M G A I S T O R Y A H A B I B L I A m y - S A An Akon Libro han MGA ISTORYA HA BIBLIA
INI NGA LIBRO GINTATAG
IYA NI
An Akon Libro han MGA ISTORYA HA BIBLIA
˘ 2009 WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIA Amon an Katungod ha Pagpublikar An Akon Libro han mga Istorya ha Biblia Mga Nagpublikar WATCHTOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF NEW YORK, INC. Brooklyn, New York, U.S.A. Hini nga libro, ginbag-o an pagka- han-ay han mga ginkotar ha Biblia. Ginpasimple an mga pulong hini basi masabtan han gudtiay nga ka- bataan. An mga teksto ha kataposan han tagsa nga istorya nagpapakita kon diin iginbasar ito ha Biblia. Inimprinta han 2012 Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. My Book of Bible Stories Samar-Leyte (my-SA) Made in Japan Ginhimo ha Japan
AN AKON LIBRO HAN MGA ISTORYA HA BIBLIA USA ini nga libro han tinuod nga mga istorya. Iginbasar ini nga mga istorya ha pinakabantogan nga libro ha kalibotan, an Biblia. Iginsusumat hini an kasaysayan han kalibotan tikang han paglarang han Dios tubtob ha aton panahon. Iginsusumat liwat hini an iginsaad nga pagbubuhaton han Dios ha tidaraon. Ini nga libro naghihisgot kon ano an sulod han Biblia. Nagsusumat ini han mga tawohan ha Biblia ngan han ira mga ginbuhat. Ipinapakita liwat hini an urusahon nga paglaom nga kinabuhi nga waray kataposan ha paraiso nga tuna nga iginhatag han Dios ha katawohan. May-ada 116 nga istorya ini nga libro. Gin-grupo ini ha walo nga bahin. An pahina ha tinikangan han tagsa nga bahin nagsusumaryo kon ano an paghihisgotan dida hito. An mga istorya ginsunod-sunod uyon ha panhitabo ha kasaysayan. Mabulig ini ha imo nga hibaroan kon kakan-o nahitabo ito ha kasaysayan, kon itanding ha iba nga panhitabo. Hini nga mga istorya, simple nga mga pulong an gin-gamit. Damu ha iyo nga kabataan an makakabasa mismo hini. Maoobserbahan niyo nga mga kag-anak nga maruruyag an iyo gudtiay nga mga anak nga pauroutro nga basahon niyo ini ha ira. Makikita niyo nga ini nga libro maruruyagan gud han mga batan-on ngan adulto. Makikita ha kataposan han tagsa nga istorya an mga teksto kon diin ini iginbasar ha Biblia. Gin-aaghat ka nga basahon ini nga mga teksto ha Biblia nga ginbasaran hini nga mga istorya. Kon makatapos ka hin usa nga istorya, kitaa liwat an mga pakiana mahitungod hito nga istorya nga makikita katapos han Istorya 116 ngan batona an mga pakiana.
MGA SULOD BAHIN 1 TIKANG HAN PAGLARANG TUBTOB HAN BAHA 1 An Dios Nagtikang ha Paglarang 6 Usa nga Maopay nga Anak, 2 Makaruruyag Gud nga Hardin Ngan Usa nga Maraot 3 Siyahan nga Lalaki Ngan Babaye 7 Usa nga Maisog nga Tawo 4 Kon Kay Ano nga Ginpaiwas 8 Mga Higante ha Tuna Hira ha Hardin 9 Naghimo hi Noe hin Arka 5 Nagtikang an Kakurian 10 An Daku nga Baha BAHIN 2 TIKANG HAN BAHA TUBTOB HAN PAGGAWAS HA EHIPTO 11 An Siyahan nga Balangaw 23 An mga Inop ni Paraon 12 Nagtukod an mga Tawo hin Daku nga Torre 24 Ginsarihan ni Jose an Iya Kabugtoan 13 Hi Abraham - Sangkay han Dios 25 Binalhin an Pamilya ha Ehipto 14 Ginsarihan han Dios an Pagtoo ni Abraham 26 Matinumanon hi Job ha Dios 15 Liningi an Asawa ni Lot 27 Maraot nga Hadi nga Nagmando ha Ehipto 16 Nagkuha hi Isaak hin Maopay nga Asawa 28 Natalwas an Bata nga hi Moises 17 Magkaruha Kondi Magkaiba 29 Kon Kay Ano nga Pinalagiw hi Moises 18 Kinadto hi Jakob ha Haran 30 An Naglalaga nga Kahoy-kahoy 19 Daku an Pamilya ni Jakob 31 Nakigkita kan Paraon Hira Moises 20 Nagkaproblema hi Dina Ngan Aaron 21 Nasina kan Jose an Iya Kabugtoan 32 An 10 nga Peste 22 Napriso hi Jose 33 Pagtabok ha Dagat nga Pula BAHIN 3 TIKANG HAN PAGGAWAS HA EHIPTO TUBTOB HAN SIYAHAN NGA HADI HA ISRAEL 34 Bag-o nga Klase hin Pagkaon 36 An Bulawan nga Baka 35 Iginhatag ni Jehova An Iya mga Balaud 37 Usa nga Tolda Para ha Pagsingba
38 An 12 nga Espiya 48 Maaramon nga mga 39 Namukad an Tungkod ni Aaron Gibeonitanhon 40 Ginbalbag ni Moises an Bato 49 Waray Matunod an Adlaw 41 An Tumbaga nga Halas 50 Duha nga Maisog nga Babaye 42 Nagyakan an Usa nga Asno 51 Hi Rut Ngan hi Noemi 43 Nagin Lider hi Josue 52 Hi Gideon Ngan an Iya 300 nga Kasundalohan 44 Igintago ni Rahab an mga Espiya 53 An Saad ni Jepte 45 Pagtabok ha Salog Jordan 54 An Pinakamakusog nga Tawo 46 An mga Pader han Jeriko 55 Nag-alagad ha Dios an Usa nga 47 Usa nga Kawatan ha Israel Bata nga Lalaki BAHIN 4 TIKANG HAN SIYAHAN NGA HADI HA ISRAEL TUBTOB HAN KABIHAG HA BABILONYA 56 Hi Saul - An Siyahan nga Hadi 67 Sinarig hi Jehosapat kan Jehova han Israel 57 Ginpili han Dios hi David 58 Hi David Ngan hi Goliat 68 Duha nga Bata nga Nabuhi Utro 69 Daragita nga Binulig ha Gamhanan nga Lalaki 59 Kon Kay Ano nga Kinahanglan Pumalagiw hi David 70 Hi Jonas Ngan an Daku nga Isda 60 Hi Abigail Ngan hi David 71 Nagsaad an Dios hin Paraiso 61 Ginhimo nga Hadi hi David 72 Ginbuligan han Dios hi Hadi Hesekia 62 Kasamok ha Pamilya ni David 73 Ultimo nga Maopay nga Hadi ha 63 An Maaramon nga hi Israel Hadi Salomon 64 Gintukod ni Salomon an Templo 74 Usa nga Tawo nga Diri Nahahadlok 65 Nabahin an Ginhadian 75 Upat nga Batan-on ha Babilonya 66 Jesebel - Maraot nga Rayna 76 Ginbungkag an Jerusalem BAHIN 5 PAGIN BIHAG HA BABILONYA TUBTOB HA PAGTUKOD UTRO HAN MGA PADER HAN JERUSALEM 77 Waray Hira Yumukbo 81 Sinarig Hira ha Bulig han Dios 78 Sinurat han Kamot ha Bungbong 82 Hi Mordekay Ngan hi Ester 79 Hi Daniel ha Lungib han mga Leon 83 An mga Pader han Jerusalem 80 An Katawohan han Dios Binaya ha Babilonya
BAHIN 6 TIKANG HAN KATAWO NI JESUS TUBTOB HAN IYA KAMATAY 84 Ginbisita hi Maria hin Anghel 92 Nagbanhaw hi Jesus hin 85 Natawo hi Jesus ha Kwadra 86 Mga Lalaki nga Gin-giyahan hin Bitoon 87 An Batan-on nga hi Jesus ha Templo mga Patay 93 Nagpakaon hi Jesus hin Damu nga Tawo 94 Hinigugma Niya an Kabataan 95 An Paagi han Pagtutdo ni Jesus 88 Ginbawtismohan ni Juan 96 Nagtambal hi Jesus hin Magsakit hi Jesus 97 Inabot hi Jesus Sugad nga Hadi 89 Ginlimpyohan ni Jesus an Templo 98 Ha Bukid han mga Olibo 90 An Babaye nga Nakaistorya ha 99 Ha Usa nga Kwarto ha Igbaw Atabay 100 Hi Jesus ha Hardin 91 Nagtututdo hi Jesus ha Bukid 101 Ginpatay hi Jesus BAHIN 7 TIKANG HAN KABANHAW NI JESUS TUBTOB HAN KAPRISO NI PABLO 102 Buhi hi Jesus 108 Tipakadto ha Damasko 103 Sinulod ha Nakatrangka nga 109 Ginbisita ni Pedro hi Cornelio Kwarto 110 Timoteo - Bag-o nga Kabulig 104 Binalik hi Jesus ha Langit ni Pablo 105 Naghuhulat ha Jerusalem 111 An Bata nga Nahingaturog 106 Ginpagawas ha Prisohan 112 Naguba an Barko ha Isla 107 Ginbato hi Esteban 113 Hi Pablo ha Roma BAHIN 8 NATUTUMAN AN IGINTATAGNA HAN BIBLIA 114 An Kataposan han Ngatanan nga 116 Kon Paonan-o Kita Mabubuhi ha Karaotan Waray Kataposan 115 Bag-o nga Paraiso ha Tuna Mga Pakiana ha Pag-aram han An Akon Libro han mga Istorya ha Biblia An mga pakiana para ha tagsa nga 116 nga istorya nga nakalista ha igbaw makikita ha pahina ha kataposan han Istorya 116.
BAHIN 1 Tikang han Paglarang Tubtob han Baha Diin nagtikang an langit ngan an tuna? Paonan-o iniksister an adlaw, bulan, mga bitoon, ngan an damu nga butang ha tuna? Mababasa naton ha Biblia an husto nga baton - ginlarang ito han Dios. Salit ini nga aton libro nagtitikang ha mga istorya ha Biblia mahitungod han paglarang. Hibabaroan naton nga siyahan nga ginlarang han Dios an espiritu nga mga persona nga puropariho ha iya. Mga anghel hira. Ginlarang an tuna para ha mga tawo sugad ha aton. Salit, ginlarang han Dios an lalaki ngan babaye nga hira Adan ngan Eva ngan ginpaukoy hira ha makaruruyag nga hardin. Kondi waray nira sunda an Dios salit nawara nira an regalo nga kinabuhi nga waray kataposan. Ha kabug-osan, 1,656 ka tuig an peryodo tikang han paglarang kan Adan tubtob han daku nga Baha. Durante hini nga panahon, damu an magraot nga persona. Ha langit, amo hi Satanas ngan an iya magraot nga anghel, an diri-nakikita nga espiritu nga mga persona. Ha tuna, amo hi Kain ngan iba pa nga magraot nga tawo, upod na an diri-ordinaryo nga magkusog nga tawo. Kondi may-ada liwat hadto mag-opay nga tawo ha tuna - hira Abel, Enok ngan Noe. Ha Bahin UNO mababasa naton an mga panhitabo ngan istorya mahitungod ha ira.
AN DIOS NAGTIKANG HA PAGLARANG AN NGATANAN nga mag-opay nga butang nagtikang ha Dios. Ginlarang niya an adlaw basi maghatag ha aton hin lamrag kon adlaw, ngan an bulan ngan mga bitoon basi magkaada lamrag kon gab-i. Ngan ginlarang niya an tuna basi ukyan naton. Kondi diri an adlaw, bulan, mga bitoon ngan tuna an siyahan nga ginlarang han Dios. Maaram ka ba kon ano? An siyahan nga ginlarang han Dios amo an mga persona nga pariho ha iya. Diri naton hira nakikita, sugad la nga diri naton nakikita an Dios. Ha Biblia, tinatawag hira nga mga anghel. Ginlarang hira han Dios basi magin kaupod niya ha langit. An siyahan nga anghel nga ginlarang han Dios espesyal gud. Hiya an suhag nga Anak han Dios, ngan kaupod hiya han iya Amay ha paglarang. Kabulig hiya han Dios ha paglarang han ngatanan nga butang - upod na an adlaw, bulan, mga bitoon ngan an aton tuna. Ano an hitsura han tuna hadto? Ha tinikangan, waray puydi mabuhi ha tuna. An ngatanan natatabonan han katubigan. Kondi karuyag han Dios nga ukyan naton nga mga tawo an tuna. Salit igin-andam niya ito para ha aton. Ano an iya ginbuhat? Siyahan, nagkikinahanglan hin lamrag an tuna. Salit ginpaabot han Dios ha tuna an lamrag tikang ha adlaw. Ginbuhat niya ito basi magkaada gab-i ngan adlaw. Katapos, ginpahinabo han Dios nga umutwal an tuna ha bawbaw han katubigan. Ha tinikangan waray bisan ano ha tuna. Pariho ito han imo nakikita dinhi ha retrato. Waray mga bukad, kahoy, o hayop, ngan bisan mga isda ha kadagatan. Damu pa an kinahanglan buhaton han Dios basi an tuna magin maopay gud pag-ukyan han mga hayop ngan tawo. Jeremias 10:12; Kolosas 1:15-17; Genesis 1:1-10. 1
MAKARURUYAG GUD NGA HARDIN KITAA an tuna dinhi! Makaruruyag gud an ngatanan! Kitaa an kabanwaan, kakahoyan, mga bukad ngan mga hayop. Nakikita mo ba an mga elepante ngan leon? Paonan-o ginhimo inin makaruruyag nga hardin? Aton kitaon kon paonan-o igin-andam han Dios an tuna para ha aton. Siyahan, ginlarang han Dios an berde nga kabanwaan basi matabonan an tuna. Ngan iya ginhimo an ngatanan nga klase hin tanom ngan kakahoyan. 2
Tungod hito, nagin maopay gud pagkit-on an tuna. Kondi may-ada pa ito iba nga kaopayan. Damu hito an naghahatag ha aton hin magrasa nga pagkaon. Katapos, ginhimo han Dios an mga isda basi lumangoy ha katubigan ngan an mga tamsi basi lumupad ha kalangitan. Ginhimo niya an mga ayam, misay ngan kabayo; an dagku ngan gudtiay nga hayop. Ano nga mga hayop an nakikita ha iyo lugar? Nalilipay kita nga ginhimo han Dios ini ngatanan para ha aton, diri ba? Ha urhi, ginhimo han Dios an usa nga bahin han tuna nga makaruruyag gud. Gintawag niya ito nga hardin han Eden. Maopay gud ito. Makaruruyag an ngatanan nga aada hito. Ngan karuyag han Dios nga an bug-os nga tuna magin pariho hiton maopay nga hardin nga iya ginhimo. Kondi, kitaa utro an retrato hito nga hardin. Maaram ka ba kon ano an kulang nga nakita han Dios? Aton kitaon. Genesis 1:11-25; 2:8, 9.
SIYAHAN NGA LALAKI NGAN BABAYE ANO an nahidugang hini nga retrato? Oo, may-ada na ini mga tawo. Hira an siyahan nga lalaki ngan babaye. Hin-o an naglarang ha ira? An Dios. Maaram ka ba kon ano an ngaran han Dios? Oo, hi Jehova. Ngan an lalaki ngan babaye gintawag nga Adan ngan Eva. Paonan-o ginlarang ni Jehova nga Dios hi Adan? Nagkuha hiya hin tapotapo tikang ha tuna ngan pinaagi hito ginporma niya an hingpit nga lawas - lawas han lalaki. Katapos, ginhuypan han Dios an irong ni Adan, ngan nabuhi hiya. May-ada ginpabuhat hi Jehova nga Dios kan Adan. Ginsugo niya hi Adan nga ngaranan an ngatanan nga hayop. Posible nga maiha nga gin-inobserbahan ni Adan an mga hayop basi makapili hin maopay gud nga ngaran para ha tagsa hito. Samtang ginngangaranan niya an mga hayop, may-ada hiya naobserbahan. Maaram ka ba kon ano ito? An ngatanan nga hayop may-ada padis. May-ada tatay nga elepante ngan nanay nga elepante, may-ada tatay nga leon ngan nanay nga leon. Kondi hi Adan waray 3
padis. Salit ginpakaturog ni Jehova hi Adan hin hilarom, ngan ginkuha an usa nga gusok ha iya kagiliran. Pinaagi hito nga gusok naghimo hi Jehova hin babaye para kan Adan, ngan nagin asawa niya ito. Nagin malipayon gud hi Adan! Ngan hunahunaa an kalipay ni Eva tungod kay aada hiya hito nga makaruruyag nga hardin! Puydi na hira magkaada hin mga anak ngan urosa nga magkinabuhi nga malipayon. Karuyag ni Jehova nga mabuhi ha kadayonan hira Adan ngan Eva. Karuyag niya nga atamanon nira an bug-os nga tuna basi magin makaruruyag gud ito sugad han hardin han Eden. Sigurado nga malipayon gud hira Adan ngan Eva han ginhunahuna nira an pagbuhat hini! Kon nakadto ka, karuyag mo ba bumulig ha pagpaopay han tuna? Kondi, waray mag-iha an kalipay nira Adan ngan Eva. Aton kitaon kon kay ano. Salmo 83:18; Genesis 1:26-31; 2:7-25.
KON KAY ANO NGA GINPAIWAS HIRA HA HARDIN KITAA an nahitabo yana. Ginpaiwas hira Adan ngan Eva ha makaruruyag nga hardin han Eden. Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay may-ada hira ginbuhat nga maraot gud. Salit ginsirotan hira ni Jehova. Maaram ka ba kon ano an maraot nga ginbuhat nira Adan ngan Eva? Ginbuhat nira an igindidiri han Dios. Ginsidngan hira han Dios nga puydi nira kaunon an bunga han ngatanan nga kahoy ha hardin. Kondi may-ada usa nga kahoy nga an bunga diri ginpapakaon ha ira, kay kon kumaon hira, mamamatay hira. An Dios an tag-iya hito nga kahoy. Sayop an pagkuha han butang han iba, diri ba? Kondi, ano an nahitabo? Usa ka adlaw han nag-uusahan hi Eva ha hardin, ginkaistorya hiya hin halas. Hunahunaa la ito! Nagsiring ito kan Eva nga kumaon han bunga han kahoy nga igindidiri han Dios. Maaram kita nga waray laranga ni Jehova nga magyakan an mga halas. Salit nagpapasabot la ito nga may-ada iba nga nagyayakan pinaagi han halas. Hin-o? Diri hi Adan. Kon sugad, makakasiguro kita nga usa ito han mga persona nga maiha na nga ginlarang ni Jehova antes himoon an tuna. Hira an mga anghel, ngan diri naton hira nakikita. May-ada usa nga anghel nga nagin mapahitas-on gud. Naghunahuna hiya nga sadang magin magmarando hiya pariho han Dios. Ngan karuyag niya nga an mga tawo sumunod ha iya imbes nga kan Jehova. Hiya an anghel nga nagyakan pinaagi han halas. Nalimbongan hito nga anghel hi Eva. Han ginsidngan hito hi Eva nga magigin pariho hiya han Dios kon kumaon hiya han bunga, tinuod hi Eva. Salit kinaon hiya, ngan hi Adan liwat. Waray sumugot ha Dios hira Adan ngan Eva, salit ginpaiwas hira ha ira makaruruyag nga urukyan nga hardin. Kondi maabot an panahon nga sisiguruhon han Dios nga an bug-os nga tuna magigin makaruruyag sugad han hardin han Eden. Ha sunod, hibabaroan naton kon paonan-o ka makakabulig ha pagpaopay hito. Kondi aton kitaon yana kon ano an nahitabo kanda Adan ngan Eva. Genesis 2:16, 17; 3:1-13, 24; Pahayag 12:9. 4
NAGTIKANG AN KAKURIAN HA GAWAS han hardin han Eden, damu an nagin problema nira Adan ngan Eva. Kinahanglan magtrabaho hira hin maduruto basi makakaon. Imbes nga magrasa nga prutas an ira nakikita, tunukon nga mga tanom an aada ha palibot. Ini an nahitabo kanda Adan ngan Eva han waray hira sumugot ha Dios ngan han diri na hira sangkay Niya. Kondi an maraot pa gud, hira Adan ngan Eva diri na mabubuhi ha kadayonan. Hinumdumi nga nagpahamangno an Dios nga mamamatay hira kon kumaon hira han bunga han usa nga kahoy. Oo, ha adlaw mismo nga kinaon hira, nagtikalagas hira ngan ha urhi namatay. Daku gud nga sayop nga waray hira mamati ha Dios! Nagkaada mga anak hira Adan ngan Eva katapos hira pagawson han Dios ha hardin han Eden. Nangangahulogan ini nga an ira mga anak malalagas ngan mamamatay liwat. Kon ginsunod nira Adan ngan Eva hi Jehova, malipayon unta hira ngan an ira mga anak. Malipayon unta hira nga magkikinabuhi ha kadayonan dinhi ha tuna. Waray unta malalagas, magkakasakit, ngan mamamatay. 5
Karuyag han Dios nga an mga tawo mabuhi nga malipayon ha kadayonan, ngan nagsaad Hiya nga maabot an panahon nga matutuman ito. Diri la magigin makaruruyag an bug-os nga tuna, kondi magigin mahimsog liwat an ngatanan nga tawo. Ngan magigin duok nga magsarangkay an ngatanan, ngan magigin sangkay hira han Dios. Kondi hi Eva diri na sangkay han Dios. Salit nakurian hiya ha pagpanganak. Nauyon ka ba nga tungod kay waray hiya sumugot kan Jehova, nag-antos hiya hin damu nga kasakitan? Damu an anak nga lalaki ngan babaye nira Adan ngan Eva. An ira suhag ginngaranan hin Kain. Ngan gintawag nira nga Abel an ira ikaduha nga anak. Maaram ka ba kon ano an nahitabo kanda Kain ngan Abel? Genesis 3:16-23; 4:1, 2; Pahayag 21:3, 4.
USA NGA MAOPAY NGA ANAK, NGAN USA NGA MARAOT KITAA hira Kain ngan Abel. Dagku na hira yana. Nagin parauma hi Kain. Nagtatanom hiya hin mga lugas, prutas ngan utanon. Hi Abel nagin magbarantay han mga karnero. Naruruyag gud hiya ha pagmangno han nati nga mga karnero. Nanagku ito, ngan waray pag-iha damu na an iya ginbabantayan. Usa ka adlaw naghalad ha Dios hira Kain ngan Abel. Nagdara hi Kain han mga bunga han iya pananom. Ngan nagdara hi Abel han iya pinakamaopay nga karnero. Nalipay hi Jehova kan Abel ngan ha iya halad. Kondi waray Hiya malipay kan Kain ngan ha iya halad. Maaram ka ba kon kay ano? Diri la tungod kay mas maopay an halad ni Abel kay ha kan Kain. Kondi tungod kay maopay nga tawo hi Abel. Hinigugma 6
niya hi Jehova ngan an iya bugto. Kondi maraot hi Kain; diri hiya nahigugma ha iya bugto. Salit nagsiring an Dios kan Kain nga kinahanglan hiya magbag-o. Kondi waray hiya mamati. Nasina gud hiya tungod kay mas naruyagan han Dios hi Abel. Salit nagsiring hiya kan Abel, 'Pakadto kita ha uma.' Didto, han duha na la hira, ginbunalan ni Kain an iya bugto. Makusog gud an iya pagbunal salit namatay hi Abel. Maraot gud an ginbuhat ni Kain, diri ba? Bisan kon patay na hi Abel, nahinunumdoman pa gihapon hiya han Dios. Buotan hi Abel, ngan diri gud nahingangalimtan ni Jehova an sugad nga tawo. Salit maabot an adlaw nga babanhawon ni Jehova nga Dios hi Abel. Hito nga panahon, diri na gud hiya mamamatay. Mabubuhi hiya dinhi ha tuna ha kadayonan. Makalilipay gud nga makilala an mga tawo nga pariho kan Abel, diri ba? Kondi diri nalilipay an Dios ha mga tawo nga pariho kan Kain. Salit katapos patayon ni Kain an iya bugto, ginsirotan hiya han Dios. Ginpaiwas hiya tikang ha iya pamilya. Han linakat hi Kain ngadto ha hirayo nga lugar, igin-upod niya an usa han iya mga bugto nga babaye, ngan nagin asawa niya ito. Paglabay han panahon, hi Kain ngan an iya asawa nagkaada mga anak. An iba nga anak nga kalalakin-an ngan kababayin-an nira Adan ngan Eva nag-aragsawa, ngan nagkaada liwat hin mga anak. Waray pag-iha nagdamu an mga tawo ha tuna. Kilalahon naton an iba ha ira. Genesis 4:2-26; 1 Juan 3:11, 12; Juan 11:25.
USA NGA MAISOG NGA TAWO SAMTANG nagtitikadamu an mga tawo ha tuna, kadam-an ha ira an nagbubuhat hin maraot pariho kan Kain. Kondi may-ada usa nga naiiba. Hiya hi Enok. Maisog hiya nga tawo. An mga tawo ha iya palibot maraot gud an ginbubuhat, kondi padayon pa gihapon hiya nga nag-aalagad ha Dios. Maaram ka ba kon kay ano nga magraot an mga tawo hadto? Aw, hunahunaa, Hin-o an nag-aghat kanda Adan ngan Eva nga diri sundon an Dios, ngan kumaon han bunga nga igindidiri Niya? Oo, an maraot nga anghel. Gintatawag hiya ha Biblia nga Satanas. Ngan karuyag niya nga magin maraot an ngatanan. Usa ka adlaw, ginsugo ni Jehova nga Dios hi Enok nga igsumat ha mga tawo an mensahe nga diri nira karuyag Ini an mensahe: hibatian. an panahon nga 'Maabot bubungkagon han Dios an ngatanan nga magraot.' Posible nga nasina gud an mga tawo han hinbatian nira ini. Bangin nangalimbasog pa ngani hira 7
ha pag-iparatay kan Enok. Salit kinahanglan magin maisog gud hi Enok basi sumatan an mga tawo han pagbubuhaton han Dios. Waray tuguti han Dios nga mabuhi hin maiha hi Enok upod han magraot nga tawo. Nabuhi hi Enok hin 365 ka tuig la. Kay ano nga nakasiring kita nga "365 ka tuig la"? Tungod kay an mga tawo hadto mas magkusog ngan mas higlawig an kinabuhi kay ha mga tawo yana. Oo, an anak ni Enok nga hi Matusalem nabuhi hin 969 ka tuig! Han namatay hi Enok, an mga tawo mas nagtikaraot pa gud. An Biblia nasiring nga 'an ngatanan nga ira ginhuhunahuna pirme la maraot,' ngan an 'tuna napuno hin karaotan.' Maaram ka ba han usa han mga hinungdan kon kay ano nga puno hin karaotan an tuna hito nga panahon? Tungod ito kay hi Satanas may- ada bag-o nga paagi ha pag-aghat ha mga tawo basi magbuhat hira hin karaotan. Mahibabaroan naton an mahitungod hini ha masunod nga istorya. Genesis 5:21-24, 27; 6:5; Hebreo 11:5; Judas 14, 15.
MGA HIGANTE HA TUNA KON may-ada dumaop ha imo nga pariho an kahitaas ha alkuba han iyo balay, ano an mahuhunahuna mo? Sigurado nga mahuhunahuna mo nga higante ito nga tawo! Hadto, may-ada gud mga higante ha tuna. An Biblia nagsusumat nga an ira mga amay mga anghel tikang ha langit. Kondi, paonan-o ito nahitabo? Hinumdumi nga an maraot nga anghel nga hi Satanas okupado ha pagbuhat hin maraot. Gin-aghat pa ngani niya an mga anghel han Dios nga magin maraot. Inabot an panahon, an iba ha ira namati kan Satanas. Waray na nira buhata ha langit an ginpapabuhat ha ira han Dios. Ngan kinanhi hira ha tuna ngan nagsul-ot hin tawhanon nga lawas. Maaram ka ba kon kay ano? An Biblia nasiring nga tungod ito kay nakita hini nga mga anak han Dios an maghusay nga kababayin-an ha tuna ngan karuyag nira nga makaupod ini nga kababayin-an. Salit an mga anak han Dios kinanhi ha tuna ngan gin-asawa hira. An Biblia nasiring nga sayop ini tungod kay ginhimo han Dios an mga anghel basi mag-ukoy ha langit. Han nagkaanak ini nga mga anghel ngan an ira mga asawa, naiiba an ira mga anak. Ha tinikangan, baga hin diri hira naiiba. Kondi, nagtikadagku gud hira, ngan nagtikakusog gud, tubtob nga nagin mga higante. Magraot ini nga mga higante. Ngan tungod kay dagku ngan magkusog gud hira, ginpapakurian nira an mga tawo. Ginpipirit nira an ngatanan nga magin maraot pariho ha ira. Patay na hi Enok, kondi may-ada usa nga tawo ha tuna nga maopay. Ini nga tawo amo hi Noe. Ginbubuhat niya pirme an iginsusugo han Dios. Usa ka adlaw, ginsumatan han Dios hi Noe nga bubungkagon na Niya an ngatanan nga magraot nga tawo. Kondi tatalwason Niya hi Noe, an iya pamilya ngan an damu nga hayop. Aton kitaon kon paonan-o ini ginbuhat han Dios. Genesis 6:1-8; Judas 6. 8
NAGHIMO HI NOE HIN ARKA HI Noe may-ada asawa ngan tulo nga anak nga amo hira Sem, Ham ngan Japet. Ngan an tagsa ha ira may-ada asawa. Salit walo ka tawo an membro han pamilya ni Noe. May-ada naiiba nga iginpabuhat an Dios kan Noe. Ginsugo hiya nga maghimo hin daku nga arka. Pariho hin barko an kadaku hito, kondi mas pariho ito hin daku ngan hilaba nga kahon. An Dios nagsiring: 'Himoa ito nga tulo ka andana nga may-ada mga kwarto.' Ito nga mga kwarto para kan Noe ngan ha iya pamilya, ha mga hayop, ngan ha pagkaon nira ngatanan. Nagsiring liwat an Dios kan Noe nga bulihon an arka basi diri makasulod an tubig. An Dios nagsiring: 'Magpapahinabo ako hin daku nga baha ngan bubungkagon ko an bug-os nga kalibotan. An ngatanan ha gawas han arka mamamatay.' Ginsunod ni Noe ngan han iya mga anak hi Jehova ngan nagtikang ha paghimo han arka. Kondi nagtinawa la an mga tawo. Padayon nga nagbuhat hira hin maraot. Waray bisan usa nga tinuod kan Noe han ginsumatan niya hira han pagbubuhaton han Dios. 9
Maiha an paghimo han arka tungod kay daku gud ito. Kondi, paglabay hin damu ka tuig, nahuman ito. Yana ginsugo han Dios hi Noe nga pasudlon an mga hayop ha arka. Siring han Dios nga may-ada mga hayop nga tagduha an dadad-on, usa nga lalaki ngan usa nga babaye. Kondi an iba nga hayop tagpito an dadad-on. Nagsiring liwat an Dios ha iya nga dad-on an ngatanan nga klase han katamsihan. Ginsunod ni Noe an ngatanan nga iginsugo han Dios. Katapos, sinulod liwat ha arka hi Noe ngan an iya pamilya. Ngan ginsadhan han Dios an purtahan hito. Naghulat ha sulod hi Noe ngan an iya pamilya. Hunahunaa nga kaupod ka nira nga naghuhulat ha sulod han arka. Magkakaada gud ba hin baha sugad han ginsiring han Dios? Genesis 6:9-22; 7:1-9.
AN DAKU NGA BAHA HA GAWAS han arka, an mga tawo nagpadayon ha ira normal nga pagkinabuhi. Diri pa gihapon hira natuod nga magkakaada hin Baha. Sigurado nga nagtinawa gud an mga tawo. Kondi waray pag-iha, inundang hira ha pagtinawa. Nagtikang na tumarithi. Binuhos an makusog nga uran tikang ha langit, sugad ito han imo pagbuhos hin tubig tikang ha balde. Husto gud hi Noe! Kondi urhi na para ha bisan hin-o nga makasulod ha arka. Ginsadhan na ni Jehova hin maopay an purtahan. Waray pag-iha natabonan na han katubigan an ngatanan nga hagbubo nga lugar. An katubigan nagin sugad hin dagku nga mga salog. Tungod han makusog nga sulog hito, nagkatutumba an kakahoyan ngan nangaliding an dagku nga mga bato, salit nagkaada hin duro nga aringasa. Nagkahahadlok an mga tawo. Nagkasagka hira ngadto ha mas higtaas nga mga lugar. Kon 10
namati la unta hira kan Noe ngan sinulod ha arka han puydi pa hira makasulod hito, talwas unta hira! Kondi waray na hira mahihimo. An katubigan padayon nga nagtikahilarom pa gud. Nag-inuran ha sulod hin 40 ka adlaw ngan hin 40 ka gab-i. Inabot na ha kabukiran an kahitaas han katubigan, ngan waray pag-iha natabonan na bisan an gihitaasi nga kabukiran. Salit sugad la han ginsiring han Dios, nagkamatay an ngatanan nga tawo ngan hayop ha gawas han arka. Kondi talwas an ngatanan nga aadto ha sulod hito. Maopay gud an pagkahimo ni Noe ngan han iya mga anak han arka. Linutaw ito ha katubigan. Katapos, usa ka adlaw, han inundang an pag-inuran, sinirak na. Urusahon gud adto! Puro la katubigan an bug-os nga tuna. Ngan waray iba nga nakikita kondi an arka la nga nalutaw ha katubigan. Waray na an mga higante. Diri na gud nira mapapakurian an mga tawo. Nagkamatay na hira ngatanan, upod an ira mga nanay ngan an
magraot nga mga tawo. Kondi ano an nahitabo ha ira mga tatay? An mga tatay han mga higante diri tinuod nga mga tawo sugad ha aton. Mga anghel hira nga kinanhi basi mag-ukoy dinhi ha tuna pariho han mga tawo. Salit han inabot an Baha, waray hira magkamatay upod han mga tawo. Waray na nira gamita an ira tawhanon nga mga lawas, ngan binalik hira ha langit sugad nga mga anghel. Kondi waray na hira tuguti nga magin bahin han pamilya han mga anghel han Dios. Salit nagin mga anghel hira ni Satanas. Ha Biblia, tinatawag hira nga mga demonyo. Nagpahuyop an Dios hin hangin, ngan hinay-hinay nga hinubas an katubigan. Paglabay hin lima ka bulan, sinanglad an arka ha bawbaw han usa nga bukid. Paglabay hin damu pa ka adlaw, nakikita na han aadto ha sulod han arka an mga pungkay han kabukiran. Padayon nga nagtikahubas an katubigan. Katapos, ginpalupad ni Noe ha gawas han arka an uwak, usa ito nga itom nga tamsi. Naglulupad-lupad ito hin madaliay ngan nabalik tungod kay waray pa nahahaponan. Pauroutro nga ginpapalupad ito ngan ha kada pagbabalik, napahuway ito ha arka. Karuyag ni Noe nga masiguro kon hinubas na an katubigan ha tuna, salit an sunod nga ginpalupad niya ha gawas han arka amo an sarapati. Kondi binalik liwat ito tungod kay waray pa ito lugar nga nahahaponan. Ginpalupad utro ni Noe an sarapati ha gawas han arka, ngan binalik ito nga may-ada dahon han olibo ha tuka. Tungod hito, hinbaroan ni Noe nga hinubas na an katubigan. Ginpalupad ni Noe an sarapati ha ikatulo ka beses, ngan hito nga higayon nakakita na an sarapati hin mamara nga lugar nga mauukyan. An Dios nagsiring yana kan Noe: 'Gawas ha arka upod an imo bug-os nga pamilya ngan an mga hayop.' Sobra usa ka tuig nga nakadto hira ha sulod han arka. Salit, sigurado kita nga nalipay gud hira ngatanan tungod kay nakagawas na hira ngan waray maraot nga nahitabo ha ira! Genesis 7:10-24; 8:1-17; 1 Pedro 3:19, 20.
BAHIN 2 Tikang han Baha Tubtob han Paggawas ha Ehipto Walo la ka tawo an nakatalwas ha Baha, kondi paglabay han panahon nagdamu hira. Ngan paglabay hin 352 ka tuig katapos han Baha, natawo hi Abraham. Hibabaroan naton kon paonan-o gintuman han Dios an iya saad pinaagi ha paghatag kan Abraham hin anak nga ginngaranan hin Isaak. Katapos, ha duha nga anak ni Isaak, hi Jakob an ginpili han Dios. Daku an pamilya ni Jakob, 12 an iya anak nga kalalakin-an ngan may-ada liwat kababayin-an. An 10 nga anak ni Jakob nasina gud ha ira manghod nga hi Jose ngan iginbaligya hiya ha pagkauripon ha Ehipto. Paglabay han panahon, hi Jose nagkaada hitaas nga katungdanan ha Ehipto. Han nagkaada duro nga gutom, ginsarihan ni Jose an iya kabugtoan basi masiguro kon nagbag-o na hira. Ha urhi, binalhin ha Ehipto an bug-os nga pamilya ni Jakob, an mga Israelita. Nahitabo ini paglabay hin 290 ka tuig katapos matawo hi Abraham. Ha sumunod nga 215 ka tuig, nag-ukoy an mga Israelita ha Ehipto. Han namatay hi Jose, nagin mga uripon hira didto. Inabot an panahon, natawo hi Moises, ngan gin-gamit hiya han Dios ha pagpagawas han mga Israelita tikang ha Ehipto. Ha kabug-osan, an mga istorya ha Bahin DOS nahitabo ha sulod hin 857 ka tuig.
AN SIYAHAN NGA BALANGAW MAARAM ka ba kon ano an siyahan nga ginbuhat ni Noe han ginawas hiya ngan an iya pamilya ha arka? Naghalad hiya ha Dios, karuyag sidngon naghatag hiya hin regalo ha Dios sugad han nakikita mo ha retrato. Naghalad hi Noe hin mga hayop sugad nga pagpasalamat ha Dios tungod kay gintalwas an iya pamilya ha daku nga baha. Ha hunahuna mo, nalipay ba hi Jehova hini nga regalo? Oo. Salit nagsaad hiya kan Noe nga diri na gud niya pupoohon utro an buhi nga mga linarang ha kalibotan pinaagi hin baha. Waray pag-iha mamara na an bug-os nga tuna, ngan gintikangan ni Noe ngan han iya pamilya an bag-o nga pagkinabuhi ha gawas han arka. Ginbendisyonan hira han Dios ngan ginsidngan: 'Kinahanglan magkaada kamo damu nga anak. Magdamu kamo tubtob nga mapuno hin tawo an bug-os nga tuna.' 11
Kondi ha paglabay han panahon, kon mabatian han mga tawo an mahitungod han daku nga baha, bangin mahadlok hira nga mahitabo ito utro. Salit an Dios naghatag hin tigaman nga magpapahinumdom ha ira han iya saad nga diri na gud niya pupoohon utro an buhi nga mga linarang ha bug-os nga tuna pinaagi hin baha. Maaram ka ba kon ano ito? Usa nga balangaw. An balangaw agsob nga nakikita ha langit kon nasirak katapos umuran. May-ada ito damu nga makaruruyag nga kolor. Nakakita ka na ba hito? Nakikita mo ba an balangaw dinhi ha retrato? Ini an ginsiring han Dios: 'Nagsasaad ako nga diri ko na gud pupoohon utro an mga tawo ngan mga hayop pinaagi hin baha. Iginbubutang ko an akon balangaw ha dampog. Salit kon makikita ko ito, mahinunumdoman ko an akon saad.' Salit kon nakakakita ka hin balangaw, ano an imo nahinunumdoman? Oo, an saad han Dios nga diri na gud niya pupoohon utro an kalibotan pinaagi hin daku nga baha. Genesis 8:18-22; 9:9-17.
NAGTUKOD AN MGA TAWO HIN DAKU NGA TORRE DAMU ka tuig na an naglabay. An mga anak ni Noe nagkaada hin damu nga anak. Ngan nagdagku na hira ngan nagkaada liwat hin damu nga anak. Waray pag-iha nagdamu an tawo ha tuna. Usa hini nga mga tawo amo an apo-ha-tuhod ni Noe nga hi Nimrod. Maraot hiya nga tawo nga parapanakop ngan parapamatay hin mga hayop ngan tawo. Ginhimo liwat niya nga hadi an iya kalugaringon basi magmando ha iba nga tawo. Nasisina an Dios kan Nimrod. Hito nga panahon usa la an yinaknan han ngatanan nga tawo. Karuyag ni Nimrod nga diri hira magburublag basi paghadian niya hira. Salit maaram ka ba kon ano an iya ginbuhat? Ginsidngan niya an mga tawo nga maghimo hin syudad ngan hin daku nga torre ha sulod hito. Kitaa hira ha retrato samtang naghihimo hin baldosa. Waray malipay hi Jehova nga Dios hini nga pagtukod hin torre. Karuyag niya nga magsarang an mga tawo ngan mag-ukoy ha bug-os nga tuna. Kondi an mga tawo nagsiring: 'Tana! Pagtukod kita hin syudad ngan torre nga hitaas gud nga abot ha langit. Ngan magigin bantogan kita!' 12
Karuyag han mga tawo nga pasidunggan an ira kalugaringon, diri an Dios. Salit ginpaundang han Dios an mga tawo ha pagtukod han torre. Maaram ka ba kon ano an iya ginbuhat? Tigda nga iya ginpaiba-iba an ira yinaknan, imbes nga usa la. Waray na magsinabtanay an mga magturukod. Salit gintawag an ira syudad nga Babel o Babilonya, nga nangangahulogan hin "Kasamok." Tungod hito ginbayaan han mga tawo an Babel. Nag-urupod adton parapriho an yinaknan basi mag-ukoy ha iba nga bahin han tuna. Genesis 10:1, 8-10; 11:1-9.
HI ABRAHAM - SANGKAY HAN DIOS USA han mga lugar nga gin-ukyan han mga tawo katapos han Baha amo an Ur. Nagin mainuswagon ito nga syudad nga may-ada mag-opay nga balay. Kondi an mga tawo didto nagsisingba ha palso nga mga dios, pariho han ira ginbuhat hadto ha Babel. An mga tawo ha Ur ngan Babel diri pariho kan Noe ngan ha iya anak nga hi Sem nga nagpadayon ha pag-alagad kan Jehova. Paglabay hin 350 ka tuig katapos han baha, namatay an matinumanon nga hi Noe. Katapos hin duha la ka tuig, natawo an lalaki nga imo nakikita dinhi hini nga retrato. Hinigugma gud hiya han Dios. Abraham an iya ngaran. Naukoy hiya kaupod han iya pamilya ha syudad han Ur. Usa ka adlaw, hi Jehova nagsiring kan Abraham: 'Bayai an Ur ngan an imo mga paryente, ngan kadto ha lugar nga akon ipapakita ha imo.' Ginsunod ba ni Abraham an Dios ngan ginbayaan an komportable ngan riko nga syudad han Ur? Oo. Ngan tungod kay nasunod pirme hi Abraham ha Dios, nakilala hiya sugad nga sangkay han Dios. An iba nga kapamilya ni Abraham inupod ha iya han binaya hiya ha Ur. Inupod an iya tatay nga hi Tera, ngan an iya umangkon nga hi Lot. Syempre, inupod liwat an asawa ni Abraham nga hi Sara. Waray pag-iha, inabot hira ngatanan ha lugar nga tinatawag nga Haran, ngan didto namatay hi Tera. Hirayo na hira ha Ur. Katapos, binaya hi Abraham ngan an iya pamilya ha Haran ngan binalhin ha tuna han Kanaan. Didto hi Jehova nagsiring: 'Ini an tuna nga akon ihahatag ha imo mga anak.' Nag-ukoy hi Abraham ha mga tolda ha Kanaan. Ginbendisyonan han Dios hi Abraham salit nagdamu an iya kakarnerohan ngan iba nga mga hayop ngan nagkaada liwat hiya hin ginatos nga surugoon. Kondi waray anak hira ni Sara. Han 99 anyos hi Abraham, hi Jehova nagsiring: 'Nagsasaad ako nga magigin amay ka han damu nga nasud.' Kondi paonan-o ini mahitatabo, nga lagas na man hira Abraham ngan Sara para magkaanak? Genesis 11:27-32; 12:1-7; 17:1-8, 15-17; 18:9-19. 13
GINSARIHAN HAN DIOS AN PAGTOO NI ABRAHAM NAKIKITA mo ba an ginbubuhat ni Abraham dinhi? May-ada hiya kutsilyo, ngan baga hin papatayon niya an iya anak. Kay ano? Antes naton ito batunon, aton anay paghisgotan kon paonan-o nagkaanak hira Abraham ngan Sara. Hinumdumi nga nagsaad an Dios kanda Abraham ngan Sara nga magkakaanak hira. Kondi baga hin imposible ito tungod kay lagas na gud hira. Pero, natoo hi Abraham nga waray imposible ha Dios. Salit ano an nahitabo? Tikang han pagsaad han Dios, usa pa ka tuig an naglabay. Katapos, han 100 anyos hi Abraham ngan 90 anyos hi Sara, nagkaanak hira hin lalaki nga ginngaranan nga Isaak. Gintuman gud han Dios an iya saad! Kondi han daku na hi Isaak, ginsarihan ni Jehova an pagtoo ni Abraham. Hiya nagtawag: 'Abraham!' Ngan hi Abraham binaton: 'Iini ako!' Ngan an Dios nagsiring: 'Kuhaa an imo anak, an imo bugtong nga anak nga hi Isaak, ngan kadto ha bukid nga akon ipapakita ha imo. Didto, pataya hiya ngan ighalad hiya.' Nasubo gud hito hi Abraham tungod kay hinigugma niya an iya anak. Ngan hinumdumi nga an Dios nagsaad nga an mga anak ni Abraham maukoy ha tuna han Kanaan. Kondi paonan-o ito mahitatabo kon mamamatay hi Isaak? Waray ito masabti ni Abraham, kondi ginsugot la gihapon niya an Dios. Han inabot hira ha bukid, gin-gapos ni Abraham hi Isaak ngan iginbutang ha halaran nga iya ginhimo. Katapos, ginkuha ni Abraham an kutsilyo basi patayon an iya anak. Kondi han papatayon na niya hi Isaak, sininggit an anghel han Dios: 'Abraham, Abraham!' Ngan hi Abraham binaton: 'Iini ako!' 'Ayaw pagsamari an bata ngan ayaw hiya pagbuhati hin bisan ano,' siring han Dios. 'Yana maaram na ako nga natoo ka ha akon tungod kay waray ka magdumiri ha paghatag ha akon han imo anak, an imo uusa la nga anak.' Daku gud an pagtoo ni Abraham ha Dios! Natoo hiya nga waray imposible kan Jehova, ngan mahimo pa ngani Niya banhawon hi Isaak. Kondi diri gud 14
kaburut-on han Dios nga patayon ni Abraham hi Isaak. Salit ginpahinabo han Dios nga may-ada karnero nga maipit ha sanga han hirani nga kahoy-kahoy, ngan iya ginsidngan hi Abraham nga ito an ighalad, imbes nga an iya anak. Genesis 21:1-7; 22:1-18.
LININGI AN ASAWA NI LOT HI Lot ngan an iya pamilya kaupod ni Abraham ha pag-ukoy ha Kanaan. Usa ka adlaw, hi Abraham nagsiring kan Lot: 'An tuna diri na igo para ha aton mga hayop. Pagbulag kita, nanginginyupo ako. Kon mapakadto ka ha too, mapawala ako.' Ginkita ni Lot an lugar. Nakita niya an maopay gud nga bahin han tuna nga may-ada tubig ngan marabong nga kabanwaan para ha iya mga hayop. Ini an Distrito han Jordan. Salit binalhin hi Lot ngadto upod an iya pamilya ngan mga hayop. Paglabay han panahon, didto na hira umukoy ha syudad han Sodoma. Magraot gud an mga tawo ha Sodoma. Nasubo gud hini hi Lot tungod kay maopay hiya nga tawo. Nasubo liwat an Dios. Inabot an panahon, ginsugo 15
han Dios an duha nga anghel basi pahamangnoan hi Lot nga bubungkagon niya an Sodoma ngan an kahirani nga syudad nga amo an Gomorra tungod han karaotan hito. An mga anghel nagsiring kan Lot: 'Pagdagmit! Gawas dinhi upod an imo asawa ngan duha nga anak!' Naghinay-hinay hi Lot ngan an iya pamilya ha paggawas, salit ginkaptan hira han mga anghel ngan ginpalaksi paggawas ha syudad. Katapos, an usa nga anghel nagsiring: 'Palagiw kamo basi matalwas! Ayaw paglingi. Palagiw ngadto ha kabukiran basi diri kamo mamatay.' Sinugot hi Lot ngan an iya mga anak ngan pinalagiw hira ha Sodoma. Waray hira umundang bisan madaliay, ngan waray hira lumingi. Kondi waray sumugot an asawa ni Lot. Han hurohirayo na hira ha Sodoma, inundang hiya ngan liningi. Salit nagin harigi hiya nga asin. Nakikita mo ba hiya ha retrato? Mahibabaro kita hin maopay nga leksyon tikang hini. Ipinapakita hini nga gintatalwas han Dios adton nasugot ha iya, kondi adton diri nasugot ha iya, mamamatay. Genesis 13:5-13; 18:20-33; 19:1-29; Lukas 17:28-32; 2 Pedro 2:6-8.
NAGKUHA HI ISAAK HIN MAOPAY NGA ASAWA KILALA mo ba kon hin-o ini nga babaye dinhi hini nga retrato? Rebeka an iya ngaran. Ngan an lalaki nga gindadaop niya amo hi Isaak, nga magigin bana niya. Paonan-o ini nahitabo? Karuyag han tatay ni Isaak nga hi Abraham nga kumuha hin maopay nga asawa para ha iya anak. Diri niya karuyag nga makaasawa hi Isaak hin babaye nga taga-Kanaan tungod kay nagsisingba hira ha palso nga mga dios. Salit 16
gintawag ni Abraham an iya surugoon ngan nagsiring: 'Pakadto ha akon mga paryente ha Haran ngan pagkuha didto hin magigin asawa han akon anak nga hi Isaak.' Kinuha dayon an surugoon ni Abraham hin napulo nga kamelyo ngan nagbyahe hiya hin hirayo. Han hirani na hiya ha lugar han mga paryente ni Abraham, inundang hiya ha usa nga atabay. Kulop na adto, ngan oras na han pag-alog ha atabay han kababayin-an hito nga syudad. Salit an surugoon ni Abraham nag-ampo kan Jehova: 'Hinaot an babaye nga mag-alog para ha akon ngan ha mga kamelyo amo an imo ginpili nga magin asawa ni Isaak.' Waray pag-iha inabot hi Rebeka basi umalog. Han naghangyo an surugoon hin maiinom, gintagan hiya ni Rebeka. Katapos, ginpainom ni Rebeka an ngatanan nga nauuhaw nga kamelyo. Makapoy adto nga trabaho tungod kay damu gud nga tubig an iniinom han kamelyo. Han natapos hi Rebeka, ginpakianhan hiya han surugoon ni Abraham kon ano an ngaran han iya tatay. Nagpakiana liwat an surugoon kon puydi hiya makahigda hin usa ka gab-i ha ira balay. Hi Rebeka binaton: 'Hi Betuel an akon tatay, ngan may-ada kami lugar para ha imo.' Maaram an surugoon ni Abraham nga hi Betuel anak han bugto ni Abraham nga hi Nahor. Salit linuhod hiya ngan nagpasalamat kan Jehova tungod kay giniyahan hiya ngadto ha mga paryente ni Abraham. Hito nga gab-i, ginsumatan han surugoon ni Abraham hi Betuel ngan an bugto ni Rebeka nga hi Laban kon kay ano nga kinadto hiya. Inuyon hira nga umupod ha iya hi Rebeka basi magin asawa ni Isaak. Ano an baton ni Rebeka han ginpakianhan hiya? Siring niya, 'Oo.' Karuyag niya umupod. Salit kinabuwasan, sinakay hira ha mga kamelyo ngan nagbyahe hin hirayo tipabalik ha Kanaan. Gab-i na han inabot hira. Nakita ni Rebeka an usa nga lalaki nga naglalakat-lakat ha uma. Hi Isaak ito. Nalipay gud hi Isaak han nakita hi Rebeka. Tulo pa la ka tuig tikang nga namatay an nanay ni Isaak nga hi Sara, ngan masurub-on pa gihapon hiya tungod hito. Kondi nalipay na liwat hi Isaak tungod han iya daku nga gugma kan Rebeka. Genesis 24:1-67.
MAGKARUHA KONDI MAGKAIBA MAGKAIBA gud an duha nga bata dinhi, diri ba? Maaram ka ba han ira ngaran? An parapanakop hin mga hayop amo hi Esaw, ngan an paramangno han karnero amo hi Jakob. Hira Esaw ngan Jakob magkaruha nga anak nira Isaak ngan Rebeka. Hinigugma gud hi Esaw han iya tatay nga hi Isaak tungod kay maopay hiya manakop hin mga hayop ngan nagdadara hin pagkaon para ha pamilya. Kondi mas hinigugma ni Rebeka hi Jakob tungod kay mahilom ngan buotan hiya. Buhi pa an ira lolo nga hi Abraham, ngan mahuhunahuna naton nga naruruyag gud mamati ha iya hi Jakob samtang nag-iistorya hiya mahitungod kan Jehova. Namatay hi Abraham ha edad nga 175, han 15 anyos an magkaruha. Han 40 anyos hi Esaw, nag-asawa hiya hin duha nga Kanaanita. Salit nasubo gud hira Isaak ngan Rebeka tungod kay diri nagsisingba kan Jehova ini nga kababayin-an. Usa ka adlaw, may-ada nahitabo nga nakaaghat gud kan Esaw nga masina 17
ha iya bugto nga hi Jakob. Inabot na an panahon nga kinahanglan bendisyonan ni Isaak an iya suhag. Tungod kay magurang hi Esaw kan Jakob, naglalaom hi Esaw nga hiya an makarawat hini nga bendisyon. Kondi antes hito, iginbaligya na ni Esaw kan Jakob an iya katungod ha pagkarawat hito. Dugang pa, han natawo an magkaruha, nagsiring an Dios nga hi Jakob an makarawat han bendisyon. Ngan ito an nahitabo. Ginbendisyonan ni Isaak an iya anak nga hi Jakob. Han hinbaroan ini ni Esaw, nasina hiya kan Jakob. Duro an iya kasina salit nakasiring hiya nga papatayon niya hi Jakob. Nabaraka gud hi Rebeka han hinbaroan niya ini. Salit ginsidngan niya an iya bana 'Makasurubo gud kon mag-aasawa liwat hi Jakob hin nga hi Isaak: Kanaanita.' Tungod hito, gintawag ni Isaak an iya anak nga hi Jakob ngan ginsidngan hiya: 'Ayaw pag-asawa hin Kanaanita. Kadto lugod ha imo lolo nga hi Betuel ha Haran. Pangasaw-a an usa han mga anak nga babaye han iya anak nga hi Laban.' Namati hi Jakob ha iya tatay, ngan nagbyahe dayon ngadto ha iya mga paryente ha Haran. Genesis 25:5-11, 20-34; 26:34, 35; 27:1-46; 28:1-5; Hebreo 12:16, 17.
KINADTO HI JAKOB HA HARAN KILALA mo ba ini nga kalalakin-an nga kaistorya ni Jakob? Iginkita hira ni Jakob ha atabay katapos han iya pagbyahe hin damu ka adlaw. Ginmamangnoan nira an ira mga karnero. Hi Jakob nagpakiana: 'Taga-diin kamo?' 'Taga-Haran,' siring nira. 'Kilala ba niyo hi Laban?' nagpakiana hi Jakob. 'Oo,' binaton hira. 'Kitaa, tiabot an iya anak nga hi Rakel upod an kakarnerohan han iya tatay.' Nakikita mo ba hi Rakel ha retrato? ˆ a nga hi Laban, iya gin-abrihan an atabay basi makainom an mga karnero. Katapos, ginhadkan ni Jakob hi Rakel ngan nagpakilala hiya. Nalipay gud hi Rakel, ngan inuli dayon hiya basi sumatan an iya tatay nga hi Laban. Han nakita ni Jakob hi Rakel nga anak han iya bat Kinasingkasing nga ginpaukoy ni Laban ha ira hi Jakob. Ngan han naghangyo hi Jakob nga magin asawa hi Rakel, tinugot hi Laban. Kondi, ginhangyo niya hi Jakob nga 18
magtrabaho ha iya uma hin pito ka tuig para kan Rakel. Tungod kay hinigugma gud ni Jakob hi Rakel, ginbuhat niya ito. Kondi ha adlaw han kasal, may-ada nahitabo. Maaram ka ba kon ano? Iginhatag ni Laban kan Jakob an iya suhag nga hi Lea imbes nga hi Rakel. Kondi, han inuyon hi Jakob nga magtrabaho kan Laban hin pito pa ka tuig, iginhatag liwat ha iya hi Rakel sugad nga iya asawa. Hadto gintutugotan han Dios an lalaki nga magkaada hin sobra usa nga asawa. Kondi yana, sugad han mababasa ha Biblia, kinahanglan usa la an asawa han usa nga lalaki. Genesis 29:1-30.
DAKU AN PAMILYA NI JAKOB KITAA ini nga daku nga pamilya. Hira an 12 nga anak nga lalaki ni Jakob. Ngan may-ada liwat hiya mga anak nga babaye. Maaram ka ba han mga ngaran han iya iba nga anak? Kilalahon naton an iba ha ira. Mga anak ni Lea hira Ruben, Simeon, Lebi ngan Juda. Han diri nagkakaanak hi Rakel, nasubo gud hiya. Salit, iya iginhatag kan Jakob an iya surugoon nga babaye nga hi Bilha, ngan igin-anak ni Bilha hira Dan ngan Neptali. Katapos, iginhatag liwat ni Lea kan Jakob an iya surugoon nga babaye nga hi Silpa, ngan igin-anak ni Silpa hira Gad ngan Aser. Nag-anak utro hi Lea hin duha nga lalaki nga hira Isakar ngan Sebulon. Inabot an panahon nga nanganak gihapon hi Rakel. Iya ginngaranan an bata hin Jose. Damu pa an aton mahibabaroan mahitungod kan Jose tungod kay nagin bantogan hiya. Ini an 11 nga anak ni Jakob han nag-ukoy hiya ha tatay ni Rakel nga hi Laban. May-ada liwat mga anak nga babaye hi Jakob, kondi ha Biblia, usa la ha ira an ginngaranan. Hiya hi Dina. Inabot an panahon nga nagdesisyon hi Jakob nga bumaya kan Laban ngan bumalik ha Kanaan. Salit iya gintirok an iya daku nga pamilya ngan an iya kakarnerohan ngan kabakahan, ngan nagbyahe hira. Han maiha-iha na nga nakabalik hi Jakob ngan an iya pamilya ha Kanaan, nanganak hi Rakel hin usa pa nga lalaki. Nahitabo ito han nagbibyahe hira. Nakurian hi Rakel ha panganak, salit namatay hiya. Kondi buhi ngan mahimsog an bata. Ginngaranan ni Jakob ito nga bata hin Benjamin. Sadang hinumdoman naton an mga ngaran han 12 nga anak nga lalaki ni Jakob tungod kay tikang ha ira an bug-os nga nasud han Israel. Oo, an mga ngaran han 10 nga anak ni Jakob ngan 2 nga anak ni Jose an iginngaran ha 12 nga tribo han Israel. Nag-iha pa an kinabuhi ni Isaak katapos matawo ini ngatanan nga kalalakin-an, ngan sigurado nga nalipay hiya tungod kay damu an iya apo. Kondi kitaon naton kon ano an nahitabo ha iya apo nga hi Dina. Genesis 29:32-35; 30:1-26; 35:16-19; 37:35. 19
NAGKAPROBLEMA HI DINA 20 NAKIKITA mo ba dinhi hini nga retrato kon hin-o an gindadaop ni Dina? Oo, makikigkita hiya ha mga daraga nga naukoy ha tuna han Kanaan. Ha imo hunahuna, malilipay ba an iya tatay nga hi Jakob kon mahibaro mahitungod hini? Basi mabaton ini nga pakiana, hinumdumi an panhunahuna nira Abraham ngan Isaak mahitungod ha kababayin-an ha Kanaan. Nadiri hi Abraham nga mag-asawa an iya anak nga hi Isaak hin taga-Kanaan. Ngan nadiri liwat hira Isaak ngan Rebeka nga an ira anak nga hi Jakob mag-asawa hin taga-Kanaan. Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay an mga taga-Kanaan nagsisingba ha palso nga mga dios. Diri hira maopay nga magin bana ngan asawa, o magin duok nga mga sangkay. Salit, sigurado kita nga diri malilipay hi Jakob nga an iya anak nga hi Dina nakikisangkay hini nga mga daraga nga taga-Kanaan. Sugad la han ginlalaoman, nagkaproblema hi Dina. Nakikita mo ba dinhi ha retrato an lalaki nga taga-Kanaan nga nagkikinita kan Dina? Sikem an iya ngaran. Usa ka adlaw han binisita hi Dina, ginpirit hiya ni Sikem nga dumirig ha iya. Sayop ini tungod kay an mag-asawa la an puydi magdirig. Ini nga maraot nga ginbuhat ni Sikem kan Dina nagresulta hin mas daku pa gud nga problema. Han hinbaroan han kabugtoan nga kalalakin-an ni Dina an nahitabo, nasina gud hira. Duha ha ira, hira Simeon ngan Lebi, an nasina gud salit kinadto hira ha syudad nga may-ada dara nga mga espada ngan tigda nga ginsulong an kalalakin-an. Ginpatay nira ngan han ira iba nga kabugtoan hi Sikem ngan an ngatanan nga kalalakin-an. Nasina gud hi Jakob tungod hini nga maraot nga ginbuhat han iya mga anak. Ano an tinikangan hini nga mga problema? Tungod kay hi Dina nakisangkay ha mga tawo nga diri nasunod ha mga balaud han Dios. Diri naton karuyag nga magkaada hin sugad nga mga sangkay, diri ba? Genesis 34:1-31.
NASINA KAN JOSE AN IYA KABUGTOAN 21 KITAA, nasusubo gud ini nga batan-on. Hiya hi Jose. Iginbaligya pa la hiya han iya kabugtoan ha mga tawo nga tikadto ha Ehipto. Didto, magigin uripon hiya. Kay ano nga ginbuhat han iya kabugtoan ini nga karaotan? Tungod kay naaawa hira ha iya. Hinigugma gud hi Jose han ira tatay nga hi Jakob. Ipinakita ni Jakob nga pinaura gud niya hi Jose tungod kay ginpahimoan niya hi Jose hin maopay ngan hilawig nga bado. Han naobserbahan han iya 10 nga kabugtoan nga hinigugma gud hiya ni Jakob, naawa hira ngan nasina gud ha iya. Kondi may-ada pa iba nga hinungdan kon kay ano nga nasisina hira ha iya. Nagkaada hin duha nga inop hi Jose. Hito nga mga inop, an iya kabugtoan nagyukbo ha iya. Han iginsumat ni Jose ha iya kabugtoan an iya mga inop, dinugang an ira kasina. Usa ka adlaw, han an kabugtoan ni Jose nagbabantay ha kakarnerohan han ira tatay, ginsugo ni Jakob hi Jose nga kadtoon hira basi hibaroan kon ano an ira kahimtang. Han nakita han iya kabugtoan nga tiabot hiya, an iba nagsiring: 'Patayon naton hiya!' Kondi an suhag nga hi Ruben nagsiring: 'Ayaw niyo pagbuhata ito!' Lugod ira ginrabot hi Jose ngan iginhulog ha usa nga atabay nga waray tubig. Katapos, nangalingkod hira basi mag-iristorya kon ano an pagbubuhaton ha iya.
Hito nga takna, may-ada naagi nga mga Ismaelihanon. Ngan hi Juda nagsiring ha iya kabugtoan: 'Ibaligya naton hiya ha mga Ismaelihanon.' Ngan ito an ira ginbuhat. Iginbaligya nira hi Jose hin 20 ka bug-os nga salapi. Maraot gud ito nga ira ginbuhat! Ano an isusumat han magburugto ha ira tatay? Nagpatay hira hin kanding ngan pauroutro nga igintunlob nira ha dugo han kanding an maopay nga bado ni Jose. Katapos, ira gindara an bado ngadto ha ira tatay nga hi Jakob ngan nagsiring: 'Amon hin-agian ini. Alayon kitaa ngan kilalaha kon bado ini ni Jose.' Nakilala ni Jakob nga bado ito ni Jose. Salit nagsinggit hiya: 'Sigurado nga usa nga mabangis nga hayop an nagpatay ha iya.' Ito gud an karuyag han iya kabugtoan nga hunahunaon han ira tatay. Nasubo gud hi Jakob. Nagtinangis hiya ha sulod hin damu ka adlaw. Pero diri patay hi Jose. Aton kitaon kon ano an nahitabo kan Jose ha lugar nga gindad-an ha iya. Genesis 37:1-35.
NAPRISO HI JOSE 22 HI Jose 17 anyos la han gindara hiya ha Ehipto. Didto, iginbaligya hiya kan Potipar. Nagtatrabaho hi Potipar ha hadi han Ehipto nga tinatawag nga Paraon. Maduruto nga nagtrabaho hi Jose ha iya agaron nga hi Potipar. Salit han daku na hi Jose, hiya an gintaporan ni Potipar ha iya bug-os nga panimalay. Kondi, kay ano nga napriso hi Jose? Tungod ito han asawa ni Potipar. Gwapo hi Jose, salit karuyag han asawa ni Potipar nga dumirig hi Jose ha iya. Kondi maaram hi Jose nga sayop ito, ngan diri gud niya bubuhaton ito. Nasina gud an asawa ni Potipar. Salit, han inuli an iya bana, nagbuwa hiya: 'Salbahis gud hi Jose, nagpirit hiya nga dumirig ha akon!' Tinuod hi Potipar ha iya asawa, ngan nasina gud hiya kan Jose. Salit iginpapriso ni Potipar hi Jose. Naobserbahan dayon han tinaporan ha prisohan nga buotan hi Jose. Salit igintapod niya kan Jose an ngatanan nga priso. Inabot an panahon, nasina hi Paraon ha iya paratagay ngan parahimo hin tinapay, salit ginpriso hira. Usa ka gab-i, nagkaada hira nga duha hin naiiba nga inop, kondi diri hira maaram han kahulogan hito. Kinabuwasan, hi Jose nagsiring: 'Sumati ako han iyo inop.' Ngan han iginsumat nira ito, iginsaysay ni Jose an kahulogan hito pinaagi han bulig han Dios. Hi Jose nagsiring ha paratagay: 'Tulo na la ka adlaw, makakagawas ka na, ngan magigin paratagay ka utro ni Paraon.' Ngan hi Jose nagsiring pa: 'Paggawas mo, sumati hi Paraon mahitungod ha akon, ngan buligi ako nga makagawas dinhi.' Kondi hi Jose nagsiring ha parahimo hin tinapay: 'Tulo na la ka adlaw, papupugotan ka ni Paraon.' Paglabay hin tulo ka adlaw nahitabo an ginsiring ni Jose. Ginpapugotan ni Paraon an parahimo hin tinapay. Kondi, ginpagawas ha prisohan an paratagay ngan nagserbi utro ha hadi. Kondi hinngalimtan niya hi Jose! Waray niya sumati hi Paraon mahitungod kan Jose, salit nagpabilin hi Jose ha prisohan. Genesis 39:1-23; 40:1-23.
AN MGA INOP NI PARAON DUHA ka tuig na an naglabay, priso la gihapon hi Jose. Waray hiya mahinumdumi han paratagay. Kondi usa ka gab-i, nagkaada hin duha nga urusahon nga inop hi Paraon, ngan diri hiya maaram kon ano an kahulogan hito. Nakikita mo ba hiya nga nakaturog? Kinabuwasan ginpatawag ni Paraon an iya maaramon nga kalalakin-an ngan iginsumat ha ira an iya inop. Kondi waray nira maisaysay an kahulogan hito. Hito nga panahon nahinumdoman han paratagay hi Jose. Nagsiring hiya kan Paraon: 'Han priso ako, may-ada usa nga lalaki didto nga nakakagsaysay han kahulogan han mga inop.' Tungod hito, ginpagawas dayon ni Paraon ha prisohan hi Jose. Iginsumat ni Paraon an iya mga inop kan Jose: 'Nakakita ako hin pito nga baka nga magtambok ngan magpakaruruyag. Katapos, nakakita ako hin pito nga maggasa gud nga baka. Ngan ginkaon han maggasa nga baka an magtambok. 'Ha akon ikaduha nga inop, nakakita ako hin pito nga uhay han hinog nga lugas nga tinubo ha 23
usa nga lawas. Katapos nakakita ako hin pito nga uhay nga uga ngan maggasa. Ngan pinanlamoy han maggasa nga uhay an pito nga mag-opay.' Hi Jose nagsiring kan Paraon: 'Pariho an kahulogan han duha nga inop. An pito nga magtambok nga baka ngan an pito nga mag-opay nga uhay nangangahulogan hin pito ka tuig, ngan an pito nga maggasa nga baka ngan an pito nga uga nga uhay nangangahulogan hin pito pa ka tuig. Magkakaada hin pito ka tuig nga kahuraan ha Ehipto. Katapos, magkakaada hin pito ka tuig nga kagutom.' Salit hi Jose nagsiring kan Paraon: 'Pagpili hin maaramon nga lalaki nga magdudumara ha pagtirok han pagkaon durante han pito ka tuig nga kahuraan basi an mga tawo diri magutom durante han masunod nga pito ka tuig nga kagutom.' Naruyagan ni Paraon an ideya. Ngan iya ginpili hi Jose ha pagdumara han pagtirok han pagkaon, ngan pagtipig hito. Hi Jose an sunod kan Paraon nga pinakadungganon nga tawo ha Ehipto. Paglabay hin walo ka tuig, durante han kagutom, nakita ni Jose nga may-ada tiarabot nga kalalakin-an. Maaram ka ba kon hin-o hira? Amo hira an iya 10 nga magurang nga kabugtoan! Ginpakadto hira ha Ehipto han ira tatay nga hi Jakob tungod kay mauubosan na hira hin pagkaon ha Kanaan. Nakilala ni Jose an iya kabugtoan, kondi waray nira makilala hiya. Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay daku na hi Jose, ngan iba na an iya pamado. Nahinumdoman ni Jose nga han bata pa hiya nag-inop hiya nga an iya kabugtoan nayukbo ha iya. Nahinunumdoman mo ba liwat ito? Salit nasantop ni Jose nga an Dios an nagpadara ha iya ngadto ha Ehipto, ngan para ha maopay nga katuyoan. Ha hunahuna mo, ano an ginbuhat ni Jose? Aton kitaon. Genesis 41:1-57; 42:1-8; 50:20.
GINSARIHAN NI JOSE AN IYA KABUGTOAN KARUYAG hibaroan ni Jose kon an iya 10 nga kabugtoan salbahis pa gihapon. Salit hiya nagsiring: 'Mga espiya kamo. Kinanhi kamo basi usisahon kon ano an kaluyahan han amon nasud.' 'Mag-opay kami nga tawo. Magburugto kami ngatanan. Dose kami hadto. Kondi waray na an usa, ngan an gimanghuri aadto ha balay upod ni tatay.' 'Diri kami mga espiya,' siring nira. Hi Jose kunohay waray tumuod ha ira. Iya iginpapriso an ira bugto nga hi Simeon, ngan gintugotan an iba nga magdara hin pagkaon ha ira pag-uli. Kondi nagsiring hiya ha ira: 'Pagbalik niyo nganhi, kinahanglan iupod niyo an iyo gimanghuri nga bugto.' 24
Pag-abot nira ha Kanaan, ginsumatan nira an ira tatay nga hi Jakob han ngatanan nga nahitabo. Nasubo gud hi Jakob. Nagtatangis hiya ngan nagsiring, 'Waray na hi Jose, ngan yana waray na liwat hi Simeon. Diri ' ko kamo tutugotan nga iupod an akon put o nga hi Benjamin.' Kondi han tikaubos na an ira pagkaon, napiritan hi Jakob nga paupdon hi Benjamin ngadto ha Ehipto basi makakuha hin pagkaon. Yana nakikita ni Jose nga tiarabot an iya kabugtoan. Malipayon gud hiya nga makita an iya manghod nga hi Benjamin. Syempre, diri hira maaram nga inin dungganon nga tawo amo hi Jose. Yana may-ada hiya ginbuhat basi sarihan an iya 10 nga kabugtoan. Iya ginsugo an iya mga surugoon nga pun-on hin pagkaon an ira mga sako. Kondi diri hira maaram nga iginpabutang liwat niya ha sako ni Benjamin an iya kopa. Han binaya na hira ngan hurohirayo na, ginsugo ni Jose an iya mga surugoon nga lanaton hira. Han hin-abotan hira, an mga surugoon nagsiring: 'Kay ano nga ginkawat niyo an kopa han amon agaron?' 'Waray namon kawata an iya kopa,' siring han magburugto. 'Kon mabilngan niyo ha usa ha amon an kopa, pataya hiya.' Salit gin-usisa han mga surugoon an ngatanan nga sako, ngan hin-agian nira an kopa ha sako ni Benjamin, sugad la han makikita mo ha retrato. An mga surugoon nagsiring: 'An iba ha iyo mahimo na umuli, kondi hi Benjamin kinahanglan umupod ha amon.' Ano an bubuhaton yana han 10 nga magburugto? Binalik hira ngatanan upod hi Benjamin ngadto ha balay ni Jose. Ngan hiya nagsiring ha iya kabugtoan: 'Makakauli na kamo ngatanan, kondi magpapabilin dinhi hi Benjamin sugad nga akon uripon.' 'Kon umuli ako nga waray an bata, mamamatay hi tatay tungod kay hinigugma gud niya an bata. Salit nanginginyupo ako ha imo, ako na la an magpapabilin dinhi sugad nga imo uripon kondi paulia an bata.' Kondi hi Juda nagsiring: Nakita ni Jose nga nagbag-o na an iya kabugtoan. Diri na hira mga salbahis. Aton kitaon kon ano an iya sunod nga pagbubuhaton. Genesis 42:9-38; 43:1-34; 44:1-34.
BINALHIN AN PAMILYA HA EHIPTO DIRI na naiilob ni Jose an iya emosyon. Ginpagawas niya an ngatanan nga surugoon. Han usa na la hiya upod an iya kabugtoan, nagtangis hiya. Mahuhunahuna naton nga nahipausa gud an iya kabugtoan tungod kay diri hira maaram kon kay ano nga nagtatangis hiya. Katapos, hiya nagsiring: 'Ako hi Jose, buhi pa ba hi tatay?' Nahipausa gud an iya kabugtoan salit waray hira makayakan. Nahadlok hira. Kondi hi Jose nagsiring: 'Daop kamo ha akon.' Han dinaop hira, hiya nagsiring: 'Ako hi Jose nga iyo bugto, nga iyo iginbaligya ha Ehipto.' Padayon nga nagyakan hi Jose ha malumo nga paagi: 'Ayaw pagbasola an iyo kalugaringon nga iyo ako iginbaligya nganhi. An Dios an nagpadara ha akon nganhi ha Ehipto basi matalwas an mga tawo. Ginhimo ako ni Paraon nga magmarando han bug-os nga nasud. Salit, pagdagmit kamo ngadto kan tatay ngan sumati hiya mahitungod hini. Sidnga hiya nga kumanhi ngan dinhi na umukoy.' 25
Katapos, ginhangkopan ngan ginhadkan ni Jose an iya kabugtoan. Han hinbaroan ni Paraon nga inabot an kabugtoan ni Jose, hiya nagsiring kan Jose: 'Ipagamit ha ira an mga karomata ngan paulia hira basi kuhaon an ira tatay ngan an ira mga pamilya ngan pakanhia hira. Ihahatag ko ha ira an pinakamaopay nga tuna ha bug-os nga Ehipto.' Ito an ira ginbuhat. Dinhi, makikita mo hi Jose nga gintatapo an iya tatay han inabot ha Ehipto upod an iya bug-os nga pamilya. Nagdaku an pamilya ni Jakob. Mga 70 hira ngatanan han binalhin hira ha Ehipto - hi Jakob ngan an iya mga anak ngan mga apo. Kondi upod liwat ha pagbalhin an mga asawa ngan bangin damu nga surugoon. Hira ngatanan nag-ukoy ha Ehipto. Gintawag hira nga mga Israelita tungod kay ginsaliwnan han Dios hin Israel an ngaran ni Jakob. An mga Israelita nagin espesyal gud nga katawohan han Dios, sugad han aton mahibabaroan. Genesis 45:1-28; 46:1-27.
MATINUMANON HI JOB HA DIOS NALOLOOY ka ba hini nga masakit nga tawo? Job an iya ngaran, ngan ini nga babaye, asawa niya. Maaram ka ba kon ano an ginsisiring niya kan Job? 'Isalikway an Dios basi mamatay ka na.' Aton kitaon kon kay ano nga ginyakan ito han iya asawa, ngan kon kay ano nga duro an pag-antos ni Job. Hi Job matinumanon ngan masinugtanon kan Jehova. Naukoy hiya ha Us, hirani ha Kanaan. Hinigugma gud ni Jehova hi Job, kondi may-ada usa nga nasisina ha iya. Maaram ka ba kon hin-o? Hi Satanas nga Yawa. Hinumdumi nga hi Satanas an maraot nga anghel nga nasisina kan Jehova. Nasulay niya hira Adan ngan Eva nga diri sumugot kan Jehova, ngan naghunahuna hiya nga masusulay liwat niya an ngatanan basi magtalapas. Kondi nahimo ba niya ito? Waray. Hunahunaa la an damu nga matinumanon nga kalalakin-an ngan kababayin-an nga aton hinbaroan. Hin-o an imo nahinunumdoman? Katapos mamatay hira Jakob ngan Jose ha Ehipto, hi Job an pinakamatinumanon nga tawo kan Jehova ha bug-os nga tuna. Karuyag ni Jehova nga mahibaro hi Satanas nga diri niya masusulay an ngatanan nga magin maraot, salit hiya nagsiring: 'Kitaa hi Job, matinumanon gud hiya ha akon.' 'Matinumanon hiya tungod kay imo hiya ginbibendisyonan ngan gintatagan hin damu nga mag-opay nga butang,' siring ni Satanas. 'Kondi kon kuhaon mo ito, isasalikway ka niya.' 26
Salit hi Jehova nagsiring: 'Sige, kuhaa ito. Buhata kan Job an ngatanan nga maraot nga karuyag mo. Makikita naton kon isasalikway ba niya ako. Ayaw la hiya pagpataya.' Siyahan, iginpakawat ni Satanas an kabakahan ngan mga kamelyo ni Job, ngan ginpamatay an iya kakarnerohan. Katapos, ginpamatay niya pinaagi han alipuros an 10 nga anak ni Job. Sunod, iginpadapat ni Satanas kan Job inin maul-ol nga sakit. Nag-antos gud hi Job. Salit an iya asawa nagsiring: 'Isalikway an Dios basi mamatay ka na.' Kondi waray ito buhata ni Job. Katapos, inabot an iya tulo nga diri tinuod nga sangkay ngan nagsiring nga nagbuhat hiya hin maraot. Kondi hi Job nagpabilin nga matinumanon. Tungod hini, nalipay gud hi Jehova, salit iya ginbendisyonan hi Job sugad han makikita mo ha retrato. Gintambal Niya an sakit ni Job. Nagkaada hi Job hin 10 nga mas gwapo ngan maghusay nga anak, ngan nadoble an kadamu han iya kabakahan, kakarnerohan, ngan mga kamelyo. Magigin matinumanon ka ba pirme kan Jehova pariho kan Job? Kon buhaton mo ito, bibendisyonan ka liwat niya. Mabubuhi ka ha kadayonan kon an bug-os nga tuna magin makaruruyag na sugad han hardin han Eden. Job 1:1-22; 2:1-13; 42:10-17.
MARAOT NGA HADI NGA NAGMANDO HA EHIPTO GINPIPIRIT hini nga kalalakin-an an mga tawo nga magtrabaho. Kitaa an lalaki nga naglalatigo ha trabahador! An mga trabahador kapamilya ni Jakob, ngan tinatawag hira nga mga Israelita. Ngan an nagpipirit ha ira nga magtrabaho amo an mga Ehiptohanon. Nagin uripon han mga Ehiptohanon an mga Israelita. Paonan-o ini nahitabo? Ha sulod hin damu nga katuigan, an daku nga pamilya ni Jakob mamurayawon nga nag-ukoy ha Ehipto. Ginmangnoan hira ni Jose, an nasunod ha katungdanan ni Hadi Paraon ha Ehipto. Kondi patay na hi Jose. Ngan iba na nga Paraon an hadi yana ha Ehipto ngan nasisina gud hiya ha mga Israelita. Salit ginhimo nga uripon hinin maraot nga Paraon an mga Israelita. Salbahis ngan madarahog nga kalalakin-an an iya gintaporan ha 27
pagpatrabaho ha ira. Ginpakurian nira an mga Israelita ha pagtukod hin mga syudad para kan Paraon. Kondi bisan pa hito, an mga Israelita padayon nga nagdamu. Inabot an panahon nga nahadlok an mga Ehiptohanon nga an mga Israelita magin duro kadamu ngan duro kakusog. Maaram ka ba kon ano an ginbuhat ni Paraon? Ginsidngan niya an kababayin-an nga nagpapaanak ha mga Israelita: 'Kinahanglan patayon niyo an ngatanan nga bata nga lalaki nga matatawo.' Kondi buotan hira nga kababayin-an, ngan diri nira ginpapatay an mga bata. Salit, ginsugo ni Paraon an ngatanan nga iya katawohan: 'Kuhaa an Israelita nga mga bata nga lalaki ngan pataya hira, kondi ayaw pataya an mga bata nga babaye.' Maraot gud ito nga sugo, diri ba? Aton kitaon kon paonan-o natalwas an usa nga bata nga lalaki. Eksodo 1:6-22.
NATALWAS AN BATA NGA HI MOISES 28 KITAA ini nga gutiay nga bata nga nagtitinangis, ngan nakapot ha tudlo han babaye. Hiya hi Moises. Maaram ka ba kon hin-o ini nga mahusay nga babaye? Prinsesa hiya han Ehipto, nga anak mismo ni Paraon. Igintago hi Moises han iya nanay ha sulod hin tulo ka bulan tungod kay diri niya karuyag nga patayon hi Moises han mga Ehiptohanon. Kondi maaram hiya nga bangin hibaroan nga may-ada pa buhi nga bata nga lalaki, salit ini an iya ginbuhat basi diri ito patayon. Nagkuha hiya hin basket ngan gin-opay ito basi waray tubig nga makasulod. Katapos, ginpahigda niya ha sulod hito hi Moises, ngan iginbutang an basket ha katangboan ha Salog Nilo. An magurang ni Moises nga hi Miriam an ginsugo nga magbantay basi kitaon kon ano an mahitatabo. Waray pag-iha an anak nga babaye ni Paraon kinadto ha Salog Nilo basi kumarigo. Nakita dayon niya an basket ha katangboan. Ginsugo niya an usa han iya mga surugoon nga babaye: 'Kuhaa an basket.' Han gin-abrihan ito han prinsesa, nakita niya an gwapo gud nga bata! Nagtitinangis an bata nga hi Moises, ngan nalooy ha iya an prinsesa. Diri niya karuyag nga patayon ito. Katapos, inabot hi Miriam. Makikita mo hiya ha retrato. Nagpakiana hiya ha anak ni Paraon: 'Matawag ba ako hin Israelita nga babaye nga magmamangno han bata?' 'Oo, sige,' siring han prinsesa. Salit dinalagan dayon hi Miriam basi sumatan an iya nanay. Han an nanay ni Moises kinadto ha prinsesa, nagsiring an prinsesa: 'Dad-a ini nga bata ngan mangnoi hiya, ngan babaydan ko ikaw.' Salit ginmangnoan hi Moises han iya nanay mismo. Han durodaku na hi Moises, gindara hiya han iya nanay ngadto ha anak ni Paraon, nga nag-ampon ha iya sugad nga kalugaringon nga anak. Ito an hinungdan kon kay ano nga didto nagdaku hi Moises ha balay ni Paraon. Eksodo 2:1-10.
KON KAY ANO NGA PINALAGIW HI MOISES KITAA! Napalagiw hi Moises tikang ha Ehipto. Nakikita mo ba an kalalakin-an nga naglalanat ha iya? Maaram ka ba kon kay ano nga karuyag nira patayon hi Moises? Aton usisahon kon kay ano. Nagdaku hi Moises ha balay ni Paraon, an hadi ha Ehipto. Nagin maaramon ngan dungganon gud hiya. Kondi maaram hi Moises nga diri hiya Ehiptohanon, maaram hiya nga an iya tinuod nga mga kag-anak, Israelita nga mga uripon. Usa ka adlaw, han 40 anyos hi Moises, nagdesisyon hiya nga kadtoon an iya mga igkasi-Israelita basi hibaroan kon ano an ira kahimtang. Ginpapakurian gud hira. Nakita niya nga ginkakastigo han usa nga Ehiptohanon an Israelita nga uripon. Naglingi-lingi hi Moises ha palibot ngan han maobserbahan niya nga waray iba nga nagkikita, iya ginbunalan an Ehiptohanon ngan namatay ito. Katapos, iginlubong ito ni Moises ha tuna. Kinabuwasan, ginbisita utro ni Moises an iya mga igkasi-Israelita. Naghunahuna hiya nga mabubuligan niya hira basi diri na magin mga uripon. Kondi nakita niya an duha nga Israelita nga nag-aaway, salit ginpakianhan niya an may sayop: 'Kay ano nga ginkakastigo mo an imo bugto?' Binaton an tawo: 'Hin-o an naghimo ha imo nga prinsipe ngan hukom ha amon? Papatayon mo ba ako sugad han imo ginbuhat ha Ehiptohanon?' Salit nahadlok hi Moises. Maaram hiya nga hinbaroan na han mga tawo an iya ginbuhat ha Ehiptohanon. Nahibaro na hito bisan hi Paraon, ngan nagsugo hi Paraon hin mga sundalo nga patayon hi Moises. Tungod hito, kinahanglan pumalagiw hi Moises tikang ha Ehipto. 29
Han binaya hi Moises ha Ehipto, kinadto hiya ha hirayo nga Midian. Didto nakilala ni Moises an pamilya ni Jetro, ngan nagin asawa niya hi Sipora nga usa han mga anak ni Jetro. Nagin magbarantay hiya han kakarnerohan ni Jetro. Nag-ukoy hiya ha Midian ha sulod hin 40 ka tuig. Hini nga panahon, 80 anyos na hiya. Usa ka adlaw, samtang nagbabantay hiya han kakarnerohan, may-ada urusahon nga hitabo nga nakagbag-o han iya bug-os nga kinabuhi. Paklia an sunod nga pahina, ngan aton kitaon kon ano inin urusahon nga hitabo. Eksodo 2:11-25; Buhat 7:22-29.
AN NAGLALAGA NGA KAHOY-KAHOY NAKAABOT hi Moises ha bukid han Horeb ha pagpinamiling hin mga banwa para ha iya mga karnero. Dinhi, nakakita hiya hin naglalaga nga kahoy-kahoy kondi diri ito nauugtang! 'Urusahon ini,' nahunahuna ni Moises. 'Mahirani ako basi makita ko hin mas maopay.' Han nagtitikahirani na hiya, hinbatian niya an tingog tikang ha kahoy-kahoy nga nasiring: 'Ayaw na pagdaop ngadi. Hukasa an imo sandalyas tungod kay natukdaw ka ha baraan nga tuna.' An Dios an nagyayakan hito pinaagi han anghel, salit gintabonan ni Moises an iya nawong. Katapos, hi Jehova nga Dios nagsiring: 'Akon hinkit-an an kakurian han akon katawohan ha Ehipto. Salit akon tatalwason hira, ngan ikaw an akon susugoon ha pagpagawas ha ira ha Ehipto.' Dadad-on ni Jehova an iya katawohan ha makaruruyag nga tuna han Kanaan. 'Diri ako takos. Paonan-o ko ini bubuhaton? Kon kumadto ako, mapakiana an mga Israelita, "Hin-o an nagpakanhi ha imo?" Ano an akon ibabaton?' Kondi hi Moises nagsiring: 'Ini an imo isisiring,' binaton an Dios. 'Hi JEHOVA, an Dios ni Abraham, an Dios ni Isaak ngan an Dios ni Jakob an 30
nagpakanhi ha akon.' Ngan hi Jehova nagsiring pa: 'Ini an akon ngaran ha kadayonan.' 'Kondi, ano an akon bubuhaton kon diri hira tumoo nga ikaw an nagpakanhi ha akon?' binaton hi Moises. 'Ano ito nga aada ha imo kamot?' nagpakiana an Dios. Hi Moises binaton: 'Usa nga tungkod.' 'Ilabog ito ha tuna,' siring han Dios. Ngan han iginlabog ito ni Moises, nagin halas ito. Katapos, iginpakita ni Jehova kan Moises an usa pa nga milagro. Hiya nagsiring: 'Ibutang an imo kamot ha sulod han imo bado.' Ginbuhat ito ni Moises, ngan han igin-gawas niya an iya kamot, mabusag ito pariho han niebe! Sugad ito hin may-ada makangingirhat nga sakit nga sanla. Sunod, gintagan ni Jehova hi Moises hin gahum ha paghimo han ikatulo nga milagro. Ngan hiya nagsiring: 'Kon buhaton mo ini nga mga milagro, matoo an mga Israelita nga ako an nagpakanhi ha imo.' Katapos hito, inuli hi Moises ngan nagsiring kan Jetro: 'Nanginginyupo ako ha imo, pabalika ako ha akon mga paryente ha Ehipto basi makita ko an ira kahimtang.' Salit ginpalakat ni Jetro hi Moises, ngan binalik hi Moises ha Ehipto. Eksodo 3:1-22; 4:1-20.
NAKIGKITA KAN PARAON HIRA MOISES NGAN AARON HAN binalik hi Moises ha Ehipto, iginsumat niya ha iya bugto nga hi Aaron an mga milagro. Ngan han iginpakita nira Moises ngan Aaron ini nga mga milagro ha mga Israelita, tinoo an mga Israelita nga ginsugo hira ni Jehova. Katapos, nakigkita hira Moises ngan Aaron kan Paraon. Nagsiring hira ha iya: 'Hi Jehova nga Dios han Israel nasiring, "Palakta an akon katawohan hin tulo ka adlaw basi magsingba ha akon didto ha kamingawan." ' Kondi binaton hi Paraon: 'Diri ako natoo kan Jehova. Ngan diri ko palalakton an Israel.' Nasina hi Paraon tungod kay karuyag han mga Israelita nga magbakasyon basi magsingba kan Jehova. Salit ginpatrabaho niya an mga Israelita hin mas makuri. Tungod hini, ginbasol nira hi Moises, salit nasubo hiya. Kondi nagsiring ha iya hi Jehova nga diri mabaraka. 'Susugoon ko hi Paraon nga palakton an akon katawohan,' siring ni Jehova. Nakigkita utro kan Paraon hira Moises ngan Aaron. Hini nga higayon, nagbuhat hira hin milagro. Iginlabog ni Aaron an iya tungkod, ngan nagin daku nga halas ito. Pero iginlabog liwat han mga mahiko ni Paraon an ira mga tungkod, ngan nagin mga halas liwat ito. Kondi, kitaa! Ginkakaon han halas ni Aaron an mga halas han mga mahiko. Pero waray la gihapon palakta ni Paraon an mga Israelita. Salit inabot an panahon nga kinahanglan na tutdoan ni Jehova hin leksyon hi Paraon. Maaram ka ba kon ano an Iya ginbuhat? Nagpadapat Hiya ha Ehipto hin 10 nga peste, o kakurian. Katapos han pipira nga peste, ginpatawag ni Paraon hi Moises, 'Paundanga an peste ngan palalakton ko an Israel.' ngan nagsiring: Pero kon naundang an peste, nagbabag-o an hunahuna ni Paraon. Diri niya ginpapalakat an mga Israelita. Kondi katapos han ika-10 nga peste, ginpalakat hira ni Paraon. Maaram ka ba kon ano an 10 nga peste? Paklia an sunod nga pahina ngan hibabaroan naton ito. Eksodo 4:27-31; 5:1-23; 6:1-13, 26-30; 7:1-13. 31
AN 10 NGA PESTE KITAA an mga retrato. An tagsa hito nagpapakita han peste nga iginpadapat ha Ehipto. Jehova Ha siyahan nga retrato, makikita mo nga iginlamba ni Aaron an iya tungkod ha Salog Nilo. Han ginbuhat niya ito, nagin dugo an tubig ha salog. Salit, nagkamatay an mga isda, ngan nagbaho an salog. ni Sunod, ginpagawas ni Jehova an mga pakla tikang ha Salog Nilo. Nagkaada hin mga pakla ha ngatanan nga lugar - ha mga hudno, karaha, higdaan, ngan ha bisan diin. Han nagkamatay an mga pakla, gintambak ito han mga Ehiptohanon, ngan nagbaho an bug-os nga nasud. Katapos, iginlamba ni Aaron ha tuna an iya tungkod, ngan an tapotapo nahimo nga mga tagnok. Gudtiay ito nga insekto nga nalupad ngan nangangagat. Ito an ikatulo nga peste ha Ehipto. Mga Ehiptohanon la an naapektohan han sumunod nga mga peste, diri upod an mga Israelita. An ikaupat nga peste amo an dagku nga langaw nga nagkasulod ha balay han ngatanan nga Ehiptohanon. An ikalima nga peste nakadaot ha mga hayop. Damu nga kabakahan, kakarnerohan ngan kakandingan han mga Ehiptohanon an nagkamatay. Sunod, nagkuha hira Moises ngan Aaron hin agbon ngan iginsabrag ito tipaigbaw. 32
Tungod hito, nagkaada maul-ol nga mga hubag an mga tawo ngan hayop. Ini an ikaunom nga peste. Katapos hito, gin-alsa ni Moises an iya kamot, ngan nagpadara hi Jehova hin mga dalugdog ngan graniso. Ito an pinakamakusog nga bagyo hin graniso ha bug-os nga kasaysayan han Ehipto. An ikawalo nga peste amo an daku nga panon han mga duron. Hito pa gud la nga panahon nagkaada hin sugad kadamu nga duron. Ginkaon hito an ngatanan nga waray madaot han mga graniso. an kasisidman. Tulo ka adlaw nga madulom gud an nasud, kondi malamrag ha lugar han mga Israelita. An ikasiyam nga peste amo Ha kataposan, ginsugo han Dios an iya katawohan nga magwisik hin dugo han nati nga kanding o karnero ha mga poste han ira purtahan. Katapos, inagi ha Ehipto an anghel han Dios. Kon nakikita han anghel nga may-ada dugo an purtahan, waray hiya ginpapatay hito nga balay. Kondi ha ngatanan nga balay nga waray dugo an mga poste, ginpapatay niya an suhag han mga tawo ngan hayop. Ini an ika-10 nga peste. Katapos hinin ultimo nga peste, ginpalakat ni Paraon an mga Israelita. Andam na ha paglakat an katawohan han Dios, ngan hito mismo nga gab-i nagmartsa hira tipagawas ha Ehipto. Eksodo kapitulo 7 tubtob 12.
PAGTABOK HA DAGAT NGA PULA KITAA an nahitatabo! An lalaki dinhi ha retrato nga nag-uunat han iya tungkod ngada ha Dagat nga Pula amo hi Moises. An iya mga kaupod nga talwas nga nakatabok amo an mga Israelita. Kondi hi Paraon ngan an ngatanan nga iya kasundalohan nagkakalulumos ha dagat. Kitaon naton kon kay ano nga nahitabo ini. Sugad han aton hinbaroan, ginpalakat ni Paraon an mga Israelita katapos ipadapat han Dios an ika-10 nga peste ha mga Ehiptohanon. Mga 600,000 nga Israelita nga kalalakin-an an binaya, gawas pa han damu nga kababayin-an ngan kabataan. Inupod liwat ha ira an damu nga diri-Israelita nga nagin mga tumuroo ni Jehova. Gindara nira ngatanan an ira kakarnerohan, kakandingan, ngan kabakahan. Antes bumaya an mga Israelita, nangaro hira ha mga Ehiptohanon hin mga bado ngan gamit nga bulawan ngan salapi. Nahadlok gud an mga 33
Ehiptohanon tungod han ultimo nga peste nga iginpadapat ha ira. Salit iginhatag nira an ngatanan nga gin-aro han mga Israelita. Katapos hin pipira ka adlaw, inabot an mga Israelita ha Dagat nga Pula. Pinahuway hira didto. Samtang hito nga panahon, nagbasol hi Paraon ngan an iya katawohan nga ginpalakat nira an mga Israelita. 'Ginpalakat naton an aton mga uripon!' siring nira. Salit nagbag-o utro an hunahuna ni Paraon. Iginpaandam niya dayon an iya mga karomata ha pakig-away ngan an iya kasundalohan. Katapos, upod han 600 nga espesyal nga karomata ngan han iba pa nga karomata han Ehipto, iya ginlanat an mga Israelita. Han nakita han mga Israelita nga ginlalanat hira ni Paraon ngan han iya kasundalohan, nahadlok gud hira. Waray hira mapapalagiwan. Ha ira
atubangan amo an Dagat nga Pula, ngan ha ira luyo nagtitiarabot an mga Ehiptohanon. Kondi nagbutang hi Jehova hin dampog butnga han iya katawohan ngan han mga Ehiptohanon. Salit waray nira makita an mga Israelita nga ira ginlalanat. Ginsugo ni Jehova hi Moises nga iunat an iya tungkod ngada ha Dagat nga Pula. Han ginbuhat niya ito, ginpahinabo ni Jehova nga magkaada makusog nga hangin tikang ha sinirangan. Nabahin an katubigan han dagat ngan napugngan ito ha paluyo-luyo. Katapos, nagbaktas an mga Israelita ha mamara nga tuna han dagat. Inabot hin damu ka oras an pagtabok han minilyon nga tawo upod an ngatanan nga hayop. Katapos hito, nakita utro han mga Ehiptohanon an mga Israelita. Napalagiw an ira mga uripon! Salit linugsong dayon hira ha mamara nga tuna han dagat basi lanaton an mga Israelita. Samtang naglalanat an mga Ehiptohanon ha dagat, ginpanangtang han Dios an mga kaliding han ira mga karomata. Nahadlok gud hira ngan naggugliat: 'Hi Jehova nakikig-away ha aton para ha mga Israelita. Iwas kita dinhi!' Kondi waray na hira mahihimo. Hito nga takna ginsugo ni Jehova hi Moises nga iunat an iya tungkod ngada ha Dagat nga Pula, sugad han makikita mo ha retrato. Ngan han gin-unat ni Moises an iya tungkod, binalik an tubig ngan natabonan an mga Ehiptohanon ngan an ira mga karomata. Hunahunaa la, linugsong ha dagat an ngatanan nga kasundalohan basi lanaton an mga Israelita. Ngan waray bisan usa nga Ehiptohanon an natalwas! Malipayon gud an ngatanan nga katawohan han Dios tungod kay natalwas hira! An kalalakin-an nagkanta ha pagpasalamat kan Jehova, nasiring: 'Hi Jehova mahimayaon nga nagdaog. Iginlabog niya ha dagat an mga kabayo ngan an mga sakay hito.' Ginkuha han bugto ni Moises nga hi Miriam an iya tamborin, ngan sinunod ha iya an ngatanan nga kababayin-an dara an ira tamborin. Ngan samtang malipayon nga nasayaw hira, ginkakanta nira an ginkakanta han kalalakin-an: 'Hi Jehova mahimayaon nga nagdaog. Iginlabog niya ha dagat an mga kabayo ngan an mga sakay hito.' Eksodo kapitulo 12 tubtob 15.
BAHIN 3 Tikang han Paggawas ha Ehipto Tubtob han Siyahan nga Hadi ha Israel Ginpangunahan ni Moises an mga Israelita ha paggawas ha Ehipto ngadto ha Bukid Sinai, diin iginhatag han Dios ha ira an Iya mga balaud. Katapos, nagsugo hi Moises hin 12 nga espiya basi usisahon an tuna han Kanaan. Kondi 10 ha ira an binalik nga may-ada maraot nga sumat. Salit karuyag han katawohan nga bumalik ha Ehipto. Tungod han ira kawaray pagtoo, ginsirotan hira han Dios nga maglinakat-lakat ha kamingawan ha sulod hin 40 ka tuig. Inabot an panahon, ginpili hi Josue nga manguna ha mga Israelita ngadto ha Kanaan. Basi mabuligan hira nga masakop ito, nagbuhat hi Jehova hin mga milagro. Ginpaundang niya an pag-awas han Salog Jordan, ginrumpag an mga pader han Jeriko, ngan ginpugngan an pagtunod han adlaw. Paglabay hin unom ka tuig, nasakop nira an tuna han mga Kanaanhon. Tikang kan Josue, 356 ka tuig nga nagmando an mga hukom ha Israel. Makikilala naton an damu ha ira, upod na hira Barak, Gideon, Jepte, Samson ngan Samuel. Mababasa liwat naton an mahitungod han kababayin-an sugad kanda Rahab, Debora, Jael, Rut, Noemi ngan Delila. Ha kabug-osan, 396 ka tuig an kahilawig han panhitabo nga ginhihisgotan ha Bahin TRES.
BAG-O NGA KLASE HIN PAGKAON MAARAM ka ba kon ano an ginpapamurot hini nga mga tawo? Oo, pariho ito han niebe. Busag, manipis ngan maragumok ito. Kondi diri ito niebe; nakakaon ito. Mga usa pa la ka bulan tikang nga ginawas ha Ehipto an mga Israelita. Aanhi hira ha kamingawan. Gutiay la an mga tanom nga makakaon dinhi, salit nagreklamo hira: 'Ginpatay na la unta kami ni Jehova ha Ehipto. Didto, amon nakakaon an ngatanan nga pagkaon nga amon naruruyagan.' Salit hi Jehova nagsiring: 'Magpapauran ako hin pagkaon tikang ha langit.' Ngan ito an iya ginbuhat. Kinabuwasan, han nakita han mga Israelita an busag nga pariho han niebe, nagpakiana hira ha usa kag usa: 'Ano ito?' Hi Moises nagsiring: 'Ito an pagkaon nga iginhatag ni Jehova ha iyo.' Gintawag ito han mga tawo nga MANNA. An rasa hito pariho han manipis nga keyk nga may dugos. 'Purota an maaakos la niyo kaunon,' siring ni Moises. Salit kada aga, ito an ira ginbubuhat. Katapos, kon nasirak na, natutunaw an manna nga nahibilin ha tuna. Hi Moises nagsiring liwat: 'Waray magsasalin hin manna para ha sunod nga adlaw.' Kondi waray mamati an iba. Maaram ka ba kon ano an nahitabo? Kinabuwasan, uluron ngan mabaho na an manna nga ira iginsalin! Kondi, may-ada usa nga adlaw han semana nga ginsugo hira ni Jehova nga mamurot hin manna nga doble an kadamu. Ito an ikaunom ka adlaw. Ngan siring ni Jehova nga maghimos hito para ha sunod nga adlaw, tungod kay waray mahuhulog nga manna ha ikapito ka adlaw. Kon naghihimos hira para ha ikapito ka adlaw, diri ito gin-uulod ngan diri nagbabaho! Usa na liwat ito nga milagro! Ha ngatanan nga katuigan nga an mga Israelita nakada ha kamingawan, ginpakaon hira ni Jehova hin manna. Eksodo 16:1-36; Numeros 11:7-9; Josue 5:10-12. 34
IGINHATAG NI JEHOVA AN IYA MGA BALAUD 35 MGA duha ka bulan tikang nga ginawas an mga Israelita ha Ehipto, inabot hira ha Bukid Sinai nga tinatawag liwat nga Horeb. Dinhi hini nga lugar nakiistorya hadto hi Jehova kan Moises ha naglalaga nga kahoy-kahoy. Nagkampo hira dinhi ngan nag-ukoy hin madaliay. Sinagka ha bukid hi Moises ngan naghulat ha ubos an mga tawo. Didto ha bukid, ginsumatan ni Jehova hi Moises nga karuyag Niya nga sundon Hiya han mga Israelita ngan magin Iya hira pinili nga katawohan. Han linusad hi Moises, iya iginsumat ha mga Israelita an ginsiring ni Jehova. Ngan nagsiring hira nga ira susundon hi Jehova kay karuyag nira nga magin Iya katawohan. Yana, hi Jehova nagbuhat hin milagro. Nagpaaso hiya ha bawbaw han bukid ngan nagpadalugdog hin makusog. Ngan nagyakan hiya ha katawohan: 'Ako hi Jehova nga iyo Dios nga nagpagawas ha iyo ha Ehipto.' Katapos, hiya nagsugo: 'Diri kamo magsingba hin lain nga mga dios gawas ha akon.' An Dios naghatag ha mga Israelita hin siyam pa nga sugo, o balaud. Nahadlok gud an mga tawo. Nagsiring hira kan Moises: 'Ikaw na la an pagyakan ha amon, kay nahahadlok kami nga kon magyakan ha amon an Dios bangin kami mamatay.' 'Sagka ngadi ha bukid. Ihahatag ko ha imo an duha nga papan nga bato nga akon ginsuratan han mga balaud nga karuyag ko nga sundon han katawohan.' Salit, sinagka utro hi Moises ha bukid. Nagpabilin hiya didto ha sulod hin 40 ka adlaw ngan gab-i. Katapos, hi Jehova nagsiring kan Moises:
Damu gud an balaud han Dios para ha iya katawohan. Iginsurat ni Moises ini nga mga balaud. Iginhatag liwat kan Moises an duha nga papan nga bato nga ginsuratan mismo han Dios han iya 10 nga balaud nga iginsumat niya ha katawohan. Tinatawag ito nga Napulo nga Sugo. An Napulo nga Sugo importante gud nga mga balaud. Kondi importante liwat an iba nga balaud nga iginhatag han Dios ha mga Israelita. Usa han mga balaud amo an: 'Higugmaon mo hi Jehova nga imo Dios ha imo bug-os nga kasingkasing, bug-os nga hunahuna, bug-os nga kalag ngan bug-os nga kusog.' Ngan an usa pa: 'Higugmaon mo an imo igkasi-tawo sugad han imo kalugaringon.' An Anak han Dios, hi Jesu-Kristo, nagsiring nga ini an duha nga pinakaimportante nga balaud nga iginhatag ni Jehova ha Israel. Damu pa an aton mahibabaroan mahitungod han Anak han Dios ngan han iya mga katutdoan. Eksodo 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; 31:18; Deuteronomio 6:4-6; Lebitiko 19:18; Mateo 22:36-40.
AN BULAWAN NGA BAKA AGIDAW! Ano ini nga ginbubuhat han mga tawo? Nag-aampo hira ha baka! Kay ano nga ginbubuhat nira ini? Han nag-iha hi Moises ha bukid, an mga tawo nagsiring: 'Diri kita maaram kon ano an nahitabo kan Moises. Salit maghimo kita hin dios nga magpapagawas ha aton tikang hini nga lugar.' 'Sige,' siring ni Aaron nga bugto ni Moises. 'Kuhaa an iyo bulawan nga mga ariyos, ngan dad-a ngadi ha akon.' Han gindara ito ha iya, gintunaw niya ito ngan ginhimo nga bulawan nga baka. Ngan an katawohan nagsiring: 'Ini an aton Dios, nga nagtalwas ha aton ha Ehipto!' Katapos, nagkalipay hira ngan nagsingba ha bulawan nga baka. Han nakita ini ni Jehova, nasina gud hiya. Salit nagsiring hiya kan Moises: 'Pagdagmit ngan lusad dayon. Maraot gud an ginbubuhat han katawohan. Hinngalimtan nira an akon mga balaud ngan nagsisingba ha bulawan nga baka.' 36
Linusad dayon hi Moises. Ngan han hirani na hiya, nakita niya an katawohan nga nagkakaranta ngan nagsasarayaw ha palibot han bulawan nga baka! Nasina gud hi Moises salit iya iginpusdak an duha nga papan nga bato nga ginsuratan han mga balaud, ngan narumok ito. Katapos, iya ginkuha an bulawan nga baka ngan gintunaw ito. Ngan gin-giling niya ito tubtob nga mapulbos. Maraot gud an ginbuhat han katawohan. Salit ginsugo niya an pipira nga kalalakin-an nga kumuha hin mga espada. 'An magraot nga katawohan nga nagsingba han bulawan nga baka kinahanglan mamatay,' siring ni Moises. Salit, 3,000 ka tawo an ginpatay hito nga kalalakin-an! Diri ba ipinapakita hini nga kinahanglan hi Jehova gud la an aton singbahon, diri an bisan ano nga palso nga mga dios? Eksodo 32:1-35.
USA NGA TOLDA PARA HA PAGSINGBA MAARAM ka ba kon ano ini nga tinukod? Espesyal nga tolda ini para ha pagsingba kan Jehova. Tinatawag liwat ini nga tabernakulo. 37
Natapos an pagtukod hini han mga Israelita paglabay hin usa ka tuig tikang nga ginawas hira ha Ehipto. Maaram ka ba kon hin-o an nagpatukod hini? Hi Jehova. Han nakadto hi Moises ha Bukid Sinai, ginsumatan hiya ni Jehova kon paonan-o tutukuron ito. Siring Niya nga himoon ito ha disenyo nga masayon pagburublagon. Hito nga paagi, an mga bahin hito masayon dad-on ha iba nga lugar, ngan tukuron utro didto. Salit, kon nagbuburobalhin an mga Israelita ha kamingawan, dara-dara nira ito nga tolda. Kon kitaon mo an sulod han gutiay nga kwarto ha durho han tolda, makikita mo an usa nga kahon. Tinatawag ito nga arka han kauyonan. May-ada ito duha nga anghel o kerubin nga bulawan nga magkaatbang. Iginsurat utro han Dios an Napulo nga Sugo ha duha nga papan nga bato tungod kay iginpusdak ni Moises an siyahan. Ngan iginsulod ini ha arka han kauyonan. Iginsulod liwat didto an usa nga tibod nga may-ada manna. Nahinunumdoman mo ba kon ano an manna? Hi Aaron nga bugto ni Moises an ginpili ni Jehova nga magin hitaas nga saserdote. Hiya an nanguna ha katawohan ha pagsingba kan Jehova. Ngan mga saserdote liwat an iya mga anak. Yana, kitaa an durodaku nga kwarto han tolda. Doble an kadaku hito kay ha gutiay nga kwarto. Nakikita mo ba an kahon nga may nagawas nga aso? Ini an halaran diin ginsusunog han mga saserdote an mahamot nga insenso. May-ada liwat kandelero nga pito an lampara. Ngan an ikatulo nga butang hito nga kwarto, usa nga lamesa nga may-ada 12 nga tinapay. Ha gawas han tabernakulo may-ada daku nga planggana nga puno hin tubig. Ginagamit ito han mga saserdote ha paghunaw ngan paghimsaw. May-ada liwat daku nga halaran nga ginsusunogan han mga hayop nga iginhahalad kan Jehova. An tabernakulo nahimumutang ha butnga han kampo, ngan an mga Israelita naukoy ha ira mga tolda ha palibot hito. Eksodo 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; 28:1; 30:1-10, 17-21; 34:1, 2; Hebreo 9:1-5.
AN 12 NGA ESPIYA KITAA an mga prutas nga dara hini nga mga lalaki. Dagku gud an urapong han mga ubas. Duha nga lalaki an kinahanglan magpas-an hini pinaagi hin kahoy. Ngan kitaa an mga igos ngan granada nga prutas. Diin tikang inin mag-opay nga prutas? Tikang ha Kanaan. Hinumdumi, didto nag-ukoy hadto hira Abraham, Isaak ngan Jakob. Kondi tungod han 38
gutom didto, binalhin hi Jakob ngan an iya pamilya ngadto ha Ehipto. Katapos, paglabay hin 216 ka tuig, ginpangunahan ni Moises an mga Israelita pagbalik ha Kanaan. Inabot hira ha usa nga lugar ha kamingawan nga tinatawag nga Kades. Magraot an naukoy ha Kanaan. Salit nagsugo hi Moises hin 12 nga espiya, ngan ginsidngan hira: 'Kitaa niyo kon pira kadamu an naukoy didto, ngan kon mationan-o hira kakusog. Usisaha kon an tuna maopay ba pagtanman. Ngan pagdara kamo hin mga prutas ha iyo pagbalik.' Han binalik ha Kades an mga espiya, ginsumatan nira hi Moises: 'Maopay gud ito nga ira ipinakita tuna.' Ngan basi pamatud-an ito, kan Moises an mga prutas. Kondi an 10 nga espiya nagsiring: 'An mga tawo nga naukoy didto dagku ngan magkusog. Pamamatayon kita nira kon kuhaon naton an tuna.' Nahadlok an mga Israelita han hinbatian nira ini. 'Mas maopay pa kon nagkamatay kami ha Ehipto o dinhi ha kamingawan,' siring nira. 'Pamamatayon kita ha girra, ngan magigin bihag an aton mga asawa ngan mga anak. Magpili kita hin bag-o nga lider nga masaliwan kan Moises, ngan mamalik kita ha Ehipto!' Kondi an duha nga espiya nasarig kan Jehova, ngan ginpakalma nira an mga tawo. Josue ngan Kaleb an ira ngaran. Siring nira: 'Ayaw kamo kahadlok. Kaupod naton hi Jehova. Masayon la masakop an tuna.' Kondi waray mamati an mga tawo. Karuyag pa ngani nira nga patayon hira Josue ngan Kaleb. Tungod hini, nasina gud hi Jehova, ngan ginsidngan hi Moises: 'Waray bisan usa nga 20 anyos ngan sobra hito an makakasulod ha Kanaan. Nakita nira an akon mga milagro ha Ehipto ngan ha kamingawan, kondi diri la gihapon hira nasarig ha akon. Salit 40 ka tuig nga maglilinakat-lakat hira ha kamingawan tubtob nga mamatay hira ngatanan. Hira Josue ngan Kaleb la an makakasulod ha Kanaan.' Numeros 13:1-33; 14:1-38.
NAMUKAD AN TUNGKOD NI AARON KITAA an mga bukad ngan hinog nga almendras nga tinubo hini nga tungkod. Tungkod ini ni Aaron. Ini nga mga bukad ngan hinog nga prutas tinubo ha tungkod ni Aaron ha usa la ka gab-i! Kitaon naton kon kay ano. Maiha-iha na nga naglinakat-lakat an mga Israelita ha kamingawan. Naghunahuna an iba nga diri sadang magin lider hi Moises, o magin hitaas nga saserdote hi Aaron. Usa hi Kore nga naghunahuna hini, sugad man hira Datan, Abiram, ngan an 250 nga lider han mga Israelita. Hira ngatanan kinadto kan Moises ngan nagsiring: 'Kay ano nga kamo an nagmamando ha amon?' Hi Moises nagsiring kan Kore ngan ha iya mga sumurunod: 'Buwas nga aga pagdara kamo hin insensaryo ngan butangi ito hin insenso. Ngan kadto kamo ha tabernakulo ni Jehova. Makikita naton kon hin-o an Iya pipilion.' Kinabuwasan, kinadto ha tabernakulo hi Kore ngan an iya 250 nga sumurunod. Damu pa an inupod ha pagsuporta ha ira. Nasina gud hi Jehova. 'Pahirayo kamo ha mga tolda hinin magraot nga tawo,' siring ni Moises. 'Ayaw pagkamkam hin bisan ano nga gintatag-iya nira.' Namati an mga tawo, ngan nagpahirayo ha mga tolda nira Kore, Datan, ngan Abiram. Katapos, hi Moises nagsiring: 'Pinaagi hini hibabaroan niyo kon hin-o an pinili ni Jehova. Mabubuka an tuna ngan lalamuyon inin magraot nga tawo.' Katapos gud la ni Moises magyakan, binuka an tuna. Nagkahulog an tolda ngan mga panag-iya ni Kore, upod hira Datan ngan Abiram ngan an mga kaupod nira, ngan natabonan hira han tuna. Han hinbatian han katawohan an paggugliat hadton nagkahulog, hira nagsinggit: 'Dalagan! Bangin lamuyon liwat kita han tuna!' Hi Kore ngan an iya 250 nga sumurunod nakadto pa ha hirani han tabernakulo. Salit nagpadara hi Jehova hin kalayo, ngan nasunog hira ngatanan. Katapos, ginsidngan ni Jehova an anak ni Aaron nga hi Eleasar nga panguhaon an mga insensaryo han nagkamatay nga mga tawo ngan himoon ito nga manipis nga tabon han halaran. Ito nga tabon han halaran 39
nagpapahamangno ha mga Israelita nga hi Aaron la ngan an iya mga anak an sadang magin mga saserdote ni Jehova. Kondi karuyag ni Jehova nga ipatin-aw gud nga hi Aaron la ngan an iya mga anak an iya pinili nga magin mga saserdote. Salit nagsiring hiya kan Moises: 'Padad-a hin tungkod an lider han tagsa nga tribo han Israel. Ha tribo ni Lebi, hi Aaron an padad-a han tungkod. Katapos, ibutang an tagsa hini nga tungkod ha tabernakulo ha atubangan han arka han kauyonan. Mamumukad an tungkod han akon pinili sugad nga saserdote.' Kinabuwasan, han ginkita ni Moises an mga tungkod, aw, namukad an tungkod ni Aaron ngan namunga hin hinog nga almendras! Salit, nasasabtan mo na ba yana kon kay ano nga ginpabukad ni Jehova an tungkod ni Aaron? Numeros 16:1-49; 17:1-11; 26:10.
GINBALBAG NI MOISES AN BATO NAGLABAY an katuigan - 10 ka tuig, 20 ka tuig, 30 ka tuig, 39 ka tuig! Ngan an mga Israelita aada pa ha kamingawan. Kondi hini nga katuigan ginmangnoan ni Jehova an iya katawohan. Ginpakaon niya hira hin manna. Gin-giyahan niya hira pinaagi han harigi nga dampog kon adlaw ngan harigi nga kalayo kon gab-i. Hini nga katuigan waray madaan an ira mga bado ngan waray manhubag an ira mga tiil. Ini yana an siyahan nga bulan han ika-40 ka tuig tikang nga ginawas an mga Israelita ha Ehipto. Nagkampo na liwat hira ha Kades. Dinhi hini nga lugar ginsugo an 12 nga espiya basi usisahon an Kanaan haros 40 ka tuig na an naglabay. Dinhi namatay an bugto ni Moises nga hi Miriam. Ngan pariho hadto, nagkaada na liwat problema dinhi. Waray nakukuha nga tubig an katawohan. Salit nagreklamo hira kan 'Mas maopay pa kon nagkamatay na la kami. Kay ano nga Moises: ginpagawas mo kami ha Ehipto ngan gindara nganhi hinin makuri nga lugar nga waray mga tanom? Waray lugas, waray igos, waray ubas, waray granada nga prutas. Waray ngani bisan tubig nga maiinom.' Han hira Moises ngan Aaron sinulod ha tabernakulo basi mag-ampo, hi Jehova nagsiring kan Moises: 'Tiroka an katawohan. Katapos, ha atubangan nira ngatanan, pagyakan ha bato. Magawas tikang hito an damu nga tubig para ha katawohan ngan ha ira mga hayop.' 'Pamati kamo, kamo nga waray pagsarig ha Dios! Ikukuha ba kamo namon ni Aaron hin tubig tikang hini nga bato?' Katapos, duha ka beses nga ginbalbag ni Moises an bato ngan binugwak an tubig tikang hito. Inawas an damu nga tubig nga maiinom han katawohan ngan mga hayop. Salit gintirok ni Moises an katawohan ngan nagsiring: Kondi nasina hi Jehova kanda Moises ngan Aaron. Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay 40
hira Moises ngan Aaron nagsiring nga magpapagawas hira hin tubig tikang ha bato. Kondi ha pagkamatuod, hi Jehova an nagbuhat hito. Ngan tungod kay waray magsumat hira Moises ngan Aaron han kamatuoran mahitungod hini, nagsiring hi Jehova nga iya sisirotan hira. 'Diri kamo an mangunguna han akon katawohan ngadto ha Kanaan,' siring niya. Waray pag-iha binaya an mga Israelita ha Kades. Ngan inabot dayon hira ha Bukid Hor. Dinhi namatay hi Aaron ha edad nga 123. Nasubo gud an mga Israelita, ngan 30 ka adlaw nga ira gintangisan hi Aaron. An iya anak nga hi Eleasar an nagin sunod nga hitaas nga saserdote ha Israel. Numeros 20:1-13, 22-29; Deuteronomio 29:5.
AN TUMBAGA NGA HALAS TINUOD ba ito nga halas nga nalangbod ha poste? Diri. Tumbaga ito nga halas. Ginsugo ni Jehova hi Moises nga ilangbod ito ha poste basi makita han mga tawo ngan diri hira mamatay. Kondi, tinuod an mga halas nga aada ha tuna. Gintukob hito nga mga halas an mga tawo ngan nagkasakit hira. Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay an mga Israelita nagyakan kontra ha Dios ngan kan Moises. Nagreklamo hira: 'Kay ano nga ginpagawas mo kami ha Ehipto basi mamatay dinhi hini nga kamingawan? Waray dinhi pagkaon ngan tubig. Ngan masumo na an pagkinaon hini nga manna.' Kondi maopay nga pagkaon an manna. Milagroso nga iginhatag ito ni Jehova ha mga Israelita. Ngan milagroso nga iginhatag liwat niya ha ira an tubig. Kondi diri hira mapasalamaton ha paagi han pagtagana ni Jehova ha ira. Salit iginpadara niya ini nga maglara nga halas basi sirotan hira. Gintukob hira han mga halas, ngan damu an nagkamatay. Katapos, an katawohan kinadto kan 'Nakasala kami Moises ngan nagsiring: 41
tungod kay nagyakan kami kontra kan Jehova ngan ha imo. Nanginginyupo kami nga mag-ampo ka kan Jehova nga kuhaon ini nga mga halas.' Salit nag-ampo hi Moises para ha katawohan. Ngan ginsugo ni Jehova hi Moises nga maghimo hinin tumbaga nga halas. Siring Niya nga ilangbod ito ha poste, ngan kinahanglan kitaon ito han bisan hin-o nga gintukob. Ginbuhat ni Moises an ginsiring ni Jehova. Ngan an mga tawo nga gintukob, nagkita ha tumbaga nga halas ngan nag-opay hira. May-ada kita mahibabaroan nga leksyon tikang hini. Maipapariho kita ngatanan ha mga Israelita nga gintukob hito nga mga halas. Kita ngatanan nagtitikamatay. Kitaa an palibot, ngan makikita mo nga an mga tawo nalalagas, nagkakasakit, ngan namamatay. Tungod ini kay waray sumugot kan Jehova an siyahan nga lalaki ngan babaye nga hira Adan ngan Eva ngan kita ngatanan mga anak nira. Kondi hi Jehova naghimo hin paagi basi kita mabuhi ha kadayonan. Ginsugo ni Jehova nganhi ha tuna an iya Anak nga hi Jesu-Kristo. Iginraysang hi Jesus ha kahoy tungod kay damu an naghunahuna nga maraot hiya. Kondi ha pagkamatuod, iginhatag ni Jehova hi Jesus basi luwason kita. Kon tumoo ngan sumunod kita ha iya, magkakaada kita kinabuhi nga waray kataposan. Pero damu pa an mahibabaroan naton mahitungod hini. Numeros 21:4-9; Juan 3:14, 15.
NAGYAKAN AN USA NGA ASNO NAKABATI ka na ba hin asno nga nagyayakan? 'Waray pa,' bangin sumiring ka. 'Diri nagyayakan an mga hayop.' Kondi ha Biblia may-ada istorya mahitungod han asno nga nagyakan. Aton kitaon kon paonan-o ito nahitabo. Hirani na sumulod an mga Israelita ha Kanaan. An hadi han Moab nga hi Balak, nahahadlok ha ira. Salit iginpatawag niya an maaramon nga tawo nga hi Balaam basi panhimarauton an mga Israelita. Nagsaad hi Balak nga tatagan hi Balaam hin damu nga kwarta, salit sinakay hi Balaam ha iya asno ngan nagpakadto kan Balak. Diri karuyag ni Jehova nga panhimarauton ni Balaam an Iya katawohan. Salit nagsugo Hiya hin anghel nga may-ada hilaba nga espada nga tumindog ha dalan basi pugngan hi Balaam. Diri niya nakikita an anghel, kondi nakikita ito han iya asno. Salit nangalimbasog paglikay an asno ha anghel, ngan linuob na la ito ha dalan. Nasina gud hi Balaam, ngan iya ginlatob an asno hin kahoy. Katapos, iginpabati ni Jehova kan Balaam an 42
pagyakan ha iya han asno. 'Ano an akon nabuhat ha imo nga imo man ako ginlalatob?' nagpakiana an asno. 'Tungod kay imo ako gintitinuyawan,' siring ni Balaam. 'Kon may-ada la ako espada, ginpatay ko na ikaw!' 'Gintinuyawan ko na ba ikaw hadto?' nagpakiana an asno. 'Waray,' binaton hi Balaam. Katapos, iginpakita ni Jehova kan Balaam an anghel nga may-ada espada nga natindog ha dalan. An anghel nagsiring: 'Kay ano nga ginlilinatob mo an imo asno? Kinanhi ako basi pugngan ka tungod kay diri mo sadang panhimarauton an Israel. Kon an imo asno waray maglikay ha akon, ginpatay ko na unta ikaw, kondi diri ko papatayon an imo asno.' Hi Balaam nagsiring: 'Nakasala ako. Diri ako maaram nga aada ka ha dalan.' Ginpalakat han anghel hi Balaam, ngan kinadto hi Balaam kan Balak. Karuyag pa gihapon ni Balaam nga panhimarauton an Israel, kondi, ginpahinabo lugod ni Jehova nga bendisyonan ni Balaam an Israel hin tulo ka beses. Numeros 21:21-35; 22:1-40; 23:1-30; 24:1-25.
NAGIN LIDER HI JOSUE KARUYAG ni Moises nga umupod ha mga Israelita ngadto ha Kanaan. Salit naghangyo hiya: 'Jehova, pataboka ako ha Salog Jordan, ngan pakitaa ako han maopay nga tuna.' Kondi hi Jehova nagsiring: 'Husto na! Ayaw na pag-unabi hini!' Maaram ka ba kon kay ano nga ginsiring ini ni Jehova? 43
Tungod ini han nahitabo han ginbalbag ni Moises an bato. Hinumdumi nga waray pasidunggi nira Moises ngan Aaron hi Jehova. Waray nira sumati an katawohan nga hi Jehova an nagpabugwak han tubig tikang ha bato. Salit, nagsiring hi Jehova nga diri hira makakasulod ha Kanaan. Paglabay hin pipira ka bulan katapos mamatay hi Aaron, ginsidngan ni Jehova hi Moises: 'Kuhaa hi Josue, ngan patindoga hiya ha atubangan ni Eleasar nga saserdote ngan ha katawohan. Ngan ha atubangan nira ngatanan, sumati hira nga hi Josue na an bag-o nga lider.' Ginbuhat gud ni Moises an ginsiring ni Jehova, sugad han imo nakikita ha retrato. Katapos, hi Jehova nagsiring kan Josue: 'Magmakusog ka ngan ayaw kahadlok. Ikaw an mangunguna ha mga Israelita ha pagsulod ha Kanaan nga akon iginsaad ha ira, ngan maupod ako ha imo.' Ngan hi Jehova nagsiring kan Moises nga sumagka ha Bukid Nebo ha tuna han Moab. Didto ha bawbaw, makikita ni Moises an tabok han Salog Jordan ngan an makaruruyag nga tuna han Kanaan. Hi Jehova nagsiring: 'Ini an tuna nga akon iginsaad nga ihahatag ha mga anak nira Abraham, Isaak, ngan Jakob. Akon iginpapakita ini ha imo, kondi diri ko ikaw pasusudlon dinhi.' Didto ha Bukid Nebo namatay hi Moises ha edad nga 120. Makusog pa hiya ngan maopay pa an iya pagkita. Nasubo gud ngan nanangis an katawohan tungod kay patay na hi Moises. Kondi malipayon hira nga hi Josue an ira bag-o nga lider. Numeros 27:12-23; Deuteronomio 3:23-29; 31:1-8, 14-23; 32:45-52; 34:1-12.
IGINTAGO NI RAHAB AN MGA ESPIYA NAMIMELIGRO ini nga kalalakin-an. Kinahanglan makapalagiw hira, kay kon diri, pamamatayon hira. Israelita hira nga mga espiya, ngan an babaye nga nabulig ha ira amo hi Rahab. Naukoy hiya hini nga balay ha pader han syudad han Jeriko. Kitaon naton kon kay ano nga namimeligro ini nga kalalakin-an. Andam na an mga Israelita ha pagtabok ha Salog Jordan ngadto ha Kanaan. Kondi antes hito, nagsugo hi Josue hin duha nga espiya. Nagsiring hiya ha ira: 'Pakadto kamo ngan usisaha an tuna ngan an syudad han Jeriko.' Han inabot an mga espiya ha Jeriko, kinadto hira ha balay ni Rahab. Kondi may-ada nagsumat ha hadi han Jeriko: 'Duha nga Israelita an kinanhi yana nga gab-i basi mag-espiya.' Han hinbatian ini han hadi, nagsugo hiya hin kalalakin-an nga kumadto kan Rahab, ngan nagsiring hira ha iya: 'Pagawsa an mga tawo nga sinulod ha imo balay!' Kondi igintago ni Rahab an mga espiya ha atop. Salit hiya nagsiring: 'May-ada kinanhi ha akon nga mga tawo, kondi diri ako maaram kon tikang diin hira. Linakat hira han nagtitikasirom pa la, antes sadhan an ganghaan han syudad. Kon magdagmit kamo, hiaabotan niyo hira!' Salit ginlanat han kalalakin-an an mga espiya. Pagbaya nira, nagdagmit hi Rahab ngadto ha atop. 'Maaram ako nga ihahatag ha iyo ni Jehova ini nga tuna,' siring niya ha mga espiya. 'Hinbatian namon kon paonan-o Niya ginpamara an Dagat nga Pula han binaya kamo ha Ehipto, ngan kon paonan-o niyo ginpamatay an mga hadi nga hira Sihon ngan Og. Pinaid ako ha iyo, salit nakikimalooy ako, magsaad kamo nga pumaid liwat kamo ha akon. Luwasa hi tatay ngan hi nanay, ngan an akon kabugtoan.' Nagsaad an mga espiya nga bubuhaton nira ito, kondi kinahanglan may-ada pagbuhaton hi Rahab. An mga espiya nagsiring: 'Kuhaa ini nga pula nga pisi ngan ihigot ini ha imo bintana ngan tiroka ha imo balay an ngatanan nga imo paryente. Ngan pagbalik namon ha pagbungkag han Jeriko, makikita namon ini nga pisi ha imo bintana ngan waray bisan usa ha imo balay an papatayon.' Han binalik an mga espiya kan Josue, ira ginsumatan hiya han ngatanan nga nahitabo. Josue 2:1-24; Hebreo 11:31. 44
PAGTABOK HA SALOG JORDAN KITAA! Natabok an mga Israelita ha Salog Jordan! Kondi hain an tubig? Tungod kay mauran hito nga panahon han tuig, kanina la hilarom an salog. Kondi yana, waray na tubig! Ngan an mga Israelita natabok ha mamara nga tuna sugad han ira pagtabok ha Dagat nga Pula! Nahingain an tubig? Aton kitaon. Han inabot an panahon han pagtabok han mga Israelita ha Salog Jordan, ini an iginpapasumat ni Jehova kan Josue ha katawohan: 'An mga saserdote kinahanglan magpas-an han arka han kauyonan ngan mag-uuna ha iyo. Kon tumunob hira ha tubig han Salog Jordan, maundang an pag-awas hito.' Salit ginpas-an han mga saserdote an arka han kauyonan, ngan nag-una hira ha katawohan. Pag-abot nira ha Jordan, tinunob dayon hira ha tubig. Masulog ngan hilarom gud ito. Kondi pagtunob nira ha tubig, inundang ito ha pag-awas! Milagro ito! Ginpugngan ni Jehova an tubig ha iraya. Salit, hinubas dayon an salog! 45
Nakikita mo ba dinhi ha retrato an mga saserdote? Ginpapas-an nira an arka han kauyonan ngan diniretso hira ha butnga han hinubas nga salog. Samtang natindog hira didto, an ngatanan nga Israelita tinabok ha mamara nga bahin han Salog Jordan! Han nakatabok na an ngatanan, ginsugo ni Jehova hi Josue nga sidngan an 12 nga magkusog nga kalalakin-an: 'Kadto ha salog nga tinitindogan han mga saserdote nga nagpapas-an han arka han kauyonan. Kuha hin 12 nga bato, ngan ibutang ito ha lugar nga iyo kakaturogan yana nga gab-i. Ha tidaraon, kon magpakiana an iyo mga anak kon ano ini nga mga bato, susumatan niyo hira nga inundang an tubig ha pag-awas han igintabok ha Jordan an arka han kauyonan ni Jehova. Ito nga mga bato magpapahinumdom ha iyo hini nga milagro!' Nagbutang liwat hi Josue hin 12 nga bato ha lugar nga tinitindogan han mga saserdote ha butnga han salog. Katapos, ginsidngan ni Josue 'Sagka inawas na an mga saserdote nga nagpapas-an han arka han kauyonan: na kamo tikang ha Jordan.' Ngan han pakasagka nira, liwat an salog. Josue 3:1-17; 4:1-18.
AN MGA PADER HAN JERIKO KAY ano nga narurumpag ini nga mga pader han Jeriko? Sugad hin ginbombahan ito. Kondi hadto, waray pa mga bomba; waray ngani hira mga pusil. Usa na liwat ito nga milagro ni Jehova! Aton usisahon kon paonan-o ito nahitabo. Pamati ha ginsiring ni Jehova kan Josue: 'Ikaw ngan an imo mga sundalo kinahanglan magmartsa ha palibot han syudad. Pagmartsa hin makausa kada adlaw ha sulod hin unom ka adlaw. Pas-ana niyo an arka han kauyonan. 46
Pito nga saserdote an mag-uuna ha iyo ngan maghuhuyop han ira mga budyong. 'Ha ikapito ka adlaw, kinahanglan magmartsa kamo ha palibot han syudad hin pito ka beses. Katapos, patunoga niyo hin maiha an iyo mga budyong, ngan pasinggita an ngatanan hin makusog nga singgit han pakig-away, ngan marurumpag an mga pader!' Ginbuhat ni Josue ngan han katawohan an ginsiring ni Jehova. Samtang nagmamartsa hira, mamingaw an ngatanan. Waray nagyayakan. An mababatian la amo an aringasa han mga budyong ngan han pagmartsa. Sigurado nga nahadlok gud ha katawohan han Dios an ira mga kaaway ha Jeriko. Nakikita mo ba an pula nga pisi nga nabitay ha bintana? Kanay ito bintana? Oo, kan Rahab ito. Iya ginbuhat an ginsiring ha iya han duha nga espiya. Hiya ngan an iya bug-os nga pamilya aadto ha sulod ngan nagkikita. Ha ikapito ka adlaw, katapos han pagmartsa hin pito ka beses ha palibot han syudad, han pagpatunog han mga budyong, ngan han pagsinggit han mga sundalo, narumpag an mga pader. Katapos, hi Josue nagsiring: 'Pamataya an ngatanan ha syudad ngan sunoga isalin an salapi, bulawan, ito. Kondi tumbaga ngan puthaw, ngan ibutang ito ha burutangan han bahandi ha tolda ni Jehova.' Ha duha nga espiya, hi Josue nagsiring: 'Kadto ha balay ni Rahab, ngan pagawsa hiya ngan an iya bug-os nga pamilya.' Natalwas hi Rahab ngan an iya pamilya, sugad la han iginsaad ha iya han mga espiya. Josue 6:1-25.
USA NGA KAWATAN HA ISRAEL KITAA an iginlulubong hini nga tawo ha iya tolda! Usa nga maopay nga bado, bareta nga bulawan, ngan pipira nga salapi. Ginkuha niya ito ha syudad han Jeriko. Kondi ano unta an sadang buhaton ha mga butang ha Jeriko? Nahinunumdoman mo ba? Sadang ito sunugon, ngan an bulawan ngan salapi sadang ibutang ha burutangan han bahandi ha tolda ni Jehova. Salit waray magsunod ha Dios ini nga mga tawo. Ginkawat nira an mga butang nga para ha Dios. Ini nga tawo amo hi Akan, ngan kapamilya niya ini nga iya mga kaupod. Aton kitaon kon ano an nahitabo. Katapos kawaton ni Akan ini nga mga butang, nagsugo hi Josue hin mga sundalo basi makig-away ha syudad han Ai. Kondi napirde hira ha pakig-away. Namatay an iba, ngan nakapalagiw an iba. Nabido gud hi Josue. Hinapa hiya ha tuna ngan nag-ampo kan Jehova: 'Kay ano nga gintugotan mo nga mahitabo ini ha amon?' Hi Jehova binaton: 'Buhat! Nakasala an Israel. Ginkuha nira an pipira nga butang nga sadang sunugon o ibutang ha akon tabernakulo. Ginkawat nira an maopay nga bado ngan igintago ito. Diri ko kamo 47
bibendisyonan kon diri niyo sunugon ito, ngan an nagkuha hito nga mga butang.' Nagsiring hi Jehova nga iya isusumat kan Josue kon hin-o ito nga maraot nga tawo. Salit gintirok ni Josue an ngatanan nga katawohan, ngan igintutdo ni Jehova an maraot nga hi Akan. Nagsiring hi Akan: 'Nakasala ako. Nakakita ako hin maopay nga bado, bareta nga bulawan, ngan pipira nga salapi. Naruyagan ko gud ito salit ginkuha ko ito. Iginlubong ko ito ha sulod han akon tolda.' Han hin-agian ito nga mga butang ngan gindara kan Josue, hiya nagsiring kan Akan: 'Kay ano nga ginsamok mo kami? Yana sasamukon ka ni Jehova!' Dida hito ginbato hi Akan ngan an iya pamilya tubtob nga namatay. Ipinapakita hito nga diri gud naton sadang kuhaon an mga butang nga gintatag-iya han iba, diri ba? Katapos, nakig-away utro an Israel ha Ai. Hini nga panahon, ginbuligan ni Jehova an iya katawohan ngan nagdaog hira. Josue 7:1-26; 8:1-29.
MAARAMON NGA MGA GIBEONITANHON 48 DAMU nga syudad ha Kanaan an nag-aandam yana ha pakig-away ha Israel. Naghuhunahuna hira nga magdadaog hira. Kondi diri sugad hito an panhunahuna han mga tawo ha kahirani nga syudad han Gibeon. Natoo hira nga binubuligan han Dios an mga Israelita, ngan diri nira karuyag nga makig-away ha Dios. Salit maaram ka ba kon ano an ginbuhat han mga Gibeonitanhon? Naghimo hira hin paagi basi tumoo an mga Israelita nga baga hin naukoy hira ha hirayo gud nga lugar. Salit an iba ha ira nagsul-ot hin daan na gud nga mga bado ngan mga sandalyas. Ginkargahan nira an ira mga asno hin daan na gud nga mga sako, ngan nagdara hin bahaw na nga mga tinapay. Ngan kinadto hira kan Josue ngan nagsiring: 'Tikang kami ha hirayo hinduro nga lugar, tungod kay hinbatian namon an ginbuhat han iyo makagarahum nga Dios nga hi Jehova. Hinbatian namon an ngatanan nga iya ginbuhat para ha iyo ha Ehipto. Salit ginsugo kami han amon mga lider nga mag-andam hin pagkaon para ha pagbyahe nganhi ngan sidngon ha iyo: "Mga surugoon niyo
kami. Pagsaad kamo nga diri kamo makikig-away ha amon." Nakikita niyo nga daan na gud an amon mga bado tungod han amon hirayo nga byahe ngan nabahaw na an amon mga tinapay.' Tinoo ha mga Gibeonitanhon hi Josue ngan an iba nga lider. Salit nagsaad an mga Israelita nga diri makikig-away ha ira. Kondi paglabay hin tulo ka adlaw hinbaroan nira nga an mga Gibeonitanhon naukoy la ngay-an ha hirani. 'Kay ano nga nagsiring kamo ha amon nga tikang kamo ha hirayo nga lugar?' nagpakiana hi Josue ha ira. 'Ginbuhat namon ito tungod kay ginsumatan kami nga nagsaad an iyo Dios nga hi Jehova nga ihahatag ha iyo ini nga bug-os nga tuna han Kanaan. Salit nahadlok kami nga bangin pamatayon niyo kami.' Kondi gintuman han mga Israelita an ira saad, ngan waray nira pamataya an mga Gibeonitanhon. Ira lugod ginhimo hira nga mga surugoon. An mga Gibeonitanhon binaton: Nasina an hadi han Jerusalem tungod kay an mga Gibeonitanhon nakigmurayaw ha Israel. Salit nagsiring hiya ha iba nga upat nga hadi: 'Kadi kamo, ngan buligi ako ha pakig-away ha Gibeon.' Ngan ito an ginbuhat han lima nga hadi. Maaramon ba an mga Gibeonitanhon ha pakigmurayaw ha Israel, nga tungod hito nakig-away ha ira an lima nga hadi? Aton kitaon. Josue 9:1-27; 10:1-5.
WARAY MATUNOD AN ADLAW KITAA hi Josue. Nasiring hiya: 'Adlaw, ayaw katunod!' Ngan an adlaw waray matunod ha magkulop. Ginpahinabo ito ni Jehova! Kondi aton kitaon kon kay ano nga karuyag ni Josue nga magpadayon nga nasirak an adlaw. 49
Han an lima nga magraot nga mga hadi ha Kanaan nagtikang makig-away ha mga Gibeonitanhon, hira nagsugo hin usa ka tawo ngadto kan Josue basi mangaro hin bulig. 'Kadia kami dayon!' siring niya. 'Talwasa kami! An ngatanan nga hadi ha bungturon nga tuna nagkaabot ha pakig-away ha amon nga iyo mga surugoon.' Kinadto dayon hi Josue ngan an ngatanan nga iya kasundalohan. Nagmartsa hira ha bug-os nga gab-i. Pag-abot nira ha Gibeon, nahadlok an kasundalohan han lima nga hadi ngan nanmalagiw. Katapos, nagpauran hi Jehova hin dagku nga graniso ngan mas damu nga kasundalohan an nagkamatay tungod ha kaigo han mga graniso kay ha ginpamatay han kasundalohan ni Josue. Nakita ni Josue nga hirani na matunod an adlaw. Magsisirom na ngan damu an makakapalagiw nga kasundalohan han lima nga magraot nga hadi. Salit nag-ampo hiya kan Jehova ngan nagsiring: 'Adlaw, ayaw katunod!' Han waray matunod an adlaw ngan padayon nga nasirak, natapos han mga Israelita an pakig-away ngan nagdaog hira. Damu pa an magraot nga hadi ha Kanaan nga nasisina ha katawohan han Dios. Inabot hin unom ka tuig antes mapirde ni Josue ngan han iya kasundalohan an ngatanan nga 31 nga hadi hito nga tuna. Katapos, ginsiguro ni Josue nga mabahin-bahin an tuna han Kanaan ha mga tribo nga waray pa teritoryo. Paglabay hin damu ka tuig, namatay hi Josue ha edad nga 110. Han buhi pa hiya ngan an iya kasangkayan, an katawohan nasugot kan Jehova. Kondi han nagkamatay na hira, hinay-hinay nga nagbuhat hin maraot an mga tawo salit nagkaproblema hira. Hito nga panahon, kinahanglan gud nira an bulig han Dios. Josue 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Hukom 2:8-13.
DUHA NGA MAISOG NGA BABAYE HAN nagkaproblema an mga Israelita, nakimalooy hira kan Jehova. Ginbaton hira ni Jehova pinaagi ha paghatag ha ira hin mag-isog nga lider basi buligan hira. Ha Biblia, ini nga mga lider tinatawag nga mga hukom. Hi Josue an siyahan nga hukom, ngan an iba nga mga hukom nga sumunod ha iya amo hira Otniel, Aod ngan Samgar. Kondi duha nga babaye an binulig ha Israel, hira Debora ngan Jael. Hi Debora usa nga propetisa. Iginsusumat ha iya ni Jehova an impormasyon mahitungod iya han tidaraon, katapos, iginsusumat ha katawohan an ginsiring ni Jehova. Hi Debora usa liwat nga hukom. Nalingkod hiya ha sirong han kahoy nga palma ha bungturon nga nasud, ngan nakadto ha iya an mga tawo basi magpabulig ha ira mga problema. Hito nga panahon, hi Jabin an hadi ha Kanaan. May-ada hiya 900 nga karomata ha pakig-away. Makusog gud an iya kasundalohan salit damu nga 50
Israelita an napiritan nga magpauripon kan Jabin. Hi Sisera an kumander han kasundalohan ni Hadi Jabin. Usa ka adlaw, iginpatawag ni Debora hi Hukom Barak, ngan ginsumatan hiya: 'Hi Jehova nagsiring: "Kuha hin 10,000 nga kalalakin-an ngan manguna ka ha ira ngadto ha Bukid Tabor. Didto akon itutubyan ha imo hi Sisera. Ngan ikaw an akon padadaugon hini nga away." ' Hi Barak nagsiring kan Debora: 'Makadto ako kon maupod ka ha akon.' Inupod hi Debora, kondi nagsiring hiya kan Barak: 'Diri ka pasisidunggan hini nga kadaogan tungod kay itutubyan ni Jehova hi Sisera ha usa nga babaye.' Ngan ito an nahitabo. Hi Barak linugsong ha Bukid Tabor basi atubangon an kasundalohan ni Sisera. Tigda nga nagpabaha hi Jehova, ngan damu han kaaway nga kasundalohan an nagkalulumos. Kondi hinaw-as hi Sisera ha iya karomata ngan pinalagiw. Waray pag-iha, inabot hi Sisera ha tolda ni Jael. Ginpasulod hiya ni Jael ngan ginpainom hin gatas. Salit, waray pag-iha nahingaturog hiya. Katapos, nagkuha hi Jael hin usok han tolda ngan iginpukpok ito ha ulo hinin maraot nga tawo. Han inabot hi Barak, iginpakita ni Jael ha iya an patay nga hi Sisera! Salit natuman gud an ginsiring ni Debora. Katapos, ginpatay liwat hi Hadi Jabin, ngan an mga Israelita nagkaada na liwat hin temporaryo nga kamurayawan. Hukom 2:14-22; 4:1-24; 5:1-31.
HI RUT NGAN HI NOEMI HA BIBLIA makikita mo an libro han Rut. Istorya ito mahitungod han usa nga pamilya durante han panahon nga an Israel may-ada mga hukom. Hi Rut usa nga batan-on tikang ha Moab; diri hiya membro han nasud han Dios, an Israel. Kondi han hinbaroan ni Rut an mahitungod han matuod nga Dios nga hi Jehova, ginhigugma gud niya Hiya. Hi Noemi usa nga lagas na nga babaye nga binulig kan Rut nga mahibaro mahitungod kan Jehova. Israelita hi Noemi nga binalhin ha Moab upod an iya bana, ngan duha nga anak nga lalaki ha panahon han gutom ha Israel. Usa ka adlaw, namatay an iya bana. Inabot an panahon, nag-asawa an iya duha nga anak nga lalaki hin mga Moabita nga hira Rut ngan Orpa. Kondi paglabay hin mga 10 ka tuig, namatay an duha nga anak ni Noemi. Nasubo gud hiya ngan an iya duha nga umagad! Ano an pagbubuhaton ni Noemi yana? 51
Usa ka adlaw, nagdesisyon hi Noemi nga magbyahe hin hirayo tipauli ha Israel. Diri karuyag nira Rut ngan Orpa nga bumulag ha iya, salit inupod hira. Kondi han hurohirayo na hira, nagsiring hi Noemi ha iya mga umagad: 'Uli kamo ha iyo mga nanay.' Ginharokan ni Noemi an iya mga umagad antes hira pabalikon. Dida hito, nagtangis hira tungod kay hinigugma gud nira hi Noemi. Nagsiring hira: 'Ayaw! Maupod kami ha imo ngadto ha imo nasud.' Kondi hi Noemi binaton: 'Balik kamo, mga anak ko. Mas maopay nga aadto kamo ha iyo balay.' Salit, binalik hi Orpa, kondi waray bumalik hi Rut. Hi Noemi nagsiring kan Rut: 'Inuli na hi Orpa. Ikaw liwat, uli na upod ha iya.' Kondi hi Rut binaton: 'Ayaw ako paghangyoa nga bayaan ka! Paupda ako ha imo. Kon diin ka kumadto, makadto ako, ngan kon diin ka maukoy, didto ako maukoy. An imo katawohan maaakon katawohan, ngan an imo Dios, akon Dios. Kon diin ka mamatay, didto ako mamamatay ngan didto ako ilulubong.' Han ginsiring ini ni Rut, waray na hiya paulia ni Noemi. Katapos, inabot na hira ha Israel. Dinhi hira nag-ukoy. Nagtrabaho dayon hi Rut ha uma tungod kay panahon adto han pag-ani han sebada. Gintugotan hiya han lalaki nga hi Boas nga manguha han mga sebada ha iya uma. Maaram ka ba kon hin-o an nanay ni Boas? Hi Rahab nga taga-Jeriko. Usa ka adlaw hi Boas nagsiring kan Rut: 'Hinbatian ko an ngatanan mahitungod ha imo, ngan an imo pagin buotan kan Noemi. Maaram ako nga binayaan mo an imo tatay ngan nanay ngan an imo nasud ngan inukoy ka upod han mga tawo nga diri mo kilala. Hinaot bendisyonan ka ni Jehova!' Hi Rut binaton: 'Buotan ka gud ha akon, ginoo ko. Naliaw ako han maopay nga ginsiring mo ha akon.' Naruyag gud hi Boas kan Rut, ngan waray pag-iha nagpakasal hira. Nalipay gud hini hi Noemi! Kondi nagin mas malipayon gud hiya han nagkaanak hira Rut ngan Boas han ira suhag nga hi Obed. Ha urhi, hi Obed nagin apoy ni David. Ngan damu pa an aton mahibabaroan mahitungod kan David. Libro han Biblia nga Rut.
HI GIDEON NGAN AN IYA 300 NGA KASUNDALOHAN NAKIKITA mo ba kon ano an nahitatabo dinhi? Kasundalohan hira han Israel. An nanluluhod nga kalalakin-an, nanginginom. Hi Hukom Gideon an natindog hirani ha ira. Ginkikita niya kon paonan-o hira nanginginom han tubig. Kitaa hin maopay an iba-iba nga paagi han pag-inom hini nga kalalakin-an. Iginduduot han iba an ira nawong ha tubig. Kondi ginsasarok han usa an 52
tubig pinaagi han iya kamot, basi makita niya kon ano an nahitatabo ha iya palibot. Importante ini tungod kay ginsidngan ni Jehova hi Gideon nga pilion la an kalalakin-an nga padayon nga nagbabantay samtang nainom. An iba, siring han Dios, sadang paulion. Aton kitaon kon kay ano. Damu na liwat an problema han mga Israelita. Tungod ito kay waray hira sumugot kan Jehova. Napirde hira han mga Medianitanhon ngan ginpapakurian hira. Salit nakimalooy an mga Israelita kan Jehova nga buligan hira, ngan namati hi Jehova ha ira. Ginsidngan ni Jehova hi Gideon nga mag-organisa hin kasundalohan, salit nagtirok hiya hin 32,000 nga kalalakin-an. Kondi 135,000 an kasundalohan nga kaaway han Israel. Pero hi Jehova nagsiring kan Gideon: 'Damu gud an imo kasundalohan.' Kay ano nga ginsiring ito ni Jehova? Tungod kay kon magdaog an Israel ha pakig-away, bangin maghunahuna hira nga nagdaog hira tungod han ira kalugaringon nga kusog. Bangin maghunahuna hira nga diri nira kinahanglan an bulig ni Jehova basi magdaog. Salit hi Jehova nagsiring kan Gideon: 'Paulia an ngatanan nga kasundalohan nga nahahadlok.' Han ginbuhat ito ni Gideon, 22,000 nga kasundalohan an nanguli. Salit 10,000 na la an nahibilin basi makig-away ha 135,000 nga kasundalohan. 'Damu pa hinduro an imo kasundalohan.' Salit ginsidngan niya hi Gideon nga painumon an kalalakin-an dida hini nga sapa ngan paulion an ngatanan nga ininom nga iginduot an ira nawong ha tubig. Hi Jehova nagsaad: 'Magdadaog ka ngan an 300 nga kalalakin-an nga padayon nga nagbabantay samtang nainom hira.' Kondi, pamati! Hi Jehova nagsiring: Inabot an panahon ha pakig-away. Ginbahin ni Gideon an iya 300 nga kasundalohan ha tulo nga grupo. Gintagan niya an tagsa ha ira hin budyong ngan tibod nga may-ada sulo ha sulod hito. Han hirani na magkatutnga han gab-i, ginpalibotan nira an kampo han kaaway nga kasundalohan. Katapos, durungan nga ginhuyop nira an ira mga budyong ngan ginbuong an ira mga tibod ngan nagsinggit: 'Kampilan ni Jehova ngan ni Gideon!' Han nagkamata an kaaway nga kasundalohan, nalisang hira ngan nahadlok. Nagdadlagan hira ngatanan ngan nagdaog an mga Israelita ha pakig-away. Hukom kapitulo 6 tubtob 8.
AN SAAD NI JEPTE NAKAGSAAD ka na ba ngan nakurian ha pagtuman hito? Ini an nahitabo ha tawo dinhi ha retrato, salit nasubo gud hiya. Hiya hi Jepte, usa nga maisugon nga hukom han Israel. Nabuhi hi Jepte ha panahon nga an mga Israelita diri na nagsisingba kan Jehova. Nagbubuhat na liwat hira hin maraot. Salit gintugotan ni Jehova nga pakurian hira han mga Amonitanhon. Tungod hito nakimalooy an mga Israelita kan Jehova: 'Nakasala kami ha imo. Nanginginyupo kami, luwasa kami!' Nagbasol an katawohan ha ira ginbuhat nga maraot. Iginpakita nira ito pinaagi ha pagsingba utro kan Jehova. Salit, ginbuligan na liwat hira ni Jehova. Ginpili han katawohan hi Jepte nga manguna ha pakig-away ha magraot nga Amonitanhon. Karuyag gud ni Jepte nga buligan hiya ni Jehova hini nga away. Salit nagsaad hiya kan Jehova: 'Kon padadaugon mo ako kontra ha mga Amonitanhon, an siyahan nga tawo nga magawas ha akon balay ha pagtapo ha akon, ihahatag ko hiya ha imo.' Namati hi Jehova ha saad ni Jepte, ngan ginbuligan hiya nga magdaog. Pag-uli ni Jepte, maaram ka ba kon hin-o an siyahan nga ginawas ha pagtapo ha iya? An iya anak nga babaye, an iya usa la nga anak. 'Abaadaw! an akon anak!' nagtangis hi Jepte. 'Napasubo mo gud ako. Kondi nagsaad ako kan Jehova, ngan diri ko ito mababawi.' 53
Han hinbaroan han anak ni Jepte an iya saad, ha siyahan nasubo liwat hiya. Tungod kay nagpapasabot ito nga babayaan niya an iya tatay ngan kasangkayan. Ngan mag-aalagad hiya kan Jehova ha Iya tabernakulo ha Shilo ha iya bug-os nga kinabuhi. Kondi, nagsiring hiya ha iya tatay: 'Kon nagsaad ka kan Jehova, kinahanglan tumanon mo ito.' Salit an anak ni Jepte kinadto ha Shilo ngan nag-alagad ha tabernakulo ni Jehova ha iya bug-os nga kinabuhi. Upat ka adlaw kada tuig an kababayin-an ha Israel nabisita ha iya didto, salit malipayon gud hira. Hinigugma gud han katawohan an anak ni Jepte tungod kay maopay hiya nga surugoon ni Jehova. Hukom 10:6-18; 11:1-40.
AN PINAKAMAKUSOG NGA TAWO MAARAM ka ba kon ano an ngaran han pinakamakusog nga tawo nga nabuhi? Oo, Samson an iya ngaran ngan usa hiya nga hukom. Hi Jehova an naghatag ha iya hin kusog. Bisan antes pa matawo hi Samson, hi Jehova nagsiring ha iya nanay: 'Diri mag-iiha mag-aanak ka hin lalaki. Hiya an mangunguna ha pagtalwas ha Israel tikang ha mga Pilisteohanon.' An mga Pilisteohanon magraot nga tawo nga naukoy ha Kanaan. Damu an ira kasundalohan, ngan ginpapakurian gud nira an mga Israelita. Usa ka adlaw, han tikadto hi Samson ha lugar han mga Pilisteohanon, iginkatapo hiya hin nauwang nga daku nga leon. Kondi ginpatay niya ito pinaagi la han iya mga kamot. Ginpatay liwat niya an ginatos nga magraot nga Pilisteohanon. 54
Katapos, nahigugma hi Samson kan Delila. An Pilisteohanon nga mga lider nagsaad nga an tagsa ha ira mahatag kan Delila hin 1,100 ka bug-os nga salapi kon isumat niya ha ira kon ano an sekreto han kusog ni Samson. Karuyag ni Delila ito ngatanan nga salapi. Diri hiya tinuod nga sangkay ni Samson, o han katawohan han Dios. Salit sige an pagpinakiana ni Delila kan Samson kon kay ano nga makusog hiya hinduro. Katapos, napirit ni Delila hi Samson ha pagsumat han sekreto han iya kusog. 'An akon buhok waray pa gud kaaroti,' siring niya. 'Tikang han akon katawo, ginpili ako han Dios nga magin iya espesyal nga surugoon nga tinatawag nga Nasareo. Kon aaruton an akon buhok, mawawara an akon kusog.' Han hinbaroan ini ni Delila, ginpakaturog niya hi Samson nga naulon ha iya paa. Katapos, gintawag niya an usa nga lalaki basi arotan hi Samson. Pagmata ni Samson, waray na an iya kusog. Salit nagkasulod an mga ` Pilisteohanon ngan gindakop hiya. Ira ginluk at an iya duha nga mata, ngan nagin uripon hiya nira. Usa ka adlaw, nagkaada daku nga pyesta an mga Pilisteohanon para ha pagsingba ha ira dios nga hi Dagon, ngan ira ginpagawas hi Samson basi himoon hiya nga pataraw-an. Hito nga panahon, tinubo na an iya buhok. Nagsiring hiya ha bata nga lalaki nga nagtutugway ha iya: 'Pakapta ako ha mga harigi.' Katapos, nag-ampo hi Samson kan Jehova para han kusog, ngan kinapot ha mga harigi. Hiya nagsinggit: 'Itugot nga ako mamatay upod han mga Pilisteohanon.' May-ada 3,000 nga Pilisteohanon hito nga pyesta. Ngan han iginduso niya an mga harigi, narumpag an tinukod ngan nagkamatay ini ngatanan nga magraot nga tawo. Hukom kapitulo 13 tubtob 16.
NAG-ALAGAD HA DIOS AN USA NGA BATA NGA LALAKI DIRI ba gwapo ini nga bata nga lalaki? Samuel an iya ngaran. Ngan an tawo nga nakapot han iya ulo amo an hitaas nga saserdote han Israel nga hi Eli. Ini an tatay ni Samuel nga hi Elkana ngan an iya nanay nga hi Hana nga nagdara ha iya kan Eli. Mga kwatro o singko anyos pa la hi Samuel. Kondi maukoy na hiya dinhi ha tabernakulo ni Jehova upod ni Eli ngan han iba nga saserdote. Kay ano nga ihahatag nira Elkana ngan Hana an usa nga bata pa gud sugad kan Samuel basi mag-alagad kan Jehova ha tabernakulo? Aton kitaon. Pipira pa la ka tuig antes hito, duro an kasubo ni Hana tungod kay karuyag gud niya magkaanak, pero diri hiya nagkakaanak. Salit usa ka adlaw, han kinadto hi Hana ha tabernakulo ni Jehova, hiya nag-ampo: 'O Jehova, ayaw ako hingalimti! Kon tagan mo ako hin anak nga lalaki, nagsasaad ako nga ihahatag ko hiya ha imo basi mag-alagad ha imo ha iya bug-os nga kinabuhi.' Ginbaton ni Jehova an pag-ampo ni Hana, ngan paglabay hin pipira ka bulan igin-anak niya hi Samuel. Hinigugma gud ni Hana an iya anak, ngan han minasus-an pa la ito, gintutdoan niya ito mahitungod kan Jehova. Nagsiring hiya ha iya bana: 'Kon malutas na hi Samuel, dadad-on ko hiya ha tabernakulo basi mag-alagad kan Jehova didto.' Makikita naton dinhi ha retrato nga ini an ginbuhat nira Hana ngan Elkana. Ngan tungod kay gintutdoan hin maopay hi Samuel han iya mga kag-anak, malipayon gud hiya ha pag-alagad dinhi ha tabernakulo ni Jehova. Kada tuig, napakanhi hira Hana ngan Elkana basi magsingba dida hini nga tabernakulo, ngan basi bisitahon an ira gutiay nga anak. Ngan kada tuig, nagdadara hi Hana hin waray pako nga bado nga iya ginhimo para kan Samuel. Ha damu nga katuigan, padayon nga nag-alagad hi Samuel ha tabernakulo ni Jehova, ngan hinigugma gud hiya ni Jehova ngan han katawohan. Kondi salbahis an mga anak ni Eli nga hira Hopni ngan Pinehas. Damu an ira ginbubuhat nga maraot, ngan gin-aaghat nira an iba 55
nga diri liwat sumunod kan Jehova. Sadang unta hira paiwason ni Eli ha pagin saserdote, kondi waray niya buhata ito. An maraot nga ginbubuhat ha tabernakulo waray makapugong ha batan-on nga hi Samuel ha pag-alagad kan Jehova. Kondi tungod kay diri damu nga tawo an nahigugma kan Jehova, maiha na nga panahon nga waray makiistorya Hiya ha bisan hin-o nga tawo. Han durodaku na hi Samuel, ini an nahitabo: Nakaturog hi Samuel ha tabernakulo han ginpukaw hiya han usa nga tingog. Hiya binaton: 'Iini ako.' Ngan binuhat hiya ngan dinalagan ngadto kan Eli, ngan nagsiring: 'Gintawag mo ako, ngan iini ako.' Kondi hi Eli binaton: 'Waray ko ikaw tawaga; katurog utro.' Salit kinaturog utro hi Samuel. Katapos, gintawag na liwat hiya: 'Samuel!' Salit binuhat hi Samuel ngan dinalagan utro ngadto kan Eli. 'Gintawag mo ako, ngan iini ako,' siring niya. Kondi hi Eli binaton: 'Waray ko ikaw tawaga, anak ko. Katurog utro.' Salit binalik hi Samuel ha iya higdaan. 'Samuel!' an tingog nagtawag ha ikatulo ka beses. Salit hi Samuel dinalagan ngadto kan Eli. 'Iini ako kay gintawag mo ako,' siring niya. Hito nga higayon, nasantop ni Eli nga hi Jehova an nagtatawag. Salit nagsiring hiya kan Samuel: 'Katurog utro, ngan kon tawagon ka niya utro, masiring ka: "Pagyakan, Jehova, kay namamati an imo surugoon." ' Ini an ginsiring ni Samuel han gintawag hiya utro ni Jehova. Katapos, ginsumatan hiya ni Jehova nga sisirotan Niya hi Eli ngan an iya mga anak. Paglabay han panahon, namatay hira Hopni ngan Pinehas ha pakig-away ha mga Pilisteohanon, ngan han hinbatian ni Eli an nahitabo, natumba hiya, nabari an iya liog ngan namatay liwat. Salit natuman gud an mga pulong ni Jehova. Nagdaku hi Samuel, ngan nagin ultimo nga hukom han Israel. Han lagas na hiya, an katawohan naghangyo ha iya: 'Pagpili hin hadi nga magmamando ha amon.' Diri karuyag ni Samuel nga buhaton ini tungod kay hi Jehova an ira hadi. Kondi ginsidngan hiya ni Jehova nga pamatian niya an katawohan. 1 Samuel 1:1-28; 2:11-36; 4:16-18; 8:4-9.
BAHIN 4 Tikang han Siyahan nga Hadi ha Israel Tubtob han Kabihag ha Babilonya Hi Saul an nagin siyahan nga hadi han Israel. Kondi iginsalikway hiya ni Jehova, ngan ginpili hi David nga magin kasaliwan nga hadi. Damu an aton mahibabaroan mahitungod kan David. Han batan-on pa hiya, nakig-away hiya ha higante nga hi Goliat. Sunod, pinalagiw hiya tikang ha naaawa nga hi Hadi Saul. Katapos, ginpugngan hiya han mahusay nga hi Abigail ha pagbuhat hin maraot. Sunod, damu an aton mahibabaroan mahitungod ha anak ni David nga hi Salomon nga sinaliwan kan David ha paghadi ha Israel. An tagsa han siyahan nga tulo nga hadi han Israel nagmando hin 40 ka tuig. Han mamatay hi Salomon, nabahin an Israel ha duha nga ginhadian, an norte ngan an sur nga ginhadian. An 10-ka-tribo nga ginhadian ha norte nagmando ha sulod hin 257 ka tuig antes ito bungkagon han mga Asiryahanon. Paglabay hin 133 ka tuig, ginbungkag liwat an duha-ka-tribo nga ginhadian ha sur. Hini nga panahon, ginbihag an mga Israelita ngadto ha Babilonya. Salit an panhitabo ha Bahin KWATRO inabot hin 510 ka tuig - mga panhitabo nga waray naton makita.
HI SAUL - AN SIYAHAN NGA HADI HAN ISRAEL KITAA hi Samuel nga nagbububo hin lana ha ulo hini nga lalaki. Ini an ginbubuhat han mga Israelita hadto ha usa nga tawo basi ipakita nga pinili hiya sugad nga hadi. Ginsugo ni Jehova hi Samuel nga buboan hin lana an ulo ni Saul. Espesyal ngan mahamot ito nga lana. Waray maghunahuna hi Saul nga kwalipikado hiya nga magin hadi. 'Ha tribo ako ni Benjamin, an gigugutiayi nga tribo han Israel. Kay ano nga nasiring ka nga magigin hadi ako?' siring niya kan Samuel. Naruruyagan hiya ni Jehova tungod kay diri hiya hambog ngan diri nagpapakaimportante. Salit ginpili Niya hi Saul nga magin hadi. Kondi hi Saul diri pobre o gutiay nga tawo. Riko an iya pamilya, gwapo gud ngan hitaas hiya. Mga 12-pulgada nga mas hitaas hiya kay ha bisan liwat hiya dumalagan, ngan makusog gud. hin-o ha Israel! Malaksi Nalipay an katawohan nga ginpili ni Jehova hi Saul nga magin hadi. Naggugliat hira: 'Mabuhi ha kadayonan an hadi!' Makusog gud an mga kaaway han mga Israelita. Padayon nga ginpapakurian nira an mga Israelita. Waray pag-iha, han hadi na hi Saul, nakig-away ha ira an mga Amonitanhon. Salit gintirok ni Saul an damu nga kasundalohan, ngan nagdaog hira. Tungod hini, nalipay an mga Israelita nga hi Saul an ira hadi. Ha sulod hin damu nga katuigan, nanguna hi Saul ha mga Israelita ha damu nga kadaogan kontra ha ira mga kaaway. May-ada liwat hiya maisog nga anak nga hi Jonatan. Ngan binulig hi Jonatan ha Israel basi magdaog ha damu nga girra. An mga Pilisteohanon pa gihapon an pinakamaraot nga kaaway han mga Israelita. Usa ka adlaw, damu ka yukot nga Pilisteohanon an sinulong ha Israel. Ginsumatan ni Samuel hi Saul nga maghulat tubtob nga umabot hiya basi maghalad o maghatag hin regalo kan Jehova. Kondi nag-iha pag-abot hi Samuel. Nahadlok hi Saul nga bangin umatake na an mga Pilisteohanon salit hiya na la an naghalad. Han inabot hi Samuel, ginsidngan niya hi 56
Saul nga nagtalapas hiya. 'Magpipili hi Jehova hin lain nga tawo nga maghahadi ha Israel,' siring ni Samuel. Katapos, waray na liwat sumunod hi Saul. Salit ginsidngan hiya ni Samuel: 'Mas maopay an pagsugot kan Jehova kay ha paghalad han gimaopayi nga karnero. Tungod kay waray mo sunda hi Jehova, diri ka na niya tutugotan nga magpadayon ha paghadi ha Israel.' May-ada kita mahibabaroan nga maopay nga leksyon tikang hini. Ipinapakita hini nga importante gud an pagsunod pirme kan Jehova. Ngan hinbaroan liwat naton nga an maopay nga tawo, pariho kan Saul, mahimo magbag-o ngan magin maraot. Diri gud naton karuyag nga magin maraot, diri ba? 1 Samuel kapitulo 9 tubtob 11; 13:5-14; 14:47-52; 15:1-35; 2 Samuel 1:23.
GINPILI HAN DIOS HI DAVID NAKIKITA mo ba an nahitabo? Gintalwas hini nga batan-on an nati nga karnero tikang ha oso. Inabot ini nga oso, ngan gintabag an karnero. Kakaunon na unta hito an karnero, kondi ginlanat ito han batan-on, ngan gin-agaw an karnero tikang ha baba han oso. Han umatake an oso, ginkaptan niya ito ngan ginpatay! Ha lain nga higayon, iya gintalwas an usa nga karnero tikang ha leon. Maisog hiya nga batan-on, diri ba? Kilala mo ba hiya? Hiya hi David. Naukoy hiya ha bungto han Betlehem. An iya lolo amo hi Obed nga anak nira Rut ngan Boas. Nahinunumdoman mo ba hira? Hi Jesse an tatay ni David. Hi David an nagmamangno han kakarnerohan han iya tatay. Natawo hiya paglabay hin 10 ka tuig katapos pilion ni Jehova hi Saul nga magin hadi. Inabot an panahon nga hi Jehova nagsiring kan Samuel: 'Pagkuha hin espesyal nga lana ngan kadto ha balay ni Jesse ha Betlehem. Ginpili ko an usa han iya mga anak nga magin hadi.' Han nakita ni Samuel an suhag ni Jesse nga hi Eliab, nagsiring hiya ha iya kalugaringon: 'Sigurado nga ini an ginpili ni Jehova.' Kondi ginsidngan hiya ni Jehova: 'Ayaw kitaa an iya kahitaas ngan kagwapo. Diri hiya an akon ginpili nga magin hadi.' Salit gintawag ni Jesse an iya anak nga hi Abinadab ngan ginpakadto hiya kan Samuel. Kondi hi Samuel nagsiring: 'Diri hiya an pinili ni Jehova.' Sunod, ginpagawas ni Jesse an iya anak nga hi Sama. 'Diri, diri hiya an pinili ni Jehova,' siring ni Samuel. Ginpakadto ni Jesse an iya pito nga anak kan Samuel, kondi waray bisan usa ha ira an ginpili ni Jehova. 'Ini la ba an imo mga anak nga lalaki?' nagpakiana hi Samuel. ' o,' siring ni Jesse. 'Kondi aadto hiya ha gawas, nagmamangno han kakarnerohan.' Han ginpasulod hi David, nakita ni Samuel nga gwapo hiya nga batan-on. 'Amo ini hiya,' siring ni Jehova. 'Dihugi hiya hin lana.' Ngan ito an ginbuhat ni Samuel. Maabot an panahon nga hi David magigin hadi ha Israel. 'May-ada pa, an put 1 Samuel 17:34, 35; 16:1-13. 57
HI DAVID NGAN HI GOLIAT AN MGA Pilisteohanon nakig-away na liwat ha Israel. Mga sundalo na ni Saul an tulo nga magurang ni David. Salit usa ka adlaw, ginsugo ni Jesse hi David: 'Dad-i hin trigo ngan tinapay an imo kabugtoan. Kitaa an ira kahimtang.' Han inabot hi David ha kampo han kasundalohan, kinadto dayon hiya ha lugar nga arawayan basi makita an iya kabugtoan. Ginawas an Pilisteohanon nga higante nga hi Goliat basi himoon nga pataraw-an an mga Israelita. Ginbubuhat niya ini kada aga ngan gab-i ha sulod hin 40 ka adlaw na. Nagsisinggit hiya: 'Pagpili hin usa ha iyo kasundalohan nga makikig-away ha akon. Kon magdaog hiya ngan mapatay niya ako, magigin uripon niyo kami. Kondi kon ako an magdaog ngan mapatay ko hiya, magigin uripon namon kamo. Pili kamo hin usa nga maato ha akon.' Nagpakiana hi David ha pipira nga kasundalohan: 'Ano an makakarawat han tawo nga makakapatay hini nga Pilisteohanon ngan makakawara hini nga pakaalo ha Israel?' 'Tatagan hiya ni Saul hin damu nga bahandi. Ngan ihahatag niya an iya anak mismo basi magin asawa hito nga tawo,' siring han sundalo. Kondi an ngatanan nga Israelita nahahad- lok kan Goliat tungod kay daku hiya hinduro. Sobra 9 ka piye (mga 3 metros) an iya kahita- as, ngan may-ada hiya sundalo nga paradara han iya taming. Ginsumatan han pipira nga sundalo hi Hadi Saul nga karuyag ni David nga makig-away kan Goliat. Kondi nagsiring hi Saul kan David: 'Diri ka puydi makig-away hini nga Pilisteohanon. Bata ka pa, 58
samtang hiya sundalo na tikang pa ha kabata.' Hi David binaton: 'Ginpatay ko an oso ngan leon nga nagkuha han karnero ni Tatay. Ngan mapapariho hito ini nga Pilisteohanon. Bubuligan ako ni Jehova.' Salit hi Saul nagsiring: 'Kadto, ngan hinaot hi Jehova umupod ha imo.' Linugsong hi David ha sapa ngan kinuha hin lima nga maghamis nga bato, ngan iginbutang ito ha iya surudlan. Katapos, gindara niya an iya labyog ngan gintapo an higante. Diri makatoo hi Goliat han nakita niya hi David. Naghunahuna hiya nga masayon gud la patayon hi David. 'Kadi ha akon, ngan ipapakaon ko an imo unod ha mga tamsi ngan hayop,' siring ni Goliat. Kondi hi David binaton: 'Kinanhi ka ha akon nga may dara nga espada, bangkaw ngan dyabelin, kondi kinanhi ako ha ngaran ni Jehova. Hini nga adlaw itutubyan ka ni Jehova ha akon kamot ngan papatayon ko ikaw.' Dida hito dinalagan hi David ngadto kan Goliat. Kinuha hiya hin bato ha iya surudlan, iginbutang ito ha iya labyog, ngan iginlabyog ito hin makusog gud. Naigo an ulo ni Goliat, ngan namatay hiya! Han nakita han mga Pilisteohanon nga natumba an ira kampeon, nanmalagiw hira. Ginlanat hira ngan nagdaog an mga Israelita. 1 Samuel 17:1-54.
KON KAY ANO NGA KINAHANGLAN PUMALAGIW HI DAVID KATAPOS patayon ni David hi Goliat, gindara hiya kan Saul han punoan han kasundalohan nga hi Abner. Nalipay gud hi Saul kan David. Ginhimo niya hi David nga lider han kasundalohan ngan ginpaukoy ha iya balay. Paglabay han panahon, han binalik an kasundalohan tikang ha pakig-away ha mga Pilisteohanon, an kababayin-an nagkanta: 'Hi Saul nagpatay hin yinukot, kondi hi David nagpatay hin napuplo ka yukot.' Salit naawa hi Saul tungod kay mas ginpasidunggan hi David kay ha iya. Kondi waray maawa an anak ni Saul nga hi Jonatan. Daku an iya gugma kan David, ngan hinigugma liwat ni David hi Jonatan. Salit nagsaaray hira nga magpapadayon an ira pagin magsangkay. Maopay magpatokar hi David hin arpa, ngan ka- ruyag ni Saul an iya gintutokar. Kondi usa ka adlaw, tungod han kaawa ni Saul may-ada hiya ginbuhat nga ma- raot. Samtang nagtutokar hi David han arpa, ginbangkaw hiya ni Saul, ngan nagsiring: 'Tutuhugon ko hi David ngada ha bungbong!' Kondi nakalikay hi David, salit waray hiya maigo. Ha iba nga panahon, ginbangkaw na liwat hiya ni Saul kondi waray hiya maigo. Salit nasantop ni David nga kinahanglan mag-ikmat gud hiya. 59
Nahinunumdoman mo ba an iginsaad ni Saul? Nagsaad hiya nga ihahatag niya an iya anak basi magin asawa han tawo nga makakapatay kan Goliat. Nagsiring hi Saul kan David nga magigin asawa niya an iya anak nga hi Mikal, kondi kinahanglan patayon anay niya an 100 nga kaaway nga Pilisteohanon. Hunahunaa ito! Naglalaom gud hi Saul nga mapapatay han mga Pilisteohanon hi David. Kondi waray nira mapatay hiya, salit iginhatag ni Saul an iya anak nga magin asawa ni David. Usa ka adlaw, nagsiring hi Saul kan Jonatan ngan ha ngatanan niya nga surugoon nga karuyag niya patayon hi David. Kondi nagsiring hi Jonatan ha iya tatay: 'Ayaw pagbuhati hin maraot hi David. Waray hiya ginbuhat nga maraot ha imo. Lugod, an ngatanan nga iya ginbuhat nakabulig gud ha imo. Nameligro an iya kinabuhi han ginpatay niya hi Goliat, ngan han nakita mo ito, nalipay ka.' Namati hi Saul ha iya anak, ngan nagsaad hiya nga diri hiya magbubuhat hin maraot kan David. Salit ginpabalik niya hi David, ngan nagtrabaho utro ha iya ha palasyo. Kondi, usa ka adlaw, han nagtutokar hiya, ginbangkaw na liwat hiya ni Saul. Nakalikay hiya ngan naigo hito an bungbong. Ikatulo na ito ka beses! Naghunahuna hi David nga kinahanglan na hiya pumalagiw! Hito nga gab-i inuli hi David ha iya balay. Kondi nagsugo hi Saul hin mga sundalo basi patayon hiya. Maaram hi Mikal han plano han iya tatay. Salit ginsumatan niya an iya bana: 'Kon diri ka pumalagiw yana nga gab-i, patay ka na buwas.' Hito nga gab-i, ginbuligan ni Mikal hi David nga makapalagiw ngan ha bintana hiya inagi. Mga pito ka tuig nga nagtinago hi David ha iba-iba nga lugar basi diri hiya mabilngan ni Saul. 1 Samuel 18:1-30; 19:1-18.
HI ABIGAIL NGAN HI DAVID KILALA mo ba an mahusay nga babaye nga natapo kan David? Abigail an iya ngaran. Maaramon hiya, ngan ginpugngan niya hi David ha pagbuhat hin maraot. Kondi, antes naton mahibaroan ito, aton anay pag-istoryahan kon ano an nahitatabo kan David. Han pinalagiw hi David tikang kan Saul, nagtago hiya ha usa nga lungib. Inupod ha iya an iya kabugtoan ngan an iba pa han iya pamilya. Ha kabug-osan, mga 400 nga kalalakin-an an inupod ha iya, ngan hiya an nagin 60
lider nira. Katapos, kinadto hi David ha hadi han Moab ngan nagsiring: 'Tuguti an akon tatay ngan nanay nga lumungon ha iyo, nanginginyupo ako, tubtob nga mahibaroan ko kon ano an mahitatabo ha akon.' Paglabay han panahon, nagtago ha kabungtoran hi David ngan an iya kasundalohan. Katapos hini nga panhitabo, nakilala ni David hi Abigail. An iya bana nga hi Nabal, riko ngan haluag an katunaan. Hi Nabal may-ada 3,000 nga karnero ngan 1,000 nga kanding. Mapintas hiya, kondi an iya asawa nga hi Abigail mahusay hinduro ngan maaram kon ano an husto nga pagbubuhaton. Usa ka beses, gintalwas pa ngani ni Abigail an iya pamilya. Aton kitaon kon paonan-o. Hi David ngan an iya kasundalohan mabinuligon kan Nabal. Binulig hira ha pagpanalipod han iya kakarnerohan. Salit usa ka adlaw, ginsugo ni David an pipira han iya kasundalohan nga mangaro hin bulig kan Nabal. Nagkaabot an kasundalohan ni David samtang nagpipinangarot han kakarnerohan hi Nabal ngan an iya mga kabulig. May-ada daku nga panagtawo hira Nabal, salit damu an ira pagkaon. Ini an ginsiring han kasundalohan ni David: 'Nagin buotan kami ha imo. Waray kami ginkawat nga bisan usa han imo mga karnero, kondi binulig kami ha pagbantay hito. Nanginginyupo kami, tagi kami hin pagkaon.' 'Diri ako mahatag hin pagkaon ha mga tawo nga pariho ha iyo,' siring ni Nabal. Mapintas hiya magyakan, ngan ginpakaraot niya hi David. Han binalik an kasundalohan ni David ngan ginsumatan hiya han nahitabo, nasina gud hiya. 'Itaklos an iyo mga espada!' siring niya ha iya kasundalohan. Ngan linakat hira basi kadtoon ngan patayon hi Nabal ngan an iya mga kabulig. An usa nga kabulig ni Nabal, nga nakabati han iya mapintas nga ginyakan, nagsumat kan Abigail han nahitabo. Nag-andam dayon hi Abigail hin pagkaon. Iginkarga niya ito ha mga asno ngan nagbyahe. Han iginkatapo niya hi David, hinaw-as hiya ha asno, hinapa ngan siniring: 'Nanginginyupo ako, ginoo ko, ayaw tagda an akon bana nga hi Nabal. Diri maopay an iya panhunahuna, ngan nagbubuhat hiya hin kalurongan. May-ada ako dara nga regalo. Alayon karawata ini, ngan pasayloa kami ha nahitabo.' 'Maaramon ka nga babaye. Ginpugngan mo ako ha pagpatay kan Nabal tungod han iya kapintas. Uli nga mamurayawon,' siring ni David. Paglabay han panahon, han namatay hi Nabal, hi Abigail nagin usa han mga asawa ni David. 1 Samuel 22:1-4; 25:1-43.
GINHIMO NGA HADI HI DAVID NANGALIMBASOG na liwat hi Saul ha pagdakop kan David. Igin-upod niya an 3,000 han iya pinakamaopay nga ka- sundalohan ngan ginpinamiling nira hi David. Han hinbaroan ini ni David, nagsugo hiya hin mga espiya basi hibaroan kon diin nagkampo hi Saul hito nga gab-i. Katapos, nagpakiana hi David ha iya duha nga sunda- lo: 'Hin-o ha iyo an maupod ha akon ngadto ha kampo ni Saul?' 'Ako,' binaton hi Abisay. Hi Abisay anak han bugto nga ba- baye ni David nga hi Seruya. Han nangangaturog hira Saul ngan an iya kasundalohan, hi- lom nga nagkamang ngadto ha kampo hira David ngan Abisay. Ginkuha nira an bangkaw ngan irinman ni Saul, nga nakadto ha iya ulohan. Waray nakakita o nakabati ha ira tungod kay hilarom an pangaturog nira Saul ngan han iya kasundalohan. Kitaa yana hi David ngan Abisay. Hirayo na hira ngan talwas na ha igbaw han bungtod. Nagsinggit hi David ha lider han kasundalohan han Israel: 'Abner, kay ano nga diri mo ginbabantayan an imo agaron, an hadi? Kitaa! Hain na an iya bangkaw ngan irinman?' Nagmata hi Saul. Nakilala niya an tingog ni David, ngan nagpakiana: 'Ikaw ba ito, David?' Dinhi ha retrato, nakikita mo ba hi Saul ngan hi Abner ha ubos? 61
'Oo, ginoo ko nga hadi,' binaton hi David kan Saul. Ngan hi David nagpakiana: 'Kay ano nga karuyag mo ako dakpon? Ano an akon nabuhat nga maraot? Aadi an imo bangkaw, O hadi. Pakadia an usa han imo mga sundalo basi kuhaon ini.' 'Nagsayop ako,' siring ni Saul. 'Nagbuhat ako hin kalurongan.' Dida hito linakat hi David, ngan inuli hi Saul. Kondi hi David nagsiring ha iya kalugaringon: 'Maabot an panahon nga papatayon ako ni Saul. Kinahanglan pumalagiw ako ngadto ha tuna han mga Pilisteohanon.' Ngan ito an iya ginbuhat. Nauwat ni David an mga Pilisteohanon salit tinoo hira nga nadapig na hiya ha ira. Paglabay han panahon, nakig-away na liwat an mga Pilisteohanon ha Israel. Ha girra, namatay hira Saul ngan Jonatan. Nasubo gud hini hi David, salit nagkomposo hiya hin kanta: 'Nasusubo ako tungod ha imo, akon bugto nga Jonatan. Hinigugma ko gud ikaw!' Katapos hini binalik hi David ha Israel, ha syudad han Hebron. Nagkaada away butnga han mga tawo nga naruruyag magin hadi an anak ni Saul nga hi Isboset ngan han mga tawo nga naruruyag magin hadi hi David. Kondi nagdaog an mga nadapig kan David ngan nagin hadi hiya han 30 anyos hiya. Naghadi hiya ha Hebron hin pito ngan tunga ka tuig. Nagkaada hiya hin mga anak didto nga hira Amnon, Absalon, ngan Adonias. Inabot an panahon nga ginsulong ni David ngan han iya kasundalohan an makaruruyag nga syudad nga tina- tawag nga Jerusalem basi sakupon ito. Hi Joab, usa pa nga anak han bugto nga babaye ni David nga hi Seruya, an nanguna hito nga pakig-away. Salit, sugad nga balos, ginhimo ni David hi Joab nga lider han iya kasundalohan. Hito nga panahon, nagtikang pag- mando hi David ha syudad han Jerusalem. 1 Samuel 26:1-25; 27:1-7; 31:1-6; 2 Samuel 1:26; 3:1-21; 5:1-10; 1 Kronikas 11:1-9.
KASAMOK HA PAMILYA NI DAVID HAN naghahadi hi David ha Jerusalem, nagin madaugon ha damu nga girra an iya kasundalohan tungod ha bulig ni Jehova. Nagsaad hi Jehova nga ihahatag ha mga Israelita an Kanaan. Ngan yana, ha bulig ni Jehova, nagin ira na an bug-os nga tuna nga iginsaad Niya ha ira. Maopay nga magmarando hi David. Hinigugma niya hi Jehova. Salit, usa han siyahan nga iya ginbuhat han nasakop nira an Jerusalem, amo an pagdara han arka han kauyonan ni Jehova ngadto ha Jerusalem. Ngan karuyag niya magtukod hin templo nga bubutangan hito. Han edaran na hi David, nakahimo hiya hin daku nga sala. Maaram hiya nga sala an pagkuha hin butang nga gintatag-iya han iba. Kondi usa ka gab-i, han nakadto hiya ha atop han iya palasyo, pagtamod niya nakakita hiya hin mahusay hinduro nga babaye. Batseba an ngaran hito nga babaye, ngan an iya bana nga hi Uria, usa han mga sundalo ni David. Karuyag gud ni David hi Batseba salit ginpakadto niya hi Batseba ha palasyo. An iya bana nakadto ha girra. Katapos, nagkaada relasyon hi David ngan hi Batseba ngan hinbaroan ni Batseba nga burod hiya. Nabaraka gud hi David salit nagpadara hiya hin mensahe ha iya lider han kasundalohan nga hi Joab nga ibutang ha prente han araway hi Uria basi mamatay. Han patay na hi Uria, nagin asawa ni David hi Batseba. Nasina gud hi Jehova kan David. Salit ginsugo Niya an Iya surugoon nga hi Natan nga isumat kan David an iya sala. Nakikita mo dinhi ha retrato hi Natan nga nakikiistorya kan David. Nagbasol gud hi David ha iya ginbuhat salit waray hiya pataya ni Jehova. Kondi nagsiring hi Jehova: 'Tungod hinin magraot nga imo ginbuhat, magkakaada damu nga kasamok ha imo pamilya.' Ngan nagkaada gud damu nga kasamok ha pamilya ni David! Siyahan, namatay an anak ni Batseba. Sunod, naghimo hin paagi an suhag nga anak ni David nga hi Amnon basi mag-usahan an iya bugto nga hi Tamar ngan ginlugos niya ito. Tungod hini, nasina hinduro an anak ni David nga hi Absalon salit ginpatay niya hi Amnon. Paglabay han panahon, nakuha ni Absalon an pag-uyon han damu nga tawo, ngan ginhimo niya an 62
iya kalugaringon nga hadi. Ha urhi, nagdaog hi David ha pakig-away kontra kan Absalon, nga namatay hito nga away. Oo, damu gud an kasamok ha kinabuhi ni David. Ha sulod hito nga panahon, igin-anak ni Batseba hi Salomon. Han lagas ngan masakiton na hi David, nangalimbasog an iya anak nga hi Adonias nga magin hadi. Dida hito, ginsugo ni David an saserdote nga hi Sadok nga dihogan hin lana an ulo ni Salomon basi ipakita nga hiya an magigin hadi. Waray pag-iha katapos hito, namatay hi David ha edad nga 70. Nagmando hiya ha sulod hin 40 ka tuig, kondi katapos hito, hi Salomon na an hadi han Israel. 2 Samuel 11:1-27; 12:1-18; 1 Hadi 1:1-48.
AN MAARAMON NGA HI HADI SALOMON 63 TINEDYER pa la hi Salomon han nagin hadi hiya. Hinigugma niya hi Jehova, ngan ginsunod niya an mag-opay nga sagdon han iya tatay nga hi David. Nalipay hi Jehova kan Salomon, salit usa ka gab-i nagpakiana Hiya pinaagi han inop: 'Salomon, ano an karuyag mo nga ihatag ko ha imo?' Hi Salomon binaton: 'Jehova nga akon Dios, batan-on pa gud ako ngan diri ako maaram kon paonan-o magmamando. Salit hatagi ako hin kinaadman basi mandoan ko an imo katawohan ha husto nga paagi.'
Nalipay hi Jehova ha gin-aro ni Salomon. Salit Hiya nagsiring: 'Tungod kay nangaro ka hin kinaadman ngan diri hin hilawig nga kinabuhi o mga bahandi, tatagan ko ikaw hin kinaadman nga labaw kay ha bisan hin-o nga tawo. Kondi tatagan ko liwat ikaw han waray mo aroa, mga bahandi ngan kadungganan.' Waray pag-iha, duha nga babaye nga may-ada daku nga problema an kinadto kan Salomon. 'Ako ngan ini nga babaye naukoy ha usa nga balay,' siring han usa. 'Nag-anak ako hin lalaki, ngan paglabay hin duha ka adlaw, nag-anak liwat hiya hin lalaki. Usa ka gab-i namatay an iya anak. Kondi samtang nakaturog ako, iginbutang niya an iya patay nga anak ha akon sapit ngan ginkuha an akon anak. Han nagmata ako ngan ginkita an patay nga bata, hinbaroan ko nga diri ito an akon anak.' Ngan an usa nga babaye nagsiring: 'Diri ito tinuod! Akon an buhi nga bata, ngan iya an patay nga bata!' An siyahan nga babaye binaton: 'Buwa ito! Imo an patay nga bata, ngan akon an buhi!' Ha sugad hini naglantugi an duha nga babaye. Ano an pagbubuhaton ni Salomon? Nagpakuha hiya hin espada, ngan han nakada na ito, hiya siniring: 'Pikasa an buhi nga bata, ngan tagi hira hin tag-tunga.' 'Ayaw!' nagsinggit an tinuod nga nanay. 'Ayaw pagpataya an bata nanginginyupo ako. Ihatag ito ha iya!' Kondi an usa nga babaye nagsiring: 'Ayaw ito ihatag ha bisan hin-o ha amon; sige, pikasa ito.' Katapos, hi Salomon nagsiring: 'Ayaw pagpataya an bata! Ihatag ito ha siyahan nga babaye. Hiya an tinuod nga nanay.' Maaram hito hi Salomon tungod kay an tinuod nga nanay nahigugma gud ha iya anak salit mas karuyag pa niya nga ihatag an bata ha usa nga babaye basi diri ito patayon. Han hinbatian han katawohan kon paonan-o ginsulbad ni Salomon an problema, nalipay hira tungod kay maaramon an ira hadi. Durante han pagmando ni Salomon, ginbendisyonan han Dios an katawohan hin damu nga bunga han trigo, sebada, ubas, igos ngan iba pa nga makakaon nga mga tanom. Mag-opay an panapton ngan balay han mga tawo. Hura hira han ngatanan nga mag-opay nga ira ginkikinahanglan. 1 Hadi 3:3-28; 4:29-34.
GINTUKOD NI SALOMON AN TEMPLO ANTES mamatay hi David, iya iginhatag kan Salomon an plano han Dios ha pagtukod han Iya templo. Ha ikaupat ka tuig han pagmando ni Salomon, gintikangan niya an pagtukod han templo, ngan nahuman ito katapos hin pito ngan tunga ka tuig. Napuplo ka yukot nga kalalakin-an an nagtrabaho han templo, ngan daku gud nga kwarta an nagasto ha pagtukod hito tungod kay damu nga bulawan ngan salapi an gin-gamit para hito. An templo may-ada duha nga dagku nga kwarto, pariho han tabernakulo. Kondi, doble an kadaku han tagsa nga kwarto hito kay ha mga kwarto han tabernakulo. 64
Iginpabutang ni Salomon an arka han kauyonan ha surusulod nga kwarto han templo, ngan iginpakadto ha lain nga kwarto an iba nga butang nga tikang ha tabernakulo. Han nahuman an templo, nagkaada daku nga selebrasyon. Linuhod hi Salomon ha atubangan han templo ngan nag-ampo, sugad han nakikita mo ha retrato. 'Diri ka naigo bisan ha bug-os nga langit,' siring ni Salomon kan Jehova, 'labi na gud hini nga templo nga akon gintukod. Kondi, O akon Dios, nanginginyupo ako, pamatii an imo katawohan kon makanhi hira hini nga lugar basi mag-ampo.' Han natapos an pag-ampo ni Salomon, linusad an kalayo tikang ha langit. Nasunog an halad nga mga hayop. Ngan napuno an templo han kalamrag tikang kan Jehova. Ipinapakita hini nga namamati hi Jehova, ngan nalilipay hiya han templo ngan han pag-ampo ni Salomon. Ha templo na napakadto an katawohan basi magsingba, imbes nga ha tabernakulo. Maiha nga panahon nga nagmando hi Salomon ha maaramon nga paagi, ngan malipayon an katawohan. Kondi nag-asawa hi Salomon hin damu nga kababayin-an nga mga taga-iba nga nasud nga diri nagsisingba kan Jehova. Nakikita mo ba dinhi an usa ha ira nga nagsisingba ha idolo? Ha urhi, naimpluwensyahan hi Salomon han iya mga asawa nga magsingba liwat ha iba nga mga dios. Maaram ka ba kon ano an nahitabo han ginbuhat ini ni Salomon? Diri na maopay an iya pagtagad ha katawohan. Nagin mapintas hiya, salit diri na hira malipayon. Tungod hini, nasina hi Jehova kan Salomon, ngan ginsidngan hiya: 'Kukuhaon ko an ginhadian tikang ha imo, ngan ihahatag ko ito ha iba. Diri ko ini bubuhaton samtang buhi ka, kondi durante ha pagmando han imo anak. Pero diri ko kukuhaon tikang ha imo anak an ngatanan nga katawohan han ginhadian.' Aton kitaon kon paonan-o ini nahitabo. 1 Kronikas 28:9-21; 29:1-9; 1 Hadi 5:1-18; 2 Kronikas 6:12-42; 7:1-5; 1 Hadi 11:9-13.
NABAHIN AN GINHADIAN MAARAM ka ba kon kay ano nga gin-gisi-gisi hini nga tawo an iya panapton? Tungod kay ginsugo hiya ni Jehova nga buhaton ini. Ini nga tawo amo hi Ahias ngan propeta hiya han Dios. Maaram ka ba kon ano an propeta? An propeta amo an ginsusumatan han Dios kon ano an mahitatabo ha tidaraon. 65
Dinhi ha retrato, kaistorya ni Ahias hi Jeroboam. Hi Jeroboam gintaporan ni Salomon han iba nga buruhaton ha pagtukod. Han iginkatapo ni Ahias hi Jeroboam dida hini nga dalan, may-ada ginbuhat hi Ahias nga naiiba. Ginhukas niya an iya bag-o nga panapton ngan gin-gisi ito ha 12 ka bahin. Nagsiring hiya kan Jeroboam: 'Kuhaa an 10 ka bahin.' Maaram ka ba kon kay ano nga gintagan hi Jeroboam hin 10 ka bahin? Iginsumat ni Ahias nga kukuhaon ni Jehova an ginhadian tikang kan Salomon. Nagsiring hiya nga ihahatag ni Jehova an 10 nga tribo kan Jeroboam. Nangangahulogan ini nga duha na la nga tribo an mahisasalin nga mamandoan han anak ni Salomon nga hi Rehoboam. Han hinbatian ni Salomon an ginsiring ni Ahias kan Jeroboam, nasina gud hiya. Gin-iparatay niya hi Jeroboam. Kondi pinalagiw hi Jeroboam ngadto ha Ehipto. Waray pag-iha namatay hi Salomon. Naghadi hi Salomon ha sulod hin 40 ka tuig, kondi yana an iya anak nga hi Rehoboam an sinaliwan nga hadi. Ha Ehipto, hinbatian ni Jeroboam nga patay na hi Salomon, salit binalik hiya ha Israel. Diri maopay nga hadi hi Rehoboam. Mas mapintas pa ngani hiya kay ha iya amay nga hi Salomon. Hi Jeroboam ngan an iba nga prominente nga kalalakin-an kinadto kan Hadi Rehoboam basi hangyoon hiya nga magin buotan ha katawohan. Kondi waray mamati hi Rehoboam. Ha pagkamatuod, nagin mas mapintas pa gud hiya. Tungod hito, hi Jeroboam an ginpili nga hadi han 10 nga tribo, kondi hi Rehoboam la gihapon an ginkilala nga hadi han tribo han Benjamin ngan Juda. Diri karuyag ni Jeroboam nga kumadto an katawohan ha Jerusalem basi magsingba ha templo ni Jehova. Salit naghimo hiya hin duha nga bulawan nga baka ngan ginpasingba hito an katawohan han 10-ka-tribo nga ginhadian. Waray pag-iha, nagtikaduro an krimen ngan kamadarahog hito nga tuna. May-ada liwat kasamok ha duha-ka-tribo nga ginhadian. Waray pa maglima ka tuig tikang nga naghadi hi Rehoboam, nakig-away an hadi han Ehipto ha Jerusalem. Ginkuha han hadi han Ehipto an damu nga bahandi tikang ha templo ni Jehova. Salit, an orihinal nga hitsura han templo waray magpabilin ha maiha nga panahon. 1 Hadi 11:26-43; 12:1-33; 14:21-31.
JESEBEL - MARAOT NGA RAYNA HAN namatay hi Hadi Jeroboam, magraot an ngatanan nga hadi nga nagmando ha 10-ka-tribo nga ginhadian ha norte han Israel. Hi Hadi Ahab an pinakamaraot ha ngatanan. Maaram ka ba kon kay ano? Usa han daku nga hinungdan amo an iya asawa, an maraot nga hi Rayna Jesebel. Diri Israelita hi Jesebel. Anak hiya han hadi han Sidon. Nagsisingba hiya ha palso nga dios nga hi Baal, ngan naimpluwensyahan niya hi Ahab ngan an damu nga Israelita nga magsingba liwat kan Baal. Nasisina hi Jesebel kan Jehova ngan damu na nga propeta an iya iginpapatay. An iba kinahanglan magtago ha mga lungib basi diri hira pamatayon. Kon may-ada karuyag hi Jesebel, puydi pa ngani niya ipapatay an usa nga tawo basi la makuha an iya karuyag. Usa ka adlaw, masurub-on gud hi Hadi Ahab. Salit nagpakiana ha iya hi Jesebel: 'Kay ano nga masurub-on ka yana?' 'Tungod han ginsiring ni Nabot ha akon,' binaton hi Ahab. 'Karuyag ko unta paliton an iya urubasan. Kondi nagsiring hiya nga diri ito maaakon.' 'Ayaw kabaraka,' siring ni Jesebel. 'Ihahatag ko ito ha imo.' Salit hi Jesebel nagsurat ha pipira nga lider ha syudad nga inuukyan ni Nabot. 'Kuha hin pipira nga waray-pulos nga kalalakin-an basi magsiring nga ginpanhimaraot ni Nabot an Dios ngan an hadi,' nagsiring hiya ha ira. 'Katapos, dad-a hi Nabot ha gawas han syudad ngan batoha hiya tubtob nga mamatay.' Han hinbaroan ni Jesebel nga patay na hi Nabot, nagsiring hiya kan Ahab: 'Kadto na ngan tag-iyaha an iya urubasan.' Angay gud sirotan hi Jesebel tungod hito nga iya maraot nga ginbuhat, diri ba? Salit, inabot an panahon nga ginsugo ni Jehova hi Jehu basi sirotan hi Jesebel. Han hinbatian ni Jesebel nga tiabot hi Jehu, nagbutang hiya hin kolorete ha iya mga mata ngan nagpahusay gud. Kondi han inabot hi Jehu ngan nakita hi Jesebel ha bintana, ginsidngan niya an kalalakin-an ha palasyo: 'Huloga hiya!' Sinugot an kalalakin-an, sugad han imo nakikita ha retrato. Ginhulog nira hi Jesebel ngan namatay hiya. Ini an kataposan han maraot nga hi Rayna Jesebel. 1 Hadi 16:29-33; 18:1-4; 21:1-16; 2 Hadi 9:30-37. 66
SINARIG HI JEHOSAPAT KAN JEHOVA MAARAM ka ba kon hin-o ini nga kalalakin-an ngan kon ano an ira ginbubuhat? Tikadto hira ha girra, ngan nagkakanta an kalalakin-an ha unahan. Kondi bangin magpakiana ka: 'Kay ano nga waray mga espada ngan bangkaw an mga paragkanta?' Aton kitaon. Hi Jehosapat an hadi han duha-ka-tribo nga ginhadian han Israel. Nabuhi hiya ha panahon ni Hadi Ahab ngan ni Jesebel han 10-ka-tribo nga ginhadian ha norte. Kondi maopay nga hadi hi Jehosapat, ngan maopay liwat nga hadi an iya tatay nga hi Asa. Salit ha damu nga katuigan, maopay an kahimtang han katawohan ha duha-ka-tribo nga ginhadian ha sur. Kondi hito nga panahon, may-ada nahitatabo nga tungod hito nahadlok an katawohan. An mga mensahero nagsumat kan Jehosapat: 'Damu nga kasundalohan tikang ha mga nasud han Moab, Amon, ngan Bukid Seir an tiabot ha pag-atake ha iyo.' Nagkatirok an damu nga Israelita ha Jerusalem basi mangaro hin bulig kan Jehova. Kinadto hira ha templo, 67
ngan didto nag-ampo hi Jehosapat: 'O Jehova nga amon Dios, diri kami maaram han amon pagbubuhaton. Waray kami kapas kontra hinin damu nga kasundalohan. Nanginginyupo kami han imo bulig.' Namati hi Jehova, ngan pinaagi han usa han Iya mga surugoon, nagsiring Hiya ha katawohan: 'An pakig-away diri iyo, kondi kanan Dios. Diri kamo kinahanglan makig-away. Pagkita la kamo, ngan kitaa kon paonan-o kamo luluwason ni Jehova.' Salit kinabuwasan, ginsidngan ni Jehosapat an katawohan: 'Sarig kamo kan Jehova!' Katapos, nagbutang hiya hin magkaranta ha unahan han mga sundalo, ngan samtang nagmamartsa, nagkakanta hira hin mga pagdayaw kan Jehova. Maaram ka ba kon ano an nahitabo han hirani na hira ha arawayan? Ginpahinabo ni Jehova nga mag-aragway mismo an kaaway nga kasundalohan. Ngan han nagkaabot an mga Israelita, patay na an ngatanan nga kaaway! Diri ba maaramon hi Jehosapat ha pagsarig kan Jehova? Maaramon kita kon sumarig liwat kita ha Iya. 1 Hadi 22:41-53; 2 Kronikas 20:1-30.
DUHA NGA BATA NGA NABUHI UTRO KON mamatay ka, ano daw la an aabaton han imo nanay kon mabuhi ka utro? Sigurado nga malilipay hiya! Kondi mabubuhi ba utro an tawo nga namatay na? Nahitabo na ba ito hadto? Kitaa dinhi an lalaki, ngan an babaye ngan an bata. An lalaki amo hi propeta Elias. An babaye usa nga balo ha syudad han Sarepat, ngan anak niya an bata. Usa ka adlaw, nagkasakit an bata. Nagtikagrabe gud an iya sakit ngan namatay hiya. Katapos, nagsiring hi Elias ha babaye: 'Ihatag ha akon an bata.' Iginhatag han babaye an patay nga bata ngan gindara ito ni Elias ha igbaw nga kwarto ngan iginbutang ha higdaan. Katapos, hi Elias nag-ampo: 'O Jehova, buhia utro an bata.' Ngan an bata gininhawa! Dida hito, gindara ni Elias an bata ha ubos ngan nagsiring ha babaye: 'Kitaa, buhi an imo anak!' Salit nalipay gud an nanay. Usa pa nga importante nga propeta han Dios amo hi Eliseo. Hiya an kabulig ni Elias. Kondi inabot an panahon nga ginpabuhat liwat ni Jehova hi Eliseo hin mga milagro. Usa ka adlaw, kinadto hi Eliseo ha syudad han Sunem, diin may-ada babaye nga buotan gud ha iya. Ha urhi, ini nga babaye nagkaada anak nga lalaki. inupod hiya ha iya tatay ha pagtrabaho ha uma. Tigda la nga ginuliat an bata: 'Masakit an akon ulo!' Igin-uli an bata, ngan waray pag-iha namatay ito. Nasubo gud an iya nanay! Salit linakat dayon an iya nanay ngan ginhangyo hi Eliseo nga umupod ha iya. Usa ka aga, han durodaku na an bata, Pag-abot ni Eliseo, kinadto hiya ha kwarto han patay nga bata. Nag-ampo hiya kan Jehova, ngan tinungbaw hiya ha bata. Waray pag-iha, nagpaso an lawas han bata, ngan hinatsing ito hin pito ka beses. Nalipay gud an nanay hini nga bata han sinulod hiya ha kwarto ngan nakita nga buhi an iya anak! Damu nga tawo an nagkamatay na. Tungod hito nasubo gud an ira pamilya ngan kasangkayan. Waray kita gahum ha pagbanhaw han mga patay. Kondi may-ada gahum hi Jehova. Mahibabaroan naton kon paonan-o niya babanhawon an minilyon nga tawo nga nagkamatay. 1 Hadi 17:8-24; 2 Hadi 4:8-37. 68
DARAGITA NGA BINULIG HA GAMHANAN NGA LALAKI MAARAM ka ba kon ano an ginsisiring hini nga daragita? Ginsusumatan niya ini nga babaye mahitungod han propeta ni Jehova nga hi Eliseo, ngan han urusahon nga mga butang nga nahihimo ni Eliseo pinaagi han bulig ni Jehova. Diri kilala hini nga babaye hi Jehova tungod kay diri hiya Israelita. Aton kitaon kon kay ano nga ini nga daragita aada ha balay hini nga babaye. Siryahanon ini nga babaye. An iya bana amo hi Naaman, an lider han kasundalohan han Sirya. Ginbihag han Siryahanon nga kasundalohan ini nga Israelita nga daragita, ngan gindara hiya ha asawa ni Naaman basi magin surugoon. Hi Naaman may-ada makangingirhat nga sakit nga tinatawag nga sanla. Tungod hini nga sakit mahimo pa ngani madunot an panit ngan unod han tawo. Salit nagsiring ini nga daragita ha asawa ni Naaman: 'Hinaot 69
makakadto an akon agaron ha propeta ni Jehova ha Israel. Matatambal niya an sanla han akon agaron.' Katapos, iginsumat ini ha bana han babaye. Karuyag gud ni Naaman nga matambal hiya; salit nagdesisyon hiya nga kumadto ha Israel. Pag-abot didto, kinadto hiya ha balay ni Eliseo. Ginsugo ni Eliseo an iya kabulig nga sumatan hi Naaman nga kumarigo ha Salog Jordan hin pito ka beses. Tungod hini nasina gud hi Naaman, ngan nagsiring: 'Mas maopay an amon mga salog kay ha ngatanan nga salog ha Israel!' Katapos niya magsiring hini, linakat hiya. Kondi, usa han mga surugoon ni Naaman an nagsiring ha iya: 'Ginoo, kon makuri an ginpabuhat ha imo ni Eliseo, bubuhaton mo ito. Kay ano nga diri ka na la kumarigo, sugad han iya ginsiring?' Namati hi Naaman ha iya surugoon, ngan kinadto hiya ngan linurop ha Salog Jordan hin pito ka beses. Han ginbuhat niya ini, natambal hiya ngan naghamis an iya panit! Nalipay gud hi Naaman. Binalik hiya kan Eliseo ngan nagsiring: 'Yana maaram na ako nga an Dios han Israel amo la an matuod nga Dios ha bug-os nga tuna. Salit, alayon karawata ini nga akon regalo.' Kondi hi Eliseo binaton: 'Diri, diri ko ito kakarawaton.' Maaram hi Eliseo nga sayop kon karawaton niya ito nga regalo tungod kay hi Jehova an nagtambal kan Naaman. Kondi karuyag han kabulig ni Eliseo nga hi Gehasi nga iyahon an regalo. Salit ini an ginbuhat ni Gehasi. Pagbaya ni Naaman, ginlanat hiya ni Gehasi. 'Ginsugo ako ni Eliseo basi sumatan ka nga karuyag niya an pipira han imo regalo para ha iya kasangkayan nga inabot pa la,' siring ni Gehasi. Syempre, buwa ito. Kondi diri maaram hi Naaman nga buwa ito; salit iginhatag niya kan Gehasi an pipira han mga regalo. Han binalik hi Gehasi, maaram na hi Eliseo han iya ginbuhat. Ginsumatan hiya ni Jehova. Salit hi Eliseo nagsiring: 'Tungod kay ginbuhat mo ini nga maraot, an sanla ni Naaman mahingangada ha imo.' Ngan nagin sanlahon dayon hi Gehasi! Ano nga leksyon an aton mahibabaroan tikang hini? Siyahan, sadang kita mag-istorya mahitungod kan Jehova pariho han ginbuhat han daragita. Daku gud an kapulsanan hito. Ikaduha, diri kita magin hambog pariho kan Naaman ha tinikangan, lugod kinahanglan sugton naton an mga surugoon han Dios. Ngan ikatulo, diri kita magbuwa sugad han ginbuhat ni Gehasi. Oo, damu an aton nahibabaroan tikang ha pagbasa han Biblia, diri ba? 2 Hadi 5:1-27.
HI JONAS NGAN AN DAKU NGA ISDA KITAA an lalaki nga aada ha tubig. Namimeligro gud an iya kinabuhi, diri ba? Lalamuyon na hiya hini nga isda! Kilala mo ba hiya? Hiya hi Jonas. Aton kitaon kon kay ano nga nahingada hiya hini nga makuri nga kahimtang. Hi Jonas usa nga propeta ni Jehova. Waray pag-iha katapos mamatay hi propeta Eliseo, nagsiring hi Jehova kan Jonas: 'Kadto ha daku nga syudad han Ninibe. Duro karaot an ginbubuhat han mga tawo didto, ngan karuyag ko nga sumatan mo hira mahitungod hito.' Kondi diri karuyag ni Jonas nga kumadto. Salit sinakay hiya ha barko nga tipahirayo ha Ninibe. Waray malipay hi Jehova ha paglikay ni Jonas. Salit nagpahinabo Hiya hin makusog nga bagyo. Makusog hinduro ito nga haros malunod na an barko. Nahadlok gud an mga tripulante, salit nangamuyo hira ha ira mga dios nga buligan hira. Katapos, hi Jonas nagsiring ha ira: 'Magsiringba ako ni Jehova, an Dios nga naglarang han langit ngan han tuna. Ngan naglikay ako ha ginpapabuhat ni Jehova ha akon.' Salit an mga tripulante nagpakiana: 'Ano an amon pagbubuhaton ha imo basi umundang an bagyo?' 'Ilabog ako ha dagat, ngan magigin malinaw ito utro,' siring ni Jonas. Diri karuyag han mga tripulante nga buhaton ito, kondi han nagtikakusog an bagyo napiritan hira ha paglabog kan Jonas ha dagat. Dida hito, inundang dayon an bagyo ngan naglinaw utro an dagat. Han nagtikalunod hi Jonas ha tubig, ginlamoy hiya han daku nga isda. Kondi waray hiya mamatay. Tulo ka adlaw ngan tulo ka gab-i nga nakadto hiya ha tiyan hito nga isda. Nagbasol gud hi Jonas nga waray hiya sumugot kan Jehova ngan waray kumadto ha Ninibe. Salit maaram ka ba kon ano an iya ginbuhat? Nag-ampo hi Jonas kan Jehova nga buligan hiya. Salit, ginpahinabo ni Jehova nga iluwa han isda hi Jonas ha mamara nga tuna. Katapos hito, kinadto hi Jonas ha Ninibe. Diri ba nagtututdo ini ha aton nga importante gud nga sugton an bisan ano nga ginpapabuhat ha aton ni Jehova? Libro han Jonas ha Biblia. 70
NAGSAAD AN DIOS HIN PARAISO INI an retrato han paraiso nga posible nga ipinakita han Dios ha iya propeta nga hi Isaias. Natawo hi Isaias waray pag-iha katapos mamatay hi Jonas. An paraiso nangangahulogan hin "hardin" o "parke." Diri ba ini nagpapahinumdom ha imo han aton nakita na hini nga libro? Puropariho gud ini han makaruruyag nga hardin nga ginhimo ni Jehova nga Dios para kanda Adan ngan Eva, diri ba? Kondi magigin paraiso gud ba an bug-os nga tuna? Nagsiring hi Jehova kan propeta Isaias nga magsurat mahitungod han tiarabot nga bag-o nga paraiso para ha katawohan han Dios. Hiya nagsiring: 'An lobo ngan an nati nga karnero maglulungon nga mamurayawon. An nati 71
nga baka ngan an nati nga leon urosa nga mangangaon, ngan gutiay nga bata an magmamangno ha ira. Bisan an minasus-an diri tutukbon kon mag-uyag hiya hirani ha malara nga halas.' 'Pirme masamok an kalibotan, ngan magigin sugad na gud ito pirme.' Kondi hunahunaa ini: Ano nga klase hin urukyan an iginhatag han Dios kanda Adan ngan Eva? 'Diri gud ini mahitatabo,' damu an masiring. Iginbutang han Dios hira Adan ngan Eva ha paraiso. Kondi tungod kay waray hira sumugot ha Dios, ira nawara an ira makaruruyag nga urukyan, nalagas hira ngan namatay. Nagsasaad an Dios nga ihahatag niya ha mga tawo nga nahigugma ha iya an mga nawara nira Adan ngan Eva. Ha tiarabot nga bag-o nga paraiso, waray na mag-aantos o mamamatay. Magkakaada na tinuod nga kamurayawan. An ngatanan nga tawo magigin mahimsog ngan malipayon. Magigin sugad gud ito ha orihinal nga katuyoan han Dios. Aton mahibabaroan ha urhi kon paonan-o ito pagbubuhaton han Dios. Isaias 11:6-9; Pahayag 21:3, 4.
GINBULIGAN HAN DIOS HI HADI HESEKIA 72 MAARAM ka ba kon kay ano nga nag-aampo ini nga lalaki kan Jehova? Kay ano nga iya iginlatag ini nga mga surat ha atubangan han altar ni Jehova? Ini nga lalaki amo hi Hesekia. Hiya an hadi han duha nga tribo han Israel ha sur. Ngan daku an iya problema. Kay ano? Tungod kay ginbungkag na han kasundalohan han Asirya an 10 nga tribo ha norte. Gintugotan ni Jehova nga mahitabo ito tungod kay magraot gud an mga tawo didto. Ngan yana, maatake an kasundalohan han Asirya ha duha-ka-tribo nga ginhadian. Nagpadara pa la hin mga surat kan Hadi Hesekia an hadi han Asirya. Ini an mga surat nga iginlatag dinhi ni Hesekia ha
atubangan han altar han Dios. An mensahe hito nagtatamay kan Jehova, ngan nag-aaghat kan Hesekia nga sumurender. Salit nag-ampo hi Hesekia: 'O Jehova, talwasa kami tikang ha hadi han Asirya. Basi an ngatanan nga nasud mahibaro nga ikaw la an Dios.' Pamamatian ba ni Jehova hi Hesekia? Maopay nga hadi hi Hesekia. Diri hiya pariho han magraot nga hadi ha 10-ka-tribo nga ginhadian han Israel, o han iya maraot nga tatay nga hi Hadi Ahas. Ginsugot gud ni Hesekia an ngatanan nga balaud ni Jehova. Salit, katapos niya mag-ampo, nagpadara hi propeta Isaias hin mensahe tikang kan Jehova: 'An hadi han Asirya diri makakaatake ha Jerusalem. Diri ngani makakahirani an bisan usa han iya kasundalohan. Diri hira makakapana bisan makausa ngada ha syudad.' Kitaa an retrato dinhi. Maaram ka ba kon hin-o ini nga mga patay nga kasundalohan? Hira an mga Asiryahanon. Ginsugo ni Jehova an iya anghel, ngan ha usa la ka gab-i ginpatay hito an 185,000 nga kasundalohan han Asirya. Salit inatras an hadi han Asirya ngan inuli. Natalwas an duha-ka-tribo nga ginha- dian, ngan nagkaada hin kamurayawan an katawohan. Kondi han namatay hi Hesekia, an iya anak nga hi Manases an na- gin hadi. Hi Manases ngan an iya anak nga hi Amon magraot gud nga hadi. Sa- lit napuno na liwat an nasud hin krimen ngan ka- madarahog. Han ginpatay hi Hadi Amon han iya mga surugoon, an iya anak nga hi Josia an nagin hadi ha duha-ka-tribo nga ginhadian. 2 Hadi 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
ULTIMO NGA MAOPAY NGA HADI HA ISRAEL 73 OTSO anyos pa la hi Josia han magin hadi hiya ha duha nga tribo han Israel ha sur. Batan-on pa gud hiya para magin hadi. Salit ha tinikangan, ginbuligan hiya han pipira nga katigurangan ha pagmando ha nasud. Han pito ka tuig na nga nagmamando hi Josia, nagtikang hiya ha pamiling kan Jehova. Ginsubad niya an susbaranan han mag-opay nga hadi pariho kanda David, Jehosapat ngan Hesekia. Katapos, han tinedyer pa la hiya, may-ada hiya ginbuhat nga nagkinahanglan hin kaisog. Maiha gud nga panahon nga nagbuhat hin karaotan an damu nga mga Israelita. Nagsisingba hira ha palso nga mga dios. Nayukbo hira ha mga idolo. Salit naglibot hi Josia kaupod an iya mga tawohan basi bungkagon an palso nga pagsingba ha nasud. Daku ini nga trabaho tungod kay damu nga katawohan an nagsisingba ha palso nga mga dios. Makikita mo dinhi ha retrato nga ginbubungkag ni Josia ngan han iya mga tawohan an mga idolo. Katapos, ginsugo ni Josia an tulo nga kalalakin-an nga manguna ha pag-ayad han templo ni Jehova. Nangolekta hira hin kwarta ha katawohan basi gamiton ha pagpatrabaho. Samtang nag-aayad hira ha templo, may-ada importante gud nga hin-agian didto an hitaas nga saserdote nga hi Hilkia. Ito mismo an libro han balaud nga maiha na gud nga iginpasurat ni Jehova kan Moises. Nawara ito ha sulod hin damu na ka tuig.
Gindara an libro kan Josia, ngan naghangyo hiya nga basahon ito ha iya. Samtang namamati hiya, nasantop niya nga diri ginsusunod han katawohan an mga balaud ni Jehova. Nasubo gud hiya tungod hini, salit gin-gisi niya an iya panapton, sugad han makikita mo dinhi. Nagsiring hiya: 'Nasisina hi Jehova ha aton tungod kay waray sunda han aton kaapoy-apoyan an mga balaud nga nahisurat hini nga libro.' Ginsugo ni Josia an hitaas nga saserdote nga hi Hilkia nga usisahon kon ano an pagbubuhaton ni Jehova ha ira. Kinadto hi Hilkia kan propetisa Hulda, ngan ginpakianhan hiya. Iginpasumat ni Hulda kan Hilkia ini nga mensahe tikang kan Jehova para kan Josia: 'Sisirotan an Jerusalem ngan an ngatanan nga katawohan tungod kay nagsingba hira ha palso nga mga dios ngan napuno hin karaotan an tuna. Kondi tungod kay ikaw, Josia, nagbubuhat han maopay, ini nga sirot diri mahitatabo samtang buhi ka pa.' 2 Kronikas 34:1-28.
USA NGA TAWO NGA DIRI NAHAHADLOK 74 KITAA inin batan-on nga lalaki nga gintitinawaan han mga tawo. Maaram ka ba kon hin-o hiya? Hiya hi Jeremias. Kilala gud hiya nga propeta han Dios. Waray pag-iha katapos tikangan ni Hadi Josia an pagbungkag han mga idolo ha bug-os nga nasud, ginsidngan ni Jehova hi Jeremias nga magin Iya propeta. Kondi, naghunahuna hi Jeremias nga batan-on pa gud hiya para magin propeta. Pero nagsiring hi Jehova nga bubuligan Niya hi Jeremias. Ginsidngan ni Jeremias an mga Israelita nga umundang na ha pagbuhat han maraot. 'Mga palso nga dios an ginsisingba han katawohan,' siring niya. Kondi mas karuyag han damu nga Israelita nga magsingba ha palso nga mga dios imbes nga magsingba ha matuod nga Dios nga hi Jehova. Han ginsidngan ni Jeremias an katawohan nga sisirotan hira han Dios tungod han ira karaotan, nagtinawa la hira ha iya. Linabay an katuigan. Namatay hi Josia, ngan paglabay hin tulo ka bulan, nagin hadi an iya anak nga hi Jehoyakim. Padayon nga ginsumatan ni Jeremias an katawohan: 'Bubungkagon an Jerusalem kon diri kamo magbag-o ha iyo magraot nga binuhatan.' Ginrabot hiya han mga saserdote ngan ginsinggitan: 'Angay ka patayon tungod hini nga imo ginpipinanyakan.' Katapos, ira ginsidngan an mga prinsipe han Israel: 'Angay patayon hi Jeremias tungod kay nananagna hiya kontra ha aton syudad.' Ano an pagbubuhaton ni Jeremias yana? Waray hiya mahadlok! Ginsidngan niya hira ngatanan: 'Ginsugo ako ni Jehova nga igyakan ini ha iyo. Kon diri niyo bag-ohon an iyo magraot nga binuhatan, bubungkagon ni Jehova an Jerusalem. Kondi tigamni niyo ini: Kon iyo ako patayon, papatayon niyo an usa nga tawo nga waray ginbuhat nga maraot.' Waray pataya han mga prinsipe hi Jeremias, kondi waray magbag-o an mga Israelita ha ira magraot nga binuhatan. Paglabay han panahon, inabot an hadi han Babilonya nga hi Nabukodonosor ngan nakig-away ha Jerusalem. Katapos, gin-uripon hira ni Nabukodonosor. Yinukot nga Israelita an iya ginbihag ngan gindara ngadto ha Babilonya. Hunahunaa la kon ano an imo aabaton kon ginkuha ka ha imo nasud han mga tawo nga diri mo kilala ngan gindara ka ngadto ha iba nga nasud! Jeremias 1:1-8; 10:1-5; 26:1-16; 2 Hadi 24:1-17.
UPAT NGA BATAN-ON HA BABILONYA GINDARA ni Hadi Nabukodonosor an ngatanan nga edukado gud nga Israelita ngadto ha Babilonya. Katapos, ginpili niya an pinakagwapo ngan pinakabaltok nga mga batan-on. Upat ha ira an mga batan-on nga imo nakikita dinhi. An usa amo hi Daniel, ngan an tulo gintatawag han mga Babilonyahanon nga Sadrak, Mesak ngan Abednego. Plano ni Nabukodonosor nga bansayon an mga batan-on basi magtrabaho ha iya palasyo. Katapos hin tulo ka tuig nga pagbansay, pipilion la niya an pinakabaltok ha ira basi bumulig ha iya ha pagsulbad han mga problema. Karuyag han hadi nga magin makusog ngan mahimsog hira samtang ginbabansay. Salit ginsugo niya an iya mga surugoon nga hatagan hira ngatanan hin magrasa nga pagkaon ngan alaksiw nga pariho han ginkakaon niya ngan han iya pamilya. 75
Kitaa an batan-on nga hi Daniel. Maaram ka ba kon ano an iya gin-iistorya ha lider nga opisyal ha palasyo ni Nabukodonosor nga hi Aspenas? Nasiring hi Daniel nga diri niya karuyag kumaon han magrasa nga pagkaon ha lamesa han hadi. Kondi nabaraka hi Aspenas. 'An hadi an nagbubuot kon ano an iyo kakaunon ngan iinumon,' siring niya. 'Ngan kon diri kamo magin mahimsog pariho han iba nga batan-on, papatayon niya ako.' Salit nakiistorya hi Daniel ha tinaporan ni Aspenas ha pagmangno ha iya ngan ha iya tulo nga sangkay. 'Alayon sarihi an imo mga surugoon ha sulod hin 10 ka adlaw,' siring niya. 'Tagi kami hin mga utan nga kakaunon ngan tubig nga iinumon. Katapos, itanding kami ha iba nga batan-on nga kalalakin-an nga nakaon han pagkaon han hadi, ngan kitaa kon hin-o an mas maopay pagkit-on.' Inuyon hini an tinaporan. Ngan katapos han 10 ka adlaw, mas mahimsog pagkit-on hi Daniel ngan an iya tulo nga sangkay kay ha ngatanan nga batan-on. Salit inuyon an tinaporan nga padayon nga kumaon hira hin utan imbes han pagkaon han hadi. Paglabay hin tulo ka tuig, gindara kan Nabukodonosor an ngatanan nga batan-on. Katapos makaistorya han hadi an ngatanan, naobserbahan niya nga hi Daniel ngan an iya tulo nga sangkay amo an pinakabaltok ha ira. Salit ginpaukoy niya hira ha palasyo basi makabulig ha iya. Ngan kon an hadi nagpapakiana o nagpipresentar hin makuri nga mga problema kanda Daniel, Sadrak, Mesak ngan Abednego, 10 ka pilo nga mas maaram hira kay ha bisan hin-o han iya mga saserdote o maaramon nga kalalakin-an. Daniel 1:1-21.
GINBUNGKAG AN JERUSALEM NAPULO ka tuig na an naglabay tikang nga gindara ni Hadi Nabukodonosor an ngatanan nga edukado gud nga Israelita ngadto ha Babilonya. Ngan yana kitaa an nahitatabo! Nasusunog an Jerusalem. Ngan an mga Israelita nga waray pamataya, ginbihag ngadto ha Babilonya. Hinumdumi nga ini an iginpahamangno han mga propeta ni Jehova nga mahitatabo kon diri magbag-o an katawohan ha ira magraot nga binuhatan. Kondi waray mamati an mga Israelita ha mga propeta. Nagpadayon hira ha pagsingba ha palso nga mga dios imbes nga magsingba kan Jehova. Salit angay hira sirotan. Maaram kita hini tungod kay iginsusumat ha aton han propeta han Dios nga hi Esekiel an ira maraot nga ginbubuhat. Maaram ka ba kon hin-o hi Esekiel? Usa hiya han mga batan-on nga gindara ni Hadi Nabukodonosor ha Babilonya sobra 10 ka tuig na antes mahitabo inin daku nga kabungkagan han Jerusalem. Hito nga panahon, gindara liwat hira Daniel, ngan an iya tulo nga sangkay nga hira Sadrak, Mesak ngan Abednego. Samtang aadto hi Esekiel ha Babilonya, ipinakita ha iya ni Jehova an magraot nga nahitatabo ha templo ha Jerusalem. Ginbuhat ini ni Jehova pinaagi han usa nga milagro. Aadto hi Esekiel ha Babilonya kondi ipinakita ha iya ni Jehova an ngatanan nga nahitatabo ha templo. Mangil-ad gud an nakita ni Esekiel! 'Kitaa an mangil-ad nga ginbubuhat han katawohan dinhi ha templo,' ' siring ni Jehova kan Esekiel. 'Kitaa an pader nga pun o hin mga retrato han mga halas ngan iba nga hayop. Ngan kitaa an mga Israelita nga nagsisingba hito!' Nakikita ni Esekiel ini ngatanan, ngan iginsurat niya an nahitatabo. 'Nakikita mo ba an ginbubuhat ha tago han mga lider ha Israel?' nagpakiana hi Jehova kan Esekiel. Oo, nakikita liwat niya ini. May-ada 70 nga tigurang, ngan hira ngatanan nagsisingba ha palso nga mga dios. Hira nasiring: 'Diri kita nakikita ni Jehova. Ginbayaan niya an tuna.' 76
Katapos, iginpakita ni Jehova kan Esekiel an pipira nga kababayin-an ha norte nga ganghaan han templo. Nangangalingkod hira didto, nagsisingba ha palso nga dios nga hi Tamus. Ngan kitaa an kalalakin-an ha ganghaan han templo ni Jehova! Mga 25 hira ngan nakikita hira ni Esekiel. Naatubang hira ha sinirangan ngan nayukbo ha adlaw! 'Diri ako gintatahod hini nga katawohan,' siring ni Jehova. 'Diri la hira nagbubuhat hin magraot kondi ha akon templo pa gud nira ginbubuhat ito!' Salit hi Jehova nagsaad: 'Aabaton nira an akon duro nga kasina. Ngan diri ako malolooy ha ira kon bungkagon hira.' Paglabay hin tulo la ka tuig katapos ipakita ini ni Jehova kan Esekiel, nagrebelde an mga Israelita kan Hadi Nabukodonosor. Salit nakig-away hiya ha ira. Paglabay hin usa ngan tunga ka tuig, an mga Babilonyahanon nakasulod ha Jerusalem ngan ginsunog nira an syudad tubtob nga naugtang ito. Damu gud an ginpamatay ngan ginbihag ngadto ha Babilonya. Kay ano nga gintugotan ni Jehova nga mahitabo ha mga Israelita inin makangingirhat nga kabungkagan? Oo, tungod kay waray hira mamati kan Jehova ngan waray nira sunda an iya mga balaud. Ipinapakita hini nga importante gud nga sundon naton pirme an ginsisiring ni Jehova. Ha tinikangan, gintugotan an pipira nga tawo nga magpabilin ha Israel. Gintaporan ni Hadi Nabukodonosor an Judio nga hi Gedalia ha pagpanguna ha ira. Kondi ginpatay hi Gedalia han iba nga Israelita. Yana, tungod hini nga nahitabo, nahadlok an katawohan nga bangin bumalik an mga Babilonyahanon basi pamatayon hira ngatanan. Salit ginpirit nira hi Jeremias nga umupod ha ira, ngan pinalagiw hira ngadto ha Ehipto. Tungod hini, waray nahibilin bisan usa nga tawo ha Israel. Ha sulod hin 70 ka tuig, waray naukoy didto. Kondi nagsaad hi Jehova nga pababalikon niya an iya katawohan katapos hin 70 ka tuig. Samtang hito nga panahon, ano daw la an nahitatabo ha katawohan han Dios nga gindara ngadto ha Babilonya? Aton kitaon. 2 Hadi 25:1-26; Jeremias 29:10; Esekiel 1:1-3; 8:1-18.
BAHIN 5 Pagin Bihag ha Babilonya Tubtob ha Pagtukod Utro han mga Pader han Jerusalem Samtang bihag an mga Israelita ha Babilonya, nagkaa- da hira damu nga pagsari han ira pagtoo. Hira Sadrak, Mesak ngan Abednego iginlabog ha naglalaga nga hudno, kondi ginluwas hira han Dios. Katapos, han napirde an Babilonya han mga Mediahanon ngan Persiahanon, iginlabog hi Daniel ha lungib han mga leon, kondi ginpanalipdan liwat hiya han Dios pinaagi ha pagtak-om han baba han mga leon. Ha urhi, an mga Israelita gintagan hin kagawasan han Persiahanon nga hadi nga hi Ciro. Binalik hira ha ira natawohan nga tuna katapos han 70 ka tuig nga pagin bihag ha Babilonya. Usa han ira siyahan nga ginbuhat pagbalik nira ha Jerusalem amo an pagtukod utro han templo ni Jehova. Kondi waray pag-iha, naundang an ira buruhaton tungod han mga kaaway. Salit natapos nira an templo, mga 22 ka tuig katapos nira bumalik ha Jerusalem. Sunod, aton hibabaroan an pagbyahe ni Esra tipabalik ha Jerusalem basi opayon pa gud an templo. Nahitabo ini 47 ka tuig tikang nga natapos an templo. Katapos, paglabay hin 13 ka tuig tikang han pagbyahe ni Esra, binulig hi Nehemia ha pagtukod utro han naruba nga pader han Jerusalem. An mga panhitabo ha Bahin SINGKO inabot hin 152 ka tuig tubtob hito nga panahon.
WARAY HIRA YUMUKBO NAHINUNUMDOMAN mo ba ini nga tulo nga batan-on? Oo, hira an kasangkayan ni Daniel nga nagdumiri ha pagkaon han diri makakaopay ha ira. Gintawag hira han mga Babilonyahanon nga Sadrak, Mesak ngan Abednego. Kondi kitaa hira yana. Kay ano nga diri hira nayukbo ha daku nga imahen pariho han ginbubuhat han iba? Aton kitaon kon kay ano. Nahinunumdoman mo ba an mga balaud nga iginsurat mismo ni Jehova nga tinatawag nga Napulo nga Sugo? An siyahan amo ini: 'Diri ka magsingba ha lain nga mga dios gawas ha akon.' Ginsusunod hinin tulo nga batan-on ini nga sugo, bisan kon makuri an pagbuhat hito. Iginpatawag han hadi han Babilonya nga hi Nabukodonosor an damu nga dungganon nga tawo basi singbahon ini nga imahen nga iya gintukod. Nagsiring pa la hiya ha ngatanan: 'Kon mabatian niyo an tunog han korneta, arpa ngan iba pa nga instrumento ha musika, kinahanglan magyukbo ngan magsingba kamo hini nga bulawan nga imahen. An bisan hin-o nga diri yumukbo ngan magsingba ilalabog dayon ha naglalaga nga hudno.' Han hinbaroan ni Nabukodonosor nga hira Sadrak, Mesak ngan Abednego waray yumukbo, nasina gud hiya. Iginpatawag niya hira. Gintagan niya hira hin usa pa nga higayon nga yumukbo. Kondi an mga batan-on nasarig kan Jehova. 'An Dios nga amon gin-aalagaran makakagluwas ha amon,' siring nira kan Nabukodonosor. 'Kondi bisan kon diri kami niya luwason, diri kami mayukbo ha imo bulawan nga imahen.' Han pakabati hini, dinugang an kasina ni Nabukodonosor. May-ada hirani nga hudno ngan nagsugo hiya: 'Pasoa an hudno hin pito ka pilo kay ha kasagaran!' Katapos, iginpagapos niya hira Sadrak, Mesak ngan Abednego ha iya pinakamakusog nga kasundalohan ngan iginpalabog hira ha hudno. Mapaso hinduro ito salit an magkusog nga kasundalohan namatay tungod han kalayo. Kondi kumusta man an tulo nga batan-on nga ira iginlabog? 77
Ginkita han hadi an hudno, ngan nahadlok gud hiya. 'Diri ba tulo nga batan-on an aton gin-gapos ngan iginlabog ha naglalaga nga hudno?' nagpakiana hiya. 'Oo,' binaton an iya mga surugoon. 'Kondi upat nga lalaki an akon nakikita nga naglilinakat-lakat ha kalayo,' siring niya. 'Waray hira mga gapos, ngan diri hira nasusunog. Ngan an ikaupat baga hin dios.' Hinirani an hadi ha purtahan han hudno ngan nagsinggit: 'Sadrak! Mesak! Abednego! Gawas kamo ngadi, kamo nga mga surugoon han Gihitaasi nga Dios!' Han ginawas hira, nakita han ngatanan nga waray hira kasunog. Katapos an hadi nagsiring: 'Dayawon unta an Dios nira Sadrak, Mesak ngan Abednego! Ginsugo niya an iya anghel ngan ginluwas hira tungod kay diri hira nayukbo ngan nasingba ha bisan ano nga dios gawas ha iya.' Diri ba maopay ini nga susbaranan han pagin matinumanon kan Jehova nga angay naton subaron? Eksodo 20:3; Daniel 3:1-30.
SINURAT HAN KAMOT HA BUNGBONG ANO an nahitatabo dinhi? Nagpipyesta an mga tawo. Nag-imbitar an hadi han Babilonya hin usa ka yukot nga dungganon nga bisita. Ginagamit nira an bulawan ngan salapi nga mga kopa ngan yahong nga ginkuha tikang ha templo ni Jehova ha Jerusalem. Ngan tigda nga may-ada nakita nga nalutaw nga kamot han tawo ngan nagsurat ha bungbong. Nahadlok an ngatanan. Hi Belsasar nga apo ni Nabukodonosor amo na an hadi hito nga panahon. Sininggit hiya nga pakadaon an iya maaramon nga kalalakin-an. 'Bisan hin-o nga makakabasa hini nga sinurat ngan makakagsumat ha akon han kahulogan hini, tatagan hin damu nga regalo ngan hihimoon nga ikatulo nga pinakadungganon nga magmarando ha ginhadian,' siring han hadi. Kondi waray bisan usa nga nakabasa han sinurat ha bungbong ngan nakagsumat han kahulogan hito. Hinbatian han nanay han hadi an aringasa ngan kinadto ha haluag nga pangaonan. 'Ayaw kahadlok,' siring niya ha hadi. 'May-ada tawo ha imo 78
ginhadian nga nakilala ha baraan nga mga dios. Han an imo lolo nga hi Nabukodonosor pa an hadi, hiya an ginhimo nga lider han ngatanan niya nga maaramon nga kalalakin-an. Daniel an iya ngaran. Ipatawag hiya, ngan susumatan ka niya han kahulogan hini ngatanan.' Salit gindara dayon ha sulod hi Daniel. Katapos magdumiri ha pagkarawat hin bisan ano nga regalo, iginsumat ni Daniel kon kay ano nga ginkuha hadto ha pagkahadi an lolo ni Belsasar nga hi Nabukodonosor. 'Mapahitas-on gud hiya,' siring ni Daniel. 'Salit ginsirotan hiya ni Jehova.' 'Kondi maaram ka han ngatanan nga nahitabo ha iya,' siring ni Daniel kan Belsasar, 'pero mapahitas-on ka la gihapon sugad kan Nabukodonosor. Ginkuha mo an mga kopa ngan mga yahong ha templo ni Jehova ngan gin-gamit ito. Gindadayaw mo an mga dios nga kahoy ngan bato, ngan diri mo ginpapasidunggan an aton Harangdon nga Maglalarang. Salit iginpasurat han Dios ini nga mga pulong. 'Amo ini an nakasurat: 'MENE, MENE, TEKEL ngan PARSIN,' siring ni Daniel. 'An MENE nangangahulogan nga gin-ihap na han Dios an mga adlaw han imo ginhadian ngan matatapos na ito. An TEKEL nangangahulogan nga gintimbang ka ha timbangan ngan nakita nga kulang. An PARSIN nangangahulogan nga an imo ginhadian ihahatag ha mga Mediahanon ngan Persiahanon.' Samtang nagyayakan pa hi Daniel, an mga Mediahanon ngan Persiahanon nagtikang na pag-atake ha Babilonya. Ira ginsakop an syudad ngan ginpatay hi Belsasar. An sinurat ha bungbong natuman hito mismo nga gab-i! Kondi ano an mahitatabo yana ha mga Israelita? Hibabaroan naton ito, kondi kitaon anay naton kon ano an nahitabo kan Daniel. Daniel 5:1-31.
HI DANIEL HA LUNGIB HAN MGA LEON 79 ABAADAW! Baga hin namimeligro gud hi Daniel. Kondi diri hiya ginlalabtan han mga leon! Maaram ka ba kon kay ano? Hin-o an naglabog kan Daniel nganhi hini nga mga leon? Aton kitaon. An hadi han Babilonya yana amo hi Dario. Naayon gud hiya kan Daniel tungod kay buotan hinduro ngan maaramon. Ginpili niya hi Daniel nga magin punoan nga magmarando ha iya ginhadian. Tungod hini, naawa kan Daniel an iba nga kalalakin-an ha ginhadian salit ini an ira ginbuhat. Kinadto hira kan Dario ngan nagsiring: 'Nagkasarabot kami, O hadi, nga maghimo ka hin balaud nga ha sulod hin 30 ka adlaw waray mag-aampo ha bisan hin-o nga dios o tawo, gawas la ngada ha imo, O hadi. An bisan hin-o nga diri sumunod, ilalabog ngadto ha mga leon.' Diri maaram hi Dario kon kay ano nga karuyag himoon hini nga kalalakin-an ini nga balaud. Kondi ha iya hunahuna maopay ito nga ideya, salit iya ito gin-aprobahan. Yana, diri na ito mababag-o.
ito nga balaud, inuli hiya ngan nag-ampo, sugad han iya pirme ginbubuhat. Maaram an magraot nga diri maundang hi Daniel ha pag-ampo kan Jehova. Nalipay hira tungod kay baga hin maglalampos an ira plano ha pagpatay kan Daniel. Han hinbaroan ni Daniel kalalakin-an nga Han hinbaroan ni Hadi Dario kon kay ano nga karuyag hini nga kalalakin-an nga himoon ini nga balaud, nasubo gud hiya. Kondi diri na niya ito mababag-o, salit napiritan hiya nga ipalabog hi Daniel ha lungib han mga leon. Kondi nagsiring an hadi 'Naglalaom ako nga luluwason ka han imo Dios nga imo kan Daniel: gin-aalagaran.' Nasubo gud hi Dario salit waray hiya mahingaturog hito nga gab-i. Kinabuwasan, kinadto dayon hiya ha lungib han mga leon. Makikita mo hiya ha retrato. Nagsinggit hiya: 'Daniel, surugoon han buhi nga Dios! Ginluwas ka ba han Dios nga imo gin-aalagaran tikang ha mga leon?' Hi Daniel binaton: 'Ginsugo han Dios an iya anghel ngan gintak-om an baba han mga leon salit waray ako labti.' Duro an kalipay han hadi. Nagsugo hiya nga kuhaon hi Daniel ha lungib. Katapos, iya iginpalabog ngadto ha mga leon an magraot nga kalalakin-an nga nagplano ha pagpatay kan Daniel. Waray pa hira makaabot ha sag-od han lungib, ginpanhaklam na hira han mga leon ngan ginpanbari an ira mga tul-an. Katapos, nagsurat hi Hadi Dario ha ngatanan nga tawo ha iya ginhadian: 'Nagsusugo ako nga tahuron gud han ngatanan an Dios ni Daniel. Nagbubuhat Hiya hin urusahon nga mga milagro. Ginpanalipdan Niya hi Daniel salit waray hiya kaona han mga leon.' Daniel 6:1-28.
AN KATAWOHAN HAN DIOS BINAYA HA BABILONYA HAROS duha ka tuig na tikang han ginsakop han mga Mediahanon ngan Persiahanon an Babilonya. Kitaa kon ano an nahitatabo yana! Oo, nabaya na ha Babilonya an mga Israelita. Kay ano nga nakagawas hira tikang ha pagin bihag? Hin-o an nagpagawas ha ira? An hadi han Persia nga hi Ciro an nagpagawas ha ira. Maiha pa antes ig-anak hi Ciro, ginsugo ni Jehova hi propeta Isaias nga magsurat mahitungod ha iya: 'Bubuhaton mo an ipapabuhat ko ha imo. Mapapabay-an nga abrido an mga ganghaan basi masakop mo an syudad.' Ngan hi Ciro gud an nanguna ha pagsakop ha Babilonya. Sinulod an mga Mediahanon ngan Persiahanon hito nga gab-i ha mga ganghaan nga ginpabay-an nga abrido. an propeta ni Jehova nga hi Isaias nga magsusugo hi Ciro nga tukuron utro an Jerusalem ngan an templo hito. Iginsugo ba ini ni Ciro? Oo. Ini an ginsiring niya ha mga Israelita: 'Pakadto na kamo ha Jerusalem ngan tukora an templo ni Jehova nga iyo Dios.' Ngan ito an bubuhaton hinin nabaya nga mga Israelita. Kondi nagsiring liwat Kondi diri ngatanan nga Israelita makakabyahe hin hirayo Jerusalem. An pabalik kahirayo han ira bibyahion mga 800 ka kilometro, salit diri na makakaupod an damu nga lagas ngan magsakiton. Ngan may-ada ha 80
pa iba nga hinungdan kon kay ano nga diri mauli an iba. Kondi nagsiring hi Ciro ha mga diri mauli: 'Hatagi hin salapi ngan bulawan ngan iba nga regalo an katawohan nga mangunguli basi tukuron an Jerusalem ngan an templo hito.' Salit, damu nga regalo an iginhatag ha mga Israelita nga tikadto ha Jerusalem. Iginhatag liwat ha ira ni Ciro an mga yahong ngan mga kopa nga ginkuha ni Hadi Nabukodonosor ha templo ni Jehova han ginbungkag niya an Jerusalem. Tungod hito, damu an ira dara tipauli. Katapos han haros upat ka bulan nga pagbyahe, inabot ha Jerusalem an mga Israelita ha husto nga panahon. Mga 70 ka tuig na tikang nga nabungkag an syudad ngan waray nag-ukoy ha bug-os nga tuna. Kondi bisan kon nakabalik na an mga Israelita ha ira kalugaringon nga nasud, magkakaada la gihapon hira hin mga problema, sugad han aton hibabaroan ha masunod nga istorya. Isaias 44:28; 45:1-4; Esra 1:1-11.
SINARIG HIRA HA BULIG HAN DIOS YINUKOT nga tawo an nagbyahe hin hirayo tikang ha Babilonya ngadto ha Jerusalem. Kondi pag-abot nira, guba gud an Jerusalem. Waray naukoy didto. Kinahanglan tukuron utro an ngatanan. Usa han siyahan nga ira gintukod amo an altar. Dida hira naghahalad hin mga hayop ngadto kan Jehova. Paglabay hin pipira ka bulan, gintikangan nira an pagtukod han templo. Kondi diri karuyag han mga kaaway nga naukoy ha ira hirani nga buhaton nira ito. Salit gintarhog hira basi umundang ha pagtukod. Ngan gin-aghat hini nga mga kaaway an bag-o nga hadi han Persia nga maghimo hin balaud ha pagpaundang hito. Linabay an mga tuig. Ngan yana, 17 ka tuig na hira ha Jerusalem tikang ha ira pagbaya ha Babilonya. Ginsugo ni Jehova hira propeta Hagay ngan Sakarias nga sumatan an katawohan nga ipadayon an pagtukod. Sinarig hira ha bulig han Dios, ngan ginsunod nira an mga propeta. Iginpadayon nira an pagtukod, bisan kon igindidiri ito han balaud. Salit hi Tatenay nga opisyal han Persia kinadto ngan nagpakiana kon hin-o an nagtugot ha ira nga tukuron an templo. Ginsidngan hiya han mga Israelita nga han nakadto pa hira ha Babilonya, ginsugo hira ni Hadi Ciro: 'Pakadto na kamo ha Jerusalem ngan tukora an templo ni Jehova nga iyo Dios.' Nagsurat hi Tatenay ngadto ha Babilonya ngan nagpakiana kon iginsugo gud ba ito ni Ciro, nga patay na hito nga panahon. Waray pag-iha binalos an bag-o nga hadi han Persia. Nasiring ito nga iginsugo gud ito ni Ciro. Ngan nasiring pa ito: 'Tuguti an mga Israelita nga tukuron an templo han ira Dios. Ngan ginsusugo ko ikaw nga buligan hira.' Ha sulod la hin mga upat ka tuig, nahuman an templo, ngan nalipay gud an mga Israelita. Linabay an damu pa ka tuig, ngan yana haros 48 ka tuig na tikang nga natapos an templo. Pobre an katawohan ha Jerusalem, ngan an syudad ngan an templo han Dios diri maopay pagkit-on. Ha Babilonya, hinbaroan han Israelita nga hi Esra nga kinahanglan opayon an templo han Dios. Maaram ka ba kon ano an iya ginbuhat? 81
Nakigkita hi Esra kan Artaherhes, an hadi han Persia. Gintagan hiya hini nga buotan nga hadi hin damu nga regalo basi dad-on ha Jerusalem. Naghangyo hi Esra ha mga Israelita ha Babilonya nga buligan hiya ha pagdara han mga regalo ngadto ha Jerusalem. Mga 6,000 nga tawo an nagsiring nga maupod hira. Damu an ira dara nga salapi ngan bulawan ngan iba pa nga birilhon nga butang. Nababaraka hi Esra tungod kay damu an magraot nga tawo ha ira aagian. Bangin kuhaon hini nga mga tawo an ira salapi ngan bulawan ngan pamatayon hira. Salit gintirok niya an iya mga kaupod, sugad han imo nakikita ha retrato. Nag-ampo hira kan Jehova nga panalipdan hira ha ira pagbyahe ngadto ha Jerusalem. Ginpanalipdan gud hira ni Jehova. Ngan katapos hin upat ka bulan nga pagbyahe, nakaabot hira nga talwas ha Jerusalem. Iginpapakita hini nga ginpapanalipdan ni Jehova an mga nangangaro ha iya hin bulig, diri ba? Esra kapitulo 2 tubtob 8.
HI MORDEKAY NGAN HI ESTER 82 BALIK kita hin pipira ka tuig antes kumadto hi Esra ha Jerusalem. Hira Mordekay ngan Ester an pinakaprominente nga mga Israelita ha ginhadian han Persia. Hi Ester an rayna, ngan an iya patod nga hi Mordekay an ikaduha ha hadi. Aton usisahon kon paonan-o ini nahitabo. Namatay an mga kag-anak ni Ester han bata pa hiya, salit hi Mordekay an nagpadaku ha iya. An hadi han Persia nga hi Ahasuerus may-ada palasyo ha syudad han Susan, ngan hi Mordekay usa han iya mga surugoon. Usa ka adlaw, waray sumugot ha hadi an iya asawa nga hi Basti, salit nagpili hiya hin bag-o nga asawa basi magin iya rayna. Maaram ka ba kon hin-o an iya ginpili? Oo, an mahusay nga batan-on nga hi Ester. Nakikita mo ba ini nga hambog nga lalaki nga ginyuyukboan han mga tawo? Hiya hi Haman. Prominente gud hiya ha Persia. Karuyag niya nga yumukbo liwat ha iya ini nga tawo nga nalingkod nga amo hi Mordekay. Kondi nadiri hi Mordekay ha pagyukbo. Para ha iya, sayop an pagyukbo ngada hinin maraot nga tawo. Tungod hini nasina gud hi Haman. Salit ini an iya ginbuhat. Ginsumatan ni Haman an hadi hin mga buwa mahitungod ha mga Israelita. 'Magraot hira nga tawo nga diri nasunod ha imo mga balaud. Angay hira pamatayon,' siring niya. Diri maaram hi Ahasuerus nga Israelita an iya asawa nga hi Ester. Salit namati hi Ahasuerus kan Haman, ngan
naghimo hiya hin balaud nga nagpili hin adlaw nga an ngatanan nga Israelita pamamatayon. Han hinbaroan ni Mordekay ito nga balaud, nasubo gud hiya. Nagpadara hiya hin mensahe kan Ester: 'Kinahanglan sumatan mo an hadi, ngan manginyupo ka nga talwason kita.' Igindidiri han balaud han Persia an pagkadto ha hadi kon diri ka ginpapakadto. Kondi kinadto hi Ester bisan kon waray hiya pakadtoa. Igin-unat han hadi an iya bulawan nga setro ngadto kan Ester, nga nagpapasabot nga diri hiya papatayon. Gin-imbitar ni Ester an hadi ngan hi Haman ha usa nga pangaon. Didto, nagpakiana an hadi kan Ester kon ano an iya karuyag hangyoon. Nagsiring hi Ester nga isusumat niya ito kon kumada hira utro ha usa pa nga panagtawo kinabuwasan. Hito nga pangaon ginsumatan ni Ester an hadi: 'Ako ngan an akon katawohan pamamatayon.' Nasina an hadi. 'Hin-o an nangahas ha pagbuhat hito?' nagpakiana hiya. 'Ito nga kaaway nga tawo amo inin maraot nga hi Haman!' siring ni Ester. Nasina gud an hadi salit nagsugo hiya nga patayon hi Haman. Katapos, ginpili han hadi hi Mordekay nga ikaduha ha iya. Ginsiguro ni Mordekay nga magkaada hin bag-o nga balaud nga nagtutugot ha mga Israelita nga depensahan an ira kalugaringon ha adlaw nga pamamatayon hira. Tungod kay hitaas na yana an katungdanan ni Mordekay, damu nga tawo an binulig ha mga Israelita, ngan natalwas hira tikang ha ira mga kaaway. Libro han Ester ha Biblia.
AN MGA PADER HAN JERUSALEM KITAA an ginbubuhat han mga Israelita dinhi. Okupado hira ha pagtukod han mga pader han Jerusalem. Han ginbungkag ni Hadi Nabukodonosor an Jerusalem 152 ka tuig na an naglabay, ginruba niya an mga pader ngan ginsunog an mga ganghaan han syudad. Waray ito tukora utro han mga Israelita han inuli hira tikang ha Babilonya. Ha imo hunahuna, ano an inabat han mga tawo nga maiha na nga nangungukoy ha ira syudad nga waray pader? Waray hira seguridad. Masayon la hira sulungon ngan atakehon han ira mga kaaway. Kondi yana binuligan ni Nehemia an katawohan ha pagtukod utro han mga pader. Nakilala ka ba kan Nehemia? 83
Israelita hi Nehemia nga tikang ha syudad han Susan, diin naukoy hira Mordekay ngan Ester. Nagtatrabaho hi Nehemia ha palasyo han hadi, salit posible nga duok hiya nga sangkay nira Mordekay ngan Rayna Ester. Kondi waray unabiha ha Biblia kon nagtrabaho hiya ha bana ni Ester nga hi Hadi Ahasuerus. Nagtrabaho hiya ha sumunod nga hadi nga amo hi Hadi Artaherhes. Hinumdumi nga hi Artaherhes an buotan nga hadi nga naghatag han ngatanan nga kwarta nga gindara ni Esra ha Jerusalem basi opayon an templo ni Jehova. Kondi waray ipaopay ni Esra an ruba nga pader han syudad. Aton kitaon kon kay ano nga hi Nehemia an nanguna hini nga pagpader. Mga 13 ka tuig na tikang nga naghatag hi Artaherhes hin kwarta kan Esra basi opayon an templo. Hito nga panahon hi Nehemia an punoan nga paratagay hin alaksiw kan Hadi Artaherhes. Nangangahulogan ini nga hiya an nagsiserbi han alaksiw han hadi ngan nagsisiguro nga waray maghihilo ha hadi. Importante gud ito nga trabaho.
Usa ka adlaw binisita kan Nehemia an iya bugto nga hi Hanani ngan an iba nga kalalakin-an tikang ha Israel. Ginsumatan nira hiya nga damu an problema han mga Israelita, ngan guba la gihapon an mga pader han Jerusalem. Nasubo gud hini hi Nehemia, salit nag-ampo hiya kan Jehova mahitungod hini. Usa ka adlaw naobserbahan han hadi nga masurub-on hi Nehemia, salit 'Kay ano nga masurub-on ka hinduro?' Nagsumat hi nagpakiana hiya: Nehemia nga tungod ito kay makuri an kahimtang han Jerusalem ngan guba an mga pader hito. 'Ano an imo karuyag?' nagpakiana an hadi. 'Tuguti ako nga kumadto ha Jerusalem basi tindugon ko utro an mga pader,' siring ni Nehemia. Buotan hinduro hi Hadi Artaherhes. Gintugotan niya hi Nehemia, ngan ginbuligan hiya nga makakuha hin mga kahoy basi gamiton ha pagpader. Han inabot hi Nehemia ha Jerusalem, ginsumatan niya an katawohan han iya mga plano. Naruyagan nira ito, ngan nagsiring: 'Tikangan na naton an pagpader.' Han nakita han mga kaaway nga nagpapader na an mga Israelita, nagsiring hira: 'Kadto kita ngan pamatayon naton hira basi mapaundang an pagpader.' Kondi hinbaroan ito ni Nehemia, salit pinanagan niya hin mga espada ngan bangkaw an mga trabahador. Ngan hiya nagsiring: 'Ayaw kamo kahadlok ha aton mga kaaway. Pakig-away kamo para ha iyo kabugtoan, mga anak, mga asawa, ngan para ha iyo mga balay.' Maisog gud an mga Israelita. Dara-dara nira an ira mga kampilan ha adlaw ngan gab-i, samtang padayon hira nga nagpapader. Salit natapos nira an pader ha sulod la hin 52 ka adlaw. Naabat na yana hin seguridad an mga tawo ha sulod han syudad. Gintutdoan hira ni Nehemia ngan ni Esra mahitungod han balaud han Dios, ngan malipayon hira. Kondi an ira kahimtang diri la gihapon pariho han waray pa hira mabihag ha Babilonya. Ginmamandoan hira han hadi han Persia ngan kinahanglan magpasakop ha iya. Kondi nagsaad hi Jehova nga magpapadara hiya hin bag-o nga hadi, ngan ini nga hadi an maghahatag hin kamurayawan ha katawohan. Hin-o ini nga hadi? Ano an iya bubuhaton basi magkaada kamurayawan ha kalibotan? Mga 450 ka tuig pa antes hibaroan an dugang nga impormasyon mahitungod hini. Katapos, natawo an pinakaimportante nga bata. Kondi iba ito nga istorya. Nehemia kapitulo 1 tubtob 6.
BAHIN 6 Tikang han Katawo ni Jesus Tubtob han Iya Kamatay Ginsugo hi anghel Gabriel nga kumadto ha buotan nga daraga nga hi Maria. Ginsumatan hiya nga mag-aanak hiya hin lalaki nga magigin hadi ha kadayonan. Ito nga iya anak nga hi Jesus, natawo ha kwadra, diin ginbisita han mga magbarantay han karnero. Katapos, may-ada kalalakin-an nga tikang ha Sinirangan nga gin-giyahan han bitoon ngadto ha bata. Hibabaroan naton kon hin-o an nagpahinabo nga makita nira an bitoon, ngan kon paonan-o naluwas hi Jesus tikang ha mga karuyag magpatay ha iya. Sunod, makikita naton hi Jesus han 12 anyos hiya nga nakikiistorya ha mga magturutdo ha templo. Paglabay hin disiotso ka tuig, ginbawtismohan hiya, ngan gintikangan niya an pagsangyaw ngan panutdo mahitungod han Ginhadian nga iginsugo ha iya han Dios nga buhaton dinhi ha tuna. Basi buligan hiya hini nga buruhaton, nagpili hiya hin 12 nga lalaki sugad nga iya mga apostol. Nagbuhat liwat hi Jesus hin damu nga milagro. Ginpakaon niya an yinukot nga katawohan pinaagi la hin pipira nga isda ngan tinapay. Gintambal niya an magsakit ngan ginbanhaw pa ngani an mga patay. Katapos, hibabaroan liwat naton an mga nahitabo kan Jesus ha adlaw antes hiya patayon, ngan kon paonan-o hiya ginpatay. Nagsangyaw hi Jesus hin mga tulo ngan tunga ka tuig, salit an BAHIN 6 nahitabo ha sulod hin sobra 34 ka tuig.
GINBISITA HI MARIA HIN ANGHEL HI Maria ini nga mahusay nga babaye. Usa hiya nga Israelita nga naukoy ha bungto han Nasaret. Maaram an Dios nga buotan hiya hinduro. Salit ginsugo Niya hi anghel Gabriel nga kaistoryahon hiya. Maaram ka ba kon ano an ginsiring ni Gabriel kan Maria? Aton kitaon. 'Maghimaya ka, pinalabi ka kaopay. Hi Jehova upod nimo,' siring ni Gabriel ha iya. Yana pa gud la hiya nakita ni Maria. Nabaraka hiya tungod kay diri hiya maaram kon ano an kahulogan han ginsiring ni Gabriel. Kondi ginpakalma dayon hiya ni Gabriel. 'Ayaw kahadlok, Maria,' siring niya. 'Nalilipay gud hi Jehova ha imo. Salit may-ada hiya bubuhaton ha imo nga urusahon. Diri mag-iiha, magkakaada ka hin anak. Ngan tatawagon mo hiya nga Jesus.' Nagpadayon ha pagsaysay hi Gabriel: 'Ini nga bata magigin bantogan, ngan tatawagon hiya nga Anak han Gihitaasi nga Dios. Hihimoon hiya ni Jehova nga hadi, sugad kan David. Kondi hi Jesus magigin hadi ha kadayonan, ngan an iya ginhadian waray gud kataposan!' 'Paonan-o ini mahitatabo?' nagpakiana hi Maria. 'Waray pa ngani ako asawa. Waray pa ako makaupod hin lalaki, salit paonan-o ako magkakaanak?' 'Makada ha imo an espiritu han Dios,' binaton hi Gabriel. 'Salit an bata tatawagon nga anak han Dios.' Katapos ginsidngan niya hi Maria: 'Hinumdumi an imo paryente nga hi Elisabet. Siring han mga tawo nga diri na hiya mag-aanak kay lagas na hiya. Kondi diri mag-iiha magkakaanak na hiya. Salit waray imposible ha Dios, diri ba?' Nagsiring dayon hi Maria: 'Surugoon ako ni Jehova! Hinaot matuman ha akon an imo ginsiring.' Katapos, binaya an anghel. Ginbisita dayon ni Maria hi Elisabet. Han hinbatian ni Elisabet an tingog ni Maria, an bata ha tiyan ni Elisabet linukso ha kalipay. Napuno han espiritu han Dios hi Elisabet ngan nagsiring hiya kan Maria: 'Bulahan ka labaw han ngatanan nga kababayin-an.' Nag-ukoy hi Maria kanda Elisabet hin tulo ka bulan, katapos inuli hiya ha Nasaret. 84
Karaslon na hira Maria ngan Jose. Kondi han hinbaroan ni Jose nga burod hi Maria, naghunahuna hi Jose nga diri na hiya makikig-asawa kan Maria. Katapos nagsiring ha iya an anghel han Dios: 'Ayaw pag-alang ha pakig-asawa kan Maria. Tungod kay an Dios an naghatag ha iya hin anak.' Salit nag-asawa hi Maria ngan hi Jose, ngan naghulat hira nga matawo hi Jesus. Lukas 1:26-56; Mateo 1:18-25.
NATAWO HI JESUS HA KWADRA MAARAM ka ba kon hin-o ini nga bata? Oo, hi Jesus ini. Natatawo pa la hiya ha kwadra an sirongan han mga hayop. Ginpahigda ni Maria hi Jesus ha balalong, diin iginbubutang an pagkaon han mga asno ngan iba pa nga hayop. Kondi kay ano nga aanhi ha kwadra hira Maria ngan Jose? Diri angay manganak dinhi, diri ba? Oo. Kondi ini an hinungdan kon kay ano nga aanhi hira: An magmarando han Roma nga hi Cesar Augusto, naghimo hin balaud nga an kada tagsa kinahanglan kumadto ha syudad nga iya natawohan basi magparehistro. Hi 85
Jose dinhi natawo ha Betlehem. Kondi han inabot hira dinhi, waray na bakante nga lugar ha bisan diin. Salit kinanhi na la hira hini nga sirongan han mga hayop. Ngan hito mismo nga adlaw igin-anak ni Maria hi Jesus! Kondi, sugad han imo nakikita, komportable man hi Jesus dinhi. Nakikita mo ba an mga magbarantay han mga karnero nga tiabot ha pagbisita kan Jesus? Nakadto hira ha kaumhan hito nga gab-i ha pagbantay han ira kakarnerohan, ngan tigda la nga naglamrag ha ira palibot. Usa ito nga anghel! Nagkahahadlok gud an mga magbarantay. Kondi an anghel nagsiring: 'Ayaw kamo kahadlok! May-ada ako maopay nga sumat para ha iyo. Yana nga adlaw, ha Betlehem, igin-anak an Ginoo nga hi Kristo. Luluwason niya an katawohan! Makikita niyo hiya nga ginputos hin lampin ngan nahigda ha balalong.' Ngan tigda nga nagkaabot an damu nga mga anghel ngan nagdayaw ha Dios. Salit, ginbiling dayon hini nga mga magbarantay hi Jesus, ngan hito nga takna ira hiya hin-agian. Maaram ka ba kon kay ano nga sugad kaespesyal hi Jesus? Maaram ka ba kon hin-o gud hiya? Hinumdumi nga ha siyahan nga istorya hini nga libro ginsumatan kita mahitungod han suhag nga Anak han Dios. Ini nga Anak binulig kan Jehova ha paghimo han mga langit ngan han tuna ngan han iba pa nga butang. Ini an rason nga espesyal hi Jesus! Oo, iginbalhin ni Jehova an kinabuhi han iya Anak tikang ha langit ngadto ha tiyan ni Maria. Nagtikang dayon pagtubo an bata ha sulod han iya tiyan sugad la han pagtubo han iba nga bata ha tiyan han ira nanay. Kondi, ini nga bata Anak han Dios. Pag-abot han panahon, natawo hi Jesus dinhi hini nga kwadra ha Betlehem. Maaram ka na ba yana kon kay ano nga an mga anghel malipayon gud ha pagsumat ha katawohan nga natawo na hi Jesus? Lukas 2:1-20.
MGA LALAKI NGA GIN-GIYAHAN HIN BITOON NAKIKITA mo ba an malamrag nga bitoon nga gintutudlok han usa nga lalaki? Han binaya hira ha Jerusalem, nakita nira ito nga bitoon. Taga-Sinirangan ini nga mga lalaki, ngan nag-aaram hira mahitungod han mga bitoon. Natoo hira nga ini nga bag-o nga bitoon naggigiya ha ira ngadto ha importante nga tawo. Han inabot ini nga mga lalaki ha Jerusalem, nagpakiana hira: 'Hain an bata nga magigin hadi han mga Judio?' An "mga Judio" amo an usa pa nga tawag ha mga Israelita. 'Siyahan nga nakita namon an bitoon han nakadto pa kami ha Sinirangan ngan kinanhi kami basi singbahon an bata,' siring han mga lalaki. Han hinbaroan ini ni Herodes nga hadi han Jerusalem, nasubo hiya. Diri niya karuyag nga may-ada iba nga hadi nga masaliwan ha iya. Salit ginpatawag ni Herodes an punoan nga mga saserdote ngan nagpakiana: 'Diin matatawo an igintagna nga hadi?' Binaton hira: 'An Biblia nasiring nga ha Betlehem.' 86
iginpatawag ni Herodes an mga lalaki nga taga-Sinirangan, ngan nagsiring: 'Lakat kamo ngan pamilnga an bata. Kon mabilngan niyo hiya, pahibaroa ako. Karuyag ko kumadto ngan magsingba liwat ha iya.' Kondi, ha pagkatinuod, karuyag ni Herodes nga mabilngan an bata basi patayon! Salit Ngan an bitoon nag-uuna hini nga kalalakin-an tikadto ha Betlehem, ngan inundang ito ha igbaw han lugar nga gin-uukyan han bata. Han sinulod hira ha balay, nakita nira hi Maria ngan an bata nga hi Jesus. Igin-gawas nira an mga regalo ngan iginhatag ito kan Jesus. Kondi pinaagi han inop, ginpahamangnoan ni Jehova an mga lalaki nga diri bumalik ngadto kan Herodes. Salit pagbalik nira ha ira nasud, iba na nga dalan an ira inagian. Han hinbaroan ni Herodes nga inuli na an mga lalaki nga taga-Sinirangan, nasina gud hiya. Salit nagsugo hiya nga pamatayon an ngatanan nga bata nga lalaki ha Betlehem nga dos anyos tipaubos an edad. Kondi pinaagi hin inop, abanse nga ginpahamangnoan ni Jehova hi Jose, ngan linakat hi Jose upod an iya pamilya pakadto ha Ehipto. Paglabay han panahon, han hinbaroan ni Jose nga patay na hi Herodes, inuli hira ha Nasaret. Dinhi nagdaku hi Jesus. Ha imo hunahuna, hin-o an nagpalamrag hito nga bag-o nga bitoon? Hinumdumi, an mga lalaki kinadto anay kan Herodes ha Jerusalem katapos makit-an ini nga bitoon. Karuyag ni Satanas nga Yawa nga patayon an Anak han Dios, ngan maaram hiya nga mangangalimbasog hi Hadi Herodes nga patayon hi Jesus. Salit, posible nga hi Satanas an nagpalamrag hito nga bitoon. Mateo 2:1-23; Mika 5:2.
AN BATAN-ON NGA HI JESUS HA TEMPLO 87 KITAA an batan-on nga nakikiistorya hini nga katigurangan. Mga magturutdo hira ha templo han Dios ha Jerusalem. Ngan ini nga batan-on amo hi Jesus. Dinaku na hiya. Dose anyos na hiya yana. Nahipapausa gud ha iya an mga magturutdo tungod kay damu an iya hinbabaroan mahitungod ha Dios ngan ha mga sinurat ha Biblia. Kondi kay ano nga waray dinhi ha retrato hira Jose ngan Maria? Hain hira? Aton kitaon. Kada tuig gindadara ni Jose an iya pamilya ngadto ha Jerusalem para ha espesyal nga selebrasyon nga tinatawag nga Paskua. Hirayo ito nga byahe tikang ha Nasaret. Waray awto, ngan waray liwat mga tren kay waray pa hito nga mga sarakyan hadto. Damu nga tawo an nagbabaktas, ngan naabot hin mga tulo ka adlaw an ira pagbaktas ngadto ha Jerusalem. Yana, daku na an pamilya ni Jose. Salit, may-ada hiya gin-aasikaso nga kamanghoran ni Jesus nga kalalakin-an ngan kababayin-an. Hini nga panahon, tipauli na ngadto ha Nasaret hira Jose ngan Maria kaupod an ira mga anak. Kahuna nira nga hi Jesus kaupod han iba. Kondi han nanmahuway hira han kulop na, waray nira hikit-i hi Jesus. Ginbiling nira hiya ha ira mga paryente ngan kasangkayan, kondi waray hiya didto! Salit binalik hira ha Jerusalem basi bilngon hiya. Hin-agian nira hi Jesus nga nakadto ha mga magturutdo. Nagpipinamati ngan nagpipinakiana hiya ha ira. Ngan an ngatanan nga tawo didto nanhipausa han iya kinaadman. Kondi hi Maria nagsiring: 'Anak, kay ano nga ginbuhat mo ini ha amon? Nabaraka gud kami ni imo tatay salit ginpinamiling ka namon.' 'Kay ano nga ginpinamiling niyo ako?' siring ni Jesus. 'Diri ba kamo maaram nga kinahanglan aanhi ako ha balay han akon Amay?' Oo, naruruyag gud hi Jesus ha lugar diin mahibabaro hiya mahitungod ha Dios. Ito liwat an sadang naton abaton, diri ba? Ha Nasaret, natambong hiya ha mga katirok ha pagsingba kada semana. Tungod kay pirme hiya namamati hin maopay, damu an iya hinbaroan ha Biblia. Salit, subaron naton hi Jesus. Lukas 2:41-52; Mateo 13:53-56.
GINBAWTISMOHAN NI JUAN HI JESUS KITAA an sarapati nga tihapon ha ulo hini nga lalaki. Hi Jesus ini nga lalaki. Haros 30 anyos na hiya yana. Ngan an kaupod niya amo hi Juan. May-ada na kita hinbaroan mahitungod kan Juan. Nahinunumdom ka ba han binisita hi Maria ha iya paryente nga hi Elisabet, ngan an bata ha tiyan ni Elisabet linukso ha kalipay? Hi Juan adto nga iginbuburod ni Elisabet. Kondi ano an ginbubuhat nira Juan ngan Jesus dinhi? Iginpailarom pa la ni Juan hi Jesus ha Salog Jordan. Amo ini iginpapailarom an usa ha tubig, katapos iginbabangon utro. Tungod kay ini an ginbubuhat ni Juan ha mga tawo, gintawag hiya nga Juan nga Parabawtismo. Kondi, kay ano nga ginbawtismohan ni Juan hi Jesus? an pagbawtismo. Siyahan, 88
ito ni Juan tungod kay naghangyo ha iya hi Jesus nga bawtismohan hiya. Ginbabawtismohan ni Juan an mga tawo nga nagpapakita hin pagbasol han ira magraot nga buhat. Kondi may-ada ba maraot nga nabuhat hi Jesus nga sadang niya pagbasolan? Waray gud, tungod kay hiya an Anak han Dios nga tikang ha langit. Salit ginhangyo niya hi Juan nga bawtismohan hiya tungod hin lain nga hinungdan. Aton kitaon kon ano ito. Ginbuhat Antes kumanhi hi Jesus kan Juan, usa hiya nga panday. An trabaho han panday amo an panhimo hin mga muwebles nga kahoy sugad han mga lamesa, lingkoran ngan bangko. An bana ni Maria nga hi Jose usa nga panday, ngan iya gintutdoan hi Jesus nga magin panday liwat. Kondi waray pakanhia ha tuna ni Jehova an iya Anak nga hi Jesus basi magin panday. May-ada Hiya espesyal nga iginpapabuhat kan Jesus, ngan panahon na basi tikangan ito. Salit basi ipakita ni Jesus nga andam na hiya ha pagbuhat han kaburut-on han iya Amay, ginhangyo niya hi Juan nga bawtismohan hiya. Nalipay ba hito an Dios? Oo, nalipay Hiya, tungod kay han hinaw-as hi Jesus ha tubig, usa nga tingog tikang ha langit an nagsiring: 'Ini an akon Anak nga akon nalilipayan.' Ngan, baga hin naabrihan an langit ngan ini nga sarapati hinapon kan Jesus. Kondi diri ini tinuod nga sarapati. Baga la ini hin sarapati. Ini an baraan nga espiritu han Dios. Yana damu an angay pamalandungon ni Jesus, salit kinadto hiya ha mamingaw nga lugar ngan nagpabilin didto ha sulod hin 40 ka adlaw. Didto, kinadto ha iya hi Satanas. Tulo ka beses nga ginsulay niya hi Jesus nga diri sundon an Dios. Kondi waray ito buhata ni Jesus. Katapos hito, inuli hiya ngan iginkita niya an pipira nga tawo nga nagin iya siyahan nga mga sumurunod, o disipulo. An iba ha ira amo hira Andres, Pedro (tinatawag liwat nga Simon), Felipe ngan Nataniel (tinatawag liwat nga Bartolome). Hi Jesus ngan ini nga bag-o nga mga disipulo kinadto ha distrito han Galilea. Didto ha Galilea, hinuron hira ha Kana, nga bungto ni Nataniel. Tinambong didto hi Jesus ha usa nga panagtawo han kasal, ngan nagbuhat han iya siyahan nga milagro. Maaram ka ba kon ano ito? Ginhimo niya nga alaksiw an tubig. Mateo 3:13-17; 4:1-11; 13:55; Markos 6:3; Juan 1:29-51; 2:1-12.
GINLIMPYOHAN NI JESUS AN TEMPLO DINHI hini nga retrato, baga hin nasisina gud hi Jesus, diri ba? Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay sobra kahakog ini nga 89
mga tawo ha templo han Dios ha Jerusalem. Ginsasalingabot nira nga makaganansya hin daku tikang ha mga tawo nga napakanhi ha pagsingba ha Dios. Nakikita mo ba an mga baka, karnero, ngan sarapati? Iginbabaligya ini hinin kalalakin-an dinhi mismo ha templo. Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay an mga Israelita nagkikinahanglan hin mga hayop ngan tamsi ha paghalad ha Dios. An balaud han Dios nasiring nga kon may-ada Israelita nga nakabuhat hin sayop, sadang hiya maghalad ha Dios. Ngan may-ada liwat iba pa nga panahon nga kinahanglan maghalad an mga Israelita. Kondi diin hira makakakuha hin mga tamsi ngan hayop nga ihahalad? An iba nga Israelita may-ada kalugaringon nga mga tamsi ngan hayop. Salit mahimo nira ihalad ito. Kondi damu nga Israelita an waray gintatag-iya nga mga hayop ngan mga tamsi. Ngan an iba nga naukoy ha lugar nga hirayo gud ha Jerusalem diri nakakagdara hin hayop nganhi ha templo. Salit dinhi na la hira napalit hin mga hayop ngan mga tamsi nga ira ihahalad. Kondi sobra kamahal an prisyo han baligya hini nga mga tawo. Ginlilimbongan nira an mga tawo. Gawas pa hito, diri hira angay magbaligya ha sulod mismo han templo han Dios. Ini an nakapasina kan Jesus. Salit ginpamaliskad niya an mga lamesa han mga magbaraligya ngan nagsarang an ira mga kwarta. Ngan kinuha hiya hin pisi nga panlatob ngan gintabog an ngatanan nga hayop tipagawas ha templo. Ginsugo niya an mga tawo nga nagbabaligya han mga sarapati: 'Kuhaa niyo ini! Ayaw niyo himoa nga baraligyaan an balay han akon Amay.' Upod ni Jesus ha templo ha Jerusalem an iba han iya mga sumurunod. Nahipausa hira ha ginbuhat ni Jesus. Katapos, ira nahinumdoman an gin-unabi ha Biblia mahitungod han Anak han Dios: 'An iya gugma ha balay han Dios naglalaga sugad hin kalayo.' Samtang aanhi hi Jesus ha Jerusalem ha pagtambong han Paskua, nagbuhat hiya hin damu nga milagro. Katapos, binaya hiya ha Judea ngan binalik ha Galilea. Kondi han nagbibiyahe na hiya, inagi hiya ha distrito han Samaria. Kitaon naton kon ano an nahitabo didto. Juan 2:13-25; 4:3, 4.
AN BABAYE NGA NAKAISTORYA HA ATABAY PINAHUWAY hi Jesus ha usa nga atabay ha Samaria samtang an iya mga disipulo kinadto ha bungto basi pumalit hin pagkaon. An babaye nga kaistorya ni Jesus naalog hin tubig. Ginsidngan niya an babaye: 'Painma ako.' Nahipausa gud an babaye. Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay Samaritana hiya ngan Judio hi Jesus. An kadam-an nga Judio nasisina ha mga Samaritano. Diri ngani nakikiistorya an mga Judio ha ira! Kondi hinigugma ni Jesus an ngatanan nga klase hin tawo. Salit hiya nagsiring: 'Kon maaram ka kon hin-o an naaro ha imo hin tubig, maaro ka ha iya ngan tatagan ka niya han tubig nga naghahatag hin kinabuhi.' 'Ginoo,' siring han babaye, 'hilarom an atabay, ngan waray ka ngani balde. Diin ka makuha han tubig nga naghahatag hin kinabuhi?' 'Kon uminom ka han tubig tikang hini nga atabay, uuhawon ka utro,' siring ni Jesus. 'Kondi an tubig nga ihahatag ko, makakahatag ha usa hin kinabuhi nga waray kataposan.' 'Ginoo,' siring han babaye, 'tagi ako hini nga tubig! Basi diri na ako uhawon utro. Ngan diri na ako magbibinalik-balik nganhi ha pagkuha hin tubig.' Kahuna han babaye nga literal nga tubig an ginsisiring ni Jesus. Kondi an ginhihisgotan ni Jesus amo an kamatuoran mahitungod ha Dios ngan ha Iya ginhadian. Ini nga kamatuoran sugad hin tubig nga naghahatag hin kinabuhi. Makakahatag ito ha usa hin kinabuhi nga waray kataposan. Katapos, ginsidngan ni Jesus an babaye: 'Lakat ngan tawaga an imo bana ngan balik nganhi.' 'Waray ako bana,' siring niya. 'Husto an imo baton,' siring ni Jesus. 'Kondi nagkaada ka hin lima nga bana, ngan an lalaki nga imo yana kalungon diri mo bana.' Nahipausa an babaye tungod kay tinuod ini ngatanan. Kay ano nga maaram hini hi Jesus? Tungod kay hiya an Usa nga Iginsaad nga ginsugo han Dios, ngan an Dios an nagsumat ha iya hini nga impormasyon. Hito 90
nga takna binalik na an iya mga disipulo, ngan nahipausa hira tungod kay nakikiistorya hiya ha Samaritana. Ano an aton mahibabaroan tikang hini? Ipinapakita hini nga buotan hi Jesus ha ngatanan nga klase hin tawo. Ngan sadang liwat kita magin pariho ha iya. Diri naton hunahunaon nga maraot an iba nga mga tawo tungod la kay iba an ira rasa. Karuyag ni Jesus nga hibaroan han ngatanan an kamatuoran nga naggigiya ngadto ha kinabuhi nga waray kataposan. Ngan sadang liwat naton buligan an mga tawo basi mahibaro han kamatuoran. Juan 4:5-43; 17:3.
NAGTUTUTDO HI JESUS HA BUKID NAKIKITA mo ba hi Jesus nga nalingkod dinhi? Gintututdoan niya ini nga mga tawo ha usa nga bukid ha Galilea. An nanlilingkod hirani ha iya amo an iya mga disipulo. Nagpili hiya hin 12 ha ira basi magin mga apostol. An mga apostol amo an espesyal nga mga disipulo ni Jesus. Maaram ka ba kon ano an ira mga ngaran? Oo, an magbugto nga hira Simon Pedro ngan Andres, ngan hira Jakobo ngan Juan, nga magbugto liwat. May-ada apostol nga Jakobo liwat an ngaran, ngan usa pa nga Simon. Duha an apostol nga Judas an ngaran. An usa amo hi Judas Iskariote, ngan an usa pa nga Judas tinatawag nga Tadeo. Ngan hira Felipe ngan Nataniel (tinatawag liwat nga Bartolome), ngan hira Mateo ngan Tomas. Pag-abot nira tikang ha Samaria, nagtikang pagsangyaw hi Jesus ha siyahan nga higayon: 'Hirani na an ginhadian han langit.' Maaram ka ba kon ano ito nga ginhadian? Tinuod ito nga gobyerno han Dios. Hi Jesus an 91
hadi hito. Magmamando hiya tikang ha langit ngan maghahatag hin kamurayawan ha tuna. Pinaagi han ginhadian han Dios, an bug-os nga tuna magigin makaruruyag nga paraiso. Gintututdoan dinhi ni Jesus an mga tawo mahitungod hito nga ginhadian. 'Sadang kamo mag-ampo hin sugad hini,' siring niya. 'Amay namon ha langit, pagdayawon an imo ngaran. Kumanhi unta an imo ginhadian. Matuman unta ha tuna an imo kaburut-on, sugad ha langit.' Gintatawag ini han mga tawo nga 'Pag-ampo han Ginoo.' Pero gintatawag ini han iba nga 'Amay Namon.' Memoryado mo ba ito nga pag-ampo? Igintututdo liwat ni Jesus ha mga tawo kon paonan-o nira sadang trataron an kada tagsa. 'Buhata ha iba an karuyag mo buhaton nira ha imo,' siring niya. Karuyag mo nga trataron ka hin maopay han iba, diri ba? Salit, karuyag ipasabot ni Jesus nga kinahanglan trataron naton hin maopay an iba. Makalilipay gud ha paraiso nga tuna diin bubuhaton na ini han ngatanan! Mateo kapitulo 5 tubtob 7; 10:1-4.
NAGBANHAW HI JESUS HIN MGA PATAY 92 DOSE anyos an bata nga babaye nga imo nakikita dinhi. Ginkakaptan ni Jesus an iya kamot, ngan an iya nanay ngan tatay natukdaw hirani ha iya. Maaram ka ba kon kay ano nga malipayon gud hira? Aton kitaon. Hi Jairo, nga tatay hini nga bata, usa nga kilala nga tawo. Usa ka adlaw nagkasakit ini nga bata, salit naghinigda na la hiya. Diri hiya nag-oopay kondi nagtitikagrabe la lugod. Nababaraka gud hi Jairo ngan an iya asawa tungod kay baga hin mamamatay na an ira anak. Hiya la an
ira anak nga babaye. Salit ginbiling ni Jairo hi Jesus tungod kay hinbatian niya an mga milagro nga ginbubuhat ni Jesus. Han nakita ni Jairo hi Jesus, napapalibotan hi Jesus hin damu nga tawo. Kondi, nagpirit hiya nga makahirani kan Jesus ngan hinapa ha iya mga tiil. 'Grabe an sakit han akon anak,' siring ni Jairo. 'Nanginginyupo ako, upod ha akon ngan tambala hiya,' nakimalooy hiya. Nagsiring hi Jesus nga maupod hiya. Samtang naglalakat hira, nagduduso-dusoay an mga tawo basi makahirani kan Jesus. Tigda nga inundang hi Jesus. 'Hin-o an kinapot ha akon?' nagpakiana hiya. Inabat ni Jesus nga may-ada gahum nga ginawas ha iya, salit maaram hiya nga may-ada kinapot ha iya. Kondi hin-o? Usa nga babaye nga 12 ka tuig na nga may-ada sakit. Dinuok hiya ngan ginkaptan an bado ni Jesus, ngan natambal hiya! Tungod hini, mas sinarig hi Jairo kay nakita niya nga masayon gud la para kan Jesus an pagtambal. Kondi inabot an usa nga mensahero. 'Ayaw na pag-isturboha hi Jesus,' siring niya kan Jairo. 'Patay na an imo anak.' Nabatian ini ni Jesus ngan nagsiring hiya kan Jairo: 'Ayaw kabaraka, mag-oopay hiya.' Han inabot hira ha balay ni Jairo, nananangis an mga tawo tungod han duro nga kasubo. Kondi nagsiring hi Jesus: 'Ayaw kamo pagtangis. Waray mamatay an bata. Nakaturog la hiya.' Kondi gintinawaan ngan gintinuyawan nira hi Jesus tungod kay maaram hira nga patay na an bata. Katapos, ginpasulod ni Jesus an tatay ngan nanay han bata ngan an iya tulo nga apostol ha kwarto nga hinihigdaan han bata. Ginkaptan niya an kamot han bata ngan nagsiring: 'Buhat!' Ngan nabuhi an bata, sugad la han imo nakikita dinhi. Ngan binuhat hiya ngan naglakat-lakat! Salit nalipay gud an iya nanay ngan tatay. Diri hiya an siyahan nga ginbanhaw ni Jesus. An siyahan sumala ha Biblia amo an anak han balo nga naukoy ha Nain. Katapos, ginbanhaw liwat ni Jesus hi Lasaro nga bugto nira Maria ngan Marta. Ha pagmando ni Jesus sugad nga hadi han Dios, babanhawon niya an damu nga patay. Makalilipay gud ini! Lukas 8:40-56; 7:11-17; Juan 11:17-44.
NAGPAKAON HI JESUS HIN DAMU NGA TAWO MAY-ADA makangingirhat nga nahitabo. Ginpatay pa la hi Juan nga Parabawtismo. Nasisina ha iya hi Herodias nga asawa han hadi. Ngan naghimo hi Herodias hin paagi basi papugotan han hadi hi Juan. Han hinbatian ini ni Jesus, nasubo gud hiya. Nag-uusahan hiya nga kinadto ha mamingaw nga lugar. Kondi sinunod ha iya an mga tawo. Han nakita hira ni Jesus, nalooy hiya ha ira. Salit ginsumatan niya hira mahitungod han ginhadian han Dios, ngan gintambal liwat niya an magsakit. Hito nga gab-i dinaop ha iya an iya mga disipulo ngan nagsiring: 'Gab-i na, ngan mamingaw ini nga lugar. Palakta hira basi makapalit hin pagkaon ha hirani nga mga baryo.' 'Diri na hira kinahanglan lumakat,' binaton hi Jesus. 'Tagi hira hin pagkaon.' Katapos, nagpakiana hiya kan Felipe: 'Diin kita makakapalit hin pagkaon nga maigo hini ngatanan nga tawo?' 'Kinahanglan hin damu nga kwarta basi makapalit hin gutiay nga pagkaon para ha kada usa,' binaton hi Felipe. Ngan hi Andres nagyakan: 'Ini nga bata nga nagdadara han aton pagkaon, may-ada lima ka bug-os nga tinapay ngan duha nga isda. Kondi diri gud ito maigo para hini ngatanan nga tawo.' 'Palingkora an mga tawo ha kabanwaan,' siring ni Jesus. Katapos, nagpasalamat hiya ha Dios para ha pagkaon, ngan gintipik-tipik ito. Sunod, ginpanagan han mga disipulo hin tinapay ngan isda an ngatanan. May-ada 5,000 nga kalalakin-an, ngan damu ka yukot nga kababayin-an ngan kabataan. Nangaon hira ngatanan tubtob nga nabusog. Ngan han gintirok han mga disipulo an nahisalin, napuno an 12 nga basket! Katapos, ginsidngan ni Jesus an iya mga disipulo nga sumakay ha baluto basi tumabok ha Dagat han Galilea. Han gab-i na, binagyo hin makusog, ngan iginpalid-palid han mga balod an baluto. Nahadlok gud an mga disipulo. Katapos, ha katutnga han gab-i, nakita nira an usa nga tawo nga naglalakat ha bawbaw han tubig tipahirani ha ira. Nagsinggit hira tungod ha kahadlok kay diri hira makatoo ha ira nakikita. 93
'Ayaw kamo kahadlok,' siring ni Jesus. 'Ako ini!' Diri pa gihapon hira makatoo hito. Salit hi Pedro nagsiring: 'Ginoo, kon ikaw gud ito, tuguti ako nga maglakat ha bawbaw han tubig ngada ha imo.' Hi Jesus binaton: 'Kadi!' Ngan hi Pedro hinaw-as ha sakayan ngan naglakat ha bawbaw han tubig! Katapos, nahadlok hiya ngan nagtikalunod, kondi gintalwas hiya ni Jesus. Katapos, nagpakaon na liwat hi Jesus hin yinukot nga tawo. Hini nga higayon, ginbuhat niya ito pinaagi han pito ka bug-os nga tinapay ngan pipira nga gudtiay nga isda. Ngan damu liwat an pagkaon para ha ngatanan. Urusahon gud an pagmangno ni Jesus ha katawohan, diri ba? Kon magmando na hiya sugad nga hadi han Dios, waray na gud kita kababarak-an! Mateo 14:1-32; 15:29-38; Juan 6:1-21.
HINIGUGMA NIYA AN KABATAAN KITAA hi Jesus dinhi, ginhahangkopan niya an gutiay nga bata. Makakasiring ka nga hinigugma gud ni Jesus an gudtiay nga kabataan. An kalalakin-an nga nagkikita amo an iya mga apostol. Ano an ginsisiring ni Jesus ha ira? Aton kitaon. Nagkaabot pa la hi Jesus ngan an iya mga apostol tikang ha hirayo nga byahe. Han nakadto pa hira ha dalan, naglantugi an mga apostol. Salit, pag-abot nira, nagpakiana hi Jesus: 'Ano an iyo ginlalantugian kanina?' Ha pagkamatuod, maaram gud hi Jesus kon ano an ginlantugian. Kondi nagpakiana hiya basi hibaroan kon susumatan ba hiya han mga apostol. Waray hira bumaton tungod kay ginlantugian nira kon hin-o an pinakalabaw ha ira. Karuyag han iba nga apostol nga magin mas importante kay ha iba. Ano daw la an isisiring ni Jesus ha ira basi hibaroan nga sayop an paghingyap nga magin labaw? Gintawag ni Jesus an usa nga bata, ngan ginpatindog ito ha atubangan nira ngatanan. Katapos, nagsiring hiya: 'Karuyag ko nga hibaroan niyo ini, Kon diri kamo magbag-o ngan magin sugad han gudtiay nga kabataan, diri gud kamo makakasulod ha ginhadian han Dios. An pinakalabaw ha ginhadian amo an usa nga pariho hini nga bata.' Maaram ka ba kon kay ano nga ginsiring ini ni Jesus? An kabataan diri nababaraka kon hin-o an mas labaw o mas importante. Salit sadang mahibaro an mga apostol nga subaron ito nga kalidad han kabataan ngan diri mag-araway kon hin-o an importante. May-ada liwat mga panahon nga ipinakita ni Jesus nga hinigugma gud niya an kabataan. Paglabay hin pipira ka bulan, gindara han iba nga tawo an ira mga anak basi makita hi Jesus. Ginpugngan hira han mga apostol ha pagdaop ha iya. Kondi ginsidngan ni Jesus an mga apostol: 'Tuguti an kabataan nga dumaop ha akon, ngan ayaw hira pagdid-i, kay an ginhadian han Dios para ha mga sugad ha ira.' Katapos, ginpangugos ni Jesus an kabataan, ngan ginbendisyonan hira. Makalilipay hibaroan nga hinigugma gud ni Jesus an kabataan, diri ba? Mateo 18:1-4; 19:13-15; Markos 9:33-37; 10:13-16. 94
AN PAAGI HAN PAGTUTDO NI JESUS USA ka adlaw nagsiring hi Jesus ha usa nga lalaki nga sadang higugmaon niya an iya igkasi-tawo. An lalaki nagpakiana kan Jesus: 'Hin-o an akon igkasi-tawo?' Maaram hi Jesus kon ano an ginhuhunahuna hini nga lalaki. Naghuhunahuna ini nga lalaki nga an mga tawo la nga kapariho han iya nasyonalidad ngan relihiyon an iya igkasi-tawo. Salit aton kitaon kon ano an ginsiring ni Jesus ha iya. Usahay nagtututdo hi Jesus pinaagi hin istorya, sugad han iya ginbuhat yana. Nag-istorya hiya mahitungod han usa nga Judio ngan usa nga Samaritano. Hinbaroan na naton nga nasisina an kadam-an nga Judio ha mga Samaritano. Ini an istorya ni Jesus: Usa ka adlaw, may-ada Judio nga nagbabaktas ha dalan tipakadto ha Jeriko. Kondi gin-atake hiya han mga kawatan. Ira ginkuha an iya kwarta ngan ginkastigo tubtob nga haros patay na hiya. Waray pag-iha, inagi an Judio nga saserdote. Nakita niya an ginkastigo nga lalaki. Ha imo hunahuna, ano an iya ginbuhat? Aw, naglikay hiya ngan nagpadayon ha pagbaktas. Katapos, inagi an usa pa nga relihiyoso gud nga tawo. Usa hiya nga Lebihanon. Inundang ba hiya? Waray. Waray liwat hiya umundang basi buligan an ginkastigo. Nakikita mo ba dinhi ha retrato an saserdote ngan an Lebihanon nga hirayo na? Kondi kitaa kon hin-o dinhi an kaupod han ginkastigo nga lalaki. Usa hiya nga Samaritano. Ginbuligan niya an Judio ngan gintambal an mga samad. Ngan gindara an Judio ha lugar diin maka- kapahuway ngan mag-oopay hiya. Katapos ni Jesus mag-istor- ya, nagpakiana hiya ha lalaki: 'Ha hunahuna mo, hin-o hini 95
nga tulo an igkasi-tawo han ginkastigo nga lalaki? An saserdote ba, an Lebihanon, o an Samaritano?' An lalaki binaton: 'An Samaritano. Ginbuligan niya an lalaki nga ginkastigo.' Hi Jesus nagsiring: 'Husto ka. Salit lakat ngan buhata ha iba an ginbuhat niya.' Naruyagan mo ba an paagi han pagtutdo ni Jesus? Damu gud nga importante nga butang an aton hibabaroan kon mamati kita ha ginsisiring ni Jesus ha Biblia, diri ba? Lukas 10:25-37.
NAGTAMBAL HI JESUS HIN MAGSAKIT SAMTANG nagbibyahe hi Jesus ha bug-os nga Israel, nagtatambal hiya hin magsakit. An mga sumat mahitungod hini nga mga milagro nakaabot ha kahirani nga mga baryo ngan bungto. Salit gindara ha iya han mga tawo an mga piang, buta, bungol ngan damu pa nga magsakit. Ngan gintambal ni Jesus hira ngatanan. Tulo na ka tuig an naglabay tikang nga ginbawtismohan ni Juan hi Jesus. Ngan ginsumatan ni Jesus an iya mga apostol nga diri mag-iiha makadto hiya ha Jerusalem, ngan papatayon hiya didto, kondi babanhawon. Samtang hito nga panahon, padayon nga nagtatambal hiya hin magsakit. Usa ka adlaw, nagtutdo hi Jesus ha panahon han Sabbath, an adlaw nga iparahuway han mga Judio. An babaye nga nakikita mo dinhi ha retrato, may-ada grabe nga sakit. Mga 18 ka tuig na nga diri hiya nakakatindog hin tadong. Salit ginkaptan hiya ni Jesus, ngan nakatindog hiya hin tadong. Maopay na hiya! Tungod hito nasina an mga lider han relihiyon. 'Unom ka adlaw nga puydi kita magtrabaho,' nagsinggit ha mga tawo an usa ha ira. 'Ito an mga adlaw han pagtambal, diri ha Sabbath!' Kondi hi Jesus binaton: 'Magraot kamo nga mga tawo. Ginbubuhian niyo an iyo asno ngan ginpapainom ito ha Sabbath. Salit, diri ba sadang tambalon ha Sabbath ini nga babaye nga 18 ka tuig na nga masakit?' Naawod inin magraot nga tawo tungod ha ginsiring ni Jesus. Katapos, hi Jesus ngan an iya mga apostol nagpakadto ha Jerusalem. Han dida pa la hira ha gawas han Jeriko, hinbatian han duha nga buta nga makililimos nga naagi hi Jesus. Salit nagsinggit hira: 'Jesus, buligi kami!' Gintawag ni Jesus an mga buta, ngan nagpakiana: 'Ano an karuyag niyo nga buhaton ko ha iyo?' Hira binaton: 'Ginoo, abrihi an amon mga mata.' Ginkamkam ni Jesus an ira mga mata ngan nakakita dayon hira! Maaram ka ba kon kay ano nga ginbuhat ni Jesus ini nga urusahon nga mga milagro? Tungod kay hinigugma niya an mga tawo ngan karuyag niya nga tumoo hira ha iya. Salit makakasiguro kita nga kon magmando na hiya sugad nga Hadi, waray na bisan usa dinhi ha tuna an magkakasakit utro. Mateo 15:30, 31; Lukas 13:10-17; Mateo 20:29-34. 96
INABOT HI JESUS SUGAD NGA HADI WARAY pag-iha katapos tambalon ni Jesus an duha nga buta nga makililimos, inabot hiya ha usa nga gutiay nga baryo nga hirani ha Jerusalem. Ginsidngan niya an duha han iya mga disipulo: 'Kadto kamo ha baryo ngan hiaagian niyo an nati nga asno nga nakahigot. Hubara ito ngan dad-a ha akon.' Han gindara kan Jesus an asno, sinakay hiya hito ngadto ha Jerusalem. Han hirani na hiya ha syudad, damu nga tawo an nagkagawas ha pagtapo ha iya. Ginhukas han kadam-an ha ira an panggawas nga bado ngan ginbitad ito ha dalan. An iba nanguha hin mga sanga han palma ngan iginbutang liwat ito ha dalan, ngan nagsinggit: 'Ginbibendisyonan ni Jehova an hadi nga naabot ha Iya ngaran!' Hadto nga panahon, an bag-o nga hadi ha Israel nasakay ha nati nga asno ngadto ha Jerusalem basi magpakita ha mga tawo. Ini an ginbuhat ni Jesus. 97
Ngan ipinapakita hini nga mga tawo nga karuyag nira nga magin hadi nira hi Jesus. Kondi an iba diri naruruyag ha iya. Hibabaroan naton ini tungod han nahitabo han kinadto hi Jesus ha templo. Ha templo, gintambal ni Jesus an mga buta ngan mga piang. Han nakita ini han kabataan, nagsinggit hira hin mga pagdayaw kan Jesus. Kondi, tungod hini nasina an mga saserdote, ngan nagsiring kan Jesus: 'Nababatian mo ba an ginsisiring han kabataan?' 'Oo,' binaton hi Jesus. 'Waray ba niyo mabasa an siring han Biblia: "Ha baba han kabataan maghahatag an Dios hin pagdayaw?" ' Salit padayon nga gindayaw han kabataan an hadi han Dios. Karuyag naton magin pariho hito nga kabataan, diri ba? Bangin pugngan kita han iba ha pagsumat mahitungod han ginhadian han Dios. Kondi magpapadayon kita ha pagsumat ha iba mahitungod han mga urusahon nga pagbubuhaton ni Jesus ha mga tawo. Han nakanhi hi Jesus ha tuna, diri pa adto panahon han iya paghadi. San-o maabot ito nga panahon? Karuyag ito hibaroan han mga disipulo ni Jesus. Hibabaroan naton ito ha sunod nga istorya. Mateo 21:1-17; Juan 12:12-16.
HA BUKID HAN MGA OLIBO INI hi Jesus ha Bukid han mga Olibo. An upat nga lalaki nga iya kaupod, iya mga apostol. Hira an magbugto nga hi Andres ngan hi Pedro, ngan an magbugto nga hi Jakobo ngan hi Juan. An nakikita ha ira luyo amo an templo han Dios ha Jerusalem. Duha na ka adlaw katapos nga sinakay hi Jesus ha nati nga asno han kinadto hiya ha Jerusalem. Martes adto. Temprano hito nga adlaw kinadto hiya ha templo. Didto an mga saserdote nangalimbasog ha pagdakop ha iya basi patayon hiya. Kondi nahadlok hira ha pagbuhat hito tungod kay karuyag han mga tawo nga magin hadi hi Jesus. 'Mga halas ngan katulinan han mga halas!' an tawag ni Jesus ha mga lider han relihiyon. Ngan nagsiring hiya nga sisirotan hira han Dios tungod han ira magraot nga buhat. Katapos hito, sinagka hi Jesus ha Bukid han mga Olibo, ngan ini nga upat nga apostol nagpakiana ha iya. Maaram ka ba kon ano an ira iginpakiana? Nagpakiana hira mahitungod han mahitatabo ha tidaraon. Maaram hira nga wawad-on ni Jesus an ngatanan nga karaotan ha tuna. Kondi karuyag nira hibaroan kon san-o ito mahitatabo. San-o mabalik hi Jesus basi magmando sugad nga Hadi? Maaram hi Jesus nga ha iya pagbalik, diri hiya makikita han iya mga sumurunod dinhi ha tuna. Tungod kay aadto hiya ha langit, ngan diri nira makikita hiya didto. Salit, ginsumatan ni Jesus an iya mga apostol han pipira nga mahitatabo ha tuna kon magmando na hiya sugad nga Hadi ha langit. Ano an pipira hini? Siring ni Jesus nga magkakaada hin dagku nga girra, damu an magkakasakit ngan magugutom, magtitikaraot gud an krimen, ngan magkakaada magkusog nga linog. Siring liwat ni Jesus nga an maopay nga sumat han ginhadian han Dios isasangyaw ha bug-os nga tuna. Nakikita ba naton nga nahitatabo ini yana? Oo! Salit sigurado kita nga nagmamando na yana hi Jesus ha langit. Diri na mag-iiha, wawad-on niya an ngatanan nga karaotan ha tuna. Mateo 21:46; 23:1-39; 24:1-14; Markos 13:3-10. 98
HA USA NGA KWARTO HA IGBAW DUHA ka adlaw na an naglabay ngan Huwebes na nga gab-i yana. Kinanhi hi Jesus ngan an iya 12 nga apostol hinin daku nga kwarto ha igbaw basi manihapon para ha Paskua. An lalaki nga nakikita mo nga nabaya amo hi Judas Iskariote. Tikadto hiya ha mga saserdote basi sumatan kon paonan-o nira madadakop hi Jesus. Antes hito nga adlaw, kinadto hi Judas ha ira ngan nagpakiana: 'Ano an iyo ihahatag ha akon kon buligan ko kamo ha pagdakop kan Jesus?' Hira nagsiring: 'Trenta ka bug-os nga salapi.' Salit tikadto na yana hi Judas ha ira basi updan hira kan Jesus. Maraot gud ito nga iya ginbuhat, diri ba? Human na an panihapon han Paskua. Kondi hini nga takna gintikangan ni Jesus an usa nga espesyal nga panihapon. Iya iginpasa ha iya mga apostol an usa ka bug-os nga tinapay ngan nagsiring: 'Kaona niyo ini tungod kay nangangahulogan ini han akon lawas nga akon ihahatag para ha iyo.' Katapos 99
iya iginpasa ha ira an usa nga kopa han alaksiw ngan nagsiring: 'Inoma niyo ini tungod kay nangangahulogan ini han akon dugo nga igbububo para ha iyo.' Ha Biblia, gintatawag ini nga 'panihapon han Ginoo.' Nangangaon an mga Israelita han panihapon han Paskua basi magpahinumdom ha ira han ginlabyan la han anghel han Dios an ira mga balay ha Ehipto, kondi ginpamatay an mga suhag han mga Ehiptohanon. Pero yana karuyag ni Jesus nga hinumdoman hiya han iya mga sumurunod, ngan an paagi han paghatag han iya kinabuhi para ha ira. Salit ginsugo niya hira nga isaurog inin espesyal nga panihapon kada tuig. Han human na hira han Panihapon han Ginoo, ginsidngan ni Jesus an iya mga apostol nga magin maisog ngan marig-on ha pagtoo. Katapos, nagkanta hira ha Dios ngan nagkalakat. Gab-i na hinduro, bangin kaagahon na. Aton kitaon kon diin hira kinadto. Mateo 26:14-30; Lukas 22:1-39; Juan kapitulo 13 tubtob 17; 1 Korinto 11:20.
HI JESUS HA HARDIN HAN binaya hi Jesus ngan an iya mga apostol ha kwarto ha igbaw, kinanhi hira ha hardin han Getsemani. Makadamu na hira kumanhi. Hito nga takna, ginsidngan hira ni Jesus nga diri mangaturog kondi mag-ampo. Katapos, nagpahirayo hiya, ngan dinuko basi mag-ampo. Han human na hi Jesus mag-ampo, binalik hiya ha iya mga apostol. Ha imo hunahuna, ano an ira ginbubuhat? Nangangaturog hira! Tulo ka beses nga ginsidngan hira ni Jesus nga diri mangaturog, kondi ha kada pagbabalik niya, iya naaabotan hira nga nangangaturog. 'Nahingangaturog pa kamo ha sugad hini nga kahimtang?' siring ni Jesus ha iya ultimo nga pagbalik. 'Inabot na an oras nga itutubyan ako ha akon mga kaaway.' Waray pag-iha, hinbatian nira an aringasa han damu nga tawo. Kitaa! May-ada hira dara nga mga espada ngan balbag! Ngan may-ada hira mga sulo. Han hirani na hira, usa ka tawo an binulag ngan dinuok kan Jesus. Iya ginharokan hi Jesus, sugad han imo nakikita dinhi ha retrato. Ito nga tawo amo hi Judas Iskariote. Kay ano nga ginharokan niya hi Jesus? 'Judas, igintutubyan mo ba ako pinaagi hin harok?' nagpakiana hi Jesus. Oo, usa nga tigaman an harok. Iginpapahibaro hito ha mga kaupod ni Judas nga an iya ginharokan amo hi Jesus, an tawo nga ira ginbibiling. Salit dinaop an mga kaaway ni Jesus basi dakpon hiya. Kondi karuyag ni Pedro nga depensahan hi Jesus ha mga nagdadakop ha iya. Salit, iya ginhulbot an iya espada ngan gintigbas an lalaki nga hirani ha iya. Waray maigo an ulo han lalaki pero napalong an iya too nga talinga. Kondi ginkamkam ni Jesus an talinga han lalaki ngan natambal ito. Hi Jesus nagsiring kan Pedro: 'Itakob an imo espada. Diri ka ba maaram nga makakaaro ako ha akon Amay hin yinukot nga anghel basi talwason ako?' Oo, makakaaro hiya! Kondi waray mangaro hi Jesus ha Dios hin mga anghel tungod kay maaram hiya nga panahon na basi dakpon hiya han iya mga kaaway. Salit inupod hiya ha ira. Aton kitaon kon ano an sunod nga nahitabo kan Jesus. Mateo 26:36-56; Lukas 22:39-53; Juan 18:1-12. 100
GINPATAY HI JESUS KITAA an makasurubo nga nahitatabo! Tikamatay na hi Jesus. Iginraysang an iya mga kamot ngan tiil ha usa nga kahoy. Kay ano nga ginbuhat ini kan Jesus? Tungod kay may-ada mga nasisina ha iya. Maaram ka ba kon hin-o hira? Usa ha ira amo an duro karaot nga anghel nga hi Satanas nga Yawa. Hiya an nag-aghat kanda Adan ngan Eva nga diri sundon hi Jehova. Ngan hi Satanas an nagmaniobra nga buhaton han mga kaaway ni Jesus ini nga krimen. Bisan antes iraysang hi Jesus dinhi hini nga kahoy, damu na an ginbuhat nga maraot ha iya han iya mga kaaway. Nahinunumdoman mo ba han kinadto hira ha hardin han Getsemani ngan gindakop hiya? Hin-o adto nga mga kaaway? Oo, hira an mga lider han relihiyon. Aton kitaon an sunod nga nahitabo. Han gindakop hi Jesus han mga lider han relihiyon, pinalagiw an iya mga apostol. Ginbayaan nira hi Jesus nga nag-uusahan tungod kay nagkahahadlok hira. Kondi waray magpahirayo hira apostol Pedro ngan Juan. Sinunod hira basi makita kon ano an mahitatabo kan Jesus. Gindara han mga saserdote hi Jesus ngadto ha lagas na nga hi Anas, an hitaas nga saserdote hadto. Waray hira mag-iha didto. Sunod, gindara nira hi Jesus ha balay ni Kaipas, an sinaliwan nga hitaas nga saserdote. Nagkatirok didto an damu nga lider han relihiyon. Ha balay ni Kaipas ginhimo an pagbista. May-ada mga tawo nga ginpasumat hin buwa kontra kan Jesus. An ngatanan nga lider han relihiyon nagsiring: 'Angay patayon hi Jesus.' Katapos, ira gintuprahan hiya ha nawong, ngan ginsuntok hiya. Han nahitatabo ini ngatanan, hi Pedro nakadto ha bungsaran. Mahagkot adto nga gab-i, salit nagharing an mga tawo. Samtang nagpapapaso hira ha palibot han kalayo, nakita hi Pedro han usa nga surugoon nga babaye, ngan nagsiring: 'Ini nga tawo kaupod liwat ni Jesus.' 101
'Diri, diri ako kaupod niya!' binaton hi Pedro. Tulo ka beses nga nagsiring an mga tawo kan Pedro nga kaupod hiya ni Jesus. Kondi, pirme hiya nagninigar. Han ikatulo nga iya pagnigar, liningi ha iya hi Jesus. Nasubo gud hi Pedro tungod han iya pagbuwa salit binaya hiya ngan nagtangis. Han nasirang na an adlaw han Biernes nga aga, gindara hi Jesus han mga saserdote ngadto ha ira daku nga katirokan han Sanhedrin. Dinhi hira nag-iristorya han ira pagbubuhaton kan Jesus. Ira gindara hiya ngadto kan Ponsio Pilato, an magmarando ha distrito han Judea. 'Maraot ini nga tawo,' siring han mga saserdote kan Pilato. 'Angay hiya patayon.' Katapos pakianhan hi Jesus, nagsiring hi Pilato: 'Waray ako nakikita nga sayop nga iya ginbuhat.' Katapos, nagsugo hi Pilato nga dad-on hi Jesus kan Herodes Antipas. Hi Herodes amo an magmarando han Galilea kondi aada hiya ha Jerusalem hito nga panahon. Waray liwat hiya nakita nga sayop ni Jesus, salit iginpabalik hiya kan Pilato. Karuyag ni Pilato nga maabswelto hi Jesus. Kondi karuyag han mga kaaway ni Jesus nga iba lugod nga priso an pagawson. Ito nga priso amo an kawatan nga hi Barabas. Udto na han gindara ni Pilato ha gawas hi Jesus. 'Kitaa an iyo hadi!' siring niya ha mga tawo. Kondi an punoan nga mga saserdote nagsinggit: 'Dad-a hiya! Pataya hiya! Pataya hiya!' Salit ginpagawas ni Pilato hi Barabas ngan gindara nira hi Jesus basi patayon. Temprano han Biernes nga kulop iginraysang hi Jesus ha usa nga kahoy. Ha iya paluyo-luyo nga kagiliran may-ada mga kriminal nga iginraysang liwat basi mamatay, kondi waray hira dinhi ha retrato. Han hirani na mamatay hi Jesus, usa han mga kriminal an nagsiring ha iya: 'Hinumdumi ako kon aadto ka na ha imo ginhadian.' Ngan binaton hi Jesus: 'Nagsasaad ako ha imo nga makakaupod ko ikaw ha Paraiso.' Makalilipay gud ito nga saad, diri ba? Maaram ka ba kon ano nga paraiso an ginsiring ni Jesus? Diin nahimumutang an paraiso nga ginhimo han Dios ha tinikangan? Oo, dinhi ha tuna. Ngan kon maghadi na hi Jesus ha langit, babanhawon niya ini nga tawo basi mag-ukoy ha bag-o nga Paraiso dinhi ha tuna. Makalilipay gud ito, diri ba? Mateo 26:57-75; 27:1-50; Lukas 22:54-71; 23:1-49; Juan 18:12-40; 19:1-30.
BAHIN 7 Tikang han Kabanhaw ni Jesus Tubtob han Kapriso ni Pablo Paglabay hin tulo ka adlaw tikang nga namatay hi Jesus, ginbanhaw hiya. Hito nga adlaw nagpakita hiya hin lima ka beses ha iba-iba nga higayon ha iya mga sumurunod. Padayon nga nagpakita hiya ha ira ha sulod hin 40 ka adlaw. Katapos, sinaka hi Jesus ha langit samtang nagkikita an iba han iya mga disipulo. Paglabay hin napulo ka adlaw iginbubo han Dios an baraan nga espiritu ha mga sumurunod ni Jesus nga naghuhulat ha Jerusalem. Waray pag-iha katapos hito, ginpriso han mga kaaway han Dios an mga apostol, kondi ginpagawas hira han usa nga anghel. An disipulo nga hi Esteban ginbato han mga parakontra tubtob nga namatay. Kondi hibabaroan naton kon paonan-o ginpili ni Jesus an usa hini nga mga parakontra nga magin iya espesyal nga surugoon, ngan nagin hi apostol Pablo. Paglabay hin tulo ngan tunga ka tuig tikang nga namatay hi Jesus, ginsugo han Dios hi apostol Pedro nga sangyawan an diri-Judio nga hi Cornelio ngan an iya pamilya. Paglabay hin mga 13 ka tuig, gintikangan ni Pablo an iya siyahan nga pagbyahe sugad nga misyonero. Ha iya ikaduha nga pagbyahe, gin-updan hiya ni Timoteo. Hibabaroan naton an damu nga makatirigamnan nga eksperyensya ha pag-alagad ha Dios ni Pablo ngan han iya mga kaupod ha pagbyahe. Katapos, ginpriso hi Pablo ha Roma. Paglabay hin duha ka tuig, ginpagawas hiya, kondi ginpriso utro ngan ginpatay. An mga panhitabo ha BAHIN 7 inabot hin mga 32 ka tuig.
BUHI HI JESUS MAARAM ka ba kon hin-o ini nga babaye ngan ini nga duha nga lalaki? An babaye amo hi Maria Magdalena, usa nga sangkay ni Jesus. Ngan an duha nga lalaki nga busag an bado, mga anghel. Ini nga gutiay nga kwarto nga 102
ginhihiling ni Maria amo an lugar nga ginbutangan han patay nga lawas ni Jesus. Tinatawag ito nga lubnganan. Kondi, waray na dida an lawas! Hin-o an nagkuha hito? Aton usisahon. Han namatay hi Jesus, an mga saserdote nagsiring kan Pilato: 'Han buhi pa hi Jesus, nagsiring hiya nga babanhawon hiya paglabay hin tulo ka adlaw. Salit pabantayi an iya lubnganan basi diri kawaton han iya mga disipulo an iya lawas ngan magsiring hira nga ginbanhaw hiya!' Ginsidngan ni Pilato an mga saserdote nga magsugo hin mga sundalo ha pagbantay han lubnganan. Kondi han kaagahon han ikatulo ka adlaw tikang han kamatay ni Jesus, an anghel ni Jehova tigda nga inabot. Ginpakaliding niya an bato tikang ha ganghaan han lubnganan. Nahadlok gud an mga sundalo salit waray hira makagios. Katapos, han ginkita nira an sulod han lubnganan, waray na an lawas! An iba nga sundalo kinadto ha syudad ngan ginsumatan an mga saserdote. Maaram ka ba kon ano an ginbuhat han magraot nga saserdote? Ginbaydan nira an mga sundalo basi magbuwa. 'Siring kamo nga kinadto an iya mga disipulo han gab-i samtang nangangaturog kamo, ngan ginkawat an iya lawas,' ginsidngan han mga saserdote an mga sundalo. Hito nga panahon, ginbisita han pipira nga kababayin-an nga kasangkayan ni Jesus an lubnganan. Nahipausa gud hira nga waray na ito sulod! Tigda nga nagpakita an duha nga anghel nga masilaw an bado. 'Kay ano nga ginbibiling niyo dinhi hi Jesus?' nagpakiana hira. 'Ginbanhaw na hiya. Pagdali kamo ngan sumati an iya mga disipulo.' Nagdadlagan an kababayin-an! Kondi ha dalan may-ada lalaki nga tinapo ha ira. Maaram ka ba kon hin-o ito? Hi Jesus! 'Sumati an akon mga disipulo,' siring niya. Han an mga disipulo ginsumatan han kababayin-an nga buhi hi Jesus ngan nakita nira, diri makatoo an mga disipulo. Nagdadlagan hira Pedro ngan Juan ngadto ha lubnganan basi kitaon mismo ito, kondi waray na ito sulod! Pagbaya nira nagpabilin hi Maria Magdalena. Ito an higayon nga hiniling hiya ngan nakita an duha nga anghel. Maaram ka ba kon ano an nahitabo ha lawas ni Jesus? Ginpahinabo han Dios nga mawara ito. Waray Niya banhawa hi Jesus ha amo la gihapon nga unudnon nga lawas. Gintagan Niya hi Jesus hin bag-o nga espiritu nga lawas, sugad han lawas han mga anghel ha langit. Kondi basi maipakita ni Jesus ha iya mga disipulo nga nabuhi hiya, nagsul-ot hiya hin lawas nga makikita han mga tawo, sugad han aton hibabaroan. Mateo 27:62-66; 28:1-15; Lukas 24:1-12; Juan 20:1-12.
SINULOD HA NAKATRANGKA NGA KWARTO PAGBAYA nira Pedro ngan Juan ha lubnganan ni Jesus, nag-usahan na la hi Maria ngan nagtangis hiya. Katapos, dinuko hiya ngan ginhiling an sulod han lubnganan, sugad han aton nakita ha retrato ha nauna nga istorya. Didto nakita niya an duha nga anghel! Nagpakiana hira ha iya: 'Kay ano nga nagtatangis ka?' Hi Maria binaton: 'Ginkuha nira an akon Ginoo, ngan diri ako maaram kon diin hiya iginbutang.' Katapos liningi hi Maria ngan nakita niya an usa nga lalaki. Nagpakiana ha iya an lalaki: 'Hin-o an imo ginbibiling?' Kahuna ni Maria nga hardinero an lalaki, ngan bangin hiya an nagkuha han lawas ni Jesus. Salit siniring hi Maria: 'Kon imo hiya ginkuha, sumati ako kon diin mo hiya iginbutang.' Kondi ha tinuod la, ini nga lalaki amo hi Jesus. Nagsul-ot hiya hin lawas nga waray makilala ni Maria. Han gintawag niya hi Maria ha ngaran, nakilala ni Maria nga hi Jesus ito. Dinalagan hiya basi sumatan an mga disipulo: 'Nakita ko an Ginoo!' Hito nga adlaw, samtang nagbabaktas ngadto ha baryo han Emaus an duha nga disipulo, may-ada lalaki nga binunyog ha ira. Masurub-on gud an mga disipulo tungod kay ginpatay hi Jesus. Kondi samtang naglalakat hira, damu an iginsumat han lalaki tikang ha Biblia nga nakaliaw ha ira. Ngan han inundang hira basi mangaon, nakilala han mga disipulo nga ini nga lalaki amo hi Jesus. Katapos, nawara hi Jesus, ngan an duha nga disipulo nagdagmit pagbalik ha Jerusalem basi sumatan an mga apostol mahitungod ha iya. Samtang nabalik an duha nga disipulo ha Jerusalem, nagpakita liwat hi Jesus kan Pedro. Nalipay an iba han hinbatian nira ini. Pag-abot han duha nga disipulo ha Jerusalem, hin-agian nira an mga apostol. Iginsumat nira nga nagpakita liwat ha ira hi Jesus ha dalan. Ngan samtang nag-iistorya hira, maaram ka ba kon ano an urusahon nga nahitabo? Kitaa an retrato. Tigda nga nagpakita hi Jesus dinhi hini nga kwarto bisan kon nakatrangka ito. Nalipay hinduro an mga disipulo! Makalilipay gud ito nga adlaw, diri ba? Naihap mo ba kon pira ka beses nga nagpakita hi Jesus ha iya mga sumurunod? Lima ba ka beses? 103
Waray hi apostol Tomas han nagpakita hi Jesus ha ira. Salit ginsumatan hiya han mga disipulo: 'Hinkit-an namon an Ginoo!' Kondi nagsiring hi Tomas nga matoo la hiya kon makita niya mismo hi Jesus. Paglabay hin walo ka adlaw, nagkatirok na liwat an mga disipulo ha nakatrangka nga kwarto, ngan hini nga higayon kaupod nira hi Tomas. Tigda nga nagpakita hi Jesus ha ira dida hito nga kwarto. Yana tinuod na hi Tomas. Juan 20:11-29; Lukas 24:13-43.
BINALIK HI JESUS HA LANGIT HA PAGLABAY han mga adlaw, damu ka beses nga nagpakita hi Jesus ha iya mga sumurunod. Ha usa nga higayon, mga 500 nga disipulo an nakakita ha iya. Maaram ka ba kon ano an iginsumat ni Jesus han nagpakita hiya ha ira? An ginhadian han Dios. Ginsugo ni Jehova hi Jesus nganhi ha tuna basi igtutdo an Ginhadian. Ngan padayon nga ginbuhat ito ni Jesus bisan han ginbanhaw na hiya. Nahinunumdoman mo ba kon ano an ginhadian han Dios? Oo, an Ginhadian usa nga tinuod nga gobyerno han Dios ha langit, ngan hi Jesus an ginpili han Dios nga magin hadi. Sugad han aton hinbaroan, ipinakita ni Jesus nga magigin maopay gud hiya nga hadi pinaagi ha pagpakaon ha mga nagugutom, pagtambal ha magsakit, ngan pagbanhaw pa ngani ha mga patay! 104
Salit kon maghadi na hi Jesus ha langit ha usa ka yukot ka tuig, ano an magigin kahimtang ha tuna? An bug-os nga tuna magigin makaruruyag nga paraiso. Waray na mga girra, krimen, sakit, o kamatayon pa ngani. Maaram kita nga tinuod ini tungod kay han ginlarang han Dios an tuna, katuyoan niya nga magin paraiso ito nga uukyan han mga tawo. Ito an hinungdan kon kay ano nga ginlarang niya ha tinikangan an hardin han Eden. Ngan sisiguruhon ni Jesus nga matuman an kaburut-on han Dios. Inabot na an panahon han pagbalik ni Jesus ha langit. Ha sulod hin 40 ka adlaw nagpakita hiya ha iya mga disipulo. Salit sigurado hira nga buhi na hiya. Kondi antes niya bayaan an iya mga disipulo, nagsiring hiya: 'Magpabilin kamo ha Jerusalem tubtob nga makarawat niyo an baraan nga espiritu.' An baraan nga espiritu amo an aktibo nga pwersa han Dios, pariho han hangin. Ito an mabulig ha mga sumurunod ni Jesus ha pagbuhat han kaburut-on han Dios. Katapos, hi Jesus nagsiring: 'Kinahanglan magsangyaw kamo mahitungod ha akon tubtob ha sidsid han tuna.' Katapos ni Jesus magyakan hini, may-ada urusahon nga nahitabo. Nagtipaigbaw hiya ngadto ha langit, sugad han nakikita mo dinhi. Katapos, natabonan hiya hin dampog ngan waray na hiya makita utro han mga disipulo. Binalik hi Jesus ha langit, ngan didto nagtikang hiya pagmando ha iya mga sumurunod dinhi ha tuna. 1 Korinto 15:3-8; Pahayag 21:3, 4; Buhat 1:1-11.
NAGHUHULAT HA JERUSALEM 105 INI nga mga tawo dinhi ha retrato, mga sumurunod ni Jesus. Ira ginsunod hiya ngan nagpabilin hira ha Jerusalem. Samtang tarampo nga naghuhulat hira ngatanan, nagkaada hin duro nga aringasa ha bug-os nga balay. Baga ito hin haganas han makusog nga hangin. Katapos, nagkaada sugad hin dila nga kalayo ha bawbaw han ulo han tagsa nga disipulo. Nakikita mo ba ito ha bawbaw han ira ulo? Ano an kahulogan hito? Usa gud ito nga milagro! Aadto na hi Jesus ha langit kaupod han iya Amay, ngan iya iginbubo an baraan nga espiritu han Dios ha iya mga sumurunod. Maaram ka ba kon ano an ira nahimo pinaagi hini nga espiritu? Hira ngatanan nakagyakan hin iba-iba nga yinaknan. Damu nga tawo ha Jerusalem an nakabati han aringasa nga sugad hin haganas han makusog nga hangin, ngan nagpakadto hira basi makita kon ano an nahitatabo didto. An iba ha ira tikang pa ha iba-iba nga nasud nga kinadto para ha pyesta han Pentekostes han mga Israelita. Nahipausa gud ito nga mga bisita! Hinbatian nira an mga disipulo nga nagyayakan han ira mismo mga yinaknan mahitungod han urusahon nga ginbuhat han Dios. 'Mga taga-Galilea ini nga mga tawo,' siring han mga bisita. 'Kay ano nga nakakagyakan hira han mga yinaknan han aton mga nasud?' isaysay ito ha ira. Ha daku nga tingog, ginsumatan niya hira nga ginpatay hi Jesus kondi ginbanhaw hiya ni Jehova. 'Yana aadto na hi Jesus ha langit ha too han Dios,' siring ni Pedro. 'Ngan iya iginbubo an iginsaad nga baraan nga espiritu. Ito an hinungdan kon kay ano nga nakikita ngan nababatian niyo ini nga mga milagro.' Tinindog hi Pedro basi Han ginsiring ini ni Pedro, damu an nasubo gud ha ginbuhat kan Jesus. 'Ano an kinahanglan namon buhaton?' nagpakiana hira. Hi Pedro nagsiring ha ira: 'Kinahanglan magbag-o kamo ngan magpabawtismo.' Salit hito mismo nga adlaw, mga 3,000 an nabawtismohan ngan nagin mga sumurunod ni Jesus. Buhat 2:1-47.
GINPAGAWAS HA PRISOHAN KITAA an anghel nga nag-abri han purtahan han prisohan. Iya ginpapagawas an mga apostol ni Jesus. Aton usisahon kon kay ano nga napriso hira. Diri pa la maiha tikang nga iginbubo an baraan nga espiritu ha mga disipulo ni Jesus. Ngan ini an nahitabo: Usa ka kulop, hira Pedro ngan Juan tisulod ha templo ha Jerusalem. Didto, ha hirani han purtahan, may-ada tawo nga baldado tikang ha iya katawo. Kada adlaw gindadara hiya ngadto han mga tawo basi makilimos hin kwarta ha mga nasulod ha templo. Han nakita niya hira Pedro ngan Juan, nakilimos hiya ha ira. Ano an ira ginbuhat? 'Waray ako kwarta, kondi ihahatag ko ha imo an aadi ha akon,' siring ni Pedro. 'Ha ' at ngan lakat!' Katapos, ginkaptan ni Pedro an too ngaran ni Jesus, buh nga kamot han tawo, ngan linukso dayon ito ngan naglakat. Han nakita ini Inundang hira ngan ginkita an makalolooy nga tawo. 106
han mga tawo, nahipausa hira ngan nalipay gud hinin urusahon nga milagro. 'Amon ginbuhat ini pinaagi han gahum han Dios, nga nagbanhaw kan Jesus,' siring ni Pedro. Samtang nagyayakan hira Pedro ngan Juan, nagkaabot an iba nga lider han relihiyon. Nasina hira tungod kay ginsusumatan nira Pedro ngan Juan an mga tawo nga ginbanhaw hi Jesus. Salit ira iginpapriso hira. Kinabuwasan, nagkatirok an mga lider han relihiyon. Ginpakadto nira hira Pedro ngan Juan upod an tawo nga ira gintambal. 'Ha ano nga gahum ginbuhat niyo ini nga milagro?' nagpakiana an mga lider han relihiyon. Ginsumatan hira ni Pedro nga pinaagi ito han gahum han Dios, nga nagbanhaw kan Jesus. Diri maaram an mga saserdote kon ano an ira pagbubuhaton, kay diri hira makakagnigar nga nahitabo gud inin urusahon nga milagro. Salit ira ginsidngan an mga apostol nga diri na mag-istorya mahitungod kan Jesus, ngan ginpagawas hira. Samtang nalabay an mga adlaw, padayon nga nagsangyaw an mga apostol mahitungod kan Jesus ngan nagtambal han magsakit. Nagsarang an mga sumat mahitungod hini nga mga milagro. Salit bisan an mga tawo ha mga bungto ha palibot han Jerusalem nagdara han magsakit basi tambalon han mga apostol. Tungod hini naawa an mga lider han relihiyon, salit ira iginpapriso an mga apostol. Kondi waray mag-iha didto an mga apostol. Ha gab-i, gin-abrihan han anghel han Dios an purtahan han prisohan, sugad han nakikita mo dinhi. An anghel nagsiring: 'Lakat ngan tukdaw kamo ha templo, ngan padayon nga tutdui an mga tawo.' Pagkaaga, han nagsugo an mga lider han relihiyon hin kalalakin-an ngadto ha prisohan basi kuhaon an mga apostol, waray na hira didto. Hinkit-an hira nga nagtututdo ha templo ngan gindara hira ha katirokan han Sanhedrin. 'Ginsidngan namon kamo nga diri na magtutdo mahitungod kan Jesus,' siring han mga lider han relihiyon. 'Kondi iyo ginpuno an Jerusalem han iyo katutdoan.' An mga apostol binaton: 'Kinahanglan sundon namon an Dios sugad nga magmarando imbes nga an mga tawo.' Salit, nagpadayon hira ha pagtutdo han "maopay nga sumat." Maopay ito nga susbaranan para ha aton, diri ba? Buhat kapitulo 3 tubtob 5.
GINBATO HI ESTEBAN AN LALAKI dinhi nga naluhod amo hi Esteban. Matinumanon hiya nga disipulo ni Jesus. Kondi kitaa an nahitatabo ha iya! Ginbabato hiya hini nga mga tawo. Kay ano nga nasisina gud hira kan Esteban nga tungod hito ira ginbabato hiya? Aton kitaon. Ginbuligan han Dios hi Esteban ha pagbuhat hin urusahon nga mga milagro. Waray maruyag ini nga mga tawo han iya ginbuhat, salit nakiglantugi hira mahitungod han kamatuoran nga iya igintutdo. Kondi gintagan han Dios hi Esteban hin daku nga kinaadman, ngan iginpakita niya nga buwa an igintututdo hini nga mga tawo. Tungod hini mas nasina hira. Salit ira gindakop hiya ngan nagbiling hin mga tawo nga magsusumat hin buwa kontra ha iya. An hitaas nga saserdote nagpakiana kan Esteban: 'Tinuod ba ini?' Binaton hiya pinaagi hin maopay nga diskurso nga iginbasar ha Biblia. Ha kataposan hito, nagsiring hiya nga nasina gud an magraot nga tawo ha mga propeta ni Jehova hadto. Katapos, hiya nagsiring: 'Pariho gud kamo hito nga mga tawo. Iyo ginpatay an surugoon han Dios nga hi Jesus, ngan waray niyo sunda an mga balaud han Dios.' Tungod hini, nasina gud an mga lider han relihiyon! Nangigot an ira mga ngipon tungod ha kasina. Kondi, hinangad hi Esteban ngan nagsiring: 'Kitaa! Nakikita ko hi Jesus nga natukdaw ha too han Dios ha langit.' Dida hito, gintabonan han mga tawo an ira mga talinga han ira mga kamot, gindasmagan hi Esteban, ngan gindanas hiya ha gawas han syudad. Dinhi, ira ginhukas an ira panggawas nga mga bado ngan iginhatag ha batan-on nga hi Saulo basi bantayan ito. Nakikita mo ba hi Saulo? Katapos, ginbato han iba hi Esteban. Linuhod hiya, sugad han imo nakikita, ngan nag-ampo ha Dios: 'Jehova, ayaw hira siruti tungod hini nga ira ginbuhat nga maraot.' Maaram hiya nga an iba ha ira nalimbongan han mga lider han relihiyon. Katapos hito, namatay hi Esteban. Kon may-ada nagbubuhat ha imo hin maraot, nabulos ka ba o naghahangyo nga an Dios an bumulos ha ira? Waray ito buhata ni Esteban o ni Jesus. Buotan hira bisan ha mga diri buotan ha ira. Aton subaron hira. Buhat 6:8-15; 7:1-60. 107
TIPAKADTO HA DAMASKO MAARAM ka ba kon hin-o ini nga lalaki nga natumba? Hiya hi Saulo. Hinumdumi, hiya an nagbantay han panggawas nga mga bado han kalalakin-an nga nagbato kan Esteban. Kitaa an duro nga kalamrag! Ano an nahitatabo? Katapos patayon hi Esteban, hi Saulo an nanguna ha pagbiling ha mga sumurunod ni Jesus basi pagtimarauton hira. Sinulod hiya ha ira mga balay, gindanas hira tipagawas, ngan ginpriso hira. Damu han mga disipulo an namalagiw ngadto ha iba nga syudad ngan nagpasamwak han "maopay nga sumat" didto. Kondi kinadto hi Saulo ha iba-iba nga syudad basi bilngon an mga sumurunod ni Jesus. Tikadto na hiya ha Damasko. Pero ha dalan, may-ada urusahon nga nahitabo. Tigda nga nagkaada hin duro nga kalamrag tikang ha langit ha palibot ni Saulo. Natumba hiya, sugad han aton nakikita dinhi. Katapos, may-ada tingog nga nagsiring: 'Saulo, Saulo! Kay ano nga gintitimaraot mo ako?' Hinkit-an han mga kaupod ni Saulo an lamrag ngan hinbatian an tingog, kondi waray nira masabti ito. 'Hin-o ka, Ginoo ko?' nagpakiana hi Saulo. 108
'Ako hi Jesus, nga imo gintitimaraot,' siring han tingog. Ginsiring ini ni Jesus tungod kay kon gintitimaraot ni Saulo an iya mga sumurunod, inaabat niya nga baga hin hiya mismo an gintitimaraot. Hi Saulo nagpakiana: 'Ano an akon pagbubuhaton, Ginoo?' 'Buh ' at ngan kadto ha Damasko,' siring ni Jesus. 'Didto, susumatan ka ' han imo pagbubuhaton.' Han binuh at hi Saulo ngan ginpukrat an iya mga mata, waray hiya nakita. Nabuta hiya! Salit ginkaptan hiya han iya mga kaupod ngan gintugwayan ngadto ha Damasko. ' Ngan hi Jesus nagsiring ha usa han iya mga disipulo ha Damasko: 'Buh at, Ananias. Kadto ha dalan nga tinatawag nga Tadong. Ha balay ni Judas bilnga an lalaki nga Saulo an ngaran. Ginpili ko hiya nga magin akon espesyal nga surugoon.' Sinugot hi Ananias. Han nakita niya hi Saulo, ginkaptan niya hi Saulo ngan nagsiring: 'An Ginoo nagpakanhi ha akon basi ka makakita utro ngan mapuno han baraan nga espiritu.' Nahulog dayon an sugad hin mga hingbis tikang ha mga mata ni Saulo, ngan nakakita hiya utro. Daku gud an naibulig ni Saulo ha pagsangyaw ha mga tawo ha damu nga nasud. Nagin kilala hiya sugad nga hi apostol Pablo, ngan damu pa an aton mahibabaroan mahitungod ha iya. Kondi, aton anay kitaon kon ano an iginpabuhat han Dios kan Pedro. Buhat 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
GINBISITA NI PEDRO HI CORNELIO HI APOSTOL Pedro ini nga natindog, ngan iya kasangkayan an aada ha iya luyo. Kondi kay ano nga nayukbo kan Pedro ini nga lalaki? Husto ba nga buhaton niya ini? Maaram ka ba kon hin-o hiya? Hiya hi Cornelio. Opisyal hiya han Romano nga kasundalohan. Diri kilala ni Cornelio hi Pedro, kondi ginsidngan hiya nga imbitaron hi Pedro ha iya balay. Aton kitaon kon paonan-o ini nahitabo. An siyahan nga mga sumurunod ni Jesus mga Judio, kondi hi Cornelio diri Judio. Pero nahigugma hiya ha Dios, nag-aampo ha iya, ngan nabulig ha mga tawo. Usa ka kulop, may-ada anghel nga nagpakita ha iya ngan nagsiring: 'Nalilipay an Dios ha imo, ngan babatunon niya an imo mga 109
pag-ampo. Pagsugo hin kalalakin-an nga pakanhion hi Pedro. Naukoy hiya ha Jope ha balay ni Simon nga aadto ha ligid han dagat.' Nagsugo dayon hi Cornelio hin kalalakin-an basi bilngon hi Pedro. Kinabuwasan, han hirani na hira ha Jope, nakadto hi Pedro ha planudo nga atop han balay ni Simon. Didto, iginpakita han Dios kan Pedro an usa nga halapad nga taklap tikang ha langit. Ha taklap, aada an ngatanan nga klase han mga hayop. Ha balaud han Dios, mahugaw ito nga mga hayop ngan diri angay kaunon, kondi may-ada tingog nga nagsiring: 'Buh ' at, Pedro. Pag-ihaw ngan kaon.' 'Diri!' binaton hi Pedro. 'Waray pa gud ako kumaon hin mahugaw.' 'Ayaw pagtawaga nga mahugaw an Kondi an tingog nagsiring: ginlimpyohan na han Dios.' Tulo ka beses ini nga nahitabo. Samtang nahipapausa hi Pedro kon ano an kahulogan hini, nagkaabot an kalalakin-an nga ginsugo ni Cornelio ngan ginbiling hi Pedro. Linusad hi Pedro ngan nagsiring: 'Ako an iyo ginbibiling. Kay ano nga kinanhi kamo?' Han iginsaysay nira nga ginsidngan hi Cornelio han anghel nga imbitaron hi Pedro ha iya balay, inuyon hi Pedro nga umupod ha ira. Kinabuwasan, linakat hi Pedro ngan an iya kasangkayan basi bisitahon hi Cornelio ha Cesarea. Gintirok ni Cornelio an iya mga paryente ngan duok nga kasangkayan. Pag-abot ni Pedro, gintapo hiya ni Cornelio. Hinapa hi Cornelio ngan yinukbo ha iya, sugad han imo nakikita dinhi. Kondi hi Pedro nagsiring: ' 'Buh at; tawo la ako.' Oo, ipinapakita han Biblia nga sayop an pagyukbo ngan pagsingba ha tawo. Hi Jehova la an angay naton singbahon. Katapos, nagsangyaw hi Pedro ha mga nagkakatirok. 'Nasabtan ko nga kinakarawat han Dios an ngatanan nga tawo nga naruruyag mag-alagad ha iya,' siring niya. Ngan samtang nagyayakan hiya, iginbubo han Dios an iya baraan nga espiritu, ngan an mga tawo nagyakan hin iba-iba nga yinaknan. Salit, nahipausa an Judio nga mga disipulo nga kaupod ni Pedro tungod kay kahuna nira nga mga Judio la an inuuyonan han Dios. Igintututdo hini nga an Dios waray ginpapasulabi nga klase hin mga tawo. Maopay nga hinumdoman naton ito, diri ba? Buhat 10:1-48; 11:1-18; Pahayag 19:10.
TIMOTEO - BAG-O NGA KABULIG NI PABLO AN BATAN-ON nga nakikita mo dinhi nga kaupod ni apostol Pablo amo hi Timoteo. Naukoy hiya ha Listra upod han iya pamilya. An iya nanay amo hi Eunice ngan an iya lola amo hi Loida. Ini an ikatulo ka beses nga pagbisita ni Pablo ha Listra. Mga usa ka tuig na an naglabay, siyahan nga kinanhi hira Pablo ngan Bernabe basi magsangyaw. Ngan hini nga panahon binalik utro hi Pablo upod an iya sangkay nga hi Silas. Ano an ginsisiring ni Pablo kan Timoteo? Nagpapakiana hiya: 'Karuyag mo ba umupod ha amon ni Silas? Mabubuligan mo kami ha pagsangyaw ha mga tawo ha higrayo nga lugar.' 'Oo, karuyag ko umupod,' binaton hi Timoteo. Salit waray pag-iha, ginbayaan ni Timoteo an iya pamilya ngan inupod kanda Pablo ngan Silas. Kondi antes naton hibaroan an ira byahe, aton anay kitaon kon ano an nahitabo kan Pablo. Mga 17 ka tuig na tikang nga nagpakita hi Jesus ha iya ha dalan tipakadto ha Damasko. Hinumdumi nga kinadto hi Pablo ha Damasko basi pagtimarauton an mga disipulo ni Jesus, kondi yana usa na hiya nga disipulo! Ha urhi, may-ada mga kaaway nga nagplano ha pagpatay kan Pablo tungod kay nadiri hira nga nagtututdo hiya mahitungod kan Jesus. Kondi ginbuligan hiya han mga disipulo nga makapalagiw. Ira iginbutang hiya ha alat ngan igintunton ha gawas han pader han syudad. Katapos, kinadto hi Pablo ha Antiokia basi magsangyaw. Did- to siyahan nga gintawag nga Kristiano an mga su- murunod ni Jesus. Katapos, ginsugo hira Pablo ngan Bernabe ngad- to ha higrayo nga nasud basi magsang- 110
Roma Filipos Tesalonika Berea Troas Antiokia Korinto Atenas Efeso Kolosas Ikonio Listra Mileto Malta A N Kreta DAKU NGA DAGAT (MEDITERANYO) Kipre yaw. Usa han mga syudad nga ira ginbisita amo an Listra, an lugar ni Timoteo. Paglabay hin mga usa ka tuig, binalik hi Pablo ha Listra ha iya ikaduha nga byahe. Han inupod hi Timoteo kanda Pablo ngan Silas, maaram ka ba kon diin hira kumadto? Kitaa an mapa, ngan aton usisahon an iba nga lugar. Siyahan, kinadto hira ha kahirani nga Ikonio, sunod, ha usa pa nga syudad nga Antiokia liwat an ngaran. Katapos hito, nagbyahe hira ngadto ha Troas, sunod ngadto ha Filipos, ha Tesalonika ngan ha Berea. Nakikita mo ba an Atenas ha mapa? Nagsangyaw didto hi Pablo. Katapos, mga usa ngan tunga ka tuig nga nagsangyaw hira ha Korinto. Kahuman hito, ginbisita nira an Efeso. Katapos, binalik hira ha Cesarea sakay ha barko, ngan nagbyahe ngadto ha Antiokia, diin nagpabilin hi Pablo. Salit ginatos ka kilometro an ginbyahe ni Timoteo ha pagbulig kan Pablo ha pagsangyaw han "maopay nga sumat" ngan pag-organisa hin damu nga Kristiano nga kongregasyon. Pagdaku mo, magigin matinumanon ka ba nga surugoon han Dios pariho kan Timoteo? Buhat 9:19-30; 11:19-26; kapitulo 13 tubtob 17; 18:1-22. Antiokia Damasko Cesarea Jope Jerusalem
AN BATA NGA NAHINGATUROG ABAADAW! Ano an nahitatabo dinhi? Ano an nahitabo ha bata nga nahigda ha tuna? Kitaa! Usa hi Pablo han kalalakin-an nga ginawas ha balay! Nakikita mo ba liwat hi Timoteo? Nahulog ba an bata ha bintana? Oo, ito gud an nahitabo. Nagdidiskurso hi Pablo ha mga disipulo dinhi ha Troas. Maaram hiya nga maiha pa antes niya hira makita utro tungod kay kinabuwasan magbibyahe na hiya. Salit nagdiskurso hiya tubtob ha katutnga han gab-i. Ini nga bata nga hi Eutiko nalingkod ha bintana, ngan nahingaturog hiya. Nahulog hiya ha bintana, tikang ha ikatulo ka andana! Salit nakikita mo nga nababaraka gud an mga tawo. Han ginpurot han mga tawo ini nga bata, hinbaroan nira nga patay na hiya! Han nakita ni Pablo nga patay na an bata, iya gintungbawan ngan ginhangkopan ito. Katapos, hiya nagsiring: 'Ayaw kamo kabaraka. Talwas na hiya!' Tinuod ito! Milagro ito! Ginbanhaw hiya ni Pablo! Salit nalipay gud an mga tawo. Hira ngatanan nagkasaka utro ha balay ngan nangaon. Nagpadayon hi Pablo ha pag-istorya tubtob ha kaaga. Kondi sigurado nga waray na kumaturog utro hi Eutiko! Katapos, hira Pablo, Timoteo ngan adton kaupod nira ha byahe, nagkasakay ha barko. Maaram ka ba kon tikain hira? Matatapos na ni Pablo an iya ikatulo nga byahe ha pagsangyaw, ngan tiuli na hiya. Hini nga byahe, tulo ka tuig nga inukoy hi Pablo nga nag-uusahan ha syudad han Efeso. Salit mas maiha ini kay ha iya ikaduha nga byahe. Pagbaya ha Troas, dinuong hin madaliay an barko ha Mileto. Tungod kay hirani la an Efeso, ginpakadto ni Pablo ha Mileto an mga tigurang ha kongregasyon basi makaistorya hira ha ultimo nga higayon. Katapos, han tibyahe na an barko, nasubo gud an mga tigurang nga mabaya na hi Pablo! 111
Inabot an barko ha Cesarea. Samtang naukoy hi Pablo didto ha balay han disipulo nga hi Felipe, ginpahamangnoan hiya ni propeta Agabo. Siring ni Agabo nga mapipriso hi Pablo kon kumadto hiya ha Jerusalem. Ngan ito gud an nahitabo. Katapos mapriso hin duha ka tuig ha Cesarea, gindara hi Pablo ha Roma basi bistahon ha atubangan han Romano nga magmarando nga hi Cesar. Aton kitaon kon ano an nahitabo ha byahe tipakadto ha Roma. Buhat kapitulo 19 tubtob 26.
NAGUBA AN BARKO HA ISLA KITAA! Naguguba an barko! Tikalunod na ito! Nakikita mo ba an mga tawo nga nagkalukso ha tubig? An iba aada na ha baybayon. Hi Pablo ba ito? Aton kitaon kon ano an nahitabo ha iya. Hinumdumi nga duha ka tuig nga priso hi Pablo ha Cesarea. Katapos, hiya ngan an iba nga mga priso ginpasakay ha barko ngan nagbyahe ngadto ha Roma. Pag-agi nira hirani ha isla han Kreta, nagkaada hin makusog nga bagyo. Makusog gud an hangin salit waray na makontrol han mga tripulante an barko. Ngan masirom bisan kon adlaw, ngan waray mga bitoon kon gab-i. 112
Paglabay hin damu ka adlaw, an ngatanan nga sakay nawad-an na hin paglaom nga matalwas. Katapos, tinindog hi Pablo ngan nagsiring: 'Waray bisan usa ha iyo an mamamatay; an barko la an maguguba. Kay kagab-i an usa nga anghel han Dios nagpakita ha akon ngan nagsiring: "Pablo, ayaw kahadlok! Kinahanglan umatubang ka ha Romano nga magmarando nga hi Cesar. Ngan tatalwason han Dios an ngatanan nga kaupod mo ha barko." ' Ha katutnga han ika-14 ka adlaw na nga pagbinagyo, naobserbahan han mga tripulante nga an tubig nagtitikahababaw! Tungod kay masirom, nahadlok hira nga bumunggo ha mga bato, salit ira iginhulog an mga angkla. Pagkaaga nakakita hira hin baybayon. Nagdesisyon hira nga dumuong hito nga baybayon. Han hirani na hira ha baybayon, sinanglad an barko ha baras ngan waray na ito makaabante. Katapos, nagtikang ito maguba tungod han dagku nga balod. An opisyal han mga sundalo nagsiring: 'Kamo nga mag-aram lumangoy, pag-una kamo paglukso ngan paglangoy ngadto ha baybayon. Katapos, an diri maaram lumangoy, sunod ha ira ngan kuha hin mga bahin tikang ha barko basi magamit nga abayan.' Ito gud an ira ginbuhat. Salit an ngatanan nga 276 ka tawo nga sakay ha barko talwas nga nakaabot ha baybayon, sugad la han iginsaad han anghel. Ini nga isla tinatawag nga Malta. Buotan gud an mga tawo dinhi, ngan ira ginbuligan an mga sakay ha barko. Han maopay na an panahon, ginpasakay hi Pablo ha lain nga barko ngan gindara ngadto ha Roma. Buhat 27:1-44; 28:1-14.
HI PABLO HA ROMA KITAA an mga kadena ni Pablo, ngan an Romano nga sundalo nga nagbabantay ha iya. Priso hi Pablo dinhi ha Roma. Ginhuhulat niya an desisyon ni Cesar han Roma kon ano an pagbubuhaton ha iya. Samtang priso hiya, gintugotan an mga tawo nga bumisita ha iya. Paglabay hin tulo ka adlaw tikang nga inabot ni Pablo ha Roma, nagpadara hiya hin mensahe ha pipira nga Judio nga lider nga bisitahon hiya. Salit, damu nga Judio ha Roma an binisita ha iya. Ginsangyawan hira ni Pablo mahitungod kan Jesus ngan han Ginhadian han Dios. Tinoo an iba ngan nagin mga Kristiano, kondi waray tumoo an iba. Ginsangyawan liwat ni Pablo an iba-iba nga sundalo nga nagbabantay ha iya. Ha duha ka tuig nga pagin priso dinhi ni Pablo, nagsangyaw hiya ha bisan hin-o. Tungod hito, bisan an pamilya ni Cesar nakabati han maopay nga sumat han Ginhadian, ngan an iba ha ira nagin mga Kristiano. Kondi hin-o ini nga bisita nga nagsusurat ha lamesa? Kilala mo ba hiya? Oo, hiya hi Timoteo. Napriso liwat hiya tungod ha pagsangyaw han Ginhadian, kondi nakagawas na hiya. Ngan kinanhi hiya basi buligan hi Pablo. Maaram ka ba kon ano an ginsusurat ni Timoteo? Aton kitaon. Nahinunumdoman mo ba an mga syudad han Filipos ngan Efeso ha Istorya 110? Binulig hi Pablo ha pag-organisa han Kristiano nga mga kongregasyon hito nga mga syudad. Yana, samtang priso hi Pablo, ginsuratan niya ini nga mga Kristiano. Ini nga mga surat aada ha Biblia, ngan tinatawag ini nga Mga Taga-Efeso ngan Mga Taga-Filipos. Igindidikta ni Pablo kan Timoteo an iya isusurat ha ira Kristiano nga kasangkayan ha Filipos. An mga taga-Filipos buotan gud kan Pablo. Nagpadara hira hin regalo ha iya ha prisohan, salit nagpapasalamat hi Pablo tungod hito. Hi Epaprodito an nagdara han regalo. Kondi nagkasakit hiya hin grabe ngan haros mamatay. Yana, maopay na hiya ngan andam na ha pag-uli. Dadad-on niya ini nga surat nira Pablo ngan Timoteo ha pagbalik niya ha Filipos. 113
Samtang priso hi Pablo, duha pa nga surat an iya ginhimo nga aton mababasa ha Biblia. Usa hito an surat ha mga Kristiano ha syudad han Kolosas. Maaram ka ba kon ano an tawag hito? Mga Taga-Kolosas. An usa pa amo an personal nga surat iya duok nga sangkay nga hi Filemon nga taga-Kolosas liwat. Mahitungod ito ha surugoon ni Filemon nga hi Onesimo. Linayas hi Onesimo kan Filemon ngan kinanhi ha Roma. Hinbaroan ni Onesimo nga priso dinhi hi Pablo. Binisita hiya, ngan ginsangyawan hiya ni Pablo. Waray pag-iha, nagin Kristiano liwat hi Onesimo. Yana, nagbabasol hiya nga linayas hiya. Maaram ka ba kon ano an ginsiring ni Pablo hini nga surat kan Filemon? Ginhangyo ni Pablo hi Filemon nga pasayloon hi Onesimo. 'Ginpapabalik ko hiya ha imo,' nagsurat hi Pablo. 'Kondi yana, diri na hiya surugoon mo la. Maopay liwat hiya nga Kristiano nga bugto.' Pagbalik ni Onesimo ha Kolosas, dara niya ini nga duha nga surat, an usa para ha mga taga-Kolosas ngan an usa para kan Filemon. Sigurado kita nga nalipay gud hi Filemon han hinbaroan niya nga an iya surugoon nagin Kristiano na. Han nagsurat hi Pablo ha mga taga-Filipos ngan kan Filemon, may-ada hiya maopay gud nga sumat. 'Pakakadaon ko hi Timoteo ha iyo,' siring ni Pablo ha mga taga-Filipos. 'Kondi diri na mag-iiha, mabisita liwat ako ha iyo.' Ngan kan Filemon, hiya nagsurat: 'Pag-andam hin lugar nga akon mauukyan.' Han nakagawas na hi Pablo, ginbisita niya an iya mga igkasi-Kristiano ha iba-iba nga lugar. Kondi waray pag-iha, napriso utro hi Pablo ha Roma. Hini nga higayon, maaram hiya nga papatayon hiya. Salit nagsurat hiya kan Timoteo ngan naghangyo nga bisitahon dayon hiya. 'Matinumanon ako ha Dios, ngan babalosan Niya ako,' nagsurat hi Pablo. Paglabay hin pipira ka tuig katapos patayon hi Pablo, ginbungkag utro an Jerusalem, hini nga higayon, han mga Romano. Kondi damu pa an aton mahibabaroan ha Biblia. Iginpasurat ni Jehova nga Dios kan apostol Juan an kataposan nga mga libro hito, upod na an libro han Pahayag. Iginsusumat hini nga libro han Biblia an tidaraon. Aton usisahon kon ano an mahitatabo ha tidaraon. Buhat 28:16-31; Filipos 1:13; 2:19-30; 4:18-23; Hebreo 13:23; Filemon 1-25; Kolosas 4:7-9; 2 Timoteo 4:7-9.
BAHIN 8 Natutuman an Igintatagna han Biblia la iginsusumat han Biblia an tinuod nga mga istorya nga nahitabo ha naglabay kondi iginsusumat liwat hito kon ano an mahitatabo ha tidaraon. An mga tawo diri nakakagtagna han tidaraon. Salit maaram kita nga an Biblia tikang ha Dios. Ano an ginsisiring han Biblia Diri mahitungod han tidaraon? Nagsusumat ito mahitungod han daku nga girra han Dios. Hito nga girra, wawad-on han Dios an ngatanan nga karaotan ha tuna ngan bubungkagon an magraot nga tawo, kondi iya pananalipdan adton nag-aalagad ha iya. Sisiguruhon han hadi han Dios nga hi Jesu-Kristo nga magkakaada hin kamurayawan ngan kalipay an mga surugoon han Dios, ngan diri na gud hira magkakasakit o mamamatay. Nalilipay gud kita nga an Dios maghihimo hin bag-o nga paraiso ha tuna, diri ba? Kondi kinahanglan may-ada kita buhaton kon karuyag naton umukoy hito nga paraiso. Ha kataposan nga istorya hini nga libro, mahibabaroan naton kon ano an kinahanglan naton buhaton basi magpahimulos han urusahon nga mga butang nga igin-andam han Dios para hadton nag-aalagad ha iya. Salit basaha an BAHIN 8 ngan hibarui kon ano an igintatagna han Biblia para ha tidaraon.
AN KATAPOSAN HAN NGATANAN NGA KARAOTAN 114 ANO an imo nakikita dinhi? Oo, mga sundalo nga sakay ha busag nga mga kabayo. Kondi kitaa kon diin hira tikang. An mga kabayo nagdadadlagan tipaubos ha mga dampog tikang ha langit! May-ada gud ba mga kabayo ha langit? Waray. Diri ito tinuod nga mga kabayo. Diri makakadalagan an mga kabayo ha mga dampog, diri ba? Kondi, an Biblia nag-uunabi han mga kabayo ha langit. Maaram ka ba kon kay ano? Tungod kay hadto, agsob gamiton ha girra an mga kabayo. Salit an Biblia nag-uunabi hin mga persona nga nasakay ha mga kabayo tikang ha langit basi ipakita nga an Dios makikiggirra ha mga tawo dinhi ha tuna. Maaram ka ba kon ano an ngaran hini nga girra? Armagedon. Bubungkagon hini nga girra an ngatanan nga karaotan dinhi ha tuna. Hi Jesus an mangunguna ha pakig-away hini nga girra ha Armagedon. Hinumdumi nga hi Jesus an ginpili ni Jehova nga magin hadi ha Iya gobyerno. Salit, nakasul-ot hi Jesus hin korona han usa nga hadi. Ngan an espada nagpapasabot nga papatayon niya an ngatanan nga kaaway han Dios. Sadang ba kita mahipausa nga bubungkagon han Dios an ngatanan nga magraot nga tawo? Kitaa utro an Istorya 10. Ano an imo nakikita? Oo, an daku nga Baha nga nagbungkag han magraot nga tawo. Hin-o an nagpahinabo hito? Hi Jehova nga Dios. Katapos, kitaa an Istorya 15. Ano an nahitatabo didto? Ginbubungkag an Sodoma ngan Gomorra pinaagi han kalayo tikang kan Jehova. Kitaa an Istorya 33. Ano an nahitatabo ha mga kabayo ngan karomata han mga Ehiptohanon? Hin-o an nagpahinabo nga magkalulumos hira? Hi Jehova. Ginbuhat niya ito basi panalipdan an iya katawohan. Kitaa an Istorya 76. Makikita mo nga gintugotan pa ngani ni Jehova nga mabungkag an mga Israelita nga iya katawohan tungod han ira karaotan. Salit diri kita sadang mahipausa nga susugoon ni Jehova an iya langitnon nga kasundalohan basi wad-on an ngatanan nga karaotan ha tuna. Kondi hunahunaa kon ano an magigin kahulogan hito! Kitaa an sunod nga pahina. Pahayag 16:16; 19:11-16.
BAG-O NGA PARAISO HA TUNA KITAA an dagku nga kakahoyan, makaruruyag nga mga bukad ngan higtaas nga kabukiran. Makaruruyag gud dinhi, diri ba? Kitaa an bugsok nga ginpapakaon han bata ha iya kamot. Ngan kitaa an mga leon ngan mga kabayo nga aada ha kapatagan. Karuyag mo ba mag-ukoy ha balay nga aada ha lugar nga sugad hini? Karuyag han Dios nga mabuhi ka ha waray kataposan ha paraiso nga tuna. Ngan diri niya karuyag nga mag-antos ka han bisan ano nga kasakit nga gin-aantos han mga tawo yana. Ini an saad han Biblia ha mga maukoy ha bag-o nga paraiso: 'An Dios maupod ha ira. Waray na kamatayon o pagtangis o kasakit. An daan nga mga butang nag-agi na.' Sisiguruhon ni Jesus nga matuman inin urusahon nga pagbag-o. Maaram ka ba kon san-o? Oo, katapos niya wad-on an ngatanan nga karaotan ha tuna ngan bungkagon an magraot nga tawo. Hinumdumi, han nakanhi hi Jesus ha 115
tuna, iya gintambal an ngatanan nga klase hin sakit, ngan ginbanhaw pa ngani niya an mga patay. Ginbuhat ini ni Jesus basi ipakita kon ano an iya pagbubuhaton ha bug-os nga tuna kon hiya na an Hadi ha Ginhadian han Dios. Hunahunaa la an makalilipay gud nga pagkinabuhi ha bag-o nga paraiso ha tuna! Magmamando ha langit hi Jesus upod adton iya ginpili. Mamangnoan hini nga mga magmarando an ngatanan ha tuna ngan sisiguruhon nga malipayon hira. Aton paghisgotan kon ano an kinahanglan naton buhaton basi masiguro nga tatagan kita han Dios hin kinabuhi nga waray kataposan ha iya bag-o nga paraiso. Pahayag 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Baraan nga B araan nga Biblia Biblia An Akon Libro han MGA ISTORYA HA BIBLIA
KON PAONAN-O KITA MABUBUHI HA WARAY KATAPOSAN MAARAM ka ba kon ano an ginbabasa han gutiay nga bata ngan han iya kasangkayan? Oo, an libro nga imo ginbabasa - An Akon Libro han mga Istorya ha Biblia. Ngan ira ginbabasa an istorya nga imo ginbabasa yana - "Kon Paonan-o Kita Mabubuhi ha Waray Kataposan." Maaram ka ba kon ano an kinahanglan naton hibaroan? Siyahan, kinahanglan mahibaro kita mahitungod kan Jehova ngan ha iya Anak nga hi Jesus kon karuyag naton mabuhi ha waray kataposan. An Biblia nasiring: 'Ini an paagi basi mabuhi ha waray kataposan. Pag-aram mahitungod ha amo la nga matuod nga Dios, ngan ha Anak nga iya ginpakanhi ha tuna, hi Jesu-Kristo.' Paonan-o kita mahibabaro mahitungod kan Jehova nga Dios ngan ha iya Anak nga hi Jesus? Usa nga paagi amo an pagbasa han An Akon Libro han mga Istorya ha Biblia tikang ha tinikangan tubtob ha kataposan. Damu an iginsusumat hini mahitungod kan Jehova ngan kan Jesus. Ngan damu an iginsusumat hini mahitungod han ira mga ginbuhat ngan han ira pagbubuhaton pa. Kondi diri la pagbasa hini nga libro an kinahanglan naton buhaton. Nakikita mo ba an usa pa nga libro ha salog? Ito an Biblia. Paghangyo hin magbabasa ha imo han bahin han Biblia diin iginbasar an mga istorya hini nga libro. Iginsusumat ha aton han Biblia an bug-os nga impormasyon nga ginkikinahanglan naton basi makag-alagad kita ngatanan kan Jehova ha husto nga paagi ngan mabuhi nga waray kataposan. Salit, kinahanglan batasanon naton nga pag-adman pirme an Biblia. Kondi diri igo an paghibaro la mahitungod kan Jehova nga Dios ngan kan Jesu-Kristo. Mahimo kita mahibaro hin damu gud mahitungod ha ira ngan ha ira mga katutdoan, kondi diri makarawat han kinabuhi nga waray kataposan. Maaram ka ba kon ano pa an ginkikinahanglan? Kinahanglan liwat nga buhaton naton an aton hinbabaroan. Nahinunumdoman mo ba hi Judas Iskariote? Usa hiya han 12 nga ginpili ni Jesus nga magin iya apostol. Damu an hinbaroan ni Judas mahitungod kan Jehova ngan kan Jesus. Kondi ano an nahitabo ha iya? Waray pag-iha nagin 116
hakog hiya, ngan igintubyan hi Jesus ha iya mga kaaway para ha 30 ka bug-os nga salapi. Salit, hi Judas diri makarawat han kinabuhi nga waray kataposan. Nahinunumdoman mo ba hi Gehasi, an lalaki nga aton ginhisgotan ha Istorya 69? Karuyag niya nga magkaada hin mga bado ngan kwarta nga diri iya. Salit nagbuwa hiya basi makuha ito. Tungod hito, ginsirotan hiya ni Jehova. Ngan sisirotan liwat kita ni Jehova kon diri naton sundon an iya mga balaud. Kondi, damu an mag-opay nga tawo nga matinumanon pirme nga nag-aalagad kan Jehova. Karuyag naton magin pariho ha ira. Maopay nga susbaranan an bata nga hi Samuel. Hinumdumi nga mga upat o lima ka tuig pa la hiya han nagtikang hiya ha pag-alagad kan Jehova ha Iya tabernakulo, sumala han aton ginbasa ha Istorya 55. Salit, bisan kon gutiay ka pa, puydi ka mag-alagad kan Jehova. Syempre, hi Jesu-Kristo an karuyag gud naton subaron. Bisan kon bata pa hiya, sugad han ipinakita ha Istorya 87, kinadto hiya ha templo basi makiistorya ha iba mahitungod han iya Amay ha langit. Subaron naton hiya. Aton sumatan an mga tawo mahitungod han aton harangdon nga Dios nga hi Jehova ngan han iya Anak, hi Jesu-Kristo. Kon buhaton naton ini, mabubuhi kita ha waray kataposan ha bag-o nga paraiso han Dios dinhi ha tuna. Juan 17:3; Salmo 145:1-21.
Mga Pakiana ha Pag-aram han An Akon Libro han mga Istorya ha Biblia Istorya 1 An Dios Nagtikang ha Paglarang 1. Kan kanay nagtikang an ngatanan nga mag-opay nga butang? Paghatag hin ehemplo. 2. Ano an siyahan nga ginlarang han Dios? 3. Kay ano nga espesyal an siyahan nga anghel? 4. Isaysay an hitsura han tuna ha tinikangan. (Kitaa an retrato.) 5. Ano an ginbuhat han Dios basi iandam an tuna para ha mga hayop ngan tawo? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Jeremias 10:12. Ano nga mga kalidad han Dios an makikita ha iya mga linarang? (Isa. 40:26; Roma 11:33) 2. Basaha an Kolosas 1:15-17. Ano an bahin ni Jesus ha paglarang, ngan ano an sa- dang magin epekto hito ha aton pagtagad ha iya? (Kol. 1:15-17) 3. Basaha an Genesis 1:1-10. (a) Ano an tinikangan han tuna? (Gen. 1:1) (b) Ano an nahitabo ha siyahan nga adlaw han pag- larang? (Gen. 1:3-5) (c) Isaysay an ikaduha nga adlaw han paglarang. (Gen. 1:7, 8) Istorya 2 Makaruruyag Gud nga Hardin 1. Ano an ginbuhat han Dios ha pag-andam han tuna basi magin urukyan naton? 2. Ano an magkalain-lain nga hayop nga ginhimo han Dios? (Kitaa an retrato.) 3. Kay ano nga espesyal an hardin han Eden? 4. Ano an karuyag han Dios nga mahitabo ha bug-os nga tuna? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 1:11-25. (a) Ano an ginhimo han Dios ha ikatulo ka adlaw han paglarang? (Gen. 1:12) (b) Ano an nahitabo ha ikaupat ka adlaw han pagla- rang? (Gen. 1:16) (c) Ano nga mga hayop an ginhimo han Dios ha ika- lima ngan ikaunom ka adlaw? (Gen. 1:20, 21, 25) 2. Basaha an Genesis 2:8, 9. Ano an duha nga espesyal nga kahoy nga iginbutang han Dios ha hardin, ngan ano an ginsisimbolohan hito? Istorya 3 Siyahan nga Lalaki Ngan Babaye 1. Kay ano nga an retrato ha Istorya 3 naiiba ha ret- rato ha Istorya 2? 2. Hin-o an naglarang han siyahan nga lalaki, ngan ano an ngaran hito nga lalaki? 3. Ano an ginpabuhat han Dios kan Adan? 4. Kay ano nga ginpakaturog han Dios hin hilarom hi Adan? 5. Tubtob san-o mahimo mabuhi hira Adan ngan Eva, ngan ano an karuyag ni Jehova nga buhaton nira? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Salmo 83:18. Ano an ngaran han Dios, ngan ano an iya naiiba nga katungdanan ha tuna? (Jer. 16:21; Dan. 4:17) 2. Basaha an Genesis 1:26-31. (a) Ano an ultimo nga ginlarang han Dios ha ikaunom ka adlaw, ngan kay ano nga naiiba ini nga linarang ha mga hayop? (Gen. 1:26) (b) Ano an igintagana ni Jehova ha mga tawo ngan hayop? (Gen. 1:30) 3. Basaha an Genesis 2:7-25. (a) Ano an posible nga ginbuhat ni Adan antes niya ngaranan an mga hayop? (Gen. 2:19) (b) Paonan-o nabulig ha aton an Genesis 2:24 nga masabtan an panhunahuna ni Jehova ha pag-asawa ngan pagbulag? (Mat. 19:4-6, 9) Istorya 4 Kon Kay Ano nga Ginpaiwas Hira ha Hardin 1. Ha retrato, ano an nahitabo kanda Adan ngan Eva? 2. Kay ano nga ginsirotan hira ni Jehova?
3. Ano an ginsiring han halas kan Eva? 4. Hin-o an nagyakan kan Eva pinaagi han halas? 5. Kay ano nga ginpaiwas hira Adan ngan Eva ha ira Paraiso nga urukyan? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 2:16, 17 ngan 3:1-13, 24. (a) Kay ano nga an pakiana han halas kan Eva nag- susumat hin sayop mahitungod kan Jehova? (Gen. 3: 1-5; 1 Juan 5:3) (b) Kay ano nga hi Eva maraot nga ehemplo ha aton? (Fil. 4:8; Jak. 1:14, 15; 1 Juan 2:16) (c) Ha ano nga paagi waray karawata nira Adan ngan Eva nga may-ada hira baratunon ha ira ginbuhat? (Gen. 3:12, 13) (d) Ha ano nga paagi nga an pagkasoberano ni Jeho- va ginsuportahan han mga kerubin nga ginpabantay ha este han hardin han Eden? (Gen. 3:24) 2. Basaha an Pahayag 12:9. Kay ano nga masisiring nga malampuson hi Satanas ha pagpatalikod han katawohan ha pagmando han Dios? (1 Juan 5:19) Istorya 5 Nagtikang an Kakurian 1. Ano an kahimtang nira Adan ngan Eva ha gawas han hardin han Eden? 2. Ano an nagtikang mahitabo kanda Adan ngan Eva, ngan kay ano? 3. Kay ano nga nalalagas ngan namamatay an mga anak nira Adan ngan Eva? 4. Kon ginsunod nira Adan ngan Eva hi Jehova, ano unta an kahimtang nira ngan han ira mga anak? 5. Ano nga kakurian an naeksperyensyahan ni Eva tungod kay waray hiya sumugot? 6. Ano an ngaran han suhag ngan han ikaduha nga anak nira Adan ngan Eva? 7. Hin-o an iba pa nga kabataan ha retrato? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 3:16-23 ngan 4:1, 2. (a) Ano an epekto ha kinabuhi ni Adan han panhima- raot ha tuna? (Gen. 3:17-19; Roma 8:20, 22) (b) Kay ano nga angayan an ngaran nga Eva nga na- ngangahulogan, "Usa nga Buhi"? (Gen. 3:20) (c) Ha ano nga paagi iginpakita ni Jehova an konsi- derasyon kanda Adan ngan Eva katapos nira maka- sala? (Gen. 3:7, 21) 2. Basaha an Pahayag 21:3, 4. Ano nga "daan nga mga butang" an karuyag mo nga mawara na? Istorya 6 Usa nga Maopay nga Anak, Ngan Usa nga Maraot 1. Ano an trabaho nira Kain ngan Abel? 2. Ano an iginhalad nira Kain ngan Abel kan Jehova? 3. Kay ano nga nalipay hi Jehova ha halad ni Abel, ngan kay ano nga waray hiya malipay ha halad ni Kain? 4. Ano nga klase hin tawo hi Kain, ngan ha ano nga paagi ginsaway hiya ni Jehova? 5. Ano an ginbuhat ni Kain ha iya bugto han duha na la hira ha uma? 6. Isaysay an nahitabo kan Kain katapos niya pata- yon an iya bugto. Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 4:2-26. (a) Ano an ginsiring ni Jehova mahitungod han pelig- roso nga kahimtang ni Kain? (Gen. 4:7) (b) Ha ano nga paagi ipinakita ni Kain an aada ha iya kasingkasing? (Gen. 4:9) (c) Ano an panhunahuna ni Jehova ha pagpaagay han dugo han inosente nga tawo? (Gen. 4:10; Isa. 26:21) 2. Basaha an 1 Juan 3:11, 12. (a) Kay ano nga nasina gud hi Kain, ngan kay ano nga nagpapahamangno ini ha aton yana? (Gen. 4:4, 5; Prob. 14:30; 28:22) (b) Ano an ginsisiring han Biblia nga nagpapakita nga bisan kon an ngatanan nga membro han aton pa- milya nakontra kan Jehova, matitipigan pa gihapon naton an aton integridad? (Sal. 27:10; Mat. 10:21, 22) 3. Basaha an Juan 11:25. Ano an pasarig ni Jehova ha ngatanan nga nagkama- tay tungod ha katadongan? (Juan 5:24) Istorya 7 Usa nga Maisog nga Tawo 1. Ha ano nga paagi naiiba hi Enok? 2. Kay ano nga an mga tawo ha panahon ni Enok nag- buhat hin maraot? 3. Ano an magraot nga ginbuhat han mga tawo? (Ki- taa an retrato.) 4. Kay ano nga kinahanglan magin maisog hi Enok? 5. Naabot hin pira ka tuig an edad han mga tawo had- to, kondi pira la an edad ni Enok han namatay hiya? 6. Ano an nahitabo han namatay hi Enok? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 5:21-24, 27. (a) Kay ano nga masisiring nga maopay an relasyon ni Enok kan Jehova? (Gen. 5:24) (b) Sumala ha Biblia, hin-o nga tawo an pinakahila- wig an kinabuhi, ngan pira an iya edad han namatay hiya? (Gen. 5:27) 2. Basaha an Genesis 6:5. Mationan-o karaot an kahimtang ha tuna katapos mamatay hi Enok, ngan mationan-o karaot ito kon itanding ha aton panahon? (2 Tim. 3:13) 3. Basaha an Hebreo 11:5. Ano an kalidad ni Enok nga 'naruyagan gud han Dios,' ngan ano an resulta? (Gen. 5:22) 4. Basaha an Judas 14, 15. Paonan-o masusubad han mga Kristiano yana an ka- isog ni Enok kon nagpapahamangno ha mga tawo
hitungod han tiarabot nga girra han Armagedon? (2 Tim. 4:2; Heb. 13:6) Istorya 8 Mga Higante ha Tuna 1. Ano an nahitabo han namati kan Satanas an iba nga anghel han Dios? 2. Kay ano nga an iba nga mga anghel waray na mag- buhat han ira buruhaton ha langit ngan kinanhi ha tuna? 3. Kay ano nga sayop an pagkanhi ha tuna han mga anghel ngan pagsul-ot hin tawhanon nga lawas? 4. Kay ano nga naiiba an mga anak han mga anghel? 5. Sugad han nakikita mo ha retrato, ano an ginbu- hat han mga anak han mga anghel han nagin mga higante hira? 6. Katapos kan Enok, hin-o an maopay nga tawo nga nabuhi ha tuna, ngan kay ano nga naruyagan hiya han Dios? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 6:1-8. Ano an ginsisiring han Genesis 6:6 mahitungod han epekto kan Jehova han aton paggawi? (Sal. 78:40, 41; Prob. 27:11) 2. Basaha an Judas 6. Ha ano nga paagi nagin pahamangno ha aton yana an mga anghel nga binaya ha ira orihinal nga uruk- yan ha panahon ni Noe? (1 Kor. 3:5-9; 2 Ped. 2:4, 9, 10) Istorya 9 Naghimo hi Noe hin Arka 1. Pira an membro han pamilya ni Noe, ngan ano an mga ngaran han iya tulo nga anak? 2. Ano an naiiba nga iginpabuhat han Dios kan Noe, ngan kay ano? 3. Ano an reaksyon han mga tawo han ginsumatan hira ni Noe mahitungod han arka? 4. Ano an iginsugo han Dios kan Noe mahitungod ha mga hayop? 5. Katapos sadhan han Dios an arka, ano an ginbu- hat ni Noe ngan han iya pamilya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 6:9-22. (a) Kay ano nga hi Noe maopay gud nga magsiringba han matuod nga Dios? (Gen. 6:9, 22) (b) Ano an inaabat ni Jehova ha karaotan, ngan pao- nan-o sadang makaapekto ito ha aton pagpili hin ka- liawan? (Gen. 6:11, 12; Sal. 11:5) (c) Paonan-o naton masusubad hi Noe kon nakarawat kita hin instruksyon pinaagi han organisasyon ni Je- hova? (Gen. 6:22; 1 Juan 5:3) 2. Basaha an Genesis 7:1-9. Kay ano nga nakakaparig-on ha aton yana nga gin- tagad ni Jehova an diri-hingpit nga tawo nga hi Noe sugad nga matadong? (Gen. 7:1; Prob. 10:16; Isa. 26:7) Istorya 10 An Daku nga Baha 1. Kay ano nga diri na makakasulod ha arka an bi- san hin-o han nagtikang umuran? 2. Pira ka adlaw ngan gab-i nga nagpauran hi Jeho- va, ngan mationan-o kahilarom an katubigan? 3. Ano an nahitabo ha arka han natatabonan na han katubigan an tuna? 4. Natalwas ba ha Baha an mga higante, ngan ano an nahitabo ha ira mga tatay? 5. Ano an nahitabo ha arka paglabay hin lima ka bu- lan? 6. Kay ano nga ginpalupad ni Noe ha gawas han arka an uwak? 7. Paonan-o hinbaroan ni Noe nga hinubas na an ka- tubigan? 8. Ano an ginsiring han Dios kan Noe katapos hin sob- ra usa ka tuig nga nakadto hiya ngan an iya pamil- ya ha sulod han arka? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 7:10-24. (a) Mationan-o kadaku an kabungkagan ha tuna? (Gen. 7:23) (b) Pira ka adlaw antes magtikang humubas an Baha? (Gen. 7:24) 2. Basaha an Genesis 8:1-17. Ano an ginsisiring han Genesis 8:17 nga waray ma- bag-o an orihinal nga katuyoan han Dios para ha tuna? (Gen. 1:22) 3. Basaha an 1 Pedro 3:19, 20. (a) Han binalik ha langit an rebelyoso nga mga ang- hel, ano nga paghukom an iginpadapat ha ira? (Ju- das 6) (b) Kay ano nga an asoy mahitungod kan Noe ngan han iya pamilya nagpaparig-on han aton pagsarig ha gahum ni Jehova ha pagtalwas han iya katawohan? (2 Pet. 2:9) Istorya 11 An Siyahan nga Balangaw 1. Sugad han makikita ha retrato, ano an siyahan nga ginbuhat ni Noe han ginawas hiya ha arka? 2. Ano an ginsiring han Dios kan Noe ngan ha iya pa- milya katapos han Baha? 3. Ano an iginsaad han Dios? 4. Kon may-ada kita nakikita nga balangaw, ano an aton nahinunumdoman? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 8:18-22. (a) Paonan-o kita yana makakahatag kan Jehova hin mahamot nga halad? (Gen. 8:21; Heb. 13:15, 16) (b) Ano an naobserbahan ni Jehova mahitungod han kahimtang han kasingkasing han tawo, ngan ano an sadang naton bantayan? (Gen. 8:21; Matt. 15:18, 19)
2. Basaha an Genesis 9:9-17. (a) Ano nga kauyonan an ginhimo ni Jehova ha nga- tanan nga linarang ha tuna? (Gen. 9:10, 11) (b) Tubtob san-o magpapadayon an kauyonan ha ba- langaw? (Gen. 9:16) Istorya 12 Nagtukod an mga Tawo hin Daku nga Torre 1. Hin-o hi Nimrod, ngan ano an inaabat han Dios ha iya? 2. Ha retrato, kay ano nga an mga tawo naghihimo hin baldosa? 3. Kay ano nga waray malipay hi Jehova ha ira gin- tutukod? 4. Paonan-o ginpaundang han Dios an ira pagtukod han torre? 5. Ano an igintawag ha ira syudad, ngan ano an ka- hulogan hito? 6. Ano an nahitabo ha mga tawo katapos samukon han Dios an ira yinaknan? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 10:1, 8-10. Ano an mga kinaiya ni Nimrod, ngan ano an iginpa- pahamangno hini ha aton? (Prob. 3:31) 2. Basaha an Genesis 11:1-9. Ano an motibo han pagtukod han torre, ngan kay ano nga napakyas ito? (Gen. 11:4; Prob. 16:18; Juan 5:44) Istorya 13 Hi Abraham - Sangkay han Dios 1. Ano nga klase hin mga tawo an naukoy ha syudad han Ur? 2. Hin-o an lalaki ha retrato, kakan-o hiya natawo, ngan diin hiya naukoy? 3. Ano an iginsugo han Dios kan Abraham? 4. Kay ano nga hi Abraham tinawag nga sangkay han Dios? 5. Hin-o an inupod kan Abraham han binaya hiya ha Ur? 6. Ano an ginsiring han Dios kan Abraham han ina- bot hira ha Kanaan? 7. Ano an iginsaad han Dios kan Abraham han 99 an- yos hiya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 11:27-32. (a) Ano an relasyon nira Abraham ngan Lot? (Gen. 11:27) (b) Bisan kon hi Tera an ginkilala nga nanguna ha pagbalhin han iya pamilya ngadto ha Kanaan, kay ano nga nakasiring kita nga hi Abraham gud an nag- patikang hito nga pagbalhin, ngan kay ano nga gin- buhat niya ito? (Gen. 11:31; Buh. 7:2-4) 2. Basaha an Genesis 12:1-7. Paonan-o ginpadaku ni Jehova an Abrahamiko nga kauyonan han inabot hi Abraham ha tuna han Kana- an? (Gen. 12:7) 3. Basaha an Genesis 17:1-8, 15-17. (a) Ano an nagin bag-o nga ngaran ni Abram han 99 anyos hiya, ngan kay ano? (Gen. 17:5) (b) Ano nga mga bendisyon an iginsaad ni Jehova kan Sara? (Gen. 17:15, 16) 4. Basaha an Genesis 18:9-19. (a) Ha Genesis 18:19, ano nga mga responsabilidad an sadang tumanon han mga amay? (Deut. 6:6, 7; Efe. 6:4) (b) Ano nga eksperyensya ni Sara an nagpapakita nga waray kita maitatago nga bisan ano kan Jehova? (Gen. 18:12, 15; Sal. 44:21) Istorya 14 Ginsarihan han Dios an Pagtoo ni Abraham 1. Ano an iginsaad han Dios kan Abraham, ngan pa- onan-o Niya gintuman ito? 2. Sugad han makikita ha retrato, paonan-o ginsari- han han Dios an pagtoo ni Abraham? 3. Ano an ginbuhat ni Abraham, bisan kon waray niya masabti an katuyoan han sugo han Dios? 4. Ano an nahitabo han ginkuha ni Abraham an kut- silyo basi patayon an iya anak? 5. Mationan-o kadaku an pagtoo ni Abraham ha Dios? 6. Ano an iginhatag han Dios basi ighalad ni Abra- ham, ngan ha ano nga paagi? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 21:1-7. Kay ano nga ginturi ni Abraham an iya anak ha ika- walo ka adlaw? (Gen. 17:10-12; 21:4) 2. Basaha an Genesis 22:1-18. Paonan-o ipinakita ni Isaak an iya pagpasakop ha iya amay nga hi Abraham, ngan ha ano nga paagi nag- papadagaw ini han mas importante nga mahitatabo ha tidaraon? (Gen. 22:7-9; 1 Kor. 5:7; Fil. 2:8, 9) Istorya 15 Liningi an Asawa ni Lot 1. Kay ano nga nagbulag hi Abraham ngan hi Lot? 2. Kay ano nga ginpili ni Lot nga mag-ukoy ha So- doma? 3. Ano nga klase hin tawo an mga taga-Sodoma? 4. Ano an iginpahamangno han duha nga anghel kan Lot? 5. Kay ano nga an asawa ni Lot nagin harigi nga asin? 6. Ano nga leksyon an hibabaroan naton ha nahitabo ha asawa ni Lot? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 13:5-13. Ha pagsulbad han diri-pagsinabtanay, ano nga lek- syon an hibabaroan naton kan Abraham? (Gen. 13: 8, 9; Roma 12:10; Fil. 2:3, 4)
2. Basaha an Genesis 18:20-33. Paonan-o an pagtratar ni Jehova kan Abraham nag- papasarig ha aton nga maghuhukom hin matadong hi Jehova ngan hi Jesus? (Gen. 18:25, 26; Mat. 25:31-33) 3. Basaha an Genesis 19:1-29. (a) Ano an ipinapakita hini nga asoy han Biblia ma- hitungod han panhunahuna han Dios ha homosek- swalidad? (Gen. 19:5, 13; Leb. 20:13) (b) Ano an kaibahan han paagi han pagsunod ni Lot ngan ni Abraham ha instruksyon han Dios, ngan ano an hibabaroan naton tikang hini? (Gen. 19:15, 16, 19, 20; 22:3) 4. Basaha an Lukas 17:28-32. Ano an disposisyon han asawa ni Lot ha materyal nga mga butang, ngan paonan-o ini nagpapahamangno ha aton? (Luk. 12:15; 17:31, 32; Mat. 6:19-21, 25) 5. Basaha an 2 Pedro 2:6-8. Pariho kan Lot, ano an sadang magin disposisyon na- ton ha diri-diosnon nga kalibotan? (Esek. 9:4; 1 Juan 2:15-17) Istorya 16 Nagkuha hi Isaak hin Maopay nga Asawa 1. Hin-o an lalaki ngan an babaye ha retrato? 2. Ano an ginbuhat ni Abraham basi makakuha hin asawa para ha iya anak, ngan kay ano? 3. Paonan-o ginbaton an pag-ampo han surugoon ni Abraham? 4. Ano an baton ni Rebeka han ginpakianhan hiya kon karuyag niya magin asawa ni Isaak? 5. Ano an nakapalipay na liwat kan Isaak? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 24:1-67. (a) Ano an maopay nga kalidad nga ipinakita ni Re- beka han iginkita niya an surugoon ni Abraham ha atabay? (Gen. 24:17-20; Prob. 31:17, 31) (b) Ano nga susbaranan para ha mga Kristiano yana an ipinapakita han ginhimo ni Abraham para kan Isa- ak? (Gen. 24:37, 38; 1 Kor. 7:39; 2 Kor. 6:14) (c) Kay ano nga sadang kita magkaada panahon ha pamalandong, sugad han ginbuhat ni Isaak? (Gen. 24:63; Sal. 77:12; Fil. 4:8) Istorya 17 Magkaruha Kondi Magkaiba 1. Hin-o hi Esaw ngan hi Jakob, ngan ha ano nga pa- agi hira magkaiba? 2. Pira an edad nira Esaw ngan Jakob han mamatay an ira lolo nga hi Abraham? 3. Ano an ginbuhat ni Esaw nga nakapasubo gud ha iya nanay ngan tatay? 4. Kay ano nga nasina gud hi Esaw ha iya bugto nga hi Jakob? 5. Ano an iginsugo ni Isaak ha iya anak nga hi Jakob? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 25:5-11, 20-34. (a) Ano an igintagna ni Jehova mahitungod han duha nga anak ni Rebeka? (Gen. 25:23) (b) Ano an kaibahan han panhunahuna nira Jakob ngan Esaw may kalabotan ha katungod han pagin su- hag? (Gen. 25:31-34) 2. Basaha an Genesis 26:34, 35; 27:1-46; ngan 28:1-5. (a) Kay ano nga masisiring nga kulang an apresasyon ni Esaw ha espirituwal nga mga butang? (Gen. 26: 34, 35; 27:46) (b) Basi makarawat ni Jakob an bendisyon han Dios, ano an iginsugo ni Isaak ha iya? (Gen. 28:1-4) 3. Basaha an Hebreo 12:16, 17. Ano an iginpapahamangno ha aton han resulta han diri pagpabili ni Esaw ha sagrado nga mga butang? Istorya 18 Kinadto hi Jakob ha Haran 1. Hin-o an daraga ha retrato, ngan ano an ginbuhat ni Jakob para ha iya? 2. Ano an disidido nga buhaton ni Jakob basi magin asawa hi Rakel? 3. Ano an ginbuhat ni Laban ha adlaw han kasal ni Jakob ngan Rakel? 4. Inuyon hi Jakob nga buhaton an ano basi magin asawa hi Rakel? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 29:1-30. (a) Bisan kon ginlimbongan ni Laban hi Jakob, pao- nan-o ipinakita ni Jakob nga maopay hiya nga tawo, ngan ano an mahibabaroan naton tikang hini? (Gen. 25:27; 29:26-28; Mat. 5:37) (b) Sumala ha susbaranan ni Jakob, ano an kaibahan han gugma ngan pagkaruyag? (Gen. 29:18, 20, 30; Kanta ni Salo. 8:6) (c) Hin-o an upat nga babaye nga nagin bahin han pa- milya ni Jakob ngan nagkaada hin mga anak ha iya? (Gen. 29:23, 24, 28, 29) Istorya 19 Daku an Pamilya ni Jakob 1. Ano an mga ngaran han unom nga anak nga lala- ki ni Jakob ha iya siyahan nga asawa nga hi Lea? 2. Hin-o an duha nga lalaki nga igin-anak han suru- goon nga babaye ni Lea nga hi Silpa para kan Jakob? 3. Ano an mga ngaran han duha nga lalaki nga igin- anak han surugoon nga babaye ni Rakel nga hi Bil- ha para kan Jakob? 4. Hin-o an duha nga lalaki nga igin-anak ni Rakel, kondi ano an nahitabo han igin-anak niya an ikaduha? 5. Ha retrato, pira an anak ni Jakob, ngan ano nga nasud an nagtikang ha ira? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 29:32-35; 30:1-26; ngan 35:16-19. Sugad han makikita ha 12 nga anak nga lalaki ni
Jakob, paonan-o ginngangaranan an mga bata nga la- laki nga Hebreohanon ha kadaan nga panahon? 2. Basaha an Genesis 37:35. Bisan kon hi Dina la an ginngaranan ha Biblia, kay ano nga masisiring nga hi Jakob may-ada iba pa nga anak nga babaye? (Gen. 37:34, 35) Istorya 20 Nagkaproblema hi Dina 1. Kay ano nga diri karuyag nira Abraham ngan Isa- ak nga mag-asawa an ira mga anak hin taga-Kanaan? 2. Nalipay ba hi Jakob nga an iya anak nga hi Dina nakisangkay ha mga daraga ha Kanaan? 3. Ha retrato, hin-o an lalaki nga nagkikinita kan Dina, ngan ano an maraot nga iya ginbuhat? 4. Ano an ginbuhat han kabugtoan ni Dina nga hira Simeon ngan Lebi han hinbaroan nira an nahitabo? 5. Nalipay ba hi Jakob ha ginbuhat nira Simeon ngan Lebi? 6. Ano an tinikangan han mga problema han pamilya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 34:1-31. (a) Makausa la ba nakig-upod hi Dina ha mga dara- ga ha Kanaan? Isaysay. (Gen. 34:1) (b) Kay ano nga may baratunon hi Dina ha kawara han iya pagkabirhin? (Gal. 6:7) (c) Paonan-o maipapakita han mga batan-on yana nga ginlilikyan gud nira an ginbuhat ni Dina? (Prob. 13:20; 1 Kor. 15:33; 1 Juan 5:19) Istorya 21 Nasina kan Jose an Iya Kabugtoan 1. Kay ano nga naawa kan Jose an iya kabugtoan, ngan ano an ira ginbuhat? 2. Ano an karuyag buhaton han kabugtoan ni Jose ha iya, kondi ano an ginsiring ni Ruben? 3. Ano an nahitabo han inagi an mga Ismaelihanon? 4. Ano an ginbuhat han kabugtoan ni Jose basi huna- hunaon han ira tatay nga patay na hi Jose? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 37:1-35. (a) Paonan-o masusubad han mga Kristiano an sus- baranan ni Jose pinaagi ha pagsumat han sayop ha kongregasyon? (Gen. 37:2; Leb. 5:1; 1 Kor. 1:11) (b) Kay ano nga maraot an ginbuhat han kabugtoan ni Jose ha iya? (Gen. 37:11, 18; Prob. 27:4; Jak. 3:14-16) (c) Ano an ginbuhat ni Jakob sugad nga normal nga bahin han pagminatay? (Gen. 37:35) Istorya 22 Napriso hi Jose 1. Pira an edad ni Jose han gindara hiya ha Ehipto, ngan ano an nahitabo han nakadto na hiya? 2. Kay ano nga napriso hi Jose? 3. Ano an igintapod ha iya ha prisohan? 4. Ha prisohan, ano an ginbuhat ni Jose para ha pa- ratagay ngan panadero ni Paraon? 5. Ano an nahitabo han nakagawas an paratagay? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 39:1-23. Tungod kay waray sinurat nga balaud tikang ha Dios nga nagdidiri han pag-adulteryo ha panahon ni Jose, ano an nagpagios kan Jose nga pumalagiw ha asawa ni Potipar? (Gen. 2:24; 20:3; 39:9) 2. Basaha an Genesis 40:1-23. (a) Isaysay hin halipot an inop han paratagay ngan an kahulogan nga iginhatag ni Jehova kan Jose. (Gen. 40:9-13) (b) Ano an inop han panadero, ngan ano an kahulo- gan hito? (Gen. 40:16-19) (c) Paonan-o ginsusubad han matinumanon ngan ma- aramon nga uripon yana an disposisyon ni Jose? (Gen. 40:8; Sal. 36:9; Juan 17:17; Buh. 17:2, 3) (d) Paonan-o iginpapatin-aw han Genesis 40:20 an Kristiano nga panhunahuna mahitungod han pagse- lebrar han birthday? (Ekles. 7:1; Mar. 6:21-28) Istorya 23 An mga Inop ni Paraon 1. Usa ka gab-i, nagkaada hin ano hi Paraon? 2. Kay ano nga nahinumdoman han paratagay hi Jose? 3. Sugad han makikita ha retrato, ano an duha nga inop ni Paraon? 4. Sumala kan Jose, ano an kahulogan han mga inop? 5. Paonan-o hi Jose nagin ikaduha kan Paraon nga pi- nakadungganon nga tawo ha Ehipto? 6. Kay ano nga an kabugtoan ni Jose nagpakadto ha Ehipto, ngan kay ano nga waray nira makilala hiya? 7. Ano nga inop an nahinumdoman ni Jose, ngan ano an iya nasabtan tungod hito? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 41:1-57. (a) Paonan-o iginsentro ni Jose an atensyon kan Je- hova, ngan ha ano nga paagi masusubad hiya han mga Kristiano yana? (Gen. 41:16, 25, 28; Mat. 5:16; 1 Ped. 2:12) (b) Paonan-o an mga tuig han kaabunda ha Ehipto nga ginsundan hin mga tuig han kagutom husto gud nga nagpapakita han kaibahan han espirituwal nga kahimtang han katawohan ni Jehova yana ngan han Kakristianohan? (Gen. 41:29, 30; Amos 8:11, 12) 2. Basaha an Genesis 42:1-8 ngan 50:20. Sayop ba para ha mga magsiringba ni Jehova nga yu- mukbo ha usa nga tawo sugad nga pagpasidungog ngan pagtahod tungod han iya katungdanan kon ito an kustomre han nasud? (Gen. 42:6) Istorya 24 Ginsarihan ni Jose an Iya Kabugtoan 1. Kay ano nga gin-akusahan ni Jose an iya kabugto- an sugad nga mga espiya?
2. Kay ano nga napiritan hi Jakob nga paupdon ha Ehipto an iya put 3. Paonan-o nahisulod ha sako ni Benjamin an kopa nga salapi ni Jose? 4. Ano an ginsiring ni Juda nga pagbubuhaton niya basi makauli hi Benjamin? 5. Kay ano nga masisiring nga nagbag-o na an kabug- toan ni Jose? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 42:9-38. Ha ano nga paagi nga an mga pulong ni Jose ha Ge- nesis 42:18 maopay nga pahinumdom hadton may- ada responsabilidad ha organisasyon ni Jehova yana? (Neh. 5:15; 2 Kor. 7:1, 2) 2. Basaha an Genesis 43:1-34. (a) Bisan kon hi Ruben an suhag, kay ano nga hi Juda an nagin tagapagyakan para ha iya kabugtoan? (Gen. 43:3, 8, 9; 44:14, 18; 1 Kron. 5:2) (b) Paonan-o ginsarihan ni Jose an iya kabugtoan, ngan kay ano? (Gen. 43:33, 34) 3. Basaha an Genesis 44:1-34. (a) Sugad nga bahin han pagtago han pagkatawo ni Jose, paonan-o niya iginpakilala an iya kalugaringon ha iya kabugtoan? (Gen. 44:5, 15; Leb. 19:26) (b) Paonan-o ipinakita han kabugtoan ni Jose nga diri na hira aw-anon ha ira bugto sugad hadto? (Gen. 44: 13, 33, 34) ' o nga anak nga hi Benjamin? Istorya 25 Binalhin an Pamilya ha Ehipto 1. Ano an nahitabo han nagpakilala hi Jose ha iya ka- bugtoan? 2. Ano an iginyakan ni Jose ha iya kabugtoan ha ma- lumo nga paagi? 3. Ano an ginsiring ni Paraon han hinbaroan niya an mahitungod han kabugtoan ni Jose? 4. Mationan-o kadaku an pamilya ni Jakob han binal- hin hira ha Ehipto? 5. Ano an igintawag ha pamilya ni Jakob, ngan kay ano? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Genesis 45:1-28. Paonan-o ipinapakita han asoy ha Biblia mahitungod kan Jose nga mababag-o ni Jehova an resulta han usa nga butang nga an katuyoan amo an pagdaot ha iya mga surugoon? (Gen. 45:5-8; Isa. 8:10; Fil. 1:12-14) 2. Basaha an Genesis 46:1-27. Ano an iginpasarig ni Jehova kan Jakob han tikadto hiya ha Ehipto? (Gen. 46:1-4) Istorya 26 Matinumanon hi Job ha Dios 1. Hin-o hi Job? 2. Ano an nahunahuna ni Satanas, kondi nahimo ba niya ito? 3. Ano an igintugot ni Jehova nga buhaton ni Sata- nas, ngan kay ano? 4. Kay ano nga an asawa ni Job nagsiring ha iya nga 'isalikway an Dios basi mamatay ka na'? (Kitaa an retrato.) 5. Sugad han makikita mo ha ikaduha nga retrato, pa- onan-o ginbendisyonan ni Jehova hi Job, ngan kay ano? 6. Kon matinumanon kita kan Jehova pariho kan Job, ano nga mga bendisyon an aton makakarawat? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Job 1:1-22. Paonan-o masusubad hi Job han mga Kristiano yana? (Job 1:1; Fil. 2:15; 2 Ped. 3:14) 2. Basaha an Job 2:1-13. Ano an magkaiba nga reaksyon ni Job ngan han iya asawa ha pagtimaraot ni Satanas? (Job 2:9, 10; Prob. 19:3; Mika 7:7; Mal. 3:14) 3. Basaha an Job 42:10-17. (a) Ano an kaparihoan han balos nga nakarawat ni Job ngan ni Jesus tungod han ira pagin matinuma- non? (Job 42:12; Fil. 2:9-11) (b) Paonan-o kita napaparig-on han mga bendisyon nga nakarawat ni Job tungod han iya pagpabilin nga matinumanon ha Dios? (Job 42:10, 12; Heb. 6:10; Jak. 1:2-4, 12; 5:11) Istorya 27 Maraot nga Hadi nga Nagmando ha Ehipto 1. Ha retrato, hin-o an lalaki nga may latigo, ngan hin-o an iya ginlalatigo? 2. Kamatay ni Jose, ano an nahitabo ha mga Israe- lita? 3. Kay ano nga nahadlok an mga Ehiptohanon ha mga Israelita? 4. Ano an iginsugo ni Paraon ha kababayin-an nga nagpapaanak ha Israelita nga mga nanay? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 1:6-22. (a) Ha ano nga paagi nagtikang hi Jehova ha pagtu- man han iya saad kan Abraham? (Eks. 1:7; Gen. 12:2; Buh. 7:17) (b) Paonan-o ipinakita han Hebreohanon nga mga nagpapaanak an ira pagtahod ha pagkabaraan han kinabuhi? (Eks. 1:17; Gen. 9:6) (c) Paonan-o ginbalosan an mga nagpapaanak tungod han ira pagkamatinumanon kan Jehova? (Eks. 1: 20, 21; Prob. 19:17) (d) Paonan-o nangalimbasog hi Satanas ha pagpu- gong han katuyoan ni Jehova may kalabotan ha igin- saad nga Binhi ni Abraham? (Eks. 1:22; Mat. 2:16) Istorya 28 Natalwas an Bata nga hi Moises 1. Hin-o an bata ha retrato, ngan kanay tudlo an iya ginkakaptan?
2. Ano an ginbuhat han nanay ni Moises basi diri pa- tayon hi Moises? 3. Hin-o an bata nga babaye ha retrato, ngan ano an iya ginbuhat? 4. Han hin-agian han anak ni Paraon an bata, ano an ginsiring ni Miriam? 5. Ano an ginsiring han prinsesa ha nanay ni Moises? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 2:1-10. Ano an nagin higayon han nanay ni Moises ha pag- bansay ngan pagtutdo han bata pa hiya, ngan kay ano nga susbaranan ini para ha mga kag-anak yana? (Eks. 2:9, 10; Deut. 6:6-9; Prob. 22:6; Efe. 6:4; 2 Tim. 3:15) Istorya 29 Kon Kay Ano nga Pinalagiw hi Moises 1. Diin nagdaku hi Moises, kondi ano an iya hinbaba- roan mahitungod han iya mga kag-anak? 2. Ano an ginbuhat ni Moises han 40 anyos hiya? 3. Ano an ginsiring ni Moises ha usa nga Israelita nga nakikig-away, ngan ano an iginbaton han Israelita ha iya? 4. Kay ano nga pinalagiw hi Moises tikang ha Ehipto? 5. Diin pinalagiw hi Moises, ngan hin-o an iya naki- lala didto? 6. Ano an ginbuhat ni Moises ha sulod hin 40 ka tuig katapos niya pumalagiw tikang ha Ehipto? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 2:11-25. Bisan pa han damu ka tuig nga pag-aram ni Moises ha kinaadman han mga Ehiptohanon, paonan-o niya ipinakita an iya pagkamaunungon kan Jehova ngan ha iya katawohan? (Eks. 2:11, 12; Heb. 11:24) 2. Basaha an Buhat 7:22-29. Ano nga leksyon an mahibabaroan naton ha panga- limbasog ni Moises ha pagtalwas han Israel tikang ha pagkauripon ha Ehipto? (Buh. 7:23-25; 1 Ped. 5:6, 10) Istorya 30 An Naglalaga nga Kahoy-kahoy 1. Ano an ngaran han bukid nga nakikita ha retrato? 2. Isaysay an urusahon nga nakita ni Moises han si- nagka hiya ha bukid upod an iya mga karnero. 3. Ano an ginsiring han tingog tikang ha naglalaga nga kahoy-kahoy, ngan kan kanay ito tingog? 4. Ano an baton ni Moises han nagsiring an Dios nga susugoon hiya ha pagpagawas han Iya katawohan ti- kang ha Ehipto? 5. Ano an ginsiring han Dios nga ibaton ni Moises kon magpakiana an mga tawo kon hin-o an nagsugo ha iya? 6. Paonan-o mapapamatud-an ni Moises nga an Dios an nagsugo ha iya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 3:1-22. Paonan-o an eksperyensya ni Moises nagpapasarig ha aton nga bisan kon inaabat naton nga diri kita kwa- lipikado ha pagtuman hin teokratiko nga toka, ma- bulig hi Jehova ha aton? (Eks. 3:11, 13; 2 Kor. 3:5, 6) 2. Basaha an Eksodo 4:1-20. (a) Ha sulod han 40 ka tuig nga pag-ukoy ni Moises ha Midian, ano an nabag-o ha iya disposisyon, ngan ano nga leksyon an mahibabaroan tikang hini had- ton nangangalimbasog nga magkaada hin mga pribi- lehiyo ha kongregasyon? (Eks. 2:11, 12; 4:10, 13; Mika 6:8; 1 Tim. 3:1, 6, 10) (b) Bisan kon gindisiplina kita ni Jehova pinaagi han iya organisasyon, ha ano kita makakasarig tungod ha nahitabo kan Moises? (Eks. 4:12-14; Sal. 103:14; Heb. 12:4-11) Istorya 31 Nakigkita kan Paraon Hira Moises Ngan Aaron 1. Ano an epekto ha mga Israelita han mga milagro nga ginbuhat nira Moises ngan Aaron? 2. Ano an ginsiring nira Moises ngan Aaron kan Pa- raon, ngan ano an iya baton? 3. Sugad han makikita ha retrato, ano an nahitabo han iginlabog ni Aaron an iya tungkod? 4. Ano an ginbuhat ni Jehova basi tutdoan hin lek- syon hi Paraon, ngan ano an reaksyon ni Paraon? 5. Ano an nahitabo katapos han ikanapulo nga peste? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 4:27-31 ngan 5:1-23. Ano an karuyag sidngon ni Paraon han nagsiring hiya: "Diri ako nakilala kan Jehova"? (Eks. 5:2; 1 Sam. 2:12; Roma 1:21) 2. Basaha an Eksodo 6:1-13, 26-30. (a) Ha ano nga paagi waray magpakilala hi Jehova kanda Abraham, Isaak, ngan Jakob? (Eks. 3:13, 14; 6:3; Gen. 12:8) (b) Ano an inaabat naton nga gin-gamit pa gihapon ni Jehova hi Moises bisan kon inabat ni Moises nga diri hiya kwalipikado ha igintoka ha iya? (Eks. 6: 12, 30; Luk. 21:13-15) 3. Basaha an Eksodo 7:1-13. (a) Han maisugon nga iginsumat nira Moises ngan Aaron an mga paghukom ni Jehova kan Paraon, ano nga susbaranan an ipinakita nira para ha mga suru- goon han Dios yana? (Eks. 7:2, 3, 6; Buh. 4:29-31) (b) Paonan-o ipinakita ni Jehova nga gamhanan hiya kay ha mga dios han Ehipto? (Eks. 7:12; 1 Kron. 29:12) Istorya 32 An Napulo nga Peste 1. Pinaagi han mga retrato dinhi, isaysay an siyahan nga tulo nga peste nga iginpadapat ni Jehova ha Ehipto. 2. Ano an kaibahan han siyahan nga tulo nga peste ha sumunod nga mga peste? 3. Ano an ikaupat, ikalima, ngan ikaunom nga peste?
4. Isaysay an ikapito, ikawalo, ngan ikasiyam nga peste. 5. Ano an iginsugo ni Jehova ha mga Israelita antes han ikanapulo nga peste? 6. Ano an ikanapulo nga peste, ngan ano an nahita- bo katapos hito? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 7:19-8:23. (a) Bisan kon nasubad han mga mahiko han Ehipto an siyahan nga duha nga peste ni Jehova, katapos han ikatulo nga peste, napiritan hira nga karawaton an ano? (Eks. 8:18, 19; Mat. 12:24-28) (b) Paonan-o ipinakita han ikaupat nga peste an ga- hum ni Jehova ha pagpanalipod ha iya katawohan, ngan tungod hito ano an sadang abaton han katawo- han han Dios samtang ginhuhulat nira an igintagna nga "daku nga kagol-anan"? (Eks. 8:22, 23; Pah. 7: 13, 14; 2 Kron. 16:9) 2. Basaha an Eksodo 8:24; 9:3, 6, 10, 11, 14, 16, 23-25; ngan 10:13-15, 21-23. (a) Pinaagi han Napulo nga Peste, ano an duha nga grupo nga nakilala, ngan paonan-o ini nakakaapekto ha aton panhunahuna hito nga mga grupo yana? (Eks. 8:10, 18, 19; 9:14) (b) Paonan-o nabulig ha aton an Eksodo 9:16 nga ma- sabtan kon kay ano nga gintugotan ni Jehova hi Sa- tanas nga magpabilin tubtob yana? (Roma 9:21, 22) 3. Basaha an Eksodo 12:21-32. Pinaagi han Paskua, paonan-o nagin posible nga ma- talwas an damu, ngan ano an ginpapadagawan hito? (Eks. 12:21-23; Juan 1:29; Roma 5:18, 19, 21; 1 Kor. 5:7) Istorya 33 Pagtabok ha Dagat nga Pula 1. Pira nga Israelita nga kalalakin-an, gawas pa han kababayin-an ngan kabataan, an binaya ha Ehipto, ngan hin-o an inupod ha ira? 2. Ano an inabat ni Paraon katapos niya palakton an mga Israelita, ngan ano an iya ginbuhat? 3. Ano an ginbuhat ni Jehova basi pugngan an mga Ehiptohanon ha pag-atake ha iya katawohan? 4. Ano an nahitabo han igin-unat ni Moises an iya tungkod ha Dagat nga Pula, ngan ano an ginbuhat han mga Israelita? 5. Ano an nahitabo han an mga Ehiptohanon linug- song dayon ha dagat basi lanaton an mga Israelita? 6. Ano an ginbuhat han mga Israelita basi ipakita nga malipayon ngan mapasalamaton hira kan Jehova tu- ngod kay gintalwas hira? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 12:33-36. Paonan-o ginsiguro ni Jehova nga mabaydan an iya katawohan ha ngatanan nga katuigan han ira pagka- uripon ha Ehipto? (Eks. 3:21, 22; 12:35, 36) 2. Basaha an Eksodo 14:1-31. Paonan-o an mga pulong ni Moises ha Eksodo 14: 13, 14 nakakaapekto ha mga surugoon ni Jehova yana samtang ginhuhulat nira an girra han Armagedon? (2 Kron. 20:17; Sal. 91:8) 3. Basaha an Eksodo 15:1-8, 20, 21. (a) Kay ano nga an mga surugoon ni Jehova sadang magkanta hin mga pagdayaw ha iya? (Eks. 15:1, 2; Sal. 105:2, 3; Pah. 15:3, 4) (b) Ano nga susbaranan ha pagdayaw kan Jehova an ipinakita ni Miriam ngan han kababayin-an ha Da- gat nga Pula para ha Kristiano nga kababayin-an yana? (Eks. 15:20, 21; Sal. 68:11) Istorya 34 Bag-o nga Klase hin Pagkaon 1. Ha retrato, ano an ginpapamurot han mga tawo, ngan ano an tawag hito? 2. Ano an instruksyon ni Moises ha mga tawo mahi- tungod ha pagpurot han manna? 3. Ano an iginpapabuhat ni Jehova ha mga tawo ha ikaunom ka adlaw, ngan kay ano? 4. Ano nga milagro an ginbubuhat ni Jehova kon nag- sasalin hin manna para ha ikapito ka adlaw? 5. Mationan-o kaiha ginpakaon ni Jehova hin manna an mga tawo? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 16:1-36 ngan Numeros 11:7-9. (a) Ano an ipinapakita han Eksodo 16:8 mahitungod han panginahanglan nga tahuron naton adton mga ginpili nga magdudumara ha Kristiano nga kongre- gasyon? (Heb. 13:17) (b) Ha kamingawan, paonan-o ginpapahinumdom kada adlaw an mga Israelita han ira pagdepende kan Jehova? (Eks. 16:14-16, 35; Deut. 8:2, 3) (c) Ano nga simboliko nga kahulogan han manna an iginhatag ni Jesus, ngan paonan-o kita nagpapahimu- los hini nga "tinapay nga tikang ha langit"? (Juan 6: 31-35, 40) 2. Basaha an Josue 5:10-12. Pira ka tuig nga kinaon an mga Israelita hin manna, ngan paonan-o hira nasarihan hini, ngan ano an ma- hibabaroan naton hini nga asoy? (Eks. 16:35; Num. 11: 4-6; 1 Kor. 10:10, 11) Istorya 35 Iginhatag ni Jehova an Iya mga Balaud 1. Mga duha ka bulan tikang nga ginawas an mga Is- raelita ha Ehipto, diin hira nagkampo? 2. Ano an karuyag ni Jehova nga pagbuhaton han iya katawohan, ngan ano an ira baton? 3. Kay ano nga gintagan ni Jehova hi Moises hin duha nga papan nga bato? 4. Gawas pa han Napulo nga Sugo, ano an iba nga ba- laud nga iginhatag ni Jehova ha mga Israelita? 5. Ano an duha nga balaud nga ginsiring ni Jesu-Kris- to nga pinakaimportante?
Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; ngan 31:18. Paonan-o nabulig ha aton an Eksodo 19:8 nga masab- tan kon ano an nahiuupod ha Kristiano nga dedikas- yon? (Mat.16:24; 1 Ped. 4:1-3) 2. Basaha an Deuteronomio 6:4-6; Lebitiko 19:18; ngan Mateo 22:36-40. Paonan-o ipinapakita han mga Kristiano an ira gug- ma ha Dios ngan ha igkasi-tawo? (Mar. 6:34; Buh. 4:20; Roma 15:2) Istorya 36 An Bulawan nga Baka 1. Ha retrato, ano an ginbubuhat han katawohan, ngan kay ano? 2. Kay ano nga nasina hi Jehova, ngan ano an ginbu- hat ni Moises han nakita niya an ginbubuhat han ka- tawohan? 3. Ano an iginsugo ni Moises ha pipira nga kalala- kin-an? 4. Ano nga leksyon an aton hibabaroan tikang hini nga istorya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 32:1-35. (a) Ano an iginpapakita hini nga asoy may kalabotan han pagtagad ni Jehova kon ginsasalaktan hin palso an tinuod nga pagsingba? (Eks. 32:4-6, 10; 1 Kor. 10: 7, 11) (b) Ano an kinahanglan bantayan han mga Kristiano ha ira pagpili hin kaliawan, sugad han pagkanta ngan pagsayaw? (Eks. 32:18, 19; Efe. 5:15, 16; 1 Juan 2: 15-17) (c) Ano an maopay nga susbaranan han tribo ni Lebi ha pagin marig-on ha pagbuhat hin matadong? (Eks. 32:25-28; Sal. 18:25) Istorya 37 Usa nga Tolda Para ha Pagsingba 1. Ano an tawag ha tinukod nga nakikita ha retrato, ngan ano an gamit hito? 2. Kay ano nga ginsidngan ni Jehova hi Moises nga hi- moon an tolda basi nga masayon ito pagburublagon? 3. Ano an kahon ha gutiay nga kwarto ha durho han tolda, ngan ano an sulod hito nga kahon? 4. Hin-o an ginpili ni Jehova nga magin hitaas nga sa- serdote, ngan ano an ginbubuhat han hitaas nga sa- serdote? 5. Ano an tulo nga butang nga aada ha durodako nga kwarto han tolda? 6. Ano an duha nga butang ha bungsaran han taber- nakulo, ngan ano an gamit hito? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Eksodo 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; ngan 28:1. Ano an ginrirepresentaran han mga kerubin ha baw- baw han "arka ha pagpamatuod"? (Eks. 25:20, 22; Num. 7:89; 2 Hadi 19:15) 2. Basaha an Eksodo 30:1-10, 17-21; 34:1, 2; ngan Heb- reo 9:1-5. (a) Kay ano nga pinabug-atan ni Jehova an pagkaim- portante han pagin limpyo ha pisikal han mga saser- dote nga nag-aalagad ha tabernakulo, ngan paonan-o ini sadang makaapekto ha aton yana? (Eks. 30:18-21; 40:30, 31; Heb. 10:22) (b) Paonan-o ipinakita ni apostol Pablo nga diri na ap- likado an tabernakulo ngan an Balaud nga kauyonan ha panahon nga nagsurat hiya ha Hebreohanon nga mga Kristiano? (Heb. 9:1, 9; 10:1) Istorya 38 An 12 nga Espiya 1. Ano an naoobserbahan mo ha urapong han mga ubas ha retrato, ngan diin ito tikang? 2. Kay ano nga nagsugo hi Moises hin 12 nga espiya ngadto ha Kanaan? 3. Han binalik an napulo nga espiya, ano an ira igin- sumat kan Moises? 4. Paonan-o ipinakita han duha nga espiya nga nasa- rig hira kan Jehova, ngan ano an ira mga ngaran? 5. Kay ano nga nasina hi Jehova, ngan ano an ginsi- ring niya kan Moises? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Numeros 13:1-33. (a) Hin-o an ginpili basi mag-espiya ha Kanaan, ngan ano an ira maopay nga higayon? (Num. 13:2, 3, 18-20) (b) Kay ano nga iba an panhunahuna nira Josue ngan Kaleb ha iba nga mga espiya, ngan ano an igintutut- do hini ha aton? (Num. 13:28-30; Mat. 17:20; 2 Kor. 5:7) 2. Basaha an Numeros 14:1-38. (a) Ano nga pahamangno may kalabotan ha pagngu- rutob kontra ha mga representante ni Jehova dinhi ha tuna an sadang naton sundon? (Num. 14:2, 3, 27; Mat. 25:40, 45; 1 Kor. 10:10) (b) Sumala ha Numeros 14:24 kay ano nga masisiring nga interesado hi Jehova ha tagsa han iya mga suru- goon? (1 Hadi 19:18; Prob. 15:3) Istorya 39 Namukad an Tungkod ni Aaron 1. Hin-o an kinontra ha awtoridad nira Moises ngan Aaron, ngan ano an ira ginsiring kan Moises? 2. Ano an ginpabuhat ni Moises kan Kore ngan ha iya 250 nga sumurunod? 3. Ano an ginsiring ni Moises ha katawohan, ngan ano an nahitabo katapos gud la niya magyakan? 4. Ano an nahitabo kan Kore ngan ha iya 250 nga su- murunod? 5. Ano an ginhimo han anak ni Aaron nga hi Eleasar ha mga insensaryo hadton nagkamatay, ngan kay ano? 6. Kay ano nga ginpabukad ni Jehova an tungkod ni Aaron? (Kitaa an retrato.)
Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Numeros 16:1-49. (a) Ano an ginbuhat ni Kore ngan han iya mga sumu- runod, ngan kay ano nga pagrebelde ito kan Jehova? (Num. 16:9, 10, 18; Leb. 10:1, 2; Prob. 11:2) (b) Ano an sayop nga panhunahuna ni Kore ngan han 250 nga "prinsipe han katiringban"? (Num. 16:1-3; Prob. 15:33; Isa. 49:7) 2. Basaha an Numeros 17:1-11 ngan 26:10. (a) Ano an ipinapakita han panaringsing han tungkod ni Aaron, ngan kay ano nga nagsugo hi Jehova nga tagoon ito ha arka han kauyonan? (Num. 17:5, 8, 10) (b) Ano an importante nga leksyon nga hibabaroan naton ha tigaman han tungkod ni Aaron? (Num. 17:10; Buh. 20:28; Fil. 2:14; Heb. 13:17) Istorya 40 Ginbalbag ni Moises an Bato 1. Ha ano nga paagi ginmangnoan ni Jehova an mga Israelita ha kamingawan? 2. Ano an reklamo han mga Israelita han nagkampo hira ha Kades? 3. Paonan-o hi Jehova naghatag hin tubig para ha ka- tawohan ngan ha ira mga hayop? 4. Ha retrato, hin-o ito nga lalaki nga nagtutudlok ha iya kalugaringon, ngan kay ano? 5. Kay ano nga nasina hi Jehova kanda Moises ngan Aaron, ngan ano an sirot ha ira? 6. Ano an nahitabo ha Bukid Hor, ngan hin-o an na- gin hitaas nga saserdote ha Israel? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Numeros 20:1-13, 22-29 ngan Deuterono- mio 29:5. (a) Ano an hibabaroan naton ha paagi han pagmang- no ni Jehova ha mga Israelita ha kamingawan? (Deut. 29:5; Mat. 6:31; Heb. 13:5; Jak. 1:17) (b) Paonan-o gintagad ni Jehova an kapakyas nira Moises ngan Aaron ha pagbaraan ha iya ha atuba- ngan han Israel? (Num. 20:12; 1 Kor. 10:12; Pah. 4:11) (c) Ano nga leksyon an hibabaroan naton ha nagin reaksyon ni Moises ha disiplina nga iya nakarawat ti- kang kan Jehova? (Num. 12:3; 20:12, 27, 28; Deut. 32:4; Heb. 12:7-11) Istorya 41 An Tumbaga nga Halas 1. Ha retrato, ano an iginlangbod ha poste, ngan kay ano nga iginpalangbod ito ni Jehova kan Moises? 2. Ha ano nga paagi diri mapasalamaton an mga tawo ha ngatanan nga ginbuhat han Dios para ha ira? 3. Ano an ginhangyo han mga tawo nga buhaton ni Moises katapos nga iginpadara ni Jehova an magla- ra nga halas sugad nga sirot ha ira? 4. Kay ano nga ginpahimo ni Jehova hi Moises hin tumbaga nga halas? 5. Ano an leksyon nga mahibabaroan naton tikang hini nga istorya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Numeros 21:4-9. (a) An pagreklamo han Israel mahitungod han mga tagana ni Jehova nagpapahamangno ha aton han ano? (Num. 21:5, 6; Roma 2:4) (b) Paglabay hin mga siglo, paonan-o gin-gamit han mga Israelita an tumbaga nga halas, ngan ano an gin- buhat ni Hadi Hesekia? (Num. 21:9; 2 Hadi 18:1-4) 2. Basaha an Juan 3:14, 15. Paonan-o an pagbutang han tumbaga nga halas dida ha poste nagpapadagaw han pagraysanga kan Jesu- Kristo? (Gal. 3:13; 1 Ped. 2:24) Istorya 42 Nagyakan an Usa nga Asno 1. Hin-o hi Balak, ngan kay ano nga iya ginpatawag hi Balaam? 2. Kay ano nga linuob ha dalan an asno ni Balaam? 3. Ano an hinbatian ni Balaam nga ginyakan han asno? 4. Ano an ginsiring han anghel kan Balaam? 5. Ano an nahitabo han nangalimbasog hi Balaam nga panhimarauton an Israel? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Numeros 21:21-35. Kay ano nga napirde han Israel hi Hadi Sihon han mga Amoreohanon ngan hi Hadi Og han Basan? (Num. 21:21, 23, 33, 34) 2. Basaha an Numeros 22:1-40. Ano an motibo ni Balaam ha panhimaraot ha Israel, ngan ano nga leksyon an aton mahibabaroan tikang hini? (Num. 22:16, 17; Prob. 6:16, 18; 2 Ped. 2:15; Jud. 11) 3. Basaha an Numeros 23:1-30. Bisan kon nagyakan hi Balaam nga baga hin magsi- ringba hiya ni Jehova, kay ano nga masisiring nga diri hiya magsiringba ni Jehova pinaagi han iya mga buhat? (Num. 23:3, 11-14; 1 Sam. 15:22) 4. Basaha an Numeros 24:1-25. Hini nga asoy han Biblia, paonan-o napaparig-on an aton pagtoo ha katumanan han katuyoan ni Jehova? (Num. 24:10; Isa. 54:17) Istorya 43 Nagin Lider hi Josue 1. Ha retrato, hin-o an duha nga lalaki nga tupad ni Moises? 2. Ano an ginsiring ni Jehova kan Josue? 3. Kay ano nga sinagka hi Moises ha Bukid Nebo, ngan ano an ginsiring ni Jehova ha iya? 4. Pira an edad ni Moises han namatay hiya? 5. Kay ano nga nasubo an katawohan, kondi kay ano nga nagin malipayon hira?
Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Numeros 27:12-23. Ano nga makuri nga toka an ginkarawat ni Josue ti- kang kan Jehova, ngan paonan-o ginmamangnoan ni Jehova an iya katawohan yana? (Num. 27:15-19; Buh. 20:28; Heb. 13:7) 2. Basaha an Deuteronomio 3:23-29. Kay ano nga waray tuguti ni Jehova hira Moises ngan Aaron nga makatabok ngadto ha tuna nga iginsaad, ngan ano nga leksyon an aton mahibabaroan tikang hini? (Deut. 3:25-27; Num. 20:12, 13) 3. Basaha an Deuteronomio 31:1-8, 14-23. Paonan-o ipinakita ha ultimo nga mga pulong ni Moi- ses ha Israel nga mapainubsanon nga ginkarawat niya an disiplina ni Jehova? (Deut. 31:6-8, 23) 4. Basaha an Deuteronomio 32:45-52. Ha ano nga paagi sadang makaapekto ha aton kina- buhi an Pulong han Dios? (Deut. 32:47; Leb. 18:5; Heb. 4:12) 5. Basaha an Deuteronomio 34:1-12. Bisan kon waray gud makita ni Moises hi Jehova, ano an ipinapakita han Deuteronomio 34:10 may kalabo- tan ha iya relasyon kan Jehova? (Eks. 33:11, 20; Num. 12:8) Istorya 44 Igintago ni Rahab an mga Espiya 1. Diin naukoy hi Rahab? 2. Hin-o an duha nga lalaki ha retrato, ngan kay ano nga aada hira ha Jeriko? 3. Ano an iginsugo han hadi han Jeriko nga buhaton ni Rahab, ngan ano an iya iginbaton? 4. Paonan-o ginbuligan ni Rahab an duha nga espiya, ngan ano an iya ginhangyo? 5. Ano an iginsaad han duha nga espiya kan Rahab? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Josue 2:1-24. Paonan-o natuman an saad ni Jehova nga mababasa ha Eksodo 23:28 han inabot an mga Israelita ha Jeri- ko? (Jos. 2:9-11) 2. Basaha an Hebreo 11:31. Paonan-o an susbaranan ni Rahab nagpapakita han pagkaimportante han pagtoo? (Roma 1:17; Heb. 10:39; Jak. 2:25) Istorya 45 Pagtabok ha Salog Jordan 1. Ano nga milagro an ginbuhat ni Jehova basi maka- tabok an mga Israelita ha Salog Jordan? 2. Sugad nga pagpakita hin pagtoo, ano an kinahang- lan buhaton han mga Israelita basi makatabok ha Sa- log Jordan? 3. Kay ano nga ginsugo ni Jehova hi Josue nga ku- muha hin 12 nga dagku nga bato tikang ha butnga han salog? 4. Ano an nahitabo han pakasagka han mga saserdo- te tikang ha Jordan? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Josue 3:1-17. (a) Sugad han ipinapakita hini nga asoy, ano an kina- hanglan naton buhaton basi buligan ngan bendisyo- nan kita ni Jehova? (Jos. 3:13, 15; Prob. 3:5; Jak. 2: 22, 26) (b) Ano an kahimtang han Salog Jordan han tinabok an mga Israelita ngadto ha Tuna nga Iginsaad, ngan paonan-o nabaraan hini an ngaran ni Jehova? (Jos. 3:15; 4:18; Sal. 66:5-7) 2. Basaha an Josue 4:1-18. Ano an katuyoan han 12 nga bato nga ginkuha ha Jordan ngan iginbutang ha Gilgal? (Jos. 4:4-7) Istorya 46 An mga Pader han Jeriko 1. Ano an iginpabuhat ni Jehova ha mga sundalo ngan ha mga saserdote ha sulod hin unom ka adlaw? 2. Ano an kinahanglan buhaton han mga Israelita ha ikapito ka adlaw? 3. Sugad han makikita mo ha retrato, ano an nahita- tabo ha mga pader han Jeriko? 4. Kay ano nga may-ada pula nga pisi nga nabitay ha bintana? 5. Ano an iginsugo ni Josue ha mga sundalo nga buha- ton ha katawohan ngan ha syudad, kondi ano an pag- bubuhaton ha salapi, bulawan, tumbaga, ngan put- haw? 6. Ano an iginpabuhat ha duha nga espiya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Josue 6:1-25. (a) Ano an kaparihoan han pagmartsa han mga Israe- lita ha palibot han Jeriko ha ikapito ka adlaw ngan han pagsangyaw han mga Saksi ni Jehova hini nga kataposan nga mga adlaw? (Jos. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kor. 9:16) (b) Paonan-o natuman an tagna ha Josue 6:26 pagla- bay hin mga 500 ka tuig, ngan ano an igintututdo hini ha aton mahitungod han pulong ni Jehova? (1 Hadi 16:34; Isa. 55:11) Istorya 47 Usa nga Kawatan ha Israel 1. Ha retrato, hin-o an tawo nga naglulubong hin mga bahandi nga ginkuha ha Jeriko, ngan hira hin-o an nabulig ha iya? 2. Kay ano nga maraot gud an ginbuhat ni Akan ngan han iya pamilya? 3. Ano an ginsiring ni Jehova han nagpakiana hi Jo- sue kon kay ano nga napirde an mga Israelita ha pa- kig-away ha Ai? 4. Han gindara kan Josue hi Akan ngan an iya pamil- ya, ano an nahitabo ha ira? 5. Ano nga importante nga leksyon an aton hibabaro- an ha paghukom kan Akan?
Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Josue 7:1-26. (a) Ano an ipinakita han mga pag-ampo ni Josue may kalabotan ha iya relasyon ha iya Maglalarang? (Jos. 7:7-9; Sal. 119:145; 1 Juan 5:14) (b) Ano an ipinapakita han ginbuhat ni Akan, ngan kay ano nga nagpapahamangno ito ha aton? (Jos. 7: 11, 14, 15; Prob. 15:3; 1 Tim. 5:24; Heb. 4:13) 2. Basaha an Josue 8:1-29. Ano an aton responsabilidad ha Kristiano nga kon- gregasyon yana? (Jos. 7:13; Leb. 5:1; Prob. 28:13) Istorya 48 Maaramon nga mga Gibeonitanhon 1. Ano an kaibahan han mga Gibeonitanhon ha mga Kanaanhon ha kahigrani nga syudad? 2. Sugad han makikita ha retrato, ano an ginbuhat han mga Gibeonitanhon, ngan kay ano? 3. Ano an iginsaad ni Josue ngan han Israelita nga mga lider ha mga Gibeonitanhon, kondi ano an ira hinbaroan paglabay hin tulo ka adlaw? 4. Ano an nahitabo han hinbaroan han mga hadi ha iba nga syudad nga nakigmurayaw an mga Gibeoni- tanhon ha Israel? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Josue 9:1-27. (a) Tungod kay ginsugo ni Jehova an Israel nga pa- matayon an ngatanan nga umurukoy ha Kanaan, ano nga mga kalidad an ipinakita han Iya pagtalwas ha mga Gibeonitanhon? (Jos. 9:22, 24; Mat. 9:13; Buh. 10: 34, 35; 2 Ped. 3:9) (b) Pinaagi ha pagtuman han saad ha mga Gibeoni- tanhon, kay ano nga maopay nga susbaranan hi Jo- sue para ha mga Kristiano yana? (Jos. 9:18, 19; Mat. 5:37; Efe. 4:25) 2. Basaha an Josue 10:1-5. Ha ano nga paagi ginsusubad han daku nga panon yana an mga Gibeonitanhon, nga tungod hito puntir- ya hira han ano? (Jos. 10:4; Sak. 8:23; Mat. 25:35-40; Pah. 12:17) Istorya 49 Waray Matunod an Adlaw 1. Ha retrato, ano an ginsisiring ni Josue, ngan kay ano? 2. Paonan-o ginbuligan ni Jehova hi Josue ngan an iya kasundalohan? 3. Pira nga kaaway nga hadi an napirde ni Josue, ngan mationan-o ito kaiha? 4. Kay ano nga ginbahin-bahin ni Josue an Kanaan? 5. Pira an edad ni Josue han namatay hiya, ngan ano an nahitabo ha katawohan han mamatay hiya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Josue 10:6-15. Tungod kay ginpahinabo ni Jehova nga diri matunod an adlaw ngan an bulan para ha mga Israelita, ha ano kita makakasarig yana? (Jos. 10:8, 10, 12, 13; Sal. 18:3; Prob. 18:10) 2. Basaha an Josue 12:7-24. Hin-o gud an nagpirde ha 31 nga hadi ha Kanaan, ngan kay ano nga importante ito ha aton yana? (Jos. 12:7; 24:11-13; Deut. 31:8; Luk. 21:9, 25-28) 3. Basaha an Josue 14:1-5. Paonan-o ginbahin-bahin an Kanaan ha mga tribo han Israel, ngan ano an iginpapasabot hini mahitu- ngod ha mga panurundon ha Paraiso? (Jos. 14:2; Isa. 65:21; Esek. 47:21-23; 1 Kor. 14:33) 4. Basaha an Hukom 2:8-13. Pariho kan Josue ha Israel, hin-o yana an nakakapu- gong han apostasya? (Huk. 2:8, 10, 11; Mat. 24:45-47; 2 Tes. 2:3-6; Tito 1:7-9; Pah. 1:1; 2:1, 2) Istorya 50 Duha nga Maisog nga Babaye 1. Hin-o an mga hukom, ngan ano an mga ngaran han iba ha ira? 2. Ano an espesyal nga pribilehiyo ni Debora, ngan ano an nahiuupod hito? 3. Han gintarhog an Israel ni Hadi Jabin ngan han punoan han iya kasundalohan nga hi Sisera, ano an mensahe ni Jehova nga iginsumat ni Debora kan Hu- kom Barak, ngan hin-o an ginsiring ni Debora nga makarawat han kadungganan? 4. Paonan-o ipinakita ni Jael nga maisog hiya nga ba- baye? 5. Ano an nahitabo han namatay hi Hadi Jabin? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Hukom 2:14-22. Ano an ginbuhat han mga Israelita nga tungod hito nasina ha ira hi Jehova, ngan ano nga leksyon an aton mahibabaroan tikang hini? (Huk. 2:20; Prob. 3:1, 2; Esek. 18:21-23) 2. Basaha an Hukom 4:1-24. Ano nga mga leksyon mahitungod han pagtoo ngan kaisog an mahihibaroan han Kristiano nga kababa- yin-an yana ha susbaranan nira Debora ngan Jael? (Huk. 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Prob. 31:30; 1 Kor. 16:13) 3. Basaha an Hukom 5:1-31. Paonan-o an kanta han kadaogan nira Barak ngan Debora mahimo magin pag-ampo mahitungod ha ti- arabot nga girra han Armagedon? (Huk. 5:3, 31; 1 Kron. 16:8-10; Pah. 7:9, 10; 16:16; 19:19-21) Istorya 51 Hi Rut Ngan Hi Noemi 1. Paonan-o hi Noemi nahingadto ha Moab? 2. Hin-o hi Rut ngan hi Orpa? 3. Ano an baton ni Rut ngan ni Orpa han ginsidngan hira ni Noemi nga umuli ha ira lugar? 4. Hin-o hi Boas, ngan paonan-o niya ginbuligan hi Rut ngan hi Noemi?
5. Ano an ngaran han suhag nira Boas ngan Rut, ngan kay ano nga sadang hinumdoman naton hiya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Rut 1:1-17. (a) Ano an makaruruyag nga ginsiring ni Rut nga nagpapakita han iya maunungon nga gugma? (Rut 1: 16, 17) (b) Paonan-o an disposisyon ni Rut nagpapakita han disposisyon han 'iba nga mga karnero' ha mga dini- hogan dinhi ha tuna yana? (Juan 10:16; Sak. 8:23) 2. Basaha an Rut 2:1-23. Kay ano nga hi Rut maopay nga susbaranan para ha batan-on nga kababayin-an yana? (Rut 2:17, 18; Prob. 23:22; 31:15) 3. Basaha an Rut 3:5-13. (a) Paonan-o gintagad ni Boas an pagkadisidido ni Rut nga pakasalan hiya imbes nga an batan-on nga lalaki? (b) Ano an igintututdo ha aton han disposisyon ni Rut mahitungod han maunungon nga gugma? (Rut 3:10; 1 Kor. 13:4, 5) 4. Basaha an Rut 4:7-17. Paonan-o masusubad han Kristiano nga kalalakin-an yana hi Boas? (Rut 4:9, 10; 1 Tim. 3:1, 12, 13; 5:8) Istorya 52 Hi Gideon Ngan an Iya 300 nga Kasundalohan 1. Kay ano nga damu an problema han mga Israelita? 2. Kay ano nga nagsiring hi Jehova kan Gideon nga damu gud an iya kasundalohan? 3. Pira nga kasundalohan an nagpabilin katapos pa- ulion ni Gideon an mga nahahadlok? 4. Ha retrato, isaysay kon paonan-o gin-ibanan ni Je- hova an kasundalohan ni Gideon tubtob nga nagin 300 na la. 5. Paonan-o gin-organisa ni Gideon an 300 nga kasun- dalohan, ngan paonan-o nagdaog an Israel ha pakig- away? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Hukom 6:36-40. (a) Paonan-o ginsiguro ni Gideon an kaburut-on ni Je- hova? (b) Paonan-o naton mahibabaroan yana an kaburut- on ni Jehova? (Prob. 2:3-6; Mat. 7:7-11; 2 Tim. 3:16, 17) 2. Basaha an Hukom 7:1-25. (a) Ano nga leksyon an mahibabaroan naton ha 300 nga nagpabilin nga alerto, diri sugad hadton nagpa- sibaya? (Huk. 7:3, 6; Roma 13:11, 12; Efe. 5:15-17) (b) Sugad la nga nahibaro an 300 pinaagi ha pagkita kan Gideon, paonan-o kita mahibabaro pinaagi ha pagkita ha Mas Harangdon nga Gideon, hi Jesu-Kris- to? (Huk. 7:17; Mat. 11:29, 30; 28:19, 20; 1 Ped. 2:21) (c) Paonan-o nabulig ha aton an Hukom 7:21 nga ma- gin kontento ha pag-alagad ha kon diin kita igintoka ha organisasyon ni Jehova? (1 Kor. 4:2; 12:14-18; Jak. 4:10) 3. Basaha an Hukom 8:1-3. May kalabotan ha pagsulbad han diri pagsinabtanay han kabugtoan, ano an mahibabaroan naton ha paagi han pagsulbad ni Gideon han diri pagsinabtanay but- nga nira ngan han mga Epraimitanhon? (Prob. 15:1; Mat. 5:23, 24; Luk. 9:48) Istorya 53 An Saad ni Jepte 1. Hin-o hi Jepte, ngan nabuhi hiya ha ano nga pana- hon? 2. Ano an iginsaad ni Jepte kan Jehova? 3. Kay ano nga nasubo hi Jepte han inuli hiya tikang ha pagdaog ha mga Amonitanhon? 4. Ano an iginsiring han anak ni Jepte han hinbaro- an niya an saad han iya tatay? 5. Kay ano nga hinigugma han katawohan an anak ni Jepte? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Hukom 10:6-18. Ano nga pahamangno an sadang naton tagdon may kalabotan ha pagkadiri-matinumanon han Israel kan Jehova? (Huk. 10:6, 15, 16; Roma 15:4; Pah. 2:10) 2. Basaha an Hukom 11:1-11, 29-40. (a) Paonan-o kita nahibaro nga an paghatag ni Jepte han iya anak sugad nga "halad nga sinunog" diri na- ngangahulogan nga ighahalad hiya ha kalayo? (Huk. 11:31; Leb. 16:24; Deut. 18:10, 12) (b) Ha ano nga paagi iginhalad ni Jepte an iya anak? (c) Ano an aton mahibabaroan ha disposisyon ni Jep- te may kalabotan han iya saad kan Jehova? (Huk. 11: 35, 39; Ekles. 5:4, 5; Mat. 16:24) (d) Kay ano nga an anak ni Jepte maopay nga susba- ranan para ha batan-on nga mga Kristiano ha pagsu- lod ha bug-os panahon nga pag-alagad? (Huk. 11:36; Mat. 6:33; Fil. 3:8) Istorya 54 An Pinakamakusog nga Tawo 1. Ano an ngaran han pinakamakusog nga tawo nga nabuhi, ngan hin-o an naghatag han iya kusog? 2. Ha usa nga higayon, ano an ginbuhat ni Samson ha daku nga leon, sugad han makikita mo ha retrato? 3. Ha retrato, ano nga sekreto an iginsumat ni Sam- son kan Delila, ngan paonan-o ito nagin hinungdan nga nadakop hiya han mga Pilisteohanon? 4. Paonan-o ginpatay ni Samson an 3,000 nga kaaway nga Pilisteohanon ha adlaw nga hiya namatay? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Hukom 13:1-14. Paonan-o hi Manoa ngan an iya asawa maopay nga susbaranan ha mga kag-anak ha pagpadaku han ira mga anak? (Huk. 13:8; Sal. 127:3; Efe. 6:4) 2. Basaha an Hukom 14:5-9 ngan 15:9-16. (a) An mga asoy mahitungod han pagpatay ni Sam- son han leon, pag-utod han bag-o nga pisi nga naka- gapos ha iya, ngan paggamit han apapangig han asno basi patayon an 1,000 nga tawo nagpapakita han ano
may kalabotan han paggios han baraan nga espiritu ni Jehova? (b) Paonan-o nabulig ha aton yana an baraan nga es- piritu? (Huk. 14:6; 15:14; Sak. 4:6; Buh. 4:31) 3. Basaha an Hukom 16:18-31. Paonan-o naapektohan hi Samson han maraot nga mga kaupod, ngan ano an mahibabaroan naton tikang hini? (Huk. 16:18, 19; 1 Kor. 15:33) Istorya 55 Nag-alagad ha Dios an Usa nga Bata nga Lalaki 1. Ha retrato, ano an ngaran han bata nga lalaki, ngan hira hin-o an iba? 2. Usa ka adlaw, ano an igin-ampo ni Hana han bini- sita hiya ha tabernakulo ni Jehova, ngan ano an ba- ton ni Jehova? 3. Pira an edad ni Samuel han gindara hiya ha tolda ni Jehova basi mag-alagad, ngan ano an ginhihimo ha iya han iya nanay kada tuig? 4. Ano an mga ngaran han mga anak ni Eli, ngan ano nga klase hin tawo hira? 5. Paonan-o gintawag ni Jehova hi Samuel, ngan ano nga mensahe an iya ginsiring? 6. Nagin ano hi Samuel han daku na hiya, ngan ano an nahitabo han lagas na hiya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Samuel 1:1-28. (a) Ano an maopay nga susbaranan nga ipinakita ni Elkana para ha mga ulo han pamilya may kalabotan ha pagpanguna ha tinuod nga pagsingba? (1 Sam. 1: 3, 21; Mat. 6:33; Fil. 1:10) (b) Ano nga leksyon an aton hibabaroan tikang ha susbaranan ni Hana ha pag-atubang hin makuri nga problema? (1 Sam. 1:10, 11; Sal. 55:22; Roma 12:12) 2. Basaha an 1 Samuel 2:11-36. Kay ano nga masisiring nga mas ginpasidunggan ni Eli an iya mga anak kay ha kan Jehova, ngan pao- nan-o ini nagpapahamangno ha aton? (1 Sam. 2:22- 24, 27, 29; Deut. 21:18-21; Mat. 10:36, 37) 3. Basaha an 1 Samuel 4:16-18. Ano an upat nga mensahe han kasakitan tikang ha girra an iginsumat, ngan ano an epekto hini kan Eli? 4. Basaha an 1 Samuel 8:4-9. Paonan-o napasubo gud han Israel hi Jehova, ngan pa- onan-o naton maunungon nga masusuportahan an iya Ginhadian yana? (1 Sam. 8:5, 7; Juan 17:16; Jak. 4:4) Istorya 56 Hi Saul - An Siyahan nga Hadi han Israel 1. Ha retrato, ano an ginbubuhat ni Samuel, ngan kay ano? 2. Kay ano nga karuyag ni Jehova hi Saul, ngan ano nga klase hin tawo hiya? 3. Ano an ngaran han anak ni Saul, ngan ano an gin- buhat han iya anak? 4. Kay ano nga naghalad hi Saul imbes nga hulaton hi Samuel ha pagbuhat hito? 5. Ano nga leksyon an aton hibabaroan ha asoy ma- hitungod kan Saul? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Samuel 9:15-21 ngan 10:17-27. Paonan-o nakabulig kan Saul an iya pagkamapainub- sanon nga diri gumios hin madali-dalion han may- ada nagyakan hin maraot mahitungod ha iya? (1 Sam. 9:21; 10:21, 22, 27; Prob. 17:27) 2. Basaha an 1 Samuel 13:5-14. Ano an sala nga nabuhat ni Saul ha Gilgal? (1 Sam. 10:8; 13:8, 9, 13) 3. Basaha an 1 Samuel 15:1-35. (a) Ano an seryoso nga sala nga nabuhat ni Saul may kalabotan kan Agag, an hadi han Amalek? (1 Sam. 15:2, 3, 8, 9, 22) (b) Paonan-o ginpakamatadong ni Saul an iya ginbu- hat ngan ginbasol an iba? (1 Sam. 15:24) (c) Ano nga pahamangno an sadang sundon naton yana kon ginsasagdonan? (1 Sam. 15:19-21; Sal. 141:5; Prob. 9:8, 9; 11:2) Istorya 57 Ginpili han Dios hi David 1. Ano an ngaran han batan-on ha retrato, ngan pao- nan-o kita nahibaro nga maisog hiya? 2. Diin naukoy hi David, ngan ano an ngaran han iya tatay ngan lolo? 3. Kay ano nga ginpakadto ni Jehova hi Samuel ha balay ni Jesse ha Betlehem? 4. Ano an nahitabo han ginpaatubang ni Jesse an iya pito nga anak kan Samuel? 5. Han ginpasulod hi David, ano an ginsiring ni Jeho- va kan Samuel? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Samuel 17:34, 35. Paonan-o ini nga mga panhitabo nagpapakita han ka- isog ni David ngan pagtapod niya kan Jehova? (1 Sam. 17:37) 2. Basaha an 1 Samuel 16:1-14. (a) Paonan-o an 1 Samuel 16:7 nabulig ha aton nga diri magpasulabi ngan diri maghukom pinaagi han hitsura? (Buh. 10:34, 35; 1 Tim. 2:4) (b) Paonan-o an ehemplo ni Saul nagpapakita nga kon kuhaon ni Jehova an iya baraan nga espiritu ha usa nga tawo, mahimo sumaliwan an maraot nga espiri- tu, o an hingyap nga magbuhat hin maraot? (1 Sam. 16:14; Mat. 12:43-45; Gal. 5:16) Istorya 58 Hi David Ngan hi Goliat 1. Ano an ayat ni Goliat ha kasundalohan han Israel? 2. Mationan-o kahitaas hi Goliat, ngan ano an iginsa- ad ni Hadi Saul nga ihahatag ha tawo nga makaka- patay kan Goliat?
3. Ano an baton ni David han ginsidngan hiya ni Saul nga diri hiya mahimo makig-away kan Goliat tungod kay bata pa hiya? 4. Ha baton ni David kan Goliat, paonan-o niya ipi- nakita nga nasarig hiya kan Jehova? 5. Sugad han makikita mo ha retrato, ano an gin- gamit ni David ha pagpatay kan Goliat, ngan ano an ginbuhat han mga Pilisteohanon katapos hini? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Samuel 17:1-54. (a) Ano an sekreto ni David han iya kawaray kahad- lok, ngan paonan-o naton masusubad an iya kaisog? (1 Sam. 17:37, 45; Efe. 6:10, 11) (b) Kay ano nga sadang likyan han mga Kristiano an pakigkompetensya pariho han ginbuhat ni Goliat, kon nakikigmulay o nagpapahalibway? (1 Sam. 17:8; Gal. 5:26; 1 Tim. 4:8) (c) Paonan-o an ginsiring ni David nagpapakita nga nasarig hiya ha bulig han Dios? (1 Sam. 17:45-47; 2 Kron. 20:15) (d) Imbes nga ihulagway ini nga asoy sugad nga gir- ra la han duha nga magkaaway nga kasundalohan, paonan-o ini nagpapakita nga girra ini butnga han palso nga mga dios ngan han matuod nga Dios, hi Je- hova? (1 Sam. 17:43, 46, 47) (e) Paonan-o ginsusubad han mga dinihogan nga nan- hibilin an susbaranan ni David ha pagsarig kan Je- hova? (1 Sam. 17:37; Jer. 1:17-19; Pah. 12:17) Istorya 59 Kon Kay Ano nga Kinahanglan Pumalagiw hi David 1. Kay ano nga naawa hi Saul kan David, kondi ha ano nga paagi naiiba an anak ni Saul nga hi Jonatan? 2. Ano an nahitabo han nagtutokar hi David han arpa para kan Saul? 3. Ano an ginpabuhat ni Saul kan David antes magin asawa an iya anak nga hi Mikal, ngan kay ano nga ginpabuhat niya ini? 4. Han nagtutokar hi David para kan Saul, ano an na- hitabo ha ikatulo nga higayon, sugad han makikita ha retrato? 5. Paonan-o ginbuligan ni Mikal nga makapalagiw hi David, ngan ano an ginbuhat ni David ha sulod hin pito ka tuig? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Samuel 18:1-30. (a) Paonan-o an marig-on nga gugma ni Jonatan kan David nagpapadagaw han paghigugmaay han 'iba nga mga karnero' ngan "gutiay nga panon"? (1 Sam. 18:1; Juan 10:16; Luk. 12:32; Sak. 8:23) (b) Paonan-o ipinapakita han 1 Samuel 18:4 nga ma- pinasakupon gud hi Jonatan ha usa nga pinili nga magin hadi, bisan kon sumala ha nahiaraan hiya unta an manurunod ni Saul? (c) Paonan-o ipinakita ha kahimtang ni Saul nga an kaawa mahimo magtugway ha seryoso nga sala, ngan ano nga leksyon an hibabaroan naton tikang hini? (1 Sam. 18:7-9, 25; Jak. 3:14-16) 2. Basaha an 1 Samuel 19:1-17. Kay ano nga nameligro an kinabuhi ni Jonatan han nakiistorya hiya kan Saul? (1 Sam. 19:1, 4-6; Prob. 16:14) Istorya 60 Hi Abigail Ngan hi David 1. Ha retrato, hin-o an babaye nga natapo kan David, ngan ano nga klase hin babaye hiya? 2. Hin-o hi Nabal? 3. Kay ano nga ginsugo ni David an pipira han iya ka- sundalohan nga mangaro hin bulig kan Nabal? 4. Ano an ginsiring ni Nabal ha kasundalohan ni Da- vid, ngan ano an reaksyon ni David? 5. Paonan-o ipinakita ni Abigail nga maaramon hiya nga babaye? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Samuel 22:1-4. Ano nga susbaranan an ipinakita han pamilya ni Da- vid may kalabotan ha kon paonan-o sadang magbinu- ligay an mga Kristiano? (Prob. 17:17; 1 Tes. 5:14) 2. Basaha an 1 Samuel 25:1-43. (a) Kay ano nga iginhulagway hi Nabal nga mapin- tas? (1 Sam. 25:2-5, 10, 14, 21, 25) (b) Ano an hibabaroan han Kristiano nga mga asawa yana tikang ha susbaranan ni Abigail? (1 Sam. 25: 32, 33; Prob. 31:26; Efe. 5:24) (c) Ginpugngan ni Abigail hi David nga diri buhaton an ano nga duha nga maraot nga butang? (1 Sam. 25: 31, 33; Roma 12:19; Efe. 4:26) (d) Paonan-o an reaksyon ni David ha ginsiring ni Abigail nabulig ha kalalakin-an yana nga tagdon an kababayin-an sugad han pagtagad ni Jehova? (Buh. 21:8, 9; Roma 2:11; 1 Ped. 3:7) Istorya 61 Ginhimo nga Hadi hi David 1. Ano an ginbuhat nira David ngan Abisay samtang nakaturog hi Saul ha iya kampo? 2. Ano an mga iginpakiana ni David kan Saul? 3. Han binaya hi David kan Saul, diin hiya kumadto? 4. Ano an nakapasubo gud kan David nga tungod hito nagkomposo hiya hin kanta? 5. Pira an edad ni David han nagin hadi hiya ha Heb- ron, ngan ano an mga ngaran han iya iba nga anak? 6. Diin naghadi hi David ha urhi? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Samuel 26:1-25. (a) An mga pulong ni David nga mababasa ha 1 Sa- muel 26:11 nagpapakita han ano nga disposisyon ha teokratiko nga kahikayan? (Sal. 37:7; Roma 13:2) (b) Kon nangangalimbasog kita nga ipakita an mahi- gugmaon-nga-pagkabuotan kondi waray ito apresya- ra, paonan-o an mga pulong ni David ha 1 Samuel
26:23 nabulig ha aton nga matipigan an husto nga disposisyon? (1 Hadi 8:32; Sal. 18:20) 2. Basaha an 2 Samuel 1:26. Paonan-o makukultibar han mga Kristiano yana an pariho nga 'duro nga gugma ha usa kag usa' nga igin- pakita nira David ngan Jonatan? (1 Ped. 4:8; Kol. 3:14; 1 Juan 4:12) 3. Basaha an 2 Samuel 5:1-10. (a) Pira ka tuig nagmando hi David sugad nga hadi, ngan paonan-o ini ginbahin? (2 Sam. 5:4, 5) (b) Hin-o an hinungdan han pagin gamhanan ni Da- vid, ngan ano nga leksyon an hibabaroan naton ti- kang hini? (2 Sam. 5:10; 1 Sam. 16:13; 1 Kor. 1:31; Fil. 4:13) Istorya 62 Kasamok ha Pamilya ni David 1. Ha bulig ni Jehova, ano an nahitabo ha Kanaan ha kaurhian? 2. Usa ka gab-i, ano an nahitabo han nakadto hi Da- vid ha atop han iya palasyo? 3. Kay ano nga nasina gud hi Jehova kan David? 4. Ha retrato, hin-o an ginsugo ni Jehova basi masan- top ni David an iya sala, ngan ano an ginsiring hito nga tawo nga mahitatabo kan David? 5. Ano nga kasamok an naeksperyensyahan ni David? 6. Hin-o an sumunod kan David nga nagin hadi ha Is- rael? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 2 Samuel 11:1-27. (a) Kay ano nga panalipod ha aton an pagin okupado ha pag-alagad kan Jehova? (b) Ano an nagtugway kan David nga makasala, ngan ano an iginpapahamangno hini ha mga surugoon ni Jehova yana? (2 Sam. 11:2; Mat. 5:27-29; 1 Kor. 10:12; Jak. 1:14, 15) 2. Basaha an 2 Samuel 12:1-18. (a) Ano nga leksyon an mahibabaroan han mga tigu- rang ngan kag-anak may kalabotan ha paagi han pagsagdon ni Natan kan David? (2 Sam. 12:1-4; Prob. 12:18; Mat. 13:34) (b) Kay ano nga nagin maloloy-on hi Jehova kan Da- vid? (2 Sam. 12:13; Sal. 32:5; 2 Kor. 7:9, 10) Istorya 63 An Maaramon nga hi Hadi Salomon 1. Ano an iginpakiana ni Jehova kan Salomon, ngan ano an iya baton? 2. Tungod kay nalipay hi Jehova ha gin-aro ni Salo- mon, ano an Iya iginsaad nga ihahatag? 3. Ano an daku nga problema han duha nga babaye nga kinadto kan Salomon? 4. Sumala ha retrato, paonan-o ginsulbad ni Salomon an problema? 5. Ano an klase han pagmando ni Salomon, ngan kay ano? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Hadi 3:3-28. (a) Ano an hibabaroan han kalalakin-an nga may-ada responsabilidad ha organisasyon han Dios yana ti- kang ha kinasingkasing nga kapahayagan ni Salomon ha 1 Hadi 3:7? (Sal. 119:105; Prob. 3:5, 6) (b) Kay ano nga an hangyo ni Salomon maopay nga susbaranan ha pangaro han husto nga butang kon nag-aampo? (1 Hadi 3:9, 11; Prob. 30:8, 9; 1 Juan 5:14) (c) Tungod han maaramon nga paagi han pagsulbad ni Salomon han problema han duha nga babaye, ha ano kita makakasarig may kalabotan ha tiarabot nga pagmando han Harangdon nga Salomon, hi Jesu- Kristo? (1 Hadi 3:28; Isa. 9:6, 7; 11:2-4) 2. Basaha an 1 Hadi 4:29-34. (a) Paonan-o ginbaton ni Jehova an hangyo ni Salo- mon nga magkaada hin masunuron nga kasingka- sing? (1 Hadi 4:29) (b) Tungod han pangalimbasog han katawohan nga mabatian an kinaadman ni Salomon, ano an sadang naton magin disposisyon may kalabotan ha pag-aram han Pulong han Dios? (1 Hadi 4:29, 34; Juan 17:3; 2 Tim. 3:16) Istorya 64 Gintukod ni Salomon an Templo 1. Pira ka tuig nga gintukod ni Salomon an templo ni Jehova, ngan kay ano nga daku gud an nagasto hito? 2. Pira an dagku nga kwarto ha templo, ngan ano an iginbutang ha surusulod nga kwarto? 3. Ano an igin-ampo ni Salomon han natapos an tem- plo? 4. Ano an nagpapakita nga nalipay hi Jehova ha pag- ampo ni Salomon? 5. Gin-aghat hi Salomon han iya mga asawa nga bu- haton an ano, ngan ano an nahitabo kan Salomon? 6. Kay ano nga nasina hi Jehova kan Salomon, ngan ano an iginsiring ni Jehova ha iya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Kronikas 28:9, 10. May kalabotan ha mga pulong ni David ha 1 Kroni- kas 28:9, 10, ano an kinahanglan pangalimbasogan naton nga buhaton ha aton adlaw-adlaw nga pagki- nabuhi? (Sal. 19:14; Fil. 4:8, 9) 2. Basaha an 2 Kronikas 6:12-21, 32-42. (a) Paonan-o ipinakita ni Salomon nga diri maigo an Gihitaasi nga Dios ha bisan ano nga hinimo-han-tawo nga tinukod? (2 Kron. 6:18; Buh. 17:24, 25) (b) Ano an ipinapakita han mga pulong ni Salomon ha 2 Kronikas 6:32, 33 mahitungod kan Jehova? (Buh. 10:34, 35; Gal. 2:6) 3. Basaha an 2 Kronikas 7:1-5. Sugad la nga napagios an mga anak han Israel ha pagdayaw kan Jehova han nakita nira an iya hima- ya, paonan-o kita yana sadang gumios kon aton gin- papamalandong an mga bendisyon ni Jehova ha iya katawohan? (2 Kron. 7:3; Sal. 22:22; 34:1; 96:2)
4. Basaha an 1 Hadi 11:9-13. Ha kinabuhi ni Salomon, kay ano nga masisiring nga importante an pagpabilin nga matinumanon tubtob ha kataposan? (1 Hadi 11:4, 9; Mat. 10:22; Pah. 2:10) Istorya 65 Nabahin an Ginhadian 1. Ano an ngaran han duha nga lalaki ha retrato, ngan hira hin-o hira? 2. Ano an ginbuhat ni Ahias ha iya panggawas nga panapton, ngan ano an kahulogan hito? 3. Ano an karuyag buhaton ni Salomon kan Jero- boam? 4. Kay ano nga ginpili han katawohan hi Jeroboam nga hadi han napulo nga tribo? 5. Kay ano nga naghimo hi Jeroboam hin duha nga bulawan nga baka, ngan waray pag-iha ano an nahi- tabo ha tuna? 6. Ano an nahitabo ha duha-ka-tribo nga ginhadian, ngan ha templo ni Jehova ha Jerusalem? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Hadi 11:26-43. Ano nga klase hin tawo hi Jeroboam, ngan ano an iginsaad ni Jehova ha iya kon tipigan niya an Iya mga balaud? (1 Hadi 11:28, 38) 2. Basaha an 1 Hadi 12:1-33. (a) Tikang ha maraot nga ehemplo ni Rehoboam, ano an hibabaroan han mga kag-anak ngan tigurang may kalabotan ha pag-abuso han awtoridad? (1 Hadi 12:13; Ekles. 7:7; 1 Ped. 5:2, 3) (b) Kan kanay sadang mangaro hin giya an mga ba- tan-on yana kon naghihimo hin seryoso nga mga de- sisyon? (1 Hadi 12:6, 7; Prob. 1:8, 9; 2 Tim. 3:16, 17; Heb. 13:7) (c) Ano an nagpagios kan Jeroboam nga maghimo hin duha nga sentro han pagsingba ha baka, ngan kay ano nga nagpapakita ini hin kawaray pagtoo kan Je- hova? (1 Hadi 11:37; 12:26-28) (d) Hin-o an nanguna ha napulo-ka-tribo nga ginhadi- an ha pagrebelde ha matuod nga pagsingba? (1 Hadi 12:32, 33) Istorya 66 Jesebel - Maraot nga Rayna 1. Hin-o hi Jesebel? 2. Kay ano nga usa ka adlaw masurub-on hi Hadi Ahab? 3. Ano an ginbuhat ni Jesebel basi makuha an uru- basan ni Nabot para ha iya bana nga hi Ahab? 4. Hin-o an ginsugo ni Jehova basi sirotan hi Jesebel? 5. Sugad han makikita mo ha retrato, ano an nahita- bo han inabot hi Jehu ha palasyo ni Jesebel? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Hadi 16:29-33 ngan 18:3, 4. Mationan-o karaot an kahimtang han Israel durante han pagmando ni Hadi Ahab? (1 Hadi 14:9) 2. Basaha an 1 Hadi 21:1-16. (a) Paonan-o ipinakita ni Nabot an pagin maisugon ngan maunungon kan Jehova? (1 Hadi 21:1-3; Leb. 25: 23-28) (b) Ha ehemplo ni Ahab, ano an aton hibabaroan ma- hitungod ha pag-atubang han kapakyasan? (1 Hadi 21:4; Roma 5:3-5) 3. Basaha an 2 Hadi 9:30-37. Ano an hibabaroan naton ha kadasig ni Jehu ha pagbuhat han kaburut-on ni Jehova? (2 Hadi 9:4-10; 2 Kor. 9:1, 2; 2 Tim. 4:2) Istorya 67 Sinarig hi Jehosapat kan Jehova 1. Hin-o hi Jehosapat, ngan kakan-o hiya nabuhi? 2. Kay ano nga nahadlok an mga Israelita, ngan ano an ginbuhat han damu ha ira? 3. Ano an baton ni Jehova ha pag-ampo ni Jehosapat? 4. Ano an ginpahinabo ni Jehova antes han girra? 5. Ano nga leksyon an aton hibabaroan tikang kan Je- hosapat? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 2 Kronikas 20:1-30. (a) Paonan-o ipinakita ni Jehosapat an kinahanglan buhaton han magtinumanon nga surugoon han Dios kon naatubang hin makuri nga kahimtang? (2 Kron. 20:12; Sal. 25:15; 62:1) (b) Tungod kay pirme nagamit hi Jehova hin ahensya ha pakigkomunikar ha iya katawohan, ano nga ahen- sya an iya ginagamit yana? (2 Kron. 20:14, 15; Mat. 24:45-47; Juan 15:15) (c) Kon umabot na an "pakig-away han daku nga ad- law han Dios nga Makagarahum," paonan-o magigin pariho an aton kahimtang ha panahon ni Jehosapat? (2 Kron. 20:15, 17; 32:8; Pah. 16:14, 16) (d) Ha pagsubad ha mga Lebita, ano an naibubulig han mga payunir ngan misyonero ha bug-os kalibo- tan nga pagsangyaw yana? (2 Kron. 20:19, 21; Roma 10:13-15; 2 Tim. 4:2) Istorya 68 Duha nga Bata nga Nabuhi Utro 1. Hin-o an tulo nga tawo ha retrato, ngan ano an na- hitabo ha bata? 2. Ano an igin-ampo ni Elias may kalabotan ha bata, ngan ano an sunod nga nahitabo? 3. Hin-o an kabulig ni Elias? 4. Kay ano nga ginpakadto hi Eliseo ha balay han ba- baye ha Sunem? 5. Ano an ginbuhat ni Eliseo, ngan ano an nahitabo ha patay nga bata? 6. May-ada hi Jehova ano nga gahum, sugad han gin- buhat nira Elias ngan Eliseo? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Hadi 17:8-24. (a) Paonan-o nasarihan an pagkamasinugtanon ngan
an pagtoo ni Elias? (1 Hadi 17:9; 19:1-4, 10) (b) Kay ano nga makatirigamnan an pagtoo han balo nga babaye ha Sarepat? (1 Hadi 17:12-16; Luk. 4: 25, 26) (c) Paonan-o pinamamatud-an han nahitabo ha balo ha Sarepat an pagkatotoo han pulong ni Jesus ha Ma- teo 10:41, 42? (1 Hadi 17:10-12, 17, 23, 24) 2. Basaha an 2 Hadi 4:8-37. (a) Ano an hibabaroan naton ha babaye ha Sunem may kalabotan ha pagin maabiabihon? (2 Hadi 4:8; Luk. 6:38; Roma 12:13; 1 Juan 3:17) (b) Ha ano nga paagi maipapakita naton an pagin bu- otan ha mga surugoon han Dios yana? (Buh. 20:35; 28:1, 2; Gal. 6:9, 10; Heb. 6:10) Istorya 69 Daragita nga Binulig ha Gamhanan nga Lalaki 1. Ha retrato, ano an ginsisiring han bata ha babaye? 2. Hin-o an babaye ha retrato, ngan ano an ginbubu- hat hini nga bata ha balay han babaye? 3. Ano an iginsugo ni Eliseo ha iya kabulig nga ipa- buhat kan Naaman, ngan kay ano nga nasina hi Na- aman? 4. Ano an nahitabo han namati hi Naaman ha iya mga surugoon? 5. Kay ano nga waray karawata ni Eliseo an regalo ni Naaman, kondi ano an ginbuhat ni Gehasi? 6. Ano an nahitabo kan Gehasi, ngan ano an aton hi- babaroan tikang hini? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 2 Hadi 5:1-27. (a) Paonan-o nakakadasig ha mga batan-on yana an ginbuhat han bata nga Israelita? (2 Hadi 5:3; Sal. 8:2; 148:12, 13) (b) Kay ano nga sadang naton hinumdoman an gin- buhat ni Naaman kon ginsasagdonan kita uyon ha Kasuratan? (2 Hadi 5:15; Heb. 12:5, 6; Jak. 4:6) (c) Ano nga leksyon an aton hibabaroan kon aton pag- tandingon an kaibahan han ginbuhat ni Eliseo ngan ni Gehasi? (2 Hadi 5:9, 10, 14-16, 20; Mat. 10:8; Buh. 5:1-5; 2 Kor. 2:17) Istorya 70 Hi Jonas Ngan an Daku nga Isda 1. Hin-o hi Jonas, ngan ano an ginpapabuhat ni Jeho- va ha iya? 2. Tungod kay diri karuyag ni Jonas nga kumadto ha lugar nga ginsiring ni Jehova, ano an iya ginbuhat? 3. Ano an iginpabuhat ni Jonas ha mga tripulante basi umundang an bagyo? 4. Sugad han makikita mo ha retrato, ano an nahita- bo han nagtikalunod hi Jonas ha tubig? 5. Mationan-o kaiha hi Jonas ha tiyan han daku nga isda, ngan ano an ginbuhat niya didto? 6. Kinain hi Jonas katapos hiya iluwa han daku nga isda, ngan ano an igintututdo hini ha aton? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Jonas 1:1-17. Ano an inabat ni Jonas mahitungod han iya toka ha pagsangyaw ha mga taga-Ninibe? (Jon. 1:2, 3; Prob. 3:7; Ekles. 8:12) 2. Basaha an Jonas 2:1, 2, 10. Pinaagi han eksperyensya ni Jonas, kay ano nga ma- kakasarig kita nga babatunon ni Jehova an aton mga pag-ampo? (Sal. 22:24; 34:6; 1 Juan 5:14) 3. Basaha an Jonas 3:1-10. (a) Kay ano nga makapadasig ha aton nga gin-gamit la gihapon ni Jehova hi Jonas bisan kon waray hiya sumugot han iya siyahan nga toka? (Sal. 103:14; 1 Ped. 5:10) (b) Ano an igintututdo ha aton han eksperyensya ni Jonas ha mga taga-Ninibe mahitungod ha paghukom- nga-daan ha mga tawo ha aton teritoryo? (Jon. 3:6-9; Ekles. 11:6; Buh. 13:48) Istorya 71 Nagsaad an Dios hin Paraiso 1. Hin-o hi Isaias, kakan-o hiya natawo, ngan ano an iginpakita ni Jehova ha iya? 2. Ano an kahulogan han pulong nga "paraiso," ngan ano an nahinunumdoman mo hito? 3. Ano an iginpasurat ni Jehova kan Isaias mahitu- ngod han bag-o nga Paraiso? 4. Kay ano nga nawara nira Adan ngan Eva an ira makaruruyag nga urukyan? 5. Ano an iginsaad ni Jehova ha mga nahigugma ha iya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Isaias 11:6-9. (a) Paonan-o iginhuhulagway han Pulong han Dios an kamurayawan butnga han mga hayop ngan tawo ha bag-o nga kalibotan? (Sal. 148:10, 13; Isa. 65:25; Esek. 34:25) (b) Ano nga espirituwal nga katumanan ha mga pu- long ni Isaias an naieksperyensyahan han katawohan ni Jehova yana? (Roma 12:2; Efe. 4:23, 24) (c) Hin-o an angay dayawon tungod ha pagbag-o han kinaiya han mga tawo yana ngan ha bag-o nga kali- botan? (Isa. 48:17, 18; Gal. 5:22, 23; Fil. 4:7) 2. Basaha an Pahayag 21:3, 4. (a) Paonan-o ipinapakita han Kasuratan nga an pag- ukoy han Dios kaupod han katawohan nangangahu- logan nga aanhi hiya ha tuna ha simboliko nga paa- gi, diri ha literal? (Leb. 26:11, 12; 2 Kron. 6:18; Isa. 66:1; Pah. 21:2, 3, 22-24) (b) Ano nga klase hin luha ngan kasakit an mawawa- ray na? (Luk. 8:49-52; Roma 8:21, 22; Pah. 21:4) Istorya 72 Ginbuligan han Dios hi Hadi Hesekia 1. Hin-o an tawo ha retrato, ngan kay ano nga daku an iya problema?
2. Ano an mga surat nga iginlatag ni Hesekia ha atu- bangan han altar han Dios, ngan ano an iya igin- aampo? 3. Ano nga klase hin hadi hi Hesekia, ngan ano an mensahe nga iginpadara ni Jehova pinaagi kan pro- peta Isaias? 4. Ano an ginbuhat han anghel ni Jehova ha mga Asir- yahanon sumala ha makikita ha retrato? 5. Bisan kon nagkaada temporaryo nga kamurayawan ha duha-ka-tribo nga ginhadian, ano an nahitabo han mamatay hi Hesekia? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 2 Hadi 18:1-36. (a) Paonan-o ginpaluya han tagapagyakan han Asirya nga hi Rabsake an pagtoo han mga Israelita? (2 Hadi 18:19, 21; Eks. 5:2; Sal. 64:3) (b) Kon naatubang ha mga parakontra, paonan-o gin- susunod han mga Saksi ni Jehova an susbaranan ni Hesekia? (2 Hadi 18:36; Sal. 39:1; Prob. 26:4; 2 Tim. 2:24) 2. Basaha an 2 Hadi 19:1-37. (a) Paonan-o ginsusubad han katawohan ni Jehova yana hi Hesekia ha panahon han kasakitan? (2 Hadi 19:1, 2; Prob. 3:5, 6; Heb. 10:24, 25; Jak. 5:14, 15) (b) Ano nga tulo nga kapirdihan an naeksperyensya- han ni Hadi Senakerib, ngan hin-o an matagnaon nga ginpapadagawan hini? (2 Hadi 19:32, 35, 37; Pah. 20: 2, 3) 3. Basaha an 2 Hadi 21:1-6, 16. Kay ano nga masisiring nga hi Manases usa han pi- nakamaraot nga mga hadi nga nagmando ha Jerusa- lem? (2 Kron. 33:4-6, 9) Istorya 73 Ultimo nga Maopay nga Hadi ha Israel 1. Pira an edad ni Josia han nagin hadi hiya, ngan ano an iya ginbuhat han pito ka tuig na hiya nga nag- mamando? 2. Ha siyahan nga retrato, ano an ginbubuhat ni Jo- sia? 3. Ano an hin-agian han hitaas nga saserdote han gin- ayad an templo? 4. Kay ano nga gin-gisi ni Josia an iya panapton? 5. Ano nga mensahe tikang kan Jehova an iginpasu- mat ni propetisa Hulda kan Josia? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 2 Kronikas 34:1-28. (a) Ano nga susbaranan an ipinakita ni Josia hadton nag-aantos durante han ira pagin batan-on? (2 Kron. 33:21-25; 34:1, 2; Sal. 27:10) (b) Ano an importante nga ginbuhat ni Josia durante han ika-8, ika-12, ngan ika-18 ka tuig han iya pag- mando basi mapauswag an matuod nga pagsingba? (2 Kron. 34:3, 8) (c) Ano nga leksyon an aton hibabaroan tikang kan Hadi Josia ngan ha Hitaas nga Saserdote nga hi Hil- kia may kalabotan ha pagmintinar han aton mga lugar han pagsingba? (2 Kron. 34:9-13; Prob. 11:14; 1 Kor. 10:31) Istorya 74 Usa nga Tawo nga Diri Nahahadlok 1. Hin-o an batan-on nga lalaki ha retrato? 2. Ano an siyahan nga reaksyon ni Jeremias han gin- sidngan hiya nga magin propeta, ngan ano an ginsi- ring ni Jehova ha iya? 3. Ano nga mensahe an padayon nga ginsiring ni Je- remias ha katawohan? 4. Ano an ginbuhat han mga saserdote basi umun- dang hi Jeremias, kondi paonan-o niya ipinakita nga diri hiya nahahadlok? 5. Ano an nahitabo han waray bag-oha han mga Israe- lita an ira maraot nga binuhatan? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Jeremias 1:1-8. (a) Sugad han nahitabo kan Jeremias, paonan-o na- gigin kwalipikado an usa nga tawo ha pag-alagad kan Jehova? (2 Kor. 3:5, 6) (b) Paonan-o nadadasig an Kristiano nga mga batan- on yana ha susbaranan nga ipinakita ni Jeremias? (Ekles. 12:1; 1 Tim. 4:12) 2. Basaha an Jeremias 10:1-5. Ano nga epektibo nga ilustrasyon an gin-gamit ni Je- remias basi ipakita an kawaray-pulos ha pagsarig ha mga idolo? (Jer. 10:5; Isa. 46:7; Hab. 2:19) 3. Basaha an Jeremias 26:1-16. (a) Kon iginpapahayag han mga dinihogan nga nan- hibilin an mga pahamangno yana, paonan-o nira sin- sero nga gintutuman an sugo ni Jehova kan Jeremias nga 'diri mag-iban bisan usa nga pulong'? (Jer. 26:2; Deut. 4:2; Buh. 20:27) (b) Ano nga susbaranan an ipinakita ni Jeremias ha mga Saksi ni Jehova yana ha pagpasamwak han pa- hamangno ni Jehova ha mga nasud? (Jer. 26:8, 12, 14, 15; 2 Tim. 4:1-5) 4. Basaha an 2 Hadi 24:1-17. Ano an makasurubo nga resulta han pagin diri- matinumanon han Juda kan Jehova? (2 Hadi 24: 2-4, 14) Istorya 75 Upat nga Batan-on ha Babilonya 1. Hin-o an upat nga batan-on ha retrato, ngan kay ano nga aadto hira ha Babilonya? 2. Ano an plano ni Nabukodonosor ha upat nga batan- on, ngan ano an iya iginsugo ha iya mga surugoon? 3. Ano an ginhangyo ni Daniel may kalabotan ha pag- kaon ngan irinmon niya ngan han iya tulo nga sang- kay? 4. Katapos kumaon hin mga utan ha sulod hin napu- lo ka adlaw, ano an hitsura ni Daniel ngan han iya tulo nga sangkay kon itanding ha iba nga batan-on? 5. Paonan-o hi Daniel ngan an iya tulo nga sangkay nahingadto ha palasyo han hadi, ngan ha ano nga
paagi mas maopay hira kay ha mga saserdote ngan maaramon nga kalalakin-an? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Daniel 1:1-21. (a) Ano nga klase hin pangalimbasog an kinahanglan kon karuyag naton malamposan an mga pagsulay ngan kaluyahan? (Dan. 1:8; Gen. 39:7, 10; Gal. 6:9) (b) Ha ano nga mga paagi mahimo sulayon o piriton an mga batan-on yana nga tilawan an gintatagad han iba nga "magrasa"? (Dan. 1:8; Prob. 20:1; 2 Kor. 6:17-7:1) (c) An asoy ha Biblia mahitungod han upat nga ba- tan-on nga Hebreohanon nabulig ha aton nga masab- tan an ano may kalabotan ha pagkaada hin sekular nga kahibaro? (Dan. 1:20; Isa. 54:13; 1 Kor. 3:18-20) Istorya 76 Ginbungkag an Jerusalem 1. Ha retrato, ano an nahitatabo ha Jerusalem ngan ha mga Israelita? 2. Hin-o hi Esekiel, ngan ano an mangil-ad nga mga butang nga ipinakita ha iya ni Jehova? 3. Tungod kay diri gintatahod han mga Israelita hi Jehova, ano an iya iginsaad? 4. Ano an ginbuhat ni Hadi Nabukodonosor han nag- rebelde ha iya an mga Israelita? 5. Kay ano nga gintugotan ni Jehova nga mahitabo ini nga makangingirhat nga kabungkagan ha Israel? 6. Paonan-o nawad-an hin tawo an Israel, ngan mati- onan-o ito kaiha? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 2 Hadi 25:1-26. (a) Hin-o hi Sedekia, ano an nahitabo ha iya, ngan pa- onan-o gintuman hito an tagna ha Biblia? (2 Hadi 25: 5-7; Esek. 12:13-15) (b) Hin-o an gintagad ni Jehova nga may baratu- non tungod han pagin diri-matinumanon han Israel? (2 Hadi 25:9, 11, 12, 18, 19; 2 Kron. 36:14, 17) 2. Basaha an Esekiel 8:1-18. Paonan-o ginsubad han Kakristianohan an apostata nga mga Israelita nga nagsisingba ha adlaw? (Esek. 8:16; Isa. 5:20, 21; Juan 3:19-21; 2 Tim. 4:3) Istorya 77 Waray Hira Yumukbo 1. Ano an iginsugo ni Nabukodonosor nga hadi han Babilonya ha mga tawo? 2. Kay ano nga an tulo nga sangkay ni Daniel diri na- yukbo ha bulawan nga imahen? 3. Han gintagan ni Nabukodonosor hin usa pa nga hi- gayon ha pagyukbo an tulo nga Hebreohanon, pao- nan-o nira ipinakita an ira pagsarig kan Jehova? 4. Ano an iginsugo ni Nabukodonosor ha iya kasunda- lohan nga buhaton kanda Sadrak, Mesak ngan Abed- nego? 5. Ano an nakita ni Nabukodonosor han ginhiling niya an hudno? 6. Kay ano nga gindayaw han hadi an Dios nira Sad- rak, Mesak ngan Abednego, ngan ano nga susbaranan an ira iginhatag ha aton? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Daniel 3:1-30. (a) Ano nga disposisyon an ipinakita han tulo nga Hebreohanon nga batan-on nga angay subaron han ngatanan nga surugoon han Dios kon naatubang hin mga pagsari han pagkamaunungon? (Dan. 3:17, 18; Mat. 10:28; Roma 14:7, 8) (b) Ano nga importante nga leksyon an igintutdo ni Jehova kan Nabukodonosor? (Dan. 3:28, 29; 4:34, 35) Istorya 78 Sinurat han Kamot ha Bungbong 1. Ano an nahitabo han magpyesta an hadi han Ba- bilonya ngan gin-gamit an mga kopa ngan yahong nga tikang ha templo ni Jehova ha Jerusalem? 2. Ano an ginsiring ni Belsasar ha iya maaramon nga kalalakin-an, kondi ano an waray nira mahimo? 3. Ano an iginpabuhat han nanay ni Hadi Belsasar? 4. Sumala ha ginsiring ni Daniel ha hadi, kay ano nga nagpadara an Dios hin kamot basi magsurat ha bung- bong? 5. Sumala kan Daniel, ano an kahulogan han mga si- nurat ha bungbong? 6. Ano an nahitabo samtang nagyiyinakan pa hi Da- niel? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Daniel 5:1-31. (a) Itanding an kaibahan han diosnon nga kahadlok ha kahadlok nga inabat ni Belsasar han makita niya an mga sinurat ha bungbong. (Dan. 5:6, 7; Sal. 19:9; Roma 8:35-39) (b) Kay ano nga masisiring nga nagpakita hi Daniel hin duro nga kaisog han nagsaysay hiya kan Belsa- sar ngan ha iya dungganon nga mga bisita? (Dan. 5: 17, 18, 22, 26-28; Buh. 4:29) (c) Ha ano nga paagi an Daniel kapitulo 5 nagpapa- bug-at han pagkasoberano ni Jehova ha uniberso? (Dan. 4:17, 25; 5:21) Istorya 79 Hi Daniel ha Lungib han mga Leon 1. Hin-o hi Dario, ngan ano an iya pagtagad kan Da- niel? 2. Ano an iginpabuhat kan Dario han mga naaawa nga kalalakin-an? 3. Ano an ginbuhat ni Daniel han hinbaroan niya an bag-o nga balaud? 4. Kay ano nga nasubo gud hi Dario nga tungod hito waray hiya mahingaturog, ngan ano an iya ginbuhat kinabuwasan? 5. Ano an ginbaton ni Daniel kan Dario?
6. Ano an nahitabo ha magraot nga kalalakin-an nga nagplano ha pagpatay kan Daniel, ngan ano an igin- surat ni Dario ha ngatanan nga tawo ha iya ginha- dian? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Daniel 6:1-28. (a) Paonan-o an pagkunsabo kontra kan Daniel nag- papahinumdom ha aton han ginbubuhat han mga na- kontra basi mapaundang an buruhaton han mga Sak- si ni Jehova yana? (Dan. 6:7; Sal. 94:20; Isa. 10:1; Roma 8:31) (b) Paonan-o masusubad han mga surugoon han Dios yana hi Daniel ha pagpasakop ha 'hitaas nga mga aw- toridad'? (Dan. 6:5, 10; Roma 13:1; Buh. 5:29) (c) Paonan-o naton masusubad an susbaranan ni Da- niel ha pag-alagad kan Jehova "ha dayoday"? (Dan. 6: 16, 20; Fil. 3:16; Pah. 7:15) Istorya 80 An Katawohan han Dios Binaya ha Babilonya 1. Sugad han makikita ha retrato, ano an ginbubuhat han mga Israelita? 2. Paonan-o gintuman ni Ciro an igintagna ni Jehova pinaagi kan Isaias? 3. Ano an ginsiring ni Ciro ha mga Israelita nga diri makakauli ha Jerusalem? 4. Ano an iginpadara ni Ciro ha mga mauli ha Jeru- salem? 5. Mationan-o kaiha an pagbyahe han mga Israelita ngadto ha Jerusalem? 6. Pira ka tuig nga waray nag-ukoy ha Jerusalem? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Isaias 44:28 ngan 45:1-4. (a) Paonan-o pinabug-atan ni Jehova an pagkasigura- do han katumanan han tagna mahitungod kan Ciro? (Isa. 55:10, 11; Roma 4:17) (b) Ha tagna ni Isaias may kalabotan kan Ciro, ano an ipinapakita hito mahitungod han abilidad ni Je- hova nga Dios ha pagsumat han tidaraon? (Isa. 42:9; 45:21; 46:10, 11; 2 Ped. 1:20) 2. Basaha an Esra 1:1-11. Ha pagsubad han susbaranan hadton waray umuli ha Jerusalem, paonan-o naton yana 'mapaparig-on an mga kamot' han mga aada ha bug-os panahon nga pag-alagad? (Esra 1:4, 6; Roma 12:13; Kol. 4:12) Istorya 81 Sinarig Hira ha Bulig han Dios 1. Pira kadamu an nagbyahe tikang ha Babilonya ngadto ha Jerusalem, kondi ano an ira nakita han inabot hira? 2. Ano an gintikangan han mga Israelita ha pagtukod han inabot hira, kondi ano an ginbuhat han ira mga kaaway? 3. Hin-o hira Hagay ngan Sakarias, ngan ano an ira iginsumat ha mga tawo? 4. Kay ano nga nagsurat hi Tatenay ngadto ha Babi- lonya, ngan ano an balos ha iya? 5. Ano an ginbuhat ni Esra han hinbaroan niya nga kinahanglan opayon an templo han Dios? 6. Ha retrato, ano an igin-aampo ni Esra, ano an ba- ton ha iya pag-ampo, ngan ano an igintututdo hini ha aton? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Esra 3:1-13. Kon mahingadto kita ha lugar nga waray kongregas- yon han katawohan han Dios, ano an kinahanglan na- ton padayon nga buhaton? (Esra 3:3, 6; Buh. 17:16, 17; Heb. 13:15) 2. Basaha an Esra 4:1-7. Ano nga susbaranan an ipinakita ni Serubabel ha ka- tawohan ni Jehova may kalabotan ha gintarampo nga gintotoohan? (Eks. 34:12; 1 Kor. 15:33; 2 Kor. 6:14-17) 3. Basaha an Esra 5:1-5, 17 ngan 6:1-22. (a) Kay ano nga waray mapaundang han mga nakon- tra an pagtukod han templo? (Esra 5:5; Isa. 54:17) (b) Paonan-o an ginbuhat han katigurangan han mga Judio nagdadasig ha Kristiano nga mga tigurang nga pangaroon an giya ni Jehova kon may-ada mga na- kontra? (Esra 6:14; Sal. 32:8; Roma 8:31; Jak. 1:5) 4. Basaha an Esra 8:21-23, 28-36. Antes naton tikangan an usa nga buruhaton, ano an susbaranan ni Esra nga maopay naton subaron? (Esra 8:23; Sal. 127:1; Prob. 10:22; Jak. 4:13-15) Istorya 82 Hi Mordekay Ngan hi Ester 1. Hin-o hira Mordekay ngan Ester? 2. Kay ano nga karuyag ni Hadi Ahasuerus hin bag-o nga asawa, ngan hin-o an iya ginpili? 3. Hin-o hi Haman, ngan ano an nakapasina gud ha iya? 4. Ano nga balaud an ginhimo, ngan ano an ginbuhat ni Ester han nakarawat niya an mensahe ni Morde- kay? 5. Ano an nahitabo kan Haman, ngan ano an nahita- bo kan Mordekay? 6. Paonan-o natalwas an mga Israelita tikang ha ira mga kaaway? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Ester 2:12-18. Paonan-o ipinakita ni Ester an pagkaimportante han pagkultibar hin "maaghop ngan mabuot nga espiri- tu"? (Est. 2:15; 1 Ped. 3:1-5) 2. Basaha an Ester 4:1-17. Sugad la nga gintagan hin higayon hi Ester ha pag- gios para ha tinuod nga pagsingba, ano nga higayon an iginhatag ha aton yana basi ipakita an aton de- bosyon ngan pagkamaunungon kan Jehova? (Est. 4: 13, 14; Mat. 5:14-16; 24:14)
3. Basaha an Ester 7:1-6. Paonan-o gin-atubang liwat han damu nga katawo- han han Dios yana an pagtimaraot, sugad han ginbu- hat ni Ester? (Est. 7:4; Mat. 10:16-22; 1 Ped. 2:12) Istorya 83 An mga Pader han Jerusalem 1. Ano an inabat han mga Israelita han waray pa pa- der an syudad han Jerusalem? 2. Hin-o hi Nehemia? 3. Ano an trabaho ni Nehemia, ngan kay ano nga im- portante ito? 4. Ano nga sumat an nakapasubo kan Nehemia, ngan ano an iya ginbuhat? 5. Paonan-o nagpakita hi Hadi Artaherhes hin pagka- buotan kan Nehemia? 6. Paonan-o gin-organisa ni Nehemia an pagpader basi an mga Israelita diri mapaundang han ira mga kaaway? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Nehemia 1:4-6 ngan 2:1-20. Paonan-o ginpangaro ni Nehemia an giya ni Jehova? (Neh. 2:4, 5; Roma 12:12; 1 Ped. 4:7) 2. Basaha an Nehemia 3:3-5. Ano an hibabaroan han mga tigurang ngan minister- yal ha kaibahan han Tekoitanhon ngan ha ira "mga noble"? (Neh. 3:5, 27; 2 Tes. 3:7-10; 1 Ped. 5:5) 3. Basaha an Nehemia 4:1-23. (a) Ano an nagpagios ha mga Israelita nga ipadayon an pagpader bisan pa han duro nga pagkontra? (Neh. 4:6, 8, 9; Sal. 50:15; Isa. 65:13, 14) (b) Ha ano nga paagi nakakadasig ha aton yana an susbaranan han mga Israelita? 4. Basaha an Nehemia 6:15. Tungod kay natapos an pader han Jerusalem ha su- lod hin duha ka bulan, ano an ipinapakita hini may kalabotan ha gahum han pagtoo? (Sal. 56:3, 4; Mat. 17:20; 19:26) Istorya 84 Ginbisita hi Maria hin Anghel 1. Hin-o an babaye ha retrato? 2. Ano an ginsiring ni Gabriel kan Maria? 3. Paonan-o iginsasay ni Gabriel kan Maria nga mag- buburod hiya bisan kon waray pa hiya dirigi hin la- laki? 4. Ano an nahitabo han ginbisita ni Maria an iya par- yente nga hi Elisabet? 5. Ano an ginhunahuna ni Jose han hinbaroan niya nga burod hi Maria, kondi kay ano nga nagbag-o an iya hunahuna? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Lukas 1:26-56. (a) Ano an ipinapakita han Lukas 1:35 may kalabo- tan ha napanunod nga pagkadiri-hingpit han selyula ni Maria han iginbalhin an kinabuhi han Anak han Dios tikang ha pagin espiritu? (Hag. 2:11-13; Juan 6:69; Heb. 7:26; 10:5) (b) Paonan-o ginpasidunggan hi Jesus bisan kon wa- ray pa hiya matawo? (Luk. 1:41-43) (c) Ano nga susbaranan an iginpakita ni Maria ha mga Kristiano yana nga nakarawat hin espesyal nga pribilehiyo ha pag-alagad? (Luk. 1:38, 46-49; 17:10; Prob. 11:2) 2. Basaha an Mateo 1:18-25. Bisan kon hi Jesus waray ngarani nga Emanuel, ha ano nga paagi natuman an kahulogan hito han iya bahin sugad nga tawo? (Mat. 1:22, 23; Juan 14:8-10; Heb. 1:1-3) Istorya 85 Natawo hi Jesus ha Kwadra 1. Hin-o an bata ha retrato, ngan diin hiya ginpahig- da ni Maria? 2. Kay ano nga igin-anak hi Jesus ha kwadra? 3. Ha retrato, hin-o an kalalakin-an nga tisulod ha kwadra, ngan ano an iginsumat ha ira han anghel? 4. Kay ano nga espesyal hi Jesus? 5. Kay ano nga matatawag hi Jesus nga Anak han Dios? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Lukas 2:1-20. (a) Ano an nagin bahin ni Cesar Augusto ha katuma- nan han tagna may kalabotan ha katawo ni Jesus? (Luk. 2:1-4; Mika 5:2) (b) Paonan-o an usa nga tawo mahimo magin kaupod hadton tinatawag sugad nga mga tawo nga maopay an kaburut-on? (Luk. 2:14; Mat. 16:24; Juan 17:3; Buh. 3:19; Heb. 11:6) (c) Kon an mapainubsanon nga Judio nga mga mag- barantay may-ada hinungdan nga malipay tungod ha katawo han Manluluwas, ano an mas daku nga hi- nungdan han kalipay han mga surugoon han Dios yana? (Luk. 2:10, 11; Efe. 3:8, 9; Pah. 11:15; 14:6) Istorya 86 Mga Lalaki nga Gin-giyahan hin Bitoon 1. Ha retrato, hin-o ini nga kalalakin-an, ngan kay ano nga gintutudlok han usa ha ira an malamrag nga bi- toon? 2. Kay ano nga nasina hi Hadi Herodes, ngan ano an iya iginpabuhat? 3. Ngain giyahi an kalalakin-an han malamrag nga bitoon, kondi kay ano nga binalik hira ha ira nasud pinaagi ha iba nga dalan? 4. Ano an iginsugo ni Herodes, ngan kay ano? 5. Ano an iginpabuhat ni Jehova kan Jose? 6. Hin-o an nagpalamrag han bag-o nga bitoon, ngan kay ano?
Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 2:1-23. Pira an edad ni Jesus ngan diin hiya naukoy han gin- bisita hiya han mga astrologo? (Mat. 2:1, 11, 16) Istorya 87 An Batan-on nga hi Jesus ha Templo 1. Ha retrato, pira an edad ni Jesus, ngan hain hiya? 2. Ano an ginbubuhat ni Jose ha iya pamilya kada tuig? 3. Katapos hin usa ka adlaw nga pagbyahe tipauli, kay ano nga binalik ha Jerusalem hira Jose ngan Ma- ria? 4. Diin hin-agian nira Jose ngan Maria hi Jesus, ngan kay ano nga nahipapausa an mga tawo didto? 5. Ano an ginsiring ni Jesus ha iya nanay nga hi Ma- ria? 6. Paonan-o naton masusubad hi Jesus ha pag-aram mahitungod ha Dios? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Lukas 2:41-52. (a) Bisan kon mga lalaki la an ginsusugo han Balaud nga tumambong ha tinuig nga mga selebrasyon, ano nga susbaranan an ipinakita nira Jose ngan Maria para ha mga kag-anak yana? (Luk. 2:41; Deut. 16:16; 31:12; Prob. 22:6) (b) Paonan-o hi Jesus nagpakita hin maopay nga sus- baranan para ha mga batan-on yana may kalabotan ha pagin mapinasakupon ha ira mga kag-anak? (Luk. 2:51; Deut. 5:16; Prob. 23:22; Kol. 3:20) 2. Basaha an Mateo 13:53-56. Hira hin-o an upat nga bugto ni Jesus ha unod nga gin-unabi ha Biblia, ngan ha urhi, ha ano nga paagi gin-gamit an duha ha ira ha Kristiano nga kongre- gasyon? (Mat. 13:55; Buh. 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gal. 1:19; Jak. 1:1; Jud. 1) Istorya 88 Ginbawtismohan ni Juan hi Jesus 1. Ha retrato, hin-o ini nga duha nga lalaki? 2. Paonan-o ginbabawtismohan an usa nga tawo? 3. Hin-o an kasagaran nga ginbabawtismohan ni Juan? 4. Ano an espesyal nga hinungdan ni Jesus ha iya pag- pabawtismo kan Juan? 5. Paonan-o ipinakita han Dios nga nalipay Hiya han ginbawtismohan hi Jesus? 6. Ano an nahitabo han kinadto hi Jesus ha mami- ngaw nga lugar ha sulod hin 40 ka adlaw? 7. Hin-o an siyahan nga mga sumurunod o disipulo ni Jesus, ngan ano an siyahan nga milagro nga iya gin- buhat? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 3:13-17. Ano nga susbaranan an iginhatag ni Jesus para ha karuyag magin iya mga disipulo? (Sal. 40:7, 8; Mat. 28:19, 20; Luk. 3:21, 22) 2. Basaha an Mateo 4:1-11. Tungod han kaabtik ni Jesus ha paggamit han Kasu- ratan, paonan-o kita nadadasig nga regular nga mag- aram han Biblia? (Mat. 4:5-7; 2 Ped. 3:17, 18; 1 Juan 4:1) 3. Basaha an Juan 1:29-51. Kan kanay gin-giyahan ni Juan nga Parabawtismo an iya mga disipulo, ngan paonan-o naton hiya masusu- bad yana? (Juan 1:29, 35, 36; 3:30; Mat. 23:10) 4. Basaha an Juan 2:1-12. Paonan-o ipinapakita han siyahan nga milagro ni Je- sus nga iginhahatag ni Jehova ha iya mga surugoon an bisan ano nga maopay? (Juan 2:9, 10; Sal. 84:11; Jak. 1:17) Istorya 89 Ginlimpyohan ni Jesus an Templo 1. Kay ano nga nagbabaligya hin mga hayop ha tem- plo? 2. Kay ano nga nasina hi Jesus? 3. Sugad han imo nakikita ha retrato, ano an ginbu- hat ni Jesus, ngan ano an iya iginsugo ha kalalakin- an nga nagbabaligya hin mga sarapati? 4. Ano an nahinumdoman han mga disipulo ni Jesus han nakita nira an iya ginbubuhat? 5. Ano nga distrito an gin-agian ni Jesus han nagbya- he hiya pabalik ha Galilea? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Juan 2:13-25. Kon tatagdon naton an duro nga kasina ni Jesus ha mga parabalyo hin kwarta ha templo, ano an husto nga panhunahuna mahitungod han pagnegosyo ha Kingdom Hall? (Juan 2:15, 16; 1 Kor. 10:24, 31-33) Istorya 90 An Babaye nga Nakaistorya ha Atabay 1. Kay ano nga pinahuway hi Jesus ha atabay ha Sa- maria, ngan ano an iya ginsiring ha babaye didto? 2. Kay ano nga nahipausa an babaye, ano an ginsi- ring ni Jesus ha iya, ngan kay ano? 3. Ano nga tubig an ginsisiring ni Jesus, kondi ano nga klase hin tubig an nahunahuna han babaye? 4. Kay ano nahipausa an babaye han hinbabaroan ni Jesus mahitungod ha iya, ngan paonan-o hinbaroan ito ni Jesus? 5. Ano nga leksyon an aton hibabaroan ha asoy ma- hitungod han babaye ha atabay? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Juan 4:5-43. (a) Ha pagsubad han susbaranan ni Jesus, ano an sa- dang magin disposisyon naton ha mga tawo nga iba an rasa o kahimtang ha sosiedad? (Juan 4:9; 1 Kor. 9:22; 1 Tim. 2:3, 4; Tito 2:11) (b) Ano nga espirituwal nga kapulsanan an nakaka-
rawat hadton nagigin disipulo ni Jesus? (Juan 4:14; Isa. 58:11; 2 Kor. 4:16) (c) Paonan-o naton maipapakita an aton apresasyon pariho han Samaritana nga naruyag gud pagsumat han iya hinbaroan? (Juan 4:7, 28; Mat. 6:33; Luk. 10: 40-42) Istorya 91 Nagtututdo hi Jesus ha Bukid 1. Ha retrato, diin nagtututdo hi Jesus, ngan hira hin-o an mga nalingkod hirani ha iya? 2. Ano an mga ngaran han 12 nga apostol? 3. Ano nga Ginhadian an iginsasangyaw ni Jesus? 4. Ano an igintutdo ni Jesus nga ig-ampo han mga tawo? 5. Ano an ginsiring ni Jesus mahitungod ha kon pao- nan-o sadang trataron an kada tagsa? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 5:1-12. Ha ano nga paagi maipapakita naton nga matinaga- ron kita han aton espirituwal nga panginahanglan? (Mat. 5:3; Roma 10:13-15; 1 Tim. 4:13, 15, 16) 2. Basaha an Mateo 5:21-26. Paonan-o pinabubug-atan han Mateo 5:23, 24 nga an aton relasyon ha aton kabugtoan may-ada epekto ha aton relasyon kan Jehova? (Mat. 6:14, 15; Sal. 133:1; Kol. 3:13; 1 Juan 4:20) 3. Basaha an Mateo 6:1-8. Ano an pipira nga paagi han pagpakamatadong- ha-kalugaringon an sadang likyan han mga Kristia- no? (Luk. 18:11, 12; 1 Kor. 4:6, 7; 2 Kor. 9:7) 4. Basaha an Mateo 6:25-34. Ano an igintutdo ni Jesus may kalabotan ha pangi- nahanglan nga sumarig nga hi Jehova magtatagana ha aton hin materyal? (Eks. 16:4; Sal. 37:25; Fil. 4:6) 5. Basaha an Mateo 7:1-11. Ano an igintututdo ha aton han matin-aw nga ilus- trasyon ha Mateo 7:5? (Prob. 26:12; Roma 2:1; 14:10; Jak. 4:11, 12) Istorya 92 Nagbanhaw hi Jesus hin mga Patay 1. Hin-o an tatay han bata nga babaye ha retra- to, ngan kay ano nga nababaraka hiya ngan an iya asawa? 2. Ano an ginbuhat ni Jairo han hinkit-an niya hi Je- sus? 3. Ano an nahitabo han tipakadto hi Jesus ha balay ni Jairo, ngan ano nga mensahe an nakarawat ni Jairo samtang nagbibyahe? 4. Kay ano nga gintinawaan hi Jesus han mga tawo ha balay ni Jairo? 5. Katapos pasudlon ha kwarto han bata an tulo nga apostol ngan an tatay ngan nanay han bata, ano an ginbuhat ni Jesus? 6. Hin-o pa an ginbanhaw ni Jesus, ngan ano an ipi- napakita hini? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Lukas 8:40-56. Paonan-o ipinakita ni Jesus an iya pagpaid ngan pa- gin makatadunganon ha babaye nga inaagasan hin dugo, ngan ano an hibabaroan han Kristiano nga mga tigurang yana tikang hini? (Luk. 8:43, 44, 47, 48; Leb. 15:25-27; Mat. 9:12, 13; Kol. 3:12-14) 2. Basaha an Lukas 7:11-17. Kay ano nga adton namatayan hin hinigugma mali- liaw gud ha inabat ni Jesus ha balo ha Nain? (Luk. 7:13; 2 Kor. 1:3, 4; Heb. 4:15) 3. Basaha an Juan 11:17-44. Paonan-o ipinakita ni Jesus nga normal la nga mag- tangis kon namamatayan hin hinigugma? (Juan 11: 33-36, 38; 2 Sam. 18:33; 19:1-4) Istorya 93 Nagpakaon hi Jesus hin Damu nga Tawo 1. Ano an makangingirhat nga nahitabo kan Juan nga Parabawtismo, ngan tungod hito ano an inabat ni Je- sus? 2. Ha ano nga paagi ginpakaon ni Jesus an damu nga tawo nga nagsunod ha iya, ngan pira kadamu an na- hisalin nga pagkaon? 3. Kay ano nga han gab-i nahadlok an mga disipulo, ngan ano an nahitabo kan Pedro? 4. Ha ano nga paagi ginpakaon ni Jesus an yinukot nga tawo ha ikaduha nga higayon? 5. Kay ano nga makaruruyag gud kon magmando na hi Jesus ha tuna sugad nga Hadi han Dios? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 14:1-32. (a) Ano an iginsusumat han asoy ha Mateo 14:23-32 mahitungod han personalidad ni Pedro? (b) Ano an ginsisiring han Kasuratan nga nagpapa- kita nga naghamtong na hi Pedro ngan diri na hiya agresibo? (Mat. 14:27-30; Juan 18:10; 21:7; Buh. 2:14, 37-40; 1 Ped. 5:6, 10) 2. Basaha an Mateo 15:29-38. Paonan-o inapresyar ni Jesus an materyal nga mga tagana tikang ha iya Amay? (Mat. 15:37; Juan 6:12; Kol. 3:15) 3. Basaha an Juan 6:1-21. Paonan-o masusubad han mga Kristiano yana an sus- baranan ni Jesus may kalabotan ha pagtahod ha gob- yerno? (Juan 6:15; Mat. 22:21; Roma 12:2; 13:1-4) Istorya 94 Hinigugma Niya an Kabataan 1. Ano an ginlalantugian han mga apostol han nag- babaktas hira tipauli? 2. Kay ano nga gintawag ni Jesus an usa nga bata ngan ginpatukdaw ito ha atubangan han mga apostol? 3. Ha ano nga paagi sadang mahibaro an mga apos- tol nga magin pariho han kabataan?
4. Paglabay hin pipira ka bulan, paonan-o ipinakita ni Jesus nga hinigugma niya an kabataan? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 18:1-4. Kay ano nga nagamit hi Jesus hin mga ilustrasyon ha pagtutdo? (Mat. 13:34, 36; Mar. 4:33, 34) 2. Basaha an Mateo 19:13-15. Ano nga mga kalidad han kabataan an kinahanglan naton subaron kon karuyag naton makarawat an mga bendisyon han Ginhadian? (Sal. 25:9; 138:6; 1 Kor. 14:20) 3. Basaha an Markos 9:33-37. Ano an igintutdo ni Jesus ha iya mga disipulo mahi- tungod han hingyap ha pagkaada hin katungdanan? (Mar. 9:35; Mat. 20:25, 26; Gal. 6:3; Fil. 2:5-8) 4. Basaha an Markos 10:13-16. Ha ano nga paagi masisiring nga masayon madaop hi Jesus, ngan ano an hibabaroan han Kristiano nga mga tigurang ha iya susbaranan? (Mar. 6:30-34; Fil. 2:1-4; 1 Tim. 4:12) Istorya 95 An Paagi han Pagtutdo ni Jesus 1. Ano an iginpakiana han lalaki kan Jesus, ngan kay ano? 2. Ano an ginagamit usahay ni Jesus ha pagtutdo, ngan ano an hinbaroan na naton mahitungod han mga Judio ngan mga Samaritano? 3. Ha istorya ni Jesus, ano an nahitabo ha usa nga Judio nga linugsong tipakadto ha Jeriko? 4. Ano an nahitabo han inagi an Judio nga saserdote ngan an Lebihanon? 5. Ha retrato, hin-o an nabulig ha ginkastigo nga Ju- dio? 6. Han matapos ni Jesus an istorya, ano an iya igin- pakiana, ngan ano an baton han lalaki? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Lukas 10:25-37. (a) Imbes nga bumaton hin direkta, paonan-o ginbu- ligan ni Jesus nga mangatadongan an lalaki nga ma- aram gud han Balaud? (Luk. 10:26; Mat. 16:13-16) (b) Paonan-o gin-gamit ni Jesus an mga ilustrasyon basi diri na magpasulabi an iya mamarati? (Luk. 10: 36, 37; 18:9-14; Tito 1:9) Istorya 96 Nagtambal hi Jesus hin Magsakit 1. Ano an ginbuhat ni Jesus samtang nagbibyahe hiya ha bug-os nga Israel? 2. Paglabay hin tulo ka tuig katapos bawtismohan hi Jesus, ano an iya ginsiring ha iya mga apostol? 3. Hin-o an mga tawo ha retrato, ngan ano an ginbu- hat ni Jesus para ha babaye? 4. Kay ano nga naawod an mga lider han relihiyon ha ginsiring ni Jesus? 5. Han hirani na ha Jeriko hi Jesus ngan an iya mga apostol, ano an ginbuhat ni Jesus ha duha nga buta nga makililimos? 6. Kay ano nga nagbuhat hi Jesus hin mga milagro? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 15:30, 31. Ano nga urusahon nga pagpakita han gahum ni Je- hova an iginpahayag pinaagi kan Jesus, ngan ano an sadang magin epekto hito ha aton pagsabot ha igin- saad ni Jehova nga matutuman ha bag-o nga kalibo- tan? (Sal. 37:29; Isa. 33:24) 2. Basaha an Lukas 13:10-17. Tungod kay ginbuhat ni Jesus an pipira han iya pi- nakaurusahon nga milagro ha Sabbath, ano an ipi- napakita hito may kalabotan ha klase hin katalwa- san nga iya pagbubuhaton ha katawohan durante han iya Milenyo nga Pagmando? (Luk. 13:10-13; Sal. 46:9; Mat. 12:8; Kol. 2:16, 17; Pah. 21:1-4) 3. Basaha an Mateo 20:29-34. Paonan-o ipinapakita hini nga asoy nga diri gud oku- pado hi Jesus ha pagbulig ha mga tawo, ngan ano an aton mahibabaroan tikang hini? (Deut. 15:7; Jak. 2: 15, 16; 1 Juan 3:17) Istorya 97 Inabot hi Jesus Sugad nga Hadi 1. Han inabot hi Jesus ha gutiay nga baryo nga hira- ni ha Jerusalem, ano an iya iginpabuhat ha iya mga disipulo? 2. Ha retrato, ano an nahitabo han hirani na hi Jesus ha syudad han Jerusalem? 3. Ano an ginbuhat han kabataan han nakita nira nga gintatambal ni Jesus an mga buta ngan piang? 4. Ano an ginsiring ni Jesus ha nasisina nga mga sa- serdote? 5. Ha ano nga paagi magigin pariho kita han kabata- an nga nagdayaw kan Jesus? 6. Ano an karuyag hibaroan han mga disipulo? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 21:1-17. (a) Kay ano nga naiiba an pagsulod ni Jesus ha Jeru- salem sugad nga Hadi kay ha magdaraog nga mga he- neral ha panahon han mga Romano? (Mat. 21:4, 5; Sak. 9:9; Fil. 2:5-8; Kol. 2:15) (b) Ano nga leksyon an mahibabaroan han mga batan- on tikang ha Israelita nga kabataan nga nagkotar han Salmo 118 samtang nasulod hi Jesus ha templo? (Mat. 21:9, 15; Sal. 118:25, 26; 2 Tim. 3:15; 2 Ped. 3:18) 2. Basaha an Juan 12:12-16. Ano an ginsisimbolohan han paggamit han mga sa- nga han palma han mga tawo nga nagdayaw kan Je- sus? (Juan 12:13; Fil. 2:10; Pah. 7:9, 10) Istorya 98 Ha Bukid han mga Olibo 1. Ha retrato, hain hito nga kalalakin-an hi Jesus, ngan hin-o an iya mga kaupod?
2. Ano an karuyag buhaton han mga saserdote kan Jesus ha templo, ngan ano an iya ginsiring ha ira? 3. Ano an iginpakiana han mga apostol kan Jesus? 4. Kay ano nga iginsumat ni Jesus ha iya mga apos- tol an pipira nga mahitatabo ha tuna kon magmando na hiya sugad nga Hadi ha langit? 5. Sumala kan Jesus, ano an mahitatabo antes niya pagwad-on an ngatanan nga karaotan ha tuna? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 23:1-39. (a) Bisan kon ginsisiring han Kasuratan nga angayan an paggamit hin sekular nga mga titulo, ano an ipi- napakita han ginsiring ni Jesus ha Mateo 23:8-11 may kalabotan ha paggamit hin mga titulo ha Kristiano nga kongregasyon? (Buh. 26:25; Roma 13:7; 1 Ped. 2: 13, 14) (b) Ano an gin-gamit han mga Pariseo basi pugngan an mga tawo nga magin Kristiano, ngan paonan-o gi- nagamit han mga lider han relihiyon yana an pariho nga mga taktika? (Mat. 23:13; Luk. 11:52; Juan 9:22; 12:42; 1 Tes. 2:16) 2. Basaha an Mateo 24:1-14. (a) Paonan-o pinabug-atan ha Mateo 24:13 an pagka- importante han pagpailob? (b) Ano an kahulogan han pulong nga "kataposan" ha Mateo 24:13? (Mat. 16:27; Roma 14:10-12; 2 Kor. 5:10) 3. Basaha an Markos 13:3-10. Ano nga pulong ha Markos 13:10 an nagpapakita nga apurado gud an pagsangyaw han maopay nga sumat, ngan ano an sadang magin epekto ha aton han mga pulong ni Jesus? (Roma 13:11, 12; 1 Kor. 7:29-31; 2 Tim. 4:2) Istorya 99 Ha Usa nga Kwarto ha Igbaw 1. Sugad han makikita ha retrato, kay ano nga hi Je- sus ngan an iya 12 nga apostol aada ha daku nga kwarto ha igbaw? 2. Hin-o an lalaki nga nabaya, ngan ano an iya bubu- haton? 3. Ano nga espesyal nga panihapon an gintikangan ni Jesus kahuman han panihapon han Paskua? 4. Ano nga hitabo an iginpapahinumdom han Paskua ha mga Israelita, ngan ano an iginpapahinumdom hi- nin espesyal nga panihapon ha mga sumurunod ni Je- sus? 5. Han human na an Panihapon han Ginoo, ano an ginsiring ni Jesus ha iya mga sumurunod, katapos ano an ira ginbuhat? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 26:14-30. (a) Kay ano nga masisiring nga tinuyo an pagtraydor ni Judas sumala ha Mateo 26:15? (b) Ano an duha nga katuyoan nga nahimo han igin- bubo nga dugo ni Jesus? (Mat. 26:27, 28; Jer. 31:31- 33; Efe. 1:7; Heb. 9:19, 20) 2. Basaha an Lukas 22:1-39. Ha ano nga paagi sinulod hi Satanas kan Judas? (Luk. 22:3; Juan 13:2; Buh. 1:24, 25) 3. Basaha an Juan 13:1-20. (a) Sumala ha Juan 13:2, mababasol ba hi Judas ha iya ginbuhat, ngan ano nga leksyon an mahibabaro- an han mga surugoon han Dios tikang hini? (Gen. 4:7; 2 Kor. 2:11; Gal. 6:1; Jak. 1:13, 14) (b) Ano nga praktikal nga leksyon an iginhatag ni Je- sus? (Juan 13:15; Mat. 23:11; 1 Ped. 2:21) 4. Basaha an Juan 17:1-26. Ano an karuyag ipasabot ni Jesus han nag-ampo hiya para ha iya mga sumurunod nga magin usa? (Juan 17:11, 21-23; Roma 13:8; 14:19; Kol. 3:14) Hi Jesus ha Hardin Istorya 100 1. Diin kadto hira Jesus ngan an iya apostol pagbaya nira ha kwarto ha igbaw, ngan ano an iya iginpabu- hat ha ira? 2. Ano an hin-abotan ni Jesus han binalik hiya ha mga apostol, ngan pira ka beses ini nahitabo? 3. Hin-o an inabot ha hardin, ngan ano an ginbuhat ni Judas Iskariote, sugad han nakikita ha retrato? 4. Kay ano nga ginhadkan ni Judas hi Jesus, ngan ano an ginbuhat ni Pedro? 5. Ano an ginsiring ni Jesus kan Pedro, kondi kay ano nga waray mangaro hi Jesus ha Dios hin mga anghel? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 26:36-56. (a) Kay ano nga maopay nga susbaranan para ha Kris- tiano nga mga tigurang yana an paagi han pagsag- don ni Jesus ha iya mga disipulo? (Mat. 20:25-28; 26: 40, 41; Gal. 5:17; Efe. 4:29, 31, 32) (b) Ano an panhunahuna ni Jesus ha paggamit hin armas kontra ha igkasi-tawo? (Mat. 26:52; Luk. 6: 27, 28; Juan 18:36) 2. Basaha an Lukas 22:39-53. Han nagpakita an anghel kan Jesus ha hardin han Getsemani ha pagparig-on ha iya, ipinapakita ba hini nga nagluya an pagtoo ni Jesus? Isaysay. (Luk. 22:41- 43; Isa. 49:8; Mat. 4:10, 11; Heb. 5:7) 3. Basaha an Juan 18:1-12. Paonan-o ginpanalipdan ni Jesus an iya mga disipu- lo tikang ha mga nakontra ha iya, ngan ano nga lek- syon an mahibabaroan naton tikang hini? (Juan 10: 11, 12; 18:1, 6-9; Heb. 13:6; Jak. 2:25) Istorya 101 Ginpatay hi Jesus 1. Hin-o an siyahan nga responsable ha kamatayon ni Jesus? 2. Ano an ginbuhat han mga apostol han gindakop hi Jesus han mga lider han relihiyon? 3. Ano an nahitabo ha balay han hitaas nga saserdo- te nga hi Kaipas?
4. Kay ano nga binaya hi Pedro ngan nagtangis? 5. Katapos ibalik hi Jesus kan Pilato, ano an iginsing- git han punoan nga mga saserdote? 6. Ano an nahitabo kan Jesus temprano ha Biernes nga kulop, ngan ano an iya iginsaad ha kriminal nga iginraysang ha kahoy tupad niya? 7. Diin mahimumutang an Paraiso nga gin-unabi ni Jesus? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 26:57-75. Ha ano nga paagi ipinakita han mga membro han Ju- dio nga hitaas nga hukmanan nga maraot gud an ira kasingkasing? (Mat. 26:59, 67, 68) 2. Basaha an Mateo 27:1-50. Kay ano nga masisiring naton nga diri kinasingka- sing an pagbasol ni Judas? (Mat. 27:3, 4; Mar. 3:29; 14:21; 2 Kor. 7:10, 11) 3. Basaha an Lukas 22:54-71. Ano nga leksyon an mahibabaroan naton han pag- nigar ni Pedro kan Jesus ha gab-i han igintubyan ngan gindakop hi Jesus? (Luk. 22:60-62; Mat. 26:31- 35; 1 Kor. 10:12) 4. Basaha an Lukas 23:1-49. Ano an reaksyon ni Jesus ha kawaray-hustisya nga ginbuhat ha iya, ngan ano an aton mahibabaroan ti- kang hini? (Luk. 23:33, 34; Roma 12:17-19; 1 Ped. 2:23) 5. Basaha an Juan 18:12-40. Ano an ipinapakita nga bisan kon nagluya hin mada- liay hi Pedro tungod ha kahadlok ha tawo, nagrig-on hiya ngan nagin maopay gud nga apostol? (Juan 18: 25-27; 1 Kor. 4:2; 1 Ped. 3:14, 15; 5:8, 9) 6. Basaha an Juan 19:1-30. (a) Ano an timbang nga panhunahuna ni Jesus ha ma- teryal nga mga butang? (Juan 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mat. 6:31, 32; 8:20) (b) Kay ano nga an mga pulong ni Jesus han tikama- tay hiya usa nga kapahayagan nga dapig hiya ha pag- kasoberano ni Jehova? (Juan 16:33; 19:30; 2 Ped. 3:14; 1 Juan 5:4) Istorya 102 Buhi hi Jesus 1. Ha retrato, hin-o an babaye, hin-o an duha nga la- laki, ngan hain hira? 2. Kay ano nga ginsidngan ni Pilato an mga saserdo- te nga magsugo hin mga sundalo basi bantayan an lubnganan ni Jesus? 3. Ano an ginbuhat han anghel han kaagahon han ikatulo ka adlaw tikang nga namatay hi Jesus, kondi ano an ginbuhat han mga saserdote? 4. Kay ano nga nahipausa an pipira nga kababayin- an han ginbisita nira an lubnganan ni Jesus? 5. Kay ano nga dinalagan hira Pedro ngan Juan ngad- to ha lubnganan ni Jesus, ngan ano an ira nakita? 6. Ano an nahitabo ha lawas ni Jesus, kondi ano an iya ginbuhat basi ipakita ha mga disipulo nga buhi hiya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Mateo 27:62-66 ngan 28:1-15. Ha kabanhaw ni Jesus, kay ano nga nakasala ha ba- raan nga espiritu an punoan nga mga saserdote, mga Pariseo, ngan katigurangan? (Mat. 12:24, 31, 32; 28: 11-15) 2. Basaha an Lukas 24:1-12. Ha ano nga paagi ipinapakita han asoy han pagka- banhaw ni Jesus nga gintatagad ni Jehova an kaba- bayin-an sugad nga masasarigan nga mga testigo? (Luk. 24:4, 9, 10; Mat. 28:1-7) 3. Basaha an Juan 20:1-12. Ha ano nga paagi nabulig ha aton an Juan 20:8, 9 nga masantop nga kinahanglan maghulat kita kon diri naton bug-os nga nasasabtan an katumanan han tag- na ha Biblia? (Prob. 4:18; Mat. 17:22, 23; Luk. 24:5-8; Juan 16:12) Istorya 103 Sinulod ha Nakatrangka nga Kwarto 1. Ano an ginsiring ni Maria ha lalaki nga kahuna niya nga hardinero, kondi kay ano nga nasantop ni Maria nga hiya hi Jesus? 2. Ano an nahitabo ha duha nga disipulo nga nagba- baktas ngadto ha baryo han Emaus? 3. Ano an urusahon nga nahitabo han nagsumat an duha nga disipulo ha mga apostol nga hinkit-an nira hi Jesus? 4. Pira ka beses nagpakita hi Jesus ha iya mga su- murunod? 5. Ano an ginsiring ni Tomas han hinbatian niya nga hinkit-an han mga disipulo an Ginoo, kondi ano an nahitabo paglabay hin walo ka adlaw? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Juan 20:11-29. Nagsiring ba hi Jesus ha Juan 20:23 nga may awto- ridad an mga tawo ha pagpasaylo han mga sala? Isay- say. (Sal. 49:2, 7; Isa. 55:7; 1 Tim. 2:5, 6; 1 Juan 2:1, 2) 2. Basaha an Lukas 24:13-43. Ha ano nga paagi maiaandam naton an aton kasing- kasing basi karawaton an mga kamatuoran ha Bib- lia? (Luk. 24:32, 33; Esra 7:10; Mat. 5:3; Buh. 16:14; Heb. 5:11-14) Istorya 104 Binalik hi Jesus ha Langit 1. Pira nga disipulo an nakakita kan Jesus ha usa nga higayon, ngan ano an ginsiring ni Jesus ha ira? 2. Ano an Ginhadian han Dios, ngan ano an magigin kahimtang han kinabuhi ha tuna kon magmando na hi Jesus sugad nga Hadi ha usa ka yukot ka tuig? 3. Pira ka adlaw nagpakita hi Jesus ha iya mga disi- pulo, kondi panahon na nga buhaton niya an ano? 4. Antes bayaan ni Jesus an iya mga disipulo, ano an iya iginpabuhat ha ira?
5. Ha retrato, ano an nahitatabo, ngan ha ano nga pa- agi waray na makita hi Jesus? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an 1 Korinto 15:3-8. Kay ano nga bug-os an pagsarig ni apostol Pablo ha pagyakan mahitungod han pagkabanhaw ni Jesus, ngan mahitungod ha ano may pagsarig nga nagyaya- kan an mga Kristiano yana? (1 Kor. 15:4, 7, 8; Isa. 2: 2, 3; Mat. 24:14; 2 Tim. 3:1-5) 2. Basaha an Buhat 1:1-11. Tubtob diin na an pagsangyaw nga buruhaton, sugad han igintagna ha Buhat 1:8? (Buh. 6:7; 9:31; 11:19-21; Kol. 1:23) Istorya 105 Naghuhulat ha Jerusalem 1. Ha retrato, ano an nahitabo ha mga sumurunod ni Jesus nga naghuhulat ha Jerusalem? 2. Kay ano nga nahipausa an mga bisita nga kinadto ha Jerusalem? 3. Ano an iginsaysay ni Pedro ha mga tawo? 4. Ano an inabat han mga tawo han hinbatian nira an ginsiring ni Pedro, ngan ano an iya iginpabuhat ha ira? 5. Pira an nabawtismohan ha adlaw han Pentekostes, 33 K.P.? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 2:1-47. (a) Paonan-o ipinapakita han ginsiring ni Pedro ha Buhat 2:23, 36 nga an bug-os nga Judio nga nasud may baratunon ha kamatayon ni Jesus? (1 Tes. 2: 14, 15) (b) Paonan-o ipinakita ni Pedro an maopay nga sus- baranan han pangatadongan tikang ha Kasuratan? (Buh. 2:16, 17, 29, 31, 36, 39; Kol. 4:6) (c) Ha ano nga paagi gin-gamit ni Pedro an siyahan han "mga yawi han ginhadian han langit," nga igin- saad ni Jesus nga ihahatag ha iya? (Buh. 2:14, 22-24, 37, 38; Mat. 16:19) Istorya 106 Ginpagawas ha Prisohan 1. Ano an nahitabo kanda Pedro ngan Juan ha usa ka kulop samtang tikadto hira ha templo? 2. Ano an ginsiring ni Pedro ha baldado nga tawo, ngan ano an iginhatag ni Pedro ha iya nga mas biril- hon kay ha kwarta? 3. Kay ano nga nasina an mga lider han relihiyon, ngan ano an ira ginbuhat kanda Pedro ngan Juan? 4. Ano an ginsiring ni Pedro ha mga lider han relihi- yon, ngan ano an ira iginpahamangno ha mga apostol? 5. Kay ano nga naawa an mga lider han relihiyon, kon- di ano an nahitabo han ginpriso an mga apostol ha ikaduha nga higayon? 6. Ano an baton han mga apostol han gindara hira ha Sanhedrin? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 3:1-10. Bisan kon waray kita hatagi hin gahum ha pagbuhat hin mga milagro yana, paonan-o an ginsiring ni Ped- ro ha Buhat 3:6 nabulig ha aton nga apresyaron an bili han mensahe han Ginhadian? (Juan 17:3; 2 Kor. 5:18-20; Fil. 3:8) 2. Basaha an Buhat 4:1-31. Kon ginkukontra kita ha ministeryo, ha ano nga pa- agi masusubad naton an aton Kristiano nga kabugto- an ha siyahan nga siglo? (Buh. 4:29, 31; Efe. 6:18-20; 1 Tes. 2:2) 3. Basaha an Buhat 5:17-42. Paonan-o nagpakita hin pagkamakatadunganon may kalabotan ha pagsangyaw an pipira nga diri-Saksi, hadto ngan yana? (Buh. 5:34-39) Istorya 107 Ginbato hi Esteban 1. Hin-o hi Esteban, ngan ginbuligan hiya han Dios nga buhaton an ano? 2. Ano an ginsiring ni Esteban nga nakapasina gud ha mga lider han relihiyon? 3. Han gindanas han kalalakin-an hi Esteban ha ga- was han syudad, ano an ira ginbuhat ha iya? 4. Ha retrato, hin-o an lalaki nga nagbabantay han panggawas nga mga bado? 5. Antes mamatay hi Esteban, ano an iya igin-ampo kan Jehova? 6. Ha pagsubad kan Esteban, ano an sadang naton buhaton kon may-ada nagbubuhat ha aton hin ma- raot? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 6:8-15. Ano nga mga panlimbong an ginagamit han mga li- der han relihiyon basi umundang ha pagsangyaw an mga Saksi ni Jehova? (Buh. 6:9, 11, 13) 2. Basaha an Buhat 7:1-60. (a) Ano an nakabulig kan Esteban nga magin epekti- bo ha pagdepensa han maopay nga sumat ha Sanhed- rin, ngan ano an aton mahibabaroan tikang ha iya susbaranan? (Buh. 7:51-53; Roma 15:4; 2 Tim. 3:14-17; 1 Ped. 3:15) (b) Ano nga disposisyon an sadang naton kultibaron ha mga nakontra ha aton buruhaton? (Buh. 7:58-60; Mat. 5:44; Luk. 23:33, 34) Istorya 108 Tipakadto ha Damasko 1. Ano an ginbuhat ni Saulo katapos patayon hi Es- teban? 2. Han tikadto hi Saulo ha Damasko, ano an urusa- hon nga nahitabo? 3. Ano an iginpabuhat ni Jesus kan Saulo? 4. Ano an instruksyon ni Jesus kan Ananias, ngan ha ano nga paagi nakakita utro hi Saulo?
5. Nagin kilala hi Saulo ha ano nga ngaran, ngan gin- gamit hiya ha ano nga buruhaton? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 8:1-4. Ha ano nga paagi nakabulig an pagkontra ha bag-o la nga naestablisar nga Kristiano nga kongregasyon basi maipasarang an Kristiano nga pagtoo, ngan ano an pariho hito nga nahitatabo yana? (Buh. 8:4; Isa. 54:17) 2. Basaha an Buhat 9:1-20. Ano an tulo nga misyon nga iginpahayag ni Jesus nga nahunahuna niya para kan Saulo? (Buh. 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Roma 11:13) 3. Basaha an Buhat 22:6-16. Ha ano nga paagi magigin pariho kita kan Ananias, ngan kay ano nga importante ito? (Buh. 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Ped. 1:14-16; 2:12) 4. Basaha an Buhat 26:8-20. Ha ano nga paagi nakakadasig ha may-ada diri- tumuroo nga padis yana an kakombirte ni Saulo ha Kristianidad? (Buh. 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Ped. 3:1-3) Istorya 109 Ginbisita ni Pedro hi Cornelio 1. Ha retrato, hin-o an lalaki nga nayukbo? 2. Ano an ginsiring han anghel kan Cornelio? 3. Ano an ipinakita han Dios kan Pedro han nakadto hiya ha atop han balay ni Simon ha Jope? 4. Kay ano nga ginsidngan ni Pedro hi Cornelio nga diri hiya angay yumukbo ngan magsingba ha iya? 5. Kay ano nga nahipausa an Judio nga mga disipulo nga kaupod ni Pedro? 6. Ano nga importante nga leksyon an sadang hibaro- an naton han pagbisita ni Pedro kan Cornelio? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 10:1-48. Ano an ipinapakita han ginsiring ni Pedro ha Buhat 10:42 mahitungod han pagsangyaw han maopay nga sumat han Ginhadian? (Mat. 28:19; Mar. 13:10; Buh. 1:8) 2. Basaha an Buhat 11:1-18. Ano nga disposisyon an ipinakita ni Pedro han nagin matin-aw an sugo ni Jehova mahitungod ha mga Hen- til, ngan paonan-o naton masusubad hiya? (Buh. 11: 17, 18; 2 Kor. 10:5; Efe. 5:17) Istorya 110 Timoteo - Bag-o nga Kabulig ni Pablo 1. Hin-o an batan-on ha retrato, diin hiya naukoy, ngan ano an ngaran han iya nanay ngan han iya lola? 2. Ano an baton ni Timoteo han ginpakianhan hiya ni Pablo kon karuyag niya umupod ha ira ni Silas ha pagsangyaw ha mga tawo ha higrayo nga lugar? 3. Diin siyahan nga gintawag nga mga Kristiano an mga sumurunod ni Jesus? 4. Ano nga mga syudad an ginbisita nira Pablo, Silas, ngan Timoteo han binaya hira ha Listra? 5. Ha ano nga paagi ginbuligan ni Timoteo hi Pablo, ngan ano an sadang igpakiana han mga batan-on yana ha ira kalugaringon? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 9:19-30. Paonan-o nagin maikmat hi Pablo han ginkontra hiya tungod han maopay nga sumat? (Buh. 9:22-25, 29, 30; Mat. 10:16) 2. Basaha an Buhat 11:19-26. Paonan-o ipinapakita han asoy ha Buhat 11:19-21, 26 nga ginigiyahan han espiritu ni Jehova an pagsang- yaw nga buruhaton? 3. Basaha an Buhat 13:13-16, 42-52. Paonan-o ipinapakita han Buhat 13:51, 52 nga waray tumugot an mga disipulo nga paluyahon hira han pag- kontra? (Mat. 10:14; Buh. 18:6; 1 Ped. 4:14) 4. Basaha an Buhat 14:1-6, 19-28. Ha ano nga paagi nabulig ha aton an mga pulong nga "ira igintubyan hira ha Ginoo" basi maibanan an aton duro nga kabaraka samtang ginbubuligan naton an mga bag-ohan? (Buh. 14:21-23; 20:32; Juan 6:44) 5. Basaha an Buhat 16:1-5. Ha ano nga paagi nga an pagsunod ni Timoteo ha pag- paturi nagpapabug-at han pagkaimportante han pag- buhat han 'ngatanan nga bagay tungod han maopay nga sumat'? (Buh. 16:3; 1 Kor. 9:23; 1 Tes. 2:8) 6. Basaha an Buhat 18:1-11, 18-22. Ano an ipinapakita han Buhat 18:9, 10 may kalabo- tan han paggiya ni Jesus ha pagsangyaw nga buru- haton, ngan ha ano kita makakasarig yana tungod hito? (Mat. 28:20) Istorya 111 An Bata nga Nahingaturog 1. Ha retrato, hin-o an bata nga nahigda ha tuna, ngan ano an nahitabo ha iya? 2. Ano an ginbuhat ni Pablo han nakita niya nga pa- tay na an bata? 3. Makain hira Pablo, Timoteo, ngan adton ira kau- pod ha byahe, ngan ano an nahitabo han dinuong hira ha Mileto? 4. Ano an iginpahamangno ni propeta Agabo kan Pab- lo, ngan natuman gud ba an iya igintagna? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 20:7-38. (a) Ha ano nga paagi magpapabilin kita nga limpyo "tikang ha dugo han ngatanan" nga tawo, sumala ha ginsiring ni Pablo ha Buhat 20:26, 27? (Esek. 33:8; Buh. 18:6, 7) (b) Kay ano nga an mga tigurang sadang kumapot hin marig-on ha masasarigan nga pulong kon nagtutut- do? (Buh. 20:17, 29, 30; Tito 1:7-9; 2 Tim. 1:13) 2. Basaha an Buhat 26:24-32. Paonan-o gin-gamit ni Pablo an iya Romano nga pag- katuminungnong ha pagtuman han sugo ni Jesus nga
pagsangyaw? (Buh. 9:15; 16:37, 38; 25:11, 12; 26:32; Luk. 21:12, 13) Istorya 112 Naguba an Barko ha Isla 1. Ano an nahitabo ha barko nga ginsasakyan ni Pab- lo han inagi ito ha isla hirani ha Kreta? 2. Ano an ginsiring ni Pablo ha mga sakay han barko? 3. Kay ano nga naguba an barko? 4. Ano an ginsiring han opisyal nga sundalo nga ban- tay nira, ngan pira an talwas nga nakaabot ha bay- bayon? 5. Ano an ngaran han isla nga ira ginlusaran, ngan ano an nahitabo kan Pablo han maopay na an pana- hon? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 27:1-44. Paonan-o napaparig-on an aton pagsarig ha pagka- husto han rekord han Biblia kon ginbabasa naton an asoy mahitungod han pagbyahe ni Pablo ngadto ha Roma? (Buh. 27:16-19, 27-32; Luk. 1:3; 2 Tim. 3:16, 17) 2. Basaha an Buhat 28:1-14. Kon an pagano nga mga umurukoy han Malta napa- gios nga magpakita hin talagsahon nga pagkabuotan kan Pablo ngan ha iya mga kaupod ha naguba nga barko, sadang mapagios an mga Kristiano nga mag- pakita hin ano ngan labi na ha ano nga paagi? (Buh. 28:1, 2; Heb. 13:1, 2; 1 Ped. 4:9) Istorya 113 Hi Pablo ha Roma 1. Hira hin-o an ginsangyawan ni Pablo samtang pri- so hiya ha Roma? 2. Ha retrato, hin-o an bisita nga aada ha lamesa, ngan ano an iya ginbubuhat para kan Pablo? 3. Hin-o hi Epaprodito, ngan ano an iya dadad-on pag- balik ha Filipos? 4. Kay ano nga nagsurat hi Pablo ha iya duok nga sangkay nga hi Filemon? 5. Ano an ginbuhat ni Pablo han nakagawas hiya, ngan ano an nahitabo ha iya katapos hito? 6. Hin-o an gin-gamit ni Jehova ha pagsurat han ka- taposan nga mga libro han Biblia, ngan ano an igin- susumat ha aton han Pahayag? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Buhat 28:16-31 ngan Filipos 1:13. Ha ano nga paagi gin-gamit ni Pablo an iya panahon samtang priso hiya ha Roma, ngan ano an epekto ha Kristiano nga kongregasyon han iya marig-on nga pagtoo? (Buh. 28:23, 30; Fil. 1:14) 2. Basaha an Filipos 2:19-30. Ano nga apresasyon an iginpahayag ni Pablo para kan Timoteo ngan Epaprodito, ngan ha ano nga paagi ma- susubad naton hi Pablo? (Fil. 2:20, 22, 25, 29, 30; 1 Kor. 16:18; 1 Tes. 5:12, 13) 3. Basaha an Filemon 1-25. (a) Ha ano iginbasar an pagsagda ni Pablo kan File- mon nga buhaton an husto, ngan paonan-o nabulig ini ha mga tigurang yana? (Filem. 9; 2 Kor. 8:8; Gal. 5:13) (b) Paonan-o ipinakita han ginsiring ni Pablo ha Fi- lemon 13, 14 nga iya gintahod an konsensya han iba ha kongregasyon? (1 Kor. 8:7, 13; 10:31-33) 4. Basaha an 2 Timoteo 4:7-9. Pariho kan apostol Pablo, kay ano nga makakasarig kita nga babalosan kita ni Jehova kon magpabilin kita nga matinumanon tubtob ha kataposan? (Mat. 24:13; Heb. 6:10) Istorya 114 An Kataposan han Ngatanan nga Karaotan 1. Kay ano nga nag-uunabi an Biblia hin mga kaba- yo ha langit? 2. Ano an ngaran han girra han Dios ha magraot nga tawo dinhi ha tuna, ngan ano an katuyoan hini nga girra? 3. Ha retrato, hin-o an nangunguna ha pakig-away, kay ano nga nakasul-ot hiya hin korona han usa nga hadi, ngan ano an iginpapasabot han iya espada? 4. Ha Istorya 10, 15, ngan 33, kay ano nga diri kita sadang mahipausa nga bubungkagon han Dios an magraot nga tawo? 5. Paonan-o ipinapakita han Istorya 36, ngan 76 nga bubungkagon han Dios an magraot nga tawo bisan kon nag-aangkon hira nga nagsisingba ha iya? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Pahayag 19:11-16. (a) Paonan-o iginpapatin-aw han Kasuratan nga hi Jesu-Kristo an nasakay ha busag nga kabayo? (Pah. 1:5; 3:14; 19:11; Isa. 11:4) (b) Paonan-o an dugo nga iginwisik ha panggawas nga panapton ni Jesus nagpapasabot nga sigurado ngan bug-os an iya kadaogan? (Pah. 14:18-20; 19:13) (c) Hira hin-o an posible nga kaupod ha kasundalohan nga nasunod kan Jesus ha iya busag nga kabayo? (Pah. 12:7; 19:14; Mat. 25:31, 32) Istorya 115 Bag-o nga Paraiso ha Tuna 1. Ano nga mga kahimtang an iginsasaysay ha Biblia nga aton pahihimulsan ha Paraiso ha tuna? 2. Ano an saad han Biblia para hadton maukoy ha Pa- raiso? 3. San-o sisiguruhon ni Jesus nga matuman inin uru- sahon nga pagbag-o? 4. Han nakanhi hi Jesus ha tuna, ano an iya ginbu- hat basi ipakita an iya pagbubuhaton sugad nga Hadi han Ginhadian han Dios? 5. Ano an sisiguruhon ni Jesus ngan han iya langit- non nga mga igkasi-magmarando kon magmando na hira ha tuna tikang ha langit?
Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Pahayag 5:9, 10. Kay ano nga makakasarig kita nga adton magma- mando ha tuna durante han Milenyo nga Pagmando magigin mapinairon ngan maloloy-on nga mga hadi ngan saserdote? (Efe. 4:20-24; 1 Ped. 1:7; 3:8; 5:6-10) 2. Basaha an Pahayag 14:1-3. Ano an iginpapasabot han ngaran han Amay ngan ngaran han Kordero nga nahisurat ha mga agtang han 144,000? (1 Kor. 3:23; 2 Tim. 2:19; Pah. 3:12) 4. Gawas pa han paghibaro mahitungod kan Jehova ngan kan Jesus, ano pa an kinahanglan basi magka- ada kinabuhi nga waray kataposan? 5. Ano nga leksyon an aton mahibabaroan ha Istor- ya 69? 6. Ano an ipinapakita han susbaranan han batan-on nga hi Samuel ha Istorya 55? 7. Ha ano nga paagi masusubad naton hi Jesu-Kris- to, ngan kon bubuhaton naton ito, ano an mahitata- bo ha aton ha tidaraon? Istorya 116 Kon Paonan-o Kita Mabubuhi ha Waray Kataposan 1. Ano an kinahanglan naton hibaroan kon karuyag naton mabuhi ha waray kataposan? 2. Paonan-o kita mahibabaro mahitungod kan Jehova nga Dios ngan kan Jesus, sugad han makikita ha ret- rato nga ginbubuhat han gutiay nga bata ngan han iya kasangkayan? 3. Ano an usa pa nga libro nga imo nakikita ha ret- rato, ngan kay ano nga sadang naton basahon ito pirme? Dugang nga pakiana: 1. Basaha an Juan 17:3. Paonan-o ipinapakita han Kasuratan nga an pagkuha hin kahibaro mahitungod kan Jehova nga Dios ngan kan Jesu-Kristo diri la kay pagmemorya hin mga im- pormasyon? (Mat. 7:21; Jak. 2:18-20; 1 Juan 2:17) 2. Basaha an Salmo 145:1-21. (a) Ano an pipira han aton damu nga hinungdan ha pagdayaw kan Jehova? (Sal. 145:8-11; Pah. 4:11) (b) Ha ano nga paagi hi Jehova "maopay ha ngata- nan," ngan tungod hito paonan-o kita nagigin mas duok ha iya? (Sal. 145:9; Mat. 5:43-45) (c) Kon hinigugma naton hi Jehova, mapapagios kita nga buhaton an ano? (Sal. 119:171, 172, 175; 145:11, 12, 21) Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon? Mahimo mo kontakon an mga Saksi ni Jehova ha