MARSO 2023 ... Paslawon ang dalagkuan kag singki nga ataki sang kaaway! Komiteng Rehiyunal sang Partido sa Isla sang Negros Marso 29, 2023 ANG KOMITENG REHIYUNAL SANG PARTIDO Komunista sa Pilipinas sa Isla sang Negros (KRN) nagapaabot sang isa ka mahi- mayaon nga rebolusyonaryo kag militante nga pagpanamyaw sa mga Pulang kumander kag ha- ngaway idalum sa Apolinario Gat- maitan Command sang Bag-o nga Hangaway sang Banwa (AGC- BHB) sa Negros, sa mga rebolus- yonaryong masa sa mga organisas- yong masa kag organo sa gahum pampulitika, kag mga alyado sang BHB sa ika-54 nga anibersaryo sang makasaysayan nga pagka- tukod sini. Ang BHB nga nagsu- god lang sa 60 ka hangaway nga may siyam ka matag-as nga ka- libre nga armas sa ikaduha nga distrito sa Tarlac sang gintukod ini sadtong Marso 29, 1969 na- himo na nga pungsodnon nga rebolusyonaryong Hukbo sang pumuluyo. Nakapundar ini sang sobra 110 ka larangan gerilya sa 74 ka probinsya sa 85 ka pro- binsya sa Pilipinas. Nagapaslaw ini sa tanan nga kontrarebo- lusyonaryo nga giyera nga gin- lunsar sang nagbulos-bulos nga mga rehimen sang reaksyonaryo nga nagahari nga sahi sang dalag- ku nga burgesya komprador kag agalon mayduta. mahimayaon nga pagselebrar ang aton dungganon nga mga kadalag- an sa padayon nga pagpasulong sa pungsodnon demokratiko nga rebolusyon paagi sa pangmalawi- gon nga inaway banwa bisan pa sa nagalala nga pasismo kag pag- kabarbaro sang reaksyonaryo kag pasista nga mga nagahari nga sahi. Sa isla sang Negros, ang kalig- on sang BHB napanday sa tunga sang pinakatiranikal kag barbaro nga kontrarebolusyonaryo nga gyera sang nagbulos-bulos nga mga reaksyonaryong nagahari nga rehimen kag sa subong nga rehi- men US-Marcos II. Ini nga kontra- rebolusyonaryo nga gyera nagapa- Aton nga dayawon sa isa ka 1
2 ... MARSO 2023 ngapin sa mahimuslanon kag mapiguson nga malakolonyal kag malapyudal nga sistema sang mga dalagku nga agalon mayduta- asyendero, komprador kag dalagku nga burukrata sa isla. Padayon nga ginaguba sini ang kabuhi sang pumuluyong Negrosanon. Wala sang untat ang pag-agas sang dugo halin sa lawas sang mga martir nga rebolusyonaryo, mga mangu- nguma kag mamumugon sa uma. Ang makamamatay nga kontra- insurhensya nga kampanya sa pag- ensirkulo kag pag-ipit sang pasis- tang militar pareho nga nagatar- get sa mga hangaway sang BHB kag mga sibilyan. Jeren Vargas, Flor Ceballos, Kerima Lorena Tariman, Ericson Acosta, Marilyn Badayos, Cheene Dac- alos, Virgilio Tamban, Rodolfo Leo John Asucena, Arjen Mahinay, Ricky Altariba, Andre Cose kag madamu pa nga mga kaupod ang nangin rebolusyonaryo nga baga- nihan kag martir halin sa lain- lain nga mga larangan gerilya sa Negros. Ang ila mga pangalan dugang sa mataas na nga lista- han sang mga rebolusyonaryong martir kag baganihan sa Negros nga naghalad sang ila kabuhi para sa rebolusyon sugod sang re- bolusyonaryong paghimakas sa isla sa tunga-tunga sang dekada '70 tubtob subong. Nagadugang sila sa kalayo sang determinasy- on kag militansya sang mga re- bolusyonaryong pwersa para sa tayuyon nga pag-abanse sa pung- sodnon demokratiko nga rebo- lusyon kag paglab-ot sa pungsod- non nga kahilwayan, matuod nga demokrasya kag hustisya sosyal. Aton sila pasidunggan kag himuon nga maayo nga ehemplo ang ila kabuhi. Sila Romeo Nanta, Ang sandigan nga mga prinsipyo kag husto nga linya sa pagsulong Sadtong tunga-tunga nga ba- hin sang dekada '70 kag dekada '80, sa pagdaba-daba sang sosyo- ekonomiko nga krisis sang mala- kolonyal kag mala-pyudal nga sis- tema sang pungsod, nagsingki ang rebolusyonaryong paghimakas sang pumuluyong Pilipino kag dasig nga nagsulong ang pungsodnon de- mokratiko nga rebolusyon paagi sa pangmalawigon nga inaway banwa. Mapagsik nga nagsulong ang pina- kamalapad kag pinakamabaskog nga rebolusyonaryong armadong paghimakas kag ang ligal demo- kratiko nga kahublagan sang pu- muluyong Negrosanon idalum sa pagpamuno sang Partido Komu- nista sa Pilipinas (PKP) sa isla sa Negros para mag-amot sa pag- pasingki sa rebolusyonaryong pag- himakas agud lab-uton ang pung- sodnon nga kahilwayan kag ma- tuod nga demokrasya. Tuman ka dasig nga nag- daku ang dungganon nga kusog sang rebolusyonaryong kahubla- gan. Sustenido nga nakalunsad ang BHB sang mga anihilatibo nga taktikal nga opensiba, naka- pundar sang malapad nga baseng masa nga naka-impluwensya sa dos-tersia sang pumuluyo sa bilog MARSO 2023 Nagapasalamat ang Ang Paghimakas sa mga kontribusyon agud mangin madinalag-on ang ini nga isyu. Sa pagpauswag sang aton Ang Paghimakas, ginapangabay sa tanan nga bumalasa nga padayon nga mag-amot sang mga balita, piktyur, istorya kag iban pa nga sinulat. Nagapangayo man kami sang inyo mga suhestyon kag komentaryo paano pa gid ini pauswagon.
MARSO 2023 ... nga isla kag nakatukod sang mga organo sang gahum pampulitika sa malapad nga kaumhan. Nag- baskog ang agraryong rebolusyon ilabina sa mga interyor kag inter- medya nga lugar bangud lig-on ang mga organisasyong masa kag may presensya sang BHB. Ang mga dalagku nga agalon mayduta napilitan nga biyaan ang ila mga kadutaan sa amu nga mga lugar. Sa pinakabaskog nga pagsu- long, naglupad palayo sa kama- tuoran ang pamensaron sang mga "wala" nga oportunista nga ara pa sa sulod sa Partido. Nagdamgo sila sang dalagku nga mga tikang nga lampas sa aktwal nga masa- rangan kag naglihis sa sandigan nga mga prinsipyo sang Partido. Nagtuhaw ang mga pagduda sa kahustuhon sang malako- lonyal kag malapyudal nga analisis sa naghari nga sistema sang pungsod kag sa estratehiya sang pangmalawigon nga inaway banwa. Nasilaw ang pila ka kadre sa mga dalagku nga imprastrukturang proyekto ni Marcos. Ginhapag ang mga ideya nga malakapitalista na ang Pilipinas kag indi na santo ang estratehiya sang pangma- lawigon nga inaway banwa; nga mas santo ang insureksyong lung- sod sa pagpati nga signipikante nga naggamay ang populasyon sang mga mangunguma kag mas nag- damu ang isip sang mga mamu- mugon. Base sa sini nga pagpati, gindisinyo sa Negros ang "war front strategy" - nga ang tanan nga patag sang paghimakas mga teatro sang gyera. Ginpa-init ang urban kag mga sentro nga banwa sa mga ispekta- kular nga bira sang mga partisano. Nagsulod sa wala sa panahon nga regularisasyon ang BHB paagi sa pagtukod sang mga absoluto nga konsentradong mga platun, kumpanya kag isa ka batalyon. Ang ini nga mga absoluto nga konsentradong mga pormasyon budlay isusteni kag nahamulag sa masa. Sa pinakasandigan, adben- turismo kag "wala" nga oportunis- mo ang mga ini. Indi nadugayan, sa mga tuig 1988 pataas, nadulaan sang inis- yatiba sa pagpakig-away ang absoluto nga konsentradong mga pormasyon tubtob nagresulta sa mga kapaslawan, pag-atras kag pagpanghina sa rebolusyonaryo nga armadong kahublagan. Halos mawasak ini sadtong 1993 sang mag-isplit sa lawas sang Partido ang bilog nga KRN. Sa sulsol ni Arturo Tabara, wala nagsunod ang KRN sa desisyon sang ika-10 nga plenum sang Komite Sentral sang PKP nga paglunsar sang kahublagan panadlong kag pag- balik sa mga sandigan nga prin- sipyo sang Partido nga naka-ukit sa mga dokumento sang Unang Kongreso sang Partido sadtong Disyembre 26, 1968. Sang 1993, naagyan ang daku nga kahalitan sa mga re- bolusyonaryong pwersa sa isla sa Negros sang nagsipak ang KRN sa pagpamuno ni Tabara kag ni Etabag sa PKP kag gingiit ang ila sayop nga linya. Nadala man nila ang sobra 400 ka kata- poan sang BHB sa ila mga sayop nga pamensaron kag tikang. Gin- tukod nila ang gagmay nga grupo nga ang pinakadaku ang Rebo- lusyonaryong Partido ng Mang- gagawang Pilipino (RPMP). Ila man gintukod ang ila armado nga grupo, ang Revolutionary Proleta- rian Army (RPA). Nangin lubos nga mga rebisyunistang traydor ang mga isplitista. Ang Alex Bong- cayao Brigade (ABB) ni Nilo dela Cruz sa Manila nakigtipon sa RPA kag nangin RPA-ABB ang arma- dong grupo sang mga rebisyunis- tang traydor sa isla sang Negros. Ang mga plano kag tikang sang mga rebisyunistang traydor mas pagsabotahe sa pagsulong sang rebolusyonaryo nga arma- dong kahublagan sa isla. Nangin lubos nga kontrarebolusyonaryo ang mga rebisyunistang traydor sang nagsurender sila sa rehi- men Estrada sadtong tuig 2000 kag nakigbuligay sa reaksyunar- yong Armed Forces of the Philip- pines (AFP) sa ila kontra-insur- hensya nga mga pakana batok sa rebolusyonaryong kahublagan. Ang IDKP sa isla sang Negros Sa tunga sang pagsipak sang mga rebisyunistang traydor, may 70 ka elemento sang BHB sa Central Negros ang nagpahayag sang panindugan sa sandigan nga prinsipyo sang Partido kag pag- upod sa Ikaduha nga Dungganon nga Kahublagan Panadlong (IDKP), amu man ang mga kadre kag katapoan sang Regional Mass Movement Commission (RMMC) kag Partisan Front Committee (PFC) sa urban. Sila ang nangin inisyal nga base sang Probisyu- nal nga Komiteng Tagpatuman (PKT) - ang pamunoan sang Par- tido sa isla nga ginbulos sa nag- sipak nga KRN. Sa paglunsar sa IDKP sa isla sang Negros sugod 1994, gintib- ong liwat ang pulitikal nga linya nga pungsodnon demokratikong rebolusyon paagi sa pangmalawi- gon nga inaway banwa. Liwat nga gin-uyatan ang estratehikong linya nga palibutan ang mga syudad halin sa kaumhan. Gin- athag liwat nga ang armadong paghimakas ang prinsipal nga porma para sa pagpundar sa pulitikal nga kusog sang mga rebolusyonaryong pwersa kag sa pag-agaw sa gahum pampulitika. Naathag kag gintadlong ang mga sayop nga linya sang insureksyo- nismo, adbenturismong militar paagi sa wala sa panahon nga regularisasyon sa Pulang hukbo, kag parlyamentarismo bilang mga 3
4 ... MARSO 2023 laragway sa "wala" kag tuo nga oportunistang linya sa pulitika. Ang pagtib-ong liwat sa husto nga linyang pampulitika nagtungtong sa pag-athag kag pag-uyat liwat sa husto nga pag-analisa sa kati- lingban Pilipino nga malakolonyal kag malapyudal. Nangin mas masanagon ang IDKP sang PKP sang diri natipon ang nagdepek nga si BGen. Ray- mundo Jarque halin sa reaksyonar- yong AFP sadtong 1996. Suno kay anay BGen. Jarque sa iya pag- depek sa BHB, "garok tubtub sa ubod" ang naghari nga reaksyo- naryong sistema sa Pilipinas. Ang ini nga depeksyon pakadto sa rebolusyonaryong kahublagan na- ka-impluwensya sa pagdepek sang isa ka tim sang mga Citizen Armed Force Geographical Unit (CAFGU) nga may dala nga tatlo ka matag-as nga kalibre nga armas kag pagka-organisa sang Negros Paramilitary Veterans Association ukon NPvA nga nagapartisipar sa ligal nga demokratikong kahub- lagan masa kag nagaduso sang ila demokratiko nga kinamatarung kag mga demanda. Dululungan sa paglunsar sang IDKP, ginpaidalum sa reoryentas- yon, redipinisyon sa mga tahas kag redeployment ang BHB. Gin- tukod gilayon ang Probisyunal nga Komite sa Distrito nga nag- base sa tatlo ka barangay sa Gui- hulngan, Negros Oriental. May ara ini sang undersized nga platun nga sentro de grabidad (SDG) nga nagahulag sa limitadong radyus. Ara sa palibot ang apat ka iskwad nga naghulag kag nagpatuman sa hilikuton masa sa mas malapad nga radyus. Gilayon ginhatagan sang atensyon ang pagpundar li- wat sa mga larangan gerilya bilang mga base sa paglunsar sa lapnagon kag sunson nga inaway gerilya base sa nagalapad kag nagadalum nga baseng masa. Sa tuig 1997, ang ginpadala nga isa ka iskwad sang BHB para sa hilikuton rekoberi kag pag- pundar liwat sang larangan gerilya sa erya sang Binalbagan, Hima- maylan, kag Kabankalan, Negros Occidental kag Tayasan kag Jima- lalud, Negros Oriental nangin sob- ra platun kadakuon pag-abot sang 1999. Ang isa ka seksyon kadaku- on nga yunit sang BHB nga gin- padala sa Canlaon City, Negros Oriental para magpundar sang la- rangan gerilya sang 1998 nangin platun pagtapos sang isa ka tuig. Ang natukod nga Komiteng Rehiyonal sang PKP sa Negros sadtong Enero-Pebrero 1999 may ara na sang tatlo ka larangan gerilya nga may kabilogan nga katapoan sang Pulang hukbo nga 130. May yunit sa Hukbo nga gamay nga kompanya kadakuon sang Larangan 1 sa Guihulngan, sobra-platun kadakuon sang Lara- ngan 2 sa erya sang Binalbagan- Himamaylan-Kabankalan-Tayasan- Jimalalud kag platun kadakuon sang Larangan 3 sa erya sang Canlaon City, kag San Carlos kag Don Salvador Benedicto, Negros Occidental. May napundar nga mga organisasyon masa nga may kata- poan nga 7,500 kag may kabilo- gan nga baseng masa nga 37,500. Gilayon gintadlong ang tendensya nga mag-over reach (sobra nga pag-inat) paagi sa leap frog (pag- lukso sa layo) nga pagpadala sang iskwad sa erya sang Cauayan- Hinobaan-Ilog-Candoni-Kabanka- lan-Sipalay (CHICKS erya), Negros Occidental sadtong 1995. Gin- pabalik ang ini nga yunit bangud may kadelikadohan nga mawasak bangud sa kadamuon pa sang RPA-ABB sa amu nga lugar. Ang panawagan para sa mga pwersa sa urban nga mag- padeploy sa kaumhan nagresulta sa pag-full time sang 78 ka kadre sa kaumhan halin 1994 tubtob 1998 kag nagbaton sang mga hili- kuton sa armadong paghimakas. Siling sang pungsodnon nga pamu- noan sang Partido, ini ang pina- kadaku nga deployment sang mga kadre sa urban pakadto sa kaum- han sa bilog nga Partido sini nga panahon. Ang amu nga deployment halin sa urban kag white area pakadto sa kaumhan nakapadasig sa pag- pabaskog liwat sa mga rebolusyo- naryong pwersa para sa arma- dong paghimakas. Sobra 100 ka mga baryo sa 11 ka banwa kag tatlo ka syudad ang nalab-ot sa paghulag sang mga yunit sang Hukbo sa tatlo ka larangan gerilya halin 1994 tubtob 1999. Apang ang palisiya nga "pa- suntokon sa hangin ang kaaway" nangin sampihak nga palisiya nga nagduon sa hilikutong masa kag rekoberi nga wala sang taktikal nga opensiba sulod sa anum ka
MARSO 2023 ... tuig sukad 1994 tubtob 1999. Gintadlong ini sa tuig 2000 paagi sa paglunsar sang una nga tak- tikal nga opensiba sa pormang ambus sang kumbinadong pwersa sang seksyon kadakuon nga Re- gional Strike Force kag yunit sang Larangan 2 batok sa mga CAFGU sa Sityo Namulo I, Brgy. Payao, Binalbagan sadtong Pebrero 2000 nga nagresulta sa pagka- patay sang duha ka CAFGU kag isa ka regular nga suldado, kag pagkapilas sang isa pa. Nakom- piska halin sa ila ang apat ka matag-as nga kalibreng armas. Ang naplastar nga tatlo ka larangan gerilya sa Central Negros nangin target sang kampanya sa pagwasak sang kaaway. Namuti- kan sini ang pagbaskog liwat sang mga rebolusyonaryong pwersa kag natumod ini sa mga espisipikong lugar sa Central Negros. Bangud sini, ginbalik sa Philippine Army halin sa Philippine National Police (PNP) ang responsibilidad sa In- ternal Security Operations. Sa katapusan nga bahin sang 1998, nag-abot ang 61st Infantry Bat- talion (IB), 11th IB kag 66th IB nga dugang sa nagaluntad nga 6th Special Forces Battalion, 3rd Scout Ranger Company kag 7th Regional Mobile Group Bat- talion diri sa isla. Ginkabig sang Oplan Makabayan sang rehimen Estrada ang isla sang Negros bilang isa sa tatlo ka rehiyon nga nyutrali- sahon ang liwat nagabaskog nga "local communist movement." Sang 1999 kag 2000, gin- lunsar sang 303rd Brigade ang tatlo ka kontra-insurhensya nga kampanya militar batok sa bag-o lang liwat nagbaskog nga Partido Komunista sa isla kag mga yunit sang BHB sa Negros. Nangin target sa pagwasak ang pamunoan sang Partido kag ang SDG sang BHB sa rehiyon (RSDG) nga nagresulta sa tatlo ka engkwentrohanay. Apang napaslawan ang kaaway sa tinguha sini. Ginlantaw sang Partido nga ang tatlo ka magkalapit nga ma- gagmay nga larangan gerilya sa central Negros bulnerable nga ma- wasak sang brigada-kadakuon nga dalagkuan nga pokus kag susteni- do nga kampanya militar sang kaaway. Nagdesisyon ang Parti- do nga "inaton ang pokus sang kaaway sa malapad nga lugar paagi sa pagpadala sang ekspansyon yunit sa norte kag sa southwest nga bahin sang Negros para ma- likawan nga mapuruhan sang da- lagkuan nga kampanya militar sang kaaway ang mga larangan gerilya sa central Negros." Sa amu nga desisyon, nag- madinalag-on ang pagkapundar sa larangan gerilya sa norte kag sa southwest nga bahin sang Negros. Bisan naglapta ang mga larangan gerilya sa layo nga mga lugar sa norte, central, southwest kag southeast nga bahin sang Negros sa tuig 2005 pataas, nakaposisyon naman ini sa mga estratrehikong lugar kag tereyn kag amat-amat nga nagpapas sa impluwensya sang RPA-ABB sa sini nga mga lugar. Samtang ang southeast Negros nabuksan liwat bilang lain nga teatro sang gyera sa isla sang Negros paagi sa pagsulod sang yunit sang BHB halin sa lain nga rehiyon. 5
6 ... Pag-agaw sa inisyatiba kag paglunsar sa mga taktikal nga opensiba Sa tuig 2000 pataas, madamu ang nalunsar nga sustenido kag makahason nga mga gagmay kag dalagku nga taktikal nga opensiba sang BHB sa Negros. Gamit ang tropa nga tim, iskwad, seksyon kag platun kadakuon kag, sa isa ka beses kumpanya kadakuon. Naglunsar ini sang anihilatibo kag atritibo nga mga taktikal nga open- siba sa mga porma nga reyd may lupok, reyd wala lupok, ambus, pagdis-arma, harasment, isnay- ping, aksyon punitibo kag pagsilot. Ang gerilya nga pagpakig- away nagakinaiya sa pagpadugo sa kaaway paagi sa libo-libo nga pilas sa lawas kag panagsa nga lampos sa ulo. Ang BHB sa isla sa Negros may isa ka lebel ang naabot sa paglunsar sang mga taktikal nga opensiba nga nagagamit sang pormasyong platun kag kumpan- ya. Ini ang kadakuon sa tropa nga makapatuman sa papel sang "panagsa nga lampos sa ulo" sam- tang ang mga tim kag iskwad ang makapatuman sa "libo-libong pilas sa lawas." Pagkonsentra ini sang superyor nga pwersa batok sa relatibo mahina nga parte sang kaaway kag nagahingalit sa ele- mento sang surpresa amu nga maseguro ang kadalag-an. May signipikante man nga kadamuon sang mga atritibong aksyon nga ginpatuman sa mga tim kag iskwad sang BHB kag yunit milisya ang nagresulta sa pagkakumpiska sa mga armas kag pagpabaskog sa baseng masa. Ang kaaway estratehikong su- peryor sa BHB, napulo ka sul- dado sa isa ka Pulang hangaway, pero ang BHB pwede nga makalab- ot sang taktikal nga superyoridad batok sa kaaway, napulo ka Pu- lang hangaway sa isa ka suldado, paagi sa pagkonsentra sang su- peryor nga pwersa batok sa mahina nga parte sang kaaway sa iya nga mga taktikal nga opensiba. Base sa inagihan kag lebel sa ka- MARSO 2023
MARSO 2023 ... pasidad, makaya sang mga yunit sang BHB nga puntaryahon ang mga relatibo mahina nga mga CAFGU detatsment sulod ukon tambi sa mga larangan gerilya, mga istasyon sang pulis sa mga ban- wa kag mga armado nga goons sa mga kriminal nga sindikato. Gikinahanglan lang nga him-oson ang nagakaigo nga inteledyens kag rekonaysans, maid-id nga pagtuon sa target, paggamit sa elemento sang surpresa kag nagaka-igo nga paghanda lakip ang sige-sige nga paghanas antes ang aktwal nga aksyon. May mga taktikal nga open- siba nga nagmadinalag-on kag na- kahakot sang signipikante nga ka- damuon sang armas. Sang 2008 tubtob 2010, nangin priority sang mga kontra-insur- hensya nga kampanya sang AFP Central Command ang isla sa Negros. Sang 2011 tubtob 2013, nangin kabahin ini sang pungsod- non nga prayoridad sang AFP. Ang Oplan Daba-daba nga gindihon sang Regional Operatio- nal Command sang BHB Negros sa tuig 2011 nakapakibot sa kaaway. Ginkinaiyahan ini sang lapnagon nga mga harasment, isnayping, aksyon punitibo batok sa mga agalon mayduta, operasyon isparo batok sa mga ispesipikong target, ambus sa isa ka kolum sang RMG sa Norte kag pagbutang sang sobra pito ka "NPA Tsekpoynt" sa lain-lain nga lugar. May 22 ka anihilatibo kag atritibo nga aksyon militar ang nalunsar nga naka- kompiska sang pito ka mataas nga kalibre nga armas kag tatlo ka nugbo nga armas. Nakahatag ang mga ini sang halit sa kaaway sa diin 12 ang patay kag lima ang pilason. Bilang reaksyon sang kaaway, ginlunsar sini ang todo-larga nga dalagkuan nga mga operasyon militar batok sa tanan nga larangan gerilya sang BHB sa isla nga nag- resulta sa paglapta sa mga yunit gerilya sa mas lapad nga mga lugar para makalikaw sa dalagkuan nga hampak sang kaaway. 7
8 ... MARSO 2023 Ang antipyudal nga kahublagan masa Ang kadalag-an nga naagum sa paghimakas sa duta kaangay sang pagposisyon sa mga duta sang mga agalon mayduta sa norte, central kag sur nga bahin sa isla panahon sa dekada '80 nanghina dungan sa paghina sa kusog sang BHB kag sa baseng masa. Bisan signipikante nga bahin sa mga kadutaan sang mga agalon mayduta ang wala na nabalik sa ila, nagbaskog liwat ang ila gahum sa kaumhan kag naghana nga ila agawon balik ang mga duta nga naposisyonan na sang mga mangu- nguma kag mamumugon sa uma. Panahon sang IDKP, sa kata- pusan nga bahin sang dekada '90 kag temprano nga bahin sang 2000, sa kahimtangan nga rekoberi ang tum-ok sang hilikuton masa, ginpa- sulong ang ligal nga paggamit sang Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP) ukon pag-aplay sang petition for coverage sa mga benepisyaryo sang duta ilabina sa mga duta nga naidalum sa Volun- tary Offer to Sell (VOS), Compul- sory Acquisition (CA), kag iban pa kag pagduso sang mga money claims kag wage differentials. Amat-amat nga naglapnag ang mga antipyudal nga paghi- makas sa tanan nga larangan gerilya apang, sa kabilogan, ginag- may, lapta-lapta kag indi koordi- nado sa banwa nga lebel. Nakalun- sar sang paghimakas batok sa pagpang-agaw sang duta, mga paghimakas sa pagpataas sa pres- yo sang saging, kape kag kopra, kag pagpataas sa bahin sang ma- ngunguma sa produkto sa duta. Partikular sa North Negros, ang paghimakas sa wage differentials nakaagum sang kadalag-an dira sa desisyon sang Korte Suprema nga kinahanglan ang agalon may- duta magbayad sang Php 1.4 milyon sa mga mamumugon sa uma. Sa southeast Negros, ang pagpamatok sa pagpatanom sang jathropa sa Tamlang Valley nakalab-ot sa kina- iya nga intermunisipal nga paghi- makas. Sugod 2008 amat-amat nag- baskog ang paghimakas sa pag- pusisyon sa duta nga nagsugod sa Bago City, Negros Occidental tubtob naglapnag sa malapad nga mga asyenda sa Negros. Dugang na-engganyo ang pag-init kag pagbaskog sa mga pagpusisyon sa duta paagi sa bungkalan sang nagbaskog ang mga taktikal nga opensiba sang BHB sa tuig 2010 kag 2011. Naglab-ot sa 53 ka mga asyenda sa norte, central kag sur nga bahin sang Negros ang nasakop sa bungkalan. May 2,317 ektarya ang nasakopan kag 899.39 ektarya ang natamnan sang tubo, humay, mais, saging, mga utanon, mga kararuton kag iban pa. May kabilogan nga benepisyaryo nga 6,012 ka indibidwal sulod sa 1,503 ka bubong. Ang 53 porsiyento sa mga bungkalan ara sa Escalante City, Negros Occidental kag sa mga dulunan niya sa Sagay City kag Toboso sa pareho nga probinsya. Indi katingalahan nga ang 3rd Civil Military Operations (CMO) Battalion sang kaaway ginbutang sa Escalante City sa tuig 2012 tubtob 2014. Ang daku nga kadalag-an sa bungkalan amu ang pagtaas sa militansya kag pagtalom sa ka- muklatan antipyudal sa masang mangunguma. Ang kampuhan ukon camp-out nangin importante nga
MARSO 2023 ... komponent sang paghimakas sa pagposisyon sa duta. Nangin es- kwelahan ini sa organisado nga paghulag sang mga mangunguma kag mamumugon sa uma dira sa ila paghimakas. Tilipunan ini para sa ila pagdihon sang plano kag pagdihon sang organisado nga mga tikang sa pagpaabanse kag pagdepensa sang ila nalab-ot nga mga kadalag-an sa paghimakas. Nangin lugar ini sa paglunsar sang mga pagtuon sa kurso sang Pam- bansa Demokratikong Paaralan (PADEPA) kag mga paghanas sa produksyon, pag-organisa, pag- propaganda kag mga kultural nga aktibidad. Sang naglawig ang mga bung- kalan, amat-amat nagkulpa ang relatibo lapad nga simpatiya kag suporta sa iban nga sektor ila- bina sang nahanunga nga pwersa kag pila ka opisyal sa barangay kag banwa. Ang pagsuportahanay sang mga mangunguma sa lain- lain nga asyenda naghina man. Nagtuhaw ang tendensya sang impetusidad kag paghalog sa pag- pundar sang mga rekisitos sa pag- lunsar sang bungkalan. Ini nangin bulnerable sa singki nga reaksyon sang mga dalagku nga agalon may- duta. Bisan ang bungkalan naggamit sa mga laye sang peke nga CARP, nag-engganyo ini sang singki nga reaksyon sa mga agalon mayduta bangud ginahangkat sini ang ila pagpanag-iya sa duta paagi sa pagpusisyon kag pagpalarga sa bungkalan sang mga mangunguma. Ang pagmasaker sa siyam ka ma- ngunguma nga nagpatigayon sang bungkalan sa Hacienda Nene sa Sagay City sadtong Oktubre 2018 resulta sa sini nga ulihi nga pag- uswag. Magluwas pa, isa ka bahin nga nakatutok ang antipyudal nga pag- himakas sa bungkalan kag wala mahatagan atensyon ang paghi- makas sa pagpataas sweldo sa mga mamumugon sa uma, korap- syon kag pagdumili sa paghatag sa mga mamumugon sang katub- han sa Social Amelioration Fund (SAF) kag iban pa. Sa kabilogan, ang mga kada- lag-an sang mga taktikal nga opensiba kag antipyudal nga pag- himakas sini nga panahon nagpa- lapad sa mga organisasyon masa, dugang nakatukod sang mga or- gano sa gahum pampulitika sa baryo kag nagpasanyog sa im- pluwensya sa rebolusyonaryong kahublagan sa malapad nga pu- muluyong Negrosanon... Tion sang singki kag dalagkuan nga mga FMO/RCSP sang AFP ... Apang sa panahon sang rehimen Duterte, ginlatag ang basehan sa singki kag dalagkuan nga mga ataki batok sa mga rebolusyo- naryong pwersa kag pumuluyo sa bilog nga pungsod kag sa isla sang Negros. Ginkansela sang rehimen Duterte ang Negosasyon sa Kalinong sa tunga sang Government of the Republic of the Philip- pines (GRP) kag National Democratic Front of the Philippines (NDFP) sadtong Nobyembre 2017. Gindeklara ini nga teroristang or- ganisasyon ang PKP kag BHB sadtong Disyembre 2017 kag nag- pakanaug sang Memorandum Order 32 sa rehiyon sang Bikol kag mga isla sang Samar kag Negros. Nagpakanaug man sang Executive Order 70 nga nagtukod sa National Task Force (NTF)-Elcac para sa whole of nation approach nga magserbi sa pagpasingki sang ila kontra-insurhensya nga kampanya batok sa rebolusyonaryong kahublagan sa bilog nga pungsod. Paagi sa Joint Task Force-Kapanatagan kag NTF-Elcac, gin- pamunoan ni Duterte, upod ang mga mataas nga opisyal sang militar kag mga retirado nga heneral, ang pagmobilisa sa bilog nga AFP-PNP-CAFGU, tanan nga mga sibilyan nga ahensya sang gobyerno, mga pribadong sektor sa negosyo, institusyon kag mga organisasyon kag personalidad para ihamulag kag wasakon ang mga rebolusyonaryong pwersa. Ginmando ni Duterte ang todo-larga kag dalagkuan nga operasyon militar kag kontrakomunista kag itom nga propaganda sa tuman nga pagpakalain sa PKP, BHB kag NDFP apil ang mga ligal kag progresibo nga mga organisasyon, personalidad kag mga oposisyon. Manipestasyon sang todo-larga nga pasismo sang berdugo nga rehimen ni Duterte sa isla sang Negros ang malaparan kag hayagan nga pag-ataki sang 79th IB kag 6th Special Action Force Battalion (6SAF) sa Brgy. Washington, Escalante City sadtong Nobyembre 2018, ang maduguon nga Oplan Sauron 1 & 2 sang AFP/PNP sadtong Disyembre 2018 kag Marso 2019, kag ang malaparan nga joint operation sang AFP/PNP sa Canlaon City, Guihulngan City, Manjuyod, Bindoy, Sta. Catalina sa Negros Oriental diin sobra 25 ka persona ang ginpatay kag masobra 50 ang gin- aresto. Ang mga larangan gerilya sa Negros nga relatibo gagmay pa kumpara sa kadakuon sang kaaway nga ari sa isla, nangin bul- nerable sa dalagkuan kag singki nga mga operasyon militar sa kaaway. Ang tanan nga mga larangan gerilya sugod 2019 tubtob 2022, sustenido nga ginlunsaran sang mga focused military operation (FMO) kag Retooled Community Support Program (RCSP) sa lain- lain nga lebel, sa pinakamenos isa tubtob duha ka batalyon sang kaaway sa isa ka panahon. 9
10 ... MARSO 2023 Nakaagum sang signipikante nga kahalitan ang BHB atubang sa kumplikado kag singki nga mga FMO/RCSP sang kaaway. Nahinga- litan sang kaaway ang pagluntad sa mga seryoso nga kahinaan kag sayop sa pila ka yunit sang BHB pareho sang pagtenir sa markado nga mga lugar, paghalog sa disip- lina sa pagsulundan militar, wala paggwa sa kahon sang ginlunsaran sang FMO/RCSP sang kaaway, indi pagseryoso sa na-obserbahan nga indikasyon sa peligro sa seguridad, kag ang kakulang sa madalum nga pagtuon sa nagaluntad nga kahim- tangan militar. Nagpaandam na ang Partido sa disenyo sang kontrarebolusyo- naryo nga opensiba sang kaaway. May large-scale force deployment, operations in-depth, gradual cons- triction, blockhouse warfare, venus flytrap, heartland attack, mala- paran nga operasyon RCSP, full force support sa mga modernong kagamitan militar para ayudahan ang mga dalagkuan kag singki nga operasyon sang pasistang AFP kag PNP. Bisan pa sa dalagkuan kag sustenido nga FMO/RCSP sang mga tropa sang 303rd kag 302nd Brigade sang AFP kag mga batal- yon sang SAF kag RMF sang PNP sa tanan nga mga larangan gerilya sang BHB, nahampang gihapon sang BHB ang inisyatiba sa pag- lunsar sang mga taktikal nga opensiba nga pleksible nga nag- gamit sang tim, iskwad, platun kag over-sized platun nga nakakum- piska sang pila ka matag-as nga kalibre nga armas kag madamu nga mga nugbo nga armas, bala kag iban pa nga kagamitan militar. Nalunsar gani sang BHB Negros ang apat ka kontrakam- panya sa tatlo ka larangan ge- rilya sadtong ikaduha nga bahin sang 2020 kag una nga bahin sang 2021 nga nakahalit sa kaaway kag nakapreserba sa BHB. Dugang pa, padayon nga napalapad ang mga erya nga nakober sang mga lara- ngan gerilya. Nagapangalipay ang mga masa sa mga bag-o nga lugar nga nabalikan matapos sa pila ka dekada nga wala na sila makakita sang Pulang hukbo.
MARSO 2023 ... Mga hangkat nga atubangon kag mga hilikuton nga gilayon nga tungdan Subong ang isla sang Negros isa sa pungsodnon nga prayoridad para sa paglunsar sang mga da- lagku kag bayolente nga kam- panya kontrarebolusyonaryo sang AFP kag PNP. Ginagamit sini ang pagpatay kay Gob. Roel Degamo bilang rason agud mas pasingkion ang operasyon militar sa isla pa- agi sa pagdugang sa 47th IB kag 50 ka tropa sang Light Reaction Company. Nagapalapnag man ini sang makinaryas sang pagpanip- lang agud hinabonan ang ila paslaw nga kampanya kag ipalapta ang naratibo nga "pagdaog sa gyera batok sa rebolusyonaryong kahub- lagan." Ang makasiligni nga kon- trarebolusyonaryo nga gyera sang AFP kag PNP magaserbi sa interes sang lokal nga nagahari nga sahi. Sa nagahana nga implementasyon sang Negros Island Region, naga- paindisanay ang nagahari nga sahi halin sa duha ka probinsya sang Negros para sa dominasyon. Apang, bakud ang ila nga paghili- usa kontra sa rebolusyonaryong kahublagan nga amu ang pinaka- baskog nga upang sa ila interes sa isla. Tinutuyo sang mga dalagku kag bayolente nga operasyon mili- tar nga pahipuson kag ibilin nga ginagapos ang masang Negrosanon sa monocrop nga industriya sang kalamay. Nagalala ang kahimta- ngan sang mamumugon sa kampo sa manubo nga sweldo (kalaba- nan P250 ang inadlaw) samtang nagasirit ang presyo sang sandigan nga balaklon. Lapnagon man ang kontraktwalisasyon sa mga as- yenda kag sentrales. Dugang pa ang pag-antus sang pumuluyong Negrosanon sa mga neoliberal nga palisiya kag mga proyekto sang dumuluong nga kapitalista kag dalagku nga komprador bur- gesya kaangay sang importasyon sang kalamay kag bugas, pribati- sasyon sang tubig, kuryente kag transportasyon, deregulasyon sang gatong, kag konbersyon sang mga uma kag palangisdaan pakadto sa komersyal nga gamit nga kalabanan ginhimo nga mga economic zones, real estate kag eko-turismo. Ang sosyo-ekonomiko nga ka- himtangan sa isla sang Negros ma- tambok nga duta para sa dugang nga pagtubo sang rebolusyon. Dapat handa ang mga rebolusyo- naryong pwersa ilabi na ang BHB sa pag-atubang sa mga hangkat karon kag pagtungod sa mga gila- yon nga mga hilikuton. 1Kinahanglan nga ang teorya kag praktika hugot nga mag- kaangtanay. Magkabanggi ini sila apang naghiliusa sa wala untat nga proseso sa paghulag. Ang teorya matransporma sa praktika sa mas taas nga lebel samtang ang praktika matrans- porma sa teorya sa lain taas nga lebel. Ang ilang pagkumbina wala untat; ang daan madula kag may bag-o nga magtuhaw. Ang mga problema sa gyera nagakakumpli- kado kag naga-uswag; wala untat ang paghulag. Kinahanglan ang aton mga kadre militar magtuon sa dalom nga pagpamensar para bisan sa amat-amat kag mainantuson nga paagi husto nga matun-an kag masolbar ang mga problema sang aton ginalunsar nga inaway banwa. Kon talom ang pag-obserbar naton sa nagalungtad nga mga bagay kag sitwasyon, kon ang aton pa- mensaron nagasanto ukon lapit nga nagasanto sa mga obhetibong kondisyon, mangin husto ang aton mga tikang sa pagsulbar sa naga- lungtad nga mga problema. Ang mga prinsipyo kag ideya nagasa- lamin sa nagahulag nga obhetibong mga bagay gwa sa utok sa tawo kag ini nga mga bagay indi makita sa mata. Mahangpan lang ang mga ini paagi sa dalom nga pagpamen- sar. Wala sang iban nga paagi. Pangibabawan ang mekanikal kag emperisista nga metodo sa pagtuon kag pagsolbar sa mga problema sang aton partikular nga rebolusyonaryong gyera. Magtuon sa rebolusyonaryong teorya para maayong maaplikar ini sa kong- kretong kahimtangan kag praktika. Gamiton ang Marxismo-Leninismo- Maoismo, ang diyalektika, ang laye sang kontradiksyon sa pagsulong sang aton inaway banwa sa mati- nugahon nga paagi. Importante nga maayo kita sa pagtuon sa mga positibo kag negatibo nga leksyon sang aton inagihan kag komprontahon kag resolbahon ang nagalungtad nga mga sayop kag kahuyangan. Wala untat nga kilalahon ang kaaway kag ang aton kaugalingon, kag patalumon ang paghangop sa mga laye sang aton inaway banwa kag sa pakig-away gerilya sa subong nga halintang sang estratehikong depensiba. Hatagan man sang taas nga importansya ang mga patakaran kag pagpaathag sang Partido nga napanahon nga gin- pagwa. 11
12 ... MARSO 2023 2Padayon nga isulong ang lapnagon kag sunson nga pakig-away gerilya base sa nagalapad kag nagadalom nga ba- seng masa. Pamatokan ang naga- lungtad nga sulog sang konser- batismong militar sa mga yunit sang BHB sa rehiyon kag sa mga larangan gerilya. Ipataas ang determinasyon, kakayahan kag kaisog sa mga kumand sang BHB sa lain-lain nga lebel sa pagpalarga sa inisyatiba kag pleksibilidad, sa maayo nga pagplano, pagdu- mala kag koordinasyon sa lain- lain nga yunit. Hangkat sa mga Pulang kumander kag mga hanga- way sa BHB ang pagpauswag sa kakayahan sa pagpakig-away, sa taktika kag teknika sa lain-lain nga tipo sang mga anihilatibo kag atri- tibong mga taktikal nga opensiba. Mangin handa sa dugang pa nga mga kabudlayan kag sakri- pisyo. Ipataas ang determinasyon sang mga rebolusyonaryong pwer- sa nga ubos-kaya nga paslawon ang plano sa pasistang rehimen ni Marcos II nga wasakon ang mga rebolusyonaryong pwersa sining ikaduha nga tuig sang iya termino. Ilunsar ang mga kontra- kampanya sa rehiyon kag mga larangan gerilya batok sa kam- panya sang kaaway. Ang FMO kag RCSP sang AFP masarangan nga paslawon sa mga yunit sang BHB. Ang kampanya sang mga solido nga sandigan nga taktikal nga opensiba sang BHB nga maka- papas sa kaaway ang pinaka-epek- tibo nga pamaagi sa pagkompron- ta sa mga FMO. Masarangan sila nga hanotan sang dalagku nga halit sang BHB paagi sa suporta sang masa, pagpili sang paborable nga tereyn, pagpamilyarisa sa mga ruta kag padron sang ila sulod- gwa, paggamit sang superyor nga pwersa sang BHB relatibo sa target, maayo nga paggamit sang mga command-detonated explo- sives kag husto nga tiempo sa diin lapyo na ang mga tropa sang kaa- way sa pila na ka adlaw nga ope- rasyon. Kumbinahon ini sang serye sang mga atritibong aksyon mili- tar batok sa nagahulag nga da- lagku nga tropa sang kaaway, sa ila mga linya sa komunikasyon, transportasyon kag suplay kag iban pa. Ang mga kontrakampanya ma- kapamanggad sa BHB sa iya ina- gihan sa pagpakig-away; maka- pauswag sa kakayahan sa kumand kag koordinasyon, sa paniktik, pag- plano kag operasyon; sa taktika kag teknika; kag makapataas sa pangkombat nga kakayahan sa mga yunit gerilya sang BHB. Para epektibo nga maatubang sang BHB ang dalagkuan kag singki nga kontrarebolusyonaryo nga kampanya sang AFP kag PNP, ang kondukta sa paghulag sini kinahanglan may hugot nga pag- uyat sa prinsipyo sa estruktura sa pwersa. Relatibo nga konsen- trasyon sa nangunang yunit, rela- tibo nga dispersal sa mga sekun- daryong yunit kag positibo nga korelasyon sa mga yunit para sa koordinasyon, pagbuligay kag pagsuportahanay sa pagpatuman sa mga hilikuton ilabi na sa tak- tikal nga opensiba. Paagi sini, hugot mauyatan ang inisyatiba atubang sa nagaataki nga kaaway kag mapangibabawan ang pagka- pasibo sa kahimtangan nga ang kaaway superyor sa kadamuon sa tropa, sa kagamitang militar, sa training, iban pa. Para mauyatan ang inisyatiba, pleksible nga maggamit sang tim, iskwad, platun kag kumpanya sa paglunsar sang taktikal nga open- siba. Magkonsentra sa paglun- sar sang mga anihilatibong tak- tikal nga opensiba, magdispers para sa hilikuton masa, propa- ganda, pag-organisa kag mag- saylo para makalikaw sa dalagku nga hanot sang kaaway ukon para
MARSO 2023 ... sa iban naman nga hilikuton sa iban nga erya. Magpakamaayo sa gerilya nga taktika sa pagkon- sentra, pagdispers kag pagsaylo nga magasanto sa nagalungtad nga kahimtangan sa kabilogan nga lugar. Sa kahimtangan nga ginapa- uswag pa naton ang nagakaigo nga estruktura sa pwersa kag may lain-lain nga lebel ang mga larangan gerilya sa isla, magtalana sang nagapanguna nga yunit kag may mga sekundaryo nga yunit. Ang nagapanguna nga yunit dapat ara sa relatibo nga konsentrasyon kag ang mga sekundaryo nga yunit ara sa relatibo nga dispersal nga may kabilogan nga positibong korelasyon sa nagahulag nga mga yunit para sa koordinasyon, pag- buligay kag pagsuportahanay in- kaso may matabo nga wala makon- sidera sa dalagan sa pagpatuman sa mga hilikuton kag pag-atubang sa nagaataki nga kaaway. Ang positibo nga korelasyon sa mga yunit sang BHB magbunga sang relatibo mataas nga lebel sang inisyatiba kag pleksibilidad. Bisan sa nubo nga panahon, maka- tuga ini sang taktikal nga super- yoridad batok sa kaaway. Bisan ano ka nubo ang taktikal nga su- peryoridad kun husto nga magamit, daku na nga bagay para sa BHB nga sa kabilogan imperyor kag ang kaaway superyor sa estratehiya. Ang kaaway man indi permi nakakonsentra sa dalagku nga kolum. Ma-obliga man sila nga magdispers sa lain-lain nga ma- gagmay nga kolum bangud sa mabudlay nga tereyn sa isla sang Negros. Diri patuhawon ang pagka- makahason kag pagkamatugahon sang mga kumander kag kata- poan sa mga yunit sang BHB. Indi magtuhaw ang positibo nga korelasyon sa mga absoluto nga nakadispers nga mga yunit sang BHB. Indi man buot singganon nga may positibo nga korelasyon sa sobra nga nakakonsentra ukon lawig nga nagkonsentra nga daku nga yunit. Ang pagkasignipikante ara sa relatibo nga konsentrasyon sa nanguna nga yunit kag relatibo nga dispersal sa mga sekundaryo nga yunit. Ang inisyatiba kag plek- sibilidad daku nga hambalanon sa kondukta sa rebolusyonaryong Hukbo dira sa pagpa-uswag sa kaugalingon halin sa gamay kag mahina pakadto sa pagdaku kag pagbaskog. Ang pasibidad magdala sa Hukbo sa banggi nga direksyon. Sa ini man nga paagi madasig ang pagdebelopar sang mga bag-o nga kadre militar ilabina sa hanay sang mga pamatan-on nga ka- tapu sang BHB nga may poten- syal. Wala sang human-na-daan nga mga opisyal militar. Yara lang sa palibot ang mga materyales nga pwede mapa-uswag. Sa mga re- latibo nakadispers nga mga yunit, pwede nga hatagan sang taktikal nga responsibilidad ang mga pa- matan-on nga may potensyal nga mangin lider militar. Ini lang kag wala na sang iban nga paagi ang pagpanday sang mga bag-o nga henerasyon sang mga kadre para mamuno kag magkuha sang res- ponsibilidad sa lain-lain nga lebel. Kinahanglan man mag-employ sang semi-ligal nga mga tim sa mga lugar nga indi pa kaya nga lab-oton sa mga yunit sang BHB para sa dugang pa nga pagpa- dasig sa paglab-ot sa mas malapad nga lugar. 3Pataason ang pagtinguha sa lapnagon nga pagpukaw, pag-organisa kag pagpa- hulag sa malapad nga masa. Isu- long ang malaparan nga pagpa- matok sa militarisasyon sa kaum- han, sa madamu nga paglapak sa tawhanon nga kinamatarung kaangay sang pagpamomba nga nakapakugmat sa pumuluyo, pag- pamugos nga magsurender bilang katapu sang BHB ukon tagasu- porta sini, grabe nga pagpamahug, ekstrahudisyal nga pagpamatay, pagkontrol sa hulag sang mga mangunguma nga may epekto sa ila pangabuhian, kag pagtenir sa mga pamalay sang masa, barangay hall, simbahan kag eskwelahan nga nagabayolar sa internasyunal nga makitawhanon nga laye kag taw- hanon nga kinamatarung. Malaparan nga ibuwelo ang pagpukaw, pag-organisa kag pag- mobilisa sa mga mamumugon, ma- mumugon sa uma, mala-proletar- yado, mga mangunguma para magdemanda sa pagpataas sang sweldo kag paghatag sang mga benepisyo atubang sa wala untat nga pagtaas sa presyo sang gatong kag sa mga sandigan nga balaklon. 13
NegrosRevPortal ... 14 ... MARSO 2023 mga ekonomiko kag demokratiko nga mga demanda batok sa pag- himulos kag pagpamigos sa mga reaksyonaryong nagahari nga dalagkung negosyante-kumprador, dalagku nga agalon mayduta- asendero kag dalagku nga buruk- rata-militar sa isla. Ang magalanog-lanog kag madinalag-on nga mga taktikal nga opensiba sang BHB magahatag inspirasyon sa pumuluyong Neg- rosanon kag dugang mag-eng- ganyo sa ila nga magsuporta kag direktang magpartisipar sa pag- pasulong sa rebolusyonaryo nga armadong paghimakas. Magahatag man ini sang inspirasyon kag mag- engganyo sa mga mamumugon, mangunguma, mamumugon sa uma, imol sa syudad, mga drayber sa jeepney, mangingisda, petibur- gesya sa lungsod nga maglunsar sang lain-lain nga porma sang paghimakas para isulong ang ila batok sa reaksyonaryong kaa- way sa tunga sang nagalala nga krisis sang malakolonyal kag mala- pyudal nga reaksyonaryong sis- tema sa pungsod kag sa krisis sa pangkalibutan nga sistema sang kapitalismo. Paagi sa pagpasingki sa arma- dong paghimakas, pagpabaskog sa rebolusyon agraryo kag padayon nga pagtukod kag pagpabakud sa mga organo sang gahum pam- pulitika sa isla sa Negros, mapa- baskog ang mga rebolusyonaryong pwersa kag dugang mapalapad ang nagahiliugyon nga prente Mabuhi ang Bag-o nga Hangaway sang Banwa! Mabuhi ang Partido Komunista sa Pilipinas! Mabuhi ang naghimakas nga pumuluyong Negrosanon!


!"#2 N u m . 5 20 16 NAG-EKSISTER GUD BA HI JESUS?
!"#2 AANHI LIWAT HINI NGA GOWA 7 TIKANG HA IBA-IBA NGA DAPIT HAN KALIBOTAN Mahitungod ha Amerika 8 BULIG PARA HA PAMILYA Pagtutdo ha Imo Anak Mahitungod han Sex 10 An Urusahon nga Elemento 12 AN PUNTO DE BISTA HAN BIBLIA Pagin Mapasalamaton 14 TIKANG HA NAGLABAY 3 NANGUNGUNA NGA ARTIKULO Aristotle Nag-eksister Gud ba hi Jesus? 16 "Ito nga Paagi han Pagtutdo Bag-o Gud ha Amon!" May mga nagruruhaduha kon nag- eksister gud ba hi Jesus, ngan may mga kombinsido nga nag-eksister hiya. Kondi an iba nasiring nga diri naton mahibabaroan kon nag- eksister gud ba hiya o waray. Ini nga gowa han "Pagpamata!" naghihisgot kon ano an iginpapa- kita han mga ebidensya. s KI TA A ON L I N E w VIDEO Magin Sangkay ni Jehova Magin Maapresyaron Kitaa ini nga video basi hibaroan kon paonan-o mo maipapakita an apresasyon ha mga nabulig ha imo. r (Kitaa an jw.org/war ngan i-click an PUBLIKASYON ˛ VIDEO) Vol. 97, No. 5 / Bimonthly / WARAY-WARAY Gin-iimprinta ha Kada Gowa: 57,761,000 ha 106 nga Yinaknan Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edu- kasyon tikang ha Biblia nga ginsusuportaran han boluntaryo nga mga donasyon. Kon karuyag mo maghatag hin donasyon, alayon kitaa an Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon o hin libre nga pag-aram ha Biblia? Gawas la kon lain nga bersyon an iginpakita, an mga teksto ha Griego nga Kasuratan ginkuha ha Bag-o nga Kalibotan nga Hubad han Kristiano Griego nga Kasuratan, ngan an mga teksto ha Hebreo nga Kasuratan ginkuha ha An Baraan nga Kasuratan han Philippine Bible Society ngan gin-gamitan hin moderno nga ortograpiya. Awake! (ISSN 0005-237X) Issue 5 October 2016 is published bimonthly by Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2016 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan. Kitaa an o ipadara an imo hangyo ha usa hini nga mga adres.
NAN G UN G UNA N GA ARTIKULO NAG-EKSISTER GUD BA HI JESUS? HI Jesu-Kristo diri riko o prominente. Waray ngani hiya gintatag-iya nga balay. Pero an iya katutdoan nakakaim- pluwensya ha minilyon. Kondi nag-eksister gud ba hiya? Ano an siring han mga eksperto yana nga panahon ngan han naglabay? ˙ Hi Michael Grant, usa nga historyador ngan eksperto ha kadaan nga klasikal nga sibilisasyon, nagsiring: "Kon aton ginkakarawat an Bag-o nga Tugon ha pariho nga pa- agi nga aton ginkakarawat an mga asoy han kasaysayan, diri naton pagruruhaduhaan an pag-eksister ni Jesus su- gad la nga diri naton ginruruhaduhaan an pag-eksis- ter han iba nga pagano nga mga tawo ha kasaysayan." ˙ Hi Rudolf Bultmann, usa nga propesor ha pag-aram han Bag-o nga Tugon, nagsiring: "An pagruhaduha kon nag- eksister gud ba hi Jesus waray basihan, ngan salit diri na kinahanglan pamatud-an nga sayop. Waray normal nga tawo an mahimo magruhaduha nga hi Jesus an organisa- dor han makasaysayan nga grupo nga ginrirepresentaran han gidadaani nga komunidad [han mga Kristiano] ha Palestina." ˙ Hi Will Durant, usa nga historyador, parasurat, ngan pilo- sopo, nagsurat: "Usa gud nga milagro nga labaw kauru- sahon kay han bisan ano nga nakarekord ha Mga Ebang- helyo nga an pipira nga simple nga kalalakin-an [an mga parasurat han Ebanghelyo] makaimbento ha usa nga he- nerasyon hin personalidad nga sobra kamaimpluwensya ngan kamakaruruyag, nga may moralidad nga sobra ka- hitaas, ngan may bisyon ha tawhanon nga pagminagbu- rugto nga makapadasig gud." ˙ Hi Albert Einstein, Aleman nga Judio ngan pisisista, nag- siring: "Judio ako, pero naimpres ako han makaruruyag nga personalidad han Nazareno." Han ginpakianhan kon natoo ba hiya nga hi Jesus usa ka makasaysayan nga persona, an iya baton: "Waray ruhaduha! Waray maka- kabasa han Ebanghelyo nga diri makakaabat han aktuwal nga presensya ni Jesus. Makikita ha kada pulong an iya personalidad. Diri sugad hito an susmatanon." Pagpamata! Num. 5 2016 3
ANO AN IGINPAPAKITA HAN KASAYSAYAN? An pinakadetalyado nga rekord han kinabuhi ngan ministeryo ni Jesus mababasa ha mga asoy ha Biblia nga kilala nga Mga Ebanghelyo - Mateo, Marcos, Lucas, ngan Juan - nga igin- ngaran tikang ha mga nagsurat hito. Dugang pa, may mga rekord nga ginsurat han diri mga Kristiano han siyahan nga siglo an nag-unabi liwat ha iya. TACITUS (Mga 56-120 C.E., o Common Era) Ginkikilala hi Tacitus sugad nga usa han pina- kabantogan nga historyador han kadaan nga Roma. An iya libro nga Annals nag- hihisgot mahitungod han Imperyo han Roma han 14 C.E. tubtob 68 C.E. (Namatay hi Jesus han 33 C.E.) Nagsurat hi Tacitus nga han nagkaada daku nga sunog ha Roma han 64 C.E., hi Emperador Nero an gintagad nga amo an nagpasunog hito. Kondi hi Tacitus nagsurat nga gin-akusaran ni Nero an mga Kristiano "basi maun- dang an sumat-sumat." Katapos hi Tacitus nagsiring: "An Kristus, nga gintikangan han ngaran [nga Kristiano], ginsentensyahan hin kamatayon durante han paghadi ni Tiberio ha pagmando han opisyal nga hi Ponsio Pilato." - Annals, XV, 44. SUETONIUS (Mga 69-a. 122 C.E.) Ha iya libro nga Lives of the Caesars, iginrekord hinin Romano nga historyador an mga panhitabo durante han pagmando han siyahan nga 11 nga emperador han Roma. Ha seksyon nga naghihisgot kan Claudius ma- babasa an mahitungod han samok butnga han mga Judio ha Roma, posible tu- ngod kan Jesus. (Buhat 18:2) Hi Suetonius nagsurat: "Tungod kay pirme nakakasa- mok an mga Judio ha panulsol han Krestus [Kristus], iya [Claudius] ginpaiwas hira ha Roma." (The Deified Claudius, XXV, 4) Bisan kon sayop nga gin-akusaran hi Je- sus hin pagpatikang hin samok, waray pagruhaduhai ni Suetonius an pag-eksister ni Jesus. PLINY NGA BUROBATA (Mga 61-113 C.E.) Ini nga Romano nga awtor ngan administrador ha Bitinia (Turkey na yana) nagsurat kan Emperador Trajan han Roma kon paonan-o tatra- taron an mga Kristiano hito nga probinsya. Hi Pliny nagsiring nga iya ginpwersa an mga Kristiano nga magdiwara han ira gintotoohan, iya iginpapapatay an bisan hin-o nga nagdudumiri. Hiya nagsaysay: "Adton . . . nag-utro han akon ginyayakan nga pangadi ha mga [pagano nga] Dios, ngan naghalad hin mga pagdayaw, bino, ngan insenso, ha imo ladawan . . . ngan ha urhi nanhimaraot han Kristo . . . , anga- yan la nga ig-abswelto." - Pliny - Letters, Book X, XCVI. Tacitus: Mary Evans Picture Library/age fotostock; Suetonius: Mary Evans Picture Library; Pliny the Younger: De Agostini Picture Library/age fotostock
(Mga 37-100 C.E.) Inin Judio nga saserdote ngan historyador nagsiring nga hi Anas, usa nga hitaas nga saserdote han mga Judio nga may politikal nga implu- wensya, "nagtirok han mga hukom han Sanhedrin [an hitaas nga korte han mga Judio] ngan gindara ha ira an lalaki nga gintatawag nga Santiago, an bugto ni Jesus nga gintatawag nga Kristo." - Jewish Antiquities, XX, 200. FLAVIUS JOSEPHUS AN TALMUD Ini nga koleksyon han rabiniko nga mga sinurat han mga Judio nga tikang ha ikatu- lo tubtob ha ikaunom ka siglo C.E., nagpapakita nga bisan an mga kaaway ni Jesus nagpamatuod han iya pag-eksister. Usa nga bahin hito an nasiring nga "ha Paskua, hi Yeshu [Jesus] nga Nazareno ginraysang," ngan husto ito ha kasaysayan. (Baby- lonian Talmud, Sanhedrin 43a, Munich Codex; kitaa an Juan 19:14-16.) An usa pa nga bahin nasiring: "Hinaot diri kita magkaada anak o estudyante nga magpapaka- alo han iya kalugaringon ha publiko pariho han Nazareno" - usa nga katawagan nga agsob nga igin-ngangaran kan Jesus. - Babylonian Talmud, Berakoth 17b, foot- note, Munich Codex; kitaa an Lucas 18:37. EBIDENSYA TIKANG HA BIBLIA An mga Ebanghelyo naghahatag hin de- talyado nga asoy mahitungod han kinabuhi ngan ministeryo ni Jesus, upod na an espisipiko nga mga detalye mahitungod han mga tawo, lugar, ngan panahon - an mga pangirilal-an han masasarigan nga kasaysayan. Usa nga ehem- plo an mabibilngan ha Lucas 3:1, 2, nga nabulig ha aton nga makompirma an eksakto nga petsa kon kakan-o gintikangan ni Juan nga Parabap- tis, nga nahiuna kan Jesus, an iya buruhaton. Hi Lucas nagsurat: "Ha ika-15 ka tuig nga pagmando ni Tiberio Cesar, hi Ponsio Pilato an gobernador ha Judea, hi Herodes an mag- marando ha distrito han Galilea, ngan hi Fe- lipe nga iya bugto an magmarando ha distrito han Iturea ngan Traconite, ngan hi Lisanias an magmarando ha distrito han Abilinia ha pana- hon ni Caifas ngan han Hitaas nga Saserdo- te nga hi Anas. Hito nga panahon, inabot kan Juan nga anak ni Sakarias an mensahe han "An ngatanan nga Kasuratan giniyahan han Dios." - 2 Timoteo 3:16 Pagpamata! Num. 5 2016 5
Nagtutdo hi Jesus mahitungod han Ginha- dian han Dios, usa nga gobyerno nga mag- mamando ha bug-os nga kalibotan Dios samtang nakadto hiya ha kamingawan." Inin detalyado ngan husto nga asoy nabulig ha aton nga maestablisar nga ha tuig 29 C.E., "inabot kan Juan . . . an mensahe han Dios." An pito nga prominente nga personalidad nga gin-ngaranan ni Lucas kilala han mga his- toryador. Bisan pa hito, may mga kritiko nga nagkwestyon kon nag-eksister gud ba hira Ponsio Pilato ngan Lisanias. Pero, temprano la gud man nga nagkomento ini nga mga kriti- ko kay ha urhi, nadiskobrehan an kadaan nga mga inskripsyon nga may ngaran hiton duha nga opisyal, ngan nagpapamatuod ito han pagkahusto han asoy ni Lucas. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Importante nga mapamatud-an kon nag- eksister gud ba hi Jesus tungod kay impor- tante an iya katutdoan. Pananglitan, igintut- do niya kon paonan-o magkikinabuhi nga malipayon ngan kontento. Iginsaad liwat niya nga maabot an panahon diin an katawo- han magkikinabuhi nga may tinuod nga ka- murayawan ngan seguridad, ngan magkakau- rosa ilarom han usa nga bug-os-kalibotan nga gobyerno nga gintatawag nga "Ginhadian han Dios." - Lucas 4:43. Nabilngan an usa nga inskripsyon nga may ngaran han "magmarando ha distrito" nga hi Lisanias. (Lucas 3:1) Nag- mamando hiya ha Abilinia ha panahon nga gin-unabi ni Lu- cas. Usa nga ehemplo han katutdoan ni Jesus mababasa ha Mateo kapitulo 5 tubtob 7 nga kasagaran nga gintatawag nga Sermon ha Bukid. "Waray makakabasa han Ebanghelyo nga diri maka- kaabat han aktuwal nga presensya ni Jesus." - Albert Einstein An katawagan nga "Ginhadian han Dios" angayan la tungod kay inin bug-os-kalibotan nga gobyerno magpapahayag han pagkaso- berano han Dios ha bug-os nga tuna. (Paha- yag 11:15) Iginpatin-aw ito ni Jesus ha iya pag-ampo: "Amay namon ha langit, . . . Ku- manhi unta an imo Ginhadian. Matuman an imo kaburut-on dinhi ha tuna." (Mateo 6:9, 10) Ano an kapulsanan ha katawohan kon mag- mando na an Ginhadian? Tagda an masunod: Mawawara na an mga girra ngan kasa- mok. - Salmo 46:8-11. An karaotan, kahakog, korapsyon, ngan an diri-diosnon nga mga tawo, mawawara na ha kadayonan. - Salmo 37:10, 11. An mga sakop han Ginhadian magkaka- ada mapulsanon ngan makalilipay nga buruhaton. - Isaias 65:21, 22. An tuna bug-os nga malilimpyohan ngan magigin mabungahon. - Salmo 72:16; Isaias 11:9. Bangin tagdon han pipira ito nga saad su- gad nga ilusyon la. Kondi diri ba ilusyon la an pagsarig ha pangalimbasog han tawo? Tagda: Bisan pa han pag-uswag ha edukasyon, syen- sya, ngan teknolohiya, minilyon yana an naba- baraka ngan diri sigurado han tidaraon. Kada adlaw, nakikita naton an ebidensya han prob- lema ha ekonomiya, politika, relihiyon, pati na an kahakog ngan korapsyon. Ha pagkatinuod, pakyas gud an pagmando han tawo! - Ekle- siastes 8:9. Oo, sadang gud naton tagdon kon nag- eksister gud ba hi Jesus. Sugad han mababa- sa ha 2 Corinto 1:19, 20: "Mationan-o man ka- damu an mga saad han Dios, nagin Oo ito pinaagi [han Kristo]." ˛ Para ha dugang nga impormasyon mahitungod kan Jesus ngan han iya katutdoan, kitaa an ngan i-click an TURO NG BIBLIYA ˛ SAGOT SA MGA TANONG SA BIBLIYA.
T I K A N G H A I B A - I B A N G A D A P I T H A N K A L I B O TA N A N A M E R I K A MAHITUNGOD HA AMERIKA An mga sumat tikang ha weste nga bahin han kalibotan nagpapa- kita han bili han waray tubtoban nga kinaadman han Biblia. IBANI AN ISTRES - IBANI AN PAGKINITA HIN E-MAIL Sumala ha usa nga pag- saliksik ha Vancouver, Canada, mahi- mo magpabilin nga hamubo an istres han usa kon tulo la ka beses niya ki- kitaon an iya e-mail kada adlaw, imbes nga pag-inusisahon ito pirme. An na- nguna han surbey, hi Kostadin Kushlev, nasiring: "Nakukurian an mga tawo ha pagpugong han hingyap nga kitaon an ira email, kondi an pag-ato hini naka- kaiban han istres." KAHIBALIK TIKANG HAN KADAOT HAN DURO NGA PAGPANGISDA Ha Belize ngan ha iba nga dapit han Caribbean,"may mga ebiden- sya han pagdamu han mga buskay, banagan, ngan mga isda ha mga lugar nga diri igintutugot han gobyerno an pagpangisda," su- mala ha report han Wildlife Conservation Society (WCS). Ito nagdugang: "An kahibalik han nagtitikaubos nga mga linarang ha mga lugar diin diri igintutugot an pangawil, mahimo umabot la hin 1-6 ka tuig kontra ha ginpapangawilan nga mga lugar, kondi an bug-os nga kahiuli han kadagatan . . . mahimo umabot hin mga de- kada." Hi Janet Gibson, usa nga direktor ha WCS, nagsiring mahi- tungod ha Belize: "Matin-aw nga an pagdiri han gobyerno ha pag- pangawil ha pipira nga dapit, makakabulig basi bumalik an mga isda ngan an iba nga mga linarang ha ira natural nga urukyan." ALAYON HUNAHUNA INI: Nagkikinabuhi kita ha "peligroso gud nga mga pana- hon nga makuri pakiangayan," salit diri ba kita sadang mamiling hin mga paagi basi maibanan an aton istres? - 2 Timoteo 3:1. ALAYON HUNAHUNA INI: Diri ba an abilidad han palibot nga makapa- hiuli ha orihinal nga kahimtang nagpapamatuod nga may maara- mon nga Maglalarang? - Salmo 104:24, 25. KAMADARAHOG HA BRAZIL Nagtitikaduro an kamadarahog ha ˆ Brazil, siring han usa nga news service nga Ag encia Brasil. Han 2012, umabot hin sobra 56,000 an kaso han homicide - ini an pi- nakahitaas nga nairekord han Ministry of Health. An public secu- ' rity specialist nga hi Lu ıs Sapori natoo nga ini nga pagdamu nag- papakita hin paghamubo han moral. Kon an mga tawo mawad-an hin respeto ha mga balaud han sosiedad, "nagtitikang hira pagin madarahog basi matuman an ira karuyag," siring ni Sapori. MAARAM KA BA? An Biblia nagtagna nga maabot an panahon nga an gugma "magtutugnaw" ngan an karaotan magtitikadamu. - Mateo 24:3, 12. Pagpamata! Num. 5 2016 7
B U L I G PA R A H A PA M I LYA PA G I N M A O PAY N G A K A G - A N A K Pagtutdo ha Imo Anak Mahitungod han Sex AN PROBLEMA AN SADANG MO HIBAROAN Han naglabay nga mga dekada, posible gud nga an mga kag-anak an mahiuna ha pag-istorya ha ira anak mahitungod han sex. Ngan mahimo nira hinay-hinay nga isay- say ito, uyon ha edad ngan pangi- nahanglan han bata. Makikita an kalaw-ayan ha bisan diin. Ha libro ni Deborah Roff- man nga Talk to Me First, hiya nagsurat nga an mga "diyalogo, adbertisment, sine, libro, liriko hin kanta, programa haTV, text, uyag, billboard, iskrin han celfon, ngan monitor han kompyu- ter puno hin maglaw-ay nga hulagway, pulong, ngan pandani sa- lit damu [nga tin-edyer, waray pa magtin-edyer, ngan kabataan] an makakapanhunahuna gud, bisan kon diri nira tinuyo, nga an sex amo . . . an pinakaimportante nga butang." Kondi nagbag-o na ito. "An kaba- taan napapalibotan hin mga mes- sage mahitungod ha sex ha mas nagtitikatemprano nga pangidaron, ngan an mga kiritaon ngan barasa- hon nga pambata mas nagtitikada- mu na an sulod nga may kalabotan ha sex," siring han libro nga The Lo- lita Effect. Nakakabulig ba ini ha kabataan o nakakadaot ha ira? May baratunon an komersyo. An mga naghihimo hin adber- tisment ngan mga negosyante nagbabaligya hin seksi nga mga bado para ha kabataan, salit an kabataan nababansay tikang ha temprano nga edad ha pagpokus ha hitsura."An mga negosyan- te maaram han karuyag han kabataan, ngan ira ginsasalingabot ito," siring han libro nga So Sexy So Soon."Inin seksi nga mga hu- lagway ngan mga produkto waray himoa basi aghaton an kaba- taan nga maruyag ha sex" kondi "ha pag-shopping." Diri la impormasyon an kinahanglan. Sugad la nga may kaiba- han an paghibaro kon paonan-o naandar an awto ngan ha pagin responsable nga drayber, may kaibahan liwat an pagkaada kahi- baro mahitungod ha sex ngan ha paggamit hito nga kahibaro ha paghimo hin maaramon nga desisyon. Hinumdumi: Yana, kay ha kakan-o pa man, kinahanglan mo buli- gan an imo anak ha pagbansay han iya "abilidad ha pagsabot" basi 'makilala an husto ngan sayop.' - Hebreo 5:14. r Kitaa an iba pa nga bulig para ha pamilya ha
AN IMO MAHIMO BUHATON Paghatag hin panahon. Bisan kon bangin diri ka komportable, responsabilidad mo an pakiistorya ha imo anak mahitungod ha sex. Karawata ito nga responsabilidad. - Prinsipyo ha Biblia: Pro- berbios 22:6. Magkaada tagdali nga pakiistorya. Imbes nga isumat an tanan ha usa ka higayon, salingabota an kaswal nga kahimtang basi mag-istorya kamo, pananglitan kon ada kamo ha awto o kon may ginbubuhat. Basi mabuligan an imo anak nga magpahayag han iya inaabat, pagbangon hin pakiana nga mag-aaghat ha iya nga mag-istorya. Pananglitan, imbes nga magpakiana,"Naruruyag ka ba ha adbertisment nga sugad hito?" lugod mahimo ka magpaki- ana, "Kay ano nga ito nga klase hin retrato an ginagamit han mga naghihimo hin adbertisment ha pagbaligya han ira produkto?" Ka- tapos niya bumaton mahimo ka magpakiana, "Ano an imo inaabat mahitungod hito?" - Prinsipyo ha Biblia: Deuteronomio 6:6, 7. Tagda an pangidaron. An kabataan nga waray pa mag-eskwela mahimo tutdoan han husto nga ngaran han seksuwal nga mga ba- hin han lawas, pati kon paonan-o mapuprotektaran an ira kalu- garingon ha mga tawo nga mahimo mag-abuso ha ira. Samtang nagtutubo, mahimo hira sumatan hin simple nga mga impormas- yon mahitungod ha panganak. Kon tin-edyer na hira, kinahanglan bug-os na nira nga nasasabtan an pisikal ngan moral nga aspekto han sex. Tutdui hin mga prinsipyo. Tutdui an imo anak mahitungod ha integ- ridad, pagtahod, ngan pagin tangkod, ha temprano nga pangida- ron. Ngan kon mahihisgotan an mahitungod ha sex, may basihan ka nga magagamit. Dugang pa, matin-aw nga isumat an imo mga prin- sipyo. Pananglitan, kon gintatagad mo nga diri husto an sex antes han kasal, isumat ito. Ngan isaysay kon kay ano nga sayop ito ngan nakakadaot. "An mga tin-edyer nga nasiring nga nadiri an ira kag- anak ha pag-sex han mga tin-edyer, mas may posibilidad nga diri magbuhat hito," siring han libro nga Beyond the BigTalk. Pagpakita hin susbaranan. Pagkinabuhi uyon ha prinsipyo nga imo igintututdo. Pananglitan, natawa ka ba ha bastos nga mga in- tremes, o nanbabado hin nakakadani, o pikat? An sugad nga mga paggawi magmiminos han mga prinsipyo ha moral nga imo igintu- tutdo ha imo mga anak. - Prinsipyo ha Biblia: Roma 2:21. Tipigi ito nga positibo. An sex regalo tikang ha Dios, ngan ha husto nga kahimtang - ha pag-asawa - mahimo ito magin surok hin duro nga kalipay. (Proberbios 5:18, 19) Isumat ha imo anak nga maabot an panahon nga mahimo niya mapahimulsan ito nga re- galo, nga diri maabat hin kasakit ngan kabaraka nga resulta han premarital sex. - 1 Timoteo 1:18, 19. ˛ N A N G U N G U N A N G A M G A T E K S T O "Pahiaraa an bata ha dalan nga iya paglalaktan, ngan bisan ha iya katigurang diri hiya mabaya hito." - Proberbios 22:6. "Igtutdo mo hira [an mga sugo han Dios] kamainuyatmon ha imo mga anak." - Deuteronomio 6:6, 7. "Pero ikaw nga nagtututdo ha iba, gintututdoan mo ba an imo kalu- garingon?" - Roma 2:21. AN PAPEL HAN KAG-ANAK Bisan pa han komon nga pan- hunahuna, an kabataan, upod na an mga tin-edyer, mas naiim- pluwensyahan han ira kag-anak kay han ira kasangkayan. "Pirme ginkikita anay han kabataan an mga adulto nga duok gud ha ira para hin giya ngan mga impor- masyon ha paagi nga masasab- tan nira. Nadaop la hira ha iba kon maaram hira o naaabat nira nga diri naton karuyag makiis- torya o waray kita panahon. . . . Diri gud urusahon an iginpapaki- ta han maiha na nga pagsaliksik: an pamilya nga pirme nag-iistor- ya mahitungod han mga isyu su- gad han seksuwalidad may-ada mag-opay nga mga anak nga na- kakahimo hin maaramon nga desisyon, responsable ha ira gin- bubuhat, ngan an pinakaimpor- tante, naglilikay ha nakakadaot nga mga panggawi." - Talk to Me First. Pagpamata! Num. 5 2016 9
An Urusahon nga Elemento "Waray elemento nga mas importante ha kinabuhi kay han karbon," siring han lib- ro nga Nature's Building Blocks. Tungod han naiiba nga kalidad han karbon, na- dukot ito ha igkasi-karbon ngan ha iba nga kemikal nga mga elemento, salit na- kakaporma ito hin minilyon nga compound, ngan gindidiskobre pa an damu hito. Sugad han iginpapakita dinhi, an mga atomo nga karbon mahimo liwat mag- urosa basi makahimo hin iba-iba nga porma, upod na an porma nga sugad hin kadena, piramid, lidong, lapad, ngan silindro. Urusahon gud nga elemento an karbon! ˛ BRILYANTE An mga atomo nga karbon nga piramid an porma nga gintatawag nga tetrahedron matig-a hinduro, salit an brilyante amo an pina- kamatig-a nga substansya nga hinbabaroan. An brilyante nga wa- ray gud hugaw ginkukompwesto hin usa la nga molekula han mga atomo nga karbon. GRAPHITE Magkadugkot hinduro ini nga mga atomo nga karbon nga masayon pagburublagon. Tungod hini nga kalidad, an graphite maopay nga pampadalunot ngan usa nga importante nga sangkap han lapis. GRAPHENE Nagtutudlok ini ha usa ka sapad han mga atomo nga karbon nga hexagonal nga ginlara. An graphene damu ka pilo nga mas ma- rig-on kay ha puthaw. An agi hin lapis posible nga may gutiay nga graphene ha usa o ha damu ka patong hito. Kitaa an artikulo nga "May Lapis Ka ba Diyan?" ha Hulyo 2007 nga gowa han Gumising!
k c o t s o t o f e g a / k c o t s g o F / l l e c x E e i r u a L Karbon - Produkto han Makuti nga Pagkadisenyo ha mga Bitoon An karbon napuporma pinaagi han pagtig-ob han tulo nga nucleus han helium, ngan natoo an mga syentista nga nahitatabo ini ha sulod han mga bitoon nga gintatawag nga red giants. Kondi basi magtig-ob an helium, kinahanglan husto gud an pipira nga kahimtang. An pisisis- ta nga hi Paul Davies nagsurat: "Kon magkaada pagbag-o [ha pisikal nga mga balaud] bisan ha pinakagutiay gud la, mawawaray uniberso, kinabuhi, ngan sigurado pati an mga tawo." Paonan-o nahitabo iton makuti nga pagkadisenyo? May mga nasiring nga basta la nahitabo ito. An iba natoo nga pamatuod ito nga may maaramon nga Magla- larang. Para ha imo, hain hito an mas makatadunganon? SOHO (ESA & NASA) FULLERENE Inin bakante an sulod nga mga molekula han karbon may sugad- sugad hin mga bola nga makikita la ha mikroskopyo, ngan hin mga silindro nga gintatawag nga nanotube. An paagi nga ginagamit ha pagsukol hito amo an nanometer - usa ka bilyon nga bahin han usa ka metro. BUHI NGA MGA ORGANISMO An damu nga selyula han mga tanom, hayop, ngan tawo ginkukom- pwesto hin karbon - elemento nga makikita ha mga carbohydrate, fat, ngan amino acid. "An [kanan Dios] diri-nakikita nga mga kalidad, . . . nasasabtan ito pinaagi han mga butang nga ginhimo." - Roma 1:20. Pagpamata! Num. 5 2016 11
A N P U N TO D E B I S TA H A N B I B L I A PA G I N M A PA S A L A M AT O N PA G I N M A PA S A L A M AT O N An pagin mapasalamaton napamatud-an nga damu an kapulsanan - pisikal, mental, ngan emosyonal - salit sadang gud ito himoon nga bahin ha aton kinabuhi kada adlaw. Kay ano nga maopay para ha kahimsog an pagin mapasalamaton? KON ANO AN GINSISIRING HAN SYENSYA Sumala ha usa nga artikulo ha Harvard Mental Health Letter, "an tawo nga mapasalamaton pirme mali- payon. An pagin mapasalamaton nabulig ha mga tawo nga magin mas positibo, malipay ha mag- opay nga eksperyensya, mapauswag an ira ka- himsog, maatubang an kakurian, ngan magkaa- da duok nga mga relasyon." KON ANO AN GINSISIRING HAN BIBLIA An Biblia nag- aaghat ha aton nga magin mapasalamaton. Hi apostol Pablo nga maopay nga susbaranan ha pagpakita hito, nagsiring: "Ipakita an iyo pagka- mapasalamaton." Pananglitan, "pirme [hiya] nagpapasalamat ha Dios" tungod kay ginkarawat han iba an mensahe nga iya iginsangyaw ha ira. (Colosas 3:15; 1 Tesalonica 2:13) An nagpapada- yon nga kalipay diri la nagtitikang ha panalagsa nga pagsiring hin salamat kondi ha pagkaada mapasalamaton nga disposisyon. Tungod hito, napapanalipdan kita ha pagpokus ha aton mga katungod, ha kaawa, ngan ha pagdumot, nga nagpapahirayo han mga tawo ha aton ngan nag- wawara han aton kalipay. An aton Maglalarang mismo nagpapakita hin maopay nga susbaranan ha pagin maapresya- ron - bisan ha ubos la nga mga tawo! An Hebreo 6:10 nasiring: "An Dios diri kay diri-matadong nga kalimtan niya an iyo mga buhat ngan an gugma nga iyo iginpakita para ha iya ngaran." Oo, gintatagad han aton Maglalarang nga diri- matadong o kawaray-hustisya an pagin diri ma- pasalamaton. "Magmalipayon kamo pirme. Magpasalamat kamo tungod han ngatanan nga butang." - 1 Tesalonica 5:16, 18. r Kitaa an iba pa nga baton ha mga pakiana mahitungod ha Biblia ha
Paonan-o an pagin mapasalamaton nagpaparig-on han aton relasyon ha iba? KON ANO AN MAHIBABAROAN HA MGA PANHITABO Kon nagpapahayag kita hin sinsero nga pagpa- salamat - para ha regalo man, mapinairon nga pulong, o praktikal nga bulig - iginpapaabat na- ton ha naghatag nga ginpapabilhan ngan gin- aapresyar naton hiya. Bisan an mga estranghero nalilipay ha mga tawo nga sinsero nga nagpapa- salamat ha ira tungod han ira maopay nga ginbu- hat, sugad ha pag-abri ha purtahan. KON ANO AN GINSISIRING HAN BIBLIA "Batasana an paghatag," siring ni Jesu-Kristo, "ngan an mga tawo mahatag ha iyo. Ira igbubuhos ha iyo surud- ˆ lan an bug-os nga sukol, sinus o, inuy-og, ngan nagsasap-ay." (Lucas 6:38) Tagda hi Rose nga usa nga ngula ha Vanuatu, ha Sur Pasipiko. Hi Rose tumambong ha mga katirok han mga Saksi ni Jehova, kondi waray hiya magpahi- mulos kay diri hiya maaram o an bisan hin-o hin sign language. Han may bumisita ha kongregas- yon nga mag-asawa nga interpreter hin sign lan- guage, nakita nira an problema, salit nagtikang hira pagtutdo hin sign language. Mapasalama- ton gud hi Rose. "Nalilipay ako nga damu an akon sangkay nga nahigugma ha akon," siring niya. Para ha mag-asawa, an makita hiya nga mapasalamaton ngan nakikigbahin ha mga kati- rok labaw pa kay ha bisan ano nga premyo. Gin-aapresyar liwat niya an pangalimbasog han iba nga mag-aram hin sign language basi maka- istorya hiya. - Buhat 20:35. "Adto nga naghahatag han halad hin pasa- lamat makakapagpahimaya ha [Dios]." - Salmo 50:23. Paonan-o ka magigin mapasalamaton? KON ANO AN GINSISIRING HAN BIBLIA An aton pag- bati konektado gud ha aton panhunahuna. An parasurat han Biblia nga hi David nag-ampo ha Dios: "Pinamamalandong ko an ngatanan nimo nga mga buhat; . . . [pati] an kabuhatan han imo mga kamot." (Salmo 143:5) Oo, hi David naka- pokus ngan diri hamabaw an panhunahuna. An iya pagin mapasalamaton resulta han iya regular nga pagpamalandong han mga paagi han Dios, buhat nga iya ginkultibar ha iya bug-os nga kina- buhi. - Salmo 71:5, 17. - padayon nga hunahunaa niyo ito nga mga bu- tang.' (Filipos 4:8, footnote) An mga pulong nga "padayon nga hunahunaa" dugang nga nagpa- pabug-at han panginahanglan nga pirme ma- malandong, nga ginkikinahanglan ha pagin ma- pasalamaton. ˛ "An pamalandong han akon kasingkasing ig- kakasinabot [nagpapakita hin pagsabot]." - Salmo 49:3. An Biblia naghahatag hin maopay gud nga sagdon: 'Bisan ano nga totoo, makapaaghat han gugma, dungganon, ngan darayawon Pagpamata! Num. 5 2016 13
T I K A N G H A N A G L A B AY A R I S T O T L E ARISTOTLE SOBRA 2,300 ka tuig na an naglabay, nagkaada daku nga kontribusyon hi Aristotle ha syensya ngan pilosopi- ya. An iya mga sinurat ngan mga nadiskobrehan naka- kuha hin interes ha sulod hin damu ka tuig, ginhubad ha damu nga yinaknan, ngan gin-estudyohan. An propesor ha kasaysayan nga hi James MacLachlan nagsurat nga "an mga katutdoan ni Aristotle mahitungod ha palibot nakaimpluwensya gud ha mga taga-Europa ha sulod hin haros 2,000 ka tuig." An pipira han iya katutdoan naka- impluwensya pa ngani ha katutdoan han Katoliko ngan Protestante, pati han Islam. HAG LI POT N GA I M PO R MASYO N ) Hi Aristotle may hingyap nga mahibaro, ngan "hilarom nga pag- tahod ha bili ngan ha pagin ekse- lente han uniberso." - Aristotle - A Very Short Introduction. ) Natoo hiya nga an palibot may- ada waray kataposan nga "Nangu- nguna nga Pwersa" nga nagpapa- gios ha kadayonan, maopay, ngan naeksister ha gawas han uniberso. ) Hi Aristotle an ginkikilala nga amay han duha nga syensya - bio- lohiya ngan lohika. ) Nagin magturutdo hi Aristotle han bata nga taga-Macedonia nga ha urhi nagin magmarando hin im- peryo - hi Alejandro nga Bantogan. T k a n g h a i l i b r o n g a T h e H i s t o r i a n s ' H i s t o r y o f t h e W o r l d V o l . V H e n r y S m i t h W i l l i a m s , 1 9 0 4 Interesado Hiya ha Magkalain-lain nga Butang Hi Aristotle nagsurat mahitungod ha arte, astronomiya, biolohiya, etika, yinaknan, balaud, lohika, magnetismo, meta- pisiko, motion, kalipay, siday, politika, sikolohiya, retorika, ngan kalag nga iya ginhuhunahuna nga mortal. Kondi ha biolohiya ngan lohika hiya nagin mas kilala. An mga eskolar han kadaan nga Gresya nasarig ha ira ka- pasidad ha pag-obserba, paghimo hin konklusyon, ngan lo- hika ha pagsaysay han natural nga palibot. An ira gintatagad nga kamatuoran uyon ha ira naobserbaran, ngan natoo hira nga kon dida nira ibabasar hin maopay an ira pangatado- ngan, makakahimo hira hin husto nga konklusyon. Ito nga pilosopiya nakabulig gud ha ira nga makahimo hin lohikal nga mga konklusyon - an usa hito amo an pagin orga- nisado han uniberso. Kondi, nagin daku nga problema an ira abilidad ha pag-obserba kay limitado la ito ha mga butang nga personal la nira nga naoobserbaran - limitasyon nga na- kalimbong bisan ha baltok nga mga tawo, sugad kan Aristo- tle. Pananglitan, natoo hira nga an mga planeta ngan mga bitoon nalibot ha tuna. Hito nga panahon, ginkukonsiderar ito nga klaro nga kamatuoran. "An lohikal nga pangatado-
An pipira han katutdoan ni Aristotle ginkara- wat han publiko sugad nga kamatuoran ngan ngan eksperyensya sugad hin nagpapamatuod han gintotoohan han mga Griego nga an tuna amo an sentro han uniberso," siring han libro nga The Closing of the Western Mind. Iton sayop nga konklusyon waray unta makaapekto ha iba kon nagpabilin la ito ha syensya. Kondi nagsarang ito. Ginkarawat han Katolisismo an Katutdoan ni Aristotle Ha "Kristiano" nga Europa durante han Edad Medya, an pi- pira han katutdoan ni Aristotle ginkarawat han publiko sugad nga kamatuoran. Igin-upod han mga teologo han Romano Katoliko - labi na hi Thomas Aquinas (mga 1224-1274) - ha ira teolohiya an katutdoan ni Aristotle. Salit, nagin katutdoan han Katoliko an katutdoan ni Aristotle nga an tuna diri nagki- kiwa ngan aada ha sentro han uniberso. Ginkarawat liwat ito han mga lider han Protestante sugad kanda Calvin ngan Lu- ther, nga nagsiring nga tikang ito ha Biblia. - Kitaa an kahon nga "Sobra La an Ira Pagsabot ha Biblia." + Damu an natoo ha kadaan nga panahon nga an tuna an sentro han uniberso Sobra La an Ira Pagsabot ha Biblia "Ha pipira nga kanataran, haros diri na makita an kai- bahan han katutdoan [ni Aristotle] ngan han Katolisismo," siring han awtor nga hi Charles Freeman. Salit, sugad hin gintoohan nga "ginbawtismohan" ni Aquinas hi Aristotle ha Katoliko. Kondi ha pagkatinuod, "hi Aquinas an nakombirte ngadto ha Aristotelianismo," siring ni Freeman. Ngan ha pipi- ra nga bahin, masisiring nga pati an singbahan. Tungod hito, an Italyano nga astronomo ngan matematiko nga hi Galileo nga waray mahadlok pagpresentar hin ebidensya tikang ha iya obserbasyon nga nalibot an tuna ha adlaw, ginsubpina- han han Inkisisyon ngan ginpwersa ha pagbawi han iya gin- yakan. Pero urusahon, ginkilala ni Aristotle nga an kahibaro ha syensya nag-uuswag ngan puydi magbag-o. Sugad liwat unta hito an panlantaw han singbahan! ˛ May mga teologo hadto nga tumoo ha katutdoan ni Aristotle nga an tuna an sentro han uniberso tungod kay sobra la an ira pagsabot ha es- pisipiko nga mga teksto, sugad han Salmo 104:5. Ito nasiring: "Nagbu- butang [an Dios] han mga karig- onan han tuna, basi nga ito diri na makiwa ha waray kataposan." An nagsurat hini diri naghuhulagway han pwesto han tuna ha uniberso. Lugod ha sugad siday nga paagi, iya ginpapabug-atan an pagin per- manente han tuna uyon ha katuyo- an han Dios. - Eklesiastes 1:4. Para ha dugang nga impormasyon ha "Ang Pagkakasalungatan ni Galileo at ng Simbahan," kitaa an Abril 22, 2003 nga gowa han Gumising! Kon an Biblia naghihisgot mahitu- ngod ha syensya, husto an ginsisi- ring hito. Pananglitan, an Job 26:7, nga iginrekord mga 3,500 ka tuig na an naglabay, nasiring nga 'ginbitay [han Dios] an tuna ha waray binibi- tayan.' An Job 38:33 nasiring nga an mga linarang ha kawanangan kon- trolado han pisikal nga mga balaud. Pagpamata! Num. 5 2016 15 T k a n g h a i l i b r o n g a H a r m o n a M a c r o c o s m i c a s e u A t l a s U n v e r s a i i l i s e t N o v u s , G e r a r d u m V a l k & P e t r u m S c h e n k , A m s t e r d a m 1 7 0 8
"Ito nga Paagi han Pagtutdo Bag-o Gud ha Amon!" HI Soo-jeong nga usa nga guidance counselor ha hayskul ha South Korea na- gamit hin mga video tikang ha website nga jw.org ha pagtutdo ha iya klase. Hiya nagsi- ring: "Makalilipay gud an reaksyon han mga estudyante ha Ano ang Tunay na Kaibigan? nga video! Katapos nira ito makita, hira nagsiring hin sugad hini: 'Yana ko pa gud la mahunahuna nga sugad ngay-an hito an pakigsangkay. Ito nga paagi han pagtut- do bag-o gud ha amon!' May mga nagsiring nga kikitaon nira an website kon kinahang- lan nira hin sagdon." Hi Soo-jeong nagdu- gang: "Iginrekomendar ko ini nga video ha iba nga titser, ngan nalipay gud hira ha pagkaada hiton maopay nga garamiton ha pagtutdo." ang Bully Nang Hindi Nakikipag-away. Usa nga titser nga nagtatrabaho ha Juvenile Violence Prevention Foundation an nagpa- salida hito ha mga estudyante. "Nakuha han video an interes han damu nga kaba- taan tungod han makaruruyag nga artwork hito," siring niya. "Dugang pa, praktikal an video tungod kay diri la ito nagtututdo kon paonan-o maaatubang an kamadarahog kondi kon paonan-o liwat ito malilikyan." An foundation nangaro hin permiso ha pagga- mit han video ha ira mga lektyur ha mga es- kwelahan ha elementarya ngan hayskul, ngan gintugotan hira. Bisan an mga pulis nagamit han mga video ha jw.org. Kon waray ka pa makaabri han website, An usa pa nga video nga nakabulig gud ha damu nga estudyante ha South Korea amo an whiteboard animation nga Talunin alayon kitaa ito. Masayon ito gamiton, ngan libre an pag-download han mga au- dio, video, Biblia, ngan han iba nga publi- kasyon. ˛ s Libre an pag-download n o hini nga magasin ngan han naglabay nga mga gowa p Mababasa an Biblia online ha mga 130 nga yinaknan Kitaa an o ig-scan an code A S 5 6 1 g 6 1 6 0 6 1
.