CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 MINDANAO FORESTS FOR PEOPLE AND SUSTAINABLE LIVELIHOODS (MINFOR) Draft Project Description Summary Document Prepared By Kennemer Eco Solutions CCB v3.0, VCS v3.3 1
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Project Title Mindanao Forests for People and Sustainable Livelihoods Version 1.3 Date of Issue 02-11-2023 Project Location The Philippines, multiple municipalities in Mindanao Kennemer Eco Solutions Pte Ltd. Mr Florian Reimer Project Proponent(s) Email: florian.reimer@kennemer.ph Kennemer Foods International Inc. Mr Simon Bakker Prepared By Kennemer Eco Solutions & BaiAni Foundation Mr Florian Reimer KBS CERTIFICATION SERVICES LTD., 414-424, Om Shubham Tower, Neelam Bata Road, N.I.T. Faridabad, Haryana, 121003, Validation Body India. Tel: +91 129 4034513, 4054513, E-mail: Website: Project Lifetime 8 September 2022 - 7 September, 2072 50-year lifetime GHG Accounting Period 8 September 2022 - 7 September 2072, 50-year lifetime History of CCB Status This is the CCB Validation Gold Level Criteria We aim to generate exceptional benefits related to climate, community and biodiversity, under both the Verified Carbon Standard (VCS) and Climate, Community, and Biodiversity Alliance (CCBA) standards. Expected Verification Schedule This is a joint validation/verification. The first verification for the project is being completed concurrently with this validation. CCB v3.0, VCS v3.3 2
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Table of Contents 1. Summary of Project Benefits (Sumada sa Benipisyo sa Proyekto) 1.1. Unique Project Benefits (Talagsaon nga Benipisyo sa Proyekto) 1.2. Standardized Benefit Metrics (Istandard sa Pagsukod sa mga Benipisyo) 2. General 2.1. Project Goals, Design, Long-Term Viability (Tumong sa Proyekto, Disenyo ug Long-Term Viability) 2.1.1. 2.1.2. 2.1.3. Project Proponent (G1.1) 2.1.4. Other Entities Involved in the Project 2.1.5. Summary Description of the Project (G1.2) Project Scale Physical Parameters (G1.3) (Pisikal nga Parametro) Soils and land use (Yuta ug ang Kayutaan) 2.1.6. 2.1.7. 2.1.8. 2.1.9. 2.1.10. Sectoral Scope and Project Type Social Parameters (G1.3) (sosyal nga parametro) Project Zone Map (G1.4-7, G1.13, CM1.2, B1.2) Stakeholder Identification (G1.5) Stakeholder Descriptions (G1.6, G1.13) 2.1.11.1. 2.1.11.2. Improved Forest Governance Strengthened Forest Protection 2.1.12. Sustainable Development 2.1.13 Implementation Schedule (G1.9) 2.1.14. Project Start Date 2.1.15 Benefits Assessment and Crediting Period (G1.9) 2.1.16. Differences in Assessment/Project Crediting Periods (G1.9) 2.1.17. Estimated GHG Emission Reductions or Removals 2.1.18. Risks to the Project (G1.10) 2.1.19. Benefit Permanence (G1.11) 2.1.20. Financial Sustainability (G1.12) 2.1.21. Grouped Projects 3) Risk Mitigation Approach for Grouped Projects (G1.15) 2.2. Without-project Land Use Scenario and Additionality 2.2.1.1. Land Use Scenarios without the Project (G2.1) 2.2.2. Most-Likely Scenario Justification (G2.1) 2.2.3. 2.2.4. 2.3.1. 2.3.2. 2.3.3. 2.3.4. Community Costs, Risks, and Benefits (G3.2) Benefits to be used as Offsets (G2.2) Community and Biodiversity Additionality (G2.2) Informational Meetings with Stakeholders (G3.1) Stakeholder Access to Project Documents (G3.1) Dissemination of Summary Project Documents (G3.1) CCB v3.0, VCS v3.3 5 5 5 9 9 9 9 9 10 10 15 32 58 59 62 62 71 71 73 75 76 76 76 76 78 79 80 80 81 81 81 82 82 82 82 82 83 83 3
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.3.5. 2.3.6. 2.3.7. 2.3.8. 2.3.9. 2.3.10. Stakeholder Participation in Decision-Making and Implementation (G3.6) 2.3.11. Anti-dIscrimination Assurance (G3.7) 2.3.12. Feedback and Grievance Redress Procedure (G3.8) 2.3.13. Accessibility of the Feedback and Grievance Redress Procedure (G3.8) 2.3.14. Workers Training (G3.9) 2.3.15. Community Employment Opportunities (G3.10) 2.3.16. Relevant Laws and Regulations Related to Workers Right (G3.11) 2.3.17. Occupational Safety Assessment (G3.12) 2.4.1. 2.4.2. 2.4.3. Management Team Experience (G4.2) 2.4.4. 2.4.5. 2.4.6. 2.4.7. 2.5.1. 2.5.2. 2.5.3. 2.5.4. 2.5.5. 2.5.6. Ongoing Disputes (G5.5) 2.5.7. 2.5.8. 2.5.9. 2.5.10. Management of Double Counting Risk (G5.9) 2.5.11. Emissions Trading Programs and Other Binding Limits 2.5.12. Other Forms of Environmental Credit 2.5.13. Participation under Other GHG Programs 2.5.14. Projects Rejected by Other GHG Programs 2.5.15. Double Counting (G5.9) Information to Stakeholders on Validation and Verification Process (G3.3) Site Visit Information and Opportunities to Communicate with Auditor (G3.3) Stakeholder Consultations (G3.4) Continued Consultation and Adaptive Management (G3.4) Stakeholder Consultation Channels (G3.5) Project Governance Structures (G4.1) Required Technical Skills (G4.2) Project Management Partnerships/Team Development (G4.2) Financial Health of Implementing Organization(s) (G4.3) Avoidance of Corruption and Other Unethical Behavior (G4.3) Commercially Sensitive Information (Rules 3.5.13 - 3.5.14) Statutory and Customary Property Rights (G5.1) Recognition of Property Rights (G5.1) Free, Prior and Informed Consent (G5.2) Property Rights Protection (G5.3) Illegal Activity Identification (G5.4) National and Local Laws (G5.6) Approvals (G5.7) Project Ownership (G5.8) CCB v3.0, VCS v3.3 83 83 84 85 85 85 86 86 87 87 88 88 88 89 91 91 93 93 93 93 93 94 95 95 96 96 96 97 98 98 98 99 99 99 99 4
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 1. SUMMARY OF PROJECT BENEFITS (SUMADA SA BENIPISYO SA PROYEKTO) 1.1. Unique Project Benefits (Talagsaon nga Benipisyo sa Proyekto) Ang Mindanao Forests for People and Sustainable Livelihoods (MinFor) naglayon sa pagmugna og lain-laing mga benipisyo sa tibuok dagan sa proyekto. Kini nga parte naglatid sa talagsaong benepisyo sa proyekto nga wala nahilakip sa ubos nga bahin sa Section 1.2. Outcome or Impact Estimated by the End of Project Lifetime (Mga Gilaumang Resulta o Epekto Pagkahuman sa Proyekto) Section Reference 1) Ang unang programang pangklima nga nahuman para sa pagkonserba sa kalasangan alang sa komunidad sa mga tribo sa Pilipinas 2) Nagkadaghan ug nagkadaiya nga panginabuhian para sa >120,000 ka panimalay 4.2 2) Nagkadaghan ug nagkadaiya nga panginabuhian para sa >120,000 ka panimalay 4.2 1.2. Standardized Benefit Metrics (Istandard sa Pagsukod sa mga Benipisyo) Ang Minflor usa ka daku nga inisyatiba sa kabanikanhan para sa malahutayong kalambuan nga nagtutok sa pagpanalipod sa kalasangan ug konserbasyon sa biodiversity sa kabukiran, tunga nga bahin sa lasang ug sa kalamakan nga ana nahimutang sa mga baryo sa Mindanao; sulod sa tribo ug dili tribo. Naabot niini ang daghang organisadong komunidad nga adunay yutang kabilin ug mga lugar sa kabanikanhan nga gipanag-iyahan sa kolektibo ug indibidwal nga pamilya ug komunidad uban ang mga kalihokan sa REDD+ ug WRC ARR. Ang MinFor naga-angat sa kahigayon aron mapalambo ang mga minerales sa kalasangan ug bakhawan para sa umaabot. Ang Grouped Project naghubit sa dakong bahin sa geograpiya sa Mindanao adunay dakong kahigayunan para sa maong proyekto sa grupo. Sa ingon, masukod lamang ang mga gilaumang benipisyo ug depende sa higayon hangtud mahuman ang proyekto. Category Metric Estimated by the End of Project Lifetime Section Reference Pagpaubos sa GHG emission o pagtagal niini Gibana-banaan nga natanggal o nawala nga emission sa lugar sa proyekto, itandi sa kung wala ang proyekto Gibana-banaan nga pagkunhod sa emission sa lugar sa proyekto, itandi sa kung wala proyekto. 0 * N/A 78,745,927 * ERR GHG Quantificati on CCB v3.0, VCS v3.3 5
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Category Metric Estimated by the End of Project Lifetime Section Reference Tabon sa kalasangan (Forest1 cover) Alang sa REDD2 proyekto: Gibana-banaan nga nga numero sa mikunhod nga ektaryang sa upaw nga kalasangan kung itandi sa kung wala pa ang proyekto. Alang sa ARR3 nga proyekto: Gibana-banaan nga misaka nga numero sa ektarya sa tabon sa kalasangan kung itandi sa wala pa ang proyekto. 40,354.78 * 0 * N/A 3.14 Milambo nga Pagdumala sa Yuta Numero sa ektarya nga adunay produsyon sa yuta sa kalasangn diin ang IFM4 practices ginahamdum nga nahitabo isip resulta sa kalihukan sa proyekto kung itandi sa wala ang proyekto. Numero sa ektarya sa non-forest nga yuta diin milambo ang pagdumala isip produkto sa kalihukan sa proyekto kung itandi sa wala ang proyekto. N/A N/A N/A N/A >60,000* 4.2 Pagbansay kun Training Kinatibuk-ang numero sa myembro sa kumunidad nga ginahandum nga mutaas ang kahibalo ug kahanas isip resulta sa mga pagbansay gikan sa proyekto isip parte sa iyang mga kalihukan Numero sa mga kababayen-an nga myembro nga ginahandum sa muangat ang kahanas ug kahibalu resulta sa mga pagbansay gikan sa proyekto isip parte sa iyang mga kalihukan >30,000* 4.2 1 Ang yuta nga adunay tanum nga kakahuyan nga nakakab-ot sa internasyunal nga depenisyon (e.g UNFCCC, FAO o IPCC) nga gilangkuban kung unsa ang kalasangan, apil niini ang parametro nga sukdanan, sama sa gamay nga luna sa kalasangan, lebel sa kahabugon sa kahoy nga nagtabon sa lasang ug mahimong maglakip sa hamtong, sekondarya, mga ubos nga bahin sa lasang.(VCS Program Definition) 2 Reduced emissions from deforestation and forest degradation (REDD) - Mga ginabuhat aron makunhuran ang pagbuga sa GHG, pinaagi sa pagpahinay o pagpaundang sa konbersyon sa kalasangan ngadto sa dili na lasang, ug ang pagpakunhod sa pagkadaot sa yuta nga diin makapawala sa biomass sa kalasangan. (VCS Program Definitions) 3 Afforestation, reforestation and revegetation (ARR)- Mga ginabuhat aron mapataas ang paggamit sa karbon sa biomass (ug sa ubang klase sa yuta) pinaagi sa pagbuhat, pagpataas ug pagpahiuli sa mga tinanum kini pinaagi sa pagtanom, pagpugas, ug/o ang pagtabang sa mga tawo sa natural nga pagbag-o sa pagtanum ug mga kahoy (VCS Program Definitions). 4 Improved Forest Management (IFM)- Mga ginabuhat nga kabag-ohan sa pagdumala sa kalasangan nga diin mapataas ang paggamit sa mga napundong karbon sa yuta sa mga kalasangan para mamahimong produkto sa kahoy sama sa saw timber, pulpwood ug fuelwood (VCS Program Definitions) CCB v3.0, VCS v3.3 6
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Category Metric Estimated by the End of Project Lifetime Section Reference Kinatibuk-ang numero sa gipaabot nga makatrabaho sa kalihukan sa proyekto 5 gipahayag nga kinatibuk-ang full-time nga mga empleyado6 500* 4.2 Employment Numero sa mga kababayen-an nga ginapaabot nga maka-empleyo isip resulta sa mga kalihukan sa proyekto; gipahayag nga kinatibuk-ang full-time nga mga empleyado 250* 4.2 Kinatibuk-ang ihap sa tawo nga gilaumang nilambo ang7 panginabuhian/kita nga isip resulta sa mga gimbuhaton sa proyekto >120,000* 4.2 Livelihoods Ihap sa mga kababaen-an nga gilaumang nilambo ang panginabuhian/kita nga namugna isip resulta sa mga gimbuhaton sa proyekto. >60,000* 4.2 Health Kinatibuk-ang ihap sa mga tawo nga diin gilaumang nilambo ang serbisyong panglawas isip resulta sukad nga anaa ug sa wala pa ang proyekto. >120,000* 4.2 Ihap sa mga kababaen-an nga diin gilaumang nilambo ang serbisyong panglawas isip resulta sukad nga anaa ug sa wala pa ang proyekto >60,000* 4.2 Kinatibuk-ang ihap sa mga tawo diin nakakuha ug maayong kalidad sa edukasyon nga gilaumang nilambo isip resulta sukad nga anaa ug sa wala pa ang proyekto. >120,000* 4.2 Education Ihap sa mga kababaen-an diin nakakuha ug maayong kalidad sa edukasyon nga gilaumang nilambo isip resulta sukad nga anaa ug sa wala pa ang proyekto. >60,000* 4.2 Water Kinatibuk-ang ihap sa mga tawo nga diin gilaumang nakasinati ug maayong kalidad sa tubig ug/ o nilambo ang dapit sa mainon na N/A 5 Ang nagtrabaho sa ginabuhat sa proyekto nagpasabot sa mga tawo nga direktang nagtrabaho sa mga kalihukan sa proyekto nga adunay suhulan (pinansyal o kung dili), lakip ang mga empleyado, mga kontraktwal nga trabahante, mga sub-kontrata nga mga trabahante ug mga miyembro sa komunidad nga gibayran aron mapadagan ang mga gimbuhaton nga adunay kalambigitan sa proyekto.. 6 Full time equivalency (bug-os nga panahon nga pagkaparehas) mao ang pag-ihap kinatibuk-ang gidaghanon sa mga oras nga nagtrabaho (sa full-time, part-time, temporaryo ug/o seasonal nga mga trabahante) gibahin sa kasagaran nga gidaghanon sa mga oras sa full-time nga mga trabaho sulod sa nasud, rehiyon o teritoryo sa ekonomiya (gipahiangay gikan sa UN System of National Accounts (1993) paragraph 17.14 7 Mga panginabuhian ---------ug mga kalihukan nga gikinahanglan sa mabuhi (Kranz, Lasse 2001, The Sustainable Livelihood Approach to Poverty Reduction, SIDA). Ang mga benepisyo sa panginabuhian mahimong maglakip sa mga benepisyo nga gi-report sa Employment metrics sa kini nga Table. CCB v3.0, VCS v3.3 7
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Category Metric Estimated by the End of Project Lifetime Section Reference tubig isip resulta sukad sa anaa na ug sa wala pa ang proyekto. Ihap sa mga kababaen-an nga diin gilaumang nakasinati ug maayong kalidad sa tubig ug/ o nilambo ang dapit sa mainon na tubig isip resulta sukad sa anaa na ug sa wala pa ang proyekto. N/A Well-being8 Ang pangkinatibok-ang kalidad kahimsog nga gilauman milambo isip resulta sa proyekto >120,000* 4.2 Well-being Ihap sa mga kababaen-an diin ang well-being gilauman milambo isip resulta sa mga kalihokan sa proyekto >65,000* 4.2 Mga gilaumang pagbag-o sa gidaghanon sa ektarya nga namaayo ang pagdumala alang sa konserbasyon 9 sa Biodiversity sukad nga anaa ug sa wala pa ang proyekto., >140,000* 3.2. Biodiversity conservation Gilaumang kadaghanon sa mga species 10 nga anaa sa kritikal o nameligro sa ihap sa tibuok kalibutan nga nakabenepisyo gikan sa pagkunhod sa mga hulga isip resulta sa kalihukan 11 sa proyekto kung itandi kung wala pa ang proyekto 4 5.5.2 Values are for Instance 1. Future instances are likely to lead to higher impact values here. For example, future instances will include ARR components (Mangroves) leading to carbon removals. 8 Ang Well-being mao ang kasinatian sa mga tawo sa kalidad nga kinabuhi. Apil sa benepisyo nga makuha niini mao ang mga nakalatid nga sukaran sama sa (e.g Paghanas, Trabaho, Panginabuhian, Panglawas, Edukasyon ug Tubig) ug apil sab ang ubang benepisyo sa gipalig-on nga legal nga mga katungod sa mga kapaninguhaan, dugang nga seguridad sa pagkaon, pagkonserba sa mga lugar nga kakuhaan ug importansya sa kultura, ug uban. 9 Ang pagdumala sa konteksto sa konserbasyon sa biodiversity nagapasabot nga ang maong lugar anaa ang pagpatuman sa espisipikong pagdumala isip kabahin sa mga kalihukan sa proyekto nga mapataas ang konserbasyon sa biodiversity sama sa mapalambo ang kahimtang sa mga namiligro kun endangered species. 10 Per IUCN's Red List of Threatened Species 11 Kung wala ang direkta nga mga lakang sa populasyon o pag-okupar, ang pagsukod sa pagkunhod sa mga hulga mahimong magamit isip ebidensya. CCB v3.0, VCS v3.3 8
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2. GENERAL 2.1. Project Goals, Design, Long-Term Viability (Tumong sa Proyekto, Disenyo ug Long-Term Viability) 2.1.1. Summary Description of the Project (G1.2) Ang Minflor usa ka long-term nga proyekto alang sa malahutayong kalambuan sa kabanikanhan nga ang nag-unang tumong mao ang manguna sa pagdumala sa mga kalasanganan kauban ang mga tribo. Nakab-ot niini ang dakong ihap sa mga nakadwat nga panimalay sa lungsod ug rehiyon sa Mindanao. Ang proyekto naglambigit sa pagpanalipod ug pagkonserba sa kalasangan pinaagi sa pakigtambayayong sa mga tag-iya sa CADT. Ang mga yutang kabilin mao ang mga teritoryo nga gideklara alang sa mga tribo, ug kini nga mga lugar walay apil sa politikanhong mga utlanan. Kini nga mga lugar gilaraw pinaagi sa pag- ila sa mga utlanan sa teritoryo nga giila sa mga miyembro sa tribo sukad pa kaniadto. Kini nga mga kayutaan mahimong maglakip sa mga kabukiran, kalasangan sa kapatagan, openlands, mga baybayon, ug bisan sa lain-laing mga porma sa tubig. Sa petsa sa pagsugod sa proyekto ang natural nga kalasangan tabon, ug busa ang Project Area, kay 140,470.61 ha. Palihog tan-aw seksyon 2.1.6 Social parameters para sa mapa sa adminstratibong parte sa Projects Zone Ang kalihokan sa proyekto magpunting sa duha ka hut-ong sa kalasangan, ang (1) Mga Abli ug (2) Sirado nga Kalasangan nga giila sa seksyon 3.1.4. sa baseline nga senaryo. Busa, kini nga PDD naglangkob sa Grouped Project para sa pagpamatuod ubos sa Verified Carbon Standard (VCS) ug Climate, Community, Biodiversity Standard (CCBS). Ang pangklimang tumong sa proyektong mao ang pagwagtang sa pagbuga sa GHG nga gilatid sa taas nga bahin ug mas gidetalye pa ubos sa seksyon 3.2. Dugang pa, ang proyekto naglaraw sa pagpalig-on sa microclimate sa Production, Protection, and Inclusion (PPI) nga inisyatiba batok sa pagbag-o sa klima. Ang tumong sa proyekto ngadto sa komunidad mao ang paglakip sa malungtarong pagpalambo sa panginabuhian alang sa napulo ka libong mga panimalay sa komunidad sa kabanikanhan gikan sa tribo ug dili. Ang mga tumong sa proyekto alang sa biodiversity matuman pinaagi sa pagpanalipod sa mga puy- anan sa wildlife, watershed area, ug mga importanteng lokal nga kultural nga mga lugar diin (ie Keystone ug/o Trigger Species) nagpuyo ang mga importanteng mga specie. Kabahin niini, ang pag-usab o diversification sa mga monoculture nga umahan, ug ang pagpananum-balik sa kanhi nadaot nga mga yuta sulod sa yutang kabilin sa mga tribo sa isla sa Mindanao. Kini gitan-aw nga makapalambo sa biodiversity. 2.1.2. Project Scale Project Scale Project Large project X 2.1.3. Project Proponent (G1.1) Organization name Kennemer Eco Solutions Contact person Mr Florian Reimer Title Technical Lead Climate CCB v3.0, VCS v3.3 9
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Address 10 Anson Road #38-03 International Plaza Singapore 079903 Telephone
Email florian.reimer@kennemer.ph Organization name Kennemer Foods International Contact person Mr Simon Bakker Title Chief Executive Officer Address Purok 3, Peñano Street, Calinan, Davao City Philippines 8000 Telephone Email 2.1.4. Other Entities Involved in the Project Organization name Provincial Tribal Council (Davao Oriental) Contact person Eleuterio Manaytay Title Provincial Tribal Chieftain Address Mati City Telephone Email Organization name BaiAni Foundation Contact person Jonathan Joson Title Carbon Program Coordinator Address Purok Lumboy, Maniklam, Tagum City, Davao del Norte, 8100 Telephone Email Daghan pang mga organisasyon ang apil sa kaugmaon sa group project ang madugang sa paghulagway sa future instances. 2.1.5. Physical Parameters (G1.3) (Pisikal nga Parametro) Ang geograpikal nga lugar nga gipakita niining Grouped Project, gilangkoban sa iyang mga instances diha sa balidasyon ug future instances, mao ang mainland sa Mindanao. Sa panahon nga nagsumiti alang sa balidasyon, ang unang nga gitutukan ang mga lugar sa instances nga nahimutang sa Davao Orientation. Kami magahulagway sa pisikal nga parametro para sa Project Zone (mainland sa MIndanao) ug ilabi na para sa 3 ka subsets nga anaa sa elevation ranges sa proyekto. CCB v3.0, VCS v3.3 10
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 1: Project Zone in Mindanao mainland Topography12 (Topograpiya) Ang Mindanao ang ikaduhang lapad nga isla sa Pilipinas nga adunay sukod nga 97,530 km. Ang maong isla adunay kabukiran ug dinhi makita ang Mt. Apo, nga adunay sukod nga 2,954m, ang pinakataas nga bukid sa nasud. Upat ka kadagatan ang nagpalibot sa Mindanao: Sulu Sea sa kasadpan, Philippine Sea sa silangan, Celebes Sea sa habagatan ug Mindanao Sea sa norte. Sa Mindanao makita ang kinadak-an ug klase-klaseng physiographic development sa tanang isla sa Pilipinas. Habog, batoon ug faulted nga mga bukid; mga nagalahi nga taliptip sa bulkan; habog nga mga talampas; ug halapad, patag tubigan nga kapatagan. Map 2: Elevation of the Project Zone 12 Contains information from Wikipedia which was cross checked to be sufficiently accurate. CCB v3.0, VCS v3.3 11
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 3: Slope of the Project Zone. Source: FAO Country Profile Philippines. C.K. Burton (1986), sa "Geological Evolutions of the Southern Philippines," nagsulat nga: 'Tectonically, ang duha ka fold division dugay na nga naila, ang NNW-SSE trending sigmoid mobile (seismic) belt gihimulag sa gikan sa lig-on; ang (aseismic) rehiyon palibot sa Sulu Sea sa habagatan-kasadpan. Ang mobile belt is gimargin pareha sa silangan ug kasadpan, pinaagi sa mihunong nga subduction zones, ug murag pareha nga sitwasyon mitumaw pinaagi Cenozoic time, ang dapit subduction nagalapad, contracting, ug "flipping" sa tabok zone. Sa habagatang bahin sa Pilipinas, ang karaan nga arc crust natala isip Cretaceous sa Cebu ug dayag nga niabot ngadto sa Bohol ug Sentral Mindanao. Sa nauwahing panahon sa Eocene, gituohan nga ang east-dipping subduction zone anaa sa kasadpang bahin sa mga karaang isla sa Pilipinas, inubanan sa magmatic arc nga miabot ngadto sa silanagang Panay lahos sa southwest Negros, og malagmit lahos ngadto sa Cotabato sa habagatan nga parte sa Mindanaw. Ang pagkaplastar sa ophliolite sa kasagpang bahin sa Panay gihuna-huna nga nahitabo panahon sa Late Oligocene ug gipangaghap nga adunay kalambigitan lahos ngadto sa Palawan-Busuanga microcontinent didto sa kasagpang parte sa Panay-Negros arc. Gikonsidera nga diha sa habagatan nga bahin sa Pilipinas, ang gitan-aw sa subduction mao ang nabali ngadto sa silangang parte kung diin ang westward subduction sa oceanic crust nitumaw ilawom sa sentro nga parte sa Mindanao-Sangihe arc. Ang trending transcurrent faulting sa Negros ug Cotabato (southern Mindanao) gituohan nga iglabot ngadto sa pagka-abli sa kadagatan sa Sulu ug Celebes (Oligocene ngato sa Miocene). Kini nga mga paglihok kun movements maoy posibleng hinungdan sa Cotabato Block nga milihok southeastwards, nahisubay sa " Mindanao Lineament", tabok sa axis sa Central Mindanao arc. Ang kurba sa Sarangani Peninsula tingalig parte sa maong kaparehang preseso. Nagapadayon ang westward subduction ilawom sa Sangihe-Central Mindanao arc sa Pliocene, apan nagamugna kini og hanay sa mga bulkan, nga adunay median rift valley paibabaw diha sa NW-SE Cotabato trend. CCB v3.0, VCS v3.3 12
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 4: Subset of Simplified geological/tectonic map of the Philippines. Source: Burton (1986) based on the Philippine Bureau of Mines and Geosciences Among ipakita sa ubos ang lain-lain nga mga mapa basi sa pag-analisa sa GIS para sa Digital Elevation Models (DEM) para sa Project Zone Map 5: Aspect of the Project Zone CCB v3.0, VCS v3.3 13
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 6: Terrain Ruggedness Index of the Project Zone Ang mga bukid sa Mindanao mamahimong i-grupo ngadto sa napulo ka kabukiran apil diha ang mga adunay mga kumplikadong istraktura ug mga bulkan. Ang istraktural nga mga bukid sa kinatumyan nga silangan ug kasadpang bahin sa isla nagapakita og halapad nga hulagway sa Mesozoic nga bato ug Ultrabasic nga bato ibabaw sa daghang lugar sa baybayon sa silangan. Ang ubang parte sa isla halos gilangkuban og Cenozoic ug Quaternary volcanic o sedimentary nga mga bato. Sa silangan bahin sa isla, gikan sa Bilas Point sa Surigao del Norte ngadto sa Cape Agustine sa Davao Oriental, mao ang lisod nga kabukiran nga naila nga Diwata Mountains. Kini nga kabukiran mugbo ug managsumpay diha sa iyang sentrong bahin. Ang Diwata Mountains, sa norte nga bahin tuktok, habog ug mas batohon paingon ngadto sa tuktok sa 2, 012 metro sa Mount Hilong-hilong, nga adunay 27km diha silangan bahin sa ciudad sa Cabadbaran. Ang habagatan nga tuktok niining kabukiran mas lapad ug mas batohon kaysa amihan nga seksyon. Sa Davao Oriental, daghan ang mga taliptip nga adunay kahabugon nga 2,600 metro ug ang kabuki niini adunay kahabugon nga 2,910 metro. Ang baybayon nga naga-atubang sa silangan bahin sa rehiyon sa Dabaw ug Surigao del Sur markado nga adunay mga ginagmay nga baybayon nga patag lahi sa ubang batohon nga taliptip nga miabot ngadto sa tubigong pampang. Makita sa tubigan niini ang daghang tapok sa mga korals ug mga gagmay nga isla. Ang ika-duhang north- south nga kabukiran miabot gikan sa Talisayan sa norte ngadto sa Tinaca Point sa pinakahabagatang bahin sa Mindanaw. Kini nagasubay sa kasadpang bahin sa Agusan Del Norte, Agusan del Sur ug mga probinsya sa Dabaw. Kini nga kabukiran kasagaran istraktural ang gigikanan, apan adunay dili muminus sa tulo ka taliptip sa aktibong bulkan. Ang sentro ug norte nga bahin niining adunay daghang mga taliptip nga anaa sa 2,000 ngadto sa 2,6000 metro ug diri ang hanay sa kabukiran mokabat sa 48 km sa kinatibuk-an. Sa kasadpan nga bahin sa Cuidad sa Dabaw adunay 2 ka dili aktibong bulkan: Mt.Talomo, adunay 2, 893 metro ug Mt. Apo adunay 2,954 metro. Ang habagatang bahin sa Mt. Apo ang central mountain belt medyo baba kaysa norte nga bahin nga adunay lamang average nga 1,100 ngadto sa 1,800 metro. Sa kasadpang bahin sa Mindanao, ang han-ay sa malisod nga istraktural nga kabukiran nagaporma sa taas ang murag kamot nga Peninsula sa Zamboanga. Kini nga mga bukid adunay kahabugon nga 1,200 metro, dili susama sa kahabugon sa ubang istraktural ug managsumpay nga kabukiran sa Mindanaw. Adunay daghan nga lugar sa kabukiran sa Zamboanga kung diin namugna ang mga mugbo nga inter-mountain basin, inubanan sa pipila ka potensyal para sa umaabot nga paglambo sa agrikultura. Ang katapusan nga hanay sa amihanang-sidlakan nga bahin ang kaluhang taliptip ug dili buhi nga bulakan, ang Mt. Malindang nga anaa sa ibabaw sa Ciudad sa Ozamis CCB v3.0, VCS v3.3 14
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 adunay katas-on nga 2,425 metro. Ang Mt. Dapia, ang pinakataas sa Peninsula sa Zamboanga nga abot ang kahabugon sa 2, 617 metro. Ang managsumpay nga kabukiran/bulkan anaa nahimotang sulod Lake Lanao nga nagporma og lapad nga arko subay sa Lanao Del Sur, Cotabao, ug mga probinsya sa Bukidnon. Dili mubaba sa 6 gikan sa biente ka katingad-an nga mga taliptip gikan dinhi nga lugar ang aktibo, ug daghan niini ang anaa sa nagbarog tunga sa semi-isolation. Ang Butig Peak uban sa iyang upat ka lake crater, dali lang makita gikan sa Cotabato. Ang Mt. Ragang usa ka aktibo nga Vulcan cone nga adunay kataas-on nga 2, 815 metro mao ang naglahi; ang Mt. Kitanglad nga pinakahabog adunay katas-on 2,889 metro. Sa South Cotabato, lahi nga hanay sa mga volcanic mountain, nagsubay kini sa baybayon. Kini nga mga bukid adunay kinadak-ang gilapdon nga 180km gikan sa northwest-southeast ug adunay sukod 48km sa kinatibuk-an. Usa sa pinaka tanyag nga bukid ang Mt. Parker, adunay hapit sirkular nga crater lake nga ang sukod usa ka milya ug quarter sa diameter ug anaa 300m ubos sa iyang 2,040m nga taluktok. Lahi usab nga importanteng physiographic division sa Mindanao ang hanay sa habog nga talampas sa Bukidnon ug Lanao del Sur. Kini nga mga talampas nilakop ug halos nagpalibot na sa daghang bulkan sa lugar. Ang mga talampas namugna gikan sa daloy sa basalistic nga lahar nga nahisagol sa abo sa bulkan ug batobato. Duol sa ilang pampang, ang mga talampas natunga sa mga lalum nga kanyon ug busay nagadaloy paubos ngadto sa gagmay ug yanong baybayon. Kini nga mga busay kasaligan para sa kalamboan sa hydroelectric energy. Usa ka lokasyon niini ang Maria Cristina Falls nga nahimo ng nag-unang prodyuser. Ang hanay sa talamapas anaa kasagaran sa gitas-ong 700 metros taas sa lebel sa dagat ug nagahanyag og kaginhawaan gikan sa malagmit grabe nga kainit sa kilid sa mga baybayon.Ang rehiyon sa Dabaw datu sa deposito sa metallic ug dili metallic nga mga minerales. Metallic nga mineral labot na ang bulawan, nikel, iron, ug cobalt; non-metallic nga mineral apil diha ang limestone, marble, magnesite, refractory clay silica, guano, chale, coal, earthfill, graba ug balas ug mga dagkong bato. Mt Diwata sa Monkayo, Compostela Valley mao ang nag-unang minahan sa bulawan sulod sa rehiyon. Kasamtangan, ang Davao Oriental mao ang adunay 100% nga produksyon sa nikel, iron, cobalt, magnesite,ug silica diha sa rehiyon (Bugayong, L.A., Dolom,P.C., ug Carandang A.P. 2016). Ang forest conservation nga mga lugar sa REDD instance 1 (Lugar sa Proyekto) anaa nakahanay kadaghanan sa kahabugon nga 300masl ngadto sa 1,300 masl tali sa patag nga kalasangan ug montane treeline nga mga lugar. Kini naga tumaw sa putol-putol nga mga luna sa buntok ug hanay sa kalasangan ug lakip ang mga bakhawan ingon man ang maanyag nga talan-awon. Palihog tan-awa Figure 5: mga sample sa mga tanum sa taas nga bahin gkan sa Malindang Range Natural Park sa Zamboanga Peninsula, Mindanao sulod Project Zone. Source: V.B. Amoroso (2018). Soils and land use (Yuta ug ang Kayutaan) Ang yuta sa Mindanao kasagaran gikan sa habog nga yuta sa bulkan ugsedimentary ang gigikanan lakip na ang soil orders sa inceptisols, utisols ug mollisols. CCB v3.0, VCS v3.3 15
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 7: General Soil Map of the Philippines. Sheet 3. Source: Department of Agriculture. Bureau of Soils and Water Management (1995) CCB v3.0, VCS v3.3 16
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 1: Legend of General Soil Map of the Philippines. Source: Department of Agriculture. Bureau of Soils and Water Management (1995) CCB v3.0, VCS v3.3 17
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 8: Soil Organic Carbon. Source: FAO GLOSIS Ang yuta sa kalasangan sa REDD instance1 ang Ultisols ugacidic Alfisols. Land Use (Gamit sa Yuta) Mayorya sa orihinal nga kalasangan sa Mindanao napapas na ug nailisan og mga pananum sama annual crops, perennial crops, fallows, grassland, wooded grasslands ug shrubs. Ang kalasangan kasagaran anaa sa mga talampas ug anaa sa mga ancestral domains sa mga tribo. CCB v3.0, VCS v3.3 18
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 9: Landcover 2020 Project Zone. Adapted from NAMRIA Ang sector agrikultura ang pinakaimportante alang sa kalambuang pang-ekonomiya sa Mindanao apil diri ang serbisyo ug industriya naghatag sa 60% sa Gross Domestic Product (kumpara sa 9% sa nasyunal nga lebel) ug naghatag og 57% sa kinatibuk-ang oportunidad sa pagpanarbaho sa Mindanaw. Ang Mindanao gikonsidera usab isip agricultural basket sa Pilipinas, diin ang usa sa tulo ka parte sa yuta anaa sa agrikultura (32,510 km2). Figure 2: Crops produced in Mindanao. Source: 2018 National Quick Stat, Philippine Statistics Authority Pananglitan, sa Davao Oriental, ang probinsya adunay REDDO 1 instance. Ang mga dagkong industriya nga nagadala sa ekonomiya mao ang agrikultura, pangisda, ug kalasangan o forestry. Sa agrikultura, ang nag-unang CCB v3.0, VCS v3.3 19
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 produkto mao ang lubi, saging, mais, bugas, abaca, mangga ug cassava. Ang probinsya sa Davao Oriental mao ang pinakadaku nga prodyuser sa lubi sa Region XI, aduna kini ambag nga 42% sa tinuig nga produksyun sa rehiyon; ug, 7.4% sa kinatibuk-ang produksyun sa nasud. Ang upat ka-nanag-unang munisipyo nga adunay pinakadagkung luna nga gigahin alang sa tanum nga lubi mao ang Baganga, Mati, Caraga, ug Governor Generoso. Aduna kini ambag nga 60% sa produktong lubi sa probinsya. Samtang sa produksyon sa mais, nag- unang prodyuser ang Manay, Mati ug Caraga (Bugayong, L.A., Dolom, P.C. ug Carandang A.P. 2016). Ang Davao Oriental adunay ambag nga 23% sa produksyon sa mais sa rehiyon. Ang produksyun usab sa abaca adunay ambag nga PHP280 miyun sa probinsya, 93% niini naggikan sa Distrto 1. Ang Manay adunay ambag nga 37% sa kinatibuk-ang produksyon sa abaca sa tibuok probinsya. Noybi sa onsi ka mga munisipyo adunay lapad nga luna nga gitamtanan sa rubber; ang Banga ang adunay pinakalapad sa 134 has. niadtong 2007. Ang Manay adunay 5 has. Ug ang Taragona adunay 4 has. nga rubber. Ang tanum nga rubber adunay taas nga potensyal tungod kay pwede kining ma-intercropped sa lubi (Bugyong, L.A., Dolo, P.C., ug Carandang A.P. 2016). Climate (Klima) Ang kadaghanan sa Project Zone nahisakop sa Tropical Rainforrest (Af) nga klima matud pa sa Geigger Climate Classification. Pipila ka mga coastal strips o baybayon sa Zamboanga Peninsula ug sa Davao Bay nahiapil sa Tropical Monsoon (Am) nga klase sa klima; ug ang pipila ka mga taas nga bukid anaa sa Temperate, walay dry season, warm summer (Cfb) nga klase sa klima Map 10: Koeppen-Geiger climate classification for Project Zone. Adapted from source as per image. Sumala sa Philippine National Mapping ang Resource Information Authority (NAMRIA), ang Project Zone (Mainland Mindanao) anaa ang tulo sa upat ka nag-unang klima sa Pilipinas: CCB v3.0, VCS v3.3 20
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 11: Climate Types in Project Zone. Adapted from NAMRIA Ang mga klase sa klima nga anaa sa Project Zone mao ang type II, III ug IV. Ang paghulagway niini sumala sa NAMRIA makita sa ubos: Type II: Walay ting-init nga panahon kun dry season nga adunay dayag kaayo nga maximum nga tag-ulan sa bulan sa Desyembre hangtud Pebrero, walay maski usa ka ting-init nga bulan. Ang pinakagamay nga ulan anaa sa Marso hangtud sa Mayo. Type III: Walay dayag nga pinataas nga panahon sa ting-ulan ug adunay panahon sa ting-init nga mulungtad sa usa hangtud tulo ka bulan, kasagaran anaa kini sa bulan sa Desyembre hangtud Pebrero; o, Marso hangud sa Mayo. Type IV: Ang ting-ulan naapod sa tibuok tuig. Ang Mindanao ang adunay pinakaubos nga pagbisita sa bagyo kung itandi sa norte nga parte sa Pilipinas apan makasinati usab kini og bagyo panalagsa. CCB v3.0, VCS v3.3 21
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 3: Average monthly typhoon tracks in the Philippines. Mindanao is not inside orange and red areas. Source: Tungod niining mga klase sa klima ug topograpiya, ang lokal nga temperatura ug dagan sa ting-ulan tataw nga nagalain-lain. Pananglitan sa Davao Oriental adunay tataw nga klima nga gihulagway sa klaro nga ting-ulan sugod Nobyembre hangtud Pebrero ug hamubo nga panahon sa ting-init. Dili kaayo kini apektado sa bagyo ug naprotektahan sa mga kabukiran nga anaa dapit sa baybayon (coast). Ang pinakataas nga average sa nga temperatura sa usa ka-tuig (mean annual temperature) anaa sa 31.4 C ug ang pinakaubos mao ang 21.9 C. Ang average nga ulan sa usa ka- tuig kun mean annual rainfall sa probinsya mao ang 3.5 inches ug adunay 75 ka adlaw nga ting-ulan. Ang pinakataas nga ulan mao ang 7.9 inches nga natala sa Setyembre ug ang pinakamubo natala sa Abril nga anaa sa 1.0 inch (Bugayong, L.A., Dolom, P.C. ug Carandang, A.P. 2016). Ang Mindanao anaa sa ubos nga bahin sa kasagarang dalan o againan sa bagyo. CCB v3.0, VCS v3.3 22
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 4: Example of monthly average temperature (red) and precipitation (blue in mm rainfall) for Davao City, Mindanao. Ang gitamnan sa ARR instance 1 (project area o lugar sa proyekto) anaa sulod sa ubos nga bahin sa kayutaan o lowland duol sa kabunturan (colline) hangtud sa sub-mountain zone, nga mayorya anaa sa colline zone sa 300-500 masl. Hydrology13 Alang sa mapa sa nanag-unang mga suba, sulod sa kayutaan nga lawas sa tubig (inland body of water), ug mga baybayon, palihog tan-awa ang Mapa 9 Ang pinadaku nga sulod sa kayutaan nga lawas tubag mao ang Lake Lanao sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM). Ang Lake Lanao daku ug karaaan na nga linaw (ancient lake) sa Pilipinas, kini makita sa probinsya Lanao del Sur sa ubos nga bahin sa nasud, sa isla sa Mindanao. Aduna kini surface area nga 340km. Mao kini ang pinakalapad nga linaw sa Mindanao ug ikaduha sa Pilipinas. Giila usab kini nga usa sa kinse ka mga karaang linaw sa kalibutan. Ang ikaduha nga linaw mao ang Lake Mainit sa Agusan del Norte. Ang Lake Mainit mao ang ikaupat nga pinakadako nga linaw sa Pilipinas nga adunay surface area nga 173.40km. Kini mao usab pinakalawon sa nasud nga adunay gilawmon nga 223 metro. Ang ikatulo nga pinakadako nga linaw mao ang Lake Dapao, anaa usab kini sa BARMM, pila ka kilometro sa kasadpan nga bahin sa Lake Lanao. Ang Lake Dapao usa ka deep water lake o lalum kaayo nga nga linaw nga anaa sa probinsya sa Lanao del Sur, sa habagatang-kasadpan sa Lake Lanao sa isla sa Mindanao. Kini usa sa pinakalawom nga linaw sa nasud, nga anaa sa 120 meters ang pinakalawon nga parte. Gibana-banaan nga ang surface area niini anaa sa 10.11km. Ang uban pa nga sulod sa kayutaan nga lawas sa tubig mas gamay kaysa sa nahigutan sa lain-lain nga mga hinungdan. 13 Contains information from Wikipedia which was crosschecked to be sufficiently accurate. CCB v3.0, VCS v3.3 23
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 12: Major River Basins in Southern Philippines. Source: Subset of a map from National Water Resources Board, Republic of the Philippines Sa Mindanao makita ang 2nd, 3rd ug 5th nga pinakataas (longest) nga sistema sa suba sa Pilipinas. Ang Rio Grande de Mindanao nga ginatawag usab nga Mindanao River, mao ang ikaduha sa pinakadu (largest) nga Sistema sa suba sa Pilipina, makita kini sa ubos nga bahin sa isla sa Mindanao. Aduna kini drainage area nga 23,169 km, mayorya sa iyang tubig nagaadto o nagahabwa ngadto sentral ug silangan nga bahin sa isla, nga gibanabanaan nga adunay kinatibuk-ang gitas-on nga 373km. Ang Agusan River anaa sa amihanang-sidlakan nga parte sa Mindanao, mayorya sa tubig niini mupadulong ug muhabwa ngadto sa Caraga Region ug uban pang parte sa Davao de Oro. Aduna kini kinatibu-ang drainage area nga 11,937km ug gibana-banaan nga gilay-on nga 349km gikan sa iyang sinugdan. Sa gitas-on nga 320km, kini giila nga ika-lima sa pinakataas (longest) nga suba sa Pilipinas. Muagi kini sa mga mayoryang mga syudad ug munisipyo sa Bukidnon sugod sa iyang tinubdan sa Barangay Calabugao, Impasug-ong, Bukidnon. Ang mainland Mindanao adunay mga talagsaon ug nindot nga mga waterfalls kun busay nga aduna dakong importasya sa nasud: sa baba' sa Marawi Ciity, sa taas ug tumoy nga bahin sa Lake Lanao anaa ang Agus River nga maoy gigikanan sa tubig sa Maria Cristina Falls. Anaa usab ang usa pa ka maandot nga busay sa Malabang, Mindanao, 15 miles (24km). Kini ang Jose Abad Santos Falls nga makita sa ubos nga bahin sa Lake Lanao. Usa pa ka maanindot nga talan-awon nga anaa sa ganghaan sa 200 has. nga national park development, ang Limunsudan Falls, gibanabanaan nga 800ft. (240m), mao usab ang pinahabog (tallest) nga waterfalls sa Pilipinas, kini anaa nahimutang sa Iligan City. Ang Davao Oriental isip REDD+ 1 instance adunay daghan nga busay nga anaa sa ancestral domains sa Tribong Mandaya ug Kagan, ang duha sa pinakaprominenteng tribu sa probinsya. Kini nga mga busay mao ang mga musunod (source: Philippine Information Agency: pia.gov.ph): 1. Aliwagwag, Mahan-ob, and Mabuyong Falls in Cateel Municipality 2. Bidayan and Tagdalid Falls in Manay Municipality 3. Busay and Magpong Falls in Boston Municipality 4. Curtain Famms in Baganga Municipality 5. Kapuka, Princesa, Tres Marias, Sungkuan and Magpamangaw Falls in Caraga Municipality 6. Kawa Kawa Falls in San Isidro Municipality 7. Pangyan Falls in Lupon CCB v3.0, VCS v3.3 24
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang network sa sistema sa mga busay ug sapa nga nagmugna ug usa ka himsog nga marine environment ug nahimong tinubdan sa tubig ngadto sa ubos nga mga komunidad, bag-o lang nahimong dagkong mga atraksyon sa turista nga naghatag ug ekonomiyang benepisyo sa mga komunidad. Apan, kini gibalda tungod sa Covid-19 pandemya apan ni hinayhinay nga mibalik. Ang baybayon sa Davao Oriental mao ang pinakataas sa nasud nga baybayon, nga naglangkob sa 3% sa kinatibuk-an (Cabrera ug Lee, 2018). Ang diversity sa specie sa bakawan sa probinsya, labi na sa mga baybayong munisipyo, taas kaayo ug adunay komplikado nga mga patern sa zonation; kini ang mga dapit nga wala pa naasulod/nadisturbo sa mga kumunidad. Ang bakhawan sa Project Zone adunay high specie richness ug lain-lain ug sagol-sagol nga mga species gikan sa threatened hangtud sa endangered base sa IUCN Red List of Threatened Species (2019). Ang komon mao ang Sonneratia Alba, nga nailhan sa lokal nga "pagatpat", ug nipa palm variety. Ang mga bakhawan sa probinsiya nga pinakaproduktibo, riverine nga tipo tungod sa impluwensya sa tab-ang nga tubig (Perera et.al., 2013). Bisan pa niana, ang mga hulga sa bakawan nagpadayon tungod sa pagkuha sa tannin, pagkakabig ngadto sa fishpond ug aquaculture, ug paggamit sa kahoy isip sugnod Vegetation & Biodiversity(Tanum ug Biodiversity) Alang sa Landcover sa Project Zone, tan-awa ang Map 9: Landcover 2020 Project Zone. Adapted from NAMRIA Palihog tan-awa sa Table 6: Terrestrial Species in the Project Zone with Vulnerable, Endangered, or Critically Endangered status in the IUCN Red List. Palihog tan-awa usab sa Map 18: Key Biodiversity Areas (KBAs) in Project Zone. Adapted from NAMRIA Ang Project Zone sa kinatibuk-an sulod sa terrestrial biogeographic region of "Greater Mindanao" (Ong PS, Afuang LE, Rosell-Ambal RE 2002). CCB v3.0, VCS v3.3 25
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 13: Terrestrial Biogeographic regions of the Philippines. Source: Ong PS, Afuang LE, Rosell-Ambal RE (eds.). 2002. Philippine Biodiversity Conservation Priorities. Ang project zone adunay duha ka terrestrial ecoregions, ang mga rainforest sa Mindanao-Eastern Visayas ug ang mga rain forest sa Mindanao montane. Ang ekosistema sa Mindanao kasagaran gidominar sa katas nga sa ulan ug temperatura ug, sa ingon, pagporma sa yuta. Kasagaran makasugat mi og labaw sa 1,700 masl sa Mossy Forest o Cloud Forest sa wala pa nadisturbo nga kundisyon. Ubos niana hangtod sa 1,400 masl mao ang hanay sa Upper Montane Forests nga nagsagol sa Sub Montane Forests hangtod sa 900 masl. Hangtod sa 400 masl, atong makita ang mga Mixed Upland Dipterocarp Forests, kasagarang nisagol na sa agrikultura, agroforestry ug mga sistema sa plantasyon. Ubos sa 400masl, ang karaang mga tanom mao ang Lowland Dipterocarp Forest, nga epektibo kaayo nga gipulihan sa lain-laing porma sa agrikultura ug kasabotan sa Project Zone. CCB v3.0, VCS v3.3 26
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 5: Example of vegetation elevation profile from Malindang Range Natural Park in the Zamboango Peninsula, Mindanao, inside the Project Zone. Source: V.B. Amoroso (2018). Mindanao-Eastern Visayas Rain Forests14 Kini nga ecoregion apil na ang lowland (ubos sa 1000m katas-on) ngadto sa nag-unang mga isla sa Mindanaw, Samar, Leyte, Bohol ug mga pipila ka mga gagmay nga mga isla, apil ang Biliran ug Basilan. Ang klima sa ecoregion, tropical wet. Ang klase sa tanum sa Mindadanao ug sidlakang bahin sa Visasyas originally beach forest (kalasangan sa baybayon), bakawan, lowland rain forest ug uban kakahoyan ana sa katas-on nga 1,000m. Ang kalasangang dipterocarp mao ang dominanteng klase sa kahoy sa kapatagan sa Mindanaw ug sa tibuok Pilipinas. Kani nga grupo sa mga kahoy naila isip Philippine mahogany diha sa trading sa tablon; kini nga klase sa lasang anaa sa lebel sa dagat ngadto sa kahabogon nga 400 m o mas-taas. Ang indibidwal nga dipterocarps nagatumaw sa 1,500 m. Ang dipterocarp nga lasang sa Pilipinas medyo taas (45-65m) ug dasok, nga anaay tulo ka sapaw sa pandong. Ang lianas ug kawayan kay talagsaon diha sa hingkod nga mga lasang pero kumon diha sa minus ug wala napalambo nga evergreen nga kalasangan. Ang ferns, orchids ug uban pang epiphytic nga tanom anaa makita sa mga mas dagkong mga kahoy. Anaa lamang sa duha ka sapaw sa pandong ang anaa sa mas taas nga kahabogon, mas mubo nga barog sa kahoy, ug adunay mas daghangg epiphytes. Ang upper hill dipterocarp nga lasang anaa makita sa kahabogon nga 650 ngadto sa 1,500m ug domenante sa sulod niini ang Shorea Polysperma ug oaks, chestnuts ug Elaecarpus. 14 CCB v3.0, VCS v3.3 27
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang Mindanao ug ang kasikbit nga lugar sa Basilan, tapad sa nahimutangan sa Sulu Archipelago, naimpluwensyahan sa mga dayo gikan sa Borneo, bisan pa sa bag-ong milenya, nanguna gihapon ang pagbalhin/pagdayo. Ang bag-ong panahon sa yelo, ang Mindanao fauna region nakamugna ug talagsaong fauna nga daghang endemic vertebrates. Kaniadto, adunay hingpit nga kalasangan ang mga isla sa ecoregion, apan karon nagka-anam na og kagagmay. Mitumaw ang grabe nga kahimtang sa pag-ubos sa yuta sa Mindanao ug Eastern Visayas tungod sa managlahi nga pamaagi sa pagkonserba tali sa lowland ecoregion ug ang tupad nga kabukiran sa Mindanao Montane Rain Forest ecoregion. Bisan sa daghan sa mga limitadong gidaghanon sa mga species usa ra ang ginakonsidera nga nameligro. Ang Mindanao ug Eastern Visayas EBA nag-ingon nga mas daghan ang nameligro nga mga langgam kaysa sa ubang EBA sa Southeast Asia. Gibana-banaang 80% sa nonvolant mammal species sa Mindanao dili makita sa laing bahin sa kalibutan. Samtang ang flying lemur, tree shrew, tree squirrels, ug tarsier makita sa mga isla sa Mindanao, apan dili kini makita sa laing dagkong isla sa Pilipinas.Kapin 30% sa nonvolant mammals sa ecoregion makit-an lamang sa Mindanao, apan ang ubang mga isla sa ecoregion kasagarang nitampo sa ilang mga specie sa Mindanao. Bisan pa ang gamay nga isla sa Dinagat nga nahimutang sa Northern Mindanao, adunay tulo nga kaugalingon endemic mammal, lakip sa nameligrong ang Dinagat Island cloud-rat (Crateromys australis). Usa ka endemic nga subspecies sa Philippine deer (Cervus Mariannus Nigricans) nga limitado sa Mindanao. Ang kagwang (Cyanocephalus Volans), o Philippine flying lemur endemic usab sa Mindanao; ang lain nga specie nga halos pareho niini nga mammal makita sa Malaysia ug Indonesia. Kining gagmay nga mga species nga mammal sa kagabhion molupad sa taliwala sa mga kahoy sa gilay-on nga hangtod sa 135 m. Gitabangan usab sa ecoregion ang populasyon sa Philippine warty pig (Sus Philippensis), nga giisip sa IUCN nga talagsaon ug nikunhod. Ubay-ubay ang mga warty pig sa Pilipinas apan na-apod-apod sa mga lugar-kalasangan sama sa Luzon, Mindoro, Samar, Leyte, Mindanao, ug pipila ka gagmay'ng mga satellite islands. Kasagaran niining mga kalasangan, mga nasudnong parke. Ang warty pig sa Pilipinas duol nga lahi sa Sus Barbatus of the Greater Sundas ug gituohan kaniadto nga usa ka subspecies sa Palawan bearded pig (Sus Barbatus Ahoenobarbus). Kini nga specie nameligro sa pagpangayam ug pagkawala sa puy-anan. Ang greater Mindanao naga-suporta sa genus of Erinaceidae, Podogymura. Adunay 2 ka moonrat nga specie nga genus, parehong makit-an sa greater Mindanao. Usa ka specie ang makit-an sa kasikbit nga Montane ecoregion sa Mindanao (P. Truei) ug ang lain (P. Aureospinula) makita sa ubos nga lasang sa Dinagat, Siargao, ug Bucas Grande Islands. Ang Greater Mindanao puy-anan sa endemic primate nga Phil.tarsier (Tarsius sychrita), makita sa Samar, Leyte, Dinagat, Siargao, Bohol, Mindanao ug Basilan. Makita sa mga kalasangan ug bakhawan, kini nga mga gagmayng mammal mas gusto ang gagmay'ng lasang ug wala sila gikonsidera sa IUCN nga hulga. Ang mga kapatagang bahin sa Mindanao maoy pinuy-anan sa mga endangered mammals nga makita usab sa ubang bahin sa Pilipinas, apil ang golden-capped fruit bat (Acerodon Jubatus) ug ang mottle- winged flying fox (Pteropus Leucopterus) (makita sa Luzon ug Dinagat). Dugang pa sa paglimita sa kalay-on sa mga specie, daghan ang nikaylap nga mga hulga sa mga specie nga makit-an sa ecoregion apil na ang mga Philippine Eagle nga kritikal nga mawala ug Philippine cockatoo (Cacatua Haematuropygia). Ang nadugang nga upat nga nikaylap kay dili mga bulnerable nga specie nga makit-an usab sa ecoregion. CCB v3.0, VCS v3.3 28
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Mindanao Montane Rain Forests15 Kini nga ecoregion nagpakita sa dagway sa lasang nga bahin sa kabukiran sa Mindanao. Ang disjunct ecoregion maoy dangpanan sa mga Philippine warty pigs, Philippine deer ug uban pang nahibilin nga mga agila. Tungod sa paghawan sa mga sa kalasangan sa kapatagan sa Mindanao, ang nahabilin nga kalasangan mao ang pinaulahi ug nabilin alang sa wildlife sa Mindanao. Ang mga klase sa tanum sa lasang nga kabukiran sa Mindanao naglangkob sa mga bungtod sa dipterocarp forest, sa patag ug ibabaw nga kalasangan, elfin woodland (mossy forest) ug ang pungkay nga kasagbutan (Davis et al. 1995). Ang dipterocarp forest mao ang labaw nga klase sa kalasangan sa Mindanao ug sa uban pang bahin sa Pilipinas. Samtang ang ibabaw nga bungtod sa dipterocarp nga kalasangan makit-an sa taas nga 650-1,000, ang indibidwal nga dipterocarp moabot sa 1,500 m, ug sa Mt. Apo nga maoy nanguna nga dipterocarp nga kalasangan gikan sa 1,000 hangtod 1,600 m. Ang ibabaw nga bungtod nga dipterocarp nga lasang sa Mt. Apo gidominar sa mga dipterocarps Hopea Plagata, Shorea Guiso, ug Dipterocarpus Grandiflorus ug mga specie sa Cinnamomum, Lithocarpus, Homalanthus, ug Musa. Adunay daghang mga epiphyte, kasagaran mga pako ug mga orchid. Ang mga pako sa kahoy (Cyathea) ug mga palma (Areca) makita usab sa understory. Ang transition zone tali sa dipterocarp forest ug montane forest naglakip sa nagkadaghang mga tree ferns, pandan, uway, ug Angiopteris; ang dipterocarps Shorea Almon, S. Polysperma, ug Lithocarpus spp.; ug Agathis Philippensis. Sa Mt. Apo, gibanabana nga ana sa 2,000m ibabaw ang montane forest. Ang dominanteng genera naglakip sa Lithocarpus, Cinnamomum, Melastoma, Caryota, Calamus, Ficus, Agathis, ug daghang Lauraceae. Ang lumot sa ibabawng kakahoyan sa kabukiran kasagarang makita sa mga gihabogon gikan sa 1,200 m ngadto sa 1,500 m, diin ang nagataas kanunay ang humidity. Kining gagmay, single-story, lumot ug epiphyte-covered nga lasang adunay mga tree ferns hangtod sa 10 m ang gitas-on (Dickinson, Kennedy, and Parkes 1991). Ang tanan nga mga ibabaw natabunan sa lichens, bryophytes, begonias, orchid, aroids, Selaginella, ug Nephrolepis ferns. Ang mga bukid sa Mindanao mao usab ang pinuy-anan sa mga nameligrong Mindanao shrew (Crocidura Grandis) ug ang pagkadaghan (sa sulod sa Pilipinas) apan nameligrong pagkawala sa golden fruit bat. (Acerodon Jubatus). Ang Mt. Apo sa Mindanao, gikonsiderar nga Center of Plant Diversity. Ang talagsaong bukid sa habagatang bahin sa Central Cordillera naglangkob sa nag-unang kapatagan ug ubos nga mga kalasangan sa kabukiran nga makita sa Mindanao Montane Rain Forests ecoregion. Kadaghanan sa ubos nga bahin sa kalasangan ubos sa 1,000 m nawala na, apan ang dipterocarp nga lasang makita gikan sa 1,000 ngadto sa 1,600 m. 15 CCB v3.0, VCS v3.3 29
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Image 1: A typical landscape within Mt. Apo periphery with remnant forests within CADT of the Bagobo Group. Photo: Mark Wensil Lacaba, Sibulan, 2018. CCB v3.0, VCS v3.3 30
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Image 2: Landscape view of communities and forests link. Photo: Calinan 2021. Image 3: Netfishing in mangrove area, c. Ravena Lages CCB v3.0, VCS v3.3 31
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.1.6. Social Parameters (G1.3) (sosyal nga parametro) Sumala sa Philippine Population Census niadtong tuig 2015, ang Lungsod sa Davao mao ang adunay pinakadaghang lumulupyo sa isla nga mokabat sa 1,632, 991 nga mga residente, gisundan kini sa Lungsod sa Zamboanga (po0. 861,799), Cagayan de Oro (po. 675,950), Lungsod sa General Santos (pop. 594,446), Lungsod sa Iligan (pop. 342, 618),Lungsod sa Butuan (pop. 337, 063) ug Lungsod sa Cotabato (pop. 299, 438). 70% sa mga residente mga Kristyano ug 24% mga Muslim. Nabahin sa 6 ka administratibong rehiyon ang Mindanao, mao kini ang Zamboanga Peninsula, Northern Mindanao, Rehiyon sa Cagayan, Rehiyon sa Davao, SOCCSSARGEN ug ang Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM).16 Ang Mindanao usab adunay pinakadako nga konsentrasyon sa mga etnikong minorya sa Pilipinas. Kini naglakip sa Maguindanao, Maranao, Ilanum, ug Sangil; usahay kolektibong ginatawag usab nga Moro ang mga grupo sa mga Muslim. Ang mga grupo nga sagad makita sa kabukiran mao ang T'boli, Subanon, Bukidnon, Bagobo, Mandaya, ug Manobo. Lain pang importanteng grupo mao ang Tiruray diin ang ilang relihiyon sagol l Kristiyano, Muslim ug uban pang lokal nga pagtuo. ang ilanang pagtuo.17 Sa pagdumala, ang Republika ng Pilipinas adunay ginatawag nga mga rehiyon nga ginalangkuban ug mga probinsya. Sulod sa matag probinsya adunay mga lungsod ug munisipyo. Sa matag lungsod ug munisipyo anaa ang mga barangay nga nagarepresentar sa mga baryo ug kasikbit nga kasilinganan. Lakip sa Project Zone ang tanang bahin sa administratibong rehiyon sa dakong isla sa Mindanao. Map 14: Administrative Regions in Mindanao. Source: Mark Alexis O. Sabines, Geomatics Unit, Xavier University College of Agriculture, Philippines, cited by G. M. Dejarme-Calalang & Gilles Colinet (2014). 16 17 CCB v3.0, VCS v3.3 32
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Kung itandi sa Map 1, makita nga ang Project Zone wala maglakip sa Sulu Archipelago sa Habagatang Kasadpan sa Mindanao. Ang isla sa Basilan (gawas sa Project Zone) pareho nga bahin sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM), kanhi ARMM ug Rehiyon 9 Zamboanga Peninsula. Map 15: Provinces (bold black) and cities (italic blue) of the Project Zone. Source: Wikipedia Commons. Relevant historic conditions (National)18 Sa wala pa niabot ang kolonyang Espanya sa nasud, labing menos 92% sa Pilipinas ang natabunan sa kalasangan. Base sa mga rekord nga natala sa Revised Master Plan for Forest Development, ang nasud kaniadto adunay gibanabanaan nga 27.5 ka milyon nga ektarya sa kalasang nga nakatabon (forest cover). Sa pag-abot sa mga Espanyol sa ika-26 nga siglo, daghang nagkatag nga mga lugar sa baybayon ang nahawan na para sa agrikultura ug mga baryo. Sa 1600, ang populasyon sa tawo sa Pilipinas mikabat sa 200,000. Niadtong 1900 adunay makanunayong pagsaka sa ihap sa populasyon sa Pilipinas, diin 7.6 milyones ka tawo ang nagpuyo sa mga Isla. Sa pagkakaron, gibanabana na nga ang populasyon sa Pilipinas makabat na sa usa ka gatos ka milyon nga mga tawo. 18 Mostly citing Carandang, Antonio P. et al. 2013 CCB v3.0, VCS v3.3 33
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Table 1: Historic national-level forest cover change. As cited in Carandang, Antonio P. et al. (2013). Paghawa sa Espanya, nakatabon gihapon ang 68% labong nga kalasangan. Sa pagsakop sa Espanya, nagkalainlain ang gidaghanon nga pagpuril sa kalasangan. Nasinati sa Cebu ang paspas nga pagka-guba sa kalasangan. Sayu nga bahin sa tuig 1916 nabati na sa mga probinsya ang panginahanglan sa pagtanum-balik sa mga kahoy sa kalasangan, ug natukod ang unang proyekto sa reforestation. Grabe usab ang pagkaguba sa kalasangan sa ubang mga isla sama sa Negros ug Iloilo tungod kay ang lugar nahimong sentro sa katuyuan sa mga elitista ug adunahang pamilya sa pagpalapad sa ilang agrikultura. Niining panahona, ang kasikbit nga isla sa Bohol ug Panay wala pay katunga sa ilang orihinal nga kala- sangan. Kadaghanan sa kapatagan sa Luzon gihawanan na alang sa pagpananom og humay. Bisan pa niana, ubay-ubay sa taas nga kabukiran ang wala pa nahilabtan; ang kalasangan sama pa sa makita nato sa isla sa Mindoro ug Palawan. Halapad nga bahin sa kalasangan sa Mindanao ang wala pa matandog tungod sa kaisog sa pagpanalipod sa mga gawasnong katawhang-Moro. Nakita sa kolonyal nga Espanya ang komersyal na potensyal sa nasud dira sa mga kakahuyan ilabina ang pagsuporta sa patigayon sa galleon ug ang pagsuplay sa mga torso ngadto sa mga navy nga mga Espanyol. Sa panahon sa Kolonyal nga Amerikano, ang Kongreso sa US mihimo sa unang Forest Act 1904. Kini aron mahimong basehan sa balaod sa kalasangan sa Pilipinas hangtod 1975; ang Bureau of Forestry natukod. Niadtong 1904, unang gipaila sa mga Amerikano ang modernong pamaagi sa pagputol sa kahoy, ang kompanyang Insular Lumber Co. gihatagan ug 20 katuig nga pagtugot sa bag-ong teknolohiya ug kapin 300 km2 nga dipterocarp nga kalasangan sa Northern Negros sa VIsayas. Pagka 1940, 163 ka kompanya sa sawmill ug logging ang nag-operate sa tibuok nasud. Sa laing bahin, nagapadayon ang konbersyon sa mga lugar nga kalasangan ngadto sa umahan. Bisan tuod nga aduna nay natala nga mga pagpananum sa mga kalasang panahon sa Espanyol, mas daghan ang nahitabong konbersyon sa mga yuta sa ulahing bahin sa dekada 70 ug 80. Adunay mga programa alang sa paghawan sa mga kalasangan nianing panahuna aron mamahimong agrikultural ug puy-anan sa mga tawo. Adunay polisiya ang goberno nga naga-tugot sa konbersyon sa kalasangan ngadto agrikultural; ug ihatag ngadto sa mga kabus nga walay pinuy-anan aron adunay tikaron. Nasubay ang polosiya niadtong sayong bahin sa 1900 diin gipasa sa US kongreso ang Public Land Act (1902). Ang Friar Land Act (1903) ug Rice Share Tenancy Act (1933) nga naghatag ug katungod nga manag-iya og yuta og paglugway sa posibilidad nga makakuha og titulo sa yuta ang mga saop nga wala makakuha. Tungod niini nga mga balaod ang kalasangan sa Mindanao ug Plawan ang gigamit ngadto sa non-forest uses. Niadtong 1950s, ang gobyerno naglunsad og usa ka nasudnong programa sa pagklasipikar sa mga yuta sa kalasanga nga mamahimong haum sa pang-agrikultura ug uban pang gamit nga dili kakahoyan basi sa gitakdanga nga kriteria sa slope o bakilid (18 porsyento pataas nga giklasipikar nga kalasangan). Daghang lugar ang gihimong mga agricultural nga umahan, mga lungsod, ug uban. CCB v3.0, VCS v3.3 34
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Post-WWII Human sa gubat nagsugod ang Philippine Independce (1946) ug milungtad sa ulahing bahin sa dekada 1980s. Nakita sa gobyerno ang panginahanglan sa pagtukod-pag-usab sa nasud ug pagpalambu sa ekonomiya pinaagi sa mga industriya sa kalasangan. Giadopt na ang Regalian nga Doktrina. Ang tanang yuta nga adunay kakahuyan gipanag-iyahan na sa estado base sa 1935 nga Konstitusyon. Ang polisiya sa kalasangan wala kaayo mausab, apan ang produksyon sa troso mas gihatagan og gibug-aton. Kini nagpasabot sa dugang nga kinitaan sa nasud. Kini nga panahona nakita ang pagbag-o sa teknolohiya ug pag- mekanisado niini, diri nakita ang dakong epekto sa industriya sa kalasangan sa kinatibuk-ang kala- sangan. Gipaila usab ang paggamit sa selective logging sa mga kalasangan sa Dipterocarp. Kini nga panahon ang kinapungkayan sa pagpahimulos sa mga kalasangan sugod sa sayong bahin sa 1960s. Sa dekada 70, duol sa 400 ka negosyo ang direktang nalambigit sa pagpahimulos sa kalasangan pina-agi sa pag-arkila, permit, lisensya agreements o dili kaha sinulat lang gikan sa president aron sa pagpamutol og kahoy. Kini nga kahimtang nakahatag ug daghang oportunidad sa panarbaho alang sa daghang mga Pilipino. Idugang pa niini ang daghang mga negosyo sa ubos nga gimugna sa industriya sa pagtroso. Paspas ang pagsaka sa ani gikan sa kalasangan apan gamay ang kabalaka sa palibot alang sa malahutayong kahinguhaan. Gipasamot kini sa kakulang sa pagdumala ug pagpanalipod sa mga dapit nga gipamutlan og kahoy. Adunay 3 ka tinubdan sa paspas nga pagkaguba. Ang dagkong multinasyunal nga mga kompanya sa pagpangahoy mahimong muginansya pinaagi sa pag-ilog sa kadaghanan sa mga renta sa kalasangan gikan sa padayon nga pag-taas sa gidaghanon nga sagad kauban ang mga lokal nga negosyante ug sa gobyerno. Gipasigarbo sa gobyerno ang padayon nga pagtaas sa harvest, nga nagpasabot nga mas dakong foreign exchange ug pagtaas sa kita. 1969, ang produkto sa kalasangan naglangkob 33% sa kinatibuk-ang kita sa export, 80% niini troso ang gi-export. Nagpasidaan na ang Inter- national Community of Forestry sa Pilipinas sa grabe nga pagkadaot sa kapaninguhaan ug ekolohiya kung walay dakong pagbag-o sa pagdumala sa kalasangan. Ang kita nga nakuha sa kalasangan wala gigamit aron mabalik ang integridad niini. Ang nakabenepisyo lamang ang nagnegosyo sa kalasangan. Misamot pa ang mga pagpamutol panahon ni Marcos tungod sa Timber Licensing Agreements (TLA) ug laing pang timber permit holders nga nagkontrolar sa kapin 10-ka-milyong kalasangan. Gikan 1965-1986, ang Pilipinas nawad-an og 7 milyong ektarya sa kalasangan. Tungod kini sa daghang tawong nahatagan og access sa lugar nga kaniadto dili maabot, gamit ang logging roads ug pag-angi tungod sa trabaho nga anaa sa logging. Apan paghuman sa lisensya ug paghunong sa operasyon, daghang mga trabahante ug ilang pamilya nagpabilin sa dapit aron manginabuhi. Sa usa ka pagtuon sa kahimtang sa mga kalasangan sa kanselado ug expired nga TLA nga gipahigayon sa FDC (1986) gamit ang pundo sa PCARRD-DOST, gi-survey sa research team kini nga mga kalasangan ug nakakaplag og 27 sa 32 ka kanselado o expired na nga mga TLAs. Sulod niining kalasangan guba na tungod sa pagtikad sa mga tawong nagpabilin sa sulod ug ang pagsulod usab sa gaa kasikbit nga lokal nga miyembro sa komunidad. Kini nga mga tawo biktima ra usab sa kapobrehon tungod sa problema sa ekonomiya nga hangtud karon nasinati gihapon. Ang mga kapaninguhaan sa kalasangan sa nasud padayon nga nagkunhod sa mga katuigan tungod sa dili igo ug dili maayo nga pagpatuman sa mga polisiya niini, nga misangpot sa paspas nga pagpahimulos sa kahoy gikan sa daan nga pagtubo ug nahabilin nga mga kalasangan ug uban pang dili kahoy nga kapaninguhaan sa kalasangan. Ang pagdagsang sa mga short duration timber license kaniadto nakapawala sa kadasig nga mamuhan sa taas nga panahon alang sa pagpalambu sa kalasangan ug nakapahuyang sa mga pribadong sector nga motampo aron mahiuli ang mga kakahuyan. Ang rehabilitasyon sa kalasangan pinaagi sa natural ug artipisyal nga paagi, nga gisugdan sa daghang sector ang wala nakasugakod sa kadaku sa pagkaguba sa kalasangan. Human sa WWII, ang pinaka hinungdan sa pagguba sa kalasangan ug degradation sa yuta lakip na ang intensibong pagpamutol sa kahoy (legal ug CCB v3.0, VCS v3.3 35
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 dili legal) ug ang ekspansyon sa agrukultura. Ang komersyal nga pagpamutol sa kahoy nagsugod sa pag- abli sa kalasangan ug paghatag sa access nga dalan para sa paagpahalaapad sa agrikultura. Ug, nagpailalom nga hinungdan ngadto sa mga estraktural nga pwersa sama sa; (a) kontrol sa mga adunahan diha sa patag ug taas nga kayutaan, large-scale nga eksploytasyon sa kalasangan alang sa ilang pribado nga ganasya, ug (b) dili makiangayon nga access yuta ug kabtangan, taas nga pagtubo sa populasyon, ug kakulangon sa pagmugna og trabaho sa lungsud nga maoy nagtulod sa kapobrehon, pagpamalhin ug pagdepende sa kalasangan ug mga tag-as nga lugar. Sa tuig 1990s, ang kasidlak sa industriya sa pagpamutol og kahoy nawala. Ang gobyerno nahimong strikto. Kini nga era diin ang pagpamutol sa mga kahoy sa old-growth nga kalsanagan gibawal na sa tanang lugar nga gideklara nga protektado (RA7586 o NIPAS ACT of 1991), ug giklaro kanus-a makaexport og mga troso gikan sa natural nga mga lasang ug ordinaryo nga ginabas; (DAO No. 5, 1990) ug ang kiln-dried S4S (surfaced four sides) lumber lamang ang pwedeng i-export. Basi sa forest conversion, ang nasud nawad-an og 9.8 milyon ka hektarya nga lasang gikan 1935 ngadto 2003; o tinuig nga average nga 144, 200 hektarya. The 21st century Ang pag-analisa sa rehiyonal nga patern sa kalasangan sa Southeast Asia (Stibig et al., 2007) nagpakita nga ang forest conversion sa small-holder agriculture nagpadayon sa kabukiran (Rehiyon sa Cordillera). Ang pagsulod secondary forest sa mga tawo kasagaran tungod sa pagtaas sa populasyon ug sa dili paborable nga pamuyo ug socio-economic kundisyon sa mag-uuma. Ang pagpamutol sa kahoy nga adunay pagtugot mao gihapon ang gikonsidera nga nakatukmod sa pagkawala sa kalsangan sa Mindanao (Surigao, Agusan, Bukidnon); kasagaran gisunod pagsulod pinaagi sa pagbalhin sa mga mag-uugmad ug smallholder farming. Ang taho nag-angkon nga ang illegal nga pagpamutol nagpadayon diha sa degraded secondary forest sa Quzon (Kabukiran sa Sierra Madre), Palawan ug mga probinsya sa Eastern Samar. Kini nagakumpirma nga ang mga kasamtangan pattern sa forest cover change nagpabilin nga hulga kalasangan forestilabi na sa konserbasyon sa pagkamalahutayon ug biodiversity Sa tuig 2011, ang opisyal nga mga estatistika sa kalasang nagpakita nga ang nasud aduna lamang 7.2 milyong hektarya sa lasang; nawad-an og 10 milyong hektarya sa kalasang sulod sa usa ka dekada; kini naapil sa sa lista sa pinakataas nga deforestation rates sa tibuok kalibutan. Ang kabug-aton sa maong pagkadaut subo nga mabati sa daghang lugar. Ang mountain slips, landslide, flashflood, ug dagkong soil erosion mao ang mga kumon nga panghitabo sa nasud. Kini nga mga kalamidad, gipasamot sa kapobrehon sa mga tao sa kabukiran, diin padayon nga nakadepende sa huyang nga uplands diin sila dugang nga nakadaut alang sa panginabuhian, ingon man sa pagpadayon sa walay kahuman nga sikulo sa kapobrehon ug pagkadaot sa kinaiyahan. Ang Pilipinas nakita nga adunay dako nga pag-export sa agrikultural nga produkto gikan 2000 hangtud 2015 (Table 2). Ang epektos nga interes sa Pilipinas gipili base sa ilang importansya sa ekonomiyanhong importansya, giugmad nga lugar, potential nga papel diha sa pagmaniubra sa pagbalhin sa yuta sa mga kalasangan, ug abilidad sa pag-ila pinaagi sa pag-interpret sa larawan. Ang kumbinasyong sa opisyal nga estatiko ug letiratura sa research nag-ila nga ang saging, lubi,mga kahoy nga mamunga,pulpwood, tabako, guma, palm oil, ug kalan-on mao ang mga importanteng epektos. Kadaghanan niining mga ani usab nakahimo og importanteng papel diha sa deforestation, pero ang mga herbaceous nga ani kasagaran lisud maila isip particular nga epektos base sa ginagamit nga remote sensing imagery. Diha sa lima ka pinaka- importanteng epektos nga mga ani nga gi-export sa Pilipinas, ang lubi lang ang wala na doble ang pagsaka gikan tuig 2000 hangtud tuig 2015 (Tenneson et al., 2021). CCB v3.0, VCS v3.3 36
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang plantasyon sa goma, kung rehiyonal ang paga-storyahan, mao ang daku nga nagtuklod sa forest conversion sa Mindanao. Kini adunay paspas nga pagpalapad ngadto sa tibouk Southeast Asia, ug pada- yon nga maoy importante sa reyunal nga ekonomiya Anaa duol 2milyon ektarya ang bag-ong plantasyon ang namugna tali sa tuig 2000 ug 2010; katunga niini natukod sa bukid nga rehiyon sa Southeast Asia (Blagodastkyet al.,2016). Ang impak sa karbon pwedeng sagol, kay ang plantasyon sa goma usahay naga representar og lapad nga carbon stocks ug pwede nga makapauswag sa carbon stocks sa defores-ted landscape. Pero, sila nalabwan sa mga netibong lasang - ug sa ubang klase sa plantasyon sa kahoy(Blagodastky et al., 2016). Sama sa makita sa Table 2, ang goma adunay dakong pagtaas sa export sa Pilipinas sulod sa panahon sa pagtuon, nga anaa sa 170% (Tenneson et al.2021). Hinay ang pagtubo sa oil palm sa Pilipinas kumpara sa kinatibuk-an nga rehiyon pero paspas nga nagapalapad sulod sa mga pipila ka dekada, uban sa paglauman nga ang mga bag-ong lugar nga sobra sa 300,000 ha matukod sa panahon human sa tuig 2010 (Tenneson et al. 2021). Samtang ang palm oil nagpabilin nga dili kayo importante kumpara sa uban nga mga epektos kini nagataas ang bili sa pag- eksport niini nga anaa labaw sa 300% sulod sa panahon sa pagtuon. Figure 6: The composition of crop commodities on land that had natural forest cover in 2000. The left-hand side of the flow chart indicates the Ecofloristic zone of the tree cover in 2000, while the middle section represents the crop commodity type in 2015, with the agroforestry system on the right. Area estimates, in 1000s ha, are included adjacent to the label. Source: Tenneson et al. (2021) Sumala pa sa Tenneson et al. (2021), ang herbaceous nga ani sama sa kalan-on, tubo, o kamanting mao ang dominante nga ani nga kasamtangan ginatanom sa mga yuta nga gipangtamnan og kahoy sa tuig 2000, nga nag ukopar sa halos kaupaton ka beses sa tanan ani. Pero, ang lubi ug oil palm nga plantasyon usab naga ukopar og mahinongdanon nga lugar ug haloag nga apud-apod sa tibuok Pilipinas. SA 9.8M ha, ang herbaceous naglangkob sa 44% sa kinatibuk-an nga gi-ugmad nga pananom sa niaging forested land, nga adunay pareha nga panag apod-apod tali sa mga ani nga gi klasipikar isip agri- silviculture ug kadtong na kategorya isip monocultures. Ang plantasyon sa lubi mao ang ikaduhang pinakadaghan nga epektos niining mga yutaa, ug duol 1.4M has, sila nag representar sa 6.3% sa original nga forestland nga nag transisyon ngadto sa pananom nga ginagamit gikan sa tuig 2000 ngadto sa tuig 2015. Ang epekts sa lubi diha sa monoculture nga pagdumala naga okupar og 52% (735,000 ha). Ang plantasyon sa oil palm naga ukopar og 860,000 ha say uta o 3.8% sa kinatibuk-an nga forest loss, hapit tanan anaa sa monocultures. CCB v3.0, VCS v3.3 37
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Mahinungdanon nga maila nga ang mga kahoy adunay kalambigitan sa agricultural landscape og nag ukopar og 1.7M ha sa niaging forested land, o 7.7%, nga mayoridad (90%) nga anaa sa nagdumala og single species nga plantasyon ug kinsiderable nga 9% nga anaa nahimutang sa multiple-use (agrikultura ug mga kahoy). Gikan sa Figure 6, kini mamahimong mabanabana nga nag bulto sa natural nga free-t-tree nga transisyon sa pananom nagahitabo sa tropical rainforest Ecoflorist Zone, ug ang tanan nga transisyon ma-obserbahan diha sa tropical nga kabukiran sa rehiyon sa ecofloristic kung diin eklusibo lamang ngadto sa herbaceous nga pananom. Samtang ang uban nga makita nga epektos naga ukopar sa lugar anaa sa ubos 1%, kini bilihon nga matala nga ang saging ug kape nga mga epektos halos tanan esklusibong gidumala isip monocultures diha sa mga aktibong landscapes. Table 2: Volume of agricultural commodities traded in the Philippines in 2000 and 2015, in millions of constant 2015 US dollars, adapted from Chatham House (2018) by Tenneson et al. 2021. Carandang et al. (2016) nagprepara sa "Analysis of Key Drivers of Deforestration and Forest Degradation in the Philippines" kini para sap ag-andam sa Updated Philippines National REDD-plus Strategy (PNRPS, DENR,2017). Ang maong pagtuon naga latid sa koneksyyon sa hinungdan ug naga tukmod sa deforestation ug forest degradation diri sa fishbone graphic sa ubos:: CCB v3.0, VCS v3.3 38
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 7: Fishbone diagram of the underlying causes of drivers of deforestation and forest degradation in the Philippines Mangroves Sa tuig 1920, ang Pilipinas kanhi adunay 400,000-500,000 ha sa bakhawan, pero kini nikunhod ngadto sa anaa sa 120,000 ha pag-abot sa 1994. Ang sobrang eksploytasyon sa mga namuyo sa baybayon ug ang pagkambyo ngadto sa agrikultura, salt ponds, industriya, ug kabalayan nahimong responsabli sa maong pagkunhod. Kini nga kawad-on adunay daku nga nakabawas sa mga serbisyo ngadto sa ecosystem sa bakhawan sama sa produksyon sa isda ug carbon sequestration. Primavera (1997) nagpakita og kasiglabotan tali sa kapareha nga pagbaba sa lugar sa bakhawan sa Pilipinas ug produks-yon gikan sa near-shore municipal fisheries, isip batok sa pagtaas diha sa brackish water pond ug aqua-culture nga kontribusyon ngadto sa kinatibuk-ang produksyon sa isda (Garcia,Mabrigo, Gevana, 2010). Long ug Giri (2011) nagbanabana nga 66 gikan sa 82 ka mga probinsya sa nasud adunay bakhawan, nga anaay kinatibuk-an lugar nga 256,185 ha, basi remotely sensed satellite nga obserbasyon sa tuig 2000. Sa susamang talaan, sila naga banabana nga 19%(49,363 ha) sa kinatibuk-ang bakhawan sa Pilipinas anaa nagtumaw sa network sa protektadong mga lugar (Internationa Uniom for Conversion of Nature (IUCN) protected areas categories I-VI), inubanan sa Palawan nga adunay pinaka protektadong bakhawan. Sa tibuok kalibotan, anaa sa 13, 600 has sa bakhawan ang nahabilin sa 2016 (Global Mangrove Alliance, 2021) ang natala ng adunay pagkunhod nga anaa sa 21,000 ha kadatuig (FAO,2020). SA Pilipinas, halos 268, 416 ha sa bakhawan nalang ang nahabilin basi sa 2016 nga mga talaan ug kini nawad-an og anaa sa 14,400 has sukad pa niadtong 1996 (GlobalMangrove Watch, nd). Sa susamang pagtuon ni Long J. et al. (2014), ang pagbago sa land cover gi-sukod gamit ang satellite data ug nakita nga anaa sa 60 ka mga probinsya sa nasud ang nawad-an og 28,000 hektarya sa bakhawan gikan sa tuig 1990 ngadto sa tuig 2010. Figure 8 nagasumada sa mga nga timailhan sa pag-usog sa mga bakhawan banabana sugod sa 19th century. Sugod 2019, ang mangrove cover sa nasud gamay nga nagtaas ngadto sa 231, 359 has (Baloloy et al., 2020). CCB v3.0, VCS v3.3 39
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 8: Trend in mangrove cover (has) in the Philippines Ang table 3 nagsumada sa rehiyunal nga kabag-ohan sa kabakhawan sa Pilipinas gikan 1996 hangtud 2019. Ang Rehiyon 8 (CARAGA) ug ang Rehiyon 5 (Bicol) ang nakasainati og pinadaku nga pagkahurot sa mangrove covers; ang matag-usa mikunhod sa 11,930 ug 11,055 niadto 2019. Kini gisundan sa Rehiyon IV-B (MIMAROPA), nga adunay pagkunhod nga halos 10,870 has.. Sa hisgutanang kinatibuk-ang kabag-ohan sa mangrove covers, ang mga urbanisado nga dapit sa National Capital Region nakasinati og 76% nga pagkawala sa mangrove cover. Dakong hinungdan niini mao paglapad kaayo ug industriyalisasyon nga kumon sa mga urban nga lugar alang sa turismo; pagtaas sa papulasyon sa urban nga mga lugar; ug uban pang mga pang-ekonomikanhong kalihukan. Apan sa uban nga mga rehiyon , adunay gamay apan makita nga pagtaas sa mangrove covers, kini nagasugyot nga posibleng anaay mga pipila ka mga proyektong pangrehabilitasyon o pagpahiuli sa covers. Kini nga mga kabag-ohan ug trend sa mangrove covers mas lawon nga mapakita sa Figure 9 CCB v3.0, VCS v3.3 40
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 (Source: Global Mangrove Watch; BlueCares) Figure 9: Trends in Philippine mangrove cover by region based on the years 1996, 2010, and 2019 Region Area (Ha) % change NEGROS ISLAND REGION (NIR) 2003 2010 2015 2699.35 5832.04 5425.94 2003- 2010 116.05 2003- 2015 101.01 2010- 2015 6.96 22434.4 REGION IX (ZAMBOANGA PENINSULA) 5 REGION VII (CENTRAL VISAYAS) 9066.10 12660.7 8 20260.7 6 21811.1 2 13053.6 2 2617.65 5842.02 4152.74 REGION X (NORTHERN MINDANAO) REGION XI (DAVAO REGION) 1848.05 2647.18 2967.59 10.73 39.65 123.18 43.24 7.65 43.98 58.64 60.58 2.78 3.10 28.92 12.10 REGION XII (SOCCSKSARGEN) 1129.96 1827.33 1787.74 61.72 58.21 2.17 REGION XIII (Caraga) NATIONAL CAPITAL REGION (NCR) REGION I (ILOCOS REGION) 25065.8 3 20.95 137.41 24358.6 8 82.28 24273.4 4 41.05 990.80 1247.31 2.82 292.82 621.03 3.16 95.96 807.70 0.35 50.11 25.89 41934.4 8 59802.4 0 REGION VI (WESTERN VISAYAS) 2465.83 4568.26 7786.51 AUTONOMOUS REGION IN MUSLIM MINDANAO (ARMM) REGION IV-B (MIMAROPA) 40342.8 0 53947.6 3 47932.3 8 68533.3 1 18.81 27.04 85.26 3.95 10.85 215.78 12.51 12.74 70.45 REGION VIII (EASTERN VISAYAS) REGION II (CAGAYAN VALLEY) 36042.0 1 28129.9 9 8493.16 5772.06 5446.99 38710.1 4 7.40 32.04 21.95 35.87 27.33 5.63 REGION III (CENTRAL LUZON) 344.15 873.34 1682.31 153.77 388.83 92.63 CCB v3.0, VCS v3.3 41
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 REGION IV-A (CALABARZON) REGION V (BICOL REGION) 10354.6 4 12735.1 6 17463.1 9 23834.1 6 16163.9 9 20684.8 3 68.65 87.15 56.10 62.42 7.44 13.21 (Source: Global Mangrove Watch; BlueCares) Table 3: Mangrove cover change in the Philippines by Region in the years 2003, 2010, and 2015 (Source: Global Mangrove Watch; BlueCares) Table 3 nagsumada sa kabag-ohan sa bakhawan kada probinsya. Ang Palawan nakasinati og dako pag- ubos nga 7,499 ha sa 2010 ug 2015. Ang Western Samar makita usab nga nawad-an og dako nga covers nga 7,498 ha gikan 2003 hangtud 2019. Ang Sulu ug Surigao del Norte nagpakita usab og dako-dako nga nga pagwala sa 2,414 ha ug and 1,766 ha,. Adunay pipila ka mga probinsya ang nakaangkon og taas-taas nga cover. A p i l n i i n i Bohol (3,953 ha), Camarines Sur (4,227 ha), Oriental Mindoro (2,888 ha), Quezon (5,708.15 ha). Sa walay pagduha-duha, ang kabakhawan usa sa pinaka-namiligro nga tropikal nga ekosistema sa kalibutan. 2 ka klase sa mangrove species ang kritikal-nga-namiligro ug 7 ang namiligro; ang naapil sa lista sa IUCN Red List Threat Categories (Politoboro et al.2010). Daghan nga taho ang nagdokumento nga ang nangunang hinungdan sa pagkaupaw o hurot sa bakhawan sa nasud mao ang mga kalihukan nga nakapamiligro sa diversity sa mangroves species. Samtang ang kalambuang pang-aquaculture giila nga usa sa pinakadakung hinungdan sa pagkahurot sa mangroves sukad sa una hangtud karon, apan nakita usab ang ubang nagahatag ug seryosong hulga sama sa urbanisasyon, pag-usab sa gamit sa yuta ngadto sa agrikultura, climate change o pagbag-o sa klima, ug uban pa (Garcia et al. 2010). Sa kalambuang-aquaculture, ang lim-aw o ponds gitukod isip cultured ponds sa pagprodyus og hipon, isda, ug uban pang mga kahinguhaan sa tubig. Adunay 237,000 has. nga bakhawan ang nadaut tungod sa paghimo niini sa tuig 1968-1983. Kini nga datus nagpakita nga halos katunga sa 279,000 has. sa kinatibuok-ang bakhawan (Fernandez 1978); Agalos (1994) ug Primavera (2000) ang ginabana-banaan nga nawala sa tuig 1951 hangtud 1988; ug naconvert ngadto sa cultured ponds (Garcia et al. 2010). Ang aquaculture dili lang nag-pagpakunhod sa luna sa kabakhawan apan nagpollute pa kini sa ekosis- tema pinaagi sa hugaw og nakaaapekto sa maayong mahatag unta sa limyo ug himsog nga ekosistema. Ang hipon nga aquaculture kasagaran nagadagan 3 hangtud 10 ka tuig lang ug dayon muminos na ang produksyun, mamahimo na kining byaan. Polusyon ug uban pang isyu sa aquaculture ang kasagarang dili makita o malabyan lamang. Inig mahuman ang operasyon, ang mga operators niini mubalhin lamang sa lain dapit nga adunay tabunok ug himsog nga bakhaw ug hutdon/dauton na pud kini (Farley & Barker, 2009). Ang mga dapit ug luna nga adunay bakhawan padayon nga mamiligro kung kini nga kalihukan magpadayon. Taliwala sa nagataas nga mga paningkamot sa pagpreserbar ug pagpahiuli sa bakhawan, ang pagkunhod sa ekosistema niini gituohang magpadayon kung walay makusganong pagpatuman sa Nasyunal nga Gobyerno (Samson and Rollon 2008). Walay tataw nga asoy ang nasud sa pagconvert sa bakhawan ngadto agrikultural. Apan wala kini nagpasabot nga wala nay posibilidad sa hulga sa umaabot. Tungod sa urbanisasyon, pipila ka mga prime agricultural nga yuta nahimo ng puy-ananan, kini magpakunhod sa luna alang sa agrikultura. Tungod kay ang lugar sa bakhawan tabunok ug organiko ang yuta, nahimo kining sulondon alang sa agrikultura sama CCB v3.0, VCS v3.3 42
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 sa humayan/basakan ug mga plantasyon sa palm oil; alang sa pagtubag sa nagadaku nga panginahanglan sa pagkaon sa tibuok kalibutan. Tungod kay ang mag-uuma pirming nagagamit og fertilizers ug chemicals, ang runoff o sobra nga kemikal nga adunay mga pollutants musulod sa suplay sa tubig. Taliwala kalig-on ug kakusgan, ang bakhaw, adunay limitasyon ang kaya niini pollutants gikan sa industriya ug agrikultura ug dayon kini mamatay (American Museum of Natural History, n.d.). Sa sayong bahin sa 1900s, adunay halapad nga bakhawan ang makita sa Manila Bay, apan wala madugay nailisan kini og fish ponds o lim-aw, puluy-anan ug mga pantalan. Ang pagpamutol aron paghatag og lugway sa namuyo sa Bais Bay ug Banacon Island, miresulta sa tataw nga pagkunhod sa distribusyon sa kabakhawan sa maong dapit. Ang pagtukod sa dalan sa Daco Island niadtong 1950 ug mga sa hilit nga dalan nagpapaspas sa pagsulod ug pagpamuyo sa mga tawo, hinungdan sa paspas kaayo nga pagdako sa populasyon sa dapit. Ang pagpamutol sa bakhaw nag-aghat sa pagtapok-tapok sa mga kabalayan sa baybayon. Ang pagtanum sa tugkaran na-uso unta niadtong 1970s apan naundang usab kini tungod sa dugang nga landward nga pagputol sa bakhaw (Garcia et al, 2013). Ang Philippine Reclamation Administration bag-ohay lang nag-aprobar sa implimentasyon sa 635 has. nga reklamasyon nga proyekto sa Manila Bay, tapad sa 175 has. sa Las Pinas-Paranaque Critical Habitat and Ecotourism Area. Bisan pa sa klaro nga oposisyon o pagbabag sa proyekto , ang Court of Appeals nag- aprobar sa reklamasyon. Ang partido sa nagbabag, apil na ang mga politico, socio-civic nga mga organisasyon, ug mga non-governmentorganisasyon nagdeklara nga ang reklamasyon nahimong dalan sa pagkadaut sa Manila Bay, kini pagdawat sa umaabot nga hulga sa panginabuhian ug lokal nga pangisda. Ang uban nag-ingon nga napakyas ang gobyerni sa pagkonsidera sa epekto sa kinaiyahan niining mga naaprubahan nga mga proyekto sa iyang paningkamot sa pagpalambu ug pagpataas sa ekonomiya (Garcia et al., 2013). Napugos ang mga tawo sa pagpangita og mas barato ug alternatibong-panguhaan taliwala sa pagtaas sa presyo sa mga panaliton ug pagkupot niini sama sa lana ug mga materyales sa konstruksyon. Ang bakhawan pirmi nga ginapili tungod sa iyang pisikal nga karater. Ang kalayo/flame nga gikan sa bakhaw init kaayo maong mas pinili kining pang-sugnod sa balay ug mga komersyal nga pagluto. Sa milabay nga siglo, ang mga tawo sa Bais Bay nagsalig sa pagpamutol sa bakhaw aron himoong sugnod sa panimalay ug alang sa konstruksyon sa mga poste sa fish weir o lit-ag sa isda. Kini abunda sa mabaw nga tubig kun shallow waters sa Norte ug sa Bais Bay (Garcia et al. 2013). Pipila ka mga proyekto sa pagpreserbar ug paghiuli sa bakhawan ang nahimo ug nahuman. Ang uban nagmalampuson apan ang uban pakyas. Ang Primavera ug Esteban (2008) nagsusi sa 8 ka proyekto sa pagpahiuli sa bakhawan. Ilang nadiskubre nga taliwala sa gatusan-ka-milyong-dolyar nga nagasto sa libuan ka mga ektarya sa bakhawan sa milabay nga 2 ka dekada, ang long-term survival rate sa bakhaw kasagaran mubo, anaa sa 1-20%. Ang ka nanag-unang hinungdan niini mao ang dili angayan nga klase sa bakhaw ang gitanum ug lugar asa gitanum, diin napulihan na sa brackish water fishpond. Isa nakitang hinungdan mao ang kakulangan sa kahibalu; kakumplikado sa interaksyun sa natural ug sosyal nga sistema; ug balor sa pagkatawo sa temporal ug spatial scales; kakulangon sa lig-on ug tumang trabahante; kakulangon sa kaisog sa pagpatuman sa balaod (Farley et al.2009). Sa mga proyektong reforestation nga napatuman, ang partisipasyon o pagsalmot sa kumunidad nakita nga kritikal sa kalampusan sa proyekto (Alcaia 1998; Primavera ug Esteban 2008; Farley et al. 2009; Camacho et al. 2011). Ang participatory approach o malangkubon nga proseso naghatag og gahum sa mga lokal nga kuminidad nga makataampo, mas-epektibo. Ang pagpasalmot sa kumunidad nakatabang sa mas sustinido nga pamaagi sa reforestation ug pagpabilin sa pahinguhaan (Contreras 2003). Drivers of Mangrove Cover Change CCB v3.0, VCS v3.3 43
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Tungod sa kadaghan sa tabang nga dala bakhawan, ug ang nagataas nga panginahanglan sa tawo, nahimong bulnerableng mahurot ang bakhawan. Ang kapasidad sa bakhaw sa pagsustinar sa panginabuhian sa baybayon nagtulak aron magdepende ang tawo sa bakhaw, ug kini miresulta sa dili maluntaron nga paggamit sa kahinguhaan ug paghimo sa makadaot nga pamaagi sa pagpangisda (Gevana, D. et al., 2022). Pipila lamang kini sa daghan pa nga mga hulga sa kabakhawan, pipila niini nakababag sa rehabilitasyon ug konserbasyon, apil na diri ang pagpahalapad sa sakop sa aquaculture ug agrikultura, urbanisasyon ug ang pagpamutol sa kahoy (Garcia, K. et al 2013). Taliwala sa pagtaas sa mangrove covers gikan 2003 hangtud 2015, adunay tataw nga pag-ubos sa cover kun tabon sugod 2010 sa pipila ka mga probinsya. Kini nga pagkunhod tungod sa anthropogenic nga mga kalihukan, partikular ang pag-ilis sa gamit sa yuta ngadto sa aquaculture, kini kasagaran ginahimo sa Southeast Asian nga mga nasud apil ang Indonesia ug Cambodia (Goldberg, L. et al. 2020; Richards, D. & Freiss, D., 2016). Samtang ang aquaculture daku og matabang sa produksyon sa pangisda, apan naka-dugang usab kini sa pag- convert sa mga bakhawan ngadto sa mga ponds o lim-aw ug fish pens; nagpaham-tang kini og nakadaiyang ekolohokalnhon nga hagit (Primavera, J.H. 2005). Dugang pa, ang Pacyao and Barail (2020) mipahayag nga sa ubang barangay sa Davao City, ang kadaut sa bakhawan tungod sa sobra nga pwersa dala sa mga basura ug mga kalihukan sa tawo. Ang dili maluntarong paggamit sa kahinguhaan nagsumikad sa kakulangon sa kahibalu sa lain-laing benipisyo bakhaw. Kani sitwasyon sa Piilipinas tungod sa dili klaro nga implimentasyon sa mga insentibo ug sistema sa pagpanag-iya sa yuta. Ang sistema sa pagdumala sa kayutaan kasagaran naggahatag og ganti sa mga lokal nga residente ug katungod sa pagdumala sa yuta; hatagan sila og katungod aron magamit kining gipahiram/hatag kanila; ug sa ngadto-ngadto mahatag kanila ang seguridad sa pangabuhian. Ang kasiguruhan sa pagpanag-iya sa yuta kritikal nga pamaagi sa paningkamot sa pagpreserbar sa bakhawan, ang epektibo nga pamaagi sapagdumala sa kahinguhaan mas adunay puruhan nga mulambo kung ang lokal nahatagan sa katungod sa yuta (Larson, A. et al. 2013). Apan kini nag-atubang og ubay-ubay nga mga hagit sama sa walay kasiguraduhan sa pagpanag-iya sa yuta; ug, ang mga giawayan nga mga yuta diin pwede adunay mapintas nga epekto ngadto sa kumunidad sama sa pagkawala sa tinubdan sa kita (Yasmi, Y. et al. 2010). Ang mga hisgutanansa pagpanag-iya sa yuta kasagaran nagsumikad sa ubos nga insetibo, pagpugos sa mga lokal sa paggamit sa mga kahinguhaan ug gawas sa ilang gipanag-iyahan nga luna. Sa Pilipinas, ang hisgutanang pagpanag-iya sa baybayon kasagaran wala natagad sa pang-gamhanan tungod niini adunay kakulangon sa kahibalu ang lokal tali sa importansya ug benepisyo sa bakhawan. (Song A. et al., 2021). Dugang pa, ang pagpanag-iya sa yuta sa Pilipinas dili lamang susi sa sustinido nga pagdumala apan importante nga elemento sa pagpahinay o pag-sagang sa epekto sa kabag-ohan sa klima (Arial, A. et al., 2011). Makatabang kini sa pagputol ug pag-ubos sa carbon emission nga gisuyop sa mangroves. CCB v3.0, VCS v3.3 44
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Image 4: Major drivers of mangrove deforestation in the Philippines CCB v3.0, VCS v3.3 45
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 10: Foundational drivers and impacts of mangrove deforestation in the Philippines. Ang na-obserbahan nga paglapad sa mangrove covers gintan-aw nga tungod sa mga programa alang sa konserbasyon sa gobyerno, non-government organizations, lokal nga mga kumunidad, ug ang mga pribadong sektor. Kini nga datus naggapakita sa pagtaas sa kahimatngon sa tawo sa bili sa bakhaw diha sa paghatag og kita ug proteksyon batok sa mga peligrong dala sa klima (Gevana et al., 2018; Gevana et al. 2021). Sa mga pipila ka mga programa sa gobyerno alang sa paghiuli sa baybayon, ang National Greening Program (NGP) ug Mangrove and Beach Forest Development (MBFD) sa DENR ug ang Philippine National Aquasilviculture Program (PNAP) sa DA-BFAR ug CHED mao ang adunay pinakadaku nga kontribusyon sa pagpahiuli sa bakhawan. Adunay pipila ka mga nagmalampuson nga inisyatiba sa mga lokal nga panggamhanan ug lokal nga mga kumunidad alang sa pagprotektar ang paghiuli sa bakhawan. Sa Mindanao, adunay pagtuon sa Panguil Bay sa baybayon sa Ozamis City alang sa pag-imbestiga sa specie diversity aron masuta ang estado sa konserbasyon, ug mga hulga sa bakhawan. Ang pagtuon nag- ila sa 58 ka specie sa tanum sa baybayon. Basi sa IUCN Redlist 2019, kasagarang true mangrove specie nga naila, adunay low concern. Rhizophora Macrunata ang usa sa pinaka-abunda nga specie ug adunay pinakataas bili, samtang adunay endangered o namiligro, ang Narra o Pterocarpus indicus. Paglabay sa basura, lat-ang-lat-ang nga pagputol sa kahoy, pagsulod ug pagdaghan sa mga pinay-anan ug tawo, ug soil erosion o pagkabanlas sa yuta giila nga hulga kabakhawan sa Panguil Bay. Ang resulta sa pagtuon nag-ingon nga ang natala nga lokal specie sa bakhaw adunay lokal nga hulga; nag-ingon usab nga nanginahanglan og hiniusa nga proteksyon ug konserbasyon nga lakang gikan sa mga ahensya ug kuminidad aron mahunong kini (Villanueva, Alaman, Calago, Genen, ug Panmgilinan, 2021). Ang sitwasyon sa Panguil Bay naghulagway sa kasamtangang estado sa mga baybayon sa Mindanao; ang mga hulga sa ekosistema sa bakhaw halos pareha ra sa mga tanang baybayon. CCB v3.0, VCS v3.3 46
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang pipila ka mga kalihukan sa pagpahiuli sa bakhawan nagsugod 1964 sa Bohol Island, Visayas. Usa ka kumunidad sa Getafe ang nagtanum og 100 trees. Sa 1996, ang mga estudyante ug opisyales sa eskwelahan nakatanum og 100 ka-punuan. Sa tuig 1968, ang mga estudyante ug opisyales sa eskwelahan sa Calapa, Bohol nagtanum og 20-meter band sa 4.8 kilometer nga baybayon aron proteksyon batok hangin ug balod dala sa bagyo (Yao 1986). Ang kontrolado nga pagpamutol o pag-ani sa bakhaw isip sugnod ug poles dugay na nga ginahimo sa mga tawo, ginapanipis kini aron mas mahimong sufficient ang pag-tubo sa bakhaw. Kani nga klase sa pag-ani nag-aghat sa mga kumunidad sa pag sulod nagdto sa kasabutan tali sa nag-dumala. Ngadtong 1991, adunay mangrove stewardship agreement ang gigamit sa pag-dumala sa bakhawan nga degraded Cogtong, Isla sa Bohol. Ang uban gi-ani para gamiton pang-sugnod ug pang-poste, samtang ang mga pinili nga binhing kahoy gitugotan sa pag tubo. Ang kadaghanon ug ang kalidad sa natural nga naga- usbong nga binhi nagadaghan. Ang huna-huna sa kumunidad ug oposisyon sa pag papalambu sa fishpond sa lugar nga gitakda kinahanglan ipa-undang ang pagpalambu. Kani nga kalampusan nagdasig sa DENR sa dugang paghatag ug gibug-aton sa iyang mga programa sa rehabilitasyon ug pagdumala sa daan na nga kalasangan pinaagi sa pagpasalmot sa kumunidad (Janiola 1996). Gikan sa konserbasyon nga gipangunahan sa kuminidad,sa 1997 hangtud 2001, ang DENR Coastal Resource Management Project (CRMP) nag tabang sa mga LGUs sa ilang paningkamot sa pagdumala sa bakhawan. Ang kritikal nga resulta niining proyekt nakabasi sa pagtutok sa kumunidad sa DENR. Mao nga CBFMAs giaward ngadto sa 9 ka organisasyon sa katawhan nga adunay 620 ka membro. Kani nga 9 ka CBFMAs sa Bohol nag langkob sa 3,414 ektarya nga puy-anan sa bakhaw (CRMP 2003). Mangroves socio-economics Ang tribo gihatagan og hingpit nga pagsalmot sa pag atiman, pagdumala, ug pagpalambu sa ancestral domain o porsyon niini. Kini nakitang kinahanglan sa magdumala sa kritikal na nga watershed, bakhawan, puy-anan sa wildlife, wilderness, protektadong mga lugar, forest cover, o pagpanumbalik sa lasang, ingon sa Section 58 sa Indigenous Peoples Rights Act. ICCAs usa ka porma sa ginaatiman nga lugar nga mahinungdanon sa tibuok kalibutan. Ang tribo ang nagmintinar aning mga lugar alang sa kultura ug konserbasyon nga mga katuyoan. Kinutlo gikan sa rehistro sa ICCA, ang Coastal Resource Management Project (CRMP), usa sa division sa Department of Environment and Natural Resources (DENR), ug ang Coastal Conservation Education Foundation (CCE Foundation) pinaagi sa lokal nga pagdumala para sa pag atiman sa baybayon una kini naghatag ug suporta sa pagtukod ug pagdumala sa Daan Lungsod-Guiwang (DLG) santwaryo sa dagat niadtong 2001. Sa wala pa kini natukod, usa sa mga hulga nga nakita sa sulod sa Marine Protected Area ang mangrove deforestation.Ang ICCA registration nahimong temporaryong himan sa pakonserba ug pag protekta sa mga tribo nga sa Daan Lungsod ug Guiwang sa Munisipyo sa Alcoy, Cebu. Bisan walay pormal nga pag-ila sa CADT nga deklarasyon, ang tribo nga kumunidad sa Barangay Daan-Lungsod ug Guiwang, Cebu nahimong tigdumala ug tigprotekta sa umaabot nga deklaradong teritoryo. Kinutlo gikan sa rehistro sa ICCA, ang Coastal Resource Management Project (CRMP), usa sa division sa Dept.of Environment and Natural Resource, ug ang Coastal Conservation Education Foundation (CCE Foundation) pinaagi sa lokal nga pagdumala sa pag atiman sa baybayon una kini naghatag ug suporta sa pagtukod ug pagdumala sa Daan Lungsod-Guiwang (DLG) santwaryo sa dagat niadtong 2001. Sa wala pa kini natukod, usa sa mga hulga nga nakita sa sulod sa Marine Protected Area (MPA) ang mangrove deforestation. Ang ICCA registration nahimong temporaryong himan o tool tool sa pakonserba ug pag protekta sa mga tribo nga sa Daan Lungsod ug Guiwang sa Munisipyo sa Alcoy, Cebu. Bisan walay pormal CCB v3.0, VCS v3.3 47
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 nga pag-ila sa CADT nga deklarasyon, ang tribo nga kumunidad sa Barangay Daan-Lungsod ug Guiwang, Cebu nahimong tigdumala ug tigprotekta sa umaabot nga deklaradong teritoryo. Relevant historic conditions (Greater Mindanao)19 Ngadtong 1521 si Antonio Pigafetta nag sulat ug asoy nga niabot siya sa "Maindanao." Uban sya ni Magellan sa unang pag libot sa kalibutan ug paglayag para sa hari sa Espanya. Ngadtong Pebrero 2, 1543, Si Ruy Lopez de Villalobos ang pinakauna nga Espanyol nga nakaabot sa Mindanao. Gitawag niya ang isla nga "Caesarea Caroli" gikan kay Charles V sa emperyo sa Roma. Sa mubong panahon human pagsakop sa Cebu, mipadayon kini sa pag okupar sa Butuan ug sa palibot sa rehiyon sa Caraga ug nadiskobre ang dakong presensya sa Ka-Musliman. Sa pagdagan sa panahon, daghan tribo sa Mindanao nakabig sa Katoliko Romano, naminyo, ug panimuyo daplin sa baybayon. Kini nilahutay bisan sa mga atake sa mga silingang Muslim Sultanato. Ang syudad sa Zamboanga ang gipalig- on pag-ayo, lain pa sa hamubong panahon sa 1662 diin ang Espanya nag padala ug sundalo gikan sa syudad sa Manila human sa hulga sa pagsakop gikan kay Heneral Koxinga sa China. Sa ulahing bahin sa ika-18 nga siglo, ang Espanya adunay geograpikanhon pagdomina sa isla, sa pag istablisar og kuta ug panimalay sa mga parte sa Mindanao, lakip Zamboanga (nga gi puy-an sa mga Peruvian nga sundalo) ug Misamis Occ. padulong Iligan City, Misamis Oriental, Bukidnon ug Isla sa Camiguin ngadto sa Butuan ug ang rehiyon sa Caraga sa silangan, ug sa baybayon sa Isla sa Davao. Ang Espanya nag padayon sa pakiggyera sa Sultanato hangtud sa kataposan sa ika19 nga siglo. Sa Kasabutan sa Paris niadtong 1898, gibaligya sa Espanya ng tibook sa Pilipinas ngadto sa Estados Unidos sa kantidad nga $20 milyon. Sa 1900 nga Kasabutan sa Washington ug ang 1930 nga kombensiyon tali Estados Unidos ug Great Britain napaklaro sa mga utlanan tali Mindanao ug Borneo. Kadtong 1939 ang gobyerno sa Pilipinas nagdasig sa mga lungsuranon gikan sa Luzon ug Visayas nga mubalhin sa Mindanao; kasagaran sa Ilocanos, Cebuanos, ug Ilongos. Mao ang mga Pilipino nga namalhin ngadto sa Soccsargen nga nangulo sa pagkatibulaag sa Blaan ug Tboli nga tribo. Kadtong Abril 1942, ang Mindanao ug ang tibook Pilipinas opisyal nga misulod sa WWII human nga ang sundalong Hapon misulong. Daghang dapit ang nasunog sa Mindanao: Davao City, Zamboanga City, Lanao, Cagayan de Oro, Iligan City, ug Butuan. Ang mibalik nga pwersa ni Gen. Macarthur nagpailalom sa Davao City sa kanunay nga pagpamomba sa wala pa miabot ang American Liberation Forces sa Leyte Oktubre 1944. Ang mga sundalong Pilipino ug mga lokal nga gerilya aktibong nakig-sangka sa mga Hapon hangtod sa kalingkawasan (10 Marso - 15 Agusto 1945). Post-WWII Bisan tuod daghan sa mga isla sa Pilipinas ang nakaagom ug dakong kadaot sa ikaduhang gubat sa kalibutan, ang Mindanao medyo wala maunsa. Sa pagbiya sa chief frontier sa lisud nga mga tuig sa rebuilding, kini ang katuyoan sa proyekto sa kolonisasyon sa gobyerno. Atol sa 1960s, nakasinati kini usa ka talagsaon nga pagtaas sa populasyon ug paspas nga pag-uswag. Kini nga pagbag-o nagdala og seryosong mga problema. Ang mga Moro, nakita nila nga gamay ra sila up, naduso sa ilang yuta, mibalos pinaagi sa terrorism. Sa dihang ang kasundalohan sa Pilipinas misulay sa pagpasig-uli sa kahusay, ang mabangis nga panagsangka sagad miresulta. Niadtong 1969 ug sa sayong bahin sa dekada 1970, pipila ka libo ang nangamatay, ug gatosan ka mga balangay ang nasunog.20 19 20 CCB v3.0, VCS v3.3 48
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Bangis nga mga panagbangi sa habagatan-kasadpang rehiyon sa Mindanao nga nagsugod niadtong 1960s misangpot sa 1971 Manila Massacre, Pata Island Massacre, ang pagkatukod sa Moro National Liberation Front (MNLF), Moro Islamic Liberation Front (MILF), ug ang pagkaporma sa Ilaga (usa ka Kristohanong paramlilitaryong grupo nga nakabase sa habagatang Pilipinas). Niadtong 1976 ang gobyerno sa Pilipinas misaad sa paghatag ug awtonomiya sa pipila ka probinsiya sa Mindanao. 1990, pagkahuman sa usa ka plebisito nga giboykot sa daghang mga Moroug gidominar sa mga Kristiyanong mayoriya sa pipila ka mga probinsya, nga ang ARMM (karon naglangkob sa mga probinsya sa Mindanao sa Maguindano ug Lanao del Sur ug sa Tawi-Tawi, Sulu, ug mga lalawigan sa Basilan sa Kapupud-an sa Sulu) gihatagan ug partial awtonomiya. Ang pagkadiskontento sa Muslim sa partial nga rule nagpadayon, ug ang kapintasan nagpadayon hangtod sa 1990s. Ang 1996 nga kasabotan miresulta sa kalinaw sa usa ka grupo sa mga rebelde ug sa pagpalapad sa autonomous nga rehiyon niadtong 2001. Ang negosasyon nagpadayon sa laing grupo sa Moro, apan sila ug ang pundamentalista nga mga gerilya sa Islam nagpadayon sa pagpakig-away ug pag-atake pinaagi sa terorismo Ubos sa administrasyon ni Presidente Ferdinand Marcos, ang gobyerno giingon nga nagdasig sa mga Kristiyanong lumulupyo sa Mindanao, sa pagpahawa sa daghang mga lokal. Ang pinugos nga pag-ilog sa yuta sa mga lumulupyo gikan sa Luzon ug Bisaya miresulta sa nagpadayon nga mga panagbangi samtang ang orihinal nga mga tag-iya nagtinguha sa reklamasyon sa yuta sa katigulangan. Niadtong Marso 2000, gideklarar ni Presidente Estrada ang usa ka "All Out War" batok sa Moro Islamic Liberation Front (MILF) human kini nakahimo og sunod-sunod nga teroristang pag-atake sa sa mga imprastraktura sa gobyerno, sibilyan, ug mga langyaw. Ubay-ubay nga proyektong panginabuhian gikan sa mga organisasyon sama sa USAID ug Emergency Livelihood Assistance Program (ELAP), mitabang sa pagtukod pag-usab sa mga lugar nga apektado sa kanunay nga gubat. Niadtong Disyembre 2009, opisyal nga gibutang ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo ang Maguindanao ubos sa martial law human sa masaker sa Maguindanao. Kaniadtong Oktubre 7, 2012, si Pres. Benigno Aquino III miingon nga ang gobyerno nagtinguha nga adunay kalinaw sa rehiyon ug giila ang Bangsamoro Autonomous Region, [6] usa ka compound sa Bangsa ug Moro. Niadtong Hulyo 26, 2018, si Pres. Duterte, nga gikan sa Davao, Mindanao, mipirma sa Bangsamoro Organic Law (BOL), nga naghatag ug dalan alang sa pagtukod og bag-ong autonomous political entity, ang Bangsamoro Autonomous Region. sa Muslim Mindanao (BARMM). Gihulipan ang Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM) sa Bangsamoro Autonomous Region naporma uban ang pag-apruba sa batakang balaod niini, ang Bangsamoro Organic Law, human sa duha ka bahin nga legally-binding plebisito sa Western Mindanao, Enero 21 ug Pebrero 6, 2019. Ang pagtukod sa Bangsamoro mao ang kulminasyon sa pipila ka-tuig nga panaghisgot sa kalinaw tali sa gobyerno ug pipila ka mga autonomist nga grupo; ilabina, ang Moro Islamic Liberation Front, MILF, nga nagsalikway sa pag balido sa ARMM ug nanawagan alang sa pagmugna sa usa ka rehiyon nga adunay daghang gahum nga gihatag gikan sa nasudnong gobyerno. Usa ka balangkas nga kasabutan nga nailhan nga Comprehensive Agreement on the Bangsamoro ang gi-negosasyon tali sa Aquino adminstration ug MILF sa 2014. Human sa padayon nga negosasyon ug debate sa mga probisyon, ang Kongreso nagmugna ug nag-aprobar sa usa kabatakang balaod alang sa rehiyon, nga karon mao ang Bangsamoro Organic Law; kini balaodnon gipirmahan ni Pres. Duterte niadtong Hulyo 26, 2018. Niadtong Mayo 2017, gideklarar ni Pres. Duterte ang martial law sa tibuok Isla sa Mindanao human sa Marawi siege sa Maute terrorist group. Liboan ka mga sibilyan ang gipatay sa teroristang grupo atol sa pag-atake, ug kapin sa 180,000 ka tawo ang napugos sa pagbakwit sa Marawi City. Ang mga militante nga kauban sa Islamic State of Iraq and the Levant (ISIL), lakip ang Maute ug Abu Sayaff Salafi jihadist nga CCB v3.0, VCS v3.3 49
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 grupo, mikuha og armas human ang pwersa sa seguridad misulay sa pagdakop sa usa ka lokal nga Islamist lider. Ang gyera nahimo usab nga pinakataas nga gyera sa kasyudaran sa modernong kasaysayan sa Pilipinas, nga nagpadayon hangtod Oktubre 23, 2017. Mahinungdanon nga timan-an nga ang mga Muslim nga politikal ug relihiyoso nga mga lider sa MNLF, MILF ug BARMM misalikway sa insurhensya sa ISIL ug Abu Sayyaf ug aktibong misuporta sa pwersa sa gobyerno aron matukod pag-usab ang kahusay. Sukad sa 2018, ang lebel sa panagbangi sa Mindanao mikunhod pag-ayo, sa mga Muslim nga lugar, mga Kristiyanong transmigrasyon nga lugar ug mga sentro sa kasyudaran sama sa Davao. Ang panagsa ug lokal nga pagbuto sa kapintasan mahitabo gihapon sa pipila ka mga lungsod apan sa kasagaran dali nga kontrolado sa lokal nga sistema sa seguridad ug hustisya. Sa kinatibuk-an, ang agianan sa transportasyon ug kaluwasan sa dalan miuswag pag-ayo sa sentro Mindanao. Ang naga-padayon nga ginagmay nga kagubot anaa sa Sulu archepelago, nga dili bahin sa Lugar sa Proyekto. History - Indigenous Peoples in Upland Areas in Davao Oriental Sa wala pa moabot ang Muslim ug ang Espanyol, ang Davao Oriental gipuy-an sa mga tribong Mandaya ug Kagan. Kining nga mga tribo nagpuyo duol sa baybayon sa Dagat Pasipiko, ang uban duol sa mga suba, ang uban sa kalasangan. Ang ngalan sa tribong Mandaya naggikan niining duha ka lokal nga pulong; "man" nga gihubad nga "gikan" ug "daya", nga gihubad ngadto sa "ibabaw sa suba". Ang tribo nagpuyo sa kabukiran sa daplin sa suba, busa ang ilang ngalan. Kaniadto, ang pulong Mandaya nagtumong sa Ilaya, apsabot "mga tawo gikan sa kabukiran." Nailhan sila sa ilang suod nga relasyon sa kinaiyahan ug sa ilang batasan sa pagsimba sa yuta. Nasayran nga sila nagpraktis ug "kaingin," pagpamutol ug pagsunog sa mga tanom isip pagpangandam sa pagpananum. Sa panahong dili prodiktibo ang yuta, ang tribu mobiya ug mangita og laing yuta alang sa pagtanum; kini ilang nomadiko nga paagi sa kinabuhi. Ang tribo nagpraktis usab sa "pangayam" usa ka karaang paagi sa pagpangita ug pagkaon. Ang Kalagan o Kagan gituohan nga sakop sa grupong Mandaya/Mansaka apan naimpluwensiyahan na pag-ayo sa Islam tungod sa pagminyo-ay. Bisan pa sa kalainan sa relihiyon, ang tribong Kagan nagpabiling susama sa Mandaya bahin sa pagpanguma ug pagpangayam. Sa panahon nga wala pa ang Espanyol, ang tribo sa Davao Oriental nailhan nga nakignegosyo sa mga Intsik pinaagi sa pagbayloay og mga butang sama sa mga adorno sa lawas ug mga gamit sa kusina. Sa pag-abot sa mga Katsila, nagsugod ang pagkabig sa mga tribo ngadto sa Kristiyanismo. Kauban sa mga Kastila ang mga migrante gikan sa Kabisay-an, nga nagtukmod sa mga tribo sa Davao Oriental ngadto sa pagbakwit, nga nagdala kanila sa pagpuyo sa lagyong mga dapit. Nagpadayon ang pagbakwit sa mga tawo taliwala sa pagkaawala na sa mga Espanyol. Ang Espanyol ang nagbutang sa Regalian nga doktrina pabor sa ilang kaayohan; ang mga Amerikano halos walay kalainan. Ang katungod sa tribo sa ilang ancestral domain giila niadtong 1997 pinaagi sa Indigenous Peoples Right Act o Republic Act 8371. Usa-usa, ang mga ancestral domain sa tagsa-tagsa ka tribo, giila, gilaraw, ug gititulo. Ang Tribu Mandaya sa Munisipyo sa Boston, Davao Oriental, una sa Rehiyon XI nga nahatagan ug Certificate of Ancestral Domain Title niadtong 2003. CCB v3.0, VCS v3.3 50
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 16. Location Map of Davao Oriental CADT Area Ang mga tribo gihatagan og katungod sa pagdumala sa tanan sulod sa ilang tagsa-tagsa ka dominyo pinaagi sa ilang Indigenous Knowledge, Systems , and Practices (IKSP). Ang mga tribo adunay katungod sa hingpit nga pagpanag-iya, pagkontrol, ug pagpanalipod sa ilang mga katungod sa kultura ug intelektwal. Sila adunay katungod sa espesyal nga mga lakang alang sa pagkontrolar, pagpalambo, ug pagpanalipod sa ilang mga siyensya, teknolohiya, ug kultural nga mga pagpadayag, lakip na ang mga tawo ug uban pang-genetic nga kahinguhaan, mga liso, lakip ang mga gigikanan niini nga mga kahinguhaan, tradisyonal nga mga tambal ug mga pamaagi sa panglawas, importante nga tambal nga mga tanom, mananap, ug minerales, karaang nga mga sistema sa kahibalo ug mga buhat, kahibalo sa mga kabtangan sa fauna ug flora, oral tradisyon, literatura, mga disenyo, biswal ug pasundayag. Indigenous Political Structures para sa matag CADTs gibutang isip tradisyonal nga mga lider ug mga tigdala sa kultura sa ilang tagsa-tagsa ka tribo. Kining politikanhong pundok sa mga lider gilauman nga modumala sa pagsunod sa ilang mga tradisyon. para sa Mandaya, ang ilang mga lider gitawag og "Likids", kasagaran pinaagi sa bloodline sa harianong pamilya. Ubos kanila mao ang ubang mga opisyal, lakip ang "Baganis", mga manggugubat ug tigpanalipod sa dominyo. Ang "Baganis" kay gigamit na usab isip mga tigbantay sa kalasangan sa bag-ohay nga katuigan. Ang Regalian Doctrine gidala sa mga Katsila sa Pilipinas. Kini nga doktrina nagreserba ngadto sa korona ang pagpanag-iya sa tanang kahinguhaan nga makita sulod sa nadiskobrehang mga teritoryo, lakip ang yuta mismo. Sa kaso sa pag-okupar sa mga Kastila, ang Pilipinas, o "Las Islas Filipinas," giisip nga propyedad sa korona tungod kay bahin kini sa iyang kolonyal nga mga teritoryo. Atol sa pagpuli sa mga CCB v3.0, VCS v3.3 51
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Amerikano, ang Doktrina sa Regalian mao ang nahimong basehan sa pagpatuman sa mga balaod sa yuta aron mapaniguro ang ilang pagkontrola sa mga kapaninguhaan. Sa kaso sa mga tribu, ang Doktrinang Regalian nakadaot pag-ayo sa ilang tradisyon nga ang konsepto sa pagpanag-iya nga naka-angkla sa dugay na nga tradisyon. Ang pagpanag-iya ug yuta usa ka katungod sa pagkapanganay ug gibahinbahin sa ubang mga miyembro sa komunidad. Bisan nahuman na ang pagsakop sa mga Amerikano, ang Pilipinas mipadayon sa pagpatuman sa mga balaod gikan sa doktrina, tataw kini nga makita sa 1987 konstitusyon. Bagahe sa mga tribo ang pag- angkon sa ilang mga yuta ug nagpadayon kini hangtud sa pag-abot sa Native Title Doctrine. Dakong kalampusan sa mga tribu ang kaso sa Carino batok Insular Government labina sa ilang mga katungod ug teritoryo. Kining susama nag-ila sa katungod sa pagpanag-iya niadtong nag-okupar sa yuta sukad kani- adto nga gituohan gipanag-iya sa mga tribu ilang pribadong kabtangan bisan sa wala pa ang Espanyol. Usa ka lakang ang gipatuman sa Kongreso ang RA, No. 8371 nga nailhan usab nga Indigenous Peoples Rights Act of 1997 (IPRA). Gihatagan og gibug-aton niini ang pagpasabot sa "native title" pinaagi sa pag-ila sa mga katungod sa mga Kumunidad sa Tribu sa Kultura (ICCs/Katawhang Lumad), nga sukad kaniadto wala pa nahimong pampublikong yuta, ug sa ingon dili malalis ang gituohan nga gihuptan na wala pa ang pagsakop sa mga Espanyol. Tungod niini, ang Certificates of Ancestral Domain Title (CADT) ug Certificates of Ancestral Land Title (CALTs) mahimong mahatag ngadto sa mga Komunidad sa Tribu. Usa ka lakang ang gipatuman sa Kongreso ang RA, No. 8371 nga nailhan usab nga Indigenous Peoples Rights Act of 1997 (IPRA). Gihatagan og gibug-aton niini ang pagpasabot sa "native title" pinaagi sa pag-ila sa mga katungod sa mga Kumunidad sa Tribu sa Kultura (ICCs/Katawhang Lumad), nga sukad kaniadto wala pa nahimong pampublikong yuta, ug sa ingon dili malalis ang gituohan nga gihuptan na wala pa ang pagsakop sa mga Espanyol. Tungod niini, ang Certificates of Ancestral Domain Title (CADT) ug Certificates of Ancestral Land Title (CALTs) mahimong mahatag ngadto sa mga Komunidad sa Tribu. Angayang hinumduman nga ang CADT gi-isyu sa ngalan sa komunidad nga gikuwestiyon. Ang ancestral domain o yutang kabilin pribadong gipanag-iya sa tribo ug dili mahimong ibaligya o ibalhin. Sa pikas nga bahin, ang yutang kabilin mahimong ibaligya o ibalhin ngadto sa mga membro sa samang mga komunidad sa Tribo o bisan sa dili miyembro kung ugaling gibaligya sa dili membro, ang nagbaligya o nagbalhin adunay 15 ka tuig gikan sa petsa sa pagbawi niini kung ang basehan mao vitiated consent kun walay pagtugot o unconscionable consideration kun walay konsensya nga pagbaligya. Busa, bisan pa og nabaligya ngadto sa dili myembro apan adunay pag-tugot sa nagbaligya ug wala mahugawan ang pagbaligya o ang adunay igong konsensya ang pagpalit, dili na kini mabawi pa. Sumala sa Seksyon 7, Chap. III sa R.A. ang mga Tribo adunay katungod sa paggamit, pagkontrol, pag- palambu, pagdumala ug pagkonserbar sa natural nga kapaninguhaan sulod sa ilang ancestral domain. Base sa Numero. 8371 sa seksyon 3 sa Revised Guidelines on Free and Prior Informed Consent (FPIC) nagkinahanglan ug FPIC usa mahatagan o mag-renew og konsesyon, lisensya, permit, lease, production- sharing agreement, o uban pang mga buluhaton nga makaapekto sa ancestral domains. Sumala sa Seksyon 7, Chap. III sa R.A. ang mga Tribo adunay katungod sa paggamit, pagkontrol, pag- palambu, pagdumala ug pagkonserbar sa natural nga kapaninguhaan sulod sa ilang ancestral domain. Base sa Numero. 8371 sa seksyon 3 sa Revised Guidelines on Free and Prior Informed Consent (FPIC) nagkinahanglan ug FPIC usa mahatagan o mag-renew og konsesyon, lisensya, permit, lease, production- sharing agreement, o uban pang mga buluhaton nga makaapekto sa ancestral domains. CCB v3.0, VCS v3.3 52
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Alang sa mga tribo ng paghatag ug Certificate of Ancetral Domain Title (CADT) usa ka probisyon sa Pilipinas nga mapaniguro ang ilang mga katungod sa ilang yutang kabilin. Ang usa ka komunidad nga nag-aplay alang sa usa ka CADT makig-uban usab sa lain-laing mga ahensya sa gobyerno, lakip ang National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) ug lagmit, bisan unsa o tanan nga mga musunod nga departamento: (DENR), DAR, DA, (NAPC), (LGU), ug Land Registration Authority (LRA). Ang prinsipyo nga maggiya sa pag-ila ug paghulagway sa mga yutang kabilin mao ang self delineation. Tungod niini, ang mga Tribo/Katawhan sa Tribo adunay mahinungdanong papel sa tanang kalihukan. Ang gipanumpaan nga pahayag sa mga katiguwangan sa kasangkaran sa teritoryo ug ang bisan unsang mga kasabutan nga gihimo uban sa kasikbit nga mga Tribo mahimong kritikal sa pagtino niining tradisyonal nga mga teritoryo. Ang gobyerno mohimo sa lakang sa pag-ila sa mga yutang giokupar sa Tribo ug pagsiguro sa epektibong pagpanalipod sa ilang pagpanag-iya sa maong mga yuta. Sulod Chapter VII sa IPRA, ang pag-ila sa ancestral domains magkonsidera gihapon sa kasamtangan nga katungod sa pagpanag-iya, pagwagtang sa pribadong gipanag-iya nga yuta sulod sa claim. Anaa gihapon ang argumento kabahin sa katungod sa yuta sa mga tribo tungod kay daghan pagkulang sa opisyal nga pag-ila sa ilang yutang kabilin. Kalambigit ani nga proseso ang 1.2 milyong mga katawhan sa tribo alang sa ilang katungod sa yuta. Ang pag-angkon og titulo nagpabiling lisod ug dugay: usa ka dugang nga pamaagi ang gidugang niadtong 2012 aron mutubag sa mga isyu sa hurisdiksyon tali sa mga ahensya, apan mas gipahinay niini ang proseso. Aron mapalig-on ang mga titulo batok sa pagsulot sa yuta, kinahanglang irehistro kini sa Land Registration Authority human kini maisyu. Ubos sa Seksyon 57 sa IPRA, sa pag-ani, pagkuha, pagpalambu, o pagpahimulos sa bisan unsang natural nga kapaninguhaan sulod sa yutang kabilin, ang mga tribo/katawhan sa tribo ang adunay prayoridad. Ang dili myembro sa tribo pwedeng tugutan nga mamuhunan sa pagpatuman ug paggamit sa natural nga kapaninguhaan sulod sa dili molapas baynte singko (25) ka tuig, ug renewable sa dugang 25ka tuig. Ang mga nakuha kinahanglan gamiton sa patabang sa pagpalambo sa yutang kabilin. Apan ginakonsidera usab ang kinaiyahan ubos sa Seksyon 58, IPRA, ang yutang kabilin gikinahanglan alang sa mga kritikal nga watershed, mangrove wildlife sanctuaries, protektado nga mga dapit, forest cover, o reforestation sa tukma nga mga ahensya nga adunay hingpit nga partisipasyon sa ICCs. Ang mga hingtungdan nga mga tribo kinahanglang huptan, dumalahon ug palambuon alang sa maong mga katuyoan. Ang tribo/ katawhan sa tribo maoy gitahasan sa pagmintinar, pagpalambo, pagpanalipod ug pagkonserbar sa maong mga lugar uban sa hingpit ug epektibong suporta sa mga ahensya sa gobyerno. Sukad 2018, adunay 221 ka CADTs sa Pilipinas ug gibanabanaan nga adunay 5, 4441,798.9257 ha. Niadtong 2003, nakita nga ang Mandaya, labina sa Boston nga pinakaunang nahatagan sa tibook rehiyon sa Davao og Certificate of Ancestral Domain Title (CADT). Ang paghatag sa CADT usa ka pag-ila sa awtonomiya sa Mandaya ngadto sa ilang ancestral nga teritoryo. Ang paghatag niini naglangkob sa kinatibuk-ang paggamit ug pagdumala sa ilang yuta inubanan sa pagtabang ug mandato sa NCIP nakahimo sila ug ilang kaugalingong Ancestral Domain Sustainable Devt. and Protection Plan (ADSDPP). Ang ADSDPP mao ang pagkonsolida sa mga plano sa tribo alang sa malungtarong pagdumala ug pagpalambo sa ilang yuta ug natural nga mga kapaninguhaan, ug ang pagpalambo sa mga kapaninguhaan ug kultura base sa kahibalo sa mga tribo, mga sistema ug mga buhat sulod sa ancestral domain. Ang mga ADSDPP nga gimugna sa mga komunidad nga gipasiugdahan sa NCIP ginatimbang base sa katas-on sa termino sa mga plano nga naga-suporta sa katungod sa mga katawhang sa tribo; ang pagkaepiktibo sa kadugayon sa maong plano depende sa pagtubag sa panginahanglanon sa komunidad; ug makita ang pagkamaayo sa mga plano kung nitukma ang programa ngadto sa panag-iya sa komunidad. Ang mga plano nga gipaagi sa dugay nga pagbugkos sa mga katungod, gihimo nga mas kritikal nga bili sa mga tawo ang tulubagon ngadto sa pagdesisyon nga magdumala sa kapaninguhaan, pagpadayon sa ekolohiya, CCB v3.0, VCS v3.3 53
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 kaangayan sa ekonomiya, ug pagkalainlain sa kultura sa pagmugna sa mga plano magpabilin ug nagapadayon nga trabahuonon taliwala sa mga ICCs. Dili matungkad ang pagkamahinungdanon sa pagpadayon sa programa nga makapa-angat kapabilidad sa mga empleyado sa NCIP ngadto sa pagtabang sa ICCs nga mapalambo ang ilang ADSDPPs. Sa susama, ang interbensyon sa pag-andam ug pagpatuman sa ADSDPP mahimong igo nga stratehiya kauban ang pagpataas sa kapasidad sa mga lider sa tribo. Ang ADSDPP inubanan sa lain-laing panghunahuna sama sa mga ahensya sa gobyerno ug mga nagkalailaing grupo ingon man ang pagpuntirya sa haum nga mga mensahe, ang ADSDPP mahimong buhing dokumento sa tribo. Economy Ang ekonomiya sa Mindanao naglangkob sa 14% gross domestic product sa nasud. Ang rehiyon nisaka lamang og 4.9% niadtong 2016 batok sa Luzon nga 5.5% ug Visayas 9.1%. 4 sa 5 ka pinakapobre nga rehiyon anaa sa Mindanao, ug 36% sa populasyon sa Mindanao nagpuyo tumang kapobrehon nga adunay kita ubos sa US$150 kada bulan matag panimalay.21 Map 17: Regional GDP distribution in the Philippines. Source: Published by The Economist, based on the PSA. "Food poor"22 . Ang ekonomiya sa Mindanao naglangkob sa 14% gross domestic product sa nasud. Ang rehiyon nisaka lamang og 4.9% niadtong 2016 batok sa Luzon nga 5.5% ug Visayas 9.1%. 4 sa 5 ka pinakapobre nga rehiyon anaa sa Mindanao, ug 36% sa populasyon sa Mindanao nagpuyo tumang kapobrehon nga adunay kita ubos sa US$150 kada bulan matag panimalay.Ang agrikultura ang labing importante nga kontribyutor sa ekonomikanhong kalamboan sa Mindanao: adunay 60 % sa Gross Domestic Product niini mao nga serbisyo ang adunay kalabutan sa agrikultura ngadto lamang sa 9% sa nasudnong lebel sa Pilipinas ug naghatag ug 57% sa kinatibuk-ang oportunidad sa panarbaho sa Mindanao. Gikonsidera usab ang Mindanao 23.nga agricultural basket sa Pilipinas. Ang Mindanao isip breadbasket sa Pilipinas, nga adunay 8 sa top 10 agricommodities nga ginaexport. 21 2018 National Quick Stat, Philippine Statistics Authority 22 According to the Social Weathers Survey, to be classified as "food-poor" is to not have enough income to be able to have sufficient amount of meals to feed the household concerned 23 The World Bank, et.al, Philippines Mindanao Jobs Report (2017) CCB v3.0, VCS v3.3 54
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Alang sa kinatibuk-ang dagway sa mga pananom nga gihimo sa Mindanao, palihug ug tan-aw sa Figure 2: Mga tanom nga gihimo sa Mindanao. Tinubdan: 2018 National Quick Stat, PSA. Nakamugna kini og lain-laing klase sa mga tanum alang sa lokal ug internasyonal nga merkado. Kadaghanan sa mga high-value crops sa Pilipinas makita lamang sa Mindanao. Alang sa pag-uswag paglambo sa ekonomiya sa Mindanao, nakita ang kamahinungdanog sa agrikultura apan ang pipila ka mga kakulangan nakaimpluwensya sa mga hingpit nga oportunidad ang paglambo. Ang Cacao adunay taas nga kasaysayan sa Pilipinas, miabot gikan sa Mexico ika-16 nga siglo pinaagi sa Galleon. Kini gipaspasan ang pagpatubo isip usa ka komersyal nga tanum, gawas niadtong 1980s isip usa na ka tanum sa plantasyon sa wala pa ang agraryo sa yuta. Sa1980, gikan sa 35,000 ka tonelada matag tuig, ang kasamtangang sa Pilipinas kay anaa lamang sa mga 5,000 ka tonelada matag tuig. Economy - Indigenous People Upload Areas in Davao Oriental Indigenous People and Land Rights Ang mga katungod sa yuta komplikado ug adunay taas nga kasaysayan sa Pilipinas, ilabina sa Mindanao: niadtong 1903, ang Estados Unidos, isip adunay kolonyal nga gahum, nagpaila sa Torrens nga Sistema sa pagrehistro sa yuta. Kini nag-ila nga tanang kayutaan iya sa estado. Kini nagpabag-o sa nagpatigbabaw nga sistema sa katungod sa yuta ug gipulihan kini sa mas pormal nga pag-ila pinaagi sa paghatag sa mga titulo. Human sa kagawasan sa Pilipinas, gipatuman ang polisiya sa gobyerno sa resettlement. Ubos niini, kadaghanan sa mga Kristiyanong Pilipino gikan sa Luzon ug Visayas giawhag nga mobalhin sa Mindanao, diin gitanyagan sila og yuta. Nagresulta kini sa pag-abli sa dagkong mga luna sa yuta alang sa mga migrante ug sa ingon nagbag-o sa rehiyonal nga demograpiko, uban sa pagbalhin sa mga tribo gikan sa kapatagan ngadto sa kabukiran ug sa populasyon sa Muslim nga Moro ngadto sa karon nga Bangsamoro Autonomous Region of Muslim Mindanao. Kapin sa napulo (10) ka tuig, kapin sa duha ka milyon ka tawo ang namalhin sa Mindanao.24 Dekada 1960 nagsugod na sa pagsulod sa Mindanao ang mga dagkong multinasyunal nga mga kompanya sa agrikiltura aron gamiton ang mga yuta alang sa dinagkong produksyon sa agrikultura. Kini nakaapekto sa ginagmay nga pagpanguma ug tradisyonal nga pamagi sa kinabuhi bisan unsa pa ang etniko o relihiyon. Ang dako nga pagdagsa sa mga mamuhunan alang sa paglambo sa agrikultura sulod nianang panahona misangpot sa dili makiangayon nga pag-apod-apod sa mga kita tali sa mga nagtrabaho sa mga plantasyon ug niadtong wala, ug gamay ra niini nga mga pamuhunan nga gihubad ngadto sa mga inisyatiba sa lokal nga pagpanguma.25 Sa 1970, kapin sa 50% sa tanang yuta gipanag-iya sa 15% sa populasyon26 , ang pagpanag-iya sa yuta nasentro sa mga kamot sa mga elititas sa kabanikanhan, ug halos 50% sa populasyon sa banika walay yuta. Dugang pa, ang nangaging mga balaod ug ang dinagkong resettlement nga mga palisiya adunay hiniusang epekto nga dili klaro Wala masulbad ug nagsapaw-sapaw nga mga katungod nga nagresulta sa mga panagbangi tali sa mga komunidad. 24 Simkins and Wenstedt, Migrations and Settlement in Mindanao. The Journal of Asian Studies: 1965 25 Journal of Philippine Development, 1994 26 Reyes, Celia M. 2002. Impact of Agrarian Reform on Poverty. Discussion Paper Series 2002-02. Manila: Philippine Institute of Development Studies CCB v3.0, VCS v3.3 55
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang mga sistema sa ekonomiya sa mga tribo nausab tungod sa eksternal nga mga hinungdan. Ang epekto niini sa mga kuminidad nagkalain-lain, ug ang epektibo nga panaghiusa alang sa bag-ong sistema kasagaran mahimong posible pinaagi sa mamugnaon nga social structure nga mapaniguro nga ang adunay awtoridan sa yuta mao ag komunidad sa mga tribo. Sa pikas bahin, ang pagdagsa sa lahi nga sistema sa kultura nakapukaw sa pagkahugno sa kultura sa tribo. Pananglitan, ang Tiruray sa Cotabato nahimong mga baryo sa mga mag-uuma tungod sa pagpadasig sa kontrol sa mga Amerikano, nga nagdala ug bag-ong mga estilo sa kinabuhi ug ekonomiya sa merkado (Asian Development Bank, 2002). Ang mga impluwensya sa gawas ngadto sa kahimtang sa pagpuyo sa mga tribo sa Pilipinas pareho nga adunay makaayo ug makadaot. Bisan pa sa deklarasyon sa awtonomiya sa ilang yutang kabilin pinaagi sa pagpatuman sa IPRA, ang mga tribo sa Pilipinas usa sa labing kabus ug pinaka-disbentahi nga mga grupo bisan pa sa kaadunahan sa natural nga bahandi nga nakapalibot kanila. Gihikawan sila sa kahigayonan nga makuha ang mga kahanas nga gikinahanglan aron ipahiangay sa paspas nga pagbalhin sa sosyal, ekonomiya, ug politikal nga kabag-ohan sa palibot (International Labor Association). 110 ang kadagahanon sa ihap nga mga katawhan sa tribo/ethnolinguistic nga komunidad sa Pilipinas ang gipailalom sa pagpihig, pagkahurot sa ilang mga base sa kahinguhaan, ug armadong panagbangi. Bisan pa sa deklarasyon sa awtonomiya sa ilang yutang kabilin pinaagi sa pagpatuman sa IPRA, ang mga tribo sa Pilipinas usa sa labing kabus ug pinaka-disbentahi nga mga grupo bisan pa sa kaadunahan sa natural nga bahandi nga nakapalibot kanila. Gihikawan sila sa kahigayonan nga makuha ang mga kahanas nga gikinahanglan aron ipahiangay sa paspas nga pagbalhin sa sosyal, ekonomiya, ug politikal nga kabag-ohan sa palibot (International Labor Association). 110 ang kadagahanon sa ihap nga mga katawhan sa tribo/ethnolinguistic nga komunidad sa Pilipinas ang gipailalom sa pagpihig, pagkahurot sa ilang mga base sa kahinguhaan, ug armadong panagbangi. The Mindanao Labour Force Challenge Aduanay laing hagit ug opotunidad alang sa paglambo sa Mindanao mao ang iyang dako nga pwersang pamuo: niadtong 2014, kapin 2.4 ka milyon nga mga taga-Mindanao ang walay trabaho (mga 460,000) o kulang sa trabaho27. (1.9 ka milyon- mga usa sa lima ka mga trabahante sa Mindanao gusto nga mas daghan ang trabaho, apan daghang trabaho ang temporaryo lang o part-time). Kapin sa usa ka milyon niini mao ang walay yuta nga mga mamumuong pang-agrikultura (landless agri-worker) nga nabutangg kanila dili pormal nga mga kahikayan kun arrangements ug wala maghatag kanila og regular nga mga oportunidad sa pagtrabaho, pagbansay, ug kahanas. Dugang pa, ang medyo batan-on nga populasyon sa Mindanao nagpasabot nga 392,000 ka mga trabahante ang mahimong labor force matag tuig gikan sa 2016, nga modugang sa total nga 5.2 ka milyon sa tuig 2022. Kini nga datos nagpasabot sa panginahanglan sa pagpalapad pa sa mga oportunidad alang sa nagkadaghang labor force. 27 The World Bank, et.al, Philippines Mindanao Jobs Report, 2017 CCB v3.0, VCS v3.3 56
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 11: Job Challenge in Mindanao's immediate future Ang pagabenepisyo gikan sa mga magamit nga batan-ong trabahador, dakong potensyal sa pundo kong diin kini makatulod sap agtubo sa ekonomiya sa tibuok rehiyon, kini manginahanglan sa magamit nga produktibong trabaho nga naga bayad og desenteng sweldo. Dugang pa niini, nagahimo sa mga trabahador sap ag transisyon gikan sa impormal sector (anaa sa 70% sa pagpanarbaho) ngadto sa pormal nga sector nga trabaho nga mamahimong makaplambo sa ilang kahimtang ug makapataas sa ilang pagkaproduktibo. Sa average nga mag-uuma sa Mindanao nga anaa sa pangidaron nga 57 anyos, adunay dakong panawagan para sa trabahante sa pagpanguma. Pero kong basihan ang ang kita sa mga mag-uuma sa kasamtangan, dili sila maka-afford nga mudawat og mga trabahante nga makasuporta sa ilang uma. Sila nagahimo og mga trabaho diha sa sektor sa agrikultura ug gikinahanglan nga diha sa pagpangita og bagong mga mekanismo mas maayo nga malambigit ang mga trabahante diha sa farming enterprises. Smallholder Farming Samtang ang Mindanao mao ang dakong producer sa mga pananom sama sa pinya ug saging 28,, ang kumbinasyon sa hectarage aning duha anaa lamang sa 8% sa ang gamit yuta sa agrikultura.- nagpakita sa dako nga sektoral nga potensyal para sa pagpalapad sa produksyon sa agrikultura sa isla. Dugang pa niini, sobra sa 90% sa saging ug 98% sa pinya nga produksyon ang naproduce sa plantasyon ug ang gamay nga volume (<10%) gikan sa dagko nga growers (>5 hs). Isip epketo ngadto sa agrarian land reform ug susamang paningkamot sa uban pang land title issuing nga mga departamento, kasagaran sa agricultural land gipanag-iyahan sa smallholder nga mag-uuma (SHFs), nga adunay 60% nga uma nga anaa ubos sa 2 ka hektarya ug lain pang 33% sa uma tali sa 2 ug 5 hektarya. Basi sa kasinatian nga obserbasyon nagpakita nga daku ang(experience-based observation29) 28 The top three Philippine agriculture exports are coconuts (38% of world export volume in 2014), bananas (33% of world export volume in 2014), and pineapples (28% of world export volume in 2014). (Espino, 2014) 29 Interview with Kennemer Operations Manager, Jun Caluban, 2018 CCB v3.0, VCS v3.3 57
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 kalahian sa productivity rates sa dagko ug ,professionally managed farms ug small grower: ang dagko nga banana grower moproduce sa average nga 3,800 ka kahon kada-tuig kada-ektarya (ang large-scale plantasyon mokakuha hantud 4,500 ka kahon/tuig/ha.). Sa pagkumpara, ang small growers makaproduce lamang og average 2,600-3,200 ka kahon kada tuig kada ektarya. Para sa lubi, gikan sa SHFs, ang ilang productivity mubo kaysa mas dagkong plantasyon: ang ila lamang mapupu anaa sa 35-50 ka bunga kada punoan kada tuig, mentras ang dagkong umahan makabat 80-1000 bunga kada punoan kada tuig. Kani nga mga numero nagapakita nga ang SHFs wala nahisulod didto sa agricultural value chain ug wala naka benepisyo sa sakto ug malahutayong produksyon sa agrikultura, pero sila ang pinakadako nga grupo nga adunaay potensyal sa paglambo sa ekonomiya sa umaabot. Sa pag-abli aning maong mga potensyal, ang SHFs kinahanglan mo balhin gikan sa subsistence ug monocrop nga pang-uma ngadto sa diversification nga adunay intercropping, agroforestry, ug high value crop nga produksyon. Bangi: kinahanglan kini makita sa lokal nga konteksto sa Mindanao. Ang sitwasyon nga nasugod sa dako nga pagbalhin ngadto sa Mindanao sa tuig 1960s. Ang kawad-on sa yuta nagpabilin nga anaa sa uyokan sa daghang bangi hangtud karon. Ang wala pagpa-apil sa minorya, isyu sa sa tribo ug relihiyon, dili epektibo nga panggamhanan, hinay nga pagpatuman sa balaod, ug dili patas nga access sa basikong serbisyo maoy nag una sa lokal ug rehiyonal nga mga bangi. Kini nga sitwasyon adunay kabag-ohan sa nilabay nga dekada, adunay natala diha sa pagkunhod sa insedente sa bangi sa 12% kada tuig30.. Apan, sa kasaysayan kini nga mga bangi dugang pang naimpluwensyahan sa kalamboan sa Mindanaw tungod kay kini naga limita sa magamit nga inprastraktura ug ang paglihok sa mga tao ug kini nakahimo nga maminusan pag-anhi sa tigpamuhunan Mindanao 2.1.7. Project Zone Map (G1.4-7, G1.13, CM1.2, B1.2) Ang aktibidades sa proyekto sa MinFlor kay gi-implementar nga bulontaryo nga gisalmotan sa tag-iya sa Ancestral Domain ug ilang IPS, labi ang legal nga giila sa NCIP nga Indigenous Peoples. Tungod niini, wala kini negatibong epekto ngadto sa ubang mga stakeholder. Ang no-participating stakeholder malag-mit positibong maapektohan sa dagayday sa epekto sa ekonomiya sa pagtaas sa mga panginabuhian sa mga nisalmot nga mag-uuma, makaangkon og kakayahan sa pagpamalit, mga kalihukan alang sa malahutayon nga kalamboan diha sa lebel sa kumunidad ug restorasyon sa nadaut na mga lugar nga nay purohan nga mahimong rason sa pagkabanlas ug potensyal nga pagdahili sa yuta. Mga lugar diin natagna ang impact offsite biodiversity. (Section 5.3) Kami wala nagatagna nga ang impact sa offsite biodiversity negatibo ni positibo. Alang sa grouped projects, hinganlan ang potensyal lugar sa proyekto ug ang mga kumunidad may pwede maapil sa proyekto Potensyal nga lugar sa umaabot nga proyekto para sa MinFor instance. Ipaapil sa umaabot nga berepikasyon ang mga lugar ug kumunidad nga nagasubay sa kreterya sa pagdawat sa proyekto.(lantawa sa seksyon 2.1.19) Kami magasumite sa KML sa mga dokumento sa project zone ug lugar sa proyekto para sa unang MinFor instance. 30 Philippine Bangsamoro Conflict Monitoring System, International Alert: 2014 CCB v3.0, VCS v3.3 58
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Map 18: REDD Instance 1 Project Area Please see section 2.1.6 Social Parameters (G1.3) for maps of the administrative units of the Project Zone. Lakip sa Project Zone ang mga lugar nga nag-atubang sa mga hagit sa peace and order. Ang lugar sa instance 1 Project mismo walay dagkong bangi pero duol sa adunay bangi. Ang hagit sa peace and order mao ang babag sa paglambo sa ekonomiya tungod sa risgo sa pagpamuhunan. Tungod niini, ang tribo na tanggong diha sa dili mabag-ong sikulo sa kapobrehon ug naga salig sa ubos nga produksyon lsa agrikultura sa mais, bugas, tubo, ug lubi nga walay sopistikadong inputs o agricultural practices nga mosuporta sa ilang panginabuhian. Ang Indigenous Communities kay sa kinatibuk-an mga mag-uuma nga kumunidad sa Mindanao ng ana tanggong sa sikulo sa kapobrehon, nasamutan kulangon sa access sa pinsyal, materyal ug kahibalu, padayon ang ubos nga kitaan ug produksyon sa agrikultura. Kini nga sikulo sa kapobrehon, pwede usab makatukmod sa pagtaas sa kabug-aton sa deforestration nga pinaagi sa paagabli og bag-o nga luna aron tikaron nga kasagaran anaa sa buntod/hillydiin taas organic matter ug tabunok ang yuta. 2.1.8. Stakeholder Identification (G1.5) Instance 1 (REDD+ Davao Oriental, Upland Indigenous CADTs) Project Beneficiaries Ang sentro nga stakeholder sa REDD+ Instance mao ang onse ka (11) Indigenous Cultural nga kumunidad sa probinsya sa Dabaw Oriental. Sila ang tribo sa Mandaya ug Kalagan, nga nanag-iya sa kadaghanan sa forest land ug wetlands sa probinsya pinaagi sa Certificate of Ancestral Domain Titleso CADTs. Kini nga instrumento sa panag-iya gi-award pinaagi sa Indigenous Peoples Rights Act of 1997 (Republic Act 8371) CCB v3.0, VCS v3.3 59
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 sa National Commission on Indigenous Peoples (NCIP), ang constitutional body nga namugna arong sa pagduso ug pagprotekta sa interes sa mga indigenous communities. Ang titulo sa Indigenous Communities gi-award isip pag-ila sa ilang pappanag-iya sa yuta sa dugang na kaayong panahon. Dugang 2 ka-CADTs sa Davao Oriental ang giimbita sa mitings ug imbitadong moapil sa Instance 1 project phase; apan wala nila nakakab-ot og positibo nga desisyon hangtud Agosto diin ang ubang CADTs nag desisyon nga mupadayon sa pagpirma sa Project Agreement. Ang 2 ka-CADTs nga wala nisalmot wala usab mihatag og negatibong pagbalibad; apan wala lamang sila nakakab-ot sa positibong desisyon. Ang Grouped Project nagapdayon sa pag-imbita kanila sa mga panagtapok isip mga obserber, ug magpabilin nga abli alang sa ila nga moapil sa umaabot nga instance sa pyoyekto nga ilang gusto. Kaning mga kumunidad nga nagahatag og pagtugot nag-organisa sa ilang kaugalingon ug sa ilang Indigenous Political Structure (IPS). Ang partisipasyon sa Tribal Council diha sa tanang mga lebel sa paghimog desisyon hilabihan ka bilihon. Ang pinakataas nga panggamhanan ug nagahimog desisyon diha sa IPS gitawag nga " Limpong ng Mangkatadong", o Council of Elders. Ang "Matadong" mao ang pangulo sa konseho sa tribo ug kumunidad s ailing tribo. Kini nagapangulo sa konseho ug respetandong ginalantaw diha sa pagdesisyon alang sa kaayohan sa mga miembro sa tribo. Ang mga nangulo maoy modetermina ug mopili kong kinsa sa mga manunod ang nagbaton og kalidad sa matinud-anon nga lider ang adunay maayong karakter ug mga kahanas sa paghimog desisyon. Ang Tribal Leaders dili kinahanglan nga kinamagulangansa ilang tribo. Ang naga-alalay ug nagataho ngadto sa Konseho mao ang pangulo sa Ancestral Domain Mgt. Office o ADMO; kini mao ang teknikal ug seksyon nga tigdumala sa Tribal Community Managing sa implimentasyon sa royekto. Mao usab kini ang responsible nga mag-ila, maglatid, magrekognisa, ug musertipika sa yutang kabilin. Ang IP-Mandatory Representative(IPMR) nahimo nga parte sa political nga estraktura ug gitratar isip lokal nga representante sa lehislatibo ngadto sa lokal nga panggamhanan sa munisipyo ug baryo kung kinsa adunay mandatu nga maoy mudala sa mga mulo sa mga kumunidad sa tribo ngadto sa atensyon sa gobyerno. Kini usab mualalay diha sa pagpatuman sa mga lokal nga lehislasyon ug ordinsa nga maka abante sa interes sa IPs. Adunay mga IPMRs sa probinsya, munisipyo, ug baryo. Ang viability study sa REDD+ proyekto sa ancestral domain sa Mandaya aron masabtan ang mga nagtukmod sa pagkahurot sa kahoy ug ang epekto niini sa sosyal ug biodiversity. Ang maong pagtuon nakahatag og kusog, pundasyon alang sa panginahanglan nga makonserba ug muprotekta sa lasang ug wetlands sa trbo. Kini nga katungod gipaluyohan sa resulta sa pagtuon nga nag-ila sa baseline scenario hotspot of deforestration basi sa karaang datos (lantawa sa seksyon 3.1.4) Ang Indigenous Peoples sa Davao Oriental, naghatag og bili isip piniyalan sa yuta, ug responsible sa "pagpadayon ekolohikanhong balanse ug paghiuli sa naupaw na nga kalasangan nga anaa sa seksyon 9 sa IPRA. Kani nga mga responsibilidad dapat gipadayag ngadto sa ilang Ancestral Domain Sustainable Development and Prorection Plan (ADSDPP). Tungod kay gusto nila nga maprotetektahan ug mapalambo ang ilang yuta, ang indigenous communities, pinaagi sa ilang kaugalingong Tribal Council, nangandoy nga magaimplementar og proyekto nga haom sa ilang mga panginahanglan ug papel. Ang Indigenous Communities, inuban sa suporta sa NCIP ug sa Lokal nga Panggamhanan (LGU), nagpakitang interes nga mopalmabo og forest conservation program nga maoy magdala og katilingbanon, ekonomikanhon, ug politikal nga kalamboan sa indigenous communities. Ang konsepto sa proyekto kay gipresentar ngadto sa Provincial Tribal Council, ang federal body sa organisasyon sa tanan indigenous peoples nga adunay CADTs diha sa probinsya ug og kadaiyang CADTs tribal councils. Daghang panaghisgut uban ang mga lideres sa matag CADT ang gipatuman, ug susamnag diskusyon uban ang mga hingtundan nga nayosnal nga ahensya sa goberno ug lokal nga panggamhana CCB v3.0, VCS v3.3 60
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 kabahin sa proyekto. Daghan dayalogo kong diin gipatigayon uban ang mga stakeholders; human, ang konseptosa proyekto niagi sa Free, Prior, Informed Consent Process (FPIC) nga gihatag ilalom sa NCIP Administrative Order No. 3, series of 2012. Free, Prior and Informed Consent Ang indigenous communities gihatagan sa katungod sa self-determination ug cultural integrity nga anaa sa balaod sa IPRA ug tinubdan sa Free and Inform Consent (FPIC). Ang NCIP mao ang pinakuyokan nga ahensya nga mo giya sa proseso tali sa project proponent ug Indigenous Cultural Communities (ICCs) ug Indigenous Peoples (IPs). Ang FPIC usa ka nagbalikbalik nga proseso nga nagbutang sa katungod ICCs/IPs aron masiguro ang angay ug patas nga benepisyo diha sa ilang paghimuon pinaagi sa kolektibong desisyon sa maong hisgutanan. Ang consensus ginahanglan makab-ot sa tanang ICC/IPs subay sa ilang kaugalingon customary laws ug practices layo sa impluwensya o manipulasyon sa gawas, pagpanghilabot, ug pagpamugos human sa paghisgutt sa katuyoan ug nahisulod sa mga kalihukansa lingwahe ug proseso nga masabtan sa kuminidad. Ang Project Proponent mosunod sa FPIC Guidleinessa NCIP Administrative Order NO. 3 Series of 2012. Ang NCIP naggiya og daghang mga konsultasyon sa kuminidad ug panagtapok sa tanang lugar sa CADT kabahin nahisulod sa plano/programa/kalihukan ug mekanismo sa pag-apud-apod sa bahin o benefit- sharing mechanism. Partikular para sa Mandaya, sila gihatagan og higayon para makakab-ot og hiniusang kasabotan pinaagi sa ilang kaugalingon proseso sa paghimog desisyon nga gitawag og "Balaw-Balaw". Diin ang lider sa tribo, katiguwangan, ug representante sa nagkalain-laing sekta sa ilang tribo (babaye, batan-on,uban pa) nagtapok aron sa paghisgot ug pagdesisyon kung unsa man ang mga gihanyag sa ilaha. Ang mga lumulupyo nga dili IP girepresentahan sa mga konseho sa Barangay LGU. Naghimo kami ug konsultasyon sa tanang hingtungdan nga LGU councils bahin sa pagpatuman ug mga kalihokan sa proyekto. Naabot namo ang 80% sa Forest Barangay areas para sa among Community Campaigns ug ang among community conservation officers ug facilitators nagpadayon sa paghatag og impormasyon sa yuta ug pag- uswag, ilabi na niadtong mga lider. Other Stakeholders Ang ubang mga stakeholder nga halangdon sa paghimog desisyon sa paggamit sa yuta kay giila ug gikonsulta, apil na ang lokal nga panggamhanan(LGUs) sa Probinsya, Munisipyo, ang Department of Environment and Natural Resources (DENR), ang National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) ug ang uban pang hingtundan nga mga ahensya sa goberno. Ang akademya ug non-government organizations usab gikonsouta. Kini ang Davao Oriental State University, ang Philippine Foundation ug ang church-based nga mga organisasyon. Ang World Wildlife Fund (WWF) usab gikonsidera ug giduol para sa kolaborasyon. Ang Davao State University, anaa nahimutang sulod sa high-priority biodiversity coastal corridor sa national ug global importance, mao ang napili nga mo-host sa nag-inusarang Regional ICRM Center (RIC XI-DURSO) sa isla sa Mindanao. Kini adunay 3 ka mayoryang mga programa, kini ang musunod: a) Management of Biodiversity and Copastal Resources, b) Institutional and Community Outreach, c) Training and Curriculum Development. Kini nagaduso sa malahutayon nga pagdumala sa kabtangan sa babybayon ug magpalambo sa socio-economic nga pagkinabuhi sa kumunidad sa mangingisda. CCB v3.0, VCS v3.3 61
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 RIC-XI-DORSU mao kini ang sentro sa rehiyonal nga research, pagmonitor, pagbansay, ug demonstrasyon nga mga kalihukan, sentro nga institosyon para sa impormasyon sa rehiyon, edukasyon, ug kumonikasyon (IEC) nga kampaya sa coastal biodiversity conservation. Ang organisasyon mupagawas og mga datos, materyales nga pagakuhaan sa impormasyon, professional ug short-term nga mga kurso o pagbansay, mga produkto gikan sa kalihukan sa mariculture, ekspertong serbisyo sa pagtambag sa estudyante, sampol nga pag-analisa, pagpasayon og mga kalihukan, ug pagprepara sa proyekto/kalihukan sa proposal, kahibalu sa proyekto ug datus importante sa gimbuhatong ekosistema, naghatag sa mga tighimo'g polisiya og lugway aron mapalambu pa ang paningkamot sa pagkonserbar sa baybayon, kalambuan, ug mga plano alang sa proteksyon. Ang papel sa organisasyon mao ang mas mapa-ila ug dugangan ang mga sayantipikong mga pagtuon ug kahibalu gikan sa EMBC+ network ug lokal nga sistema sa kahibalu sa pagdumala sa kahinguhaan ang mga lokal nga opisyales ug resource managers. Ang Philippine Eagle Foundation, usa ka NGO nga nagpromotar sa pagkonserba sa mga dapit nga nailhang kritikal o namiligro nga piny-anan sa nasyunal nga langgam sa Pilipinas, ang Philippine Eagle. Adunay nga lugar sa Davao Oriental ang giilang nagasalag ang agila ug giila isip konserbasyon nga lugar; uban sa mga tabang sa mga nagkalain-laing mga tagasuportang pinansyal. Ang organisasyon nagtutok sa reforestation, pagbantay sa kalasangan, ug edukasyon ug paghatag og impormasyon. Ang World Wildlife Fund aktibo sa pipila ka dapit sa Davao Oriental sa pagpatuman sa mga kalihukang pagrecycle partikular sa Munisipyo sa San Isidro. Ang organisasyon nag-implimentar og pilot project nga gilauman nga himuon usab sa laing dapit sa dili na madugay. Kini nakig-alayon sa San Isidro LGU alang sa pagskonserbar sa baybayon, ug pagsuporta sa kalihukan kabahin sa Bantay Dagat. Ang ubang stakeholders nga wala nahisgutan sa taas apan dunay kaparehong tumong, maapil sa proyekto. 2.1.9. Stakeholder Descriptions (G1.6, G1.13) Gibulag sa Appendix 1 ang table alang sa paghulagway sa stakeholders sa tulo ka parte: (A)Over-all project relevant ug (B) REDD specifics. 2.1.10. Sectoral Scope and Project Type Ang Grouped Project parte sa sektoral nga kasangkaran 14 Agirkultura, Forestry o kalasangan ug uban pang Land Use (klasipikasyon sa gamit sa yuta) (AFOLU) subay sa kategorya sa proyekto sa REDD. 2.1.11. Project Activities and Theory of Change (G1.8) Gigamit ang table sa Appendix 2 sa paghulagway sa Teyorya sa Pagbag-o alang sa mga kalihukan sa proyekto. Ang unang na gipatuman nga instance mao ang pagkonserbar sa kalasangan (REDD+) diha sa yutang kabilin sa tribung Mandaya ug Kagan sa Davao Oriental. Ang pagdefine sa halapad nga lugar sa proyekto alang sa Grouped Project wala nagpugong sa ubang VCS AFOLU nga mga proyekto gikan sa laing tigpasiugda og project proponent nga mulambu sa sulod mismo sa lugar. Dugang pa, ang MinFor usa ka makaayo nga dayalogo tali mga awtoridad sa gobyerno ug uban pang AFOLU stakeholders. Hisgutan unsaon ang huridikasyon nga pamaagi sa Mindanao ug unsaon ang paghiusa sa lugar nga anaa sa proyekto sa MinFor (nga gilantaw nga mas-gamay kung itandi sa project zone). Alang sa tanang mga kalihukan sa proyekto, kini moila ug magtratar sa matag-usa isip managlahi nga klase sa pagpanag-iya sa yuta ug pagdumala niini alang sa baseline, additionality ug mga malungtaron nga epekto sa mga kalihukan sa proyekto. Kini nga PDD naghulagway sa kinatibuk-ang disenyo ug roll-out nga stratehiya CCB v3.0, VCS v3.3 62
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 sa MinFor nga proyekto. Detalyado kining nagahulagway sa unang REDD instance kauban ang baseline ug ang gibanabanaan nga net climate nga benepisyo ug naghulagway sa gituyo nga disenyo. Kini nga PDD naghulagway sa kinatibuk-ang disenyo ug roll-out nga stratehiya sa MinFor nga proyekto. Detalyado kining nagahulagway sa unang REDD instance kauban ang baseline ug ang gibanabanaan nga net climate nga benepisyo ug naghulagway sa gituyo nga disenyo sa umaabot nga REDD & WRC instances. Nagpakita og klaro nga lokasyon sa future instances, apil ang pinal nga definition sa proyekto, pakisayran ug leakage areas nga mahitabo sa umaabot nga kalihukan sa pahgmatuod. Ang lokasyon sa proyekto sa REDD+ instance 1 mga kalasangan ug dili kalangan nga lugar sulod yutang kabilin sa Mandaya ug Kagan nga tribo sa probinsya sa avao Oriental. Nahisulod sa average 311,911 hectares nga land claim 11 nga iaprubahan ug anaa na paingon sa CADTs. Ang project area sa REDD+ makita sa seksyun 3.1.4. Municipality CADT No. Number of rights holders CADT Area Claim (ha) incl. non-forest Banay-Banay RXI-BAN-0219-244 4,838 12,487.00 Banay-Banay R11-BAN-0219-242 3,072 14,775.13 Lupon (Number in processing) 9,322 34,174.59 Governor Generoso (Number in processing) 11,377 32,052.47 Mati (City) R11-MAT-0219-243 10,364 16,203.85 Tarragona RXI-TAR-08018-225 8,353 26,382.33 Manay RXI-MAN-0515-182 and expansion 16,298 39,128.80 Caraga R11-CAR-1016-208 12,981 26,636.19 Baganga R11-BAG-1016-209 12,979 46,167.55 Cateel R11-CAT-0717-216 21,070 45,429.11 CCB v3.0, VCS v3.3 63
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Boston R11-BOS-0403- 0006 3,259 18,474.20 TOTAL
119,632 311,911.21 Table 5: Project CADTs Upland Forests Daghan sa mga kumunidad sa tribu sa Mindanao, ilabina ang namuyo sa kabukiran nga mga rehiyon, nagpadayong nagahimo sa kaingin. Kini nga tadisyunal nga hinimuan gipasa sa mga henerasyon; ang abo sa kaingin darohon ug gi-isip pampataambok sa yuta. Kini miresulta sa pagkabanlas sa yuta, pagkawala sa katabunok niini, ug pag-usab sa klima. Daghang kuminidad sa tribu ang nakahibalu na niini apan kadaghanan kanila walay alternatibong pamaagi sa panguma. Ang kalasangan gitan-aw usab nga mao ra'y yuta nga pwedeng tikaron. Ang kakulangon sa edukasyon ug pagbansay sa panguma nagdugang sa padayon nga pagkaingin nga miresulta sa pagkahawan sa uban pang mga kalasangan AnDaghan sa mga kumunidad sa tribu sa Mindanao, ilabina ang namuyo sa kabukiran nga mga rehiyon, nagpadayong nagahimo sa kaingin. Kini nga tadisyunal nga hinimuan gipasa sa mga henerasyon; ang abo sa kaingin darohon ug gi-isip pampataambok sa yuta. Kini miresulta sa pagkabanlas sa yuta, pagkawala sa katabunok niini, ug pag-usab sa klima. Daghang kuminidad sa tribu ang nakahibalu na niini apan kadaghanan kanila walay alternatibong pamaagi sa panguma. Ang kalasangan gitan-aw usab nga mao ra'y yuta nga pwedeng tikaron. Ang kakulangon sa edukasyon ug pagbansay sa panguma nagdugang sa padayon nga pagkaingin nga miresulta sa pagkahawan sa uban pang mga kalasanganother. Lain pa nga nagtulak sa paglapad sa pagpuyo sa kabukiran mao ang pagtaas sa migration o pabalhin sa mga tawo ilabina sa panahon sa covid pandemic diin ang anaa sa patag natulak sa kabukiran ug nag-tikad sa usab sa open access forest. Ang lebel sa edukasyon sa mga tribu kun indigenous peoples ubos ug limitado ilang opurtunidad sa sustinido nga panginabuhian sa kabukiran, naagni sila sa taas nga mga high- demand o taas nga panginahanglan nga trabaho sama sa pag-ani sa rattan ug ginagmay nga pagmina. Ang kaingin isip pamaagi sa panguma kumon sa Davao Oriental ug usa sa nagtulak sa pagpuril sa kalasangan. Kini nagpapaspas sa pag-abli sa kalasangan pinaagi sa pagsunog sa bungturon ug titip nga mga lugar nga muresulta sa pagkabanlas sa yuta ug pagdahili niini. Ang mga mag-uuma napugos sa mas dako nga inputs sa umahan alang sa mas dako nga produkto. Tungod sa limitado nga kahanas sa agrikultura ug limitado nga oportunidad angayan nga teknolohoya sa panguma ug pinansya, ang mga mag-uuma natanggong sa siklo sa agrikultura ug paghawan na usab sa kalasangan. Aduna usab kalambigitan niini ang isyu sa kakulangan sa community-based forest protection o ang program sa pagpanalipod sa kalasangan nga nakabase sa kuminidad. Ang balaod sa kalasangan ug pagpanalipud niini anaa apan ang pag-iimplimentar niini huyang bulok tungod sa kakulangan sa kahinguhaan ug koordinasyon sa lain-lain nga adunay papel sa pagprotektar sa kalasangan. Kasagaran, ang iligal nga pagpamutol sa kahoy ginadumala sa mga sindikato nga adunay iladong koneksyon sa mga ma-impluwensya tao o grupo. Ang ginagmay ug dinagkong mina apil sa mga nagtumod. Ang pagpamutol og kahoy alang sa ginagmay nga pagmina gihimo alang panginahanglan og poste sa tunnels. Ang dinagkong pagmina adunay mga giya alang sa pagpamutol sa kahoy ug paghawan sa dapit, kinahanglan aduna kini pagahimoon aron gaan o maminusan ang epekto sa pagpamutol. Apan ang lokal nga kuminidad sa lugar diin anaay pagmina CCB v3.0, VCS v3.3 64
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 niangkong sa pagtuon sa GIZ31 nga ang implimentasyon sa desinyo niini kasagaran o mayorya wala gyud natuman. Mangroves Sumala sa Worldbank Wave (2021), ang Pilipinas usa sa mga nasud sa kalibutan nga pinaka-delikado sa mga kadaut dala sa baha gikan sa mga bagyo ug uban pa nga mga katalagman. Ang bakhawan makatabang sa pagpanalipod sa baybayon pinaagi sa pagpaubos sa higayon o tsansa sa pagkabanlas sa yuta ug mga pagbaha. Pinaagi sa paghatag og mga kahinguhaan sama sa isda , ang bakhawan makatabang sa pagpataas sa panginabuhian ug mapaubos ang sosyal nga mga kahuyang o social vulnerabilities. Ang bakhawan nagakahurot ug nagakawala sa makahadlong nga kapaspason. Pananglitan, tali sa 1980 hangtud sa 2005, 19% sa bakhawan sa tibuok kalibutan ang nawala. Ang pagkawala sa bakhawan sa Pilipinas kasagaran tungod sa paggamit sa yuta sa lain nga tumong sama sa aquaculture ug pinay-anan. Ang nagtukmod pagpuril sa bakhawan kasaguran tungod sa mga kalambuang pan-ekonomiya apan napamatud-an nga makadaot dili lamang sa biodiversity apan apil usab sa sosyo-ekonomika nga sitwasyon o kundisyon sa nasud, ilabina sa nasud nga duol sa mga natural nga mga kalamidad sama sa bagyo. Kung walay bakhawan, ang pagbaha ug mga kadaut sa mga kamtangan ug inprastraktura musaka sa 25% kada tuig, sumala sa Worldbank WAVE 267,000 ka mga indibidwal ang makabenipisyo kada-tuig, apil ang 61,000 nga nagpuyo ubos sa poverty line, ug ang dugang nga US$450 milyun nga kadaut malikayan kung mahiuli unta ang bakhawan sa estado sa distribusyon niini sa 1950. Tungod kay ang nag-unang hulga sa kabakhawan mao ang komersyal nga konbersyon adunay panginahanglan sa paghimo o pagmugna ug mas daghan pa nga Marine Protected Areas (MPAs). Ang pagpatuman sa Expanded National Integrated Protected Area System Act naghatag og klaro nga papel tali sa kritikal nga lugar sa konserbasyon. Partikular, ang DENR kauban ang iyang mandato isip nanag-unang ahensya sa pagpanalipod sa mga natural nga kahinguhaan kinahanglan nga makusganon niini nga mapatuman ang balaod. Atoang mahulagway ang Baseline Scenario sa instance 1 sa mas detalyado sa section 3.1.4. Ang proyekto magdugang sumala sa mas taas nga termino sa stratehiya nga roll-out kauban ang lain-laing instance nga kalihukan sa proyekto sa espisipiko nga dapit. Busa, ang Grouped Project ang nagpaila sa halapad nga dapit sa rehiyon sa Mindanao isip geographically defined nga lugar alang sa grouped project instance. Ang proyekto hinusang Production, Protection and Inclusion (PPI) nga inisyatiba nga nagalihok gamit ang landscape approach. Busa, ang estimate nga benipisyo hangtud sa pagkahuman sa kinabuhi sa proyekto nakadepende sa timbang sa future instances. Nagaplano kita og kaduha sa usa ka tuig (bi-annual) nga pagsuta diin ang bag-o nga instances tan-awon, pamatud-an ug dugangan. Makita sa ubos ang taas taas nga lebel nga overview sa kasamtangan sa dinagko nga roll-out nga stratehiya. Instance Name Instance Start Year Instance 1st verification Project Activity focus Project Location 2022 2024 1 (REDD) Davao Oriental 31 Bugayong, L.A., DOlom, P.C. and Carandang A.P. 2016. Assessment of Drivers of Deforestation and Forest Degradation in Eastern Samar and Davao Oriental REDD-plus Project Sites. Manila, Philippines: Deutsche Desellschaft fur Internationale Susammenarbeit (GIZ) GmbH. CCB v3.0, VCS v3.3 65
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 REDD 1 REDD 2 2025 2026 2 (WRC) Project Zone REDD (x) 202(x) 202(x) 1 & 2 Other provinces in Project Zone Table 6: Grouped project roll-out strategy of instances and verification events Alang sa REDD ug WRC instances, kining Project Design Document (PDD) mutan-aw sa mga kinahanglan nga mga metodolohiya VM0007 REDD+ Methodology Framework (REDD+ MF) Version 1.6. Tungod niana, kini nga PDD naglangkob sa Grouped Project alang sa balidasyon ubos sa Verified Carbon Standard (VCS)ug Climate, Community, Biodiversity Standards (CCBS). Ang klimang tumong sa proyekto mao ang mapaubos ang GHG emission kun binuga ug pagtanggal sa mga nakadetalye sa taas ug sa mas na detalyado sa ubos sa section 3.2. Dugang pa, ang proyekto nagahamdum sa pagpalig-on sa micro-climate nga talan-awon sa produksyon. Protection and Inclusion (PPI) Initiatives batok sa kabag-ohan sa klima, nagdugang sa pagpahiangay sa kabag-ohan sa klima ug sustindo nga ekosistema nga serbisyo alang sa umaabot nga henerasyon. Ang tumong sa proyekto alang sa kumindad gipahaum paingon sa malungtaron nga interbensyon nga direktang makaapekto sa kumumindad sa mga tribu sa Isla sa Mindanao. Nagasugyot kini og malungtaron nga ekosistema (kalasangan ug wetlands) ug gihiusa nga malungtaron nga panginabuhian nga adunay tumong sa pagkonserbar sa nahabilin nga kalasangan ug wetlands ug paghiuli sa naupaw na nga ekosistema pinaagi sa malungtaron nga paggamit sa yuta ug pagsiguro sa pagpatuman sa mga stratehiya nga makapagaan sa epekto sa kabag-ohan sa klima. Ang tumong sa proyekto alang sa kumindad gipahaum paingon sa malungtaron nga interbensyon nga direktang makaapekto sa kumumindad sa mga tribu sa Isla sa Mindanao. Nagasugyot kini og malungtaron nga ekosistema (kalasangan ug wetlands) ug gihiusa nga malungtaron nga panginabuhian nga adunay tumong sa pagkonserbar sa nahabilin nga kalasangan ug wetlands ug paghiuli sa naupaw na nga ekosistema pinaagi sa malungtaron nga paggamit sa yuta ug pagsiguro sa pagpatuman sa mga stratehiya nga makapagaan sa epekto sa kabag-ohan sa klima. Ang tinguha sa proyekto alang sa biodiversity matuman pinaagi sa direktang interbensyon sa kalasangan ug interbensyon sa pinuy-anan sa mga species; paghiuli sa naupaw nga kayutaan ug pagghiusa sa malungtaron nga agricultural sa talan-awon. Ang yuta sa Mindanao ug wetlands (gawas pa nga abunda kini sa marine wildlife ug ecosystem) gidiklara isip biodiversity hotspot sa Republika sa Pilipinas32 33,, pinaagi sa proyekto ang pagkonserbar sa mga importante nga mga species gilauman nga makab-ot. Ang Mindanao importante nga bioregion o pinuy-anan sa terrestrial species nga makita sa ubos nga adunay estado nga Vulnerable, Endangered ug Criticallly Endangered ubos sa IUCN Red List34: Common Species Name Scientific Species Name Taxonomic Kingdom and Class Habitat IUCN Red List Status 32 33 34 CCB v3.0, VCS v3.3 66
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Mindanao Narek Hopea brachyptera Plantae - Magnoliopsida (Magnolia Plants) Forest Critically Endangered Yakal Shorea astylosa Plantae - Magnoliopsida (Magnolia Plants) Forest Endangered Mindanao Bleeding-heart Gallicolumba crinigera Animalia - Aves (Birds) Forest Vulnerable Mindanao Wattled Broadbill Sarcophanops steerii Animalia - Aves (Birds) Forest, Shrubland Vulnerable Mindanao Nato Palaquium mindanaense Plantae - Magnoliopsida (Magnolia Plants) Forest Critically Endangered Mindanao Caridina Caridina mindanao Animalia - Malacostraca (Soft-shelled Crustaceans) Inland Wetlands (Fresh Water) Endangered White-collared Fruit Bat Megaerops wetmorei Animalia - Mammalia (Mammals) Forest Vulnerable Rainbow Eucalyptus Eucalyptus deglupta Plantae - Magnoliopsida (Magnolia Plants) Forest` Vulnerable South Philippine Hawk-eagle Nisaetus pinskeri Animalia - Aves (Birds) Forest Endangered Spiny Tarsomys Tarsomys echinatus Animalia - Mammalia (Mammals) Forest Vulnerable Giant Scops-owl Otus gurneyi Animalia - Aves (Birds) Forest Vulnerable Philippine Eagle Pithecophaga jefferyi Animalis - Aves (Birds) Forest Critically Endangered Russet Batomys Batomys russatus Animalia - Mammalia (Mammals) Forest Endangered CCB v3.0, VCS v3.3 67
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Golden-crowned Fruit Bat Acerodon jubatus Animalia - Mammalia (Mammals) Forest Endangered Table 7: Terrestrial Species in the Project Zone with Vulnerable, Endangered, or Critically Endangered status in the IUCN Red List. The Project has an integrated overall Theory of Change in graphical format to highlight the project vision: Figure 12: Overall grouped project Theory of Change Ang tinguha sa proyekto alang sa biodiversity matuman pinaagi sa direktang interbensyon sa kalasangan ug interbensyon sa pinuy-anan sa mga species; paghiuli sa naupaw nga kayutaan ug pagghiusa sa malungtaron nga agricultural sa talan-awon. Ang yuta sa Mindanao ug wetlands (gawas pa nga abunda kini sa marine wildlife ug ecosystem) gidiklara isip biodiversity hotspot sa Republika sa Pilipinas, pinaagi sa proyekto ang pagkonserbar sa mga importante nga mga species gilauman nga makab-ot. Ang Mindanao importante nga bioregion o pinuy-anan sa terrestrial species nga makita sa ubos nga adunay estado nga Vulnerable, Endangered ug Criticallly Endangered ubos sa IUCN Red List34: Activity description GHG Effect Stakeholder Involvement 1. Pagpalambo sa pagdumala sa Kalasangan Contributing to GHG emission reductions & removals Kennemer Eco Solutions nanguna sa kinatibuk-ang disensyo, koordinasyon ug implementation niini nga kalihukan. CCB v3.0, VCS v3.3 68
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Bai-Ani Foundation kauban da Climate Consortium maghatag og input sa disenyo ug mupasalig sa implementasyon Ang mga organisasyon sa katawhang tribo maghatag og input sa disenyo ug mupasalig sa implementasyon niini. Adunay pagahimuon nga ksabutan sa pagdumala sa local nga bakhawan tali local ng aindigenous ug non indigenous stakeholders apil ang lojal nga panggamhanan ug negosyante nga nagkasinabot sa tumong ug kasangkaran sa malungtaron nga pagdumal sa bakhawan, konserbasyon ug pahiuli. 2. Pagpanalipod sa Kalasangan Contributing to GHG remission reductions & removals Bai-Ani Foundation ang mangulo sa kiatibuk-ang disenyo, koordinasyon ug pagpatuman niini sa mga kalihokan Ang Climate Consortium, ang Governmental and Non- Governmental stakeholders moaproba ug mo suprorta sa mga aktibidades (sama sa Dept. of Natural Resources, LGUs, ACADEME, GIZ, and others) Ang Indigenous Peoples Organizations maghatag ug desinyo sa inputs ug magpasalig sa pagsagop sa nakat-unan ug pagpatuman ngadto sa hingtungdan lugar. Ang mga lugar sa bkhaw (kompleto ug adunay potensyal sa pagtubo utro) gimapa, gipahibalo, gipirmahan ang utlanan, gipatrolyhanan sa pagprotekta uban sa participasyon sa komunidad. 3. Pagpahiuli sa Kalasangan Contributing to GHG emission reductions & removals Bai-Ani Foundation ang mangulo sa kiatibuk-ang disenyo, koordinasyon ug pagpatuman niini sa mga kalihokan Ang Climate Consortium, ang Governmental and Non- Governmental stakeholders moaproba ug mo suprorta sa mga aktibidades (sama sa Dept. of Natural Resources, LGUs, ACADEME, GIZ, and others) Ang Indigenous Peoples Organizations maghatag ug desinyo sa inputs ug magpasalig sa pagsagop sa nakat-unan ug pagpatuman ngadto sa hingtungdan lugar. CCB v3.0, VCS v3.3 69
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang mga bakhawan nga naguba kaniadto nga adunay angayan pa nga kondisyon alang sa ARR gipahiuli gamit ang aktibo nga pagpananom ug ANR nga pamaagi. Ang ARR nga mga lugar sa kabukiran, mineral nga yuta mahimong pormal nga bahin sa MinTrees Project ug dili MinFor project area, bisan pa usahay mahitabo sa direkta nga kasilinganan nga adunay parehas nga mga partisipante. 4. Pagpauswag sa Malungtarong Oportunidad sa Panginabuhian Pag-amot sa pagkunhod ug pagtangtang sa GHG emisyon Bai-Ani Foundation ang mangulo sa kiatibuk-ang disenyo, koordinasyon ug pagpatuman niini sa mga kalihokan Ang Climate Consortium, ang Governmental and Non- Governmental stakeholders moaproba ug mo suprorta sa mga aktibidades (sama sa Dept. of Natural Resources, LGUs, ACADEME, GIZ, and others) Ang Indigenous Peoples Organization, mga organisadong Farmer cooperatives and pundok ang magpasilitar sa mga pulong Ang mga Organisasyon sa Katawhang Lumad naghatag ug mga input sa disenyo pinaagi sa mga serye sa mga miting ug nagpasalig sa pagpatuman sa mga kalihokan base sa gikasabutan nga mga modelo Ang mga alternatibong pang-ekonomiya sa pagguba sa bakhaw ug pagkadaot sa kakahoyan gihimo sa mga proseso sa lokal nga partisipasyon kauban ang mga hingtungdan nga stakeholder 5. Pagtukod og lig-on nga panag-uban sa Pagpauswag sa Kaayohan sa Komunidad Pag-amot sa pagkunhod ug pagtangtang sa GHG emisyon Bai-Ani Foundation ang mangulo sa kiatibuk-ang disenyo, koordinasyon ug pagpatuman niini sa mga kalihokan Dugang nga serbisyo sa komunidad alang sa kahimsog, edukasyon ug pagtubo sa kultura. Ang Governmental and Non-Governmental stakeholders moaproba ug mo suprorta sa mga aktibidades (such as Dept. of Agriculture, Dept. of Trade & Industry, DSWD, DOH, Dept. of Natural Resources, LGUs, GIZ and others) Ang mga kasabutan sa pagdumala sa bakhaw uban sa mga lokal nga komunidad, negosyo ug gobyerno naporma. CCB v3.0, VCS v3.3 70
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 6. Pagmonitor, Pagreport ug Pagpamatuod sa mga benepisyo sa klima, komunidad ug biodiversity ingon man mekanismo sa reklamo (MRV & Project Management) MRV Kennemer Eco Solutions ang mangulo sa kiatibuk-ang disenyo, koordinasyon ug pagpatuman niini sa mga kalihokan Bai-Ani Foundation naghatag og mga input sa disenyo ug nagpasalig sa pag-co-implementation Ang mga Indigenous Peoples Organizations naghatag ug mga input sa disenyo ug nagpasalig sa paghatag ug data access Ang lokal nga mangrove management teams nag- amot pinaagi sa ilang mga patrol ug pagsukod sa MRV sa mangrove conservation and restoration areas Table 8. Project Activities, GHG Effects and Stakeholder Involvement 2.1.11.1. Improved Forest Governance Usa ka mahinungdanong hingtundan ang mga kumunidad sa tribo nga adunay Ancestral Domain Sustainable Development and Protection Plans o ADSDPP isip usa ka sentro nga plano ug estratehikong dokumento sa pagdumala sa ancestral domain. Usa ka dako nga bahin sa pangkinatibok-an nga plano ang pagpanalipod sa kalasangan ug pagpalig-on sa kapasidad; gikinahanglan maplastar aron mapalihok ang mga lider sa IP ug mga komunidad sa pagpatuman sa epektibo nga mga programa sa konserbasyon. Ang proyekto magdala usab sa mga institusyon nga nakabase sa probinsya aron maporma ang usa ka consortium alang sa konserbasyon sa kalasangan ug biodiversty ug mapadali ang paghiusa sa mga plano ug proyekto kauban ang mga lokal nga komunidad. Ang consortium magmonitor sa pagpatuman sa mga estratehiya sa paggamit sa yuta sa probinsya, munisipyo, ug baryo ug mag-evaluate ug morekomendar sa pag-uswag sa proyekto. Kini usab magdesinyo ug epektibong komunikasyon, edukasyon ug kampanya sa pagkahibalo sa publiko bahin sa konserbasyon, pagpanalipod, ug pagpahiuli sa kalasangan ug ang mga benepisyo nga kauban niini. Ang mga lokal nga kasabutan sa pagdumala sa bakhaw maporma sa mga tribo ug dili tribu nga mga hingtundan, lakip ang lokal nga gobyerno ug mga negosyo nga nagkauyon sa mga katuyoan ug sakop sa malungtarong pagdumala sa bakhaw, pagkonserba ug pagpahiuli. 2.1.11.2. Strengthened Forest Protection Ang pagpatuman sa mga balaod sa mapalig-on pinaagi sa sistema sa pagbantay sa kalasangan nga nailhan nga " Guwardiya sa Kalasangan". Kini nga naandang pamaagi pagaubanan sa deputization gikan sa DENR ug palihokon ngadto sa mga nag-unang kalasangan sakop sa ancestral domain. Kabahin sa programa sa Output 2 mao ang delineation sa mga utlanan sa lasang aron ang lugar protektahan, mailhan ug mabantayan sa husto. Ang ubang mga kalihokan naglakip sa: A. Pagbutang ug mga checkpoint sa mga estratehikong lugar sulod sa ancestral domains ug protected forests; CCB v3.0, VCS v3.3 71
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 B. Pagbutang og mga karatula sa mga utlanan sa kalasangan ug mga dapit sa pagpasig-uli; C. Pagmonitor sa biodiversity; D. Litigasyon sa mga ilegal nga kalihokan nga may kalabotan sa kinaiyahan ug kalasangan; Ang mga lugar sa bakhaw (kompleto ug adunay potensyal sa pagtubo utro) gimapa, gikasabutan ubos sa sakop sa Mangrove management agreements, gipahibalo, gipirmahan ang utlanan, gironda uban ang partisipasyon sa komunidad. 2.1.11.3. Forest Restoration Ang pagpahiuli sa kalasangan kabukiran matuman pinaagi sa pakigtambayayong sa proyekto sa MinTrees alang sa mga kalihokan sa proyekto niini nga paghiuli sa lasang sa kinaiyahan ug agroforestry. Ang mga pagtangtang sa GHG gikan sa kabukiran sa ARR eksklusibong maihap ubos sa proyekto sa MinTrees. Ang tigpasiugda sa proyekto parehas sa gi-validate nga VCS-CCB AFOLU nga MinFor. Ang tanan nga REDD ug WRC nga mga lugar sa mineral nga yuta mahimong bahin sa mga higayon sa proyekto sa MinFor, uban ang tanan nga naglungtad nga MRV & Benefit Sharing Mechanisms Mangroves Ang mga bakhawan nga naguba kaniadto nga adunay angayan pa nga kundisyon alang sa ARR gipahiuli gamit ang aktibo nga pagpananom ug ANR nga pamaagi. GHG gikan sa bakhaw (WRC) ARR: Ang tanan nga mangrove ARR nga mga lugar mahimong kabahin sa mga gipahigayon niini nga proyekto nga gihulagway sa PDD, uban sa tanan nga anaa na nga MRV & Benefit Sharing Mechanisms. 2.1.11.4. Improved Sustainable Livelihood Opportunities Ang proyekto makapadali sa pakigtambayayong sa mga tribo sa supply chain nga importanteng palaliton (cacao, abaca, saging, prutas, utanon) pinaagi sa pagtukod sa mga komersyal nga uma gamit ang hiniusang pagpanimpalad, pag-abang sa yuta, o develop-operate-transfer (DOT). Ang mga miyembro sa komunidad pagabansayon isip mamumuo sa uma sa 30 - 50 ka ektarya kada umahan. Aron madugangan ang mga umahan, ang mga programa sa gagmay nga grower ipaila usab uban ang teknikal, pinansyal, ug mga kasabutan sa off-take kauban ang mga partisipante nga mag-uuma. Ang model farm ibutang sa mga importanteng lugar sa matag usa sa mga ancestral domain. Gawas sa panginabuhing nakabase sa agrikultura, ang ubang mga kalihokan maglakip sa: weaving, eco turismo, ug uban pang biodiversity-friendly nga mga Negosyo. 2.1.11.5. Build Strong Partnership on Improving Community Well-Being Para magmalampuson ang REDD, ang mga resulta sa kaayohan sa katilingban gipahayag sa ilang plano sa komunidad suportahan pinaagi sa pag-link sa mga mga tighatag sa serbisyo (e.g. publiko ug pribado nga sektor providers) Pagpa-angat sa serbisyo sa komunidad alang sa kahimsog, edukasyon ug paglambo sa kultura: Ang kalig-on batok sa mga health shocks aron mas tutukan sa panimalay ang malungtarong kalamboan kaysa pagdumala sa krisis. CCB v3.0, VCS v3.3 72
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Dugang nga edukasyon nga naghatag gahum sa mga komunidad nga aktibo nga mahimong malungtaron nga mga tinugyanan sa ilang natural nga kahinguhaan. Ang IPS kauban ang nagpatuman sa proyekto hugot nga magtrabaho sa pag-padaloy sa mga network / donor ug uban pang mga hingtundan aron madugangan ang sosyo-ekonomikanhong kalamboan. 2.1.11.6. Monitoring, Reporting & Verification of climate, community and biodiversity benefits as well as grievance mechanism Ang nag-unang tumong ug resulta niini nga kalihokan mao ang Adaptive Management & Continued Improvement. Among gimonitor ug gidawat ang feedback, nga mitultol sa usa ka adaptive nga tubag sa naobserbahan nga mga uso sa pagmonitor o feedback sa mga hingtundan. Aktibo nga pagkolekta sa datos ug makatabang sa proyekto nga madugangan ang pagka-efficient niini, mamentinar ang pagka-epektibo, iapil ang lokal nga kahibalo ingon man ang labing maayo nga mga gawi sa internasyonal, ug pagkat-on gikan sa feedback sa mga hingtungdan aron padayon nga matubag pag-uswag ug pagkat-on. Ang pagmonitor ug pagtaho sa klima, paglihok sa komunidad ug biodiversity, ang padayon nga konsultasyon sa hingtundan ug abli nga mekanismo sa reklamo mao ang mahinungdanong mga himan alang niini. Ang mga detalye sa pagmonitor alang sa mga benepisyo sa klima gihulagway sa seksyon 3.3 ug ang Climate Monitoring Plan sa proyekto ug alang sa mga benepisyo sa biodiverstiy sa seksyon 5.4 ug sa Biodiversity Monitoring Plan. Ang padayon nga konsultasyon sa mga hingtundan ug mga mekanismo sa reklamo gihulagway sa seksyon 2.3. 2.1.12. Sustainable Development Ang proyekto makatampo sa Sustainable Development Goals, nga gisagop ug gi endorse sa gobyerno sa Pilipinas sa lainlain paagi. Ang graphic sa ubos nagsumada sa koneksyon ug synergies: CCB v3.0, VCS v3.3 73
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Figure 13: Graphical illustration of the contribution and synergies of the project to sustainable development Sa 17 Sustainable Development Goals o Global Goals, walo (8) ang na-assign nga adunay kalabotan sa mga epekto sa proyekto, nga mao ang: 1. SDG 1: No Poverty Walay Kakabos 2. SDG 2: Zero Hunger Zero Kagutom 3. SDG 4: Quality Education Kalidad nga Edukasyon 4. SDG 5: Gender Equality Pagkaparehas sa Gender 5. SDG 8: Decent Work & Economic Growth Desenteng Trabaho ug Pag-uswag sa Ekonomiya 6. SDG 13: Climate Action Aksyon sa Klima 7. SDG 15: Life on Land Kinabuhi sa Yuta 8. SDG 17: Partnerships for the Goals Mga panag-uban alang sa mga Tumong Ang mga komunidad nga gisakop sa proyekto adunay regular nga census ug survey nga gihimo sa Philippines National Statistics Office (NSO) ug mga LGU nga nagmonitor sa estado sa basic demographics ug socio economic sa mga panimalay tibuok nasod. Ang gidaghanon nga datos kinahanglang kuhaon ug pangayoon sa mga barangay nga sakop sa MinFor Project aron kasaligang impormasyon ang makakuha. Ang ikompara mao ang pinakabag-o nga census ug survey nga gihimo sa wala pa magsugod ang MinFor Project ug census ug survey nga ipahigayon sa panahon sa MinFor Project nga kinabuhi. Kini maglakip ilabina sa SDGs 1, 2, 3, 5, ug 8. CCB v3.0, VCS v3.3 74
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang disenyo sa pagmonitor sa MinFor pinaagi sa sampling magsukod usab sa lebel sa kita sa direktang mga partisipante sa proyekto pananglitan niadtong nalambigit sa insentibo nga pagbantay sa kalasangan ingon man sa mga miyembro sa komunidad sa lasang nga nalambigit sa panginabuhian (pagtanom og kahoy, pagmentinar sa nursery, pagkolekta sa mga liso sa lasang, ug uban pa). Sa paglambo sa kita, pagabantayan ang epekto niini ngadto sa uban nga mga indikasyon sa kalidad sa kinabuhi (mas maayo nga nutrisyon, pag-access sa mainom nga tubig, edukasyon, pagkaparehas sa gender); mga pamaagi nga mahimong quantitative ug qualitative (mga interbyu ug mga diskusyon sa mga panglantaw sa mga pamilya sa ilang istandard sa kinabuhi.) Ang SDG 13 pagasukdon basi sa pagmonitor sa mga benepisyo sa Klima ug mga kalamboan sa termino sa pagkunhod sa pagdaot sa kalasangan ug pagbuga sa greenhouse gases, ug dugang nga mga paningkamot sa paghiuli i sa mga naupaw nga yuta. Kini usab magmonitor ug magbansay sa pag-uswag sa pagdumala sa kalasangan pinaagi sa mga partisipanteng komunidad ug ang lebel sa kahibalo sa komunidad sa pagpanalipod sa kalasangan ug biodiversity conservation pinaagi sa mga surbey ug mga interbyu, ang SDG 15 sakop sa Biodiversity monitoring. Ang SDG 17 pagabantayan ang klase ug lebel sa mga panag-uban nga mapalambo ang pagsuporta sa MinFor. Masukod kini pinaagi sa ihap sa mga kasabutan nga namugna sa pakigtambayayong, kooperatiba ug hiniusang mga programa ug mga kalihokan nga gihimo sa aktuwal nga pagpatuman sa konserbasyon sa kalasangan, mga kampanya sa edukasyon ug mga dayalogo sa pagsuporta sa mga tumong sa MinFor. 2.1.13 Implementation Schedule (G1.9) Date Milestone(s) in the project's development and implementation 2020 REDD & WRC: Project Concept, carbon finance consideration, stakeholder consultations. 2020 December: Agreement with IP organizations in Davao Oriental for the conduct of a REDD+ viability study 2021 REDD baseline study WRC scoping and concept 2022 Project Start Date (September 8th 2022) Project Agreement for Instance 1 (REDD Upland in CADTs in Davao Oriental). 2024 Q4 Validation (planned) 2025 Verification Instance 1 (REDD) Adding Instance 2 (WRC) 2026 Joint verification REDD (verification 2) and WRC (verification 1) 202(x) Joint verifications of operational instances (REDD & WRC) Adding future instances (REDD & WRC) 2072 Katapusan sa Panahon sa Pagkredito sa Proyekto. CCB v3.0, VCS v3.3 75
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.1.14. Project Start Date The project start date of this Grouped Project is the signature and beginning of implementation of the Project Agreement with the land rights holders of Instance 1 (REDD) on 08-09-2022 (September 8th 2022). Project Crediting Period Start Date: 08-09-2022 Project Crediting Period End Date: 07-09-2072 Project Crediting Period Years: 50 2.1.15 Benefits Assessment and Crediting Period (G1.9) The benefit assessment monitoring period is the same with the project crediting period. 2.1.16. Differences in Assessment/Project Crediting Periods (G1.9) N/A 2.1.17. Estimated GHG Emission Reductions or Removals Year Estimated net GHG emission reductions or removals (tCO2e) 2022 2023 2024 2025 2026 2027 746,949.38 1,248,843.27 1,246,490.60 1,276,936.51 1,319,252.23 1,393,607.84 1,567,552.88 2028 2029 2030 2031 2032 2033 1,768,408.54 2,097,650.92 2,477,755.49 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 2034 2035 2036 2037 2038 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 CCB v3.0, VCS v3.3 76
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2039 2040 2041 2042 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 2043 2044 2045 2046 2047 2048 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 2049 2050 2051 2052 2053 2054 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 2055 2056 2057 2058 2059 2060 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 2061 2062 2063 2064 2065 2066 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 2067 2068 2069 2070 2071 2072 Total estimated ERs over first 10 years Total number of crediting years 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 1,514,344.77 15,143,447.68 50.00 CCB v3.0, VCS v3.3 77
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Average annual ERs 1,514,344.77 Table 9: Estimated GHG Emission Reductions or removals per annum Ang gibana-bana sa ibabaw nga bahin para sa tibuok Grouped Project sumala sa roll-out nga estratehiya niini. Palihug tan-awa ang seksyon 3.2.4 Net GHG Emission Reductions and Removals alang sa mga detalye 2.1.18. Risks to the Project (G1.10) Ang risgo nga posibleng natural o adunay impluwensya sa tawo, mahimong makaapekto sa panahon sa proyekto, komunidad ug mga benepisyo sa biodiversity nga gilatid sa MinFor Non Permanence Risk Report. Ang dugang nga mga estratehiya pagahimoon kung adunay mga bag-ong peligro nga motumaw sa panahon sa pagpatuman sa proyekto. Kini nga mga risgo kinahanglan nga tagdon uban sa labing bag-o nga AFOLU Non Permanence Risk Tool v4.0. VCS AFOLU non-permanence risk category Score 1 Internal Risk Project Management Financial Viability Opportunity Cost Project Longevity Total Internal Risk (PM + FV + OC + PL) 2 External Risk Land Tenure Community Engagement Political Total External Risk (LT + CE +PC) 2 Natural Risk Fire (F) Pest and Disease Outbreaks (PD) Extreme Weather (W) Geological Risk Other Natural Risk Total Natural Risk (F + PD + W + G + ON) Overall Risk Rating Table 10: VCS AFOLU non-permanence risk catergory 4.00 0.00 0.00 5.00 1.00 0.00 -5.00 2.00 0.00 0.50 0.00 5.00 1.00 0.00 6.50 10.00 Ang sumada sa pag-analisa sa mga risgo nakalatid sa ubos nga bahin diin ang pagpangandam o pagkalkula sa mga risgo sa MinFor anaa sa 6.5 apan matud pa sa AFOLU Non Permanence Risk Tool v4.0 ang minimum nga risgo nga angayang magamit mao ang 10 dili igsapayan ang mga pakalkula sa rigo. Ang MinFor Internal Risk adunay mobu nga marka ug ang External Risks adunay marka nga zero. Ang Natural Risk mao ang nag-inusarang kinadak-ang elemento sa risgo, nga gidumala sa Extreme Weather dili sayon nga makuhaan ang usa ka dako nga kalasangan isip lugar sa Proyekto. Ang Project Longevity sa Internal Risk ang adunay pinakataas nga hinungdan sa mga rigo tungod kay lisud kaayo ang balaod sa Pilipinas nga magtugot sa legally binding commitments aron mamentinar ang tress cover sulod sa 100 ka tuig. Ang kasabutan sa katungod sa pagkarbon kauban ang komunidad mao lang ang gitugutan nga kontrata sulod sa sa 25 katuig nga adunay kapilian sa pagbag-o ug maoy magdala sa taas nga kinabuhi sa CCB v3.0, VCS v3.3 78
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 proyekto sulod sa 50 ka tuig. Ingon man, kini pananglitan ang usa ka carbon stock naa sa gazette nga mga lugar sa CADT nagpagaan sa peligro. Ang ubang mga risgo gi-assess ug gitumong sa disenyo sa proyekto lakip ang: Risgo Kaandam sa komunidad sa pag-apil sa proyekto Abilidad sa pagpahiangay sa pagbag-o sa klima Pagkalainlain sa Klima Kagrabe ug Lagmit Taas nga kagrabe, ubos nga posibilidad Taas nga kagrabe, ubos nga posibilidad Taas nga kagrabe, ubos nga posibilidad Pagminus sa Disenyo sa Proyekto Ang padayon usab human sa pagpirma sa MoA sa palibot sa FPIC ug sa Benefit Sharing Mechanism, ingon man ang aktibong partisipasyon sa mga komunidad sa mga kalihokan sa proyekto magsiguro nga ang partisipasyon sa komunidad padayon nga gikumpirma ug gipadayon. Ang disenyo sa proyekto espesipikong naghisgot sa Adaptation to Climate Change (seksyon 3.4). Ang Non- Permanence Risk Tool naglangkob sa risgo gikan sa Extreme Weather sama sa hulaw ug mga bagyo. Ang disenyo sa proyekto espesipikong naghisgot sa Adaptation to Climate Change (seksyon 3.4). Ang Non- Permanence Risk Tool naglangkob sa risgo gikan sa Extreme Weather sama sa hulaw ug mga bagyo. 2.1.19. Benefit Permanence (G1.11) Instance 1 Ang kanunay nga benepisyo sa klima, komunidad ug biodiversity masiguro pinaagi sa padayon nga pagpataas sa kapasidad sa mga organisasyon sa mga tribo ilabina sa mga paningkamot sa konserbasyon ug pagpahiuli sa kalasangan. Ang pagdasig sa pagkonserba sa mga kagulangan sa katigulangan magpasiugda sa kadasig ug pasalig sa mga tribo nga komunidad nga ibutang kini sa prayoridad. Ang dugay nga pakigtambayayong sa mga tag-iya sa yutang kabilin nga adunay labing gamay nga 25 ka tuig sa kasabutan nga adunay laing 25 ka tuig nga kapilian sa pagbag-o ug gipailalom sa 6 ka tuig nga pagrepaso makapalig-on sa relasyon sa mga komunidad ug mga stakeholder. Mangroves Pinaagi sa paghatag og mga insentibo alang sa pagkonserba sa kabakhawan, ang grupo sa mga mangingisda ug mga tribo nahimong mas madasigon ug mapasaligon sa paghimo niini og usa ka nag- unang prayoridad. Ang mga benepisyo sa klima, komunidad, ug biodiversity mapreserbar ug salamat sa nagapadayon nga mga inisyatibo aron mapalambo ang kapasidad sa mga organisasyon sa tribo, partikular na sa lugar sa konserbasyon ug pagpahiuli. Ang biodiversity sa kadagatan gipataas ug gipanalipdan. Dugang pa, ang makadaot nga mga epekto sa pagbag-o sa klima ngadto sa ekonomiya maminusan CCB v3.0, VCS v3.3 79
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 pinaagi sa mga benepisyo sa pagkonserba sa kabakhawan. Ang mga benepisyo sa bakhaw gihisgutan sa seksyon 2.1.5 2.1.20. Financial Sustainability (G1.12) Ang mga tigpasiugda sa proyekto nakadawat og pamuhunan alang sa carbon finance ug nakadawat og sulat nga nagtanyag alang sa long term offtake sa gi-isyu nga mga VCU gikan sa proyekto nga makamugna og igong carbon finance aron matabunan ang mga gasto sa programa nga sa pagkakaron wala masakop sa ubang mga gikuhaan sa pondo (tan-awa ang seksyon 3.1 .5). Ang mga co-Founders sa nagpasi-ugda sa proyekto adunay track record nga nagsuporta sa mga proyekto samtang sila nagapalambu ug nakakuha og VCS/CCBA nga sertipikasyon. Ang Kennemer Foods International ug BaiAni Foundation dugay nang nagalihok sa Pilipinas ug natukod nga mga organisasyon nga adunay lig-on nga pagpadagan sa kwarta. Ang mga dokumento nga nagsuporta niini nga mga pamuhunan ug naglatid sa mga proyekto sa pinansyal nga posibilidad ug breakeven ug mahimong mapadaghan alang sa auditor sa proyekto para sa inspeksyon. 2.1.21. Grouped Projects 1) Eligibility Criteria for Grouped Projects (G1.14) The eligibility criteria for the Grouped Project for future project areas and communities to enter as an REDD or WRC component are: 1. Anaa sulod sa Project 2. Pag-angkon/pag-adopt ug paggamit sa mga kalihukan sa proyekto, mga teknolohiya ug/o mga lakang sa samang paagi nga gitakda sa dokumentasyon sa paghulagway sa proyekto para sa REDD o WRC. 3. Nakaabot sa mga gilatid nga kundisyon nga pamaagi sa paggamit niini(VM0007 REDD + MF, ang mga module niini ug ang mga kinahanglanon sa VCS AFOLU) 4. Ang mga komunidad napailalom sa haum nga kondisyon nga natino basi sa nakalatid nga mga pamaagi nga susama o adunay taas nga pagkapiho ug biodiversity sa wala pa ang proyekyo. Mahimong malakip niini ang lain- laing klase sa komunidad 5. Wala giapil sa proyekto ang mga lugar nga napailalom na sa epektibo ug malungtarong pagdumala nga nagpaminos sa mga pagbuga sa GHG ug pagkawala sa biodiversity nga wala nagkinahanglan og dugang nga pinansyal sa carbon (walay pagdugang) 6. Ang mga kinaiya sa pagdugang adunay kalambigitan sa makanunayon ug nahiusahan nga mga piho sa kalihukan sa proyekto ug geograpiko nga lugar. Bisan pa, ang mga pagdugang mahimong mabag-o ug mapalapdan para sa mga nagkalainlaing klaseng lugar sa proyekto ug mga gimbuhaton. 7. Wala giapil sa proyekto ang mga lugar nga nilambo na ug/o gipadagan nga napasiugdahan na sa proyekto sa AFOLU nga kabahin sa gimbuhaton mahitungod sa climate change (aron waly pagsapaw sapaw). Apan mamahimong makigsabot sa ubang tigpasi-ugda sa maong proyekto lakip na ang goberno aron mapaapil ang mga lugar para sa umaabot nga Grouped Project nga kwalipikado sa mga sa maong pagpatuman. 8. Wala giapil sa proyekto ang mga lugar nga nilambo na ug/o gipadagan nga napasiugdahan na sa proyekto sa AFOLU nga kabahin sa gimbuhaton CCB v3.0, VCS v3.3 80
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 mahitungod sa climate change (aron waly pagsapaw sapaw). Apan mamahimong makigsabot sa ubang tigpasi-ugda sa maong proyekto lakip na ang goberno aron mapaapil ang mga lugar para sa umaabot nga Grouped Project nga kwalipikado sa mga sa maong pagpatuman. 9. Gipailalum sa susamang proseso ang pakiglambigit sa mga stakeholder nga gihulagway sa G3 ug ang pagrespeto sa katungod sa yuta, teritoryo ug libre nga kapaninguhaan, ug gikuhaan na ug pagtugot nga ana sa G5. 10. Adunay susama nga elemento sa pagmonitor. 2) Scalability Limits for the Grouped Projects (G1.15) Kabahin sa REDD ug WRC ang minimum ug neutral nga disenyo nga naglaraw nga makahatag positibo nga benepisyo sa biodiversity. Ang paningkamot sa pagpalambo sa tukmang mekanismo sa mapana- lipdan ug pagpasiuli sa kalasangan apil ang mga nagkadiyang free species naghatag og direktang pro- teksyon sa mga pinuy-anan sa wildlife ilabina sa High Conservation Value Species ug wala na panalipdan nga mga kalasangan nga makita sa Project zone. Kinahanglang malikayan ang paggawas sa disenyo sa REDD ug WRC aron malikay sa mga negatibong epekyo ngadto sa ilang natural habitats. Busa, ang mga negatibong epekto sa biodiversity adunay pagpugong sa disenyo gikan sa i) pagpili sa lokasyon sa lasang ug mga kasabutan sa pagdumala ug ii) pag-analisa sa lokasyon ug mapaubsan ang pagleakage ug ang pagmonitor. Busa sulod sa project zone, walay magamit nga scalability limit para niini nga aktibidad. 3) Risk Mitigation Approach for Grouped Projects (G1.15) Sama sa giingon sa itaas nga bahin, gikatin-awan nga sa mas dako nga project zone sa dagkong yuta Mindanao alang sa Proyekto walay bisan unsang makapugong sa epekto sa parehas o uban pang mga bahin sa proyekto nga nagpalambo ug nagparehistro sa lahi nga mga proyekto nga adunay lahi nga mga lugar pag-ihap sa karbon. Ang mga limitasyon sa scalability para sa REDD & WRC nga bahin mao ang mas may kalabutan sa pagdumala sa kapasidad, marketability sa agroforestry nga mga produkto, ug desenyo sa proyekto nga may kalabutan alang sa lain-laing mga lugar nga kinahanglan susihon pag-ayo ang kaso ug dili mahimong usa ka priori definitely theoretically 2.2. Without-project Land Use Scenario and Additionality 2.2.1.1. Land Use Scenarios without the Project (G2.1) Ang basehan nga senaryo parehas sa mga kundisyon nga naa sa wala pa ang pagsugod sa proyekto; busa ang paghulagway gihatag sa Seksyon 3.1.4 (Baseline Scenario) Kung wala ang proyekto, walay makit-an nga kausaban sa dako kaayo nga epekto sa ekonomiya nga hinungdan sa kapobrehon ug kakulangon sa kapilian og mga alternatibo ug malungtarong panginabuhian nga nakapatukmod sa mga tribo ug namalhin o migrate nga mga komundidad ngadto sa dili malungtaron nga pagmina sa mga kalasangan. Gipakita usab ang mga gidugang sa proyekto gamit ang "Tool for demonstration and assessment of additionality in VCS Agriculture Forestry and Other Land Use (AFOLU)Projects Activities 'VT0001 version 3.0 (T-ADD) and VMD0052 Demonstration of additionality of Tidal Wetland Restoration and Conservation Mga Kalihokan sa Proyekto (ADD-AM). CCB v3.0, VCS v3.3 81
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.2.2. Most-Likely Scenario Justification (G2.1) Naa sa Sekton 3.1.4 ang mga rason sa paggamit sa yuta nga base sa baseline para sa mga gimbuhaton sa proyekto. 2.2.3. Community and Biodiversity Additionality (G2.2) Kung wala ang proyekto mahimong negatibo ang epekto sa benepisyo sa komunidad ug biodiversity. Ang tinud-anay nga basihan sa proyekto mao ang padayon nga mga kabag-ohan sa kasamtangang kahimtang sa mga kalasangan nga ana ang proyekto alang sa alternatibong paggamit sa yuta(iii.A = Upland agriculture ug settlement expansion ug iii.B= Small scale unlicensed mining) tungod kay walay pinansyal, teknolohiya. , mga babag sa institusyon o kapasidad nga nagpugong kanila kung wala ang proyektoKini nga land use sa without-project scenario dili makahimo og bisan unsa nga dugang nga benepisyo ngadto sa kumunidad o biodiversity ug mupriso sa siklo sa kapobrehon nga mupressure o muduot pag-ayo native forest ecosystems. Ang mga naila nga without-project scenario sa susama ka mga kumunidad ug biodiversity gi- hulagway ngadto sa mas detalyado sa Section 4.1.4 ug 5.1.3. 2.2.4. Benefits to be used as Offsets (G2.2) Dili katuyoan sa proyekto ang magmugna og benepisyo alang sa kuminidad o biodiversity nga pagagamiton isip offsets. 2.3. Stakeholder Engagement 2.3.1. Stakeholder Access to Project Documents (G3.1) Ang mga stakeholder sa proyekto mahatagan og digital access sa tanang dokumento sa proyekto nga mopakita sa klaro nga implementasyon. Maghimo og database diin tipigan ang tanang dokumento. Kini nga database amahimong gamit sa pagmonitor sa tanan mga stakeholder ug myembro sa grupo sulod sa panahon sa proyekto. Sa IPs nga kabahin, ang taho sa pagmonitor ug progreso ipresentar ngadto sa ilaha kada-tulo ka bula o kada-quarter. Kini nga mekanismo mosunod sa naandan nga proseso sa konsultasyon diin ang feedback ikonsidera 2.3.2. Dissemination of Summary Project Documents (G3.1) Ang mga stakeholder sa proyekto mahatagan og digital access sa tanang dokumento sa proyekto nga mopakita sa klaro nga implementasyon. Maghimo og database diin tipigan ang tanang dokumento. Kini nga database amahimong gamit sa pagmonitor sa tanan mga stakeholder ug myembro sa grupo sulod sa panahon sa proyekto. IPs nga kabahin, ang taho sa pagmonitor ug progreso ipresentar ngadto sa ilaha kada-tulo ka bula o kada-quarter. Kini nga mekanismo mosunod sa naandan nga proseso sa konsultasyon diin ang feedback ikonsidera CCB v3.0, VCS v3.3 82
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.3.3. Informational Meetings with Stakeholders (G3.1) Ang panagkita sa mga stakeholder magsugod sa 2020 diin gipakita sa project proponent ang kinatibuk-an nga ideya sa proyekto ngadto sa mga miembro sa Provincial Tribal Council aron makuha ang ilang panlantaw, panghuna-huna, ug mga kontribosyon. Ang padayong nga pormal ug impormal nga awareness-building gihimo sa nagkalain-laing lebel diha Indigeneous Political Structure (IPS) ug sa sektoral nga mga lider sa indigenous communities ug myembro (kababayen-an, kabataan, mga katiguwang). Ang tumong sa daghang panagtapok ang makuha ang pag-ila sa proponent ug pagtukod sa kapasidad uban ang kumunidad ug ingon man matukod ang pagsalig ug panag-uban. Susama sa impormal nga panagtapok uban ang kumunidad diin ang panagkita sa managlahi nga mga stakeholders makapalapad sa pagsabot sa lokal nga kasaysayan, panginabuhian, ug potensyal sa kabalaka sa pagdumala sa kalasangan. Ang pag-ila sa sa ubang lokal nga konteksto (i.e katilingabon, relihiyon,politikal, ekonomiya) nga pwede adunay potensyal sa pag-implwensya kung unsaon sa kumunidad pagresponde sa proyekto usab gikonsidera aron sa pagsiguro sa daretsong transisyon sa pagsugod sa implementasyon. 2.3.4. Community Costs, Risks, and Benefits (G3.2) Ang proyekto nagasunod sa proseso sa Free, Prior, Informed Consent (FPIC) uban sa sayo nga konsultasyon kabahin sa community cost, mga risgo ug benipisyo, boto ug pirma sa mga kasabutan. Pinaagi sa sunod-sunod nga workshops, konsultasyon, tanan partisipante nahatagan og igong pagpa- sabot sa mga benepisyo sa pyoyekto ug potensyal balor ug mga risgo sa implementasyon niini. Ang mga kalihukan sa proyekto gidesisyonan sa pag-tinabangay uban sa nagsalmot nga mga kumunidad aron mapataas ang ilang pagsalmot ug mapagamay ang posibilidad sa nigatibong impact. Matag konseho sa tribo sa CADT nagarepresenta sa mga myembro sa kumunidad/claimants kinsa mupirma sa Memorandum of Agreement (MOA) diin ang matag Partido muhulagway sa ilang mga papel, mga responsibilidad og benefit-sharing diha sa proyekto. Para sa umaabot nga instance, uban sa partisipante gikan sa tribo, susama nga pamaagi ang sundon. Para sa umaabot nga instances sa WRC sa bakhawan kung diin walay gikan sa tribo nga mga partisipante, haom ug masalmoton nga desenyo, implementasyon gamiton. Alang dugang nga mga detalye palihog sa paglantaw usab sa deskripsiyon sa seksiyon 2.1.7. 2.3.5. Information to Stakeholders on Validation and Verification Process (G3.3) Paghatag sa impormasyon ngadto sa mga kumunidad ug uban pang ]stakeholder kabahin sa proseso sa balidasyon ug berepikasyon, ang opisyales sa community conservation sa MinFor magamentinar sa kumpleto ug printado nga bersyon sa Project Documentation sa English para pwede malantaw sa publiko. Ang ehekotibong sumada hubaron sa Cebuano ug ihatag sa mga lideres sa kumunidad aron mamahimong magamit ug makita sa publikong mga lugar nga sa mga baryo, ug ang buod nga PD ug ang ehekotibong sumada i-paskil sa English ug Cebuano ngadto sa social media o website accounts sa project proponent ug mga kauban. Dugang sa ehekotibong sumada, kami magahatag og balasahon sa Cebuano nga nagapahibalo sa proyekto, ug email address nga i-paskil sa lokal nga mga baryo ug ihatag ngadto sa mga lideres sa tribo ug sa mga opisyales sa organisasyon sa tribo diha sa mga kumunidad diin anaa ang proyekto, ang Provincial NCIP, ug uban pang stakeholders isip kontak. Ang mga nagapahibalo ihubag sa Cebuano para sa publiko nga kumento ug field validation, i-paskil sa mga kumunidad sa tibuok lugar sa proyekto. Apil na niini ang mga detalye unsaon paghimo og komentaryo sa bersyon sa CCB. 2.3.6. Site Visit Information and Opportunities to Communicate with Auditor (G3.3) CCB v3.0, VCS v3.3 83
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang mga opisyales sa community conservation sa MinFor nga proyekto kanunay magtapok uban ang mga giila nga mga kumunidad sa proyekto ug mga residente sa silingan nga mga baryo ug sityo. Aron makaprepara sa audit, ang personahe sa proyekto nauna nga mapapahibalo ngadto sa mga halangdon nga mga stakeholder kabahin sa detalye sa proseso sa audit ug igong oras nga magaprepara sa mga lokal nga grupo kabahin sa pagbisita sa Auditor aron adunay igong oras sa pagpahibalo sa Auditor. Ang proyekto maga han-ay sa panagtapok uban ang tanang halangdon nga mga stakeholder panahon sa pagbisista sa lokasyon para sa balidasyon ug berepikasyon kung diin ang auditor makapangutana sa tanang mga stakeholder kabahin sa Free, Prior, and Informed Consent (FPIC) nga konsultasyon sa proyekto. Para sa umaabot nga mga instances sa WRC sa bakhawan nga lugar kung diin walay tribo nga mga partisipante, ang haum ug masalmuton nga desinyo sa implementasyon ang gamiton. 2.3.7. Stakeholder Consultations (G3.4) Ang niaging proseso sa konsultasyon sa stakeholder gi-hulagway sa seksyon 2.1.7 ug 2.3.4. Alang sa dili IP nga mga kumunidad ang konsultasyon ug partisipasyon nga proseso pinaagi sa pagpahigayon og panagtapok sa kumunidad nga gikoordinar sa lokal nga panggamhanan. Ang potensyal nga partisipante sa giimbita sa oryentasyon ug konsultasyon nga adunay pagtugot ug partisipasyon sa lokal nga panggamhanan(baryo), NCIP, ug maskin ang lokal nga non-government nga mga grupo. Para sa stakeholder, IP man o dili, ang konsultasyon ug partisipasyon ginahimo pinaagi sa pagpanag- tapok sa kumunidad. Ang potensyal nga partisepante sa giimbita sa oryentasyon ug konsultasyon uban sa pagtugot sa pagsalmot sa lokal nga panggamhanan, mga ahensya sa goberno (MENRO,CENRO), akademdya, ug lokal nga non-government nga grupo (kung aduna). Para sa IP nga kumunidad, ang FPIC sigon sa Philippine Law kinahanglan basi sa Indegenous Peoples Rights Act of 1997 ug nagsunod ang regulasyon sama NCIP Administrative Order No. 3 series of 2012. Ang Revised Guidelines on Free and Prior Informed Consent and Related Process of 2012. Kung kinahanglan ang pormal nga FPIC, uban sa National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) ug tapuson sa paghatag og Certificate of Precondition (CP), ilhon nga ang FPIC nahisubay sa han-ay. Ang CP panguluhan sa balidasyon sa kumunidad ug walay pagkontra nga desisyon gikan kumunidad sa tribo. Ang Indigenous Peoples Right Act of 1997 ug ang mga nalambigit nga balaod niini, sama sa NCIP Administrative Order No.3 series of 2012. The Revised Guidelines on Free and Prior Informed Consent and Related Processes of 2012, naga mandato nga ang MinFor mosubay sa FPIC nga proseso. Mahinungdanon nga mohimo sa pormal nga FPIC inubanan sa National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) Dugang pa niini, ang Certificate of Precondition (CP) magarepresenta sa atong kasabotan nga magdala sa proyekto sa tibuok pamaagi sa FPIC. Sa wala pa ang CP, ang kuminidad sa tribo maga- validate niini ug maghimo og desisyon kung mo kontra o dili. Ang proyekto magpadayon sa pag-adapt og consultative engagement process kung diin masiguro nga tanang stakeholder ug mga kumunidad makonsulta sa maalamon ug makahulogan nga pamaagi. Ang personel sa proyekto ug community conservation officer sa MinFor nga proyekto magpadayon sa pagsabot sa mga grupo sa stakeholder diha sa tibuok panahon sa proyekto, kami magahatag og igong pagtagad ngadto sa mga pagnhuna-huna ug panglantaw sa mga nagasalmot na indibidwal ug mga kumunidad ug maminaw sa ilang ikasulti aron kami makahire og haom nga magdumala. CCB v3.0, VCS v3.3 84
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.3.8. Continued Consultation and Adaptive Management (G3.4) Sa tibuok kinabuhi sa proyekto, kami magmintinar og direkta nga linya sa kumonikasyon suban sa mga lideres sa IP ug mga miembro sa kumunidad, ug uban pamg mga stakeholder. Kini magatukod sa pasalig sa kumonikasyon ug konsultasyon aron padayon nga mapahibalo ug magasalmot ang mga stakeholdersa mga kalihukan sa proyekto lakip na diha ang proteksyon sa lasang ug konserbasyon sa biodiversity, pagmonitor,ug ang proseso sa balidasyon ug berepikasyon sa CCB. Ang mga teknikal nga opisyales ug community conservation officer sa MinFor nga proyekto nga anaa sa lokasyon sa proyekto maga mentenar og pakighinabi sa tanan ug kumonikasyon sa mga grupo sa kumunidad ug uban pang mga stakeholder pinaagi sa personal nga mga pakighinabi ug konsultasyon. Kami aktibo nga makapaminaw sa mga rekomendasyonnga ginabuhat sa mga nailing mga lideres ug mga miembro sa kumunidad, o ubang mga grupo sa stakeholder, ug mag adap ug magpa-uswag sa among mga pamaagi ug protocol nga gikinahanglan. Ang mga resulta niining mga kalihukan sa mitigasyon repasohon kada tapok matagkwarter sa gruponagadumala sa proyekto. Ang MinFor adunay adaptive management plan aron epektibo nga motubo subay sa paglambo sa proyekto, ug sistematikong mopalambo sa mga kasamtangan nga ginabuhat pinaagi sa pagmonitor ug ebalwasyon sa proyekto. Sa matagtuig kami review sa mga plano, pamaagi, kab-utonon, ug katuyoan, aron mahisulod ang mga bago-ong mga pagtulon-an nga nakuha, magamit nga mga teknolohiya, ug sayantipikong kahibalu 2.3.9. Stakeholder Consultation Channels (G3.5) Kami nagapahigayon og pipila ka pakigsabot ug konsultasyon sa stakeholder ubanng lideres sa IP, mga katigulangan, representante sa sekta diha sa mga kumunidad sa proyekto ug uban pang mga stakeholder gikan sa silingan nga mga baryo ug sityo. Kini gilangkuban og mga halangdon nga opisyales sa lokal nga panggamhanan (LGUs), lokal nga mga opisina sa nayusnal nga ahensya sa gobyerno sa departamento sa kinaiyahan, mga NGO alang sa kinaiyahan, ug akademya. Kini regular nga ginabuhat sa nilabay nga 2 11/2 katuig pinaagi sa pagpaila sa REDD nga pagtuon nga naapilan sa pipila ka oraganisasyon sa IP nga adunay titulo sa yutang kabilin. Ang proseso apil ang pagpasabot ug oryen-tasyon nga gihimu sa mga personel sa proyekto sa MinFor, magadawat ug magatapok alang sa feedback sa mga stakeholder sa kumunidad, ug isulod ang mga rekomendasyon ug mga panglantaw sa pagplano sa proyekto. Ang among personel sa proyekto nagpahigayon og participatory survey isip parte sa konsultatibong proseso. Kini gilangkuban og focus group discussion (FGDs), interbyu sa mga lalaki ug kababayen-an nga nagapuyo sa forest community ug pakisusi sa lokal nga mga residente nga nagasalmot sa participatory visits ngadto sa halangdon nga lugar ug community center. Palihog tan-aw sa Seksyon 2.3.3 para sa dugang impormasyon sa panagtapok uban ang mga stakeholder ug Seksyon 2.3.2 para sa dugang impormasyon kabahin sa pagpakaylap sa impormasyon. Ang update sa proyekto i-pahibalo pinaagi sa personal nga panagtapok sa kumunidad pinaagi sa project proponent ug social media ug/o website accounts nga naka English ug Cebuano. Ang email Ang update sa proyekto i-pahibalo pinaagi sa personal nga panagtapok sa kumunidad pinaagi sa project proponent ug social media ug/o website accounts nga naka English ug Cebuano. Ang email 2.3.10. Stakeholder Participation in Decision-Making and Implementation (G3.6) Ang proyekto padayon nga nagapahigayon og konsultasyon sa kumunidad diin ang proyekto nahimutang ug ang uban pang stakeholder kabahin sa implementasyon sa proyekto ug desinyo niini isip pamaagi sa pagpasulod sa lokal nga kalam ngadto sa proyekto. Daghang pormal nga panaghisgot ang napahitabo sa CCB v3.0, VCS v3.3 85
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Provincial Tribal Council ug matag Municipal Tribal Council para ang MinFor project team; makahatag og mga impormasyong kabahin sa proyekto og ingon man sa mga nakita sa preparatory studies. Ang mga nakatukmod sa deforestation gihisgutan diha sa matag kumunidad uban ang mga lideres sa IP ug mga representatives nahisgutan ang rekomendasyon unsaon pagpugong ug pakunhod sa pag-panguha sa tablon ug forest resources loss. Ang konsultasyon ginapahigayon uban ang kabababyen-an ug kalalakihan, ug uban pang mga stakeholder nga anaa sa marginal nga grupo sa pamaaagi nga kultural ug haom aron sa pagsiguro nga ang proyekto makadungog sa lapad ug nagkalain-laing panglantaw. Kin inga mga pamaagi sa proyekto mas detalyadong gihulagway sa Seksyon 2.3.7. 2.3.11. Anti-dIscrimination Assurance (G3.7) Ang among project team nag-obliga sa kada personel, indibidwal, kauban nga naapil sa desinsyo sa proyekto ug implementasyon niini ngadto sa taas nga istandard sa integridad aron masiguro nga walay ni bisan kinsa ang malambigit, sa unsa mang porma sa diskriminasyon or sekswal nga pangharas ngadto sa partisipante sa proyekto ug sa publiko. Apil na dinhi ang diskriminasyon tungod sa gender, lahi, relihiyon, etnisidad, klase sa katilingban, o uban pang. Sa tibuok gidugayon sa proyekto,ang MinFor magasunod sa tanan importanteng balaod sa labor regulasyon sa Pilipinas Dugang pa, ang proyekto adunay polisaya alang sa patas nga opurtunidad nga mosiguro nga ang proyekto dili mohimo o malambigit sa bisan unsang klase sa diskriminasyon ug seksyan nga pangharas. Isip pagsiguro sa pagtuman, ang proyekto adunay ibutang nga sistema nga modawat sa mga reklamo nga magahatag sa tanan empleyado sa proyekto , naila nga miembro sa kumunidad, ug ang ubang mga stakeholder uban sa pormal nga sistema sa higayon nga adunay mahibato nga bisan unsang aksyon sa diskriminasyon o sekswal nga pangharas, aron mapasiguro nga ang mga reklamo mahatagan ug hinanaling ug haom nga tubag 2.3.12. Feedback and Grievance Redress Procedure (G3.8) Kami nga-ila sa importansya sa mekanismo sa feedbacks, reklamo sulod proyekto aron mapadayon ang hapsay nga dagan nga gawasnon sa bangi. Kung mahatibo ang reklamo o bangi, ang proyekto modepende sa grievance redress nga polisiya. Kini prosesong gidesinyo aron mahimong efficient, patas, ug maaccess dayon nga mekanismo sa pagsulbad sa reklamo ug bangi sa dayag. Kini mama-himong mutubag sa isyu ug bangi tali sa kumunidad ug sa proyekto, o sa isyu kabahin sa katungod sa empleyado, binuhatan sa trabaho, ug kaluwasan sa employado nga personel kontrata. Sa bisan unsang mga reklamo nga motumaw ug nareport gikan sa kumunidad o ubang halangdong nga mga stakeholder, kami mo responde dayon sa ila subay sa pormal nga mga proseso sa mgamekanismo. Ang mga reklamo pagahimayon aron maila ug ma berepika ang hinungdan, mga nalambigit ug ang kabug- aton sa reklamo, ug ang project team mohimog rekomendasyon nga sulosyon o opsyon base sa pedbak gikan sa mga stakeholder. Kong ang reklamo dili hapsay nga maresolba human ani nga proseso, kini isumitar ngadto sa walay pagpihig nga third party para sa pormal nga mopatunga ug arbetrasyon nga proseso ug kini moagi sa paghusay kong diin ang duha ka managlalis nga Partido makahimog salaysay. Tanan kaso i-sang-at ug tan-awon taman sa gidak-on nga gitugot sa mga balaod ug regulasyon sa Pilipinas sa halangdon nga hukom usa pamohimog mga desisyon. Ang proyekto adunay klaro nga mekanismo sa grievance redress kon diin nakalatid sa grievance policy sa proyekto.Ang grieavance policy usab usa sa mga dokumento nga pagataguan sa rehiyonal nga opisina sa MinTree. Kini nga grieavance policy nakalatid sa dukomento sa "MinTrees Project Grieavance and Decorum Policy &Procedures" ug i-hulagway sa kinatibuk-an sa panahon sa panaghisgot sa kumunidad, ug ang dokumento ihatag ngadto sa halangdong nga mga lokasyon sa lugar sa proyekto. Dugang pa, ang CCB v3.0, VCS v3.3 86
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 grievance policy gi-hubad ngadto sa Cebuano ug pagahi[osan sa MInTRess field supervisor ug igahatag ngadto sa mga miembro sa kumunidad sa proyekto ug uban pang mga stakeholder. Dugang niini,isip pagkonsidera sa indigenous communities, ang ilang mga mekanismo sa grievance redress, subay sa ilang Indigenous Knowledge, System and Practices (IKPS), mao ang ikonsidera nga pinaka-importante. Subay sa IPRA Chapter IV, Section 15, kong diin nag-hisgot sa Right s to Tribal Justice System and Human Rights. Ang ICCs/IPs adunay katungod nga mogamit sa ilang naandan ug dawat nga sistema sa paghukom, institusyon sa paghusay og bangi, peace building nga proseso, o mga mekanismo ug uban pang customary laws and practices sulod sa ilang kaugalingong mga kumunidad ug pwede nga compatible sa sa legal nga sistema sa nasyonal, ug adunay internasyonal nga giilan nga tawhanong katungod. Dugang pa, nahisulat sa Chapter X, Section 65 sa IPRA; kung adunay lalis nga nalambigit ang ICCs/IPs, ang customary law and practices mamahimong gamiton sa pagsulbad sa panaglalis. Sa kaso kong diin ang bangi motumaw taliwala diha sulod sa mga miembro sa tribo tungod sa proyekto, ang ilang kaugalingon nga mekanismo magsilbeng paigo na. Sa kaso diin ang bangi motumaw tali sa sa proyekto (personel ang na nalambigit,ug uban pa) ug mga miembre sa tribo. Ang sistema sa tribo diha sa pagresolba ug bangi mamahimong gamitan uban ang grievance redress nga mikanismo sa gihimo sa MinFor> Aron masiguro ang transparency, ang proyekto magmintinar og record book alang sa pagrekord sa tanan nga nadawat ug naaresolba nga reklamo. Pwedeng malantaw kini sa stakeholders sa proyekto o sa auditors pinaagi sa usa ka request . 2.3.13. Accessibility of the Feedback and Grievance Redress Procedure (G3.8) Ang atoang proyekto nagdasig sa naila nga myembro sa kumunidad, stakeholders, ug mga empleyado sa pagbisita sa opisina sa proyekto nga nahimutang sa lugar sa proyekto aron mahisgutan ang mga isyu ug feedbacks direkta sa mga kawani sa proyekto. Ang mga sumbong o reklamo nga nahatag pinaagi sa sulti lamang kinahanglan idokumento sa kawani sa proyekto ug isumiti sa pormal nga sistema alang sa resolusyon. Sa mga lokasyon sa nahimutangan sa proyekto, anaa ang mga forms sa reklamo; pwede kining isumite direkta ngadto sa kawani. Sa mga duol nga kumunidad, ang munero sa telepono sa community liaison officer, iyang facebook ug email iapod-apod sa lideres sa kuminidad ug kinahanglan perming anaa aron muatubang sa stakeholders ug mudawat sa mga natala nga reklamo. Ang dokumento nga adunay kalambigitan sa mga reklamo i-upload o ibutang sa MinFor database kauban sa ubang mga reports ug rikord sa proyekto. Mamahimo kining makita/access sa tanang stakeholders. 2.3.14. Workers Training (G3.9) Parte sa pagpsulod (on-borading) nga proseso, ang proyekto maghatag sa tanan kawani og oryentasyon sa programa, overview sa Standard Operating Procedures (SOPs) sa proyekto ug palisiya nga adunay klaro nga paghisgut sa isyu sa kalawasan (health) ug kaluwasan (safety). Ang mga empleyado aduna usab mga pagbansay sa paggamit sa teknolohiya sama sa GPS, computers, solar energy, pagpatay sa kalayo ug uban pang gamit/himan sa field nga adunay kalambigitan sa magpreserbar sa kalasangan. Kini makatabang sa pagpahalapad pa sa kahibalu sa mga kawani, makatabang usab sa ilang mga umaabot nga pangempleyo sa lain. Ang lokal nga kapasidad permi nga ginasuportahan pinaagi sa mga pagbansay ug pagrekrut og full-time ug part-time nga mga kawani aron masiguro nga lig-on ang lokal nga kapasidad taliwala sa mga pagpuli o ilis sa mga kawani. CCB v3.0, VCS v3.3 87
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.3.15. Community Employment Opportunities (G3.10) Ang proyekto maghatag og oportunidad sa pangempleyo ug magbuhat og mga trabaho sa lebel sa kuminidad. Kadaghanan sa kalihukan sa proyekto pagahimuon sa lain-lain nga community facilitator aron mahimo silang andam sa kahibalu ug kahanas. Ang uban mga parte sa proyekto magkuha pud og mga empleyado gikan sa kuminidad alang sa mga tahas nga environmental services ug uban pa. Ang mga pinakataas nga posisyon sa pagdumala sa project proponent gihuptan sa mga kababayen-ang manedyer sama ni Kennemer Foods International Vice-President Ms. May-Lynn Lee, Agronomika Managing Director Ms Jonna Bickel, Environmental Project Manager Maje Egento ug Head of Kennemer Nurseries Ms. Gilda Mintilla. Alang sa pagmugna og oportunidad sa marginal group, ang proyekto adunay mga posisyon sa mga kawaning wala pa nakakuha sa high school diploma aron masiguro nga ang mga bulnerable nga mga grupo makakuha og oportunidad sa makahuluganong pangempleyo. Ang proyekto maningkamot kauban ang mga kawani sa pagpataas sa ilang lebel sa edukasyon pinaagi sa padayon nga adult education. Ang oportunidad sa pagpanarbaho ipahibalo sa publiko sa susamang agianan sa pagpahibalo sa mga balita mahitungod sa proeyekto sama sa community sign boards ug announcements pinaagi sa mga lider sa kuminidad. Ang mga miting gihimo og giapilan sulod sa project stakeholders nga mga baryo o piny- anan isip parte proseso sa pagrecruit aron mapalapnag ang impormasyon og maka-agni og uban pang mga kandidato. Ang proyekto magpahibalu usab nga permi kining aktibo nga nagarecruit alang sa community conservation officer ug community facilitators ug ang mga interesado pwede mudirekta og apply sa opinsina sa proyekto Ang mga aplikante pilian alang sa interview basi sa ilang kahanas ug kasinatian nga gikinahanglan sa posisyon. Ang nagmalampuson nga aplikante pagapilian ug magsubay sa palisiya sa proyekto nga patas nga oportunidad sa tanan. Ang mga aplikanteng nagpuyo sa lokal nga kumuinidad hatagan og abor batok sa lain nga aplikante sa parehong posisyon ug parehong kwalipikado apan nagpuyo sa laing dapit. 2.3.16. Relevant Laws and Regulations Related to Workers Right (G3.11) Ang proyekto nagsunod ug nagatuman sa tanang balaod sa proteksyon sa mga mamumuo, apil ang Labor Code of the Philppines diin nagtindog isip balaod nga nagalantaw sa dagan sa pagpangempleyo ug mga relasyon sa pamuo Pilipinas. Ang Labor Code sa Pilipinas nagpayong nga balaod sa hisguta-nang relasyon sa pamuo, naglatid kini sa kundisyon sa trabaho ug katungod ug obligasyon sa mamu-muo ug sa amo. Ang proyekto naggalihok ug hingpit nga nagalantaw sa katungod sa mamumuo ug nagasiguro nga ang katungod sa tanang empleyado napatuman; apil nga ang tanang empleyado kabalu sa ilang katungod. Ang proyekto adunay kaugalingon nga polisiya alang sa human resource kauban ang detalyado nga pamaagi sa panarbaho nga ginasunod sa proyekto. Kini nga mga polisiya napasabot na sa mga kawani o empleyado panahon sa ilang oryentasyon sa programa. Ang mga partners sa proyekto magsunod sa prinsipyo sa pagtratar sa tanan tawo sa proyekto nga adunay dignidad ug pagrespeto. 2.3.17. Occupational Safety Assessment (G3.12) Ang trabaho sa sulod sa proyekto ug sa on-site anay sa mubo nga lebel sa risgo; kasagaran kauban sa mga kalihukan nga ginahimo sa site adunay gamay nga imprastraktura ug irregular nga kundisyon. Ang lebel sa risgo managlahi depende sa tipo sa trabaho ug mga kalihukan niini, apan walay trabaho ang CCB v3.0, VCS v3.3 88
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 nanginahanglan og dili angay nga pag-atubang sa risgo. Ang trabaho wala nanginahanglan og pagpa- dagan sa mga bug-at nga makinarya o sakyanang mas dako pa pickup trucks. Ang tanang kawani sa field adunay first aide training ug tanang sakyanan adunay first aide kits. Ang polisiya sa proyekto nagmandu sa kawani og partisipante sa paglikay, taman sa ilang makaya, sa sitwasyon nga magbutang kanila sa risgo. Ang proyekto nagdili sa paggamit og hinagiban sa kalihukan sa proyekto. 2.4. Management Capacity 2.4.1. Project Governance Structures (G4.1) Umbrella Project Coordination Umbrella Project Coordination Kennemer Eco Solutions Pte Ltd. (KenEco) (project proponent o nagpasi-ugda sa proyekto) usa ka nanag-unang payong sa mga koordinasyon sa proyekto. Ang KenEco ang nag-una sa pagpalambu sa mga SOPs, Monitoring Plans, Project Design Documents ug Monitoring Reports sa proyekto. Ang Kennemer Food International (KFI) (project proponent 2) nag-una sa implimentasyon sa mga kalihukan sa proyekto sa ubos o grounds. Kennemer Foods International Inc ('KFI') (project proponent 2), is leading the on the ground implementation of the project activities. Organization name Kennemer Eco Solutions Contact person Mr Florian Reimer Title Technical Lead Climate Address 10 Anson Road #38-03 International Plaza Singapore 079903 Telephone
Email Florian.Reimer@kennemer.ph Organization name Kennemer Foods International Contact person Mr Simon Bakker Title Chief Executive Officer Address 5th floor, La Paz Centre, Salcedo Street corner Rufino Street, Legazpi Village, Makati City Telephone Email Table 11: Project Proponents CCB v3.0, VCS v3.3 89
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 The project is closely coordinated with and BaiAni foundation ('BAIANI') as Other Entity Involved: Organization name BaiAni Foundation Contact person Jonathan Joson Title Carbon Program Coordinator Address Purok Lumboy, Maniklam, Tagum City, Davao del Norte, 8100 Telephone Email Table 12: Main implementation partner Designated representatives of KenEco, KFI and BaiAni FoundationI form the Project Management Team. This team meets in-person or virtually at least once a week. This body is responsible for: Pagpalambu ug pag-aprobar sa strategic nga mga plano (developing and approving strategic plans); Naga-aproba sa kada-tuig nga budget ug dinagko nga galastuhon (Approving aannual budget and large expenditures) Pagrepaso o review sa performance o gawa sa mga susi o key nga empleyado (Reviewing key personnel performance); Pagtimbang sa gawi sa proyekto (evaluating project performance); ● Pag-ila sa pinansyal nga panginahanglanon sa proyekto (Determining project finance needs); ug ● Mahimong tigtan-aw sa mga subcontractors ug consultants (Providing oversight to subcontractors and consultants). Dugang pa, ang operasyunal nga mga tahas alang sa tukma o ispesipiko nga topiko ug kalihukan sa proyekto anaa usab nagakita nga personal or virtual dili moubos kausa sa kada-duha ka simana. Tanan nga kawani nga anaa sa organisasyon ug adunay responsibilidad sa MinFor nga proyekto kolektibong gitawag nga MinFor project staff. Ang grupo sa tigdumala kun management team sa REDD ug WRC nga proyekto mao ang KenEco ug BaiAni Foundation. Ang BaiAni Foundation nag-una nga organisasyon sa paghatud o paghimo sa implimentasyon sa proyekto kauban sa kuminidad sa Tribu apil niini ang kampanya sa pagpa-angat sa kahimatngon, pagpataas sa kapasidad ug mga pagbansay, pagpaapil sa stakeholders, ug mga kalihukan nga adunay kalambigitan sa pagpreserbar sa kalasangan ug wetlands. Ang KFI magsuporta sa BaiAni sa implimentasyon sa proyekto nga adunay kalambigitan sa malungtaron nga agrikultura. Ang Kennemer Eco Solutions nakigtinabangay sa BaiAni sa pagkolekta sa datus alang sa klima, kuminidad ug benipisyo sa biodiversity. Ang Provincial Tribal Council or PTC usa usab ka-kauban o partner nga organisasyon nga kauban nga responsable sa pagpataas sa kapasidad sa Municipal Tribal Councils (MTCs) apil ang pagplano sa mga kalihukan ug implementasyo, ug pagmonitor sa klima, kuminidad ang benipisyo sa biodiversity. CCB v3.0, VCS v3.3 90
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.4.2. Required Technical Skills (G4.2) Ang proyekto nagkinahanglan sa taas-taas nga kahibalong teknikal ug pagdumala aron maimplimentar ang mga kalihukan sa proyekto nga anaa sa lista sa Section 2.1.10. Table 13: General, REDD & WRC Activity description Required Technical Skills Establish mangrove restoration areas Mangrove Ecology, Assisted Natural Regeneration, Ecological Mangrove Restoration techniques Forest Restoration Landscape restoration approaches and governance, ecology Improved Socio Political Governance, Culture sensitivity Multi-stakeholder Facilitation, cultural awareness, advocacy campaigns Monitoring, Reporting & Verification of climate, community and biodiversity benefits as well as grievance mechanism Project Management Carbon Markets, AFOLU carbon project development and certification process (MRV & Project Management) Monitoring Design and Implementation Social & Biodiversity impact monitoring AFOLU GHG accounting, forestry Geographic Information Systems 2.4.3. Management Team Experience (G4.2) MANAGEMENT TEAM Mr. Jonathan "Jojo" F. Joson, BaiAni Foundation - Carbon Program Coordinator Si Jonathan adunay sobra 35 ka-tuig nga taas nga kasinatian sa community development kun pagpalambu sa kumunidad, agrikultura, pagdumala sa kalikasan, ug suporta nga programa alang sa kuminidad sa tribu. Ang iyang social development nga background mas halapad sulod sa Philippine Business for Social Progress diin nagtrabaho siya niini sa sulod sa 14 ka tuig ug iyang pinakaulahing posisyon mao ang Assistant Director for Regional Operations. Gipanguluhan niya ang lain-lain nga programa sa partnership o panag-uban uban kauban ang mga taas nga Philippine ug multinational companies nga nagapalambu og corporate citizen programs ug nagimplimentar og panginabuhian/ livelihood sa kabanikanhan, pagpanalipud sa kalikasan, ug mga kalihukan alang sa pag-organisa sa kumunidad. Padayon siyang nagahatag og suporta pinaagi sa tambag sa mga strategic planning, pagpalambu sa programa, pagpalihok sa pahinguhaan, pag-andam og project proposal, project monitoring CCB v3.0, VCS v3.3 91
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 ug evaluation sa mga lokal nga panggamhanan, pribadong mga kompanya, NGO consortia, ug mga kumunidad sa tribu sa Mindanao. Mr Florian Reimer, Technical Lead Climate, KenEco - MinFor Project Lead Si Florian adunay kapin 15 ka tuig nga kasinatian sa pagdumala sa natural nga kahinguhaan ug pagpangulo sa grupo. Taas teknikal nga kahanas sa statistics, digital mapping ug satellite image analysis, si Florian nahimong entrepreneurial project leader sa 5 ka kontinente ug sa 14 ka nasud aron sa pagpadayon sa UN Sustainable Dev't. Goals. Pagdugtong sa lain-laing mga kultura, siyentipikong hilisgutan, negosyo ug interes sa katilingbang-sibil, si Florian nanguna sa mga paningkamot sa supply chain, agroforestry, konserbasyon sa kalasangan, GHG accounting, emission reduction trading, waste management, coral ug mangrove restoration, apil ang fair trade practices ug certification. Mr Simon Bakker, Chief Executive Officer, KFI - Implementation Advisor Si Simon mao ang Presidente ug CEO sa Kennemer Foods International. Naghimo siya og inklusibo nga modelo sa negosyo nga nagpa-apil sa gagmay nga mag-uuma aron sa pagpalambo sa ani, pagpataas ug pagpadayon sa kita sa mga mag-uuma ug pagpalapad sa footprint sa Philippine cacao. Si Simon nag- champion sa long-term inclusive agri-financing sa Pilipinas ug co-founded sa Agronomica Finance, Triple 20 Foundation ug KenEco. Si Simon adunay >20 ka tuig nga kasinatian sa small holder agriculture ug socio economic sa Pilipinas. Siya adunay senior nga kasinatian sa pagdumala sa negosyo, proyekto, pag- istruktura sa pinansyal, pag-istruktura sa ligal, mapadayonon nga pag-uswag, marketing, ug uban pang kahanas. Gihatagan si Simon sa 2016 Social Entrepreneurship Award sa Schwab Foundation. Ms May-Lynn Lee, Vice President, KFI - Implementation Advisor Si May-Lynn Lee mao ang Bise Presidente sa Kennemer Foods ug nangulo sa Corporate Shared Services, nagdumala sa finance, human resource management ug supply chain management teams. Si May Lynn adunay >20 ka tuig nga kasinatian sa pagdumala sa negosyo ug malungtarong kalamboan sa Pilipinas. Sa wala pa ang Kennemer, siya ang Managing Director sa Asia Regional Office sa consulting firm nga Dev't. Finance International Inc. diin siya nanguna sa mga operasyon ingon man nagtrabaho uban sa mga kliyente sa pagdesinyo, pagpalambo ug pagpatuman sa ilang mga emerging market nga mga programa nga nagtutok sa mga kliyente nga nalambigit sa agrikultura, edukasyon, teknolohiya sa impormasyon, ug panglawas, lakip na ang pagpalambo sa sektor sa cacao para sa Pilipinas. Ms Jerolyn "Maje" Beldeniza Egento, KenEco - Community & Monitoring Coordinator Si Maje adunay >10 ka tuig nga kasinatian sa trabaho sa Philippine conservation, sustainable landscape management and natural sciences. Miyembro siya kaniadto sa Task Force alang sa REDD+ Pilot Site Davao Oriental sa proseso alang sa Philippine National REDD-Plus Strategy (PNRPS). Si Maje adunay detalyado nga kahibalo sa mga tribo sa Davao Oriental ug sa ilang sosyo-ekonomikan-hong mga hagit sa konserbasyon. Nagtrabaho siya >9 ka tuig sa Phil. Eagle Foundation sa lain-laing mga gimbuhaton, karong bag-o isip Program Coordinator sa Community Based Conservation. Siya adunay intrinsic nga pagsabot sa mga isyu sa biodiversity labi sa biodiversity hotspot sa Mindanao. Mr Gus Kali Oguis, KFI - Geospatial Analyst Si Gus adunay 10 ka tuig isip geospatial analyst sa Pilipinas, nagtrabaho sa halapad nga mga topiko lakip ang hydrology, urban planning, agriculture ug forestry. Iyang gihiusa ang trabaho ni Kennemer sa GIS mapping, drone survey ug geodatabase management. Nagkupot siya og M.Sc. degree sa Geomatics. CCB v3.0, VCS v3.3 92
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.4.4. Project Management Partnerships/Team Development (G4.2) Ang tanan nga mga kalabutan o kasinatian sa pagdumala sa proyekto anaa karon makita sa mga kauban sa proyekto. 2.4.5. Financial Health of Implementing Organization(s) (G4.3) Ang mga tigpasiugda sa Proyekto maoy mga organisasyon nga lig-on sa panalapi, nga makahimo sa pagpatuman ug pagmintinar sa usa ka proyekto sa gidak-on sa Proyekto. Ang mga tigpasiugda sa proyekto nakadawat og sinulat nga mga tanyag alang sa pagkuha sa mga VCUs sa proyekto sa higayon nga ma-isyu nga makamugna og igo nga carbon finance aron sa paggasto sa mga bahin sa programa nga wala gipondohan sa ubang mga tinubdan. (tan-awa usab sa seksyon 3.1.5 Dugang pa). Ang mga validator sa proyekto mahimong mohangyo nga makita ang labi ka piho nga mga pahayag sa pinansya ug aron mapamatud-an ang kahimsog sa panalapi. 2.4.6. Avoidance of Corruption and Other Unethical Behavior (G4.3) Isip usa ka pagtinabangay nga paningkamot, ang Project team mipasalig sa pagsuporta sa taas nga lebel sa integridad ug propesyonalismo sa tanang aspeto sa disenyo ug pagpatuman sa proyekto. Kita adunay zero-tolerance nga kinaiya ngadto sa korapsyon ug sa dili maayo nga pamatasan, ug wala maapil, o nakigkunsabo sa, bisan unsang porma sa korapsyon sama sa panghiphip, pagpangawkaw, pagpanglimbong, pagpangilkil, ug panagkunsabo. Ang proyekto nagsunod usab sa US Foreign Corruption Practice Act (FCPA). Ang tigpasiugda sa Proyekto adunay Human Resource Code of Conduct nga nagdili sa bisan unsang korapsyon o dili maayong pamatasan. 2.4.7. Commercially Sensitive Information (Rules 3.5.13 - 3.5.14) lakip ang detalyado nga pagpatuman sa proyekto sa organisasyon ug mga plano sa trabaho ingon man ang mga inisyal ug taas nga termino nga mga badyet sa proyekto alang sa gidugayon sa proyekto (50 ka tuig nga mga proyekto). • ug mga grupo sa stakeholder - bahin sa pagpatuman sa mga kalihokan sa proyekto. Mga kasabutan ug kontrata tali sa mga tigpasiugda sa proyekto, ubang mga entidad sa proyekto, Ang piho nga kasayuran magamit nga pribado sa mga validator sa proyekto kung gihangyo. Mga plano sa pagpatuman sa proyekto, mga plano sa panalapi, mga badyet, ug mga projection - 2.5. Legal Status and Property Rights 2.5.1. Statutory and Customary Property Rights (G5.1) Pananglitan 1: Ang mosunod mao ang mga instrumento nga legal nga gidawat isip pamatuod sa pagpanag-iya sa tribo. Sumala sa Indigenous Peoples Rights Act of 8373, kini nga mga instrumento adunay panag-iya sa komunal sa kinaiyahan ug intergenerational. Dugang pa, sumala sa gipahayag sa Kapitulo III, Seksyon 4; Ang yutang kabilin/mga dominyo kinahanglang maglakip sa maong konsepto sa mga teritoryo nga naglangkob dili lamang sa pisikal nga palibot kondili sa kinatibuk-an palibot lakip ang espirituhanon ug CCB v3.0, VCS v3.3 93
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 kultural nga bugkos sa mga lugar nga gipanag-iya, giokupar ug gigamit sa mga ICCs/IPs ug diin sila adunay mga pag-angkon. Usab, kinahanglan nga isipon nga kini gipahayag sa Kapitulo IV, Seksyon 13 sa IPRA nga; giila sa Estado ang kinaiyanhong katungod sa mga ICCs/IPs sa kaugalingong pagdumala ug kaugalingong determinasyon ug nagtahod sa integridad sa ilang mga mithi, gawi ug institusyon. Busa, ang Estado mogarantiya sa katungod sa mga ICCs/IPs nga gawasnong mopadayon sa ilang ekonomikanhon, sosyal ug kultural nga kalamboan. Busa, ang mosunod mao ang mga legal nga instrumento nga gidumala sa tagsa-tagsa ka tribo nga Political Structure pinaagi sa Ancestral Domain Management Office subay sa ilang mga kustomariya nga balaod ug Ancestral Domain Sustainable, Development, Protection Plan (ADSDPP): nagtumong sa Sertipiko nga gi-isyu sa Department of Environment and Natural Resource (DENR) nga nag- ila sa mga pag-angkon sa ICCs/IPs ngadto sa ilang Ancestral Domains. Certificate of Ancestral Domain Claim (CADC)/Certificate of Ancestral Land Claim (CALC) - Ang Certificate of Ancestral Domain Title (CADT) nagtumong sa usa ka titulo nga pormal nga nag-ila sa mga katungod sa paggunit ug pagpanag-iya sa ICCs/IPS sa ilang mga ancestral domain nga giila ug gilatid sumala sa R.A. 8371 o IPRA sa 1997; Ang pag-isyu og CAT ngadto sa ICCs/IPS maghatag sa ICCs/IPS og responsibilidad nga makabaton ug maghupot sa pagpanag-iya sa ancestral domain nga gihulagway sa CADT isip ilang pribado apan komunidad nga kabtangan nga iya sa tanang henerasyon sa hingtungdan nga Lumadnong Kultural nga Komunidad / Katawhang Lumad. Ang ICCs/IPs kinahanglan nga mopalambo, mokontrol, modumala, ug mogamit sa hiniusang ancestral domain nga gi-isyu sa usa ka CADT uban ang tanang katungod, pribilihiyo, ug mga responsibilidad ubos sa kondisyon nga ang maong ancestal domain o mga bahin niini dili ibaligya, ilabay o gub-on. Alang sa umaabot nga mga higayon, ang ubang mga titulo sa yuta mahimong magamit ug ihulagway nga may kalabotan. Mahimong maglakip kini apan dili limitado sa: eksklusibong katungod sa pagdumala sa yuta. Ang OCT/TCT ug CLOA legal nga gidawat nga pruweba sa pagpanag-iya nga naghatag sa tag-iya og Ang Certificate of Stewardship kay legal nga gidawat nga pruweba sa katungod sa awardee sa • pagpanag-iya ug pagtikad sa yuta tungod kay ang propyedad gipanag-iya sa Republika sa Pilipinas. pagpanag-iya ug naghatag sa nagdeklara og eksklusibong katungod sa pagdumala sa uta. Ang tax decleration inubanan sa aktuwal nga pagpanag-iya maoy prima facie nga pruweba sa Kining tanan nga mga instrumento sa pagpanag-iya sa yuta legal nga gidawat isip pruweba sa pagpanag- iya ug/o prima facie nga pruweba sa pagpanag-iya uban sa pagpanag-iya sa propiedad, nga naghatag sa tag-iya/nagtugyan ug eksklusibong katungod sa pagdumala sa yuta. 2.5.2. Recognition of Property Rights (G5.1) Ang proyekto gipasalig sa pag-ila, pagrespeto, ug pagsuporta sa tanang legal nga katungod sa pagpanag- iya sa mga komunidad ug ubang mga stakeholder. Ang proyekto nagpirma sa mga kasabutan lamang sa mga balido ug legal nga mga dokumento sa kabtangan. Ang team sa proyekto nagbuhat sa kakugi aron susihon ang katinuod sa mga dokumento ingon man ang pagpahigayon sa aktuwal nga field assessments aron maestablisar ang hustong pagpanag-iya ug CCB v3.0, VCS v3.3 94
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 impormasyon sa pagpanag-iya sa yuta. kung naa dili magtugma sa mga dokumento ug sa aktuwal nga nagtikad sa yuta, kami nangita sa tabang sa LGU/barangay aron magtukod og katungod nga pagpanag- iya. Ang mga kasabutan pirmahan lamang kung ang tanan nga mga isyu maresulba Sa kaso sa mga tribo, ang NCIP magpahigayon og pakisusi aron masiguro nga ang nakadawat tinuod nga myembro sa tribo ug kwalipikado nga mahimong mga benepisyaryo sa proyekto. Ang NCIP mag-isyu ug sertipiko sa precondition aron masugdan ang proyekto. Ang mga tinuod nga tagatribo lamang nga myembro nga naapil sa NCIP plantilya ang kuwalipikado sa mga proyekto pinaagi sa dokumentado nga genealogy sa usa kaindibidwal, lakip sa kwalipikasyon ang direktang linya sa dugo gikan sa giila nga mga banay sa tribo. Ang kwalipikasyon sa direktang linya sa dugo walay konsiderasyon nga katungod sa tinuod nga mga miyembro sa tribo isip gipaambit nga mga tag-iya sa ilang tagsa-tagsa ka CADT. Subay sa IPRA, aduna silay katungod sa pagpanag-iya sa ilang ancestral domain uban sa pagtahod sa kasamtangan nga pagdumala ug mga plano pinaagi sa ilang ADSDPP nga gipahamtang sa ilang IPS. 2.5.3. Free, Prior and Informed Consent (G5.2) Ang proyekto dili makalapas sa bisan kinsa nga adunay katungod sa paggamit sa lugar sa proyekto. Sumala sa CCB, Free and Prior Informed Consent (FPIC) gikinahanglan lamang kung kini adunay negatibo epekto. Kung matino nga ang proyekto makaapekto, bisan wala tuyoa o pinaagi sa pagpatuman sa mga kalihokan sa proyekto, usa ka proseso sa FPIC ang sugdan. Alang sa dili IP nga kumunidad, adunay pagpahigayong miting sa komunidad uban sa koordinasyon sa mga LGU. Ang mga potensyal nga partisipante imbitahan sa usa ka oryentasyon ug konsultasyon uban sa konsentrasyon ug partisipasyon sa mga LGU kun barangay, opisina sa agrikultura sa munisipyo, ug bisan ang mga lokal nga dili gobyerno nga grupo, ang mga mag-uuma unya magtimbangtimbang sa proyekto ug unya mohukom kung dawaton ba nila ang proyekto o dili. Alang sa IP community ang FPIC sumala sa balaod sa Pilipinas. Alang sa NCIP, tungod kay ang programa dili mokuha sa yuta sa IP ni makamugna ug dagkong negatibong epekto sa kinaiyahan (sa pagkatinuod, kini mao ang positibo nga environmental epekto), kita gikinahanglan lamang sa pagsiguro sa Certificate of Precondition (CP) isip among pagtugot sa pagpatuman sa proyekto. Ang CP mag-una sa usa ka validation sa komunidad ug walay pagsupak sa desisyon gikan sa tribal nga komunidad. Ang REDD intance 1 sa Davao Oriental nagpahigayon ug FPIC sa ancestral domains sa Mandaya ug Kagan subay sa Administrative Order No. 3, serye sa 2012 o ang Revised Guidelines sa Free and Prior Informed Consent (FPIC) and Related Processes gipasiugdahan sa National Commission on Indigenous (NCIP). Ang misunod nga mga kalihokan misunod sa naandang paagi sa desisyon sa komunidad sa kon ang pagtugot ihatag o dili ngadto sa tigpasiugda sa proyekto ubos sa usa ka negosasyon nga mga termino ug kondisyon. 2.5.4. Property Rights Protection (G5.3) Ang atong mga kalihokan sa proyekto dili mosangpot sa dili boluntaryong pagtangtang o relokasyon sa mga naghupot sa katungod sa kabtangan gikan sa ilang mga yuta o teritoryo ug dili pugson ang mga naghupot sa katungod sa pagbalhin sa mga kalihokan nga importante sa ilang kultura o panginabuhi. Kung sa umaabot kinahanglan nga buhaton ang bisan unsang pagbalhin sa mga kalihokan, kini mahitabo uban sa usa ka sinulat nga kasabutan nga ang nagpakita nga ang kasabutan gihimo uban ang libre, una, ug nahibal-an nga pagtugot sa mga hingtungdan ug naglakip sa mga probisyon alang sa makiangayon ug patas nga bayad. Giila sa MinFor katungod sa pagpanag-iya sa mga miyembro sa tribo nga mahimong kauban sa pagpatuman sa proyekto tanan mahitungod sa tanang probisyon sa IPRA, ilabina, ang una sa 5 CCB v3.0, VCS v3.3 95
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 ka hugpong sa mga katungod ubos sa IPRA, nga gipahayag sa Chapter IV, Section III, nga nagtumong sa Rights to Ancestral Domain. 2.5.5. Illegal Activity Identification (G5.4) Ang atong mga kalihokan sa proyekto dili mosangpot sa dili boluntaryong pagtangtang o relokasyon sa mga naghupot sa katungod sa kabtangan gikan sa ilang mga yuta o teritoryo ug dili pugson ang mga naghupot sa katungod sa pagbalhin sa mga kalihokan nga importante sa ilang kultura o panginabuhi. Kung sa umaabot kinahanglan nga buhaton ang bisan unsang pagbalhin sa mga kalihokan, kini mahitabo uban sa usa ka sinulat nga kasabutan nga ang nagpakita nga ang kasabutan gihimo uban ang libre, una, ug nahibal-an nga pagtugot sa mga hingtungdan ug naglakip sa mga probisyon alang sa makiangayon ug patas nga bayad. Giila sa MinFor katungod sa pagpanag-iya sa mga miyembro sa tribo nga mahimong kauban sa pagpatuman sa proyekto tanan mahitungod sa tanang probisyon sa IPRA, ilabina, ang una sa 5 ka hugpong sa mga katungod ubos sa IPRA, nga gipahayag sa Chapter IV, Section III, nga nagtumong sa Rights to Ancestral Domain. Ang mga alternatibo sa ekonomiya ug uban pang nalambigit nga sosyal nga mga insentibo nga ang proyekto naghatag o gipadali gilauman usab nga maminusan ang mga ilegal nga kalihokan sa kalasangan. 2.5.6. Ongoing Disputes (G5.5) Wala'y nagpadayon nga mga panaglalis o bisan unsang wala pa masulbad nga panagbangi sa sulod sa lugar sa proyekto. Ang proyekto naghimo og due diligence una makiglambigit sa komunidad ug adunay dayon regular nga mga miting sa komunidad ug mga update sa panahon sa pagpatuman aron masiguro nga ang panagbangi maminusan sa panahon sa pagpatuman sa proyekto. Kung adunay mahitabo nga panaglalis o bisan mga reklamo gikan sa komunidad ang team sa proyekto andam sa pag-atubang niini ug paghimo sa gikinahanglan nga mga aksyon aron masulbad kini. Kung kinahanglan ang mas taas nga lebel sa interbensyon, ang proyekto adunay gipahinungod nga grupo sa mga opisyal sa pagpalambo sa komunidad nga makatabang sa paghusay sa mga panaglalis. 2.5.7. National and Local Laws (G5.6) Ang MinFor Project nagpasalig nga kini mosunod sa mosunod nga nasyonal ug lokal nga mga balaod, mga lagda ug mga regulasyon nga may kalabutan sa mga kalihokan sa proyekto niini. Ang Revised Corporation Code of the Philippines, nga naglatid sa mga lagda ug mga regulasyon nga nagdumala sa pagtukod sa mga korporasyon, isip hudisyal nga entidad, sa Pilipinas. Ang nanguna nga ahensya sa pagpatuman sa nasangpit nga balaod mao ang Securities and Exchange Commsission (SEC); Ang National Internal Revenue Code of 1997, ingon nga giusab sa RA 10963 (TRAIN Law), nasudnong buhis sa kita, bayronon, ug bayranan sa Pilipinas. Ang nag-unang ahensya sa pagpatuman sa maong balaod mao ang Bureau of Internal Revenue (BIR). Ang Local Government Code of the Philippines, kong diin nag-ingon sa mga balaod ug regulasyon nga maoy nagmandosa operasyon sa mga negosyong establisamento apil na diha ang aplikasyon para sa permit sa negosyo ug bayad sa lokal nga mga buhis. The nag-uang ahensya para sa implementasyon sa naingon nga balaod mai ang ciudad o munisipyo sa kong diin asa ang proyekto. CCB v3.0, VCS v3.3 96
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Ang Labor Code of the Philippines, diin nag-ingon sa mga employment practices ug labor relations in the Philippines. Ang nagulong ahensya para sa implementasyon sa naingon sa balaod mao ang Department of Labor and Employment (DOLE); Ang Comprehensive Agrarian Reform Law, diin mao nag nag-ingon sa mga katungod sa mga gagmay nga mga nanag-iyag yuta isip benepesaryo sa mga yuta nga gihatag ngadtu kanila subay sa balaod. Ang nangulo nga ahensya sa implementasyon sa naingon nga balaod mao ang Departnment of Agrarian eform (DAR). Environment Impact Statement System(PD 1586), diin nag-ingon sa mga balaod ug regulasyon kabahin sa implementasyon samga proyekto sa kinaiyahan. Ang nangulo nga ahensya sa implementasyon sa naingon nga balaod mao ang Department of Environment and Natural Resources (DENR); ug Republic Act 8371, diin nag-ingon sa mga polisiya sa pagpanalipud ug pagduso sa kaayohan sa indigenous cultural communities. Ang nanguylo ga ahensya para sa implementasyon sa maong balaod mao ang National Commission on Indigenous Peoples (NCIP). Republic Act 11038 of 2018, o Expanded National Integrated Protected Area System Act, ang pamalaod nga nagpakusog sa sa protection ug nagadugang og anaa sa 100 kapasado nga protected areas sa Pilipinas, apil na diha ang Philippine Rise Marine Resource Reserve. Ang mas gipauswag nga bersyon sa NIPAS kong diin adunay mga pagpaningkamot nga gibuhat para sa pagkonserba sa mga gravely endangered species ug ecosystem, partikular na ang marine environments. Presidential Decree 705, o Ang Forest Reform Code of the Philippines, diin kini nga pamalaod nagahingalan sa pundamental nga mga sumbanan para sa pagdumala sa kalasangan ug pagbaton niini, ingon man ang administration of forestry, ang surbe ug ang paglain-lain sa mga yuta para sa purposes sa forestry, ug ang pag gamit sa kabtangan sa lasang. Ang desinyo sa proyekto ug kasabotan sa priyekto uban ang mga stakeholder ug benepisaryo nagahisgot ug nagatuman sa mga kasabotan nga halangdon. 2.5.8. Approvals (G5.7) Para sa yutang kabilin ug mga luna, ang pagtugot nga gipasayon sa National Commission on Indigenous People (NCIP) kay gimandato nga kinahanglan. Ang NCIP mopahitabo og balidasyon sa kumunidad diin mao kini ang kinahanglan sa Nationa opisina sa NCIP aron mohatag sa Certificate of Precondition (CP) diin mao kini ang mamahimong pinal nga dokumento gikinahanglan sa pagsugod sa proyekto. FPIC isip gimandato sa Indigenous Peoples Rights Act o RA8371, pagatigomon gikan sa tagsa-tagsa Indigenous Peoples Structure;kada Ancestral Domain. Pero maskin ang program kay pribado o gipundohan o suportado sa goberno, ang MinFor kay nagkomitar sa kanunay pagpangayu og suporta sa lokal nga panggamhanan, mga ahensya sa goberno ug ang pagtugot gikan sa kumunidad. Kini gihimo pinaagi: Courtesy Call/pagbisita sa opisina sa Lokal nga Ehekutibo para sa paghatag og mubo nga pagpasabot kabahin sa proyekto ug mangayo sa iyang suporta ug pag-endorso. Pagbisita sa mga angayang ahensya sa gobyerno aron mangayo og suporta sa pagpatuman sa proyekto CCB v3.0, VCS v3.3 97
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 Pagbisita o pagpatawag sa mga kapitan aron makapananghid sa ipahigayong oryentasyon ug ang pag- implementar sa maong proyektong ngadto sa ilang pbarangay Pagpahigayon og oryentasyon sa barangay uban sa pagtugot sa mga opisyal sa barangay ug organisasyon sa mga lumad. 2.5.9. Project Ownership (G5.8) Ang KFI nga maoy tigpasiugda sa proyekto adunay kasabutan sa mga tag-iya sa yuta sa ancestral domain nga girepresentahan sa ilang Indigenous Political Structure matag CADT diin adunay katungod sa pagwagtang ug pagpakunhod sa pagbuga sa GHG ug gitugyanan nga maoy manag-iya sa proyeko. Ang ilang pagpanag-iya sa yutang kabilin nahimong legal tungod sa pasidungog nga gihatag sa gobyerno sa Pilipinas nga Certificate of Ancestral Domain Title o CADT nga nasulat sa Section 3 (Indigenous Concept of Ownership) sa Rule III (Rights to Ancestral Domains/Lands) sa Republic Act 8371 o ang Indigenous Peoples Rights Act of 1997 ug kini nga Implementing Rules and Regulations nag-ingon nga; "Ang konsepto sa tribo sa pagpanag-iya. Busa sa kinatibuk-an, ang pagbarog sa ancestral domains usa ka pribado apan kolektibong kabtangan sa mga Lumadnong Komunidad/Katawhang Lumad nga iya sa tanang henerasyon ug dili ibaligya, ilabay o gub-on". Ang mga CADT kay instrumentosa pagpanag-iya nga rehistrado sa Philippines Register of Deeds. Isip legal nga nanang-iya sa yuta diin nahimutang ang proyekto, sa kaso nga ibalhin ang katungod sa pagkarbon ngadto sa developer sa proyekto nga KFI kinahanglang mopailalom sa Free and Prior Informed Consent o FPIC tungod kay ang gisugyot nga proyekto anaa sa sulod sa ancestral domains ug ang mga katawhan sa tribo; nga positibo nga maapektuhan sa kini nga kaso. Ang tanang gihimong kalihukan sa FPIC kay sulod sa gitakda nga regulatory procedures sa National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) nahisgutan usab sa mga probisyon nga nasulat sa United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP). Ang Memorandum of Agreement (MOA) sa mga tag-iya sa ancestral domain, Kennemer Foods International ug ang NCIP, nalakip sa mga probisyon ang mga disenyo sa kalihukan sa proyekto, mga responsibilidad sa mga partido ug mga pamaagi sa pagbahinbahin sa benepisyo. Ang mga MOA anaa sa nagsulat niini. Ang proyekto nisubay sa usa ka proseso sa pagkonsulta apil ang sayo nga konsultasyon sa mga galastuan sa komunidad, mga risgo ug mga benepisyo, pagpanday sa mga nahiusahan ug pagpirma sa mga kasabutan 2.5.10. Management of Double Counting Risk (G5.9) Ang proyekto wala makadawat sa bisan unsang porma sa environmental o social credit, lakip ang bisan unsang tradable climate, komunidad o biodiversity units. Ang proyekto dili mopartisipar ubos sa lainlaing programa sa paghimo sa kinaiyahan o sosyal nga kredito 2.5.11. Emissions Trading Programs and Other Binding Limits Nagmalampuson ang mga ginabuhat sa proyekto ngadto sa pagpakunhod sa pagbugsa sa GHG bisan pa sa ubang mga pagmatigayon o ang pagpahikot sa mga limitasyon lambigt sa pagpakunhod niini. CCB v3.0, VCS v3.3 98
CCB & VCS PROJECT DESCRIPTION: CCB Version 3, VCS Version 3 2.5.12. Other Forms of Environmental Credit The Project only seeks to generate VCUs and has never received another form of GHG-related environmental credit. 2.5.13. Participation under Other GHG Programs The Project does not participate under any other GHG program. 2.5.14. Projects Rejected by Other GHG Programs The Project has not applied for or been rejected by any other GHG program. 2.5.15. Double Counting (G5.9) The Project does not generate credits in a country participating in a compliance mechanism, as such double counting risks do not need to be considered. CCB v3.0, VCS v3.3 99