jakobo, Pedro, Juan, ngan Judas ha pagdasig ha mga igkasi-Kristiano HIRA Jakobo ngan Judas mga kabugtoan ha "gintagan kamo hin susbaranan, basi kamo magsunod ha iya mga pagpitad." (1 Pedro 2:21) Bisan kon bangin mag-antos an mga Kristiano tungod ha pagkinabuhi uyon ha su- ruklan han Dios, natitipigan nira an "maopay nga konsensya." (1 Pedro 3:16, 17) Ginsagda ni Pedro an mga Kristiano nga mahura ha baraan nga panggawi ngan buhat nga nagpapakita hin debosyon ha Dios samtang naghuhulat han adlaw han paghukom han Dios ngan han iginsaad nga bag-o nga kalibotan "diin mag- uukoy an katadongan." - 2 Pedro 3:11-13. iroy ni Jesus. Hira Pedro ngan Juan upod han 12 nga apostol ni Jesus. Inin upat nga lala- ki naghimo hin pito nga surat nga mababasa ha Kristiano Griego nga Kasuratan. An tagsa hito gintawag ha ngaran han nagsurat hito. Katuyoan han giniyahan nga mga sagdon nga masasantop dida hito nga mga surat nga buli- gan an mga Kristiano nga magpabilin nga ma- unungon kan Jehova ngan ha iya Ginhadian. Ipakita an pagtoo. Diri igo an basta pagsi- ring la nga may pagtoo kita. An tinuod nga pagtoo nag-aaghat ha pagbuhat. Ha pagkama- tuod, hi Jakobo nagsurat nga "an pagtoo pa- tay, kon waray mga buhat." (Jakobo 2:26) An paggios uyon ha pagtoo kon nakakaeks- peryensya hin mga problema nagpaparig-on han pagpailob. Basi maglampos, an Kristiano kinahanglan mangaro ha Dios hin kinaad- man, ngan magin kombinsido nga ihahatag ito han Dios. An pagkamapailubon nagriresul- ta ha pag-uyon han Dios. (Jakobo 1:2-6, 12) Kon tungod ha pagtoo, tinitipigan han magsi- ringba an iya integridad, positibo nga magios hi Jehova uyon hito. "Pahirani kamo ha Dios," hi Jakobo nagsiring, "ngan mahirani man hiya ha iyo." - Jakobo 4:8. Ipakita an gugma. 'An Dios gugma,' nag- surat hi Juan. Gin-unabi han apostol nga ipinakita han Dios an iya daku nga gugma pinaagi ha pagpadara kan Jesus sugad nga "halad tungod ha aton mga sala." Ano an sadang buhaton han mga Kristiano tungod hito? Hi Juan nagsiring: "Mga hini- gugma, kon an Dios nahigugma sugad hito ha aton, kinahanglan man nga maghigugmaanay kita an usa kag usa." (1 Juan 4:8-11) Usa nga paagi ha pagpakita hin sugad nga gugma amo an pagin maabiabihon ha mga igkasi-tumu- roo. - 3 Juan 5-8. "Pahirani kamo ha Dios, ngan mahirani man hiya ha iyo." - Jakobo 4:8 Sakarias Malakias Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo ˘ 1 Pedro ˘ 2 Pedro ˘ 1 Juan ˘ 2 Juan ˘ 3 Juan ˘ Judas ˘ Kinahanglan magin marig-on gud an pag- too han usa nga Kristiano basi maatohan an mga pagsulay ngan magraot nga impluwen- sya. An kalyap nga karaotan ha moral nagpagi- os kan Judas ha pag-aghat han iya mga igkasi- tumuroo nga 'makipag-away gud tungod ha pagtoo.' - Judas 3. Kondi, paonan-o maipapakita han mga magsiringba ni Jehova an ira gugma ha iya? Hi Juan binaton: "Ini an gugma han Dios, nga pagtumanon ta an iya mga sugo; ngan an iya mga sugo diri magbug-at." (1 Juan 5:3; 2 Juan 6) Salit, an mga masinugtanon ha Dios ginpapasarig nga hihigugmaon hira han Dios tubtob "ha kinabuhi nga waray kataposan." - Judas 21. - Iginbasar ha Jakobo; 1 ngan 2 Pedro; 1, 2, ngan 3 Juan; Judas. ˛ Paonan-o maipapakita han usa nga Kristiano an iya pagtoo? ˛ Ano nga klase hin panggawi an ginlalaoman han Dios ha iya mga magsiringba? ˛ Paonan-o maipapakita han usa nga hinigugma gud niya an Dios? Tipigi an limpyo nga panggawi. Naglala- om hi Jehova nga an iya mga magsiringba ma- gigin baraan, karuyag sidngon, limpyo ha nga- tanan nga bahin. Hi Pedro nagsurat: "Magin baraan man kamo ha ngatanan niyo nga pang- gawi; Kay nahisurat na: Magin baraan kamo; kay ako [Jehova] baraan." (1 Pedro 1:15, 16) May kalabotan hito, an mga Kristiano may sus- baranan nga angay subaron. "Hi Kristo nag- antos man tungod ha iyo," siring ni Pedro, Pahayag 29 66 Nagrebelde an mga Judio ha Roma Ginbungkag han mga Romano an Jerusalem ngan an templo hito 70 71 K.P.
26 Paraiso nga Naibalik! Genesis Eksodo Lebitiko Numeros Deuteronomio Josue Hukom Rut 1 Samuel 2 Samuel 1 Hadi 2 Hadi 1 Kronikas 2 Kronikas Esra Nehemia Ester Job Salmo Proberbios Eklesiastes Kanta ni Salomon Pinaagi han Ginhadian nga ginmamandoan ni Kristo, pagbabaraanon ni Jehova an Iya ngaran, pagbibindikaron an Iya soberanya, ngan pagwawad-on an ngatanan nga karaotan AN ULTIMO nga libro han Biblia nga tinata- lalaki, naestablisar ha langit. Katapos, nagkaa- da girra ngan hi Satanas ngan an iya magra- ot nga anghel ginhulog ha tuna. "Kairo han tuna," siring hin daku nga tingog. An Yawa duro an kasina kay maaram hiya nga halipot na la an iya panahon. - Pahayag 12:12. wag nga Pahayag o Apokalipsis, naghaha- tag hin paglaom ha tanan nga katawohan. Ini nga libro nga iginsurat ni apostol Juan nagsu- sulod hin mga bisyon nga magtatapos ha katu- manan han katuyoan ni Jehova. Ha siyahan nga bisyon, ginkukumendasyo- nan ngan gintatadong han binanhaw nga hi Jesus an pipira nga kongregasyon. An sunod nga bisyon nagpapakita han trono han Dios Nakita ni Juan hi Jesus ha langit nga ginrire- presentaran hin kordero, ngan upod niya an 144,000 nga ginpili tikang ha katawohan. Ini hira "maghahadi" upod ni Jesus. Hito nga pa- agi, ipinapakita han Pahayag nga an ikaduha nga bahin han binhi may kadamu nga 144,- 000. - Pahayag 14:1; 20:6. "DAKU NGA BABILONYA" Ha libro han Pahayag, an ngatanan nga palso nga relihiyon - mga relihiyon nga nakontra ha matuod nga Dios - ginkikilala nga 'an daku nga puta.' Gintawag hiya nga "Daku nga Babilonya," ngan hiya nagbabaligya han iya kalugaringon, o nakikighilawas ha mga magmarando ha politika ha kalibotan. Ha itinanda nga panahon ni Jehova nga Dios, siring han Pahayag, aatakehon hini nga mga magmarando an puta ngan bubungkagon hiya. - Pahayag 17:1-5, 16, 17. An mga magmarando ha tuna natirok ha Armagedon, an "daku nga adlaw han Dios, nga Makagagahum." Nakig-away hira ha na- kasakay ha busag nga kabayo - hi Jesus, an nangunguna ha kasundalohan ha langit. An ngatanan nga magmarando ha kalibotan bu- bungkagon. Hi Satanas gagapuson, ngan hi Je- sus ngan an 144,000 magmamando ha tuna ha sulod hin "usa ka yukot ka tuig." Ha pag- ikatarapos han usa ka yukot ka tuig, bubung- kagon hi Satanas. - Pahayag 16:14; 20:4. Mateo Markos Lukas Juan Buhat Roma 1 Korinto 2 Korinto Galasia Efeso Filipos Kolosas 1 Tesalonika 2 Tesalonika 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreo Jakobo 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas ˘ Pahayag ha langit, diin gindadayaw Hiya han mga ang- hel. Samtang nagpapadayon an katumanan han kaburut-on han Dios, an Kordero nga hi Jesu- Kristo kinarawat hin linukot nga basahon nga may pito nga selyo. Han gin-abrihan an siya- han nga upat nga selyo, nakita an simboliko nga mga mangangabayo. An siyahan, hi Jesus nga nakasakay ha busag nga kabayo ngan may korona sugad nga Hadi. Katapos nakita an mga mangangabayo nga nakasakay ha mga kabayo nga iba-iba an kolor, nga matagnaon nga nag- rirepresentar ha girra, gutom, ngan peste - nga- tanan mahitatabo ha kataposan nga mga ad- law hini nga sistema. An pag-abri han ikapito nga selyo nagtutugway ha paghuyop han pito nga simboliko nga trumpeta, nga nagpapasa- bot han mga pagpahayag han paghukom han Dios. Nagresulta ini ha pito nga simboliko nga peste, o kapahayagan han kasina han Dios. An Ginhadian han Dios, nga ginhulagway sugad hin katatawo pa la nga minasus-an nga Ano an magigin resulta han Usa ka Yukot ka Tuig nga Pagmando ni Kristo ngan han iya mga igkasi-magmarando ha masinugtanon nga katawohan? Hi Juan nagsurat: "Pagpapa- hiron [ni Jehova] an ngatanan nga luha tikang ha ira mga mata; ngan mawawaray na kamata- yon; ngan mawawaray na an kabidoan, bisan pagtangis, bisan kasakit pa gud: kay an siyahan nga mga bagay nag-agi na." (Pahayag 21:4) An tuna magigin paraiso! Hito nga paagi, gintapos han Pahayag an mensahe han Biblia. Pinaagi han Ginhadian han Mesias, an ngaran ni Jehova pagbabaraa- non ngan an iya pagkasoberano bug-os nga pagbibindikaron tubtob ha waray kataposan! - Iginbasar ha libro han Pahayag. ˛ Ano an kahulogan han simboliko nga mga manganga- bayo? ˛ Ano an makatirigamnan nga mga panhitabo samtang padayon nga natutuman an katuyoan han Dios? ˛ Ano an Armagedon, ngan ano an resulta hito? 30 Ginsurat ni Juan an Pahayag mga 96 71 K.P. Kamatay ni Juan, an ultimo han mga apostol mga 100 K.P.
An Mensahe han Biblia S U M A R Y O 1 Ginlarang ni Jehova hira Adan ngan Eva nga may paglaom nga mabuhi ha Paraiso tubtob ha waray kataposan. Ginpakaraot ni Sa- tanas an ngaran han Dios ngan ginruhaduhaan an Iya katungod ha pagmando. Inupod hira Adan ngan Eva kan Satanas ha pagrebelde nga nagresulta hin sala ngan kamatayon para ha ira ngan ha ira mga anak 2 Ginsentensyahan ni Jehova an mga rebelde ngan nagsaad nga maabot an Manluluwas, o Binhi, nga magbubungkag kan Satanas ngan magwawara han mga resulta han pagrebelde ngan sala 7 Ginigiyahan ni Jehova an iya Anak nga pahi- naboon an pagmando han Ginhadian nganhi ha tuna. An Ginhadian magbubungkag han ngatanan nga magraot nga gobyerno, mag- iestablisar han Paraiso, ngan magpapahinabo han kahingpitan ha magtinumanon nga katawohan. Mabibindikar an katungod ha pagmando ni Jehova, ngan mababaraan an iya ngaran ha waray kataposan 3 Nagsaad hi Jehova kanda Abraham ngan David nga magigin kaapoy-apoyan hira han Binhi, o Mesias, nga magmaman- do sugad nga Hadi ha kadayonan 6 Ginpalingkod ni Jehova an Iya anak ha trono sugad nga Hadi ha langit, tigaman han pagtikang han kataposan nga mga adlaw hini nga sistema. Ginigiya- han ni Jesus an iya mga sumurunod ha tuna samtang iginsasang- yaw nira an Ginhadian han Dios ha bug-os nga kalibotan 4 Gin-giyahan ni Jehova an mga propeta nga magtagna nga pagwawad-on han Mesias an sala ngan kamatayon. Kaupod han mga igkasi-magmarando han Mesias, maghahadi hiya ha Ginhadian han Dios nga magta- tapos han girra, sakit, ngan kamatayon 5 Ginsugo ni Jehova an iya Anak, hi Jesus, nganhi ha tuna ngan iginpakilala hiya sugad nga an Mesias. Iginsangyaw ni Jesus an ma- hitungod han Ginhadian han Dios ngan iginhatag an iya kinabuhi sugad nga halad. Katapos, ginbanhaw hiya ni Jehova sugad nga espiritu
s KARUYAG MO BA MAHIBARO HIN DUGANG PA? Ini nga brosyur nagpipresenta hin halipot ngan makapaaghat nga sumaryo han mensahe han Biblia. Kondi, diri katuyoan hini an pagdetalye han igintututdo han Biblia ha tagsa nga tema. Pananglitan, bangin interesado ka ha baton han Biblia ha sugad hini nga mga pakiana: Nagtatagad gud ba ha akon an Dios sugad nga indibiduwal? Ano an mahitatabo ha aton kon kita mamatay? Paonan-o magigin malipayon an akon kinabuhi? An mga baton hini ngan han iba pa nga makapainteres nga pakiana mababasa ha libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. Ini nga libro gindisenyo para ha pag-aram han tagsa nga topiko nga ginhihisgotan ha Biblia. An sugad nga paagi ha pag-aram nabulig nga mabilngan an magkalain-lain nga teksto ha Biblia nga naghihisgot hin partikular nga topiko. Basaha o i-download ini nga publikasyon o paghangyo hin libre nga pag-aram ha Biblia ha O pil-api ini nga kupon ngan i-e-mail ha angayan nga adres. Para ha kompleto nga lista han mga adres ha bug-os nga kalibotan, kitaa an ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? Alayon padad-i ako hin kopya han Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Alayon bisitaha ako para hin libre nga pag-aram ha Biblia ha balay. Yinaknan Ngaran Adres
Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an o kontaka an mga Saksi ni Jehova. 1 1 1 0 7 1 A S m b