P a g p a m a t u o d "Pagpamatuod hin Bug-os" Mahitungod han Ginhadian han Dios s b t
2 S
1 A
A 5
0 S
3
t b
2
s A S t b 2 1 5 0 3 2 P a g p a m a t u o d b t S A "Pagpamatuod hin Bug-os" Mahitungod han Ginhadian han Dios
Roma Tres Tavernas Merkado han Apio Puteoli 15° MONTENEGRO Dagat Ad r i at i c o 20° SERBIA NORTE MACEDONIA 25° B U L G A R I A 30° N D G T 35° N G A I T O 40° ITALYA ALBANIA Filipos Amfipolis Tesalonica Berea Apolonia Neapolis Samotracia GRESYA Dagat Aegean Troas Asos Adramito T U R K E Y Sicily Regio Siracusa Dagat I o n i an Corinto Cencrea Atenas Mitilene Kios Samos Tiatira Efeso Mileto Antiokia (han Pisidia) Iconio Listra Derbe MALTA 35° Cos Cinido Rodas Patara Atalia Mira Perga Tarso Seleucia Antiokia (han Sirya) D A G A T Fenix Cape Salmone Creta Cauda Maopay nga mga Duruongan M E D I T E R Cirene A N E CIPRUS Pafos O Salamis Sidon Tiro Tolemaida SIRYA LEBANON Damasco Nazaret Cesarea L I B Y A Alejandria Antipatris Lida Jope Asdod Gaza ISRAEL Jerusalem KATUNAAN HA MODERNO NGA PANAHON E H I P T O JORDAN MGA SYUDAD HA KADAAN NGA PANAHON Kitaa liwat an "Katunaan Ngan mga Syudad ha Kadaan nga Panahon" ha sulod han kobre ha luyo. 25° 0 mi 0 km 150 150 30° 35° SAUDI ARABIA 15° 20° 25° 30° 35° Roma Tres Tavernas Merkado han Apio N G T N G A I T O 40° Puteoli ITALYA M D O N I A Amfipolis Tesalonica Berea Apolonia Filipos Neapolis Samotracia D B I T I N I A PONTO M I S I A ASIA MINOR GRESYA Troas Asos Adramito GALACIA Sicily Regio Atenas Corinto Mitilene Kios Tiatira A S I A I G I A Antiokia (han Pisidia) C A P A D O C I A 35° Malta Siracusa Dagat han Ad r i a Cencrea ACAYA Samos Cos Efeso Mileto Cinido Rodas Iconio Listra P I S I D I A Perga Atalia L I C I A Mira Patara PAMFILIA LICAONIA Derbe Tarso I L I CIA Seleucia Antiokia (han Sirya) D A Fenix Cape Salmone Creta Salamis S I R Y A G A T Cauda Maopay nga mga Duruongan Pafos Ciprus FENICIA Sirte M E Cirene D I T E R A N E O Sidon Tiro Tolemaida Cesarea Damasco Nazaret S AM ARIA KATUNAAN NGAN MGA SYUDAD HA KADAAN NGA PANAHON Alejandria Jope Asdod Gaza Lida JUDEA Antipatris Jerusalem Tinikangan han mga Pagbiyahe ni Pablo Sugad nga Misyonero EHIPTO mga 47-48 C.E. Una nga Biyahe Sugad nga Misyonero (Bu 13:1-14:28) mga 49-52 C.E. Ika-2 nga Biyahe Sugad nga Misyonero (Bu 15:36-18:22) mga 52-56 C.E. Ika-3 nga Biyahe Sugad nga Misyonero (Bu 18:22-21:19) mga 58-59 C.E. Pagbiyahe Ngadto ha Roma (Bu 23:11-28:31) 0 mi 150 ARABIA 25° 0 km 150 30° ETIOPIA 35° M 40° 35° 30° M 40° 35° 30°
15° 20° 25° 30° 35° SERBIA MONTENEGRO Roma N N G A Tres Tavernas T B U L G A R I A I A T NORTE Merkado han Apio G O Dagat M A MACEDONIA Ad r i at i c o Puteoli D ALBANIA ITALYA Filipos 40° Amfipolis Neapolis Tesalonica Berea Samotracia Apolonia 40° GRESYA Troas Dagat T U R K E Y Adramito Asos Aegean Mitilene Tiatira Regio Dagat Sicily Kios I o n i an Antiokia (han Pisidia) Corinto Atenas Efeso Cencrea Iconio Siracusa Samos Listra Mileto Derbe Tarso Perga MALTA Cos Atalia Cinido Antiokia Rodas 35° (han Sirya) Seleucia Mira Patara SIRYA Cape Salmone D CIPRUS Salamis Creta 35° Fenix A G Maopay nga mga Duruongan Cauda A Pafos T LEBANON M E D I T E Damasco Sidon R Tiro A N E Tolemaida O Cirene Nazaret Cesarea Antipatris L I B Y A Jope Lida Asdod Jerusalem Gaza ISRAEL Alejandria JORDAN KATUNAAN HA MODERNO E H I P T O NGA PANAHON 30° MGA SYUDAD HA KADAAN NGA PANAHON SAUDI 0 mi 150 ARABIA Kitaa liwat an "Katunaan Ngan mga Syudad ha Kadaan 0 km 150 25° 30° 35° nga Panahon" ha sulod han kobre ha luyo. 20° 25° 30° 35° 15° Roma N N G A T Tres Tavernas I A T Merkado han Apio G O M A Puteoli D D O N I A B I T I N I A ITALYA E Filipos Neapolis 40° PONTO C Amfipolis A Tesalonica Berea M Samotracia Apolonia ASIA MINOR 40° M I S I A Adramito Troas GRESYA GALACIA Asos Mitilene I G I A C A P A D O C I A Tiatira Regio R F Sicily A S I A Kios Atenas Antiokia (han Pisidia) Corinto Cencrea Efeso Iconio Siracusa Dagat han Samos LICAONIA ACAYA Listra Mileto I L I CIA C P I S I D I A Perga Ad r i a Derbe Malta Cos Tarso Atalia PAMFILIA Cinido L I C I A Antiokia (han Sirya) Mira Seleucia 35° Rodas Patara D S I R Y A Cape Salmone Creta 35° Salamis A Fenix Ciprus Cauda G Maopay nga mga Duruongan A Pafos T FENICIA M E Damasco Sidon Tiro Tolemaida D I T Sirte E R A N Cirene E O Nazaret S AM ARIA Cesarea Jope Asdod Gaza Antipatris Jerusalem KATUNAAN NGAN MGA SYUDAD HA KADAAN NGA PANAHON Lida JUDEA Alejandria Tinikangan han mga Pagbiyahe ni Pablo Sugad nga Misyonero EHIPTO 30° mga 47-48 C.E. Una nga Biyahe Sugad nga Misyonero (Bu 13:1-14:28) mga 49-52 C.E. Ika-2 nga Biyahe Sugad nga Misyonero (Bu 15:36-18:22) mga 52-56 C.E. Ika-3 nga Biyahe Sugad nga Misyonero (Bu 18:22-21:19) 0 mi 150 ARABIA mga 58-59 C.E. Pagbiyahe Ngadto ha Roma (Bu 23:11-28:31) ETIOPIA 0 km 150 25° 30° 35°
"Pagpamatuod hin Bug-os" Mahitungod han Ginhadian han Dios Ini nga libro gintatag-iya ni Ginkuhaan han mga Piktyur: Pahina 4, Seksyon 4: Courtesy Canada Wide; ubos han pahina 49 ngan indise: Neue Berliner Illustrierte; ubos han pahina 95 ngan indise: Courtesy Canada Wide Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga ginsusuportaran han boluntaryo nga mga donasyon. Kon karuyag mo maghatag hin donasyon, alayon kitaa an donate.jw.org. Labot la kon lain nga bersyon an gin-unabi, an ginkotar nga mga teksto ha Biblia tikang ha Bag-o nga Kalibotan nga Hubad han Baraan nga Kasuratan. "Bearing Thorough Witness" About God's Kingdom Gin-imprinta han Mayo 2023 Waray-Waray (bt-SA) ˘ 2023 WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIA Mga Nagpublikar Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., Wallkill, New York, U.S.A. Made in Japan
Hinigugma nga Parasamwak han Ginhadian: Imadyina nga usa ka han mga apostol nga natindog ha Bukid han mga Olibo. Nagpaki- ta hi Jesus ha iyo atubangan. Antes gud hiya sumaka ha langit, nagsiring hiya: "Makarawat kamo hin gahum kon an baraan nga espiritu kumada na ha iyo, ngan magigin mga saksi ko kamo ha Jerusalem, ha bug-os nga Judea ngan Samaria, ngan ngadto ha pinakahirayo nga bahin han tuna." (Buh. 1:8) Ano an imo magigin reaksyon? Bangin umabat ka nga imposible matuman ito nga toka. Bangin maghunahuna ka, 'Gutiay la kami nga mga disipulo, salit paonan-o kami makakasangyaw ngadto ha "pinakahirayo nga bahin han tuna"?' Bangin mahinumdoman mo an iginpahamangno ni Jesus ha gab-i an- tes hiya mamatay: "An uripon diri labaw ha iya agaron. Kon gintimaraot nira ako, pagtitimara- uton liwat nira kamo; kon gintuman nira an akon pulong, tutumanon liwat nira an iyo pu- long. Kondi bubuhaton nira ini ngatanan nga butang kontra ha iyo tungod ha akon ngaran, kay diri hira nakilala ha Iya nga nagsugo ha akon." (Juan 15:20, 21) Kon ginhuhunahuna mo ito nga mga pulong, bangin magpakiana ka ha imo kalugaringon, 'Paonan-o ako maka- kagpamatuod hin bug-os bisan pa han sugad nga pagkontra ngan pagtimaraot?' Puropariho hito an aton sitwasyon yana. Su- gad nga mga Saksi ni Jehova, kinahanglan li- wat kita magpamatuod hin bug-os ngadto ha "pinakahirayo nga bahin han tuna," ha "mga tawo han ngatanan nga nasud." (Mat. 28:19, 20) Paonan-o matutuman ini nga buruhaton, labi na kay igintagna nga kukontrahon kita? An Mga Buhat han mga Apostol usa nga eksayting nga rekord kon paonan-o natuman han mga apostol ngan han ira mga igkasi- Kristiano ha siyahan nga siglo C.E. an ira toka ha bulig ni Jehova. An libro nga imo ginbabasa yana gindisenyo basi buligan ka nga mausisa ito nga rekord ngan magin eksayted pariho ha ira tungod han kadagmit han pag-uswag han pagsangyaw nga buruhaton. Mahipapausa ka ha kadamu han kaparihoan han mga surugo- on han Dios ha siyahan nga siglo ngan han iya katawohan yana. Makikita mo nga diri la an aton buruhaton an magkapariho kondi pati li- wat an paagi han pagkaorganisar ha aton ha pagbuhat hito. An pagpamalandong hini nga mga kaparihoan sigurado nga magpaparig-on han imo pagtoo nga hi Jehova nga Dios pada- yon nga naggigiya ha tunan-on nga bahin han iya organisasyon. Naglalaom kami ngan igin-aampo namon nga an pag-usisa ha libro han Mga Buhat magpaparig-on han imo pagsarig nga bubu- ligan ka ni Jehova ngan gagamiton niya an iya baraan nga espiritu basi tagan ka hin ku- sog nga makailob. Hinaot madasig ka nga pa- dayon nga 'magpamatuod hin bug-os' mahitu- ngod han Ginhadian han Dios ngan buligan an iba nga maglakat ha dalan ngadto ha ka- talwasan. - Buh. 28:23; 1 Tim. 4:16. An imo kabugtoan, Nagmamando nga Lawas han mga Saksi ni Jehova
"Pagpamatuod hin Bug-os" Mahitungod han Ginhadian han Dios
INTRODUKSYON SEKSYON 1 SEKSYON 2 SEKSYON 3 SEKSYON 4 M G A S U L O D K A P I T U L O P A H I N A 1. "Lakat Ngan Panhimo Kamo hin mga Disipulo"
6 "Ginpuno Niyo an Jerusalem han Iyo Katutdoan" 2. "Magigin mga Saksi Ko Kamo" 3. "Napuno han Baraan nga Espiritu" 4. 'Diri Edukado Ngan Ordinaryo La nga mga Tawo' 5. "Kinahanglan Sugton Namon an Dios Sugad nga Magmarando"
15 23 31 "Nagkaada Duro nga Pagtimaraot ha Kongregasyon" 6. Esteban - "Puno han Pag-uyon Ngan Gahum han Dios" 7. Pagpasamwak han "Maopay nga Sumat Mahitungod kan Jesus" 8. An Kongregasyon "Nakaeksperyensya hin Panahon han Kamurayawan" 50 58 67 6. Esteban - "Puno han Pag-uyon Ngan Gahum han Dios" 7. Pagpasamwak han "Maopay nga Sumat Mahitungod kan Jesus" 8. An Kongregasyon "Nakaeksperyensya hin Panahon han Kamurayawan" 50 58 67 6. Esteban - "Puno han Pag-uyon Ngan Gahum han Dios" 7. Pagpasamwak han "Maopay nga Sumat Mahitungod kan Jesus" 8. An Kongregasyon "Nakaeksperyensya hin Panahon han Kamurayawan" 50 58 67 6. Esteban - "Puno han Pag-uyon Ngan Gahum han Dios" 7. Pagpasamwak han "Maopay nga Sumat Mahitungod kan Jesus" 8. An Kongregasyon "Nakaeksperyensya hin Panahon han Kamurayawan" 50 58 67 6. Esteban - "Puno han Pag-uyon Ngan Gahum han Dios" 7. Pagpasamwak han "Maopay nga Sumat Mahitungod kan Jesus" 8. An Kongregasyon "Nakaeksperyensya hin Panahon han Kamurayawan" 50 58 67 6. Esteban - "Puno han Pag-uyon Ngan Gahum han Dios" 7. Pagpasamwak han "Maopay nga Sumat Mahitungod kan Jesus" 8. An Kongregasyon "Nakaeksperyensya hin Panahon han Kamurayawan" 50 58 67 "An mga Tawo han mga Nasud Kinarawat . . . han Pulong han Dios" 9. "An Dios Waray Pinaurog"
77 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" 10. "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag"
87 "Ginsugo han Baraan nga Espiritu" 11. "Napuno hin Kalipay Ngan han Baraan nga Espiritu" 12. "Pagyakan nga May Kaisog Pinaagi han Awtoridad ni Jehova" 96 105
SEKSYON 5 SEKSYON 6 SEKSYON 7 SEKSYON 8 KONKLUSYON INDISE HAN MGA PIKTYUR K A P I T U L O P A H I N A "Nagkatirok an mga Apostol Ngan an mga Tigurang" 13. "Katapos han Diri Harumamay nga Pakiglantugi" 14. "Urosa nga Nagdesisyon Kami" 114 122 "Yana Balikon Naton Ngan Bisitahon an Kabugtoan" 15. "Ginpaparig-on an mga Kongregasyon" 16. "Kadi ha Macedonia" 17. "Nangatadongan Hiya ha Ira Tikang ha Kasuratan" 18. 'Pamilnga an Dios, Ngan Mahiaagian Gud Hiya' 19. "Magpadayon Ka ha Pagyakan Ngan Ayaw Paghilom"
133 141 151 159 "Pagtutdo . . . ha Publiko Ngan ha Tagsa nga Balay" 20. "Nag-uswag Ngan Nagin Madaugon" Bisan Pa han Pagkontra 21. "Waray Ako Sala ha Dugo han Ngatanan nga Tawo" 22. "Matuman Unta an Kaburut-on ni Jehova" 179 188 197 20. "Nag-uswag Ngan Nagin Madaugon" Bisan Pa han Pagkontra 21. "Waray Ako Sala ha Dugo han Ngatanan nga Tawo" 22. "Matuman Unta an Kaburut-on ni Jehova" 179 188 197 20. "Nag-uswag Ngan Nagin Madaugon" Bisan Pa han Pagkontra 21. "Waray Ako Sala ha Dugo han Ngatanan nga Tawo" 22. "Matuman Unta an Kaburut-on ni Jehova" 179 188 197 20. "Nag-uswag Ngan Nagin Madaugon" Bisan Pa han Pagkontra 21. "Waray Ako Sala ha Dugo han Ngatanan nga Tawo" 22. "Matuman Unta an Kaburut-on ni Jehova" 179 188 197 20. "Nag-uswag Ngan Nagin Madaugon" Bisan Pa han Pagkontra 21. "Waray Ako Sala ha Dugo han Ngatanan nga Tawo" 22. "Matuman Unta an Kaburut-on ni Jehova" 179 188 197 20. "Nag-uswag Ngan Nagin Madaugon" Bisan Pa han Pagkontra 21. "Waray Ako Sala ha Dugo han Ngatanan nga Tawo" 22. "Matuman Unta an Kaburut-on ni Jehova" 179 188 197 20. "Nag-uswag Ngan Nagin Madaugon" Bisan Pa han Pagkontra 21. "Waray Ako Sala ha Dugo han Ngatanan nga Tawo" 22. "Matuman Unta an Kaburut-on ni Jehova" 179 188 197 20. "Nag-uswag Ngan Nagin Madaugon" Bisan Pa han Pagkontra 21. "Waray Ako Sala ha Dugo han Ngatanan nga Tawo" 22. "Matuman Unta an Kaburut-on ni Jehova" 179 188 197 'Iginsasangyaw an Ginhadian han Dios nga Waray Kaulangan' 23. "Pamatii Niyo an Akon Depensa" 24. "Magmaisugon Ka!" 25. "Naapela Ako ha Cesar!" 26. "Waray Bisan Usa ha Iyo an Mawawara" 27. "Pagpamatuod hin Bug-os" 23. "Pamatii Niyo an Akon Depensa" 24. "Magmaisugon Ka!" 25. "Naapela Ako ha Cesar!" 26. "Waray Bisan Usa ha Iyo an Mawawara" 27. "Pagpamatuod hin Bug-os"
206 216 224 241 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" 28. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna"
249
256
K A P I T U L O 1 "Lakat Ngan Panhimo Kamo hin mga Disipulo" Introduksyon ha Mga Buhat han mga Apostol ngan kon ano an koneksyon hito ha aton panahon HI Rebecca usa nga batan-on nga Saksi ni Jehova ha Ghana, ngan para ha iya an iya eskwelahan amo an iya teritoryo ha pagsangyaw. Pirme hiya may dara nga mga literatura nga iginbase ha Biblia ha iya bag. Kon break time nira, namimiling hiya hin mga oportunidad nga makasang- yaw ha iya mga igkasi-estudyante. Nakagtikang hi Rebecca hin pag-aram ha Biblia ha pipira han iya mga klasmeyt. 2 Ha isla han Madagascar, hirani ha este nga baybayon han Africa, duha nga payunir an regular nga nagbabaktas hin mga 25 ka kilometro bisan kon mapaso hinduro basi makaabot ha usa nga hirayo nga baryo. Didto nagdumara hira hin pag-aram ha Biblia ha mga interesado. 3 Basi makadtoan an mga tawo nga naukoy ha ligid han Paraguay ngan ' Paran a nga mga salog, an mga Saksi ha Paraguay upod an mga boluntar- yo tikang ha 15 nga iba pa nga nasud nagburublig paghimo hin lantsa. Ini nga 45 ka tonilada nga lantsa puydi maukyan hin tubtob 12 ka tawo. Naipasarang han madasigon nga mga magsarangyaw han Ginhadian an maopay nga sumat ha mga lugar nga makuri makadtoan gamit inin ira urukyan nga lantsa. 4 Ha norte nga bahin han kontinente han North America, ginsalingabot han mga Saksi ha Alaska an naiiba nga higayon nga makasangyaw ha panahon han katpaso nga damu an mga turista. Hito nga panahon, nag- kakaabot an mga barko nga may mga pasahero nga tikang ha iba-iba nga nasud, salit an mga Saksi hito nga lugar napwesto ha pantalan ngan nagdidispley hin mga literatura nga iginbase ha Biblia ha iba-iba nga linggwahe. Hito liwat nga nasud, an mga magwarali naggamit hin erupla- no ha pagkadto ha nahibubulag nga mga baryo basi maipasarang an maopay nga sumat ha Aleut, Athabascan, Tsimshian, ngan Tlingit nga mga komunidad. 5 Hi Larry, ha Texas, U.S.A., may espesyal nga teritoryo - an nursing home nga iya gin-uukyan. Bisan kon naka-wheelchair na la hiya tungod hin aksidente, pirme hiya busy. Iginsumat niya ha iba an mensahe han 1-6. Isumat an usa nga eksperyensya han mga Saksi nga nagsasangyaw ha iba-iba nga kahimtang. 6
"LAKAT NGAN PANHIMO KAMO HIN MGA DISIPULO" Ginhadian, upod na an iya paglaom nga nakabase ha Biblia nga kon magmando na an Ginhadian, maabot an adlaw nga makakalakat na hiya utro. - Isa. 35:5, 6. 6 Basi tumambong hin asembleya ha norte han Myanmar, usa nga gru- po han mga Saksi an nagbiyahe hin tulo ka adlaw sakay hin ferryboat ti- kang ha Mandalay. Karuyag gud nira isangyaw an maopay nga sumat, salit nagdara hira hin mga literatura nga iginbase ha Biblia, nga ira gin- tanyag ha iba nga mga pasahero. Kada pagduduong han ferryboat ha usa nga bungto o baryo, inin madasigon nga mga magsarangyaw nahaw- as ngan napakadto dayon ha mga tawo hito nga lugar, ngan nagtatanyag hin literatura. Samtang nagsasangyaw an kabugtoan, may bag-o nga mga pasahero nga nasakay ha ferryboat, salit may bag-o na liwat hira nga ma- sasangyawan pagbalik nira. 7 Pariho han kabugtoan nga gin-unabi hinin pipira nga ehemplo, an madasigon nga mga magsiringba ni Jehova ha bug-os nga kalibotan 'nag- papamatuod hin bug-os mahitungod han Ginhadian han Dios.' (Buh. 28:23) Nabisita hira ha tagsa nga balay, nadaop ha mga tawo ha kalsada, nagpapadara ha ira hin mga surat, ngan natawag ha ira ha telepono. Nagbibiyahe man sakay hin bus, namamasyada ha parke, o kon break time ha trabaho, namimiling gud hira hin oportunidad nga makasang- yaw mahitungod han Ginhadian han Dios. Bangin iba-iba an ira pamaa- gi, pero uusa la an tumong - isangyaw an maopay nga sumat ha bisan diin nga may mga tawo. - Mat. 10:11. 8 Hinigugma nga magbarasa, usa ka ba han damu nga parasamwak han Ginhadian nga aktibo yana ha sobra 235 nga katunaan? Kon oo, na- kikigbahin ka ha makalilipay nga buruhaton nga pagsangyaw han mao- pay nga sumat han Ginhadian ha mas damu nga tawo! Masisiring na- ton nga milagro ini nga ginhihimo han katawohan ni Jehova ha bug-os nga kalibotan. Bisan pa han makuri nga mga ulang ngan mga problema - upod na an pagdiri han mga gobyerno ha aton buruhaton ngan pagti- maraot pa ngani - an mga Saksi ni Jehova nagpapamatuod hin bug-os mahitungod han Ginhadian han Dios ha mga tawo ha ngatanan nga na- sud. 9 Ini an makapainteres nga pakiana nga angay hunahunaon, Kay ano nga an bisan ano nga ulang, bisan pa ngani an pagkontra ni Satanas, wa- ray makapaundang han padayon nga pag-uswag han buruhaton nga pag- sangyaw han Ginhadian? Basi mabaton ito, kinahanglan ta hisgotan an 7. Ha ano nga mga paagi an mga magsiringba ni Jehova nagpapamatuod mahitu- ngod han Ginhadian han Dios, ngan ano an ira tumong? 8, 9. (a) Kay ano nga masisiring naton nga milagro an buruhaton nga pagsangyaw han maopay nga sumat han Ginhadian ha mas damu nga tawo? (b) Ano nga maka- painteres nga pakiana an iginbangon, ngan ano an kinahanglan ta buhaton basi mahibaroan an baton? 7
8 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS mga nahitabo han siyahan nga siglo C.E. Kay kon huhunahunaon, igin- papadayon naton nga mga Saksi ni Jehova yana an buruhaton nga ira gintikangan hadto. Usa nga Importante Gud nga Buruhaton 10 An pagsangyaw han maopay nga sumat han Ginhadian han Dios amo an pinakaimportante nga buruhaton para kan Jesu-Kristo, an nag- establisar han Kristiano nga kongregasyon. Makausa, nagsiring hiya: "Ki- nahanglan ipasamwak ko liwat an maopay nga sumat han Ginhadian han Dios ha iba nga mga syudad, kay tungod hini ginsugo ako." (Luc. 4: 43) Maaram hi Jesus nga nagpapatikang hiya hin buruhaton nga diri niya matatapos nga hiya la. Han hirani na hiya mamatay, igintagna niya nga an mensahe han Ginhadian isasangyaw "ha ngatanan nga nasud." (Mar. 13:10) Pero paonan-o ini bubuhaton, ngan hin-o an magbubuhat hini? 11 Katapos mamatay ngan mabanhaw hi Jesus, nagpakita hiya ha iya mga disipulo ngan gintagan hira hinin importante nga buruhaton: "Salit lakat ngan panhimo kamo hin mga disipulo ha mga tawo han ngatanan nga nasud, bawtismuhi hira ha ngaran han Amay ngan han Anak ngan han baraan nga espiritu, tutdui hira ha pagtuman han ngatanan nga akon iginsugo ha iyo. Ngan kitaa! kaupod niyo ako ha ngatanan nga ad- law tubtob ha ikatarapos han sistema han mga butang." (Mat. 28:19, 20) Iginpakita han mga pulong nga "kaupod niyo ako" nga bubuligan niya an mga disipulo ha buruhaton nga pagsangyaw ngan panhimo hin mga disi- pulo. Pagkikinahanglanon nira ito nga bulig kay nagtagna hi Jesus nga 'kangangalasan hira han ngatanan nga nasud.' (Mat. 24:9) Maaram an mga disipulo nga nagsaad hi Jesus hin iba pa nga bulig. Antes gud hi Je- sus sumaka ha langit, ginsidngan niya hira nga tatagan hira hin gahum pinaagi han baraan nga espiritu basi magin iya mga saksi "ngadto ha pi- nakahirayo nga bahin han tuna." - Buh. 1:8. 12 May importante nga mga pakiana nga nabangon: Ginseryoso ba han mga apostol ni Jesus ngan han iba pa nga mga disipulo ha siyahan nga siglo an iginsugo ha ira? Ini ba nga gutiay nga grupo han Kristiano nga kalalakin-an ngan kababayin-an nagpamatuod hin bug-os mahitungod han Ginhadian han Dios bisan kon inatubang hira hin mabangis nga pagtimaraot? Nakarawat gud ba nira an bulig ni Jehova ngan an suporta han iya baraan nga espiritu ha ira buruhaton nga panhimo hin mga di- 10. Ano nga buruhaton an pinakaimportante kan Jesus, ngan ano an iya nahiba- baroan mahitungod hini nga buruhaton? 11. Ano nga importante nga buruhaton an iginsugo ni Jesus ha iya mga disipulo, ngan ano nga bulig an ira makakarawat samtang ginbubuhat nira ito? 12. Ano nga importante nga mga pakiana an nabangon, ngan kay ano nga kina- hanglan ta mahibaroan an mga baton?
"LAKAT NGAN PANHIMO KAMO HIN MGA DISIPULO" sipulo? Ini ngan an iba pa nga mga pakiana ginbabaton ha libro han Bib- lia nga Mga Buhat. Kinahanglan ta mahibaroan an mga baton hini. Kay ano? Kay nagsaad hi Jesus nga an buruhaton nga iya iginsugo magpapa- dayon "tubtob ha ikatarapos han sistema han mga butang." Kon sugad, ini nga sugo aplikado ha ngatanan nga tinuod nga Kristiano, upod na kita nga nabubuhi hini nga panahon han kataposan. Salit interesado gud kita ha kasaysayan nga iginsurat ha libro han Mga Buhat. Introduksyon ha Libro han Mga Buhat 13 Hin-o an nagsurat han libro han Mga Buhat? Diri gin-uunabi han libro mismo kon hin-o an nagsurat hito, pero ginkaklaro ha mga pulong ha tinikangan hito nga an nagsurat han Mga Buhat amo liwat an nagsu- rat han Ebanghelyo ni Lucas. (Luc. 1:1-4; Buh. 1:1, 2) Salit tikang pa had- to, gintotoohan nga an nagsurat han Mga Buhat amo hi Lucas, nga "hini- gugma nga doktor" ngan maopay nga historyador. (Col. 4:14) An libro nagkukobre hin peryodo nga mga 28 ka tuig, tikang han pagsaka ni Je- sus ha langit han 33 C.E. tubtob ha kapriso ni apostol Pablo ha Roma han mga 61 C.E. Nakadto hi Lucas ha damu han mga panhitabo nga iya iginsurat. Maaram kita hito kay gin-gamit niya an pulong nga "kami" ha paghulagway han pipira nga panhitabo ha libro han Mga Buhat. (Buh. 16:8-10; 20:5; 27:1) Metikuloso nga parasaliksik hi Lucas, salit sigurado nga an iya iginsurat nga impormasyon nakuha niya mismo tikang kanda Pablo, Bernabe, Felipe, ngan ha iba pa nga gin-unabi ha iya rekord. 14 Ano an sulod han libro han Mga Buhat? Antes hito, ha Ebanghelyo ni Lucas, nagsurat hiya mahitungod han mga ginyakan ngan ginbuhat ni Jesus. Pero ha libro han Mga Buhat, iginsurat ni Lucas an mga ginya- kan ngan ginbuhat han mga sumurunod ni Jesus. Kon sugad, mababa- sa ha libro han Mga Buhat an mahitungod ha mga tawo nga nakahimo hin diri ordinaryo nga buruhaton bisan kon an iba naghunahuna nga damu ha ira an 'diri edukado ngan ordinaryo la' nga mga tawo. (Buh. 4: 13) Ha laktod, inin giniyahan han Dios nga rekord nagsusumat ha aton kon paonan-o naestablisar an Kristiano nga kongregasyon ngan kon pao- nan-o ito nag-uswag. Iginpapakita han Mga Buhat kon paonan-o nag- sangyaw an mga Kristiano ha siyahan nga siglo - an ira mga pamaagi ngan an ira disposisyon. (Buh. 4:31; 5:42) Ginpapabug-atan hito an papel han baraan nga espiritu ha pagpasarang han maopay nga sumat. (Buh. 8:29, 39, 40; 13:1-3; 16:6; 18:24, 25) Ginpapabug-atan liwat han Mga Bu- hat an tema han Biblia, nga amo an pagbaraan han ngaran han Dios pi- naagi han iya Ginhadian nga ginmamandoan han Kristo, ngan iginpapa- kita an malampuson nga pagsarang han mensahe han Ginhadian bisan pa han mabangis nga pagkontra. - Buh. 8:12; 19:8; 28:30, 31. 13, 14. (a) Hin-o an nagsurat han libro han Mga Buhat, ngan diin nakuha han para- surat an iya impormasyon? (b) Ano an sulod han libro han Mga Buhat? 9
10 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS 15 Oo, eksayting ngan nagpaparig-on han pagtoo an pag-usisa han libro han Biblia nga Mga Buhat! Kon papamalandungon ta an maisugon ngan madasigon nga ehemplo han siyahan nga mga sumurunod han Kris- to, mababantad an aton kasingkasing. Mapapagios kita nga subaron an pagtoo han aton kabugtoan ha siyahan nga siglo. Mabulig ito ha aton nga matu- man an sugo ni Jesus nga 'lumakat ngan manhimo hin mga disipulo.' Ini nga libro nga imo ginbabasa yana gindisenyo basi buligan ka nga adman hin maopay an lib- ro han Mga Buhat. Publikasyon nga Ginagamit ha Pag-aram ha Biblia nga Makakabulig ha Aton 16 Ano an katuyoan hini nga libro? An tulo nga katuyoan hini nga libro amo an (1) parig-unon an aton pagsarig nga ginsu- suportaran ni Jehova an buruhaton nga pagsangyaw han Ginhadian ngan panhi- mo hin mga disipulo pinaagi han iya bara- an nga espiritu, (2) aghaton kita nga ma- gin madasigon ha ministeryo pinaagi ha pag-usisa han ehemplo han mga sumuru- nod han Kristo ha siyahan nga siglo, ngan (3) pahilarumon an aton respeto ha or- ganisasyon ni Jehova ngan ha mga na- ngunguna ha pagsangyaw nga buruhaton ngan ha mga kongregasyon. 17 Paonan-o iginpipresenta an mga im- pormasyon hini nga libro? Mapapansin mo nga may-ada ini walo nga seksyon, nga an tagsa hito naghihisgot han usa nga bahin han libro han Mga Buhat. An katuyoan han mga kapitulo ilarom hito nga seksyon, diri para hisgotan an tagsa nga bersikulo han Mga Buhat, kondi basi mahibaro hin mga leksyon tikang ha mga panhitabo nga iginhuhulagway hito nga libro han Biblia ngan buligan kita nga masabtan kon paonan-o ta maiaaplikar an mga punto nga aton Pagsangyaw nga may pag-abat hin pagkaapurado ha teritoryo nga igintoka ha imo 15. Ha ano nga mga paagi kita magpapahimulos ha pag-usisa han libro han Mga Buhat? 16. Ano an tulo nga katuyoan hini nga libro? 17, 18. Paonan-o iginpipresenta an mga impormasyon hini nga libro, ngan ano nga mga feature hini an makakabulig ha aton personal nga pag-aram ha Biblia?
"Lakat ngan panhimo kamo hin mga disipulo ha mga tawo han ngatanan nga nasud." - Mateo 28:19
12 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS mahibabaroan. Ha tinikangan han tagsa nga kapitulo, may introduksyon nga nagsasaysay kon ano an pokus hito nga kapitulo ngan teksto nga nagpapakita kon ano nga bahin han Mga Buhat an hihisgotan. 18 May iba pa nga mga feature hini nga libro nga makakabulig ha aton personal nga pag-aram ha Biblia. An maghusay nga piktyur nga naghu- hulagway han eksayting nga mga panhitabo ha libro han Mga Buhat ma- bulig ha imo nga maimadyin kon ano an nahitatabo samtang imo ginpa- pamalandong an nakarekord hito nga libro. Damu nga kapitulo an may mga kahon nga naghahatag hin dugang nga impormasyon nga makaka- bulig ha aton. May mga kahon nga naghahatag hin impormasyon mahi- tungod ha kinabuhi han usa nga karakter ha Biblia nga an iya pagtoo angay naton subaron. An iba naman naghahatag hin dugang nga detalye parte ha mga lugar, panhitabo, kustomre, o iba pa nga karakter nga gin- unabi ha Mga Buhat. 19 Ini nga libro makakabulig ha imo nga tangkod nga usisahon an imo kalugaringon. Anoman kaiha ka na ha pag-alagad sugad nga magwarali han Ginhadian, maopay nga ha panapanahon mamurubuot ka ngan usi- sahon an imo mga prayoridad ngan an imo panhunahuna ha Kristiano nga ministeryo. (2 Cor. 13:5) Pakianhi an imo kalugaringon: 'Inaabat ko pa ba gihapon an pagkaapurado ha akon ministeryo? (1 Cor. 7:29-31) Iginsasangyaw ko ba an maopay nga sumat nga may kompyansa ngan kadasig? (1 Tes. 1:5, 6) Bug-os ba ako nga nakikigbahin ha buruhaton nga pagsangyaw ngan panhimo hin mga disipulo tubtob nga posible?' - Col. 3:23. 20 Pirme ta hinumdoman nga importante an buruhaton nga iginsugo ha aton - an magsangyaw ngan manhimo hin mga disipulo. Ha tagsa nga adlaw nga nalabay, nagigin mas apurado ito nga buruhaton. Nagtitikahi- rani na gud an kataposan hini nga sistema han mga butang. Yana labaw ha kakan-o pa man, kinahanglan mahibaroan han mga tawo kon ano an dapat nira buhaton basi makatalwas. Diri kita maaram kon ano pa kada- mu nga mga tawo nga may husto nga disposisyon an makarawat han aton mensahe. (Buh. 13:48) Pero responsabilidad naton nga buligan hira samtang may panahon pa. - 1 Tim. 4:16. 21 Salit importante gud nga subaron ta an ehemplo han madasigon nga mga magsarangyaw han Ginhadian ha siyahan nga siglo. Hinaot an imo pag-aram hin maopay hini nga libro magpagios ha imo nga magin mas madasigon ngan maisugon pa gud ha pagsangyaw. Ngan hinaot maparig- on an imo determinasyon nga padayon nga 'magpamatuod hin bug-os mahitungod han Ginhadian han Dios.' - Buh. 28:23. 19. Ano nga pag-usisa ha kalugaringon an dapat ta buhaton ha panapanahon? 20, 21. Kay ano nga apurado gud an aton buruhaton, ngan ano an dapat naton magin determinasyon?
IMPOR TANT E NG A MG A PET SA H A PAGSARANG HAN K RISTIANIDAD H AN SIYAHAN NG A SIGLO C .E. 33 Ginbanhaw hi Jesus Ginsugo ni Jesus an iya mga 47-48 Siyahan nga pagbiyahe ni Pablo sugad nga misyonero Inukoy hira Pablo ngan Lucas kanda Felipe ha Cesarea mga sumurunod nga manhi- mo hin mga disipulo Iginbubo an baraan nga espiri- tu han Pentekostes Naestablisar an Kristiano nga kongregasyon mga 49 Isyu parte ha pagturi ha Antiokia Pagkatirok ha Jerusalem Ginsaway ni Pablo hi Pedro (Gal. 2:11-14) Gin-aresto hi Pablo ha Jeru- salem mga 56-58 Ginpriso hi Pablo ha Cesarea Iginsurat an Ebanghelyo ni Lucas mga 33-34 Ginpatay hi Esteban sugad nga martir Ginbawtismohan an yunuko nga taga-Etiopia mga 34 Nakombirte hi Saul nga taga-Tarso mga 34-36 Nagsangyaw hi Saul ha Damasco mga 36 Siyahan nga pagbisita ni Pablo ha Jerusalem sugad nga su- murunod han Kristo Ginbisita ni Pablo hi Pedro ha Jerusalem (Gal. 1:18) 36 Nakombirte hi Cornelio Siyahan nga mga Hentil nga nagin Kristiano mga 41 Iginsurat an Ebanghelyo ni Mateo mga 49-52 Ikaduha nga pagbiyahe ni Pablo sugad nga misyonero Nagsangyaw hira Bernabe ngan Marcos ha Ciprus mga 49-50 Ginpaiwas ni Claudio an mga Judio tikang ha Roma mga 50 Hi Lucas kinadto kan Pablo ha Troas Bisyon ni Pablo mahitungod han tawo nga taga-Macedonia Ginbisita ni Pablo an Filipos Naestablisar an kongregasyon ha Filipos Naestablisar an kongregasyon ha Tesalonica Ginbisita ni Pablo an Atenas mga 50-52 Ginbisita ni Pablo an Corinto Iginsurat an 1 Tesalonica Iginsurat an Galacia mga 58 Sinaliwan hi Festo kan Felix 58 Namati hi Herodes Agripa II kan Pablo mga 59-61 Siyahan nga kapriso ni Pablo ha Roma mga 60-61 Iginsurat an Colosas Iginsurat an Efeso Iginsurat an Filemon Iginsurat an Filipos mga 60-65 Iginsurat an Ebanghelyo ni Marcos mga 61 Iginsurat an Mga Buhat Iginsurat an Hebreo mga 61-64 Iginsurat an 1 Timoteo Ginbilin hi Tito ha Creta Bisyon ni Pablo mahitungod han "ikatulo nga langit" (2 Cor. 12:2) mga 44 Nagtagna hi Agabo hin gutom Hi Santiago (anak ni Zebedeo) ginpatay sugad nga martir Ginpriso hi Pedro, milagroso nga ginpagawas 44 Namatay hi Herodes Agripa I mga 46 Nahitabo an igintagna nga gutom Nagdara hi Pablo hin ayuda ha mga 51 Iginsurat an 2 Tesalonica mga 52-56 Ikatulo nga pagbiyahe ni Pablo sugad nga misyonero mga 52-55 Ginbisita ni Pablo an Efeso mga 55 Iginsurat an 1 Corinto Ginpakadto hi Tito ha Corinto Iginsurat an 2 Corinto mga 56 Iginsurat an Roma Ginbanhaw ni Pablo hi Eutico (Tito 1:5) Iginsurat an Tito antes han 62 Iginsurat an Santiago mga 62-64 Iginsurat an 1 Pedro mga 64 Iginsurat an 2 Pedro mga 65 Ikaduha nga kapriso ni Pablo ha Roma Iginsurat an 2 Timoteo Kinadto hi Tito ha Dalmacia (2 Tim. 4:10) Jerusalem ha Troas Ginpatay hi Pablo 13
S E K S Y O N 1 ˙ B U H A T 1 : 1 - 6 : 7 "GINPUNO NIYO AN JERUSALEM HAN IYO KATUTDOAN" BUHAT 5:28 Tikang ha panahon nga an baraan nga espiritu iginbubo ha mga disipulo ni Jesus han Pentekostes 33 C.E., nagin busy hira ha buruhaton nga pagpamatuod mahitungod han Ginhadian han Dios. Hini nga seksyon, hihisgotan naton an eksayting nga rekord han kaestablisar han Kristiano nga kongregasyon, an mapwersa nga pagpamatuod nga ginhimo ha Jerusalem, ngan an pagin maisugon han mga apostol bisan pa han nagtitikaduro nga pagkontra.
K A P I T U L O 2 "Magigin mga Saksi Ko Kamo" Kon paonan-o igin-andam ni Jesus an iya mga apostol ha pagpanguna han pagsangyaw nga buruhaton Iginbase ha Buhat 1:1-26 DIRI nira karuyag nga matapos ito. Para ha mga apostol, eksayting an naglabay nga mga semana! Tungod han kabanhaw ni Jesus, an ira duro nga kasubo nasaliwnan hin duro nga kalipay. Kwarenta ka adlaw na nga pauroutro nga nagpapakita hi Jesus ha iya mga sumurunod ngan gintu- tutdoan ngan gindadasig hira. Pero ini nga adlaw an kataposan nga pag- pakita niya ha ira. 2 Samtang magkaurupod hira nga natindog ha Bukid han mga Olibo, an mga apostol namati hin maopay ha ngatanan nga ginsiring ni Jesus. Han natapos na hiya - bisan kon karuyag pa unta nira mamati - gin-alsa niya an iya mga kamot ngan ginbendisyonan hira. Katapos, nagtikang 1-3. Paonan-o hi Jesus binaya ha iya mga apostol, ngan ano nga mga pakiana an nabangon?
16 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS hiya tumukal ha tuna! Ginkinita hiya han iya mga sumurunod samtang nagtitipaigbaw hiya ngadto ha langit. Ha kataposan, natabonan hiya hin dampog. Waray na hiya, pero padayon la gihap hira nga nagkikinita ha la- ngit. - Luc. 24:50; Buh. 1:9, 10. 3 Ito nga importante nga panhitabo nakagbag-o han kinabuhi han mga apostol ni Jesus. Ano na an ira bubuhaton yana nga an ira Agaron, hi Jesu-Kristo, sinaka na ha langit? Makakasiguro kita nga gin-andam hira han ira Agaron basi ipadayon an buruhaton nga iya gintikangan. Pao- nan-o niya hira gin-andam para hinin importante nga toka, ngan ano an ira reaksyon? Ngan ano nga mga leksyon an mahibabaroan han mga Kristiano yana tikang hito nga mga panhitabo? An makapadasig nga mga baton hito aada ha siyahan nga kapitulo han Mga Buhat. "Damu nga Makakombinse nga Ebidensya" (Buhat 1:1-5) 4 Gintikangan ni Lucas an iya asoy pinaagi ha pakiistorya kan Teofilo, an amo gihapon nga tawo nga iya ginsuratan han iya Ebanghelyo antes hito. Ginklaro ni Lucas nga ini nga asoy sumpay han iya siyahan nga iginsurat. Gintikangan niya ito pinaagi ha pagsumaryo han mga panhita- bo nga aada ha kataposan han iya Ebanghelyo, ngan naggamit hiya hin iba nga mga pulong ngan naghatag hin bag-o nga mga detalye. 5 Ano an mabulig ha mga sumurunod ni Jesus basi matipigan nga ma- rig-on an ira pagtoo? Ha Buhat 1:3, ini an ginsiring mahitungod kan Je- sus: "Nagpakita hiya ha ira nga buhi pinaagi hin damu nga makakombin- se nga ebidensya." Hini nga bersikulo, "an hinigugma nga doktor" nga hi Lucas naggamit han pulong nga iginhubad nga "makakombinse nga ebi- densya." (Col. 4:14) Pulong ito nga ginagamit ha medikal nga mga sinurat, ngan nagpapasabot ito hin klaro, marig-on gud, ngan masasarigan nga ebidensya. Sugad hito nga ebidensya an iginhatag ni Jesus. Damu ka be- ses nga nagpakita hiya ha iya mga sumurunod, usahay ha usa o duha, usahay naman ha ngatanan nga apostol, ngan makausa ha sobra 500 nga tumuroo. (1 Cor. 15:3-6) Makakombinse gud ito nga mga ebidensya! 6 An pagtoo han tinuod nga mga Kristiano yana nakabase liwat ha "damu nga makakombinse nga ebidensya." May-ada ba ebidensya nga hi Ha Ebanghelyo ni Lucas, iya gintawag ini nga tawo nga "harangdon gud nga Teo- filo," salit an iba naghuhunahuna nga hi Teofilo bangin prominente nga tawo nga diri pa tumuroo. (Luc. 1:3) Pero dinhi ha Mga Buhat, gintawag la hiya ni Lucas nga "O Teofilo." Ginhuhunahuna han iba nga mga eskolar nga hi Teofilo nagin tumuroo katapos niya mabasa an Ebanghelyo ni Lucas; siring nira nga ito an rason nga wa- ray na gamita ni Lucas an espesyal nga titulo ngan nagsurat ha iya sugad nga espi- rituwal nga bugto. 4. Paonan-o gintikangan ni Lucas an iya asoy ha libro han Mga Buhat? 5, 6. (a) Ano an mabulig ha mga sumurunod ni Jesus basi matipigan nga marig-on an ira pagtoo? (b) Paonan-o an pagtoo han mga Kristiano yana nakabase ha "damu nga makakombinse nga ebidensya"?
"MAGIGIN MGA SAKSI KO KAMO" Jesus nabuhi ha tuna, namatay para ha aton mga sala, ngan ginban- haw? May-ada gud! An Pulong han Dios may masasarigan nga asoy han mga tawo nga nakakita hini nga mga panhitabo, ngan ito ngatanan an makakombinse nga ebidensya nga aton ginkikinahanglan. An pag-aram hini nga mga asoy ngan pag-ampo nga masabtan ini makakaparig-on gud han aton pagtoo. Hinumdumi nga kinahanglan naton hin marig-on nga ebidensya basi magkaada tinuod nga pagtoo. Importante an tinuod nga pagtoo basi magkaada kinabuhi nga waray kataposan. - Juan 3:16. 7 Hi Jesus 'nag-istorya [liwat] mahitungod han Ginhadian han Dios.' Pananglitan, iya iginsaysay an mga tagna nga nagpapakita nga an Me- sias kinahanglan mag-antos ngan mamatay. (Luc. 24:13-32, 46, 47) Han ginklaro ni Jesus an iya papel sugad nga Mesias, ginpabug-atan niya an tema han Ginhadian han Dios, kay hiya an magigin Hadi hito. An Ginha- dian pirme amo an tema han pagsangyaw ni Jesus, ngan ito liwat an tema nga iginsasangyaw han iya mga sumurunod yana. - Mat. 24:14; Luc. 4:43. "Ngadto ha Pinakahirayo nga Bahin han Tuna" (Buhat 1:6-12) 8 Han an mga apostol nagkatirok ha Bukid han mga Olibo, ito an ira kataposan nga pakigkita kan Jesus samtang aanhi ha tuna. Eksayted hira nga nagpakiana: "Ginoo, igpapahiuli mo ba an ginhadian ha Israel hini nga panahon?" (Buh. 1:6) Iginpakita hini nga pakiana an duha nga sayop nga ideya han mga apostol. Siyahan, naghunahuna hira nga an Ginhadian han Dios ipapahiuli ha literal nga nasud han Israel. Ikaduha, naglaom hira nga an iginsaad nga Ginhadian magtitikang dayon pag- mando, "hini nga panahon." Paonan-o hira ginbuligan ni Jesus nga ma- tadong an ira panhunahuna? 9 Posible gud nga maaram hi Jesus nga an siyahan nga ideya hirani na gud matadong. Ngani, makikita na han iya mga sumurunod an pagtikang han usa nga bag-o nga nasud, an espirituwal nga Israel, paglabay la hin napulo ka adlaw! Hirani na matapos an pagin espesyal nga katawohan han Dios han literal nga nasud han Israel. May kalabotan ha ikaduha nga ideya, may pagkabuotan nga ginpahinumdoman hira ni Jesus: "Diri niyo kinahanglan hibaroan an mga panahon o mga peryodo han pana- hon nga an Amay gud la an may katungod ha pagdesisyon." (Buh. 1:7) Hi Jehova la an may awtoridad nga magdesisyon kon san-o matutuman an iya kaburut-on. Antes hi Jesus mamatay, hiya mismo nagsiring nga hito nga panahon bisan an Anak diri maaram han "adlaw ngan oras" han pag-abot han kataposan kondi "an Amay la." (Mat. 24:36) Yana liwat, kon 7. Ano nga ehemplo an iginpakita ni Jesus ha iya mga sumurunod may kalabotan ha pagtutdo ngan pagsangyaw? 8, 9. (a) Ano an duha nga sayop nga ideya han mga apostol ni Jesus? (b) Paonan-o gintadong ni Jesus an panhunahuna han mga apostol, ngan ano an leksyon hito para ha mga Kristiano yana? 17
18 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS an mga Kristiano sobra nga nababaraka kon san-o maabot an kataposan hini nga sistema han mga butang, nababaraka hira ha mga butang nga diri nira kinahanglan hibaroan. 10 Bisan pa hito, dapat kita maghirot nga diri hukman an mga apostol ni Jesus, kay may-ada hira daku nga pagtoo. Mapainubsanon nga ginka- rawat nira an pagtadong. Dugang pa, bisan kon may sayop hira nga pan- hunahuna, an ira pakiana nagpapakita nga may-ada hira maopay nga disposisyon. Pauroutro nga ginsidngan ni Jesus an iya mga sumurunod: "Padayon nga magbantay." (Mat. 24:42; 25:13; 26:41) Alerto hira ha espiri- tuwal, ngan namimiling hira hin ebidensya nga hi Jehova hirani na gu- mios. Ito an disposisyon nga kinahanglan kultibaron naton yana. Ngani, mas importante gud nga buhaton naton ito yana kay nagkikinabuhi na kita ha "kataposan nga mga adlaw." - 2 Tim. 3:1-5. 11 Ginpahinumdoman ni Jesus an iya mga apostol kon ha ano hira da- pat magpokus. Hiya nagsiring: "Makarawat kamo hin gahum kon an ba- raan nga espiritu kumada na ha iyo, ngan magigin mga saksi ko kamo ha Jerusalem, ha bug-os nga Judea ngan Samaria, ngan ngadto ha pinaka- hirayo nga bahin han tuna." (Buh. 1:8) An pagkabanhaw ni Jesus siyahan nga isasangyaw han mga apostol ha Jerusalem, diin ginpatay hiya han mga tawo. Tikang didto, an mensahe isasangyaw ngadto ha bug-os nga Judea, katapos ngadto ha Samaria, ngan ha higrayo nga lugar. 12 Angayan la nga antes sugoon ni Jesus an iya mga disipulo nga mag- sangyaw, ginpahinumdoman niya hira nga ipapadara niya an baraan nga espiritu basi buligan hira. Usa ini han sobra 40 ka beses nga pag- unabi han mga pulong nga "baraan nga espiritu" ha libro han Mga Bu- hat. Pauroutro nga ginklaro dinhi hinin makapainteres gud nga libro han Biblia nga diri naton matutuman an kaburut-on ni Jehova kon waray an bulig han baraan nga espiritu. Salit importante gud nga regular nga aro- on naton ito nga espiritu pinaagi han pag-ampo! (Luc. 11:13) Kinahanglan naton ito yana labaw kay ha kakan-o pa man. 13 Ha panahon han mga apostol, limitado la an mga lugar nga sakop han "pinakahirayo nga bahin han tuna," kondi yana bug-os-kalibotan na ito. Pero sugad han gin-unabi ha nahiuna nga kapitulo, bug-os-kasingka- sing nga ginkarawat han mga Saksi ni Jehova ini nga toka nga pag- sangyaw, kay maaram hira nga karuyag han Dios nga an ngatanan nga klase hin tawo makabati han maopay nga sumat han iya Ginhadian. 10. Ano nga disposisyon han mga apostol an dapat naton kultibaron, ngan kay ano? 11, 12. (a) Ano an iginsugo ni Jesus ha iya mga sumurunod? (b) Kay ano nga angayan la nga gin-unabi ni Jesus an baraan nga espiritu may kalabotan ha sugo nga pagsangyaw? 13. Ano kadaku an teritoryo nga sasangyawan han katawohan han Dios yana, ngan kay ano nga dapat kita magpabilin nga busy hini nga buruhaton?
"MAGIGIN MGA SAKSI KO KAMO" (1 Tim. 2:3, 4) Nagpapabilin ka ba nga busy hinin nagtatalwas hin kina- buhi nga buruhaton? Ini an pinakamakalilipay nga buruhaton nga imo mahihimo! Tatagan ka ni Jehova han kusog nga imo ginkikinahanglan ha pagbuhat hito. Damu an imo mahibabaroan ha libro han Mga Buhat mahitungod han tama nga mga pamaagi nga dapat gamiton ngan han disposisyon nga dapat kultibaron basi magin epektibo hini nga buru- haton. 14 Sugad han gin-unabi ha tinikangan hini nga kapitulo, hi Jesus tinu- kal ha tuna ngan waray na makita. Pero an 11 nga apostol padayon nga nagtinindog didto ngan nagkinita ha langit. Ha kataposan, duha nga ang- hel an nagpakita ngan may pagkabuotan nga ginsagdonan hira: "Mga la- laki nga taga-Galilea, kay ano nga nagkikinita kamo ha langit? Ini nga Je- sus nga gindara ha langit tikang ha iyo maabot ha paagi nga pariho han nakita niyo nga pagkadto niya ha langit." (Buh. 1:11) Karuyag sidngon ba han mga anghel nga hi Jesus mabalik ha pariho nga lawas, sugad han igintututdo han pipira nga relihiyon? Diri. Kay ano nga makakasiring kita hito? 15 An mga anghel nagsiring nga hi Jesus mabalik, diri ha pariho nga la- was, kondi 'ha pariho nga paagi.' Ha ano nga paagi hiya binaya? Waray na hiya makita han nakiistorya an mga anghel ha mga apostol. Iton pipi- ra la nga kalalakin-an, an mga apostol, an nakasabot nga hi Jesus bina- ya na ha tuna ngan tipakadto na ha iya Amay ha langit. Magigin sugad li- wat hito an paagi han pagbalik han Kristo. Ngan ito an nahitabo. Yana, an mga may espirituwal nga pagsabot la an nakakasantop nga hi Jesus nagmamando na sugad nga Hadi han Ginhadian han Dios. (Luc. 17:20) Kinahanglan masabtan naton an ebidensya han iya presensya ngan isu- mat ito ha iba basi hira liwat mahibaro han pagkaapurado han aton pa- nahon. "Ipakita Kon Hin-o . . . an Imo Ginpili" (Buhat 1:13-26) 16 Diri urusahon nga an mga apostol 'binalik ha Jerusalem nga malipa- yon gud.' (Luc. 24:52) Pero ano an ira magigin reaksyon ha giya ngan ins- truksyon han Kristo? Ha bersikulo 13 ngan 14 han Buhat kapitulo 1, mababasa naton nga nagkatirok hira ha "kwarto ha igbaw" ngan may Dinhi, an Biblia naggamit han Griego nga pulong nga tropos, nga nagpapasabot hin "paagi," ngan diri mor·phe, nga nangangahulogan hin "lawas." 14, 15. (a) Ano an ginsiring han mga anghel mahitungod han pagbalik han Kristo, ngan ano an ira iginpapasabot? (Kitaa liwat an footnote.) (b) Kay ano nga masisiring naton nga an Kristo binalik "ha paagi nga pariho" han iya pagbaya? 16-18. (a) Ha Buhat 1:13, 14, ano an aton mahibabaroan parte ha Kristiano nga mga katirok para ha pagsingba? (b) Ano an aton mahibabaroan ha ehemplo nga iginpakita han nanay ni Jesus nga hi Maria? (c) Kay ano nga importante yana an Kristiano nga mga katirok? 19
20 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS mahibabaroan kita nga pipira nga makapainteres nga detalye parte ha sugad nga mga katirok. Hito nga panahon, an mga balay ha Palestina kasagaran na nga may kwarto ha igbaw, ngan may hagdan ha gawas para makasaka ngadto. Posible ba nga "kwarto [ini] ha igbaw" han balay nga gin-unabi ha Buhat 12:12, nga gintatag-iya han nanay ni Marcos? Anoman an kahimtang, posible gud nga usa ito nga simple ngan prakti- kal nga lugar diin makakagkatirok an mga sumurunod han Kristo. Pero hin-o an nagkatirok, ngan ano an ira ginbuhat? 17 Pansina nga an nagkatirok diri la an mga apostol, ngan diri la liwat mga kalalakin-an. May "pipira nga babaye" nga nakadto, upod na an na- nay ni Jesus nga hi Maria. Ini an kataposan nga direkta nga pag-unabi kan Maria ha Biblia. Husto la hunahunaon nga hito nga kahimtang, diri hiya nagpapaimportante, lugod mapainubsanon nga nakikigkatirok hiya basi magsingba kaupod han iya espirituwal nga kabugtoan. Sigurado nga nadasig gud hiya nga an iya upat nga iba pa nga anak nga lalaki, nga waray magin mga tumuroo han buhi pa hi Jesus, kaupod na niya yana. (Mat. 13:55; Juan 7:5) Katapos mamatay ngan mabanhaw an ira bugto ha nanay, nagbag-o na hira. - 1 Cor. 15:7. 18 Pansina liwat kon kay ano nga nagkatirok ini nga mga disipulo: "Hira ngatanan padayon nga nag-inampo nga may uusa nga katuyoan." (Buh. 1: 14) Tikang pa hadto, an pagkatirok importante na nga bahin han pag- singba han mga Kristiano. Nagkakatirok kita basi dasigon an usa kag usa, kumarawat hin instruksyon ngan sagdon, ngan labaw ha ngatanan, urosa nga magsingba ha aton langitnon nga Amay, hi Jehova. An aton mga pag-ampo ngan mga kanta han pagdayaw hito nga mga higayon na- kakapalipay gud ha iya ngan importante ha aton. Hinaot diri gud naton pabay-an inin sagrado ngan makaparig-on nga mga katirok! - Heb. 10: 24, 25. 19 Ito nga mga sumurunod han Kristo may kinahanglan sulbaron nga importante nga isyu, ngan hi apostol Pedro an nanguna ha pagsulbad hito. (Bersikulo 15-26) Diri ba nakakaliaw hibaroan nga hi Pedro gin- gamit na liwat ni Jehova bisan kon tulo ka beses nga iya iginnigar an iya Ginoo? (Mar. 14:72) Kita ngatanan may tendensya nga makasala, ngan ki- nahanglan naton hin mga pahinumdom nga hi Jehova "maopay ngan an- dam magpasaylo" ha mga sinsero nga nagbabasol. - Sal. 86:5. 20 Nasabtan ni Pedro nga hi Judas, an apostol nga nagtraydor kan Je- sus, dapat saliwnan. Pero hin-o an isasaliwan ha iya? An bag-o nga apostol dapat sumurunod ni Jesus ha iya bug-os nga ministeryo ngan nakakita han iya pagkabanhaw. (Buh. 1:21, 22) Uyon ito ha saad mismo ni Jesus: "Kamo nga nasunod ha akon malingkod ha 12 nga trono 19-21. (a) Ano an aton mahibabaroan ha pagpanguna ni Pedro ha kongregasyon? (b) Kay ano nga kinahanglan saliwnan hi Judas, ngan ano an aton mahibabaroan ha paagi han pagbuhat hito?
ngan maghuhukom ha 12 nga tribo han Israel." (Mat. 19:28) Klaro nga katuyoan ni Jehova nga an 12 nga apostol nga sumurunod ni Jesus ha panahon han iya minister yo ha tuna amo an magin "12 nga bato nga pundasyon" han Bag-o nga Jerusalem. (Pah. 21:2, 14) Salit gintugotan han Dios nga masabtan ni Pedro nga an tagna nga "an iya pribilehiyo sugad nga paramangno mahingadto unta ha iba" naaplikar kan Judas. - Sal. 109:8. Pirme kita nagpapasakop ngan masinugtanon ha pagpanguna han ginpili nga mga paramangno 21 Paonan-o ginhimo an pagpili? Pinaagi han pagripa, nga komon nga ginbubuhat ha panahon han Biblia. (Prob. 16:33) Pero ini an ultimo nga higayon nga gin-unabi ha Biblia an pagripa nga gin-gamit ha sugad hini nga paagi. Klaro nga han iginbubo na an baraan nga espiritu, an pagripa diri na ginkikinahanglan. Pero pansina kon kay ano nga gin-gamit an pagripa. An mga apostol nag-ampo: "O Jehova, ikaw nga maaram han ka- singkasing han ngatanan, ipakita kon hin-o hini nga duha nga lalaki an imo ginpili." (Buh. 1:23, 24) Karuyag nira nga hi Jehova an magpili. Hi Ma- tias, nga posible usa han 70 nga disipulo nga ginsugo ni Jesus nga mag- sangyaw, amo an ginpili. Salit hi Matias nagin usa han "Dose." - Buh. 6:2. 22 Nagpapahinumdom ini ha aton nga karuyag han Dios nga magin or- ganisado an iya katawohan. Yana liwat, nagpipili hin responsable nga mga lalaki basi magin mga paramangno ha kongregasyon. Gin-uusisa hin maopay han mga tigurang an Kasuratanhon nga mga kwalipikasyon nga ginkikinahanglan ha sugad nga mga paramangno, ngan nag-aampo hira para han giya han baraan nga espiritu. Salit ito nga kalalakin-an gintatagad han kongregasyon nga ginpili pinaagi han baraan nga espiri- tu. Kon magpapasakop kita ngan magigin masinugtanon ha ira pagpa- nguna, makakabulig kita nga magkaurosa an kongregasyon. - Heb. 13:17. 23 An mga disipulo ni Jesus naparig-on han pakakita ha iya nga naban- haw ngan han mga pagbag-o nga ginhimo ha pag-organisar han buruha- ton, salit andam na gud hira ha sunod nga mahitatabo. Hihisgotan ha sunod nga kapitulo iton importante nga panhitabo. Ha urhi hi Pablo ginpili sugad nga 'apostol ha mga nasud,' pero waray gud hiya hu- nahunaa nga usa han Dose. (Roma 11:13; 1 Cor. 15:4-8) Diri hiya kwalipikado hito nga espesyal nga pribilehiyo kay diri hiya sumurunod ni Jesus ha panahon han iya ministeryo ha tuna. 22, 23. Kay ano nga dapat kita magpasakop ngan magin masinugtanon ha mga na- ngunguna ha kongregasyon yana?
"Nababatian naton nga nagyayakan hira ha aton mga yinaknan mahitungod han urusahon nga mga buhat han Dios." - Buhat 2:11
K A P I T U L O 3 "Napuno han Baraan nga Espiritu" An mga epekto han pagbubo han baraan nga espiritu han Pentekostes Iginbase ha Buhat 2:1-47 EKSAYTED an mga tawo ha kakalsadahan han Jerusalem. An aso nag- tipaigbaw tikang ha halaran ha templo samtang ginkakanta han mga Levita an Hallel (Salmo 113 tubtob 118), nga posible gud ha estilo nga antiphony, o baton-batonay nga pagkanta. Damu an mga bisita ha kakal- sadahan. Tikang hira ha higrayo nga lugar sugad han Elam, Mesopota- mia, Capadocia, Ponto, Ehipto, ngan Roma. Ano an okasyon? An Pente- kostes, nga gintatawag liwat nga "adlaw han siyahan nga hinog nga mga bunga." (Num. 28:26) Inin tinuig nga piyesta ginsasaurog ha kataposan han pangani han sebada ngan ha tinikangan han pangani han trigo. Ma- kalilipay ito nga adlaw. 2 Han mga alas noybe han aga hini nga katsaringsing han 33 C.E., may milagro nga nahitabo nga mahinunumdoman han mga tawo ha sulod hin maiha nga panahon. Tigda la nga nagkaada "aringasa tikang ha la- ngit, nga pariho hin haganas han makusog nga hangin." (Buh. 2:2) Iton daku nga aringasa nabatian ha bug-os nga balay diin nagkakatirok an mga 120 nga disipulo ni Jesus. Sunod, may urusahon nga nahitabo. May nakita nga mga dila nga sugad hin kalayo, ngan may usa nga hinugdon ha tagsa nga disipulo. Katapos, an mga disipulo "napuno han baraan nga espiritu" ngan nagtikang pagyakan hin iba-iba nga yinaknan! Pagba- ya han mga disipulo hito nga balay, nahipausa an mga bisita nga ira igin- kita ha kakalsadahan han Jerusalem, kay nakiistorya ha ira an mga disipulo! Oo, an kada tagsa nakabati nga ira 'ginyayakan an iya kalugari- ngon nga yinaknan.' - Buh. 2:1-6. Kitaa an kahon nga "Jerusalem - An Sentro han Judaismo," ha pahina 25. Kitaa an mga kahon nga "Roma - Kapital han Usa nga Imperyo," ha pahina 26; "Mga Judio ha Mesopotamia Ngan Ehipto," ha pahina 27; ngan "Kristianidad ha Ponto," ha pahina 28. An "mga dila" diri literal nga kalayo, kondi "sugad hin kalayo," nga klaro nga nagpa- pakita nga han iginbubo an baraan nga espiritu ha tagsa nga disipulo, sugad ito hin kalayo pagkit-on. 1. Ihulagway an kahimtang ha Piyesta han Pentekostes. 2. Ano an urusahon nga mga nahitabo han Pentekostes 33 C.E.? 23
Roma D A G A T D a gat nga Itom B I T I N I A PONT O Dagat Caspian C A P A D O C I A PARTIA Antiokia (han Sirya) MESOPOTA MIA MEDIA M E D I T E R A N E O Jerusalem Babilonya B A BIL O NIA ELAM LIBYA Alejandria JUDEA G u l p Memfis o h a n EHIPTO P ersia t ETIOPIA P u l a 3 Inin makapainteres gud nga asoy naghuhulagway han usa nga impor- tante nga panahon ha kasaysayan han tinuod nga pagsingba - an kaes- tablisar han nasud han espirituwal nga Israel, an dinihogan nga Kristia- no nga kongregasyon. (Gal. 6:16) Pero diri la ito. Han nagpahayag hi Pedro ha mga tawo hito nga adlaw, gin-gamit niya an siyahan han tulo nga "yawi han Ginhadian," nga an tagsa hito mag-aabri hin espesyal nga mga pribilehiyo ha iba nga grupo han mga tawo. (Mat. 16:18, 19) Pinaagi hinin siyahan nga yawi, nagin posible para ha mga Judio ngan ha Judio nga mga proselita nga karawaton an maopay nga sumat ngan madihogan pi- naagi han baraan nga espiritu han Dios. Salit magigin kaapi hira han espirituwal nga Israel, ngan tungod hito, magkakaada hira paglaom nga magmando sugad nga mga hadi ngan mga saserdote ha Mesianiko nga Ginhadian. (Pah. 5:9, 10) Paglabay han panahon, ito nga pribilehiyo iha- hatag liwat ha mga Samaritano ngan katapos, ha mga Hentil. Ano an ma- hibabaroan han mga Kristiano yana ha importante nga mga panhitabo han Pentekostes 33 C.E.? 'Nagtitirirok ha Usa nga Lugar' (Buhat 2:1-4) 4 Han nagtikang an Kristiano nga kongregasyon, may-ada mga 120 nga disipulo nga 'nagtitirirok ha usa nga lugar' - ha usa nga kwarto ha ig- baw - ngan gindihogan hira pinaagi han baraan nga espiritu. (Buh. 2:1) Kitaa an kahon nga "Hin-o an mga Proselita?" ha pahina 29. 3. (a) Kay ano nga an Pentekostes 33 C.E. usa nga importante nga panahon ha kasaysayan han tinuod nga pagsingba? (b) Paonan-o gin-gamit ni Pedro an usa han "mga yawi han Ginhadian" ha iya pahayag hito nga adlaw? 4. Paonan-o iginpapadayon han Kristiano nga kongregasyon ha moderno nga pana- hon an buruhaton han kongregasyon nga naestablisar han 33 C.E.?
"NAPUNO HAN BARAAN NGA ESPIRITU" 25 Ha kataposan hito nga adlaw, inabot na hin yinukot an bawtismado nga mga kaapi hito nga kongregasyon. Ngan tinikangan pa la ito han pag- uswag han usa nga organisasyon nga padayon nga nag-uuswag yana! Oo, usa nga grupo han kalalakin-an ngan kababayin-an nga may kahadlok ha Dios - an Kristiano nga kongregasyon ha moderno nga panahon - an ginagamit basi an 'maopay nga sumat han Ginhadian isangyaw ha bug- os nga inuukyan nga tuna sugad nga pamatuod ha ngatanan nga nasud' antes matapos ini nga sistema han mga butang. - Mat. 24:14. 5 An Kristiano nga kongregasyon mabu- lig liwat ngan magdadasig ha mga kaapi hito, an mga dinihogan ngan ha urhi an "iba nga mga karnero." (Juan 10:16) Igin- pakita ni Pablo an iya apresasyon ha bulig nga iginhahatag han mga kaapi han kong- regasyon ha usa kag usa han nagsurat hiya ha mga Kristiano ha Roma: "Naghi- hingyap ako nga makita kamo para maipa- angbit ko ha iyo an pipira nga espirituwal nga regalo basi maparig-on kamo; o basi magdinasigay kita pinaagi han pagtoo han kada tagsa, an iyo ngan an akon pagtoo." - Roma 1:11, 12. JERUSALEM - AN SENTRO HAN JUDAISMO An kadam-an han mga panhitabo ha siya- han nga mga kapitulo han Mga Buhat nahita- bo ha Jerusalem. Ini nga syudad nahimumu- tang ha kabukiran ha sentro han Judea, mga 55 ka kilometro ha este han Dagat Meditera- neo. Han 1070 B.C.E., ginsakop ni Hadi David an kuta ha bawbaw han Bukid Zion, nga nahi- mumutang dinhi, ngan an syudad nga gintu- kod ha palibot hito nagin kapital han kadaan nga nasud han Israel. 6 Yana, an katuyoan han Kristiano nga kongregasyon pariho gihap han katuyoan hito ha siyahan nga siglo. Gintagan ni Je- sus an iya mga disipulo hin makuri kon- di makalilipay nga buruhaton. Ginsidngan niya hira: "Panhimo kamo hin mga disipu- lo ha mga tawo han ngatanan nga nasud, bawtismuhi hira ha ngaran han Amay ngan han Anak ngan han baraan nga espi- ritu, tutdui hira ha pagtuman han ngata- nan nga akon iginsugo ha iyo." - Mat. 28: 19, 20. 7 Ginagamit ni Jehova an Kristiano nga kongregasyon han mga Saksi ni Jehova ha pagtuman hito nga buruhaton yana. 5. Ano an magigin bendisyon han pakig-upod ha Kristiano nga kongregasyon, ha siyahan nga sig- lo ngan yana? 6, 7. Paonan-o gintutuman han Kristiano nga kongregasyon yana an sugo ni Jesus nga mag- sangyaw ha ngatanan nga nasud? Hirani ha Bukid Zion an Bukid Moria, nga sumala ha gintotoohan han mga Judio ha ka- daan nga panahon, didto ginsarihan ni Abra- ham paghalad hi Isaac, mga 1,900 ka tuig an- tes han mga panhitabo nga iginhulagway ha Mga Buhat. An Bukid Moria nagin bahin hini nga syudad han gintukod ni Solomon an siya- han nga templo ni Jehova ha bawbaw hito. Ini nga templo nagin sentro han pagsingba ngan pan-adlaw-adlaw nga kinabuhi han mga Judio. Ha templo ni Jehova regular nga nagkakati- rok an ngatanan nga matinumanon nga Judio tikang ha magkalain-lain nga bahin han tuna basi maghalad, magsingba, ngan magsaurog han iba-iba nga piyesta. Ginbuhat nira ito su- gad nga pagsugot ha sugo han Dios: "Tulo ka beses ha usa ka tuig, an ngatanan mo nga la- laki kinahanglan dumaop ha atubangan ni Je- hova nga imo Dios ha lugar nga iya pilion." (Deut. 16:16) Ha Jerusalem liwat nahimumu- tang an Bantogan nga Sanhedrin, an hitaas nga korte han mga Judio ngan an mga admi- nistrador han gobyerno han nasud.
ROMA - KAPITAL HAN USA NGA IMPERYO Ha peryodo han panahon nga ginkukobrehan han libro han Mga Buhat, an Roma an pinakada- ku ngan pinakagamhanan nga syudad hito nga panahon. Ito an kapital han usa nga imperyo nga nagsakop han katunaan tikang ha Britanya tubtob ha Norte Aprika ngan tikang ha Kadaga- tan han Atlantiko tubtob ha Gulpo han Persia. Ha Roma, an mga tawo iba-iba an kultura, lahi, yinaknan, ngan gintotoohan. May mag-opay ito nga kalsada salit an mga tawo ngan mga pro- dukto tikang ha iba-iba nga lugar madali maka- abot didto. Ha pantalan han Ostia hirani hito, damu liwat an mga barko nga naduong nga may dara nga mga pagkaon ngan marahalon nga mga butang para ha mga tawo hito nga syudad. Han siyahan nga siglo C.E., sobra usa ka mil- yon na an mga tawo nga naukoy ha Roma. Posible nga an katunga han populasyon mga uripon - ginsentensyahan nga mga kriminal, ka- bataan nga iginbaligya o gin-abandona han ira mga kag-anak, ngan mga priso nga ginbihag ha mga pakiggirra han mga Romano. May mga Judio liwat tikang ha Jerusalem nga gindara ha Roma sugad nga mga uripon katapos sakupon ni Heneral Pompey han Roma ito nga syudad han 63 B.C.E. An kadam-an han iba pa nga residente han Roma mga pobre, nga an gin-uukyan higtaas nga bilding nga damu hinduro an naukoy ngan nakadepende la ha ayuda han gobyerno. Pero makikita liwat didto an pipira han pinakamahu- say nga panpubliko nga mga bilding, nga gin- tukod han mga emperador. Upod hito an mga teatro ngan dagku nga estadyum diin libre nga makakakita an mga tawo hin mga salida ha en- tablado, araway han mga gladiator, karera han mga karuwahe, ngan iba pa. Syempre, diri masayon an pagsangyaw ha mga tawo nga iba-iba an yinaknan. Bisan pa hito, an mga Saksi ni Jehova nakahimo na hin mga publikasyon nga iginbase ha Biblia ha sobra 1,000 nga yi- naknan. Kon aktibo ka nga nakikig-upod ha Kristiano nga kongregasyon ngan na- kikigbahin ha buruhaton nga pagsang- yaw han Ginhadian ngan panhimo hin mga disipulo, may rason ka nga malipay. Usa ka han pipira la nga tawo ha tuna yana nga may pribilehiyo nga magpama- tuod hin bug-os mahitungod ha ngaran ni Jehova! 8 Basi buligan ka nga makailob nga may kalipay hinin peligroso nga mga pa- nahon, igintagana ni Jehova nga Dios an kabugtoan ha bug-os nga kalibotan. Hi Pablo nagsurat ha Hebreo nga mga Kris- tiano: "Tagdon naton an usa kag usa basi mag-aghat ha pagpakita hin gugma ngan mag-opay nga mga buhat, nga diri ginpa- pabay-an an aton pagkatirok, sugad han nabatasan han iba, lugod nagdidinasigay ha usa kag usa, ngan labi na gud sam- tang nakikita niyo nga nagtitikahirani na an adlaw." (Heb. 10:24, 25) An Kristiano nga kongregasyon usa nga regalo tikang kan Jehova basi madasig mo an iba ngan madasig ka liwat. Magpabilin nga duok ha imo espirituwal nga kabugtoan. Ayaw gud pabay-i an pagtambong ha Kristiano nga mga katirok! 'An Kada Tagsa Nakabati han Iya Kalugaringon nga Yinaknan' (Buhat 2:5-13) 9 Imadyina kon ano kaeksayted an mga Judio ngan mga proselita han Pentekostes 33 C.E. An kadam-an han mga presente didto posible gud nga nakakayakan han komon nga 8. Ano nga bulig an aton nakakarawat pinaagi han Kristiano nga kongregasyon? 9, 10. Paonan-o an pipira nangangalimbasog nga magsangyaw ha mga tawo nga iba an yinaknan?
"NAPUNO HAN BARAAN NGA ESPIRITU" 27 yinaknan, bangin Griego o Hebreo. Pero yana "an kada tagsa nakaba- ti nga ginyayakan [han mga disipulo] an iya kalugaringon nga yinak- nan." (Buh. 2:6) Sigurado nga nalipay gud hira nga mabatian an mao- pay nga sumat ha ira kalugaringon nga yinaknan. Syempre, an mga Kristiano yana waray tagi han milagroso nga abilidad nga makayakan hin iba nga mga yinaknan. Pero damu an nangangalimbasog nga mag- sangyaw han mensahe han Ginhadian ha mga tawo nga tikang ha iba- iba nga nasud. Paonan-o? An pipira nag-aram hin iba nga yinaknan basi makag-alagad hira ha kahirani nga kongregasyon nga iba an yinaknan o bu- malhin pa ngani ha iba nga nasud. Ka- sagaran na nga nakikita nira nga adton ira ginsasangyawan naiimpres gud ha ira mga pangalimbasog. MGA JUDIO HA MESOPOTAMIA NGAN EHIPTO 10 Pananglitan, hi Christine nag-aram hin Gujarati upod hin pito pa nga Saksi. Han may nakaistorya hiya nga katra- baho nga Gujarati an yinaknan, nangu- musta hiya gamit an kalugaringon nga yinaknan han batan-on nga babaye. Na- impres an babaye ngan karuyag niya ma- hibaroan kon kay ano nga nanganga- limbasog hi Christine nga mag-aram hin yinaknan nga sugad kakuri han Gujara- ti. Nakasangyaw hin maopay hi Christine. An batan-on nga babaye nagsiring ha iya: "Sigurado nga importante gud an iyo men- sahe." An The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ (175 B.C.-A.D. 135) nasi- ring: "Ha Mesopotamia, Media ngan Babilonia nag-ukoy an katulinan han mga kaapi han gin- hadian han napulo ka tribo [han Israel], ngan han ginhadian han Juda, katapos hira igdis- tyero didto han mga Asiryano ngan mga taga- Babilonya." An Ezra 2:64 nasiring nga 42,360 la nga Israelita an binalik ha Jerusalem kata- pos hira madistyero ha Babilonya. Nahitabo ini han 537 B.C.E. Siring ni Flavius Josephus nga han siyahan nga siglo C.E., tinagnapuplo ka yu- kot na an mga Judio nga "naukoy ha palibot han Babilonia." Ha ikatulo tubtob ha ikalima ka siglo C.E., nahimo nira an sinurat nga gintata- wag nga Talmud han Babilonya. 11 Syempre, diri tanan makakag-aram hin iba nga yinaknan. Bisan pa hito, puy- di kita mag-andam ha pagsangyaw han mensahe han Ginhadian ha mga tawo nga iba an yinaknan. Paonan-o? An usa nga paagi amo an paggamit han JW Lan- guage˙ nga app basi mahibaro hin sim- ple nga pangumusta ha usa nga yinak- nan nga komon ha iyo lugar. Puydi ka liwat mag-aram hin pipira nga pulong hito nga yinaknan nga makakakuha han inte- res han mga nagyayakan hito. Ipakita ha 11. Paonan-o kita magigin andam ha pagsang- yaw han mensahe han Ginhadian ha mga tawo nga iba an yinaknan? May naagian nga mga dokumento nga nag- papamatuod nga may mga Judio na ha Ehipto han ikaunom ka siglo B.C.E. ngan antes pa hito. Hito nga panahon, hi Jeremias may men- sahe para ha mga Judio nga naukoy ha iba- iba nga bahin han Ehipto, upod na an Mem- fis. (Jer. 44:1, ftn.) Posible gud nga damu nga Judio an binalhin ha Ehipto han mga 323- 30 B.C.E. Siring ni Josephus nga an mga Ju- dio an pipira han siyahan nga nag-ukoy ha Ale- jandria. Paglabay han panahon, iginhatag ha ira an usa nga bahin hini nga syudad. Han siyahan nga siglo C.E., an Judio nga parasurat nga hi Philo nagsiring nga usa ka milyon han iya mga igkasi-Judio an naukoy ha bug-os nga Ehipto, tikang "ha ligid han Libya tubtob ha mga giutan han Etiopia."
28 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS ira an jw.org, ngan puydi mo ipakita ha ira an iba-iba nga video ngan publikasyon nga may-ada ha ira yinaknan. Pinaagi ha paggamit han su- gad nga mga garamiton ha aton ministeryo, maaabat naton an kalipay nga gin-abat han aton kabugtoan ha siyahan nga siglo han an mga tawo tikang ha iba-iba nga nasud nahipausa nga mabatian an maopay nga sumat 'an kada tagsa ha iya kalugaringon nga yinaknan.' KRISTIANIDAD HA PONTO Upod ha mga nakabati han pahayag ni Ped- ro han Pentekostes 33 C.E. amo an mga Ju- dio tikang ha Ponto, usa nga distrito ha norte nga bahin han Asia Minor. (Buh. 2:9) Klaro nga iginsangyaw han pipira ha ira an mao- pay nga sumat pagbalik nira ha ira lugar, kay upod ha mga ginsuratan ni Pedro han iya siya- han nga surat amo an mga tumuroo nga "nag- patsarang" ha mga lugar sugad han Ponto. (1 Ped. 1:1) Iginpapakita han iya surat nga ini nga mga Kristiano 'nagsasakit tungod han magkalain-lain nga mga pagsari' tungod han ira pagtoo. (1 Ped. 1:6) Posible gud nga upod hini an pagkontra ngan pagtimaraot. An iba pa nga mga pagsari nga naeks- peryensyahan han mga Kristiano ha Pon- to makikita ha mga surat ha usa kag usa nira Pliny nga Burobata, nga gobernador han Bitinia ngan Ponto nga mga probinsya han Roma, ngan ni Emperador Trajan. Han mga 112 C.E., nagsurat hi Pliny tikang ha Pon- to nga an Kristianidad sugad hin "nakakata- pon nga sakit" nga nagsasarang ha ngatanan, lalaki man o babaye, batan-on o lagas, riko o pobre. Adton gin-akusaran hin pagin Kris- tiano gintagan ni Pliny hin oportunidad nga ignigar ito, ngan an mga waray magnigar iya ginpatay. An bisan hin-o nga nagsumpa han Kristo o nag-ampo ha mga dios o ha estatwa ni Trajan gintagan hin kagawasan. Aminado hi Pliny nga "an tinuod nga mga Kristiano diri mapipirit ha pagbuhat" hini nga mga butang. An mga pulong nga iginhubad nga "nagpatsarang" ti- kang ha Griego nga pulong nga nangangahulogan "han Diaspora." Nagtutudlok ito ha Judio nga mga komunidad, nga nagpapakita nga an pipira han siyahan nga mga nagin Kristiano mga Judio. "Tinindog hi Pedro" (Buhat 2:14-37) 12 "Tinindog hi Pedro" basi magyakan ha mga tawo nga tikang ha iba-iba nga nasud. (Buh. 2:14) Iginsaysay niya ha ngatanan nga namamati nga an milagroso nga abili- dad nga makayakan hin iba-iba nga yinak- nan iginhatag han Dios sugad nga katu- manan han igintagna ni Joel: "Igbububo ko an akon espiritu ha ngatanan nga klase hin tawo." (Joel 2:28) Antes hi Jesus suma- ka ha langit, iya ginsidngan an iya mga di- sipulo: "Maghahangyo ako ha Amay ngan tatagan niya kamo hin lain nga parabulig," nga sumala kan Jesus amo "an espiritu." - Juan 14:16, 17. 13 Mapwersa an pangataposan nga gin- siring ni Pedro ha mga tawo: "Kinahang- lan hibaroan gud han bug-os nga panima- lay ni Israel nga ginhimo hiya han Dios nga Ginoo ngan Kristo, ini nga Jesus nga iyo ginpatay ha kahoy." (Buh. 2:36) Syem- pre, an kadam-an han mga namamati kan Pedro diri presente han ginpatay hi Jesus ha pasakitan nga kahoy. Pero kaapi hira han nasud nga nagbuhat hito, salit may baratunon liwat hira. Pero pansina nga matinalahuron an pakiistorya ni Pedro ha 12. (a) Ano an ginsiring ni propeta Joel nga ap- likado ha milagro nga nahitabo han Pentekostes 33 C.E.? (b) Kay ano nga ginlaoman nga magka- kaada katumanan ha siyahan nga siglo an tag- na ni Joel? 13, 14. Paonan-o nangalimbasog hi Pedro nga maabot an kasingkasing han mga namamati ha iya, ngan paonan-o ta masusubad an iya paagi?
HIN-O AN MGA PROSELITA? iya mga igkasi-Judio, ngan naningkamot hiya nga maabot an ira kasingkasing. Ka- tuyoan niya nga mapagios nga magbasol an mga namamati ha iya, diri hukman hira. Nasina ba an mga tawo ha ginsiring ni Pedro? Waray. Lugod, "sugad hin ginbu- no an ira kasingkasing." Nagpakiana hira: "Ano an sadang namon buhaton?" An po- sitibo nga paagi han pakiistorya ni Ped- ro posible gud nga nakabulig basi maabot an kasingkasing han damu ha ira, salit napagios hira nga magbasol. - Buh. 2:37. 14 Puydi ta subaron an paagi ni Pedro han pag-abot ha kasingkasing han iya mga mamarati. Kon nagsasangyaw kita, diri naton kinahanglan tadungon an tag- sa nga diri Kasuratanhon nga panhuna- huna nga bangin ibangon han tagbalay. Lugod, mas maopay nga pag-istoryahan an mga punto nga puydi naton pagkauyo- nan. Kon bubuhaton ta ito, mataktika nga mabubuligan naton hira nga masabtan an Pulong han Dios. Kasagaran na nga kon an mga kamatuoran ha Biblia iginpi- presenta ha sugad hito nga positibo nga paagi, mas daku an posibilidad nga ku- marawat an mga tawo nga tangkod an ka- singkasing. An "mga Judio ngan mga proselita" naka- bati han pagsangyaw ni Pedro han Pentekos- tes 33 C.E. - Buh. 2:10. Usa han kwalipikado nga kalalakin-an nga gintokahan nga manginano han "importante nga buruhaton" nga panhatag hin pagkaon kada adlaw amo hi Nicolas, nga gin-unabi su- gad nga "proselita nga taga-Antiokia." (Buh. 6: 3-5) An mga proselita mga Hentil, karuyag sid- ngon mga diri Judio, nga nakombirte ha Ju- daismo. Ginhunahuna hira nga mga Judio ha ngatanan nga paagi kay ginkarawat nira an Dios ngan an Balaud han Israel, iginsalikway an ngatanan nga iba pa nga dios, nagpaturi (kon lalaki), ngan nagin kaapi han nasud han Israel. Pakagawas han mga Judio tikang ha pagka- distyero ha Babilonya han 537 B.C.E., damu an inukoy ha mga lugar nga hirayo ha Israel kondi iginpadayon nira an mga buruhaton han Judaismo. Tungod hito, an mga tawo nga nau- koy ha mga nasud ha palibot han Israel ngan bisan ha higrayo nga lugar nahibaro mahitu- ngod han relihiyon han mga Judio. An mga pa- rasurat ha kadaan nga panahon, sugad kan- da Horace ngan Seneca, nagpapamatuod nga naruyagan han damu nga tawo ha iba-iba nga nasud an mga Judio ngan an ira mga gintoto- ohan salit inapi hira ha ira mga komunidad ngan nagin mga proselita. "Magpabawtismo an Tagsa ha Iyo" (Buhat 2:38-47) 15 Ha makalilipay gud nga adlaw han Pentekostes 33 C.E., ginsidngan ni Pedro an makinarawaton nga mga Judio ngan mga proselita: "Magba- sol kamo, ngan magpabawtismo an tagsa ha iyo." (Buh. 2:38) Sugad nga resulta, mga 3,000 an nabawtismohan, posible gud ha mga karigoan ha Jerusalem o hirani hito. Nagdali-dali la ba hira pagdesisyon nga Diri ini an okasyon nga may pinakadamu nga nabawtismohan. Han Agosto 7, 1993, ha internasyonal nga kombensyon han mga Saksi ni Jehova ha Kiev, Ukraine, 7,402 ka tawo an nabawtismohan ha unom nga pool. Inabot hin duha ka oras ngan kinse minutos an pagbawtismo ha ira ngatanan. 15. (a) Ano an ginsiring ni Pedro, ngan ano an reaksyon han mga tawo? (b) Kay ano nga an yinukot nga nakabati han maopay nga sumat han Pentekostes kwalipikado nga mabawtismohan hito mismo nga adlaw?
30 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS magpabawtismo? Karuyag sidngon ba nga an mga estudyante ha Biblia ngan an mga anak han Kristiano nga mga kag-anak dapat magpabawtis- mo bisan diri pa hira andam? Diri. Hinumdumi nga ito nga mga Judio ngan Judio nga mga proselita nga nabawtismohan ha adlaw han Pente- kostes 33 C.E. maduruto nga nag-aaram han Pulong han Dios, ngan ka- api hira han nasud nga dedikado kan Jehova. Dugang pa, iginpapakita na nira an ira kadasig - ha pipira nga kahimtang, pinaagi ha pagbiyahe hin hirayo basi magin presente hinin tinuig nga piyesta. Katapos ka- rawaton an importante nga mga kamatuoran mahitungod ha papel ni Jesu-Kristo ha katumanan han katuyoan han Dios, andam na hira nga magpadayon ha pag-alagad ha Dios - kondi yana sugad nga bawtismado nga mga sumurunod han Kristo. 16 Ginbendisyonan gud ni Jehova ito nga grupo. An asoy nasiring: "An ngatanan nga nagin mga tumuroo nag-urupod ngan iginpaangbit an ngatanan nga may-ada hira, ngan ira iginbaligya an ira mga panag- iya ngan mga propyedad ngan an kwarta nga tikang hito ginpanhatag ha ngatanan, uyon ha panginahanglan han kada tagsa." (Buh. 2:44, 45) Sigurado nga karuyag han ngatanan nga tinuod nga Kristiano nga su- baron ito nga pagin mahigugmaon ngan andam magsakripisyo. 17 Iginpapakita han Biblia nga may mga kinahanglan buhaton an usa nga tawo antes hiya magdedikar kan Jehova ngan magpabawtismo. Kinahanglan kumuha hiya hin kahibaro ha Pulong han Dios. (Juan 17:3) Kinahanglan magpakita hiya hin pagtoo ngan magbasol ha iya pagkinabuhi hadto, nga iginpapakita nga nasusubo gud hiya tungod hito. (Buh. 3:19) Katapos, kinahanglan hiya makombirte, o magbag-o, ngan magtikang pagbuhat han mga butang nga uyon ha kaburut-on han Dios. (Roma 12:2; Efe. 4:23, 24) Susundan ito han iya pagdedi- kar ha Dios pinaagi ha pag-ampo ngan han pagpabawtismo. - Mat. 16:24; 1 Ped. 3:21. 18 Usa ka ba nga dedikado ngan bawtismado nga disipulo ni Jesu- Kristo? Kon oo, magin mapasalamaton ha pribilehiyo nga iginhatag ha imo. Pariho han mga disipulo ha siyahan nga siglo nga napuno han ba- raan nga espiritu, puydi ka magamit ha maopay gud nga paagi ha pag- pamatuod hin bug-os ngan ha pagbuhat han kaburut-on ni Jehova! Inin temporaryo nga kahikayan nakabulig basi maihatag an panginahanglan han mga bisita nga nagpabilin ha Jerusalem basi mas mahibaro pa mahitungod han ira bag-o nga pagtoo. Boluntaryo ini nga paghinatagay ngan diri dapat hunahunaon nga usa nga klase hin komunismo. - Buh. 5:1-4. 16. Paonan-o iginpakita han mga Kristiano ha siyahan nga siglo nga andam hira magsakripisyo? 17. Ano an kinahanglan buhaton han usa nga tawo basi magin kwalipikado hiya ha bawtismo? 18. Ano nga pribilehiyo an iginhatag ha bawtismado nga mga disipulo han Kristo?
K A P I T U L O 4 'Diri Edukado Ngan Ordinaryo La nga mga Tawo' Nagpakita hin kaisog an mga apostol, ngan ginbendisyonan hira ni Jehova Iginbase ha Buhat 3:1-5:11 AN DAMU nga tawo nga nagkakalakat nasisirakan han adlaw ha kaku- rulpon. Nagkakaabot ha templo an matinumanon nga mga Judio ngan an mga disipulo han Kristo. Diri na maiha an "oras han pag-ampo." (Buh. 2:46; 3:1) Kaupod han kadam-an hira Pedro ngan Juan, ngan nagti- tipakadto hira ha ganghaan han templo nga gintatawag nga Matahom. Ha butnga han iristorya ngan aringasa han pitad han mga tawo, maba- batian nga nagpapalimos an usa nga sobra 40 anyos nga lalaki nga piay tikang pa ha katawo. - Buh. 3:2; 4:22. 2 Han hirani na hira Pedro ngan Juan, nangaro ha ira hin kwarta an makililimos. Inundang an mga apostol salit nagkita ha ira an lalaki, nga naglalaom nga tatagan hiya hin kwarta. "Waray ako silber ngan bula- wan," siring ni Pedro, "kondi kon ano an may-ada ako ihahatag ko ha imo. Ha ngaran ni Jesu-Kristo nga Nazareno, lakat!" Imadyina an kahipausa han mga tawo han ginkaptan ni Pedro an kamot han piay nga lalaki ngan - ha siyahan nga higayon ha iya kinabuhi - tinindog an lalaki! (Buh. 3: 6, 7) Naiimadyin mo ba nga ginkikinita han lalaki an iya mga tiil ngan na- ngangalimbasog nga ipitad ito ha siyahan nga higayon? Diri urusahon nga naglukso-lukso hiya ngan nagdayaw ha Dios ha daku nga tingog! 3 Eksayted gud an mga tawo ngan nagdadlagan hira ngadto kanda Ped- ro ngan Juan ha pasilyo ni Solomon. Dinhi, ha lugar mismo diin nagtut- do hi Jesus hadto, iginsaysay ha ira ni Pedro kon paonan-o nagin posible ini nga milagro. (Juan 10:23) Igintanyag niya ha mga tawo ngan ha lalaki nga piay hadto an usa nga regalo nga mas birilhon pa ha silber o bula- wan. Labaw pa an nahiuupod hini nga regalo kay han pisikal nga pag- tambal. Amo ini an oportunidad nga magbasol, mapara an mga sala, Nag-aampo an mga tawo ha templo ha panahon han paghalad ha aga ngan ha pag- sirom. An halad ha pagsirom ginhihimo ha "ikasiyam nga oras," o ha mga alas tres ha kulop. 1, 2. Ano nga milagro an ginhimo nira Pedro ngan Juan hirani ha ganghaan han templo? 3. Ano nga urusahon nga regalo an mahimo makarawat han lalaki nga piay hadto ngan han mga tawo? 31
32 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS ngan magin sumurunod han ginpili ni Jehova nga "Punoan nga Ahente han kinabuhi," hi Jesu-Kristo. - Buh. 3:15. 4 Diri gud makakalimtan ito nga adlaw! Gintambal an usa nga lalaki ngan nakakalakat na hiya. Yinukot pa an gintagan hin oportunidad nga matambal ha espirituwal basi makaglakat hira nga takos ha Dios. (Col. 1: 9, 10) Dugang pa, tungod han nahitabo hito nga adlaw, nangalimbasog an mga tawo nga may hitaas nga katungdanan nga pugngan an maunungon nga mga disipulo han Kristo ha pagtuman han sugo ni Jesus nga isang- yaw an mensahe han Ginhadian. (Buh. 1:8) Ano an aton mahibabaroan ha mga paagi nga gin-gamit ngan ha disposisyon nga iginpakita nira Ped- ro ngan Juan - 'diri edukado ngan ordinaryo la nga mga tawo' - samtang nagsasangyaw hira ha damu nga tawo? (Buh. 4:13) Ngan paonan-o na- ton masusubad an paagi han pag-atubang nira ngan han iba nga mga di- sipulo ha pagkontra? Diri 'Pinaagi han Kalugaringon nga Gahum' (Buhat 3:11-26) 5 Nakiistorya hira Pedro ngan Juan ha mga tawo. Maaram hira nga po- sible an pipira hini diri pa la maiha nga naghangyo nga patayon hi Jesus. (Mar. 15:8-15; Buh. 3:13-15) Hunahunaa la an kaisog nga iginpakita ni Pedro han waray kahadlok nga iginsumat niya nga an piay nga lalaki gin- tambal ha ngaran ni Jesus. Maisugon nga iginsumat ni Pedro an kama- tuoran. Prangka nga nagyakan hiya nga may baratunon an mga tawo ha kamatayon han Kristo. Pero waray magdumot hi Pedro hini nga mga tawo, kay 'ginbuhat nira ito tungod ha pagkaignorante.' (Buh. 3:17) Gin- tawag niya hira nga kabugtoan ngan nagpokus ha maopay nga sumat han Ginhadian. Kon magbabasol hira ngan matoo ha Kristo, "an mga pa- nahon han pagrepresko" maabot ha ira tikang kan Jehova. (Buh. 3:19) Kinahanglan liwat naton magin maisugon ngan prangka kon nagpapa- samwak han tiarabot nga paghukom han Dios. Pero diri gud kita dapat magin agresibo, magin maisog, o maghukom ha mga tawo. Lugod, gin- huhunahuna ta nga an aton nasasangyawan may potensyal nga magin aton kabugtoan, ngan pariho kan Pedro, nagpupokus kita labi na ha ma- opay nga sumat han Ginhadian. 6 Mapainubsanon an mga apostol. Waray nira angkona an kadayawan ha milagro nga ira ginhimo. Hi Pedro nagsiring ha mga tawo: "Kay ano Kitaa an mga kahon nga "Pedro - Tikang ha Pagin Parapangisda Ngadto ha Pagin Madasigon nga Apostol," ha pahina 34, ngan "Juan - An Disipulo nga Hinigugma ni Jesus," ha pahina 37. 4. (a) Katapos han milagroso nga pagtambal, ano an karuyag buhaton han mga tawo nga may hitaas nga katungdanan? (b) Ano an duha nga pakiana nga aton babatunon? 5. Ano an aton mahibabaroan ha paagi han pakiistorya ni Pedro ha mga tawo? 6. Paonan-o iginpakita nira Pedro ngan Juan an pagkamapainubsanon?
'DIRI EDUKADO NGAN ORDINARYO LA NGA MGA TAWO' nga nagkikinita kamo ha amon nga sugad hin napalakat namon hiya pi- naagi han amon kalugaringon nga gahum o han debosyon ha Dios?" (Buh. 3:12) Maaram hi Pedro ngan an iba nga mga apostol nga anoman nga maopay nga ira nahimo ha ira ministeryo, tungod ito han gahum han Dios, diri han ira kalugaringon nga kusog. Salit mapainubsanon nga iginhatag nira kan Jehova ngan kan Jesus an ngatanan nga kadayawan ha ira mga nahimo. 7 Kinahanglan liwat kita magin mapainubsanon kon iginsasangyaw naton an Ginhadian. Oo, an espiritu han Dios diri nahatag ha mga Kris- tiano ha moderno nga panahon hin gahum ha pagtambal. Pero mabubu- ligan ta an mga tawo nga magkaada pagtoo ha Dios ngan ha Kristo ngan makarawat an amo gihapon nga regalo nga igintanyag ni Pedro - an opor- tunidad nga mapasaylo an ira mga sala ngan makakarawat hin karepres- ko tikang kan Jehova. Kada tuig, ginatos ka yukot an nakarawat hini nga oportunidad ngan nagigin bawtismado nga mga disipulo han Kristo. 8 Oo, nagkikinabuhi na kita ha panahon han "pagpahiuli han ngata- nan nga butang" nga gin-unabi ni Pedro. Sugad nga katumanan han "iginyakan han Dios pinaagi ha baba han iya baraan nga mga propeta han naglabay," naestablisar an Ginhadian ha langit han 1914. (Buh. 3:21; Sal. 110:1-3; Dan. 4:16, 17) Waray pag-iha katapos hito, ginbuligan han Kristo an iya mga disipulo nga maipahiuli an tinuod nga pagsingba ha tuna. Sugad nga resulta, minilyon an nagin mga sakop han Ginhadian han Dios ngan aada na ha espirituwal nga paraiso. Ginhukas nira an daan ngan diri maopay nga personalidad ngan 'iginsul-ot an bag-o nga personalidad nga ginlarang uyon ha kaburut-on han Dios.' (Efe. 4:22-24) Pariho han pagtambal ha piay nga makililimos, inin urusahon nga buru- haton natutuman, diri pinaagi han pangalimbasog han mga tawo, kondi pinaagi han espiritu han Dios. Pariho kan Pedro, kinahanglan maisugon ngan epektibo nga gamiton naton an Pulong han Dios ha pagtutdo ha iba. Naglalampos kita ha pagbulig ha mga tawo nga magin mga disipulo han Kristo pinaagi han gahum han Dios, diri han aton kalugaringon nga kusog. "Diri Namon Mahihimo nga Umundang ha Pagyakan" (Buhat 4:1-22) 9 Nagkarigumok an mga tawo tungod han ginsiring ni Pedro ngan tu- ngod han paglukso-lukso ngan pagguliat han lalaki nga piay hadto. Salit an kapitan han templo - nga gintokahan nga manginano ha seguridad ha templo - ngan an punoan nga mga saserdote inabot dayon basi mag- imbistigar. Ini hira posible nga mga Saduseo, usa nga sekta nga riko 7, 8. (a) Ano nga regalo an maitatanyag naton ha mga tawo? (b) Paonan-o natutu- man yana an saad nga "pagpahiuli han ngatanan nga butang"? 9-11. (a) Ano an nagin reaksyon han mga lider han mga Judio ha mensahe nira Pedro ngan Juan? (b) Ano an determinasyon han mga apostol? 33
PEDRO - TIKANG HA PAGIN PARAPANGISDA NGADTO HA PAGIN MADASIGON NGA APOSTOL Hi Pedro may lima nga ngaran ha Kasuratan. Ki- lala hiya sugad nga Symeon ha Hebreo ngan ha ka- tugbang hito ha Griego nga Simon, ngan sugad nga Pedro ngan ha katugbang hito ha Semitico nga Ce- fas. Ini nga apostol gintatawag liwat nga Simon Ped- ro, nga kombinasyon han duha nga ngaran. - Mat. 10:2; Juan 1:42; Buh. 15:14. Inasaw-an hi Pedro ngan nalungon ha ira an iya ugangan nga babaye ngan an iya bugto. (Mar. 1: 29-31) Parapangisda hiya nga taga- Betsaida, usa nga bungto ha nor- te han Dagat han Galilea. (Juan 1: 44) Ha urhi inukoy hiya ha Caperna- um, nga hirani hito. (Luc. 4:31, 38) Ha sakayan ni Pedro liningkod hi Jesus ngan nagtutdo ha damu gud nga tawo nga nagtirirok ha baybayon han Dagat han Galilea. Katapos gud hito, ha sugo ni Jesus, milagroso nga nakadakop hi Pedro hin damu nga isda. Nahadlok gud hi Pedro ngan li- nuhod, pero ginsidngan hiya ni Je- sus: "Ayaw na kahadlok. Tikang yana mangingisda ka hin buhi nga mga tawo." (Luc. 5:1-11) Kaupod ni Ped- ro ha pagpangisda an iya bugto nga hi Andres, pati hira Santiago ngan Juan. Ginbayaan hini nga upat an ira negosyo nga pangisda han ginkara- wat nira an imbitasyon ni Jesus nga magin iya mga sumurunod. (Mat. 4:18-22; Mar. 1:16-18) Paglabay hin mga usa ka tuig, usa hi Pedro han 12 nga gin- pili ni Jesus nga magin iya "mga apostol," nga na- ngangahulogan hin "mga ginsugo." - Mar. 3:13-16. Ginpili ni Jesus hira Pedro, Santiago, ngan Juan nga umupod ha iya ha espesyal nga mga okasyon. Nakita nira an pagbag-o han hitsura ni Jesus, an iya pagbanhaw ha anak nga babaye ni Jairo, ngan an iya kasakit ha garden han Getsemani. (Mat. 17: 1, 2; 26:36-46; Mar. 5:22-24, 35-42; Luc. 22:39- 46) Hira liwat nga tulo, pati hi Andres, an nagpakia- na kan Jesus parte han tigaman han iya presensya. - Mar. 13:1-4. Hi Pedro prangka, makasikasi, ngan usahay nagi- os nga diri anay naghuhunahuna. Baga hin kasaga- ran nga hiya an nauuna pagyakan kay ha iya mga igkasi-apostol. Ha mga Ebanghelyo, mas damu an aton mababasa nga ginsiring niya kompara ha gin- tarampo nga ginsiring han 11 pa nga apostol. Na- pakiana hiya samtang nagpapabilin nga hilom an iba. (Mat. 15:15; 18:21; 19:27-29; Luc. 12:41; Juan 13:36-38) Hiya an diniri nga himsawan ni Jesus, pero han ginsaway hiya ni Jesus, naghangyo lugod hiya nga hugasan liwat an iya mga kamot ngan an iya ulo! - Juan 13:5-10. An hilarom nga gugma nagpagios kan Pedro nga mangalimbasog nga kombinsihon hi Jesus nga diri hiya kinahanglan mag-antos ngan mamatay. Marig- on nga ginsaway hiya ni Jesus ha iya sayop nga panhunahuna. (Mat. 16: 21-23) Ha ultimo nga gab-i ni Jesus, nagsiring hi Pedro nga bisan bayaan hi Jesus han tanan nga iba pa nga apostol, diri gud hiya mabaya. Han gin-aresto hi Jesus han iya mga kaa- way, maisugon nga gindepensahan hiya ni Pedro pinaagi han espada ngan ha urhi ginsundan hiya ngadto mismo ha bungsaran han hitaas nga saserdote. Pero waray pag-iha kahu- man hito, tulo ka beses nga iginnigar ni Pedro an iya Agaron, katapos, nag- tangis hiya tungod han duro nga ka- subo han nasantop niya an iya ginbu- hat. - Mat. 26:31-35, 51, 52, 69-75. Antes han siyahan nga pagpakita ni Jesus ha iya mga apostol ha Gali- lea katapos hiya mabanhaw, nagsi- ring hi Pedro nga mangingisda hiya, ngan inupod an iba nga mga apostol. Han nakilal-an ni Pedro nga hi Jesus an nakadto ha baybayon, linukso dayon hiya ha tubig ngan linangoy tipakadto. Han namamahaw hira han isda nga ginluto ni Jesus para ha ira, gin- pakianhan ni Jesus hi Pedro kon hinigugma ba niya hiya labaw pa "hini" - karuyag sidngon, an mga isda ha ira atubangan. Gindadasig ni Jesus hi Pedro nga pilion nga bug-os-panahon nga sumunod ha iya im- bes nga magin parapangisda. - Juan 21:1-22. Han mga 62-64 C.E., iginsangyaw ni Pedro an maopay nga sumat ha Babilonya, nga aadto ha Iraq yana, diin damu nga Judio an naukoy. (1 Ped. 5:13) Ha Babilonya, iginsurat ni Pedro an libro han Biblia nga siyahan nga Pedro ngan posible an ikaduha nga Pedro liwat. Hi Jesus "naghatag kan Pedro hin gahum" ngan gintaporan hiya han "pagkaapostol para ha mga turi." (Gal. 2:8, 9) Mapinairon ngan madasigon nga gintuman ni Pedro an iginsugo ha iya.
'DIRI EDUKADO NGAN ORDINARYO LA NGA MGA TAWO' ngan maimpluwensya ha politika nga nangangalimbasog nga magkaada murayaw nga relasyon ha mga Romano, nagsalikway han yinakan nga balaud nga ginsusunod gud han mga Pariseo, ngan diri natoo ha pagka- banhaw. Nasina gud hira han nakit-an nira ha templo hira Pedro ngan Juan, nga maisugon nga nagsasangyaw nga nabanhaw na hi Jesus! 10 Ginpriso hinin nasisina nga mga parakontra hira Pedro ngan Juan ngan kinabuwasan gindara hira ha hitaas nga korte han mga Judio. Para hini nga mga magmarando, hira Pedro ngan Juan 'diri edukado ngan ordinaryo la nga mga tawo' nga waray katungod ha pagtutdo ha templo. Waray hira mag-eskwela ha bisan ano nga kilala nga eskwelahan ha relihiyon. Pero tungod kay prangka hira ngan may kompyansa, nahi- pausa an korte. Kay ano nga makakombinse gud hira Pedro ngan Juan? An usa nga rason tungod kay "kaupod hira hadto ni Jesus." (Buh. 4:13) An ira Agaron nagtutdo nga may tinuod nga awtoridad, diri pariho ha mga eskriba. - Mat. 7:28, 29. 11 Ginsugo han korte an mga apostol nga umundang ha pagsangyaw. Hito nga komunidad, an korte may daku nga awtoridad. Pipira pa la ka semana antes hini, han ginhukman hi Jesus hito nga korte, an mga membro hito nagsiring: "Angay hiya mamatay." (Mat. 26:59-66) Pero wa- ray mahadlok hira Pedro ngan Juan. Samtang natindog ha atubangan hinin riko, edukado, ngan maimpluwensya nga kalalakin-an, waray ka- hadlok kondi matinalahuron nga nagsiring hira Pedro ngan Juan: "Kon husto ha pagkita han Dios nga mamati ha iyo imbes nga ha Dios, kamo an paghukom. Kondi para ha amon, diri namon mahihimo nga umun- dang ha pagyakan mahitungod han mga butang nga amon nakita ngan nabatian." - Buh. 4:19, 20. 12 Naipapakita mo ba an sugad hito nga kaisog? Ano an imo inaabat kon may oportunidad ka nga magsangyaw ha riko, edukado, o maim- pluwensya nga mga tawo ha iyo komunidad? Ano man kon tamayon ka han imo mga kapamilya, kaeskwela, o katrabaho tungod han imo mga gintotoohan? Nahahadlok ka ba? Kon oo, kaya mo malamposan ito nga pag-abat. Han nakanhi hi Jesus ha tuna, gintutdoan niya an mga apos- tol kon paonan-o didepensahan an ira mga gintotoohan nga may kom- pyansa ngan ha matinalahuron nga paagi. (Mat. 10:11-18) Katapos hiya banhawon, nagsaad hiya ha iya mga disipulo nga padayon nga makaka- upod nira hiya "ha ngatanan nga adlaw tubtob ha ikatarapos han siste- ma han mga butang." (Mat. 28:20) Ha paggiya ni Jesus, gintututdoan kita han "matinumanon ngan maaramon nga uripon" kon paonan-o di- depensahan an aton mga gintotoohan. (Mat. 24:45-47; 1 Ped. 3:15) Ginhi- himo ini pinaagi ha mga instruksyon nga iginhahatag ha mga katirok Kitaa an kahon nga "An Hitaas nga Saserdote ngan an Punoan nga mga Saserdote," ha pahina 38. 12. Ano an makakabulig ha aton nga magkaada kaisog ngan kompyansa? 35
36 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS han kongregasyon, sugad han An Aton Kristiano nga Pagkinabuhi Ngan Ministeryo, ngan pinaagi ha mga publikasyon nga iginbase ha Biblia, su- gad han mga artikulo ha serye nga "Baton ha mga Pakiana Mahitungod ha Biblia" ha jw.org nga website. Ginagamit mo ba hin maopay ini nga mga tagana? Kon bubuhaton mo ito, madudugangan an imo kaisog ngan kompyansa. Ngan pariho ha mga apostol, diri mo tutugotan an bisan ano nga makapaundang ha imo ha pagyakan mahitungod han makaruruyag nga mga kamatuoran ha Biblia nga imo nakita ngan nabatian. "Gindaku Nira an Ira mga Tingog Ngadto ha Dios" (Buhat 4:23-31) 13 Katapos gud buhian han korte hira Pedro ngan Juan, nakigkita hira ha iba pa nga kabugtoan ha kongregasyon. Urosa nga "gindaku nira an ira mga tingog ngadto ha Dios" ngan nag-ampo para hin kai- sog basi makapadayon ha pagsang- yaw. (Buh. 4:24) Maaram gud hi Ped- ro nga diri maaramon an pagsarig ha kalugaringon nga kusog kon na- ngangalimbasog nga buhaton an kaburut-on han Dios. Pipira pa la ka semana antes hito, may kom- pyansa nga ginsidngan niya hi Je- sus: "Bisan pa mahipakdol an nga- tanan tungod han mahitatabo ha imo, diri gud ako mahipapakdol!" Pero sugad han igintagna ni Jesus, madagmit nga nadaog hi Pedro han kahadlok ha tawo ngan iginnigar an iya sangkay ngan magturutdo. Kondi nahibaro hin leksyon hi Pedro ha iya sayop. - Mat. 26:33, 34, 69-75. Ayaw tuguti an bisan ano nga makapaundang ha imo ha pagyakan mahitungod han makaruruyag nga mga kamatuoran ha Biblia nga imo nahibaroan 14 Diri igo an pagin determinado la kon karuyag mo makapadayon ha pagtuman han sugo nga magin saksi han Kristo. Kon nangangalimbasog an mga parakontra nga paundangon ka ha pag-alagad kan Jehova o ha pagsangyaw, subara an ehemplo nira Pedro ngan Juan. Pag-ampo kan Jehova para hin kusog. Pagpabulig ha kongregasyon. Isumat ha mga ti- gurang ngan ha iba nga hamtong nga kabugtoan an mga kakurian nga imo gin-aatubang. An mga pag-ampo han iba makakahatag ha imo hin daku nga kusog. - Efe. 6:18; San. 5:16. 13, 14. Kon naatubang kita hin pagkontra, ano an dapat ta buhaton, ngan kay ano?
JUAN - AN DISIPULO NGA HINIGUGMA NI JESUS Hi apostol Juan anak ni Zebedeo ngan bugto ni apostol Santiago. Baga hin hi Salome an iya nanay, nga posible bugto ni Maria nga nanay ni Je- sus. (Mat. 10:2; 27:55, 56; Mar. 15:40; Luc. 5: 9, 10) Salit posible nga hi Juan paryente ni Je- sus. Baga hin riko an pamilya nira Juan. Daku an negosyo nga pangisda ni Zebe- deo salit may mga trabahador hira. (Mar. 1:20) Hi Salome inupod kan Jesus, nag-asikaso ha iya han na- kadto hiya ha Galilea, ngan ha urhi nagdara hin maghamot nga herba basi iandam an lawas ni Jesus ha paglubong. (Mar. 16:1; Juan 19:40) Posible nga may kalugaringon nga balay hi Juan. - Juan 19:26, 27. Posible nga hi Juan an disipulo ni Juan nga Parabawtismo nga natin- dog kaupod ni Andres han ginkita ni Juan nga Parabawtismo hi Jesus ngan nagsiring: "Kitaa, an Kordero han Dios!" (Juan 1:35, 36, 40) Kata- pos hito, klaro nga inupod hi Juan nga anak ni Zebedeo kan Jesus ha Cana ngan nakakita han siyahan nga milagro ni Jesus. (Juan 2:1-11) An klaro ngan detalyado nga pag- kahulagway ni Juan han ginbuhat ni Jesus ha Jerusalem, Samaria, ngan Galilea katapos hito nagpapasabot nga posible nga ini nga parasurat han Ebanghelyo nakakita liwat hito nga mga panhitabo. An pagin andam ni Juan - pariho kanda Santiago, Ped- ro, ngan Andres - nga bayaan dayon an iya mga pukot, sakayan, ngan pakabuhi han gintawag hiya ni Jesus nga magin iya sumurunod nagpapama- tuod nga may pagtoo hi Juan. - Mat. 4:18-22. Ha mga Ebanghelyo, an pag-unabi kan Juan diri sugad kaagsob han pag-unabi kan Pedro. Pero hi Juan makasikasi liwat, salit hiya ngan an iya bugto nga hi Santiago gintawag ni Jesus nga Boaner- ges, nga nangangahulogan nga "mga Anak han Dalugdog." (Mar. 3:17) Ha siyahan, karuyag gud ni Juan magin prominente, salit gin-aghat pa ngani nira nga magbugto an ira nanay nga maghangyo kan Jesus nga tagan hira han pinakamaopay nga mga posisyon ha iya Ginhadian. Bisan kon maki- kalugaringon ini nga hingyap, ebidensya liwat ini nga may pagtoo hira nga tinuod an Ginhadian. Tu- ngod han ira pagin ambisyoso, nagkaada higayon hi Jesus nga sagdonan an tanan niya nga apos- tol nga kinahanglan hira magin mapainubsanon. - Mat. 20:20-28. Iginpakita ni Juan nga maisugon hiya han nagsari hiya nga pugngan an usa nga tawo nga diri sumuru- nod ni Jesus ha pagpagawas hin mga demonyo pinaagi ha iya nga- ran. Ha iba nga higayon, karuyag ni Juan magpalusad hin kalayo ti- kang ha langit basi bungkagon an mga umurukoy han usa nga baryo ha Samaria nga waray mag-abiabi han mga mensahero nga ginsugo ni Jesus basi mag-andam para ha iya. Ginsaway hiya ni Jesus tungod han iya mga reaksyon. Paglabay han panahon, klaro nga nagin mas makatadunganon ngan maloloy-on na hi Juan. (Luc. 9:49-56) Pero bi- san pa han mga kaluyahan ni Juan, hiya "an disipulo nga hinigugma ni Jesus." Salit han hirani na gud ma- matay hi Jesus, igintapod niya kan Juan an iya nanay nga hi Maria. - Juan 19:26, 27; 21:7, 20, 24. Hi Juan mas maiha nga nabuhi kay ha iba nga mga apostol, sugad han igintagna ni Jesus. (Juan 21: 20-22) Hi Juan matinumanon nga nag-alagad kan Jehova ha sulod hin mga 70 ka tuig. Han hirani na hiya mamatay, ha panahon han pagmando ni Emperador Domitian han Roma, igindistyero hiya ha isla han Patmos "tungod han pagyakan mahitungod ha Dios ngan pagpama- tuod may kalabotan kan Jesus." Didto, han mga 96 C.E., nakarawat ni Juan an mga bisyon nga iya iginsurat ha libro han Pahayag. (Pah. 1:1, 2, 9) Gintotoohan han kadam-an nga katapos hi Juan tagan hin kagawasan, kinadto hiya ha Efeso, diin iginsurat niya an Ebanghelyo ni Juan ngan an mga surat nga 1, 2, ngan 3 Juan, ngan namatay hiya ha Efeso han mga 100 C.E.
38 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS 15 Kon nadaog ka hadto han presyur ngan may panahon nga inundang ka ha pagsangyaw, ayaw panluya. Hinumdumi nga may panahon nga an ngatanan nga apostol inundang ha pagsangyaw katapos mamatay hi Je- sus, pero waray pag-iha nagin aktibo hira utro. (Mat. 26:56; 28:10, 16-20) Imbes nga manluya tungod han imo mga sayop han naglabay, puydi mo ba gamiton an mga leksyon nga imo nahibaroan tikang hito basi parig- unon an iba? 16 Ano an dapat naton ig-ampo kon gintitimaraot kita han mga may aw- toridad? Alayon pansina nga waray maghangyo an mga disipulo nga pro- tektaran hira ni Jehova tikang ha mga pagsari. Nahinumdoman gud nira an siring ni Jesus: "Kon gintimaraot nira ako, pagtitimarauton liwat nira kamo." (Juan 15:20) Lugod, inin maunungon nga mga disipulo naghang- yo kan Jehova nga 'tagan hin atensyon' an mga tarhog han mga parakon- tra. (Buh. 4:29) Maaram an mga disipulo nga an kaburut-on han Dios amo an pinakaimportante, ngan nasasabtan nira nga an pagtimaraot nga ira gin-aatubang katumanan han mga tagna. Maaram hira nga sugad han igin- tutdo ha ira ni Jesus nga ig-ampo, an ka- burut-on han Dios 'matutuman dinhi ha tuna,' anoman an bangin igsiring han mga magmarando nga tawo. - Mat. 6:9, 10. AN HITAAS NGA SASERDOTE NGAN AN PUNOAN NGA MGA SASERDOTE An hitaas nga saserdote an nagrirepresen- tar han mga Israelita ha atubangan han Dios. Han siyahan nga siglo C.E., hiya liwat an na- ngunguna ha Sanhedrin. Kaupod niya sugad nga mga lider han mga Judio an punoan nga mga saserdote. Upod hito an hitaas nga mga saserdote hadto, sugad kan Anas, ngan an iba pa nga adulto nga kalalakin-an tikang ha mga pamilya diin ginpipili an hitaas nga mga saserdote. Posible nga upat o lima la ini nga mga pamilya. Sumala ha eskolar nga hi Emil ¨ urer, kon an usa nga lalaki kaapi han usa Sch hini nga mga pamilya, mas ginrirespeto hiya kay ha iba nga mga saserdote. 17 Basi mabuhat an kaburut-on han Dios, an mga disipulo nag-ampo kan Jeho- va: "Buligi an imo mga uripon nga padayon nga igyakan nga may bug-os nga kaisog an imo pulong." Paonan-o ito ginbaton dayon ni Jehova? "Nabay-og an lugar nga ira gin- kakatirokan, ngan hira ngatanan napuno han baraan nga espiritu ngan may kai- sog nga nagyakan han pulong han Dios." (Buh. 4:29-31) Matutuman gud an kabu- rut-on han Dios; waray makakapugong hito. (Isa. 55:11) Anoman kadaku an prob- lema, anoman kagamhanan an mga kaa- way, kon dadakuon naton an aton tingog ngadto ha Dios pinaagi ha pag-ampo, ma- kakasiguro kita nga ihahatag niya ha aton an kusog basi padayon nga igyakan nga may kaisog an iya pulong. Iginpapakita han Kasuratan nga an hita- as nga mga saserdote nagpapabilin hito nga katungdanan tubtob ha ira kamatay. (Num. 35:25) Pero ha panahon nga ginkukobrehan han libro han Mga Buhat, an Romano nga mga gobernador ngan an mga hadi nga ginpili han Roma nagtutoka ngan nagtatangtang hin hitaas nga mga saserdote kon san-o nira karu- yag. Kondi baga hin an ginpipili hinin pagano nga mga magmarando nga tokahan amo an mga saserdote nga tikang ha tulin ni Aaron. 15. Ano nga ehemplo an makakadasig ha mga inundang hadto ha pagsangyaw? 16, 17. Ano an aton mahibabaroan ha pag-ampo han mga sumurunod han Kristo ha Jerusalem?
'DIRI EDUKADO NGAN ORDINARYO LA NGA MGA TAWO' May Baratunon, "Diri ha mga Tawo, Kondi ha Dios" (Buhat 4:32-5:11) 18 Waray pag-iha, sobra 5,000 na an kaapi han bag-o nga kongregasyon ha Jerusalem. Bisan kon iba-iba an gintikangan han mga disipulo, may- ada hira "uusa nga kasingkasing ngan kalag." Nagkakaurosa hira ha pa- riho nga hunahuna ngan pariho nga opinyon. (Buh. 4:32; 1 Cor. 1:10) Labot la nga nag-ampo hira kan Jehova nga bendisyonan an ira mga pa- ngalimbasog, ginbuligan liwat nira an usa kag usa ha espirituwal, ngan kon kinahanglan, ha materyal. (1 Juan 3:16-18) Pananglitan, an disipulo nga hi Jose, nga gintawag liwat han mga apostol nga Bernabe, nagbalig- ya hin tuna ngan igindonar an bug-os nga kantidad basi buligan adton ti- kang ha higrayo nga katunaan nga makapabilin ha Jerusalem hin mas maiha para mahibaro hin dugang pa parte ha ira bag-o nga pagtoo. 19 An mag-asawa nga hira Ananias ngan Sapira nagbaligya liwat hin propyedad ngan naghatag hin donasyon. Nagpakunokuno hira nga igin- hatag nira an bug-os nga kantidad; pero "sekreto nga gintago [nira] an pipira nga bahin han bayad." (Buh. 5:2) Ginpatay ni Jehova ini nga mag-asawa, diri tungod kay kulang an kantidad nga ira iginhatag, kondi tungod kay maraot an ira motibo ha paghatag ngan malimbong hira. "Nagbuwa [hira], diri ha mga tawo, kondi ha Dios." (Buh. 5:4) Pariho ha mga hipokrito nga ginhukman ni Jesus, mas karuyag nira Ananias ngan Sapira nga dayawon han mga tawo imbes nga makarawat an pag-uyon han Dios. - Mat. 6:1-3. 20 Pariho han pagin mahinatagon han matinumanon nga mga disipulo ha Jerusalem han siyahan nga siglo, ginsusuportaran han minilyon nga Saksi yana an bug-os-kalibotan nga pagsangyaw nga buruhaton pinaagi han boluntaryo nga mga donasyon. Diri ginpipirit an bisan hin-o nga iha- tag an iya panahon o kwarta basi suportaran ini nga buruhaton. Oo, diri karuyag ni Jehova nga mag-alagad kita ha iya nga kontra-gusto o napipi- ritan. (2 Cor. 9:7) Kon nahatag kita, interesado hi Jehova, diri ha kanti- dad, kondi ha motibo han aton paghatag. (Mar. 12:41-44) Diri gud naton karuyag nga magin pariho kanda Ananias ngan Sapira ngan mag-alagad ha Dios tungod han kalugaringon nga bentaha o basi dayawon. Lugod, pariho kanda Pedro, Juan, ngan Bernabe, hinaot an aton pag-alagad kan Jehova pirme ginpapagios han tinuod nga gugma ha Dios ngan ha aton igkasi-tawo. - Mat. 22:37-40. Posible nga may-ada la mga 6,000 nga Pariseo ha Jerusalem han 33 C.E., ngan mas gutiay pa hito an kadamu han mga Saduseo. Bangin usa pa ini nga rason kon kay ano nga inabat hinin duha nga grupo nga tarhog ha ira an mga katutdoan ni Jesus. 18. Ano an ginbuhat han mga kaapi han kongregasyon ha Jerusalem para ha usa kag usa? 19. Kay ano nga ginpatay ni Jehova hira Ananias ngan Sapira? 20. Ano nga mga leksyon an aton mahibabaroan parte ha paghatag kan Jehova? 39
"Salit gindara nira hira ngan ginpatindog ha atubangan han Sanhedrin." - Buhat 5:27
K A P I T U L O 5 "Kinahanglan Sugton Namon an Dios Sugad nga Magmarando" An mga apostol nagpakita hin ehemplo para sundon han ngatanan nga tinuod nga Kristiano Iginbase ha Buhat 5:12-6:7 AN MGA hukom ha Sanhedrin nasisina hinduro! An mga apostol ni Je- sus ginbibista hinin hitaas nga korte. Kay ano? Hi Jose Caifas, an hitaas nga saserdote ngan presidente han Sanhedrin, nasisina nga nagsiring ha ira: "Ginsugo gud namon kamo nga diri magpadayon ha pagtutdo pinaagi hini nga ngaran." Diri ngani kaya iyakan hinin nag-iisog nga presidente an ngaran ni Jesus. Pero hi Caifas padayon nga nagsiring, "ginpuno niyo an Jerusalem han iyo katutdoan, ngan determinado kamo nga kami an basulon ha kamatay hini nga tawo." (Buh. 5:28) Klaro an mensahe: Un- dang na kamo pagsangyaw, kay kon diri, sisirotan kamo! 2 Ano an magigin reaksyon han mga apostol? Hi Jesus an nagsugo ha ira nga magsangyaw, ngan an Dios an naghatag han iya awtoridad. (Mat. 28:18-20) Magpapadaog ba an mga apostol ha kahadlok ha tawo ngan maundang pagsangyaw? O magkakaada hira kaisog basi magin marig-on ngan padayon nga magsangyaw? Ini an tinuod nga isyu: An Dios ba an ira susugton o an tawo? Waray pag-alang nga nagyakan hi apostol Pedro para ha ngatanan nga apostol. Prangka ngan maisugon hiya. 3 Sugad nga tinuod nga mga Kristiano, interesado gud kita ha reaksyon han mga apostol ha mga tarhog han Sanhedrin. An sugo nga magsang- yaw aplikado liwat ha aton. Samtang ginbubuhat naton ini nga toka nga hatag han Dios, bangin umatubang liwat kita hin pagkontra. (Mat. 10:22) Bangin mangalimbasog an mga parakontra nga ulangon o igdiri an aton buruhaton. Ano an aton hihimoon? Magpapahimulos kita ha pag-usisa ha ginbuhat han mga apostol ngan ha mga kahimtang nga nagresulta ha pagbista ha ira han Sanhedrin. "Gin-abrihan han Anghel ni Jehova an mga Purtahan" (Buhat 5:12-21a) 4 Hinumdumi nga han siyahan nga ginsugo hira Pedro ngan Juan Kitaa an kahon nga "An Sanhedrin - Hitaas nga Korte han mga Judio," ha pahina 43. 1-3. (a) Kay ano nga an mga apostol gindara ha atubangan han Sanhedrin, ngan ano an tinuod nga isyu? (b) Kay ano nga interesado gud kita ha reaksyon han mga apostol? 4, 5. Kay ano nga hi Caifas ngan an mga Saduseo 'napuno hin pangabugho'? 41
42 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS nga umundang pagsangyaw, binaton hira: "Diri namon mahihimo nga umundang ha pagyakan mahitungod han mga butang nga amon nakita ngan nabatian." (Buh. 4:20) Katapos han siyahan nga pagbista ha ira han Sanhedrin, hira Pedro ngan Juan, upod an iba pa nga mga apostol, pada- yon nga nagsangyaw ha templo. An mga apostol nagbuhat hin mga milag- ro, sugad han pagtambal han mga may sakit ngan pagpagawas hin mga demonyo. Ginbuhat nira ito "ha Pasilyo ni Solomon," usa nga may atop nga beranda ha este nga bahin han templo, diin damu nga Judio an nag- kakatitirok. May mga tawo pa ngani nga natambal han nalambongan hira ni Pedro! Damu han mga natambal an kinarawat han maopay nga sumat. Sugad nga resulta, "an mga tumuroo ha Ginoo padayon nga naduduga- ngan - damu gud nga kalalakin-an ngan kababayin-an." - Buh. 5:12-15. 5 Hi Caifas ngan an mga Saduseo, an sekta diin kaapi hiya, 'napuno hin pangabugho' ngan iginpapriso an mga apostol. (Buh. 5:17, 18) Kay ano nga nasina hinduro an mga Saduseo? Kay igintututdo han mga apostol nga hi Jesus nabanhaw, pero an mga Saduseo diri natoo ha pagkabanhaw. An mga apostol nasiring nga matatalwas la an usa kon magpapakita hiya hin pagtoo kan Jesus, pero nahahadlok an mga Saduseo nga bangin si- rotan hira han gobyerno han Roma kon karawaton han mga tawo hi Je- sus sugad nga ira Lider. (Juan 11:48) Salit diri urusahon nga determina- do an mga Saduseo nga paundangon ha pagsangyaw an mga apostol! 6 Yana liwat, an nangunguna nga hinungdan han pagtimaraot ha mga surugoon ni Jehova amo an mga lider han buwa nga relihiyon. Kasagaran na nga ginagamit nira an ira awtoridad basi impluwensyahan an mga gobyerno ngan an media para paundangon kita ha pagsangyaw. Dapat ba kita mahipausa hini? Diri. Iginbubuhayhag han aton mensahe an buwa nga relihiyon. Kon ginkakarawat han mga tawo nga tangkod an kasing- kasing an mga kamatuoran ha Biblia, nagkakaada hira kagawasan ha mga toloohan ngan tradisyon nga diri uyon ha Kasuratan. (Juan 8:32) Sa- lit diri urusahon nga an aton mensahe nagigin hinungdan nga an mga li- der han relihiyon nangangabugho ngan nangangalas ha aton! 7 Samtang priso an mga apostol ngan naghuhulat han pagbista ha ira, bangin naghunahuna hira kon papatayon ba hira han ira mga kaaway tu- ngod han ira pagtoo. (Mat. 24:9) Pero han gab-i, may nahitabo nga diri gud ginlalaoman - "gin-abrihan han anghel ni Jehova an mga purtahan han prisohan." (Buh. 5:19) Katapos, may espisipiko nga iginsugo ha ira an Ini an siyahan han mga 20 nga espisipiko nga pag-unabi ha mga anghel ha libro han Mga Buhat. Antes hini, ha Buhat 1:10, an mga anghel gin-unabi ha diri direkta nga pa- agi sugad nga mga "lalaki nga busag an bado." 6. Hin-o yana an nangunguna nga hinungdan han pagtimaraot ha mga surugoon ni Jehova, ngan kay ano nga diri kita dapat mahipausa hini? 7, 8. Ano an sigurado nga nagin epekto ha mga apostol han sugo han anghel, ngan ano an maopay nga ipakiana naton ha aton kalugaringon?
"KINAHANGLAN SUGTON NAMON AN DIOS SUGAD NGA MAGMARANDO" 43 anghel: 'Tindog didto ha templo, ngan padayon nga pagsumat ha mga tawo.' (Buh. 5:20) Sigurado nga ini nga sugo nagpasarig ha mga apostol nga tama an ira ginbubuhat. An ginsiring han anghel bangin nagparig-on liwat ha ira nga padayon nga magsangyaw anoman an mahitabo. Tungod hito, an mga apostol 'sinulod ha templo han pamanagbanag ha kaaga- hon ngan nagtikang panutdo' nga may marig-on nga pagtoo ngan kaisog. - Buh. 5:21. 8 Maopay nga pakianhan han tagsa ha aton an aton kalugaringon, 'Magkakaada ba ako han pagtoo ngan kaisog nga ginkikinahanglan basi padayon nga magsangyaw ha puropariho hito nga mga kahimtang?' Ma- paparig-on kita ha paghibaro nga an importante nga buruhaton nga "pag- pamatuod hin bug-os mahitungod han Ginhadian han Dios" ginsusupor- taran ngan gin-gigiyahan han mga anghel. - Buh. 28:23; Pah. 14:6, 7. "Kinahanglan Sugton Namon an Dios Sugad nga Magmarando Imbes nga an mga Tawo" (Buhat 5:21b-33) AN SANHEDRIN - HITAAS NGA KORTE HAN MGA JUDIO 9 Andam na hi Caifas ngan an iba pa nga mga hukom ha Sanhedrin nga senten- syahan an mga apostol. Tungod kay diri hira maaram han nahitabo ha prisohan, nagsugo hira hin mga gwardya basi kuha- on an mga apostol. Imadyina an kahipau- sa han mga gwardya han nahibaroan nira nga waray na didto an mga priso, bisan kon nakatrangka hin maopay an prisohan ngan "an mga gwardya natindog ha mga purtahan." (Buh. 5:23) Waray pag-iha, na- hibaroan han kapitan han templo nga an mga apostol aadto na liwat ha templo ngan nagpapamatuod mahitungod kan Jesu- Kristo - an buruhaton mismo nga nagin hi- nungdan nga ginpriso hira! An kapitan ngan an iya mga gwardya kinadto dayon ha templo basi arestuhon an mga apostol ngan ibalik hira ha Sanhedrin. 10 Sugad han gin-unabi ha tinikangan hini nga kapitulo, an nasisina hinduro nga mga lider han relihiyon nagsugo ha mga apostol nga umundang pagsangyaw. Ano Bisan kon an Judea probinsya han Imper- yo han Roma, an mga Judio gintugotan han Roma nga sundon an ira mga tradisyon ngan gintagan hin kagawasan nga mandoan an ira kalugaringon. An gudtiay nga krimen ngan mga kaso sibil ginhuhukman han lokal nga mga korte, pero an mga kaso nga diri na- didesisyonan hito nga mga korte ginpapasa ngadto ha Bantogan nga Sanhedrin ha Jeru- salem. An Sanhedrin amo an korte suprema han mga Judio ngan administrador han gob- yerno han nasud. Ito liwat an nagdidesisyon kon paonan-o iaaplikar an balaud han mga Ju- dio, ngan an awtoridad hito ginrirespeto han mga Judio ha bisan diin. An Sanhedrin nagkakatirok ha ruwang hito, nga baga hin nahimumutang ha templo o hirani hito. An Sanhedrin may-ada 71 nga membro - an hitaas nga saserdote, nga amo an presidente; an iba pa nga prominente nga kalalakin-an nga saserdote liwat, upod na an mga Saduseo; an prominente nga kalalakin- an nga diri saserdote; ngan an mga eskriba nga mga eksperto ha Balaud. An mga desis- yon hini nga korte diri na mababag-o. 9-11. Ano an baton han mga apostol han gin- sidngan hira han Sanhedrin nga umundang ha pagsangyaw, ngan paonan-o ini nagin ehemplo para sundon han tinuod nga mga Kristiano?
44 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS an baton han mga apostol? Sugad nga ira tagapagyakan, hi Pedro maisu- gon nga binaton: "Kinahanglan sugton namon an Dios sugad nga magma- rando imbes nga an mga tawo." (Buh. 5:29) Hito nga paagi, an mga apostol nagpakita hin ehemplo para sundon han ngatanan nga tinuod nga Kristia- no. Bisan kon ginsugo kita han Dios nga sugton an mga magmarando nga tawo, waray hira awtoridad nga igdiri an iginsusugo han Dios o isugo an igindidiri han Dios. Salit ha aton panahon, kon igdiri han "higtaas nga mga awtoridad" an aton pagsangyaw nga buruhaton, diri kita puydi umun- dang ha pagtuman han igintoka ha aton han Dios nga pagsangyaw han maopay nga sumat. (Roma 13:1) Lugod, padayon kita nga magpapamatuod hin bug-os mahitungod han Ginhadian han Dios pinaagi ha pagsangyaw ha mga paagi nga diri nakakakuha han atensyon han mga awtoridad. 11 Diri urusahon nga nasina gud an mga hukom tungod han maisugon nga baton han mga apostol. Determinado hira nga "pamatayon" an mga apostol. (Buh. 5:33) Baga hin sigurado na an kamatayon sugad nga mar- tir hinin maisugon ngan madasigon nga mga saksi. Pero bubuligan hira ha urusahon gud nga paagi! "Diri Niyo Ini Mabubungkag" (Buhat 5:34-42) 12 Hi Gamaliel, 'usa nga magturutdo han Balaud nga ginrirespeto han ngatanan nga tawo,' nagdepensa ha mga apostol. Sigurado nga ginrirespe- to gud hiya han iya mga igkasi-hukom, kay han "nagsugo hiya nga pagaw- son [an mga apostol] hin madaliay," sumige hira. (Buh. 5:34) Pinaagi ha pag-unabi ha naglabay nga mga pagrebelde kontra ha Roma nga madagmit la nga natapos han namatay an mga lider hito, gin-aghat ni Gamaliel an korte nga magin pasensyoso ngan pabay-an na la an mga apostol, kay ba- man an ira Lider nga hi Jesus bag-o pa la nga namatay. Makakombinse an pangatadongan ni Gamaliel: "Ayaw kamo panginlabot hini nga mga tawo, pabay-i la hira. Kay kon ini nga plano o buruhaton tikang ha mga tawo, mabubungkag ini; pero kon tikang ini ha Dios, diri niyo ini mabubungkag. Kay kon buhaton niyo ito, bangin lugod nakikig-away na kamo kontra ha Dios mismo." (Buh. 5:38, 39) Ginsunod han mga hukom an iya sagdon. Bi- san pa hito, iginpakastigo nira an mga apostol ngan ginsugo hira nga "umundang ha pagyakan pinaagi ha ngaran ni Jesus." - Buh. 5:40. 13 Yana liwat, mahimo gamiton ni Jehova an prominente nga mga tawo pariho kan Gamaliel basi buligan an Iya katawohan. (Prob. 21:1) Puydi ga- miton ni Jehova an iya espiritu basi pagiuson an gamhanan nga mga mag- marando, mga huwes, o mga parahimo hin balaud nga buhaton an iya Kitaa an kahon nga "Gamaliel - Ginrirespeto han mga Rabi," ha pahina 45. 12, 13. (a) Ano an iginsagdon ni Gamaliel ha iya mga igkasi-hukom, ngan ano an ira ginbuhat? (b) Ha ano nga paagi posible bumulig hi Jehova ha iya katawohan yana, ngan ha ano kita makakasiguro kon itugot nga 'mag-antos kita tungod han katado- ngan'?
GAMALIEL - GINRIRESPETO HAN MGA RABI kaburut-on. (Neh. 2:4-8) Pero kon iya itu- got nga 'mag-antos kita tungod han katado- ngan,' makakasiguro kita ha duha nga bu- tang. (1 Ped. 3:14) Siyahan, kaya han Dios nga tagan kita hin kusog basi makailob. (1 Cor. 10:13) Ikaduha, 'diri mabubungkag' han mga parakontra an buruhaton han Dios. - Isa. 54:17. An Gamaliel ha libro han Mga Buhat ginto- toohan han kadam-an nga amo hi Gamaliel nga Tigurang, an apo ni Hilel nga nag-estab- lisar han mas liberal ha duha nga eskwela- han han mga Pariseo. Hi Gamaliel usa nga li- der ha Sanhedrin ngan ginrirespeto gud han mga rabi salit hiya an siyahan nga gintagan han dungganon nga titulo nga "Raban." An Mishnah nasiring: "Han namatay hi Raban Ga- maliel nga Tigurang, nawara an himaya han Balaud ngan nawara an kaputli ngan pagin bulag." Kilala hiya ha paghimo hin damu nga desisyon nga nagpapakita hin pagkabuotan ha mga tawo. An Encyclopaedia Judaica nasi- ring: "Usa nga importante nga desisyon nga iya ginhimo amo an pagtugot ha usa nga ba- baye nga mag-asawa utro base ha ebiden- sya han usa la nga testigo ha kamatay han iya bana." Naghimo liwat hiya hin mga balaud nga nagpuprotektar ha mga asawa kontra ha ira diri tangkod nga mga bana ngan ha mga balo kontra ha ira diri tangkod nga mga anak, ngan nagsiring liwat hiya nga an pobre nga mga Hentil dapat may katungod nga makapa- nguha han mga salin pariho han pobre nga mga Judio. 14 Nanluya ba an mga apostol o nawara an ira determinasyon tungod kay ginkasti- go hira? Waray! "Ginawas hira tikang ha atubangan han Sanhedrin, nga nalilipay." (Buh. 5:41) "Nalilipay" - kay ano? Sigurado nga diri tungod han kaul-ol nga resulta han pagkastigo. Nalipay hira kay maaram hira nga gintimaraot hira tungod han pag- tipig han ira integridad kan Jehova ngan pagsunod ha ira Susbaranan, hi Jesus. - Mat. 5:11, 12. 15 Pariho ha aton kabugtoan ha siyahan nga siglo, nagpapailob kita nga may kali- pay kon nag-aantos kita tungod han mao- pay nga sumat. (1 Ped. 4:12-14) Diri naton karuyag nga tarhugon kita, pagtimarau- ton, o prisuhon. Pero nalilipay kita kon gintitipigan naton an aton integridad. Pa- nanglitan, hi Henryk Dornik damu ka tuig nga nag-ilob han pagtimaraot han dikta- dor nga mga rehimen. Nahinunumdoman niya nga han Agosto 1944, an mga awtoridad nagdesisyon nga hiya ngan an iya bugto ikadto ha usa nga concentration camp. An mga parakontra nagsiring: "Imposible nga maag- hat hira nga magkompromiso. Nalilipay hira ha pagin martir." Hi Bro- ther Dornik nagsiring: "Bisan kon diri ko hingyap magin martir, nalilipay gud ako nga mag-antos nga may kaisog ngan dignidad basi makagpabilin nga maunungon kan Jehova." - San. 1:2-4. 16 An mga apostol binalik dayon ha pagsangyaw. Waray kahadlok nga iginpadayon nira "kada adlaw ha templo ngan ha tagsa nga balay" an bu- ruhaton nga "pagpasamwak han maopay nga sumat mahitungod han 14, 15. (a) Ano an reaksyon han mga apostol han ginkastigo hira, ngan kay ano? (b) Pag-unabi hin eksperyensya nga nagpapakita nga an katawohan ni Jehova nag- papailob nga may kalipay. 16. Paonan-o iginpakita han mga apostol nga determinado hira nga magpamatuod hin bug-os, ngan paonan-o naton ginsusunod an paagi han mga apostol ha pag- sangyaw?
46 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS Kristo." (Buh. 5:42) Inin madasigon nga mga parasangyaw determinado nga magpamatuod hin bug-os. Pansina nga kinadto hira ha balay han mga tawo, sugad han iginsugo ha ira ni Jesu-Kristo. (Mat. 10:7, 11-14) Sigurado nga hito nga paagi napuno nira an Jerusalem han ira katutdoan. Yana, ki- lala an mga Saksi ni Jehova ha pagsunod hito nga paagi han mga apostol ha pagsangyaw. Pinaagi ha pagbisita ha tagsa nga balay ha aton teritoryo, klaro nga iginpapakita naton nga karuyag liwat naton magpamatuod hin bug-os ngan hatagan an ngatanan hin oportunidad nga makabati han ma- opay nga sumat. Ginbendisyonan ba ni Jehova an aton pagsangyaw ha ba- lay-balay? Oo! Minilyon an kinarawat han mensahe han Ginhadian hinin panahon han kataposan, ngan damu an siyahan nga nakabati han mao- pay nga sumat han may Saksi nga nagtuktok ha ira purtahan. Kwalipikado nga Kalalakin-an nga Manginginano han "Importante nga Buruhaton" (Buhat 6:1-6) 17 An bag-o pa nga Kristiano nga kongregasyon inatubang hin diri abat nga peligro nga tikang mismo ha sulod han kongregasyon. Ano ito? Damu han mga disipulo nga nabawtismohan an nabisita la ha Jerusalem, ngan karuyag nira mahibaro hin dugang pa antes hira umuli. An mga disipulo nga naukoy ha Jerusalem kinaburut-on nga nagdonar hin kwarta basi ipalit hin pagkaon ngan iba pa nga mga suplay. (Buh. 2:44-46; 4:34-37) Kitaa an kahon nga "Pagsangyaw 'ha Tagsa nga Balay,' " ha pahina 46. 17-19. Ano nga isyu an binangon nga mahimo magresulta hin pagkabahin-bahin, ngan ano nga instruksyon an iginhatag han mga apostol basi sulbaron ito? PAGSANGYAW "HA TAGSA NGA BALAY" Bisan kon igindiri han Sanhedrin an pagsang- yaw nga buruhaton han mga disipulo, padayon hira nga nagsangyaw ngan nanutdo "kada adlaw ha templo ngan ha tagsa nga balay." (Buh. 5:42) Ano an iginpapasabot han mga pulong nga "ha tagsa nga balay"? Ha orihinal nga Griego, an termino nga kat oikon literal nga nangangahulogan nga "pagkad- to ha usa nga balay." An pipira nga translator nagsiring nga iginpapakita han pulong nga ka·ta nga an mga disipulo nagsangyaw tikang ha usa nga balay ngadto ha lain nga balay. An puropa- riho nga paggamit han pulong nga ka·ta mababa- sa ha Lucas 8:1, diin gin-unabi nga hi Jesus nag- sangyaw "ha tagsa nga syudad ngan ha tagsa nga baryo." An plural nga porma nga kat oikous an gin- gamit ha Buhat 20:20. Hi apostol Pablo nagsi- ring ha Kristiano nga mga paramangno: "Waray ako mag-alang ha . . . pagtutdo ha iyo ha publi- ko ngan ha tagsa nga balay." An gin-uunabi din- hi ni Pablo diri la an pagtutdo ha mga tigurang ha ira balay, sugad han ginsisiring han iba, kay ini an mababasa ha sunod nga bersikulo: "Kondi bug-os nga nagpamatuod ako ha mga Judio ngan ha mga Griego mahitungod han pagbasol ha mga sala ha Dios ngan mahitungod han pagtoo ha aton Ginoo nga hi Jesus." (Buh. 20:21) An iya mga igka- si-tumuroo nagbasol na ngan nagpakita hin pag- too kan Jesus. Salit an pagsangyaw ngan pagtutdo ha tagsa nga balay nagpapasabot hin pagpamatu- od ha mga diri tumuroo.
Hito nga panahon, nagkaada sensitibo nga isyu. "Ha adlaw-adlaw nga panhatag hin pag- kaon," an mga balo nga nagyayakan hin Griego "napapabay-an." (Buh. 6:1) Pero an mga balo nga nagyayakan hin Hebreo diri napapabay-an. Salit klaro nga diskriminasyon an problema. Ini nga isyu masayon gud la magresulta hin pagkabahin-bahin. 18 Ginkilala han mga apostol, nga okupado ha ira buruhaton sugad nga nagmamando nga lawas han nagtitikadaku nga kongregasyon, nga diri maaramon kon ira 'babayaan an pu- long han Dios basi manhatag hin pagkaon.' (Buh. 6:2) Basi masulbad an problema, ginsu- go nira an mga disipulo nga mamiling hin pito nga lalaki nga "puno hin espiritu ngan kinaad- man" nga matutokahan han mga apostol hi- nin "importante nga buruhaton." (Buh. 6:3) Ki- nahanglan hin kwalipikado nga kalalakin-an kay an buruhaton posible nga diri la panhatag hin pagkaon kondi pagkapot liwat hin kwar- ta, pamalit hin suplay, ngan maopay nga pag- tipig hin mga rekord. An ngatanan nga napili nga kalalakin-an may Griego nga ngaran, salit posible nga nagin mas masayon para ha na- pabay-an nga mga balo nga tumapod ha ira. Katapos usisahon ngan ig-ampo ini nga reko- mendasyon, gintokahan han mga apostol an pito nga lalaki basi mangi- nano hinin "importante nga buruhaton." Pariho han mga apostol, nagsasangyaw kita "ha tagsa nga balay" 19 Karuyag sidngon ba nga an pito nga lalaki nga gintokahan ha pangi- nano han panhatag hin pagkaon waray na responsabilidad nga magsang- yaw han maopay nga sumat? Diri! Usa han ginpili amo hi Esteban, nga nagin madasigon ngan maisugon nga parasangyaw. (Buh. 6:8-10) Hi Feli- pe usa liwat han pito, ngan gintawag hiya nga "ebanghelisador." (Buh. 21:8) Salit klaro nga an pito nga lalaki padayon nga nagin madasigon nga mga parasangyaw han Ginhadian. 20 Ginsusunod han katawohan ni Jehova yana an paagi han mga Posible nga naabot hini nga kalalakin-an an mga kwalipikasyon para ha mga tigu- rang, kay daku nga responsabilidad an panginano hinin "importante nga buruhaton." Pero waray espisipiko nga gin-unabi ha Kasuratan kon kakan-o nagtikang pagpili hin kalalakin-an basi magin mga tigurang o mga paramangno ha Kristiano nga kongregas- yon. 20. Paonan-o ginsusunod han katawohan han Dios yana an paagi han mga apostol ha pagpili?
48 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS apostol ha pagpili. An kalalakin-an nga ginrirekomendar para ha mga responsabilidad ha kongregasyon kinahanglan magpakita hin kinaad- man nga tikang ha Dios ngan kinahanglan makita ha ira an bunga han baraan nga espiritu. Ha paggiya han Nagmamando nga Lawas, an kalala- kin-an nga nakakaabot han Kasuratanhon nga mga kwalipikasyon ginpi- pili nga magin mga tigurang o mga ministeryal nga surugoon ha mga kongregasyon. (1 Tim. 3:1-9, 12, 13) Masisiring nga an mga nakaabot han mga kwalipikasyon ginpili pinaagi han baraan nga espiritu. Ginpapangi- nano hinin maduruto nga kalalakin-an an damu nga importante nga bu- ruhaton. Pananglitan, an mga tigurang bangin maghimo hin mga kahi- kayan para buligan an matinumanon nga mga edaran nga tinuod nga nanginginahanglan. (San. 1:27) An iba nga mga tigurang busy gud ha pagpanukod hin mga Kingdom Hall, pag-organisar hin mga kombensyon, o pagbulig ha Hospital Liaison Committee ha ira lugar. An mga minis- teryal nga surugoon nabulig ha kongregasyon ha damu nga praktikal nga paagi samtang an mga tigurang an nangunguna ha pag-shepherding ngan pagtutdo. Ini ngatanan nga kwalipikado nga kalalakin-an kinahang- lan magin balanse ha pagtuman han ira mga responsabilidad ha kongre- gasyon ngan ha organisasyon ngan han igintoka ha ira han Dios nga ob- ligasyon nga pagsangyaw han maopay nga sumat han Ginhadian. - 1 Cor. 9:16. "An Pulong han Dios Padayon nga Nagsarang" (Buhat 6:7) 21 Ha bulig ni Jehova, nalamposan han bag-o nga kongregasyon an pag- timaraot tikang ha mga parakontra ngan an problema tikang mismo ha sulod han kongregasyon nga posible magresulta hin pagkabahin-bahin. Klaro gud an bendisyon ni Jehova, kay ginsusumatan kita: "An pulong han Dios padayon nga nagsarang, ngan an mga disipulo padayon nga nagdamu gud ha Jerusalem; ngan damu gud nga saserdote an nagin mga tumuroo." (Buh. 6:7) Usa la ini han damu nga report han pag-uswag nga mababasa ha libro han Mga Buhat. (Buh. 9:31; 12:24; 16:5; 19:20; 28:31) Yana, diri ba nadadasig kita kon nakakabati kita hin mga report mahitu- ngod ha pag-uswag han pagsangyaw han Ginhadian nga buruhaton ha iba nga mga bahin han kalibotan? 22 Han siyahan nga siglo C.E., an nasisina hinduro nga mga lider han relihiyon waray plano nga umundang. Hirani na magkaada duro nga pag- timaraot. Waray pag-iha, hi Esteban nakaeksperyensya hin mabangis nga pagkontra, sugad han aton mahibabaroan ha sunod nga kapitulo. Ha siyahan nga siglo, an kwalipikado nga kalalakin-an awtorisado ha pagpili hin mga tigurang. (Buh. 14:23; 1 Tim. 5:22; Tito 1:5) Yana, an Nagmamando nga Lawas nagpipili hin mga paramangno han sirkito, ngan ini nga mga paramangno may responsabilidad ha pagpili hin mga tigurang ngan mga ministeryal nga surugoon. 21, 22. Ano an nagpapakita nga ginbendisyonan ni Jehova an bag-o nga kongregas- yon?
S E K S Y O N 2 ˙ B U H A T 6 : 8 - 9 : 4 3 "NAGKAADA DURO NGA PAGTIMARAOT HA KONGREGASYON" BUHAT 8:1 Gintugotan ba han mga Kristiano ha siyahan nga siglo an nagtitikaduro nga pagkontra nga makapaundang ha ira ha pagpamatuod mahitungod han Ginhadian han Dios? Waray. Hini nga seksyon, mahibabaroan ta nga an mabangis nga pagtimaraot nakabulig lugod ha ira nga makasangyaw ha mas damu nga tawo.
K A P I T U L O 6 Esteban - "Puno han Pag-uyon Ngan Gahum han Dios" An aton mahibabaroan ha maisugon nga pagpamatuod ni Esteban ha atubangan han Sanhedrin Iginbase ha Buhat 6:8-8:3 HI Esteban natindog ha atubangan han korte. Ha usa nga daku gud nga ruwang, nga posible hirani ha templo ha Jerusalem, 71 nga lalaki an na- lingkod nga haros nakapalibot ha iya. Ini nga korte, an Sanhedrin, nagka- katirok yana basi hukman hi Esteban. An mga hukom gamhanan ngan maimpluwensya nga kalalakin-an, ngan an kadam-an ha ira minos an pag- kita hini nga disipulo ni Jesus. Ngani, an lalaki nga nagpatawag han mga hukom amo an hitaas nga saserdote nga hi Caifas, nga amo an nanguna han ginsentensyahan hin kamatayon han Sanhedrin hi Jesu-Kristo pipira ka bulan antes hito. Nahadlok ba hi Esteban? 2 May nakakabilib gud ha pamahongpahong ni Esteban hito nga takna. Ginkinita hiya han mga hukom ngan nakita nira nga an iya nawong "pari- ho han nawong hin anghel." (Buh. 6:15) An mga anghel nagdadara hin mga mensahe tikang kan Jehova nga Dios salit may rason hira nga magin ma- isugon, kalmado, ngan murayaw. Sugad liwat hito hi Esteban - nakita ito bisan han nangangalas gud nga mga hukom. Kay ano nga kalmado hiya hinduro? 3 Damu an mahibabaroan han mga Kristiano yana ha baton hito nga pa- kiana. Kinahanglan ta liwat mahibaroan kon kay ano nga nahingada hi Esteban hiton makaharadlok gud nga sitwasyon. Paonan-o niya gindepen- sahan an iya pagtoo hadto? Ngan ha ano nga mga paagi naton hiya masu- subad? "Gin-aghat Nira an mga Tawo" (Buhat 6:8-15) 4 Nahibaroan na naton nga hi Esteban daku gud nga bulig ha bag-o pa nga Kristiano nga kongregasyon. Ha nauna nga kapitulo hini nga libro, aton nahibaroan nga usa hiya han pito nga mapainubsanon nga kalala- kin-an nga andam kumarawat hin espesyal nga toka tikang ha mga apos- 1-3. (a) Ano nga makaharadlok nga sitwasyon an gin-atubang ni Esteban, pero ano an iya nagin reaksyon? (b) Ano nga mga pakiana an aton hihisgotan? 4, 5. (a) Kay ano nga hi Esteban daku gud nga bulig ha kongregasyon? (b) Ha ano nga paagi hi Esteban "puno han pag-uyon ngan gahum han Dios"? 50
ESTEBAN - "PUNO HAN PAG-UYON NGAN GAHUM HAN DIOS" tol. Mas nakakabilib pa gud an iya pagin mapainubsanon kon aton huhu- nahunaon an mga abilidad nga iginhatag ha iya han Dios. Ha Buhat 6:8, aton mababasa nga gintagan hiya hin gahum ha pagbuhat hin "urusahon gud nga mga butang ngan hin mga tigaman," pariho han pipira nga apos- tol. Ginsusumatan liwat kita nga 'puno hiya han pag-uyon ngan gahum han Dios.' Ano an karuyag sidngon hito? 5 An Griego nga pulong nga iginhubad nga 'pag-uyon han Dios' mahimo liwat ihubad nga "pagkamaopay." Klaro nga hi Esteban buotan ngan malu- mo salit naayon ha iya an mga tawo. Kon nagyayakan hiya, damu han iya mga mamarati an nakukombinse nga sinsero hiya ngan an mga kamatuo- ran nga iya igintututdo magigin mapulsanon ha ira. Puno hiya hin gahum kay nagios ha iya an espiritu ni Jehova, tungod kay mapainubsanon nga nagpapagiya hiya hito. Imbes nga ighambog an iya mga abilidad, iginhatag niya kan Jehova an ngatanan nga kadayawan ngan nagpakita hin mahi- gugmaon nga interes ha mga tawo nga iya nakakaistorya. Salit diri urusa- hon nga an mga nakontra ha iya naghunahuna nga tarhog hiya ha ira re- lihiyon! 6 May mga tawo nga nangalimbasog pakigdiskusyon kan Esteban, pero "diri hira nakakaato ha iya kinaadman ngan ha espiritu nga naggigiya ha iya ha pagyakan." Tungod kay napakyas hira, "patago nga nagkombinse" hira hin mga tawo basi akusaran inin inosente nga sumurunod han Kris- to. Ira liwat 'gin-aghat an mga tawo,' an mga tigurang, ngan an mga es- kriba, salit hi Esteban ginpwersa pagdara ha atubangan han Sanhedrin. (Buh. 6:9-12) Ini an duha nga akusasyon ha iya han mga parakontra: Nag- papasipara hiya ha Dios ngan kan Moises. Ha ano nga mga paagi? 7 An buwaon nga mga nag-aakusar nagsiring nga hi Esteban nagpapasi- para ha Dios pinaagi ha pagyakan kontra "hinin baraan nga lugar" - an tem- plo ha Jerusalem. (Buh. 6:13) Nag-akusar liwat hira nga nagpapasipara hiya kan Moises, kay nagyayakan hiya kontra ha Mosaiko nga Balaud pinaagi ha pagbag-o han mga kustomre nga iginhatag ni Moises. Mabug-at gud ini nga akusasyon, kay hito nga panahon importante gud ha mga Judio an templo, an mga detalye han Mosaiko nga Balaud, ngan an damu nga yinakan nga tradisyon nga ira igindugang hito nga Balaud. Salit iginpapasabot han aku- sasyon nga hi Esteban delikado nga tawo, nga angay sirotan hin kamatayon! 8 Makasurubo nga ito an mga taktika nga kasagaran nga ginagamit han relihiyoso nga mga tawo basi samukon an mga surugoon han Dios. Tubtob An pipira hini nga mga parakontra kaapi han "Sinagoga han mga Tawo nga Ginbu- hian." Ini hira bangin ginbihag hadto han mga Romano ngan ha urhi ginbuhian, o ba- ngin mga uripon hira nga gintagan hin kagawasan ngan nagin Judio nga mga prose- lita. An pipira ha ira tikang ha Cilicia, pariho kan Saul nga taga-Tarso. Waray isumat han asoy kon usa hi Saul hito nga mga taga-Cilicia nga diri nakakaato kan Esteban. 6-8. (a) Ano an duha nga akusasyon kan Esteban han mga nakontra ha iya, ngan kay ano? (b) Kay ano nga an ehemplo ni Esteban mahimo makabulig ha mga Kristiano yana? 51
"Pakabati nira hini nga mga butang, nasina gud hira dida ha ira kasingkasing ngan an ira mga ngipon nagtikang pangigot ngada ha iya." - Buhat 7:54
ESTEBAN - "PUNO HAN PAG-UYON NGAN GAHUM HAN DIOS" yana, may mga panahon nga an mga parakontra tikang ha iba nga mga re- lihiyon nag-aaghat ha mga gobyerno nga pagtimarauton an mga Saksi ni Je- hova. Ano an dapat naton magin reaksyon kon naatubang kita hin baliko o buwa nga mga akusasyon? Damu an aton mahibabaroan kan Esteban. Maisugon nga Pagpamatuod Mahitungod han "Mahimayaon nga Dios" (Buhat 7:1-53) 9 Sugad han gin-unabi ha tinikangan, an nawong ni Esteban kalmado, pariho han nawong hin anghel, samtang iya ginpapamatian an mga aku- sasyon ha iya. Yana hi Caifas nagpakiana ha iya: "Tinuod ba ini nga mga butang?" (Buh. 7:1) Turno na ni Esteban nga magyakan. Ngan maisugon gud hiya nga nagyakan! 10 Ginkwestyon han pipira nga kritiko an depensa ni Esteban; nagsiring hira nga bisan kon hilaba ito, waray ngani hito mabaton an akusasyon ha iya. Pero an tinuod, hi Esteban nagpakita hin maopay gud nga ehemplo ha aton kon paonan-o 'didepensahan' an maopay nga sumat. (1 Ped. 3:15) Hi- numdumi nga hi Esteban gin-akusaran hin pagpasipara ha Dios pinaagi ha pagyakan kontra ha templo ngan hin pagpasipara kan Moises pinaagi ha pagyakan kontra ha Balaud. An baton ni Esteban usa nga sumaryo han tulo nga peryodo han panahon ha kasaysayan han Israel, nga ginpa- pabug-atan hin maopay an pipira nga punto. Hisgotan ta hin usa-usa inin tulo nga peryodo han panahon ha kasaysayan. 11 An panahon han mga patriarka. (Buh. 7:1-16) Gintikangan ni Esteban an iya depensa pinaagi ha pag-istorya parte kan Abraham, nga ginrirespe- to han mga Judio tungod han iya pagtoo. Samtang ginhihisgotan ni Este- ban inin importante nga topiko nga ginkakauyonan nira ngatanan, iya ginpabug-atan nga hi Jehova, "an mahimayaon nga Dios," siyahan nga nagpakita kan Abraham ha Mesopotamia. (Buh. 7:2) Ngani, hi Abraham dayo nga residente ha Tuna nga Iginsaad. Waray hiya templo ngan waray liwat hiya han Mosaiko nga Balaud. Hin-o ba an makakag-insister nga an pagin matinumanon ha Dios kinahanglan pirme nakadepende ha sugad nga mga kahikayan? 12 Ginrirespeto liwat han mga mamarati ni Esteban an tulin ni Abraham nga hi Jose, pero ginpahinumdoman hira ni Esteban nga an kabugtoan mismo ni Jose, nga amo an mga amay han mga tribo han Israel, nagtima- raot hiton matadong nga tawo ngan nagbaligya ha iya ha pagkauripon. Pero gin-gamit hiya han Dios basi talwason an Israel tikang ha gutom. Si- gurado nga nakita ni Esteban an damu nga kaparihoan ni Jose ngan ni Jesu-Kristo, pero waray niya ito unabiha basi padayon hiya nga pamatian. 9, 10. Ano an ginsiring han mga kritiko mahitungod han depensa ni Esteban ha atu- bangan han Sanhedrin, ngan ano an kinahanglan naton hinumdoman? 11, 12. (a) Paonan-o epektibo nga gin-gamit ni Esteban an ehemplo ni Abraham? (b) Kay ano nga gin-unabi ni Esteban hi Jose ha iya depensa? 53
54 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS 13 An panahon hi Moises. (Buh. 7:17-43) Damu an ginsiring ni Esteban mahitungod kan Moises - maaramon gud kay damu nga membro han San- hedrin an mga Saduseo, nga waray iba nga ginkakarawat nga mga libro han Biblia labot la han mga iginsurat ni Moises. Hinumdumi liwat an aku- sasyon nga ginpasiparahan ni Esteban hi Moises. Ito nga akusasyon direk- ta nga nabaton han ginsiring ni Esteban, kay iya iginpakita nga daku gud an iya respeto kan Moises ngan ha Balaud. (Buh. 7:38) Nagsiring hiya nga hi Moises iginsalikway liwat hadton iya ginpangalimbasogan nga matal- was. Ira hiya iginsalikway han 40 anyos hiya. Paglabay hin sobra 40 ka tuig, pipira ka beses nga ira ginkwestyon an iya pagpanguna. Hini nga pa- agi, hinay-hinay nga ginklaro ni Esteban an usa nga importante nga tema: An katawohan han Dios pauroutro nga nagsalikway hadton ginpili ni Je- hova nga manguna ha ira. HA ANO NGA PAAGI USA NGA "MARTIR"? An Ingles nga pulong nga iginhubad nga "martir" tikang ha Griego nga termino nga martys, nga nangangahulogan nga "saksi" - karuyag sidngon, usa nga nakakita hin bu- hat o panhitabo. Pero diri la ito an kahulogan hini nga Griego nga pulong. Iginsaysay han usa nga Griego nga diksyonaryo nga ha Biblia, an martys nagtutudlok liwat ha usa nga nagsu- sumat ha iba han iya nakita ngan nabatian ngan nagpapasamwak han iya nahibabaroan. An ngatanan nga tinuod nga Kristiano may obligasyon nga magpamatuod han ira nahiba- baroan parte kan Jehova ngan han iya mga katuyoan. (Luc. 24:48; Buh. 1:8) Ha Kasuratan, gintawag hi Esteban nga "saksi" kay nagyakan hiya mahitungod kan Jesus. - Buh. 22:20. An mga Kristiano nga nagpapamatuod mahi- tungod han kamatuoran ha Biblia kasagaran na nga ginkukontra, gin-aaresto, ginkakasti- go, ngan ginpapatay pa ngani. Salit tikang han ikaduha ka siglo C.E., an pulong nga "martir" nagtutudlok na gihap ha usa nga nag-aantos han sugad nga mga resulta imbes nga isalik- way an iya pagtoo. Ha sugad hini nga paagi hi Esteban mahimo tawagon nga an siyahan nga Kristiano nga martir. Pero ha orihinal nga kahu- logan, an usa nga tawo masisiring nga "martir" tungod kay nagpamatuod hiya sugad nga sak- si, diri tungod kay namatay hiya. 14 Ginpahinumdoman ni Esteban an iya mga mamarati nga igintagna ni Moises nga magkakaada propeta nga pariho kan Moi- ses tikang ha Israel. Hin-o ito, ngan pa- onan-o hiya kakarawaton han mga tawo? An mga baton hini iginreserba ni Esteban para ha iya konklusyon. Gin-unabi niya an usa pa nga importante nga punto: Nahiba- roan ni Moises nga puydi magin baraan an bisan ano nga tuna, pariho han nahitabo ha tuna nga may naglalaga nga tanom, diin nakiistorya ha iya hi Jehova. Kon sugad, karuyag ba ni Jehova nga singbahon hiya ha usa la nga bilding, sugad han templo ha Jerusalem? Kitaon ta. 15 An tabernakulo ngan an templo. (Buh. Ha depensa ni Esteban, may mahibabaroan kita nga mga impormasyon nga diri naton makikita ha iba nga mga bahin han Biblia, sugad han mga im- pormasyon mahitungod han edukasyon ni Moises ha Ehipto, han iya edad han siyahan hiya nga pi- nalagiw tikang ha Ehipto, ngan han kaihaon han iya pag-ukoy ha Midian. 13. Paonan-o nabaton han paghisgot mahitungod kan Moises an mga akusasyon kan Esteban, ngan ano nga tema an hinay-hinay nga ginklaro hini? 14. Ano nga mga punto an napamatud-an han paggamit ni Esteban han ehemplo ni Moises? 15, 16. (a) Kay ano nga an tabernakulo importan- te ha pangatadongan ni Esteban? (b) Paonan-o gin-gamit ni Esteban an templo ni Solomon ha iya paghisgot?
ESTEBAN - "PUNO HAN PAG-UYON NGAN GAHUM HAN DIOS" 7:44-50) Ginpahinumdoman ni Esteban an mga hukom nga antes magka- ada templo ha Jerusalem, ginsugo han Dios hi Moises nga maghimo hin tabernakulo - usa nga nabuburobalhin nga tolda para ha pagsingba. May- ada ba makakasiring nga an tabernakulo mas minos kay han templo, nga hi Moises mismo nagsingba man didto? 16 Ha urhi, han gintukod ni Solomon an templo ha Jerusalem, gin-giya- han hiya han Dios nga maghatag hin importante gud nga leksyon ha iya pag-ampo. Sugad han ginsiring ni Esteban, "an Gihitaasi diri naukoy ha mga balay nga ginhimo han mga kamot." (Buh. 7:48; 2 Cron. 6:18) Mahimo gamiton ni Jehova an usa nga templo ha pagtuman han iya mga katuyoan, pero kaya niya ito tumanon bisan waray templo. Kon sugad, dapat ba hu- nahunaon han iya mga magsiringba nga an putli nga pagsingba nakade- pende ha usa nga bilding nga hinimo han mga kamot han tawo? Gintapos ni Esteban ini nga pangatadongan ha mapwersa nga paagi pinaagi ha pag- kotar ha libro han Isaias: "An langit an akon trono, ngan an tuna an tung- tongan han akon mga tiil. Ano nga klase hin balay an iyo tutukuron para ha akon? nasiring hi Jehova. O hain man an lugar nga akon papahuwa- yan? An akon kamot an naghimo hini ngatanan nga butang, diri ba?" - Buh. 7:49, 50; Isa. 66:1, 2. 17 Samtang imo ginrirepaso an depensa ni Esteban ha atubangan han Sanhedrin tubtob hini nga punto, diri ba mauyon ka nga naibuhayhag niya an sayop nga disposisyon han mga nag-aakusar ha iya? Iginpakita niya nga hi Jehova mapauyon-uyon ngan kaya niya tumanon an iya ka- tuyoan ha iba-iba nga paagi, nga diri nalilimitahan han mga kahimtang o han mga tradisyon. An mga sobra nga nagpapasidungog hiton makaru- ruyag nga templo ha Jerusalem ngan ha mga kustomre ngan tradisyon nga igindugang ha Mosaiko nga Balaud waray makasabot kon ano gud an katuyoan han Balaud ngan han templo! Ha diri direkta nga paagi, an de- pensa ni Esteban nagbangon hinin importante nga pakiana: Diri ba an pinakamaopay nga paagi ha pagpasidungog ha Balaud ngan ha templo amo an pagsugot kan Jehova? Ha tinuod la, an mga ginsiring ni Esteban naghatag hin maopay gud nga pamatuod nga waray hiya nahimo nga sa- yop, kay sinugot hiya kan Jehova ha pinakamaopay nga paagi nga iya ma- hihimo. 18 Ano an aton mahibabaroan ha depensa ni Esteban? Kabisado gud niya an Kasuratan. Ha pariho nga paagi, kinahanglan adman naton hin maopay an Pulong han Dios basi magamit "an pulong han kamatuoran ha husto nga paagi." (2 Tim. 2:15) An ehemplo ni Esteban nagtututdo liwat ha aton kon paonan-o magyayakan ha buotan ngan mataktika nga paagi. Na- kontra gud ha iya an iya mga mamarati! Pero tubtob nga posible, gin- hisgotan niya an mga butang nga ginkakauyonan nira ngatanan ngan 17. Paonan-o an depensa ni Esteban (a) nagbuhayhag han sayop nga disposisyon han iya mga mamarati ngan (b) nagpamatuod nga sayop an mga akusasyon ha iya? 18. Ha ano nga mga paagi dapat naton pangalimbasogan nga subaron hi Esteban? 55
56 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS importante gud ha iya mga mamarati. Nakiistorya liwat hiya ha ira nga may respeto ngan gintawag an mas edaran nga kalalakin-an nga "mga amay." (Buh. 7:2) Ha pariho nga paagi, kinahanglan ta ipresenta an mga kamatuoran ha Pulong han Dios nga may "pagkamalumo ngan daku nga respeto." - 1 Ped. 3:15. 19 Pero diri kita nag-aalang ha pagsumat han mga kamatuoran ha Pu- long han Dios tungod han kahadlok nga mapasina an mga tawo; diri liwat naton ginpapagaan an mga mensahe han paghukom ni Jehova. Hi Este- ban maopay nga ehemplo para ha aton. Sigurado nga nakita niya nga an ngatanan nga ebidensya nga iya iginpresenta ha Sanhedrin waray epekto hito nga mga hukom nga matig-a an kasingkasing. Salit tungod kay napa- gios han baraan nga espiritu, iya gintapos an iya depensa pinaagi han ma- isugon nga pagpakita ha ira nga pariho gud hira han ira mga kaapoy- apoyan nga nagsalikway kan Jose, kan Moises, ngan ha ngatanan nga propeta. (Buh. 7:51-53) Ngani, ginpatay hini nga mga hukom han Sanhed- rin an Mesias, nga an pag-abot igintagna ni Moises ngan han ngatanan nga propeta. Oo, gintalapas nira an Mosaiko nga Balaud ha pinakamaraot nga paagi! "Ginoo nga Jesus, Karawata an Akon Espiritu" (Buhat 7:54-8:3) 20 Tungod kay an ginsiring ni Esteban diri manigaran nga tinuod, nasi- na gud ito nga mga hukom. Nawara an ira pagin kalmado ngan an ira mga ngipon nagtikang pangigot ngada kan Esteban. Sigurado nga nasantop hi- ton matinumanon nga lalaki nga diri nira hiya kakaloy-an, pariho han ira ginhimo ha iya Agaron nga hi Jesus. 21 Nagkinahanglan hi Esteban hin kaisog basi atubangon an mahitata- bo ha iya, ngan sigurado nga naparig-on gud hiya han bisyon nga mahi- gugmaon nga iginpakita ha iya ni Jehova. Nakita ni Esteban an himaya han Dios, ngan nakita niya hi Jesus nga natindog ha too ni Jehova! Han iginhulagway ni Esteban ito nga bisyon, gintakpan han mga hukom an ira mga talinga. Kay ano? Antes hini, ginsumatan ni Jesus ito gihapon nga korte nga hiya an Mesias ngan diri mag-iiha makadto na hiya ha too han iya Amay. (Mar. 14:62) Ginpamatud-an han bisyon ni Esteban nga ti- nuod an ginsiring ni Jesus. Ngani, ito nga Sanhedrin nagtraydor ngan nagpatay ha Mesias! Urosa nga nagsugo dayon hira nga batuhon hi Este- ban tubtob mamatay. Ha Balaud han Roma, an Sanhedrin posible gud nga waray awtoridad nga magsugo hin pagpatay. (Juan 18:31) Anoman an kahimtang, baga hin namatay hi Esteban kay ginpatay hiya han nasisina gud nga mga tawo ngan diri tungod kay ginsentensyahan hiya hin kamatayon han korte. 19. Paonan-o maisugon nga iginsumat ni Esteban ha Sanhedrin an mensahe han paghukom ni Jehova? 20, 21. Ano an nagin reaksyon han Sanhedrin ha ginsiring ni Esteban, ngan pao- nan-o hiya ginparig-on ni Jehova?
ESTEBAN - "PUNO HAN PAG-UYON NGAN GAHUM HAN DIOS" 22 Hi Esteban namatay ha paagi nga pariho han kamatay han iya Aga- ron, nga murayaw an kasingkasing, bug-os nga nasarig kan Jehova, ngan nagpasaylo ha mga nagpatay ha iya. Nagsiring hiya, "Ginoo nga Jesus, ka- rawata an akon espiritu," bangin tungod kay nakikita pa gihapon niya ha bisyon an Anak han tawo nga kaupod ni Jehova. Sigurado nga maaram hi Esteban han makaparig-on nga ginsiring ni Jesus: "Ako an pagkabanhaw ngan an kinabuhi." (Juan 11:25) Ha kataposan, hi Esteban direkta nga nag-ampo ha Dios ha daku nga tingog: "Jehova, ayaw hira tagda nga may baratunon hini nga sala." Katapos niya igsiring ini, kinaturog hiya ha ka- matayon. - Buh. 7:59, 60. 23 Salit ha mga sumurunod han Kristo, hi Esteban an siyahan nga na- gin martir nga nakarekord ha Biblia. (Kitaa an kahon nga "Ha Ano nga Paagi Usa nga 'Martir'? " ha pahina 54.) Pero makasurubo nga diri la hiya an nagin martir. Tubtob ha aton panahon, an iba nga matinumanon nga mga surugoon ni Jehova ginpatay han mga panatiko ha relihiyon, pa- natiko ha politika, ngan iba pa nga mabangis nga parakontra. Pero maka- kasarig kita kan Jehova pariho han ginbuhat ni Esteban. Hi Jesus nag- mamando na sugad nga Hadi yana, ngan gintagan hiya han iya Amay hin daku gud nga gahum. Waray makakapugong ha iya ha pagbanhaw ha iya matinumanon nga mga sumurunod. - Juan 5:28, 29. 24 Ini ngatanan nakita han batan-on nga hi Saul. Inuyon hiya ha pag- patay kan Esteban, ngan ginbantayan pa ngani niya an mga bado han mga nagbabato kan Esteban. Waray pag-iha katapos hito, gintikangan niya an mabangis nga pagtimaraot ha mga disipulo ni Jesus. Pero an kamatayon ni Esteban nagkaada nagpapadayon ngan positibo nga mga epekto. An iya ehemplo nagparig-on ha iba nga mga Kristiano nga magpa- bilin nga matinumanon kan Jehova tubtob ha kamatayon. Dugang pa, hi Saul - nga ha urhi nagin mas kilala sugad nga Pablo - nagbasol gud ha iya nagin papel ha kamatayon ni Esteban. (Buh. 22:20) Binulig hiya ha pag- patay kan Esteban, pero ha urhi nagsiring hiya: "Parapasipara ako ngan paratimaraot ngan arogante nga tawo." (1 Tim. 1:13) Klaro nga waray gud mahingalimti ni Pablo hi Esteban ngan an mapwersa nga depensa nga iya iginpahayag hito nga adlaw. Ngani, an pipira han mga pahayag ngan sinurat ni Pablo naghihisgot hin mga tema nga aada ha depensa ni Este- ban. (Buh. 7:48; 17:24; Heb. 9:24) Paglabay han panahon, hi Pablo bug-os nga nahibaro ha pagsubad han ehemplo han pagtoo ngan kaisog nga iginpakita ni Esteban, usa nga lalaki nga "puno han pag-uyon ngan ga- hum han Dios." Ini an pakiana, Susubaron ba liwat naton an ehemplo ni Esteban? 22, 23. Ha ano nga mga paagi an kamatay ni Esteban pariho han kamatay han iya Agaron, ngan paonan-o maipapakita han mga Kristiano yana an pagsarig kan Jehova pariho han ginbuhat ni Esteban? 24. Ano an ginbuhat ni Saul han ginpapatay hi Esteban, ngan ano an pipira nga nag- papadayon nga epekto han kamatayon hiton matinumanon nga lalaki? 57
K A P I T U L O 7 Pagpasamwak han "Maopay nga Sumat Mahitungod kan Jesus" Hi Felipe nagpakita hin ehemplo sugad nga ebanghelisador Iginbase ha Buhat 8:4-40 NAHITATABO na an duro nga pagtimaraot, ngan hi Saul nagtikang ha "mabangis nga pag-atake" ha kongregasyon. (Buh. 8:3) Pinalagiw an mga disipulo, ngan bangin naghunahuna an pipira nga matutuman an katu- yoan ni Saul nga wad-on an Kristianidad. Pero an pagsarang han mga Kristiano nagkaada diri ginlalaoman nga mga resulta. Ano ito? 2 An mga nagpatlaag nagtikang 'magpasamwak han maopay nga su- mat han pulong' ha katunaan nga ira ginkadtoan han pinalagiw hira. (Buh. 8:4) Hunahunaa la ito! Imbes nga mapaundang han pagtimaraot an pagpasamwak han maopay nga sumat, nakabulig lugod ito nga mai- pasarang an mensahe! Tungod han pagpatlaag han mga disipulo, diri maaram an mga nagtitimaraot nga nakabulig pa hira nga maipasam- wak an maopay nga sumat han Ginhadian ha higrayo nga lugar. Sugad han aton mahibabaroan, may puropariho hito nga nahitabo ha aton pa- nahon. "An mga Nagpatlaag" (Buhat 8:4-8) 3 An usa han "mga nagpatlaag" amo hi Felipe. (Buh. 8:4; kitaa an ka- hon nga "Hi Felipe nga 'Ebanghelisador,' " ha pahina 59.) Kinadto hiya ha Samaria, usa nga syudad nga haros waray pa masangyawi, kay had- to hi Jesus nagsugo ha mga apostol: "Ayaw kamo pagsulod ha bisan ano Diri ini an apostol nga hi Felipe. Lugod, amo ini an Felipe nga ginhisgotan ha Kapi- tulo 5 hini nga libro nga usa han "pito nga lalaki nga maopay an reputasyon," nga gintokahan ha pag-organisar han adlaw-adlaw nga panhatag hin pagkaon ha Kristia- no nga mga balo ha Jerusalem nga nagyayakan hin Griego ngan nagyayakan hin Hebreo. - Buh. 6:1-6. 1, 2. Ano an nagin epekto han nangalimbasog an mga parakontra nga paundangon an pagsangyaw han maopay nga sumat ha siyahan nga siglo? 3. (a) Hin-o hi Felipe? (b) Kay ano nga an Samaria haros waray pa masangyawi, pero ano an igintagna ni Jesus nga mahitatabo hito nga teritoryo? 58
PAGPASAMWAK HAN "MAOPAY NGA SUMAT MAHITUNGOD KAN JESUS" 59 nga syudad han mga Samaritano; lugod, padayon nga kadtoa niyo an nagkawawara nga mga karnero han panimalay ni Israel." (Mat. 10:5, 6) Pero maaram hi Jesus nga maabot an panahon nga bug-os nga masa- sangyawan an Samaria, kay antes hiya sumaka ha langit, hiya nagsi- ring: "Magigin mga saksi ko kamo ha Jerusalem, ha bug-os nga Ju- dea ngan Samaria, ngan ngadto ha pinakahirayo nga bahin han tuna." - Buh. 1:8. 4 Nakita ni Felipe nga an Samaria 'busag na ngan andam na ha pa- ngani.' (Juan 4:35) An iya mensahe nakakarepresko gud ha mga naukoy didto. Kay ano? Kay an mga Judio diri nakikiistorya ha mga Samarita- no, ngan nangangalas pa ngani ha ira an damu nga Judio. Ha kabalikta- ran, nahibaroan han mga Samaritano nga waray ginpapaurog an men- sahe han maopay nga sumat, salit iba gud ito ha panhunahuna han mga Pariseo nga mas labaw hira kay ha iba. Pinaagi ha madasigon ngan waray pinaurog nga pagsangyaw ha mga Samaritano, iginpakita ni Feli- pe nga waray hiya maimpluwensyahi han diskriminasyon hadton nag- miminos ha ira. Salit diri urusahon nga damu nga Samaritano an "uro- sa" nga namati kan Felipe." - Buh. 8:6. 4. Ano an nagin reaksyon han mga Samaritano ha pagsangyaw ni Felipe, ngan ano an posible nga hinungdan hito? HI FELIPE NGA "EBANGHELISADOR" Han an mga sumurunod han Kristo nagpatla- ag tungod han pagtimaraot, hi Felipe kinadto ha Samaria. Klaro nga iginsusumat niya ha nagmamando nga lawas ha siyahan nga siglo an ngatanan nga nahitatabo didto, kay "han naka- bati an mga apostol ha Jerusalem nga ginkarawat han Samaria an pu- long han Dios, ira ginpakadto ha ira hira Pedro ngan Juan." Sugad nga resulta, nakarawat han bag-o nga mga tumuroo didto an waray bayad nga regalo nga baraan nga espiritu. - Buh. 8:14-17. Katapos han mga panhitabo nga nakarekord ha Buhat kapitulo 8, makausa na la nga gin-unabi hi Fe- lipe. Mga 20 ka tuig katapos han siyahan nga pagsangyaw ni Felipe ha Samaria, hi apostol Pab- lo ngan an iya mga kaupod nagbibiyahe ngad- to ha Jerusalem ha kataposan han ikatulo nga pagbiyahe ni Pablo sugad nga misyonero. Hinaw- as hira ha Tolemaida. Hi Lucas nagsiring: "Kina- buwasan binaya kami ngan kinadto ha Cesarea, ngan sinulod kami ha balay ni Felipe nga ebanghe- lisador, nga usa han pito nga lalaki, ngan didto kami sinaka ha iya. Ini nga lalaki may upat nga anak nga daraga nga nananagna." - Buh. 21: 8, 9. Posible nga hi Felipe didto na inu- koy ha teritoryo nga iya ginsangya- wan ngan nagkaada hiya pamilya. May mahibabaroan kita ha pagta- wag ha iya ni Lucas sugad nga "ebanghelisador." Ha Kasuratan, gi- nagamit ini nga termino ha paghu- lagway ha mga binaya ha ira balay basi magsangyaw han maopay nga sumat ha mga lugar nga waray pa masangyawi. Salit klaro nga nagpabilin an kadasig ni Felipe ha ministeryo. Ngan tungod kay may-ada hi Felipe upat nga anak nga babaye nga nana- nagna, klaro nga iginpapakita hito nga gintutdoan niya an iya pamilya nga higugmaon hi Jehova ngan mag-alagad ha Iya.
"Yana han nakita ni Simon nga iginhatag an espiritu pinaagi ha pagtungbaw han mga kamot han mga apostol, gintanyagan niya hira hin kwarta." - Buhat 8:18
PAGPASAMWAK HAN "MAOPAY NGA SUMAT MAHITUNGOD KAN JESUS" 5 Pariho ha siyahan nga siglo, an pagtimaraot ha katawohan han Dios yana waray makapaundang ha ira pagsangyaw. Pauroutro nga ginpirit an mga Kristiano nga bumalhin ha iba nga lugar - ha prisohan man o ha iba nga nasud - pero nakabulig la lugod ito basi mas damu nga tawo an makabati han mensahe han Ginhadian. Pananglitan, han Gir- ra ha Kalibotan II, an mga Saksi ni Jehova nakagsangyaw hin maopay ha mga concentration camp han mga Nazi. Usa nga Judio nga may na- kilala nga mga Saksi didto an nagsiring: "An karig-on han mga bilanggo nga mga Saksi ni Jehova nakakombinse ha akon nga an ira pagtoo igin- basar ha Kasuratan - ngan nagin Saksi ako mismo." 6 Ha pipira nga kahimtang, bisan an mga nagtitimaraot nasangyawan ngan kinarawat hito. Pananglitan, han an Saksi nga hi Franz Desch iginbalhin ngadto ha Gusen nga concentration camp ha Austria, nadu- marahan niya hin pag-aram ha Biblia an usa nga opisyal han SS. Imad- yina la an kalipay hinin duha nga lalaki han paglabay hin mga tuig nag- kita hira utro ha usa nga kombensyon han mga Saksi ni Jehova ngan pariho na hira mga parasamwak han maopay nga sumat! 7 May puropariho hito nga nahitabo han an mga Kristiano pinalagiw ngadto ha iba nga nasud tungod han pagtimaraot. Pananglitan, han de- kada han 1970, nasangyawan hin maopay an Mozambique han napiri- tan nga pumalagiw ngadto an mga Saksi nga taga-Malawi. Bisan kon ha urhi nagkaada pagkontra ha Mozambique, nagpadayon an pagsangyaw nga buruhaton. "Oo, an iba ha amon damu ka beses nga gin-aresto tu- ngod han amon pagsangyaw nga buruhaton," siring ni Francisco Coana. "Pero han damu an kinarawat han mensahe han Ginhadian, kombinsi- do kami nga ginbubuligan kami han Dios, sugad la nga ginbuligan niya an mga Kristiano ha siyahan nga siglo." 8 Syempre, diri la an pagtimaraot an hinungdan han pag-uswag han Kristianidad ha iba nga mga nasud. Hinin naglabay nga mga dekada, an mga pagbag-o ha politika ngan ekonomiya nag-abri liwat hin mga opor- tunidad basi maipasamwak an mensahe han Ginhadian ha mga tawo nga iba-iba an yinaknan ngan nasyonalidad. An iba nga naukoy ha mga lugar nga may girra ngan makuri an ekonomiya pinalagiw ngadto ha mga lugar nga mas maopay an kahimtang ngan nagtikang mag-aram han Biblia didto. Tungod han pagkaabot hini nga mga refugee, nagkaa- da panginahanglan nga sangyawan hira ha ira kalugaringon nga yinak- nan. Nangangalimbasog ka ba nga masangyawan an mga tawo "tikang ha ngatanan nga nasud ngan mga tribo ngan mga katawohan ngan mga pinulongan" ha iyo teritoryo? - Pah. 7:9. 5-7. Paghatag hin mga ehemplo kon paonan-o an pagsarang han mga Kristiano nag- resulta ha pagpasamwak han maopay nga sumat. 8. Ano an nagin epekto ha pagsangyaw nga buruhaton han mga pagbag-o ha politika ngan ekonomiya? 61
62 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS "Tagi Liwat Ako Hini nga Awtoridad" (Buhat 8:9-25) 9 Hi Felipe naghimo hin damu nga tigaman ha Samaria. Pananglitan, gintambal niya an mga baldado ngan nagpagawas pa ngani hin magra- ot nga espiritu. (Buh. 8:6-8) May usa nga lalaki nga naimpres gud ha abi- lidad ni Felipe ha paghimo hin mga milagro. Hiya hi Simon, usa nga madyikero nga ginrirespeto gud salit ini an siring han mga tawo parte ha iya: "Ini nga tawo amo an Gahum han Dios." Yana nakita mismo ni Simon an tinuod nga gahum han Dios, nga iginpapakita han mga milag- ro nga ginhimo ni Felipe, ngan hi Simon nagin tumuroo. (Buh. 8:9-13) Pero ha urhi, nasarihan an mga motibo ni Simon. Paonan-o? 10 Han nahibaroan han mga apostol nga nagtitikadamu an nagigin mga Kristiano ha Samaria, ira ginpakadto hira Pedro ngan Juan. (Ki- taa an kahon nga "Gin-gamit ni Pedro an 'mga Yawi han Ginhadian.' ") Pag-abot didto han duha nga apostol, igintungbaw nira an ira mga ka- mot ha bag-o nga mga disipulo, salit an kada tagsa nakakarawat han 9. Hin-o hi Simon, ngan ano an posible nga hinungdan nga nagin interesado hiya ha ginbuhat ni Felipe? 10. (a) Ano an ginbuhat nira Pedro ngan Juan ha Samaria? (b) Ano an ginbuhat ni Simon han nakita niya nga nakarawat han bag-o nga mga disipulo an baraan nga espiritu han igintungbaw nira Pedro ngan Juan an ira mga kamot ngada ha ira? GIN-GAMIT NI PEDRO AN "MGA YAWI HAN GINHADIAN" Hi Jesus nagsiring kan Pedro: "Ihahatag ko ha imo an mga yawi han Ginhadian han langit." (Mat. 16:19) Ano an karuyag sidngon ni Jesus? An iya pag-unabi hin "mga yawi" nagpapakita nga hi Pedro mag-aabri hin mga oportunidad para ha iba-iba nga grupo basi mahibaro hira han maopay nga sumat ngan makasulod ha Mesianiko nga Ginhadian. Kakan-o gin-gamit ni Pedro ini nga mga yawi? ˘ Gin-gamit ni Pedro an siyahan nga yawi han Pentekostes 33 C.E. han gin-aghat niya an mga Judio ngan an Judio nga mga proselita nga magbasol ngan magpabawtismo. Mga 3,000 an nagbuhat hito ngan nagkaada paglaom nga magin mga manurunod han Ginhadian. - Buh. 2:1-41. ˘ An ikaduha nga yawi gin-gamit waray pag-iha katapos patayon hi Esteban sugad nga mar- tir. Hini nga higayon, igintungbaw nira Pedro ngan Juan an ira mga kamot ha bag-o pa la nga nabawtismohan nga mga Samaritano, ngan katapos hito nakarawat hinin bag-o nga mga nakombirte an baraan nga espiritu. - Buh. 8: 14-17. ˘ Gin-gamit ni Pedro an ikatulo nga yawi han 36 C.E. Hito nga tuig, igintanyag niya ha diri turi nga mga Hentil an paglaom nga magman- do ha langit. Nahitabo ini han ginsangyawan ni Pedro hi Cornelio, an siyahan nga diri turi nga Hentil nga nagin disipulo han Kristo. - Buh. 10: 1-48.
HA ANO NGA PAAGI USA NGA "YUNUKO"? baraan nga espiritu. Han nakita ini ni Simon, nagin interesado gud hiya. Nagsi- ring hiya ha mga apostol: "Tagi liwat ako hini nga awtoridad, basi an bisan hin-o nga tungbawan ko han akon mga ka- mot makakarawat han baraan nga espiri- tu." Gintanyagan pa ngani hira ni Simon hin kwarta, kay naglalaom hiya nga ma- papalit niya inin sagrado nga pribilehiyo! - Buh. 8:14-19. An Griego nga termino nga eu·noukhos, nga iginhubad nga "yunuko," mahimo mag- tudlok ha usa nga lalaki nga ginkuhaan hin abilidad nga magkaanak o ha usa nga hi- taas an ranggo nga opisyal ha palasyo. An mga opisyal ha palasyo nga nanginginano ha mga asawa ngan mga babaye han hadi posib- le gud nga ginkapon, pero diri obligado nga magpakapon an iba nga mga opisyal, sugad han paraserbi han irimnon o nanginginano han tiripigan han bahandi han hadi. Klaro nga an yunuko nga taga-Etiopia nga ginbawtismo- han ni Felipe sugad hito nga klase hin opisyal, kay nanginginano hiya han tiripigan han ba- handi han rayna. Kon ha aton pa, hiya an mi- nister of finance. 11 Mapwersa an baton ni Pedro kan Si- mon. "Mawara unta an imo kwarta upod ha imo," siring han apostol, "kay naghu- nahuna ka nga pinaagi han kwarta ma- kukuha mo an waray bayad nga regalo ' han Dios. Waray ka bah ın o malon hini nga butang, kay an imo kasingkasing diri sinsero ha atubangan han Dios." Katapos, gin-aghat ni Pedro hi Simon nga magbasol ngan mag-ampo para hin kapasayloan. "Pangamuyo kan Jehova," siring ni Pedro, "nga kon posible, mapasaylo ka ha mara- ot nga intensyon han imo kasingkasing." Klaro nga diri maraot nga tawo hi Simon; karuyag niya buhaton an tama, pero hito nga takna, ginsunod niya an iya magra- ot nga hingyap. Salit nakimalooy hiya ha mga apostol: "Pangamuyo kamo kan Jeho- va para ha akon basi waray bisan usa han mga butang nga iyo ginsiring an mahitabo ha akon." - Buh. 8:20-24. Ini nga taga-Etiopia proselita liwat - karuyag sidngon, usa nga diri Judio nga nagin mag- siringba ni Jehova. Ngani, tikang pa la hiya ha Jerusalem basi magsingba. (Buh. 8:27) Tu- ngod hini, masisiring naton nga ini nga taga- Etiopia diri literal nga yunuko, kay ha Mosaiko nga Balaud igindidiri nga makasulod ha kong- regasyon han Israel an ginkapon nga mga la- laki. - Deut. 23:1. 12 An pagsaway ni Pedro kan Simon usa nga pahamangno ha mga Kristiano yana. Ha pagkamatuod, ha pipira nga yinaknan, an pulong nga ginagamit para ha pagpalit o pagbaligya hin mga posisyon, labi na Klaro nga hito nga panahon, an bag-o nga mga disipulo kasagaran na nga gindidi- hogan, o nakakakarawat, han baraan nga espiritu han ginbawtismohan hira. Salit nagin posible para ha ira nga magkaada paglaom nga magmando sugad nga mga hadi ngan mga saserdote kaupod ni Jesus ha langit. (2 Cor. 1:21, 22; Pah. 5:9, 10; 20:6) Pero hinin partikular nga kahimtang, an bag-o nga mga disipulo waray dihugi han ginbawtismohan hira. Nakarawat la han bag-o nga bawtismado nga mga Kristiano an baraan nga espiritu - ngan an abilidad nga maghimo hin mga milagro nga resulta hito - katapos itungbaw nira Pedro ngan Juan an ira mga kamot ha ira. 11. Ano nga mapwersa nga sagdon an iginhatag ni Pedro kan Simon, ngan ano an reaksyon ni Simon? 12. Ano kakomon an pagpalit o pagbaligya hin mga posisyon ha Kakristianohan?
64 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS may kalabotan ha relihiyon, nahimo tungod hini nga insidente. Ha ka- saysayan han apostata nga Kakristianohan, komon gud ini nga gin- bubuhat. Ngani, an ikasiyam nga edisyon han The Encyclopædia Britannica (1878) nagsiring nga an bisan hin-o nga nag-aaram han kasaysayan han pagpili hin mga Papa makukombinse nga waray pa gud nahitabo nga eleksyon diin waray palita ini nga posisyon, ngan ha damu nga kahimtang, dayag gud ito nga ginbubuhat ngan diri iginka- kaawod. 13 Kinahanglan likyan han mga Kristiano an sala nga pagpalit o pag- baligya hin mga posisyon ha kongregasyon. Pananglitan, diri nira da- pat pagtinagan hin regalo o sobra nga da- yawon an mga may responsabilidad ha kongregasyon para la makaaro hin mga pabor sugad han dugang nga mga pribile- hiyo. Ha luyo nga bahin, an mga may res- ponsabilidad dapat maglikay ha pagpaki- ta hin paboritismo ha mga riko. Pariho sayop ito nga duha nga sitwasyon. Ha ti- nuod la, an ngatanan nga surugoon han Dios dapat gumawi sugad nga mga "ubos" ngan maghulat nga an espiritu ni Jeho- va an magpili kon hin-o an tatagan hin mga pribilehiyo. (Luc. 9:48) Waray lugar ha organisasyon han Dios an mga naghi- hingyap han ira "kalugaringon nga kada- yawan." - Prob. 25:27. PAGBAWTISMO HA "KATUBIGAN" Paonan-o ginbabawtismohan an mga Kris- tiano? May mga natoo nga igo na an pagbubo o pagwisik hin tubig ha ulo han usa nga tawo. Pero an yunuko nga taga-Etiopia ginbawtis- mohan ha "katubigan." An asoy nasiring: "Hi Felipe ngan an yunuko linugsong ha tubig." (Buh.8:36, 38) Kon igo na an basta la pagbu- bo o pagwisik hin tubig, diri na unta kinahang- lan paundangon han yunuko an iya karuwa- he ha may katubigan. Sakto na unta bisan an gutiay la nga tubig, sugad han aada ha anit nga surudlan. Ngani, posible nga may- ada hiya hito nga surudlan kay nagbibiyahe hiya ha 'dalan ha disyerto.' - Buh. 8:26. Sumala ha A Greek-English Lexicon, nira Liddell ngan Scott, an Griego nga pulong nga ba·ptizo - diin ginkuha an Ingles nga pulong nga iginhubad nga "pagbawtismo" - nanga- ngahulogan hin "pagtunlob, pagpailarom." An iba nga mga pag-unabi han Biblia mahitungod ha bawtismo nauyon hini nga kahulogan. An Juan 3:23 nasiring nga hi Juan 'nanbabawtis- mo ha Enon hirani ha Salim, kay damu an tu- big didto.' Sugad man, an asoy parte ha pag- bawtismo kan Jesus nasiring nga han hi Jesus 'hinaw-as ha tubig, nakita niya nga naabri- han an langit.' (Mar. 1:9, 10) Salit angayan la nga an tinuod nga mga Kristiano ginbabawtis- mohan pinaagi ha bug-os nga pagpailarom ha tubig. "Maaram Ka Gud ba han Imo Ginbabasa?" (Buhat 8:26-40) 14 Yana ginsugo han anghel ni Jehova hi Felipe nga kumadto ha dalan nga ti- kang ha Jerusalem ngadto ha Gaza. Kon may mga pakiana man hi Felipe kon kay ano nga ginpapakadto hiya, nabaton ito han nagkita hira han yunuko nga taga- 13. Paonan-o malilikyan han mga Kristiano an sala nga pagpalit o pagbaligya hin mga posisyon ha kongregasyon? 14, 15. (a) Hin-o an "yunuko nga taga-Etiopia," ngan paonan-o hiya nabilngan ni Felipe? (b) Ano an reaksyon han lalaki nga taga-Etiopia ha men- sahe ni Felipe, ngan kay ano nga diri dinali-dali nga desisyon an iya pagpabawtismo? (Kitaa an footnote.)
"Dios, kon hin-o ka man, alayon buligi ako" Etiopia nga 'nagbabasa ha daku nga tingog han sinurat ni propeta Isa- ias.' (Kitaa an kahon nga "Ha Ano nga Paagi Usa nga 'Yunuko'?" ha pa- hina 63.) An baraan nga espiritu ni Jehova nagpagios kan Felipe nga daupon an karuwahe hito nga lalaki. "Maaram ka gud ba han imo gin- babasa?" ginpakianhan niya an taga-Etiopia samtang nadalagan tupad han karuwahe. An taga-Etiopia binaton: "Paonan-o ko man ini mahiba- baroan kon waray maggigiya ha akon?" - Buh. 8:26-31. 15 Ginpasakay han taga-Etiopia hi Felipe ha karuwahe. Imadyina la an ira pag-istorya! Maiha na nga misteryo kon hin-o an "karnero," o "surugoon," ha tagna ni Isaias. (Isa. 53:1-12) Pero samtang nagbibiya- he hira, iginsaysay ni Felipe ha yunuko nga taga-Etiopia nga ini nga tagna natuman kan Jesu-Kristo. Pariho ha mga nabawtismohan han Pentekostes 33 C.E., an taga-Etiopia - nga usa na nga Judio nga prose- lita - maaram dayon han iya dapat buhaton. Nagsiring hiya kan Felipe: "Kitaa! May tubig dinhi; ano man an nakakaulang ha akon ha pagpa- bawtismo?" Ginbawtismohan dayon hiya ni Felipe! (Kitaa an kahon nga "Pagbawtismo ha 'Katubigan,' " ha pahina 64.) Katapos, an espiritu ni Jehova naggiya kan Felipe ngadto ha bag-o nga toka ha Asdod, diin nagpadayon hiya ha pagpasamwak han maopay nga sumat. - Buh. 8: 32-40. Diri ini dinali-dali nga desisyon. Tungod kay an taga-Etiopia usa nga Judio nga pro- selita, may-ada na hiya kahibaro ha Kasuratan, upod na an mga tagna parte ha Me- sias. Yana nga maaram na hiya han papel ni Jesus ha katuyoan han Dios, puydi na dayon hiya magpabawtismo.
66 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS 16 An mga Kristiano yana may-ada pribilehiyo nga makigbahin ha bu- ruhaton nga pariho han ginbuhat ni Felipe. Kasagaran na nga naisa- sangyaw nira an mensahe han Ginhadian ha mga nakakaistorya nira ha diri pormal nga paagi, pananglitan kon nagbibiyahe hira. Ha damu nga kahimtang, klaro nga diri kay nahituman la nga nakaistorya nira an usa nga indibiduwal nga tangkod an kasingkasing. Malalaoman ini, kay ginklaro han Biblia nga gin-gigiyahan han mga anghel an pagsang- yaw nga buruhaton basi an mensahe makaabot ha "tagsa nga nasud ngan tribo ngan pinulongan ngan katawohan." (Pah. 14:6) An paggiya han mga anghel ha pagsangyaw nga buruhaton igintagna gud ni Je- sus. Ha ilustrasyon ni Jesus parte ha mga trigo ngan mga banwa, si- ring niya nga ha panahon han pangani - ha ikatarapos han sistema han mga butang - "an mga mag-arani amo an mga anghel." Nagsiring li- wat hiya nga "titirukon [hini nga espiritu nga mga linarang] tikang ha iya Ginhadian an ngatanan nga butang nga nagigin hinungdan han kahipakdol ngan an mga tawo nga matinalapason." (Mat. 13:37-41) Hito gihapon nga panahon, titirukon han mga anghel an mga may paglaom nga magin mga manurunod han Ginhadian ha langit - ngan ha urhi an "usa nga daku nga grupo" han "iba nga mga karnero" - nga karuyag ni Jehova nga makasulod ha iya organisasyon. - Pah. 7:9; Juan 6:44, 65; 10:16. 17 Sugad nga ebidensya nga nahitatabo ini, an iba nga aton nakakais- torya ha ministeryo nasiring nga nag-iinampo hira para han bulig han Dios. Pananglitan, usa ka adlaw duha nga Saksi an nagsasangyaw ngan may kaupod hira nga gutiay nga bata. Han tikaudto na, maundang na unta ha pagsangyaw an duha nga Saksi, pero karuyag gud han bata nga kumadto pa ha sunod nga balay. Ngani, naglugaring hiya pagkadto ngan nagtuktok ha purtahan! Han gin-abrihan han usa nga batan-on nga ba- baye an purtahan, dinaop an duha nga adulto nga Saksi basi makiistor- ya ha iya. Nahipausa hira han nagsiring an babaye nga nag-iinampo pa la hiya nga unta may bumisita ha iya basi buligan hiya nga masabtan an Biblia. Nakagtikang hira hin pag-aram ha Biblia! 18 Sugad nga bahin han Kristiano nga kongregasyon, may-ada ka pri- bilehiyo nga makaupod ha pagbuhat an mga anghel samtang an pag- sangyaw ha aton panahon nakakaabot ha mas damu pa gud nga mga tawo. Ayaw gud tuguti nga mawara an imo apresasyon hini nga pribile- hiyo. Pinaagi ha padayon nga pagin madasigon ha pagsangyaw, magka- kaada ka daku nga kalipay samtang iginpapasamwak mo "an maopay nga sumat mahitungod kan Jesus." - Buh. 8:35. 16, 17. Paonan-o nabulig an mga anghel ha pagsangyaw nga buruhaton yana? 18. Kay ano nga diri gud dapat mawara an aton apresasyon ha aton ministeryo?
K A P I T U L O 8 An Kongregasyon "Nakaeksperyensya hin Panahon han Kamurayawan" An madarahog nga paratimaraot nga hi Saul nagin madasigon nga ministro Iginbase ha Buhat 9:1-43 USA nga grupo hin kalalakin-an an hirani na ha Damasco, ngan karu- yag nira buhaton didto an ira maraot nga plano. An ginkakangalasan nga mga disipulo ni Jesus pwersado nga igagawas nira ha ira mga balay, gagapuson, papakaalohan, ngan dadanason ngadto ha Jerusalem basi sirotan han Sanhedrin. 2 An lider hini nga grupo amo hi Saul, ngan nahidabi na hiya ha pag- patay hin usa nga tawo. Diri pa la maiha, nagkinita hiya ngan inuyon samtang an matinumanon nga disipulo ni Jesus nga hi Esteban ginba- bato tubtob nga mamatay han iba nga panatiko nga mga Judio. (Buh. 7:57-8:1) Tungod kay waray makontento hi Saul ha pagtimaraot ha mga ˆ sumurunod ni Jesus ha Jerusalem, nagin sugad hiya hin sul o nga an- dam magpalarab han kalayo han pagtimaraot. Karuyag niya nga bug-os nga bungkagon an peligroso nga sekta nga gintatawag nga an "Dalan." - Buh. 9:1, 2; kitaa an kahon nga "An Awtoridad ni Saul ha Damasco," ha pahina 69. 3 Tigda la nga nagkaada masilaw nga lamrag ha palibot ni Saul. Naki- ta ito han iya mga kaupod, pero nakalasan hira ngan waray makatingog. Tungod hito nga lamrag, nabuta hi Saul ngan natumba. Hi Saul, nga diri na nakakakita, nakabati hin tingog tikang ha langit nga nasiring: "Saul, Saul, kay ano nga gintitimaraot mo ako?" Nakalasan hiya ngan nagpakiana: "Hin-o ka, Ginoo?" Sigurado nga nahipausa gud hi Saul han baton: "Ako hi Jesus, nga imo gintitimaraot." - Buh. 9:3-5; 22:9. 4 Ano an aton mahibabaroan ha siyahan nga ginsiring ni Jesus kan Saul? Ano an kapulsanan ha aton han pagrepaso han mga panhitabo ha panahon nga nakombirte hi Saul? Ngan ano nga mga leksyon an Kitaa an kahon nga "Hi Saul nga Pariseo," ha pahina 70. 1, 2. Ano an plano nga buhaton ni Saul ha Damasco? 3, 4. (a) Ano an nahitabo kan Saul? (b) Ano nga mga pakiana an aton hihisgotan? 67
68 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS aton mahibabaroan ha kon paonan-o gin-gamit han kongregasyon an panahon han kamurayawan katapos han kakombirte ni Saul? "Kay Ano nga Gintitimaraot Mo Ako?" (Buhat 9:1-5) 5 Han ginpaundang ni Jesus hi Saul ha dalan tipakadto ha Damasco, waray Hiya magpakiana: "Kay ano nga gintitimaraot mo an akon mga disipulo?" Sugad han gin-unabi na, nagsiring hiya: "Kay ano nga gin- titimaraot mo ako?" (Buh. 9:4) Oo, kon an mga sumurunod ni Jesus nakakaeksperyensya hin mga pagsari, inaabat liwat ni Jesus an ira pag- antos. - Mat. 25:34-40, 45. 6 Kon gintatalumpigos ka tungod han imo pagtoo ha Kristo, sarig nga hi Jehova ngan hi Jesus maaram han imo sitwasyon. (Mat. 10:22, 28-31) Ha pagkayana, bangin diri anay wad-on an pagsari. Hinumdumi nga na- kita ni Jesus an pagsuporta ni Saul ha pagpatay kan Esteban ngan an kan Saul pagdanas ha matinumanon nga mga disipulo tikang ha ira mga balay ha Jerusalem. (Buh. 8:3) Pero waray paundanga ni Jesus an pagtimaraot hito nga panahon. Bisan pa hito, hi Jehova, pinaagi han Kristo, naghatag kan Esteban ngan ha iba pa nga mga disipulo han ku- sog nga ira ginkikinahanglan basi makapabilin nga matinumanon. 7 Maiilob mo liwat an pagtimaraot kon buhaton mo an masunod: (1) Magin determinado nga magpabilin nga maunungon anoman an ma- hitabo. (2) Pangaro hin bulig kan Jehova. (Fil. 4:6, 7) (3) Tuguti nga hi Je- hova an bumulos. (Roma 12:17-21) (4) Sarig nga tatagan ka ni Jehova hin kusog basi makailob tubtob nga wad-on na niya an pagsari. - Fil. 4: 12, 13. "Saul, Bugto, Ginsugo Ako Nganhi han Ginoo" (Buhat 9:6-17) 8 Katapos batunon an pakiana ni Saul nga, "Hin-o ka, Ginoo?" hi Je- ' at ngan sulod ha syudad, ngan didto isusu- sus nagsiring ha iya: "Buh mat ha imo kon ano an imo kinahanglan buhaton." (Buh. 9:6) An diri na nakakakita nga hi Saul gintugwayan ngadto ha iya uukyan ha Damas- co, diin nagpuasa hiya ngan nag-ampo hin tulo ka adlaw. Hito liwat nga panahon, gin-istorya ni Jesus an mahitungod kan Saul ha usa nga disi- pulo dida hito nga syudad nga hi Ananias, nga "maopay an ginsisiring mahitungod ha iya han ngatanan nga Judio" nga naukoy ha Damasco. - Buh. 22:12. 9 Hunahunaa an iba-iba nga emosyon nga posible gud nga gin-abat ni Ananias! An Ulo han kongregasyon, an binanhaw nga hi Jesu-Kristo, na- 5, 6. Ano an aton mahibabaroan ha ginsiring ni Jesus kan Saul? 7. Ano an kinahanglan mo buhaton basi mailob an pagtimaraot? 8, 9. Ano an posible nga gin-abat ni Ananias ha iya toka?
AN KONGREGASYON "NAKAEKSPERYENSYA HIN PANAHON HAN KAMURAYAWAN" 69 kikiistorya ha iya ngan ginpili hiya para ha usa nga espesyal nga toka. Daku gud ito nga kadungganan, pero diri gud harumamay an toka! Han ginsumatan hi Ananias nga kinahanglan makiistorya hiya kan Saul, hiya binaton: "Ginoo, nabatian ko ha damu nga tawo an mahitungod hini nga tawo, an mahitungod han ngatanan niya nga ginbuhat nga na- kakadaot ha imo mga baraan ha Jerusalem. Ngan dinhi may awtoridad hiya tikang ha punoan nga mga saserdote ha pag-aresto han ngatanan nga natawag han imo ngaran." - Buh. 9:13, 14. 10 Hi Ananias waray sawaya ni Jesus han iya iginpahayag an iya nababarak-an. Lugod, gintagan hiya ni Jesus hin klaro nga instruksyon. Ngan gintagan hiya ni Jesus hin konsiderasyon pinaagi ha pag- sumat ha iya han rason kon kay ano nga karuyag Niya ipabuhat inin talagsa- hon nga toka. Mahitungod kan Saul, hi Je- sus nagsiring: "Ini nga tawo usa nga pinili ko nga surudlan nga magdadara han akon ngaran ngadto ha mga nasud pati ha mga hadi ngan ha mga anak ni Israel. Kay ipa- pakita ko ha iya hin klaro kon ano kada- mu an kinahanglan niya antuson tungod ha akon ngaran." (Buh. 9:15, 16) Hi Ana- nias sinugot dayon kan Jesus. Ginkadto niya an paratimaraot nga hi Saul ngan nagsiring ha iya: "Saul, bugto, ginsugo ako nganhi han Ginoo nga hi Jesus, nga nagpakita ha imo ha dalan han tipakanhi ka, basi makakita ka utro ngan mapuno han baraan nga espiritu." - Buh. 9:17. 11 Damu an aton mahibabaroan ha mga panhitabo may kalabotan kan Jesus, kan Ananias, ngan kan Saul. Pananglitan, gin- gigiyahan ni Jesus an pagsangyaw nga buruhaton, sugad han iya iginsaad. (Mat. 28:20) Bisan kon hi Jesus diri na direk- ta nga nakikiistorya ha mga indibiduwal yana, gin-gigiyahan niya an pagsangyaw 10. Ano an aton mahibabaroan mahitungod kan Jesus ha iya pagtratar kan Ananias? 11, 12. Ano an aton mahibabaroan ha mga pan- hitabo may kalabotan kan Jesus, kan Ananias, ngan kan Saul? AN AWTORIDAD NI SAUL HA DAMASCO Paonan-o hi Saul nagkaada awtoridad nga arestuhon an mga Kristiano ha usa nga syu- dad ha iba nga nasud? An Sanhedrin ngan an hitaas nga saserdote may awtoridad ha pagsiring kon ano an husto ngan sayop para ha mga Judio ha bisan diin, ngan an hita- as nga saserdote baga hin may awtoridad li- wat nga ipadara an mga kriminal ha Jerusa- lem basi bistahon. Salit susundon dayon han mga tigurang ha mga sinagoga ha Damasco an ginsisiring ha mga surat nga tikang ha hi- taas nga saserdote. - Buh. 9:1, 2. Dugang pa, an mga Romano naghatag hin katungod ha mga Judio nga hira mismo an maghukom ha ira mga kaso. Ini an hinung- dan kon kay ano nga lima ka beses nga an mga Judio nakagpadapat hin paglatob kan apostol Pablo nga "kulang na la hin usa ka latob basi mag-40." (2 Cor. 11:24) An libro han 1 Macabeo nag-uunabi liwat hin surat han usa nga opisyal han Roma para kan Pto- lemy VIII han Ehipto han 138 B.C.E. nga nag- ' ıw ha iyo in magsamok sugo: "Kon pumalag nga mga tawo nga tikang han ira nasud [Ju- dea], itubyan ini hira ngadto kan Simon nga labaw nga padi agud hiya na an magsirot ha ' ira sumal aud." (1 Mac. 15:21, ' a, amon an nakabraket) An Bar Han 47 B.C.E., ginkompirma ni Julio Cesar an mga pribilehiyo nga iginhatag hadto ha hita- as nga saserdote upod na an iya katungod nga maghukom ha bisan ano nga may kala- botan ha mga kustomre han mga Judio. ˆ a han ira bal ' aan nga Bibli
70 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS nga buruhaton pinaagi han matinumanon nga uripon, an iya gintoka- han yana ha pagmangno ha iya mga surugoon ha panimalay. (Mat. 24: 45-47) Ha paggiya han Nagmamando nga Lawas, ginbibiling han mga magwarali ngan mga payunir an mga naruruyag mahibaro hin dugang pa mahitungod han Kristo. Sugad han gin-unabi ha nahiuna nga kapi- tulo, damu han mga sugad ha ira an nag-ampo para hin giya ngan wa- ray pag-iha ginsangyawan han mga Saksi ni Jehova. - Buh. 9:11. 12 Masinugtanon nga ginkarawat ni Ananias an toka ngan ginbendis- yonan hiya. Ginsusugot mo ba an sugo nga magpamatuod hin bug-os, bisan kon nababaraka ka tungod hito? An iba nababaraka ha pagbalay- balay ngan pakiistorya ha mga diri nira kilala. An iba naman nakukuri- HI SAUL NGA PARISEO An "batan-on nga lalaki nga an ngaran hi Saul" nga gin-uunabi ha asoy han Mga Buhat parte ha pagbato kan Esteban, taga-Tarso. Ito an kapital han Cilicia nga probinsya han Roma, ha sur han Turkey yana. (Buh. 7:58) Damu nga Judio an naukoy hito nga syudad. Hi Saul mismo nagsurat nga hiya "gin- turi ha ikawalo ka adlaw, tikang ha nasud han Israel, tikang ha tribo ni Benjamin, usa nga Hebreo nga na- tawo tikang ha mga Hebreo; mahi- tungod han balaud, usa nga Pari- seo." Salit posible nga ginrirespeto gud hiya nga Judio! - Fil. 3:5. himtang, tungod hito upod hira ha ginhuhunahuna nga mga prominente ha ira probinsya. Salit tu- ngod han gintikangan ngan edukasyon ni Saul, tulo nga kultura an nasasabtan niya hin maopay - an kultura han mga Judio, mga Griego, ngan mga Romano. Posible nga han mga 13 anyos hi Saul, binalhin hiya ha Jerusalem, nga mga 840 ka kilometro an ka- hirayo, basi ipadayon an iya pag- eskwela. Didto, ineskwela hiya nga an iya magturutdo amo hi Gamaliel, usa nga ginrirespeto gud nga mag- turutdo ha tradisyon han mga Pari- seo. - Buh. 22:3. Hi Saul naukoy ha daku ngan ma- inuswagon ha komersyo nga syu- dad nga sentro han Griego nga kul- tura. Tungod kay nagdaku hiya ha Tarso, maaram hiya magyakan hin Griego. Posible nga siyahan nga nag-eskwela hiya ha usa nga es- kwelahan han mga Judio. Hi Saul nahibaro ha panhimo hin tolda, usa nga trabaho nga komon ha ira lugar. Ngan posible nga sam- tang batan-on pa hiya nahibaroan niya ini nga tra- baho ha iya tatay. - Buh. 18:2, 3. Iginpapakita liwat han asoy han Mga Buhat nga hi Saul natawo nga tuminungnong han Roma. (Buh. 22:25-28) Karuyag sidngon nga usa han iya mga kaapoy-apoyan tuminungnong na han Roma. Diri kita maaram kon paonan-o nagin tuminung- nong han Roma an iya pamilya. Anoman an ka- Inin dugang nga edukasyon, nga maipapariho yana ha pag-eskwe- la ha unibersidad, nag-uupod han pag-aram ngan pagmemorya han Kasuratan ngan han yinakan nga balaud han mga Judio. An usa nga malampuson nga estudyante ni Ga- maliel puydi magkaada maopay nga propesyon, ngan baga hin sugad hito nga klase hin estudyan- te hi Saul. Ha urhi, hiya nagsurat: "Mas nag-uswag ako ha Judaismo kay ha damu han akon kaedad ha akon nasud, kay mas madasigon gud ako ha mga tradisyon han akon mga amay." (Gal. 1:14) Syempre, tungod han kadasig ni Saul ha tradis- yon han mga Judio, nagin kilala hiya nga parati- maraot ha bag-o pa nga Kristiano nga kongregas- yon.
AN KONGREGASYON "NAKAEKSPERYENSYA HIN PANAHON HAN KAMURAYAWAN" an pagsangyaw ha mga tawo ha mga lugar han negosyo, ha kalsada, o pinaagi hin telepono o mga surat. Nalamposan ni Ananias an iya ka- hadlok ngan nagkaada pribilehiyo nga buligan hi Saul nga makarawat an baraan nga espiritu. Nagin malampuson hi Ananias kay sinarig hiya kan Jesus ngan ginhunahuna niya hi Saul sugad nga iya bugto. Malalamposan naton an aton kahadlok kon pariho kan Ananias, nasa- rig kita nga hi Jesus an naggigiya han pagsangyaw nga buruhaton, may empatiya kita ha mga tawo, ngan ginhuhunahuna naton nga puydi na- ton magin bugto bisan an pinakamakaharadlok nga mga tawo. - Mat. 9:36. 'Nagtikang Hiya Pagsangyaw Mahitungod kan Jesus' (Buhat 9:18-30) 13 Ginios dayon hi Saul uyon ha iya nahibaroan. Katambal niya, nag- pabawtismo hiya ngan nakig-upod ha mga disipulo ha Damasco. Pero diri la ito an iya ginbuhat. "Ha mga sinagoga nagtikang dayon hiya pag- sangyaw mahitungod kan Jesus, nga hiya an Anak han Dios." - Buh. 9:20. 14 Kon nag-aaram ka han Biblia pero diri pa bawtismado, susubdon mo ba hi Saul ngan magios dayon uyon ha imo nahibabaroan? Oo, hi Saul nakakita hin milagro nga ginhimo han Kristo, ngan sigurado nga nakabulig ito ha iya nga gumios. Pero an iba nakakita liwat hin mga mi- lagro nga ginhimo ni Jesus. Pananglitan, usa nga grupo hin mga Pari- seo an nagkita han gintambal ni Jesus an uga nga kamot han usa nga lalaki, ngan damu nga Judio an maaram nga hi Lazaro ginbuhi ni Jesus tikang ha mga patay. Pero damu ha ira an nagpabilin nga diri interesa- do ngan nakontra pa ngani. (Mar. 3:1-6; Juan 12:9, 10) Ha kabaliktaran, hi Saul nagbag-o. Kay ano nga hi Saul ginios pero an iba waray? Kay mas nahadlok hiya ha Dios kay ha tawo ngan gin-apresyar gud niya an kalooy nga iginpakita ha iya han Kristo. (Fil. 3:8) Kon ito liwat an imo bu- buhaton, diri mo tutugotan an bisan ano nga makapugong ha imo ha pakigbahin ha pagsangyaw nga buruhaton ngan ha pagin kwalipikado ha bawtismo. 15 Naiimadyin mo ba an kahipausa ngan kasina han mga tawo han Ha kadam-an nga kahimtang, an mga apostol la an may awtoridad ha paghatag ha iba han mga regalo han baraan nga espiritu. Pero hinin talagsahon nga sitwasyon, baga hin gintagan ni Jesus hin awtoridad hi Ananias ha paghatag kan Saul han mga regalo han espiritu. Katapos makombirte hi Saul, maiha nga waray hiya komunikas- yon ha 12 nga apostol. Pero posible gud nga aktibo hiya ha pagsangyaw hito nga pa- nahon. Salit klaro nga ginsiguro ni Jesus nga hi Saul may-ada han kusog nga iya gin- kikinahanglan basi matuman an iya toka nga magsangyaw. 13, 14. Kon nag-aaram ka han Biblia pero diri pa bawtismado, ano an imo mahiba- baroan ha ehemplo ni Saul? 15, 16. Ano an ginbuhat ni Saul ha mga sinagoga, ngan ano an reaksyon han mga Judio ha Damasco? 71
72 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS nagtikang hi Saul pagsangyaw mahitungod kan Jesus ha mga sinago- ga? "Diri ba ini an tawo nga mabangis nga nag-atake ha mga aadto ha Jerusalem nga natawag hini nga ngaran?" hira nagpakiana. (Buh. 9:21) Han iginsaysay ni Saul kon kay ano nga nagbag-o an iya panhunahu- na mahitungod kan Jesus, 'ginpamatud-an niya ha lohikal nga paagi nga ini an Kristo.' (Buh. 9:22) Pero an lohikal nga pagsaysay diri maka- kakombinse ha ngatanan. Diri hito mababag-o an panhunahuna han mga tawo nga nagkikinabuhi uyon ha tradisyon o han mga tawo nga mapahitas-on. Bisan pa hito, waray umundang hi Saul. 16 Paglabay hin tulo ka tuig, ginkukontra la gihapon hi Saul han mga Judio ha Damasco. Ha kataposan, nagplano hira nga patayon hiya. (Buh. 9:23; 2 Cor. 11:32, 33; Gal. 1:13-18) Han nahibaroan ini nga plano, maaramon nga nagdesisyon hi Saul nga bumaya ha syudad ngan sumi- ge hiya nga igtunton ha bintana ha pader han syudad pinaagi hin alat. Sumala kan Lucas, an mga binulig kan Saul nga makapalagiw hito nga gab-i "iya [kan Saul] mga disipulo." (Buh. 9:25) Baga hin iginpapakita hini nga mga pulong nga may pipira nga nakabati han pagsangyaw ni Saul ha Damasco nga nagbag-o ngan nagin mga sumurunod han Kristo. 17 Han siyahan nga nagsumat ka ha imo pamilya, kasangkayan, ngan ha iba pa mahitungod han mag-opay nga butang nga imo nahibabaro- an, bangin naglaom ka nga kakarawaton han ngatanan an kamatuoran ha Biblia kay lohikal ito. Bangin ginkarawat ito han iba, pero damu an waray kumarawat. Ngani, bangin gintratar ka nga kaaway han imo mis- mo mga kapamilya. (Mat. 10:32-38) Pero kon padayon nga pauuswagon mo an imo abilidad ha pangatadongan tikang ha Kasuratan ngan kon ti- tipigan mo an imo Kristiano nga panggawi, bisan an mga nakontra ha imo bangin ha urhi magbag-o an hunahuna. - Buh. 17:2; 1 Ped. 2:12; 3: 1, 2, 7. 18 Han hi Saul sinulod ha Jerusalem, natural la nga an mga disipulo waray tumoo han nagsiring hiya nga disipulo na hiya. Pero han ginkom- pirma ni Bernabe nga disipulo na hi Saul, ginkarawat hiya han mga apostol, ngan nagpabilin hiya kaupod nira hin pipira ka panahon. (Buh. 9:26-28) Nagin maikmat hi Saul, pero waray niya ikaawod an maopay nga sumat. (Roma 1:16) Maisugon nga nagsangyaw hiya ha Jerusalem, ha lugar mismo diin gintikangan niya an mabangis nga pagtimaraot ha mga disipulo ni Jesu-Kristo. Nasina gud an mga Judio ha Jerusalem han nasantop nira nga gintalikdan na hira han ira ginhuhunahuna nga mangunguna ha pagpoo han mga Kristiano, ngan yana karuyag nira nga patayon hiya. "Han hinbaroan ini han kabugtoan," siring han 17. (a) Ano an mga reaksyon han mga tawo ha kamatuoran ha Biblia? (b) Ano an dapat padayon naton nga buhaton, ngan kay ano? 18, 19. (a) Ano an nagin resulta han ginkompirma ni Bernabe nga disipulo na hi Saul? (b) Paonan-o naton masusubad hi Bernabe ngan hi Saul?
AN KONGREGASYON "NAKAEKSPERYENSYA HIN PANAHON HAN KAMURAYAWAN" asoy, "gindara nira [hi Saul] ha Cesarea ngan ginpakadto hiya ha Tarso." (Buh. 9:30) Ginsunod ni Saul an instruksyon ni Jesus nga iginhatag pi- naagi han kongregasyon. Salit nagpahimulos hi Saul ngan an kongre- gasyon. 19 Pansina nga kinaburut-on nga binulig hi Bernabe kan Saul. Sigura- do nga inin mahigugmaon nga buhat nakabulig nga magin maopay nga magsangkay inin madasigon nga mga surugoon ni Jehova. Pariho kan Bernabe, kinaburut-on ba nga nabulig ka ha mga bag-ohan ha kongre- gasyon pinaagi ha pakig-upod ha ira ha ministeryo ngan pagbulig ha ira nga mag-uswag ha espirituwal? Kon bubuhaton mo ito, damu nga ben- disyon an imo makakarawat. Kon bag-o ka pa la nga magwarali han ma- opay nga sumat, pariho kan Saul, ginkakarawat mo ba an bulig han iba? Pinaagi ha pakig-upod ha mas eksperyensyado nga mga magwara- li, mapapauswag mo an imo abilidad ha ministeryo, magigin mas mali- payon ka, ngan magkakaada ka duok ngan maunungon nga kasangka- yan. "Damu an Nagin mga Tumuroo" (Buhat 9:31-43) 20 Katapos makombirte hi Saul ngan talwas nga makagawas ha Jeru- salem, "an kongregasyon ha bug-os nga Judea ngan Galilea ngan Sama- ria nakaeksperyensya hin panahon han kamurayawan." (Buh. 9:31) Pa- onan-o gin-gamit han mga disipulo inin maopay nga panahon? (2 Tim. 4:2) An asoy nagsiring nga "naparig-on" hira. Ginparig-on han mga apos- tol ngan han iba pa nga may responsabilidad nga kabugtoan an pagtoo han mga disipulo ngan nanguna samtang an kongregasyon 'nagkikina- buhi nga may kahadlok kan Jehova ngan uyon ha pagliaw han baraan nga espiritu.' Pananglitan, gin-gamit ni Pedro ito nga panahon ha pagpa- rig-on han mga disipulo ha bungto han Lida ha Kapatagan han Saron. Tungod han iya mga pangalimbasog, damu han mga naukoy hito nga lu- gar an nakombirte "ngadto ha Ginoo." (Buh. 9:32-35) An mga disipulo waray magpaulang ha iba nga mga buruhaton, lugod nangalimbasog hira nga atamanon an usa kag usa ngan magsangyaw han maopay nga sumat. Sugad nga resulta, an kongregasyon 'padayon nga nagtikadamu.' 21 Ha ikatarapos han ika-20 ka siglo, an mga Saksi ni Jehova ha damu nga nasud nakaeksperyensya liwat hin "panahon han kamurayawan." An mga rehimen nga nagtalumpigos han katawohan han Dios hin mga dekada tigda nga natapos, ngan an pipira nga pagdiri ha pagsangyaw nga buruhaton naibanan o nawara. Ginsalingabot han tinagnapuplo ka yukot nga mga Saksi an oportunidad nga magsangyaw ha publiko, ngan nagkaada ito maopay gud nga resulta. 20, 21. Paonan-o gin-gamit hin maopay han mga surugoon han Dios hadto ngan yana an mga "panahon han kamurayawan"? 73
74 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS 22 Ginagamit mo ba hin maopay an imo kagawasan? Kon naukoy ka ha nasud nga may kagawasan ha relihiyon, karuyag gud ni Satanas nga mangalimbasog ka ha pagpamiling hin karikohan imbes nga magpokus ha Ginhadian. (Mat. 13:22) Ayaw tuguti nga mawara an imo pokus. Ga- mita hin maaramon an panahon han kamurayawan nga bangin na- papahimulosan mo yana. Hunahunaa ito sugad nga mga higayon ha pagpamatuod hin bug-os ngan ha pagparig-on han kongregasyon. Hi- numdumi nga puydi tigda nga magbag-o an imo kahimtang. 23 Pansina an nahitabo ha disipulo nga hi Tabita, o Dorcas. Naukoy hiya ha Jope, usa nga bungto nga hirani ha Lida. Maaramon nga gin- gamit hinin matinumanon nga bugto an iya panahon ngan panag-iya; damu an iya "mag-opay nga mga buhat ngan mga regalo tungod ha ka- looy." Pero tigda la nga nagkasakit hiya ngan namatay. Tungod han iya kamatay, nasubo gud an mga disipulo ha Jope, labi na an mga balo nga iya ginpakitaan hin pagkabuotan. Pag-abot ni Pedro ha balay diin igin- aandam an patay nga lawas ni Tabita para ha paglubong, naghimo hi Pedro hin milagro nga waray pa gud mahimo han iba nga mga apostol ni Jesu-Kristo. Nag-ampo hi Pedro ngan ginbuhi hi Tabita tikang ha mga patay! Naiimadyin mo ba an kalipay han mga balo ngan han iba pa nga mga disipulo han ginpabalik hira ni Pedro ha kwarto ngan iginpakita ha ira nga buhi na hi Tabita? Sigurado nga ini nga mga panhitabo nag- parig-on gud ha ira para ha tiarabot nga mga pagsari! Natural la nga ini nga milagro 'nahibantog ha bug-os nga Jope, ngan damu an nagin mga tumuroo ha Ginoo.' - Buh. 9:36-42. Paonan-o mo masusubad hi Tabita? 24 Mahibabaroan naton an duha nga im- portante nga punto tikang hini nga asoy mahitungod kan Tabita. (1) Halipot la an kinabuhi. Salit importante gud nga maghi- mo kita hin maopay nga ngaran ha Dios samtang kaya pa naton! (Ecles. 7:1) (2) Si- gurado an paglaom nga pagkabanhaw. Na- pansin ni Jehova an damu nga pagpakita hin pagkabuotan ni Tabita ngan ginbalo- san hiya. Hinunumdoman Niya an aton pagin maduruto ngan babanhawon kita Kitaa an kahon nga "Tabita - 'Damu an Iya Mag- opay nga mga Buhat,' " ha pahina 75. 22. Paonan-o mo magagamit hin maopay an imo kagawasan? 23, 24. (a) Ano nga mga punto an aton mahiba- baroan ha asoy mahitungod kan Tabita? (b) Ano an dapat naton magin determinasyon?
AN KONGREGASYON "NAKAEKSPERYENSYA HIN PANAHON HAN KAMURAYAWAN" 75 kon mamatay kita antes han Armagedon. (Heb. 6:10) Salit nag-iilob man kita yana hin "magkuri nga mga panahon" o nagpapahimulos hin "pa- nahon han kamurayawan," padayon kita nga magpamatuod hin bug-os mahitungod han Kristo. - 2 Tim. 4:2. TABITA - "DAMU AN IYA MAG-OPAY NGA MGA BUHAT" Hi Tabita kaapi han Kristiano nga kongregasyon ha bungto han Jope. Hinigugma hiya han iya mga igkasi-tumuroo kay "damu an iya mag-opay nga mga buhat ngan mga regalo tungod ha kalooy." (Buh. 9:36) Pariho ha damu nga Judio nga naukoy ha mga lugar nga may mga Judio ngan Hentil, hi Tabita may duha nga ngaran - an usa Hebreo o Aramaico ngan an usa pa Griego o Latin. An iya Griego nga ngaran nga Dorcas iginhubad nga "Tabita" ha Aramai- co. Pariho ito nangangahulogan nga "Gasela." nga mga bado nga ginhimo ni Dorcas han kaupod pa nira hiya." (Buh. 9:39) Usa nga hinungdan nga hinigugma hi Tabita han iya mga kakongregasyon kay nagtatahi hiya hin mga bado para ha ira. Nag- tatahi hiya hin pan-ilarom ngan pantungbaw nga mga bado. Waray isumat han asoy kon hi Tabita an napalit han tanan nga materyales o libre la nga gintatahi niya ito para ha ira. Hain man hito, hi- nigugma hiya tungod han iya pag- kabuotan ngan "mga regalo tungod ha kalooy." Baga hin nagkasakit hi Tabita ngan tigda nga namatay. Sugad nga pagsunod ha kustomre, ginkarigoan an iya patay nga lawas sugad nga pangandam ha paglubong. Iginbu- tang ito ha kwarto ha igbaw, posible ha iya balay. Tungod kay mapaso ha Middle East, dapat ilubong an usa ha adlaw han iya kamatay o kinabu- wasan. An mga Kristiano ha Jope nakabati nga hi apostol Pedro naka- da ha kahirani nga bungto han Lida. May panahon pa hi Pedro nga ku- madto ha Jope antes ilubong hi Ta- bita, kay an distansya hiton duha nga syudad 18 la ka kilometro - mga upat ka oras nga pagbaktas. Salit an kongregasyon nagsugo hin duha nga lala- ki basi hangyoon hi Pedro nga kumadto dayon. (Buh. 9:37, 38) Usa nga eskolar an nagsiring: "Na- batasan na han mga Judio ha kadaan nga pana- hon nga magsugo hin mga mensahero nga tag- duha-duha, an usa nga rason basi makompirma han usa an ginsiring han usa pa." Ano an nahitabo pag-abot ni Pedro? An asoy nagsusumat ha aton: "Ira hiya gindara ha kwarto ha igbaw; ngan dinaop ha iya an ngatanan nga balo nga babaye, nga nagpipinanangis ngan igin- papakita an damu nga panapton ngan higlaba Sigurado nga nasubo gud hi Ped- ro ha iya nakita hito nga kwarto ha igbaw. "Iba gud ini nga pagtagumi- natay ha nakita ha balay ni Jairo, nga may maaringasa nga sinuholan nga mga paratangis nga kababayin- an ngan mga paratokar hin plawta," siring han eskolar nga hi Richard Lenski. "Diri ini peke la nga pagta- guminatay." (Mat. 9:23) Tinuod ini ngan kinasingkasing. Tungod kay waray gud mag-unabi an Biblia hin bana, damu an natoo nga solo hi Ta- bita. Han ginsugo ni Jesus an iya mga apostol, gintagan niya hira hin gahum nga 'buhion an mga patay.' (Mat. 10:8) Nakita ni Pedro hi Jesus nga nagbuhat hin sugad nga mga milagro, pati na an pagbanhaw ha anak nga babaye ni Jairo, pero waray kita mababasa nga rekord antes hini nga may apostol nga nagbanhaw hin patay. (Mar. 5: 21-24, 35-43) Pero yana ginpagawas ni Pedro ha kwarto ha igbaw an mga magkirita, kahuman, sin- sero hiya nga nag-ampo, katapos hito, ginpukrat ni Tabita an iya mga mata ngan liningkod. Sigurado nga nalipay gud an mga Kristiano ha Jope han na- ipakita ni Pedro ha mga baraan ngan ha mga balo an ira hinigugma nga hi Tabita - nga buhi na! - Buh. 9:40-42.
S E K S Y O N 3 ˙ B U H A T 1 0 : 1 - 1 2 : 2 5 "AN MGA TAWO HAN MGA NASUD KINARAWAT. . . HAN PULONG HAN DIOS" BUHAT 11:1 Andam ba an Judio nga mga sumurunod ni Jesus nga isang- yaw an maopay nga sumat ha diri turi nga mga Hentil? Hini nga seksyon, mahibabaroan naton kon paonan-o gin-abrihan han espiritu ni Jehova an kasingkasing han mga Kristiano basi malamposan nira an diskriminasyon, ngan tungod hito an pag- pamatuod mahitungod han maopay nga sumat madagmit nga nakaabot ha ngatanan nga nasud.
K A P I T U L O 9 "An Dios Waray Pinaurog" An pagsangyaw nga buruhaton gin-abrihan ha diri turi nga mga Hentil Iginbase ha Buhat 10:1-11:30 TUIG adto han 36 C.E. Nasisirakan hi Pedro han adlaw ha katrakdag samtang nag-aampo hiya ha patag nga atop han usa nga balay hira- ni ha dagat ha may duruongan nga syudad han Jope. Pipira ka adlaw na hiya nga bisita dinhi hini nga balay. An iya pagin andam nga umukoy dinhi nagpapakita nga baga hin waray hiya pinaurog. An tag-iya han balay nga hi Simon parahimo hin anit, ngan diri ngata- nan nga Judio maruruyag pag-ukoy kaupod han sugad nga tawo. Bi- san pa hito, mahibabaro na hi Pedro hin importante gud nga leksyon mahitungod han pagin waray pinaurog ni Jehova. 2 Samtang nag-aampo hi Pedro, nakakita hiya hin bisyon. An iya na- kita diri gud maruruyagan han bisan hin-o nga Judio. Tikang ha la- ngit may nagtitipaubos nga surudlan nga pariho hin tela, ngan aada hito an mga hayop nga mahugaw sumala ha Balaud. Han ginsugo hi Pedro nga mag-ihaw ngan kumaon, binaton hiya: "Waray pa gud ako kumaon hin bisan ano nga mahugaw ngan diri limpyo." Diri la maka- usa kondi tulo ka beses nga ginsidngan hiya: "Ayaw na pagtawaga nga mahugaw an mga butang nga ginlimpyohan na han Dios." (Buh. 10:14- 16) Tungod han bisyon nagupong hi Pedro, pero waray la ito pag-iha. 3 Ano an iginpapasabot han bisyon ni Pedro? Kinahanglan masab- tan naton an kahulogan hito, kay magtututdo ito ha aton hin impor- tante nga kamatuoran mahitungod han panhunahuna ni Jehova ha mga tawo. Sugad nga tinuod nga mga Kristiano, diri kita makakagpa- matuod hin bug-os mahitungod han Ginhadian han Dios labot la kon mahibabaro kita pagsubad han panhunahuna han Dios ha mga tawo. Basi masabtan an kahulogan han bisyon ni Pedro, aton usisahon an makapainteres nga mga panhitabo antes ngan katapos hito. Ginmiminos han iba nga mga Judio an mga parahimo hin anit kay nakapot hira hin patay nga mga hayop ngan an proseso han paghimo hin anit mangil-ad ha mga Judio. An mga parahimo hin anit ginhuhunahuna nga diri angayan kumadto ha tem- plo, ngan an ira lugar han negosyo kinahanglan diri maminos 50 ka siko, o mga 22 ka metro, tikang ha usa nga bungto. Bangin usa ini nga rason kon kay ano nga an balay ni Simon nahimumutang "ha ligid han dagat." - Buh. 10:6. 1-3. Ano nga bisyon an nakarawat ni Pedro, ngan kay ano nga kinahanglan naton masabtan an kahulogan hito? 77
78 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS "Padayon nga Nangangamuyo ha Dios" (Buhat 10:1-8) 4 Diri maaram hi Pedro nga ha adlaw antes hito ha Cesarea, nga mga 50 ka kilometro ha norte han Jope, an lalaki nga hi Cornelio na- kakarawat liwat hin bisyon tikang ha Dios. Hi Cornelio, nga usa nga senturyon ha Romano nga kasun- 'debotado nga tawo.' Susba- dalohan, ranan liwat hiya nga ulo han pamil- ya "nga may kahadlok ha Dios pati an iya bug-os nga panimalay." Hi Cornelio diri Judio nga proselita; usa hiya nga diri turi nga Hentil. Pero mapinairon hiya ha mga Judio nga nanginginahang- lan ngan nahatag ha ira hin materyal nga bulig. Inin sinsero nga tawo "pada- yon nga nangangamuyo ha Dios." - Buh. 10:2. HI CORNELIO NGAN AN ROMANO NGA KASUNDALOHAN An sentro han gobyerno ngan han militar para ha Judea nga probinsya han Roma nahi- mumutang ha Cesarea. An kasundalohan nga ginpapangunahan han gobernador ginkukom- pwesto hin 500 tubtob 1,000 nga nakakaba- yo nga kasundalohan ngan lima nga grupo hin ordinaryo nga sundalo. An tagsa hini nga grupo may-ada tubtob 600 nga sundalo. Ini nga mga sundalo kasagaran na nga ginpipili tikang ha mga sakop han Roma, diri ha mga tuminungnong hito. An kadam-an ha ira nahi- mumutang ha Cesarea, pero may gudtiay nga grupo hin mga sundalo nga nakadestino ha iba-iba nga bungto ha bug-os nga Judea. An usa nga grupo permanente nga nakapwesto ha Torre han Antonia ha Jerusalem basi ban- tayan an Bukid han Templo ngan an syudad. Ha panahon han mga piyesta han mga Judio, gindudugangan an Romano nga mga sundalo hito nga syudad basi protektaran ito tikang ha posible nga samok. 5 Han mga alas-3 han kulop, nag-aam- po hi Cornelio han nakakita hiya hin bisyon diin may anghel nga nagsiring ha iya: "An imo mga pag-ampo ngan mga regalo tungod ha kalooy nagtipaig- baw sugad nga hinumdoman ha atuba- ngan han Dios." (Buh. 10:4) Sugad han ginsiring han anghel, nagsugo hi Corne- lio hin mga tawo basi ipatawag hi apos- tol Pedro. Hi Cornelio, nga diri turi nga Hentil, tisulod na ha usa nga purtahan nga tubtob hito nga panahon diri pa ab- rido ha iya. Makakarawat na niya an mensahe han katalwasan. An usa nga senturyon nangunguna ha mga 100 nga sundalo. An Griego nga mga pu- long ha Buhat 10:1 nasiring nga hi Cornelio usa nga senturyon ha tinatawag nga grupo han Italyano nga mga sundalo, nga posible nga nakapwesto ha Cesarea. Ini nga grupo bangin amo an Ikaduha nga Italyano nga Gru- po han Boluntaryo nga mga Tuminungnong han Roma. An mga senturyon ginrirespeto gud han mga tawo ngan mga sundalo, ngan riko liwat hira. An ira sweldo bangin 16 ka pilo nga mas daku ha sweldo han ordinaryo nga mga sundalo. 6 Ginbabaton ba han Dios an mga pag- Kitaa an kahon nga "Hi Cornelio Ngan an Ro- mano nga Kasundalohan." 4, 5. Hin-o hi Cornelio, ngan ano an nahitabo samtang nag-aampo hiya? 6, 7. (a) Pag-unabi hin eksperyensya nga nag- papakita nga ginbabaton han Dios an mga pag- ampo han sinsero nga mga tawo nga karuyag mahibaro han kamatuoran mahitungod ha iya. (b) Ano an aton mahibabaroan ha sugad nga mga eksperyensya? Ha Latin, Cohors II Italica voluntariorum civium Roma- norum. Kompirmado nga may sugad hito nga grupo ha Sir- ya han 69 C.E.
"AN DIOS WARAY PINAUROG" ampo han sinsero nga mga tawo yana nga karuyag mahibaro han ka- matuoran mahitungod ha iya? Pansina an usa nga eksperyensya. Gin- karawat han usa nga babaye ha Albania an usa nga kopya han An Ba- rantayan nga may artikulo mahitungod ha pagpadaku hin mga anak. Ginsidngan niya an Saksi nga binisita ha iya balay: "Maaram ka ba nga nag-aampo ako ha Dios nga buligan ako ha pagpadaku ha akon mga anak? Ginpakanhi ka niya! Para gud ini ha akon! Ini gud an akon ginkikinahanglan!" Ini nga babaye ngan an iya mga anak nga babaye nagtikang pag-aram han Biblia, ngan ha urhi an iya bana inapi ha pag-aram. 7 Talagsahon la ba ini nga eksperyensya? Diri! An sugad hini nga klase hin eksperyensya pauroutro nga nahitatabo ha bug-os nga ka- libotan, salit diri gud masisiring nga nahituman la ini. Kon sugad, ano an iginpapakita hito ha aton? Siyahan, ginbabaton ni Jehova an mga pag-ampo han sinsero nga mga tawo nga namimiling ha iya. (1 Hadi 8:41-43; Sal. 65:2) Ikaduha, ginigiyahan kita han mga anghel ha aton pagsangyaw nga buruhaton. - Pah. 14:6, 7. 'Nagupong hi Pedro' (Buhat 10:9-23a) 8 Samtang nakadto ha patag nga atop ngan "nagugupong . . . hi Pedro" kon ano an kahulogan han bisyon, inabot an mga mensahero nga ginsugo ni Cornelio. (Buh. 10:17) Maruruyag ba hi Pedro pag- upod hini nga kalalakin-an ngan pagsulod ha balay han usa nga Hentil, nga tulo ka beses man hiya nga nagsiring nga diri gud hiya makaon hin mga pagkaon nga ginhuhunahuna nga mahugaw suma- la ha Balaud? Gin-gamit han Dios an iya baraan nga espiritu basi ipahibaro kan Pedro an iya kaburut-on may kalabotan hini. Ginsid- ngan hi Pedro: "Kitaa! May tulo nga tawo nga namimiling ha imo. Sa- ' lit buh at, lusad ngan upod ha ira, nga diri gud nagruruhaduha, kay ginsugo ko hira." (Buh. 10:19, 20) An nakarawat ni Pedro nga bis- yon mahitungod han surudlan nga pariho hin tela sigurado nga nag- andam ha iya nga sundon an paggiya han baraan nga espiritu. 9 Han nahibaroan ni Pedro nga ginsugo han Dios hi Cornelio nga ipatawag hiya, ginpasulod niya ha balay an Hentil nga mga mensahe- ro ngan iya hira "ginpaukoy sugad nga iya mga bisita." (Buh. 10:23a) Inin masinugtanon nga apostol nagpapahiuyon na ha mga pagbag-o basi matuman an kaburut-on han Dios. An artikulo nga may ulohan nga "Masasarigan nga Sagdon Para ha Pagpadaku hin mga Anak," mababasa ha Nobyembre 1, 2006 nga isyu, pahina 4 tubtob 7. 8, 9. Ano an ginsiring han espiritu kan Pedro, ngan ano an iya ginbuhat? 79
80 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS 10 Tubtob yana, ginbubuligan gihapon ni Jehova an iya katawohan nga hinay-hinay nga masabtan an iya kaburut-on. (Prob. 4:18) Pinaa- gi han iya baraan nga espiritu, iya gin-gigiyahan "an matinumanon ngan maaramon nga uripon." (Mat. 24:45) May mga panahon nga ba- ngin makakarawat kita hin mga pagbag-o ha aton pagsabot ha Pu- long han Dios o ha pipira nga kahikayan ha organisasyon. Maopay nga pakianhan ta an aton kalugaringon: 'Ano an akon reaksyon ha sugad nga mga pagbag-o? Nasunod ba ako ha paggiya han espiritu han Dios hini nga mga butang?' "Nagsugo hi Pedro nga Bawtismohan Hira" (Buhat 10:23b-48) 11 Han sunod nga adlaw katapos makita ni Pedro an bisyon, hiya ngan an siyam nga iba pa - an tulo nga mensahero nga ginsugo ni Cornelio ngan an "unom [nga Judio] nga kabugtoan" tikang ha Jope - kinadto ha Cesarea. (Buh. 11:12) Tungod kay ginpipinamulat ni Cornelio hi Pedro, iya na gintirok "an iya mga paryente ngan duok nga kasangkayan," nga posible gud Hentil ngatanan. (Buh. 10:24) Pag-abot ni Pedro, may ginhimo hiya nga waray gud niya hunahunaa nga iya bubuhaton: Sinulod hiya ha balay han usa nga diri turi nga Hentil! Hi Pedro nagsaysay: "Maaram gud kamo nga supak ha balaud nga an usa nga Judio makig-upod o dumaop ha usa nga tawo nga iba an lahi, pero iginpakita ha akon han Dios nga diri ko sadang tawa- gon nga mahugaw o diri limpyo an bisan hin-o nga tawo." (Buh. 10:28) Nasabtan na yana ni Pedro nga an katuyoan han bisyon nga iya na- karawat diri la para tutdoan hiya hin leksyon mahitungod ha kon ano nga mga klase hin pagkaon an puydi niya kaunon. Diri niya da- pat 'tawagon nga mahugaw an bisan hin-o nga tawo [bisan pa an usa nga Hentil].' 12 An mga tawo nga naghuhulat kan Pedro interesado ha iya isisi- ring. "Aanhi kami ngatanan ha atubangan han Dios basi mamati ha ngatanan nga iginsugo ni Jehova ha imo nga igsiring," hi Cornelio nagsaysay. (Buh. 10:33) Imadyina kon ano an imo aabaton kon maka- bati ka hin sugad nga mga pulong ha usa nga interesado! Nagtikang hi Pedro pagyakan pinaagi hinin mapwersa nga mga pulong: "Nasa- sabtan ko na gud yana nga an Dios waray pinaurog, kondi ha tagsa nga nasud an tawo nga may kahadlok ha iya ngan nagbubuhat han husto ginkakarawat niya." (Buh. 10:34, 35) Nahibaroan na ni Pedro 10. Paonan-o gin-gigiyahan ni Jehova an iya katawohan, ngan ano an bangin kina- hanglan naton igpakiana ha aton kalugaringon? 11, 12. Ano an ginbuhat ni Pedro pag-abot niya ha Cesarea, ngan ano nga leksyon an nahibaroan na niya?
AN ANTIOKIA HAN SIRYA nga an panhunahuna han Dios ha mga tawo diri nakadepende ha ira lahi, nas- yonalidad, o iba pa nga panggawas nga hitsura. Nagtikang hi Pedro pagpama- tuod ha ira mahitungod han ministeryo, kamatayon, ngan pagkabanhaw ni Je- sus. An Antiokia han Sirya nahimumutang hirani ha salog Orontes, nga mga 30 ka kilometro ti- kang ha duruongan han Seleucia nga hirani ha Dagat Mediteraneo ngan mga 550 ka kilo- metro ha norte han Jerusalem. (Buh. 13:4) Hi Seleucus I Nicator, nga amo an siyahan nga magmarando han Seleucid nga Imperyo, an nagtukod han syudad han Antiokia han 300 B.C.E. Sugad nga kapital hito nga imper- yo, waray pag-iha an Antiokia nagin importan- te gud nga syudad. Han 64 B.C.E., ginhimo ni Heneral Pompey han Roma an Sirya sugad nga probinsya han Roma, ngan an Antiokia sugad nga kapital hito. Han siyahan nga sig- lo C.E., ito nga syudad an nagin ikatulo nga pi- nakadaku ngan pinakariko ha mga syudad ha Imperyo han Roma, kasunod han Roma ngan Alejandria. 13 May nahitabo yana nga waray pa gud mahitabo hadto: "Samtang nagya- yakan pa hi Pedro," an baraan nga espi- ritu iginbubo ngada hito nga "mga tawo han mga nasud." (Buh. 10:44, 45) Ini la an nakarekord ha Kasuratan nga an espiritu iginbubo antes han bawtismo. Tungod kay nasabtan ni Pedro nga ti- gaman ini han pag-uyon han Dios, 'nag- sugo hiya nga bawtismohan hira [ito nga grupo han mga Hentil].' (Buh. 10:48) Iginpakita han kakombirte hini nga mga Hentil han 36 C.E. nga natapos na an panahon han pagpakita han Dios hin espesyal nga pag-uyon ha mga Judio. (Dan. 9:24-27) Hini nga higayon, gin- gamit ni Pedro an ikatulo ngan ultimo nga yawi ha "mga yawi han Ginhadian." (Mat. 16:19) Gin-abrihan hini nga yawi an purtahan basi an diri turi nga mga Hentil magin mga Kristiano nga gindi- hogan pinaagi han espiritu. An Antiokia sentro han komersyo ngan po- litika. An bisan ano nga produkto han Sirya nga iginpapadara ha iba nga mga lugar ha palibot han Dagat Mediteraneo naagi ha An- tiokia. "Tungod kay hirani ito ha mga lugar nga impluwensyado han Griego ngan Romano nga kultura ngan han mga estado ha este," si- ring han usa nga eskolar, "mas damu nga kul- tura an aada ha Antiokia kay ha kadam-an nga mga syudad nga naimpluwensyahan han Griego nga kultura." Damu nga Judio an nau- koy ha Antiokia, ngan sumala ha Judio nga historyador nga hi Flavius Josephus, ira "gin- himo nga mga proselita an damu nga Griego" nga naukoy didto. 14 Sugad nga mga parasamwak han Ginhadian yana, maaram kita nga "an Dios waray ginpapaurog." (Roma 2:11) Kaburut-on niya nga "matalwas an nga- tanan nga klase hin tawo." (1 Tim. 2:4) Salit kinahanglan diri gud naton hukman an mga tawo base ha ira panggawas nga hitsura. Ginsugo kita nga magpamatuod hin bug-os mahitungod han Ginhadian han Dios, ngan nag-uupod ito hin pag- sangyaw ha ngatanan nga tawo, anoman an ira lahi, nasyonalidad, hitsura, o relihiyon. 13, 14. (a) Ano an iginpakita han kakombirte ni Cornelio ngan han iba pa nga mga Hentil han 36 C.E.? (b) Kay ano nga diri naton dapat hukman an mga tawo base ha ira panggawas nga hitsura?
82 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS "Waray Na Hira Kumontra, Ngan Ginhimaya Nira an Dios" (Buhat 11:1-18) 15 Sigurado nga karuyag gud ni Pedro isumat an nahitabo, salit ki- nadto hiya ha Jerusalem. Pero antes pa hiya makaabot, nabatian na han kabugtoan didto an balita nga an diri turi nga mga Hentil 'kina- rawat han pulong han Dios.' Pag-abot gud ni Pedro, "an mga nasupor- ta ha pagturi nasina ha iya." Naalarma hira kay sinulod hiya "ha ba- lay han mga tawo nga diri turi ngan kinaon upod nira." (Buh. 11:1-3) An isyu diri kon puydi ba magin mga sumurunod han Kristo an mga Hentil. Lugod, gin-iinsister gud hiton Judio nga mga disipulo nga ki- nahanglan sundon han mga Hentil an Balaud - upod na an pagpa- turi - basi karawaton ni Jehova an ira pagsingba. Klaro nga an pipira nga Judio nga disipulo nakukurian pagkarawat nga natapos na an Mosaiko nga Balaud. 16 Paonan-o iginsaysay ni Pedro an iya ginbuhat? Sumala ha Bu- hat 11:4-16, iya ginhisgotan an upat nga ebidensya han paggiya han Dios: (1) an iya nakarawat nga bisyon tikang ha Dios (Bersikulo 4-10); (2) an sugo han espiritu (Bersikulo 11, 12); (3) an pagbisita han ang- hel kan Cornelio (Bersikulo 13, 14); ngan (4) an pagbubo han baraan nga espiritu ha mga Hentil. (Bersikulo 15, 16) Gintapos ni Pedro an iya pagsaysay pinaagi hin mapwersa gud nga pakiana: "Salit kon gin- tagan hira [tumuroo nga mga Hentil] han Dios han amo gihapon nga waray bayad nga regalo [nga baraan nga espiritu] nga iginhatag niya ha aton [mga Judio] nga natoo ha Ginoo nga hi Jesu-Kristo, hin-o ba ako para mapugngan an Dios?" - Buh. 11:17. 17 Tungod han ginsiring ni Pedro, kinahanglan magdesisyon iton Judio nga mga Kristiano. Kaya ba nira wad-on an bisan ano nga ira inaabat nga diskriminasyon ngan karawaton an bag-o nga nabawtis- mohan nga mga Hentil sugad nga ira mga igkasi-Kristiano? An asoy nagsusumat ha aton: "Pakabati nira [han mga apostol ngan han iba pa nga Judio nga mga Kristiano] hini nga mga butang, waray na hira kumontra, ngan ginhimaya nira an Dios, nga nasiring: 'Kon sugad, an Dios naghatag liwat ha mga tawo han mga nasud hin higayon nga magbasol basi makakarawat hira hin kinabuhi.' " (Buh. 11:18) Tungod hiton positibo nga disposisyon, natipigan an pagkaurosa han kongregasyon. 15, 16. Kay ano nga an pipira nga Judio nga Kristiano nakigdiskusyon kan Pedro, ngan paonan-o niya iginsaysay an iya ginbuhat? 17, 18. (a) Tungod han ginsiring ni Pedro, ano nga desisyon an kinahanglan himoon han Judio nga mga Kristiano? (b) Kay ano nga diri pirme masayon nga matipigan an pagkaurosa han kongregasyon, ngan ano an maopay nga igpakiana ta ha aton kalugaringon?
"AN DIOS WARAY PINAUROG" 18 Yana liwat, bangin diri pirme masayon an pagtipig han pagkau- rosa, kay an tinuod nga mga magsiringba "tikang ha ngatanan nga nasud ngan mga tribo ngan mga katawohan ngan mga pinulongan." (Pah. 7:9) Salit ha damu nga kongregasyon, an kabugtoan iba-iba an lahi, kultura, ngan gintikangan. Maopay nga pakianhan ta an aton kalugaringon: 'Ginwara ko na ba ha akon kasingkasing an bisan ano nga pag-abat hin diskriminasyon? Determinado ba ako nga an paagi han akon pagtratar ha akon Kristiano nga kabugtoan diri gud maim- pluwensyahan han mga kinaiya hini nga kalibotan nga nagriresulta hin pagkabahin-bahin - upod na an pag-abat hin pagin labaw ha iba tungod han nasud, tribo, kultura, ngan lahi?' Hinumdumi an nahi- tabo kan Pedro (Cefas) pipira ka tuig katapos han kakombirte han siyahan nga mga Hentil. Naapektohan hiya han diskriminasyon han iba salit "binulag hiya" ha Hentil nga mga Kristiano ngan kinahang- lan sawayon ni Pablo. (Gal. 2:11-14) Padayon gud kita nga magbantay nga diri mabitik han diskriminasyon. "Damu an Nagin mga Tumuroo" (Buhat 11:19-26a) 19 Nagtikang ba pagsangyaw ha diri turi nga mga Hentil an mga su- murunod ni Jesus? Pansina an nahitabo ha urhi ha Antiokia han Sirya. Damu nga Judio an naukoy hini nga syudad, ngan dinhi mu- rayaw an pagkaurupod nira ngan han mga Hentil. Salit an Antiokia maopay nga teritoryo ha pagsangyaw ha mga Hentil. Dinhi gintika- ngan han pipira nga Judio nga disipulo an pagpasamwak han mao- pay nga sumat "ha mga tawo nga nagyayakan hin Griego." (Buh. 11: 20) Nagsangyaw hira diri la ha mga Judio nga nagyayakan hin Grie- go kondi pati liwat ha diri turi nga mga Hentil. Ginbendisyonan ni Jehova ito nga buruhaton, ngan "damu an nagin mga tumuroo." - Buh. 11:21. 20 Basi maataman ini nga teritoryo nga andam na ha pangani, hi Bernabe ginpakadto ha Antiokia han kongregasyon ha Jerusalem. Damu gud an interesado didto salit diri niya ito kaya nga hiya la. Hin-o pa ba an mas makakabulig ha iya labot kan Saul, nga magigin apostol ha mga nasud? (Buh. 9:15; Roma 1:5) Huhunahunaon ba ni Bernabe nga karibal hi Saul? Ha kabaliktaran, nagpakita hi Bernabe Kitaa an kahon nga "An Antiokia han Sirya," ha pahina 81. 19. Kan kanay nagtikang pagsangyaw an Judio nga mga Kristiano ha Antiokia, ngan ano an nagin resulta? 20, 21. Paonan-o hi Bernabe nagpakita hin pagkamapainubsanon, ngan paonan-o liwat naton maipapakita an pagkamapainubsanon ha aton ministeryo? 83
84 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS hin pagkamapainubsanon. Hiya mismo an kinadto ha Tarso basi bil- ngon hi Saul ngan ig-upod pagbalik ha Antiokia para makabulig. Nagkaupod hira hin usa ka tuig ngan ginparig-on an mga disipulo ha kongregasyon didto. - Buh. 11:22-26a. 21 Paonan-o naton maipapakita an pagkamapainubsanon ha aton ministeryo? Ini nga kalidad nag-uupod han pagkilala han aton mga limitasyon. Kita ngatanan may iba-iba nga mag-opay nga kalidad ngan mga abilidad. Pananglitan, an iba bangin epektibo ha pagsang- yaw ha diri pormal nga paagi o ha balay-balay pero nakukurian ha mga pagbalik-bisita o pagtikang hin mga pag-aram ha Biblia. Kon ka- ruyag mo mag-uswag ha bisan ano nga bahin han ministeryo, puydi ka ba magpabulig? Kon bubuhaton mo ito, bangin magin mas mabu- ngahon ka ngan mas malipayon ha ministeryo. - 1 Cor. 9:26. Pagpadara hin "Bulig ha Kabugtoan" (Buhat 11:26b-30) 22 Ha Antiokia siyahan nga "gintawag nga mga Kristiano an mga di- sipulo pinaagi han giya han Dios." (Buh. 11:26b) Ito nga ngaran nga inuyonan han Dios angayan gud nga naghuhulagway ha mga tawo nga nagsusubad ha Kristo ha ira paagi han pagkinabuhi. Samtang nagigin mga Kristiano an mga tawo han mga nasud, ginhigugma ba han mga tumuroo nga Judio ngan Hentil an usa kag usa sugad nga bugto? Pansina an nahitabo han nagkaada duro nga gutom han mga 46 C.E. Ha kadaan nga panahon, an mga pobre apektado gud han mga gutom kay waray hira ekstra nga kwarta o pagkaon. Ha panahon hini nga gutom, an Judio nga mga Kristiano nga naukoy ha Judea, nga damu ha ira an posible gud nga pobre, nanginahanglan hin pag- kaon ngan iba pa nga mga butang. Han nahibaroan ito han kabugto- an ha Antiokia - upod na an Hentil nga mga Kristiano - nagpadara hira hin "bulig ha kabugtoan nga naukoy ha Judea." (Buh. 11:29) Nagpakita gud hira hin tinuod nga gugma ha ira kabugtoan! 23 Ito liwat an ginbubuhat han katawohan han Dios yana. Kon na- hibabaro kita nga nanginginahanglan an aton kabugtoan - ha iba man nga nasud o ha aton mismo lugar - namimiling kita hin mga pa- agi ha pagbulig ha ira. An mga Branch Committee nag-oorganisar da- yon hin mga Disaster Relief Committee basi panginanoon an aton An Judio nga historyador nga hi Josephus nag-unabi hinin "duro nga gutom" ha panahon han pagmando ni Emperador Claudio (41-54 C.E.). 22, 23. Paonan-o iginpakita han kabugtoan ha Antiokia an ira gugma ha ira kabug- toan, ngan paonan-o ito ginbubuhat han katawohan han Dios yana?
"Syempre, ginpipinamulat na hira ni Cornelio ngan iya na gintirok an iya mga paryente ngan duok nga kasangkayan." - Buhat 10:24
86 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS kabugtoan nga bangin naapektohan han mga kalamidad, sugad han mga bagyo, linog, ngan tsunami. Kon ginbubuligan naton an aton ka- bugtoan nga nanginginahanglan, iginpapakita naton nga tinuod an aton gugma ha ira. - Juan 13:34, 35; 1 Juan 3:17. 24 Sugad nga tinuod nga mga Kristiano, nasasabtan naton an pag- kaimportante han kahulogan han bisyon nga nakarawat ni Pedro didto ha patag nga atop ha Jope han siyahan nga siglo. An Dios nga aton ginsisingba waray pinaurog. Kaburut-on niya nga magpamatu- od kita hin bug-os mahitungod han iya Ginhadian, ngan nag-uupod ito hin pagsangyaw ha iba anoman an ira lahi, gintikangan nga na- sud, o estado ha kinabuhi. Salit magin determinado kita nga tagan an ngatanan nga mamamati hin oportunidad nga mahibaro mahitu- ngod han maopay nga sumat. - Roma 10:11-13. 24. Paonan-o naton maipapakita nga nasasabtan naton an pagkaimportante han kahulogan han bisyon nga nakarawat ni Pedro? Kon nanginginahanglan an aton kabugtoan, namimiling kita hin mga paagi ha pagbulig
K A P I T U L O 1 0 "An Pulong ni Jehova Padayon nga Nag-uswag" Hi Pedro gintalwas, ngan an pagtimaraot waray makapaundang ha pagpasarang han maopay nga sumat Iginbase ha Buhat 12:1-25 MAKUSOG an tagingting han daku gud nga puthaw nga ganghaan han iginsara ito pagsulod ni Pedro. Samtang nakagapos hiya ha but- nga han duha nga Romano nga gwardya, gindara hiya ha iya selda. Katapos, naghulat hiya hin damu ka oras, bangin mga adlaw pa nga- ni, basi mahibaroan kon ano an bubuhaton ha iya. Waray hiya iba nga nakikita labot la han mga bungbong ngan rehas han iya selda, han iya mga kadena, ngan han mga naggagwardya ha iya. 2 Katapos, inabot an makaharadlok nga balita. Determinado hi Hadi Herodes Agripa I nga ipapatay hi Pedro. Ngani, hi Pedro ipipre- senta ha mga tawo katapos han Paskua, ngan ipapapatay hiya basi malipay hira. Diri ini basta tarhog la. An usa han mga igkasi-apostol ni Pedro - hi Santiago - diri pa la maiha nga iginpapatay ni Herodes. 3 Ini na an gab-i antes han nakaeskedyol nga pagpatay kan Ped- ro. Ano an iya ginhuhunahuna samtang nag-uusahan ha iya masi- rom nga selda? Nahinumdom ba hiya han ginsiring ni Jesus mga tuig antes hito nga maabot an adlaw nga gagapuson hi Pedro ngan dadad- on bisan diri niya karuyag - basi patayon? (Juan 21:18, 19) Bangin na- hunahuna ni Pedro kon ini na ba an panahon nga ginsiring ni Je- sus. 4 Kon ikaw an aada ha sitwasyon ni Pedro, ano an imo aabaton? Damu an mahuhulop ngan maghuhunahuna nga waray na paglaom. Pero para ha tinuod nga sumurunod ni Jesu-Kristo, may-ada ba sit- wasyon nga waray na gud paglaom? Ano an aton mahibabaroan ha reaksyon ni Pedro ngan han iya mga igkasi-Kristiano ha pagtimaraot nga ira naeksperyensyahan? Kitaon ta. Kitaa an kahon nga "Hi Hadi Herodes Agripa I," ha pahina 89. 1-4. Ano nga makuri nga sitwasyon an gin-atubang ni Pedro, ngan ano an imo aabaton kon ikaw an aada ha iya sitwasyon? 87
88 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS "An Kongregasyon Naniniguro ha Pag-inampo" (Buhat 12:1-5) 5 Sugad han aton nahibaroan ha nauna nga kapitulo hini nga libro, an kakombirte han Hentil nga hi Cornelio ngan han iya pamilya maka- lilipay gud nga panhitabo ha Kristiano nga kongregasyon. Pero sigura- do nga nahipausa gud an diri tumuroo nga mga Judio han nahibaro- an nira nga damu nga Judio nga mga Kristiano an nagsisingba na yana kaupod an mga diri Judio. 6 Hi Herodes tuso nga politiko, ngan nakita niya ini sugad nga opor- tunidad basi makuha an pag-uyon han mga Judio, salit nagtikang hiya pagtimaraot ha mga Kristiano. Sigurado nga nahibaroan niya nga hi apostol Santiago duok gud kan Jesu-Kristo. Salit "ginpatay [ni Hero- des] pinaagi han espada hi Santiago nga bugto ni Juan." (Buh. 12:2) Daku gud ito nga pagsari ha kongregasyon! Hi Santiago usa han tulo nga nakakita han pagbag-o han hitsura ni Jesus ngan han iba nga mga milagro nga waray makita han iba nga mga apostol. (Mat. 17:1, 2; Mar. 5:37-42) Hi Santiago ngan an iya bugto nga hi Juan gintawag ni Jesus nga"mga Anak han Dalugdog" tungod han ira duro nga kadasig. (Mar. 3:17) Salit an kongregasyon nawad-an hin maisugon ngan mati- numanon nga saksi ngan hin hinigugma nga apostol. 7 An pagpatay kan Santiago nakapalipay ha mga Judio, sugad han ginlalaoman ni Agripa. Salit naaghat hiya nga isunod hi Pedro. Sugad 5, 6. (a) Kay ano nga gintimaraot ni Hadi Herodes Agripa I an Kristiano nga kong- regasyon, ngan paonan-o niya ito ginbuhat? (b) Kay ano nga an kamatayon ni San- tiago usa nga pagsari ha kongregasyon? 7, 8. Ano an ginbuhat han kongregasyon han napriso hi Pedro? Igin-aampo naton an aton kabugtoan nga napriso tungod han ira pagtoo
han gin-unabi ha tinikangan, iginpaares- to niya hi Pedro. Pero posible gud nga na- hinumdoman ni Agripa nga an pagpri- so diri pirme epektibo ha pagpugong ha mga apostol, sugad han gin-unabi ha Ka- pitulo 5 hini nga libro. Salit nagsugo hi Herodes nga kadenahan hi Pedro butnga han 2 nga gwardya, ngan 16 nga gwar- dya an nagsusurosaliwan adlaw ngan gab-i basi masiguro nga diri makaeska- po ini nga apostol. Kon makaeskapo hiya, an mga gwardya mismo an makakakara- wat han sentensya ni Pedro. Hiton maku- ri gud nga sitwasyon, ano an puydi himo- on han mga igkasi-Kristiano ni Pedro? 8 Maaram gud an kongregasyon han dapat nira buhaton. An Buhat 12:5 na- siring: "Salit nagpabilin hi Pedro ha pri- sohan, pero an kongregasyon naniniguro ha pag-inampo ha Dios para ha iya." Oo, an ira mga pag-ampo para ha ira hini- gugma nga bugto sinsero ngan kinasing- kasing nga mga hangyo. An kamatayon ni Santiago waray makapahulop ha ira; waray liwat ito magin hinungdan nga hu- nahunaon nira nga waray pulos an pag- ampo. Importante gud kan Jehova an mga pag-ampo. Kon uyon ito ha iya kabu- rut-on, babatunon niya ito. (Heb. 13:18, 19; San. 5:16) Importante ini nga leksyon para ha mga Kristiano yana. 9 May nahibabaroan ka ba nga mga ig- kasi-tumuroo nga naatubang hin mga pagsari? Bangin nag-iilob hira hin pagti- maraot, mga pagdiri han gobyerno, o mga kalamidad. Puydi mo ba hira iapi ha imo kinasingkasing nga mga pag-ampo? Ba- ngin may mga kilala ka liwat nga na- kakaeksperyensya hin diri duro kaabat nga mga klase hin kakurian sugad han 9. Ano an aton mahibabaroan ha ehemplo nga iginpakita han mga igkasi-Kristiano ni Pedro may kalabotan ha pag-ampo? HI HADI HERODES AGRIPA I Hi Herodes Agripa I, nga nagpapatay kan Santiago ngan nagpapriso kan Pedro, apo ni Herodes nga Bantogan. An mga Herodes usa nga dinastiya ha politika nga nagmando ha mga Judio. Mga Idumeano ini hira, karu- yag sidngon, mga Edomita. An mga Idumeano ginhuhunahuna nga mga Judio, kay ginpwersa hira han mga Judio nga magpaturi han mga 125 B.C.E. Hi Herodes Agripa I natawo han 10 B.C.E., ngan ineskwela ha Roma. Nakigsangkay hiya ha iba-iba nga membro han pamilya han em- perador han Roma. Usa han iya mga nagin sangkay amo hi Gayo, nga mas kilala su- gad nga Caligula, nga nagin emperador han 37 C.E. Waray pag-iha, ginproklamar niya hi Ag- ripa sugad nga hadi ha Iturea, Traconite, ngan Abilinia. Ha urhi, igindugang niya an Galilea ngan Perea ha ginmamandoan ni Agripa. Hi Agripa nakadto ha Roma han ginpatay hi Caligula han 41 C.E. Sumala ha mga report, bi- nulig hi Agripa basi masulbad an krisis nga re- sulta hito. Inapi hiya ha mapaso nga negosas- yon butnga han usa pa niya nga gamhanan nga sangkay nga hi Claudio ngan han Senado han Roma. Tungod hito, iginproklamar nga em- perador hi Claudio ngan nalikyan an girra sibil. Sugad nga balos han naibulig ni Agripa, ginhi- mo liwat hiya ni Claudio nga hadi ha Judea ngan Samaria, nga ginmamandoan han mga opisyal ha Roma tikang han 6 C.E. Salit ha urhi, an ginmandoan ni Agripa nga mga teritor- yo pariho kahaluag han ginmandoan ni Hero- des nga Bantogan. An kapital nga syudad ni Agripa amo an Jeru- salem, diin nakuha niya an pag-uyon han mga lider han relihiyon. Baga hin ginsunod niya hin maopay an balaud ngan tradisyon han mga Ju- dio pinaagi ha paghalad ha templo kada ad- law, pagbasa han Balaud ha publiko, pagin "madasigon nga nagpuprotektar ha pagtoo han mga Judio," ngan iba pa. Pero ginpama- tud-an niya nga diri hiya tinuod nga magsi- ringba han Dios pinaagi ha paghikay hin mga araway han mga gladiator ngan hin pagano nga mga salida ha teatro. An personalidad ni Agripa iginhulagway sugad nga "malimbong, hipokrito, magasto."
90 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS mga problema ha pamilya, panluya, o iba pa nga pagsari ha ira pagtoo. Kon mamamalandong ka antes mag-ampo, bangin may mahunahuna ka nga kabugtoan nga puydi mo ngaranan ha imo pakiistorya kan Je- hova, an "Parapamati han pag-ampo." (Sal. 65:2) Kay kon ikaw naman an makaeksperyensya hin mga kakurian, pagkikinahanglanon mo nga ig-ampo ka han kabugtoan. "Padayon nga Sundi Ako" (Buhat 12:6-11) 10 Nabaraka ba hi Pedro nga papatayon hiya? Diri kita sigurado, pero ha iya ultimo nga gab-i ha prisohan, nakaturog hiya butnga han duha nga alerto nga gwardya nga nagbabantay ha iya. Tungod kay marig-on an iya pagtoo, sigurado nga maaram hiya nga anoman an mahitabo, babalosan hiya ni Jehova. (Roma 14:7, 8) Anoman an kahimtang, po- sible nga waray gud mahunahuna ni Pedro an urusahon nga mga bu- tang nga mahitatabo na. Tigda la nga nagkaada masilaw nga lamrag ha iya selda. May-ada natindog didto nga anghel, nga sigurado nga diri nakikita han mga gwardya, ngan gindali-dali niya pagpukaw hi Pedro. Ngan an mga kadena nga nakagapos ha iya mga kamot - mga kadena nga baga hin diri gud mauutod - basta na la nga natangtang! 11 An anghel naghatag kan Pedro hin sunod-sunod nga apurado nga ' at! . . . Pagbado ngan isul-ot an imo sandal- sugo: "Pagdagmit pagbuh yas. . . . Isul-ot an imo pantungbaw nga bado." Sinugot dayon hi Pedro. Katapos, an anghel nagsiring: "Padayon nga sundi ako," ngan ginbuhat ito ni Pedro. Ginawas hira ha selda, ginlabyan an grupo han mga gwar- dya nga nakapwesto ha gawas, ngan hilom nga nagtipakadto ha daku gud nga puthaw nga ganghaan. Paonan-o daw la hira makakagawas hito? Kon nahunahuna man ito ni Pedro, waray la pag-iha nabaton ito. Han nagtitikahirani na hira ha ganghaan, "naglugaring ito pag-abri para ha ira." Salit ginawas dayon hira ha ganghaan ngan kinadto ha kalye, katapos, nawara an anghel. Nag-uusahan na la didto hi Pedro, ngan nasantop niya nga nahitabo gud ngay-an ini ngatanan. Diri ini bisyon. Nakagawas na hiya! - Buh. 12:7-11. 12 Diri ba nakakaliaw hunahunaon an waray tubtoban nga gahum ni Jehova ha pagtalwas han iya mga surugoon? Hi Pedro ginpriso han usa nga hadi nga ginsusuportaran han pinakagamhanan nga gobyerno ha kalibotan hito nga panahon. Bisan pa hito, hi Pedro basta na la nga na- kagawas ha prisohan! Syempre, diri hi Jehova naghihimo han sugad nga mga milagro para ha ngatanan niya nga surugoon. Waray niya ito buhata para kan Santiago; waray liwat Niya ito buhata para kan Pedro 10, 11. Isaysay kon paonan-o hi Pedro gintalwas han anghel ni Jehova tikang ha prisohan. 12. Kay ano nga nakakaliaw hunahunaon an pagtalwas ni Jehova kan Pedro?
"AN PULONG NI JEHOVA PADAYON NGA NAG-USWAG" ha urhi, han natuman an ginsiring ni Jesus mahitungod hini nga apos- tol. An mga Kristiano yana diri naglalaom nga milagroso nga tatalwa- son hira. Pero hinumdoman ta nga hi Jehova diri nagbabag-o. (Mal. 3:6) Ngan diri na maiha, gagamiton niya an iya Anak basi pagawson an mi- nilyon nga tawo tikang ha pinakamarig-on nga prisohan, an kamatayon. (Juan 5:28, 29) Ini nga mga saad makakabulig ha aton nga magin mai- sugon gud kon nakakaeksperyensya kita yana hin mga pagsari. "Nakita Nira Hiya Ngan Nahipausa Gud Hira" (Buhat 12:12-17) 13 Hi Pedro natindog ha masirom nga kalye ngan naghuhunahuna kon mapakain na hiya. Katapos, nakadesisyon hiya. Hirani la dida an balay han Kristiano nga hi Maria. Posible gud nga hi Maria usa nga balo nga riko, kay daku an iya balay ngan puydi didto magkatirok an kongregasyon. Nanay hiya ni Juan Marcos, nga siyahan nga gin-unabi dinhi ha asoy han Mga Buhat ngan ha urhi nagin sugad hin anak ni Pedro. (1 Ped. 5:13) Hini nga gab-i, damu nga kabugtoan hito nga kong- regasyon an nakadto ha balay ni Maria bisan kon gab-i na hinduro, ngan sinsero nga nag-aampo hira. Sigurado nga gin-iinampo nira nga makagawas na hi Pedro - pero diri hira andam ha baton ni Jehova! 14 Nagtuktok hi Pedro ha purtahan han ganghaan, nga aragian tipa- sulod ha bungsaran ha prente han balay. An surugoon nga babaye nga hi Roda - usa nga komon nga Griego nga ngaran nga nangangahulogan hin "Rosas" - kinadto ha purtahan. Diri hiya makatoo han iya nabati- an. Tingog ito ni Pedro! Imbes nga abrihan hinin eksayted nga babaye an ganghaan, ginbayaan niya hi Pedro nga natindog ha kalye, dinala- gan hiya tipabalik ha balay, ngan nangalimbasog nga kombinsihon an kongregasyon nga aada hi Pedro. Nagsiring hira nga nalulurong na hiya, pero diri hiya napaalantad. Padayon hiya nga nag-insister nga aada hi Pedro. Ha urhi tinoo an pipira, ngan nagsiring hira nga bangin anghel adto nga nagrirepresentar kan Pedro. (Buh. 12:12-15) Hito nga panahon, padayon nga nagtinuktok hi Pedro tubtob nga kinadto hira ha ganghaan ngan gin-abrihan ito. 15 Ha ganghaan, "nakita nira hiya ngan nahipausa gud hira"! (Buh. 12:16) Eksayted gud hira, salit kinahanglan hira hangyoon ni Pedro nga magmingaw basi makagsumat hiya han nahitabo ha iya, makaghangyo nga isumat ito ha disipulo nga hi Santiago ngan ha kabugtoan, ngan makabaya antes pa hiya mabilngan han mga sundalo ni Herodes. Lu- makat hi Pedro basi maipadayon an iya matinumanon nga pag-alagad ha mas talwas nga lugar. Labot han iya naibulig ha pagsulbad han isyu 13-15. (a) Ano an reaksyon han mga kaapi han kongregasyon nga nagkakatirok ha balay ni Maria han inabot hi Pedro? (b) Ano an sunod nga ginhisgotan ha libro han Mga Buhat, ngan ano an padayon nga ginbuhat ni Pedro para ha iya Kristiano nga kabugtoan? 91
92 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS may kalabotan ha pagturi, sugad han gin-unabi ha Buhat kapitulo 15, waray na hiya utro unabiha ha libro han Mga Buhat. An sunod nga gin- hisgotan ha libro han Mga Buhat amo an buruhaton ngan mga pagbiya- he ni apostol Pablo. Pero makakasiguro kita nga ginparig-on ni Pedro an pagtoo han kabugtoan ha mga lugar nga iya ginkadtoan. Han ginbaya- an niya an grupo ha balay ni Maria, sigurado nga malipayon gud hira. 16 Usahay an iginhahatag ni Jehova ha iya mga surugoon labaw gud kay han ira ginlalaoman, salit duro gud an ira kalipay. Ito an gin-abat han espirituwal nga kabugtoan ni Pedro hito nga gab-i. Usahay bangin ito an aton inaabat kon naieksperyensyahan naton an hura nga ben- disyon ni Jehova yana. (Prob. 10:22) Ha tiarabot, makikita naton nga matutuman an ngatanan nga saad ni Jehova ha bug-os nga kalibotan. An urusahon nga mga bendisyon nga aton makakarawat sigurado nga magigin mas maopay gud kay han bisan ano nga aton nahuhunahuna yana. Salit kon magpapabilin kita nga matinumanon, makakaeksper- yensya kita hin damu nga makalilipay nga panahon ha tiarabot. "Ginhampak . . . Hiya han Anghel ni Jehova" (Buhat 12:18-25) 17 Nahipausa liwat hi Herodes han pakagawas ni Pedro - pero waray gud hiya malipay hito. Nagsugo dayon hi Herodes nga bilngon hin mao- pay hi Pedro, katapos ginpaimbistigaran niya an mga naggwardya kan Pedro. 'Ginsirotan' hira, posible gud nga ginpatay. (Buh. 12:19) Hi Hero- des Agripa waray gud pagpaid ngan kalooy. Nasirotan ba inin mapin- tas nga tawo? 18 Posible nga inabat ni Agripa nga naalohan hiya kay waray hiya maglampos nga ipapatay hi Pedro, pero waray pag-iha nagkaada hiya oportunidad nga maghimo hin usa nga butang nga tungod hito nagin proud hiya utro. An pipira han iya mga kaaway kinadto ha iya basi ma- kigmurayaw, salit nagkaada hiya higayon nga magpahayag ha damu nga mamarati. Nagsurat hi Lucas nga sugad nga pagpangandam, "nag- sul-ot hi Herodes hin panhadi nga bado." Sumala ha Judio nga histor- yador nga hi Josephus, an bado ni Herodes hinimo ha silber, salit kon nahahayagan an hadi nagraranggat hiya ngan sugad hin Dios pagkit- on. Katapos, nagpahayag inin hambog nga politiko. Sobra nga ginda- yaw han mga tawo hi Herodes ngan nan-gugliat: "Tingog ini hin dios, ngan diri han tawo!" - Buh. 12:20-22. 19 An Dios la an angay dayawon hin sugad hito, ngan an Dios nagki- kita! Puydi unta ni Herodes malikyan an sirot. Ginsaway unta niya 16. Kay ano nga makakasiguro kita nga magkakaada kita damu nga makalilipay nga panahon ha tiarabot? 17, 18. Kay ano nga sobra nga gindayaw han mga tawo hi Herodes? 19, 20. (a) Kay ano nga ginsirotan ni Jehova hi Herodes? (b) Kay ano nga maliliaw kita ha asoy mahitungod han tigda nga kamatay ni Herodes Agripa?
"Nakaabot hira ha puthaw nga ganghaan nga tipakadto ha syudad, ngan naglugaring ito pag-abri para ha ira." - Buhat 12:10
94 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS an mga tawo o waray na la unta hiya umuyon ha ira. Lugod, nagin mapwersa hiya nga ehemplo han ginsiring han proberbio: "Antes han kapukan aada an pagpahitaas." (Prob. 16:18) "Ginhampak dayon hiya han anghel ni Jehova," salit iton nagpapaimportante ha kalugaringon ngan hambog nga tawo namatay ha makangingirhat nga paagi. Hi He- rodes 'ginkaon hin mga ulod ngan namatay.' (Buh. 12:23) Nag-unabi liwat hi Josephus nga hi Agripa tigda nga nagkasakit ngan nagsiring liwat nga sumala ha hadi tikamatay hiya tungod kay ginkarawat niya an sobra nga pagdayaw han mga tawo. Hi Josephus nagsurat nga lima ka adlaw nga may sakit hi Agripa antes hiya mamatay. 20 Usahay an diri diosnon nga mga tawo baga hin diri nasisirotan bi- san pa han ngatanan nga karaotan nga ira ginhihimo. Diri kita angay mahipausa hini, kay "an bug-os nga kalibotan aada ha gahum han usa nga maraot." (1 Juan 5:19) Bisan pa hito, an matinumanon nga mga surugoon han Dios usahay nababaraka kon an magraot nga tawo baga hin diri nasisirotan. Usa ito nga rason kon kay ano nga nakakaliaw an sugad hini nga mga asoy. Iginpapakita hini nga ginhuhukman ni Jeho- va an magraot, ngan nagpapahinumdom ini ha ngatanan niya nga su- rugoon nga nahigugma hiya ha hustisya. (Sal. 33:5) Maabot an pana- hon nga ipapadapat niya an hustisya. 21 Ini nga asoy gintapos pinaagi hin mas makapadasig pa gud nga lek- syon: "An pulong ni Jehova padayon nga nag-uswag ngan nagsarang." (Buh. 12:24) Ini nga report mahitungod han pag-uswag han pagsangyaw nga buruhaton mahimo magpahinumdom ha aton kon paonan-o ginbi- bendisyonan ni Jehova an amo gihapon nga buruhaton ha moderno nga panahon. Klaro nga an asoy ha Buhat kapitulo 12 diri la nagsusu- mat ha aton mahitungod han kamatay han usa nga apostol ngan han pakagawas han usa pa tikang ha prisohan. Mahitungod ito kan Jehova ngan kon paonan-o niya ginpakyas an mga pangalimbasog ni Satanas nga bungkagon an Kristiano nga kongregasyon ngan paundangon an madasigon nga pagsangyaw nga buruhaton hito. Napakyas ito nga mga pag-atake, ngan mapapakyas liwat an ngatanan nga sugad hito nga mga plano. (Isa. 54:17) Ha luyo nga bahin, an mga nadapig kan Jehova ngan kan Jesu-Kristo nakikigbahin ha usa nga buruhaton nga diri gud ma- papakyas. Diri ba makapadasig ito hunahunaon? Daku gud nga pribile- hiyo nga makabulig kita nga maipasarang "an pulong ni Jehova" yana! Usa nga doktor ngan awtor an nagsurat nga an mga sintomas nga ginhulagway ni Josephus ngan ni Lucas bangin resulta han mga ulod nga nakabara ha iya tinai sa- lit namatay hiya. An sugad nga mga ulod usahay iginsusuka o nagawas ha lawas han usa nga tawo kamatay niya. Usa nga libro an nagsiring: "An klaro nga pagkahulag- way ni Lucas sugad nga doktor nagpapakita kon ano kamakangingirhat an kamata- yon [ni Herodes]." 21. Ano an nangunguna nga leksyon han Buhat kapitulo 12, ngan kay ano nga mahimo ito makaliaw ha aton yana?
S E K S Y O N 4 ˙ B U H A T 1 3 : 1 - 1 4 : 2 8 "GINSUGO HAN BARAAN NGA ESPIRITU" BUHAT 13:4 Hini nga seksyon, uupdan naton hi apostol Pablo ha iya siya- han nga pagbiyahe sugad nga misyonero. Ini nga apostol ginti- maraot ha iba-iba nga syudad. Pero tungod han giya han baraan nga espiritu, padayon hiya nga nagpamatuod ngan nag-establi- sar hin bag-o nga mga kongregasyon. An pagbasa hinin eksay- ting nga mga panhitabo sigurado nga magpapagios ha aton nga magin mas madasigon pa gud ha aton ministeryo.
K A P I T U L O 1 1 "Napuno hin Kalipay Ngan han Baraan nga Espiritu" An ehemplo ni Pablo ha pagtratar ha mga tawo nga nakontra ngan diri makinarawaton Iginbase ha Buhat 13:1-52 EKSAYTING ito nga adlaw para ha kongregasyon ha Antiokia. Ha nga- tanan nga propeta ngan magturutdo dinhi, hira Bernabe ngan Saul an ginpili pinaagi han baraan nga espiritu basi ipasamwak an maopay nga sumat ha higrayo nga lugar. (Buh. 13:1, 2) Oo, antes hito may-ada na kwalipikado nga kalalakin-an nga ginpili basi magsangyaw han ma- opay nga sumat. Pero hadto, an mga misyonero nagbiyahe ha mga lu- gar diin may-ada na mga Kristiano. (Buh. 8:14; 11:22) Hini nga higayon, hira Bernabe ngan Saul - kaupod hi Juan Marcos, nga magigin kabulig nira - papakadtoon ha mga lugar diin an kadam-an nga tawo waray pa makabati han maopay nga sumat. 2 Mga 14 ka tuig antes hito, hi Jesus nagsiring ha iya mga sumuru- nod: "Magigin mga saksi ko kamo ha Jerusalem, ha bug-os nga Ju- dea ngan Samaria, ngan ngadto ha pinakahirayo nga bahin han tuna." (Buh. 1:8) An pagpili kanda Bernabe ngan Saul sugad nga mga misyo- nero mabulig ha pagtuman han igintagna ni Jesus! 'Iginlain Para ha Buruhaton' (Buhat 13:1-12) 3 Yana, tungod han mga imbensyon sugad han awto ngan eruplano, an mga tawo nakakabiyahe hin hirayo ha sulod la hin usa o duha ka oras. Diri sugad hito an kahimtang ha siyahan nga siglo C.E. Hito nga panahon, an nangunguna nga paagi han pagbiyahe ha tuna amo an pagbaktas, kasagaran na ha makuri nga mga dalan. An usa ka adlaw nga pagbiyahe, nga bangin 30 ka kilometro la an maaabot, makapoy gud! Salit bisan kon sigurado nga eksayted hira Bernabe ngan Saul Kitaa an kahon nga "Bernabe - 'Anak han Pagliaw,' " ha pahina 98. Hini nga panahon, may-ada na mga kongregasyon tubtob ha Antiokia han Sirya - mga 550 ka kilometro ha norte han Jerusalem. Kitaa an kahon nga "Pagbiyahe ha Tuna," ha pahina 99. 1, 2. Kay ano nga naiiba an pagbiyahe nga hihimoon nira Bernabe ngan Saul, ngan paonan-o an ira buruhaton mabulig ha pagtuman han Buhat 1:8? 3. Kay ano nga makuri an hirayo nga mga pagbiyahe ha siyahan nga siglo? 96
"NAPUNO HIN KALIPAY NGAN HAN BARAAN NGA ESPIRITU" ha ira toka, maaram hira nga magkikinahanglan ito hin daku nga pa- ngalimbasog ngan pagsakripisyo. - Mat. 16:24. 4 Pero kay ano nga an baraan nga espiritu espisipiko nga naghatag hin instruksyon nga hira Bernabe ngan Saul "iglain . . . para ha buru- haton"? (Buh. 13:2) Waray ginsiring an Biblia. Pero maaram kita nga an baraan nga espiritu naghatag hin instruksyon ha pagpili hini nga mga lalaki. Waray kita mababasa nga nagpapakita nga an mga propeta ngan mga magturutdo ha Antiokia waray umuyon hini nga desisyon. Lugod, bug-os nga ginsuportaran nira ini. Imadyina an inabat nira Bernabe ngan Saul han an ira espirituwal nga kabugtoan, nga waray maawa ha ira, nagpuasa ngan nag-ampo ngan 'igintungbaw an ira mga kamot nga- da ha ira ngan ginpalakat hira.' (Buh. 13:3) Dapat liwat naton suporta- ran an mga nakakakarawat hin teokratiko nga mga toka, upod na an kalalakin-an nga ginpili sugad nga mga paramangno ha kongregasyon. Imbes nga maawa ha mga nakakakarawat hin sugad nga mga pribilehi- yo, dapat 'magpakita kita ha ira hin labaw ha kasagaran nga konside- rasyon nga may gugma tungod han ira buruhaton.' - 1 Tes. 5:13. 5 Katapos magbaktas ngadto ha Seleucia, usa nga duruongan hirani ha Antiokia, hira Bernabe ngan Saul sinakay hin barko ngadto ha isla han Ciprus, nga mga 200 ka kilometro nga pagbiyahe. Tungod kay hi Bernabe taga-Ciprus, sigurado nga eksayted hiya nga isangyaw an ma- opay nga sumat ha iya natawhan nga lugar. Pag-abot nira ha Salamis, usa nga syudad ha este nga baybayon han isla, waray hira magkarag hin panahon. "Nagtikang [dayon] hira pagpasamwak han pulong han Dios ha mga sinagoga han mga Judio." (Buh. 13:5) Ginlibot nira Ber- nabe ngan Saul an Ciprus ngan posible nga ginsangyawan an dagku nga syudad nga ira gin-agian. Depende ha ruta nga ira gin-agian, ini nga mga misyonero posible nga nagbaktas hin mga 160 ka kilometro! 6 Ha siyahan nga siglo, komon gud ha Ciprus an buwa nga pagsingba. Nakita gud ini nira Bernabe ngan Saul pag-abot nira ha Pafos, ha wes- te nga baybayon han isla. Didto iginkita nira hi 'Bar-Jesus, nga espiri- tista ngan buwa nga propeta.' Ngan "kaupod hiya han prokonsul nga Ha siyahan nga siglo, an usa nga barko puydi makabiyahe hin mga 160 ka kilomet- ro ha usa ka adlaw kon maopay an panahon. Pero kon diri maopay an panahon, ba- ngin mas maiha ito. Kitaa an kahon nga "Ha mga Sinagoga han mga Judio," ha pahina 101. 4. (a) Ano an naggiya ha pagpili kanda Bernabe ngan Saul, ngan ano an reaksyon han ira mga igkasi-tumuroo ha pagpili ha ira? (b) Paonan-o naton susuportaran an mga nakakakarawat hin teokratiko nga mga toka? 5. Isaysay kon ano an nahiuupod ha pagsangyaw ha isla han Ciprus. 6, 7. (a) Hin-o hi Sergio Paulo, ngan kay ano nga nangalimbasog hi Bar-Jesus nga pugngan hiya ha pagkarawat han maopay nga sumat? (b) Paonan-o ginpa- undang ni Saul an pagkontra ni Bar-Jesus? 97
98 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS hi Sergio Paulo, usa nga intelihente nga tawo." Ha siyahan nga sig- lo, damu nga prominente nga mga Romano - bisan an "intelihente nga tawo," sugad kan Sergio Paulo - an kasagaran nga nadangop ha usa nga espiritista o astrologo basi magpabulig ha paghimo hin importante nga mga desisyon. Bisan pa hito, interesado hi Sergio Paulo ha mensahe han Ginhadian ngan "karuyag gud niya makabati han pulong han Dios." Wa- ray hini malipay hi Bar-Jesus, nga kilala liwat ha iya titulo nga Elimas, nga nangangahulogan nga "Espiritista." - Buh. 13:6-8. 7 Hi Bar-Jesus nakontra ha mensahe han Ginhadian. Ngani, mapu- protektaran la niya an iya prominente nga posisyon sugad nga magsa- ragdon ni Sergio Paulo kon iya "ipahirayo an prokonsul tikang ha pag- too." (Buh. 13:8) Pero diri matugot hi Saul nga impluwensyahan hini nga espiritista hi Sergio Paulo basi mawara an iya interes. Salit ano an gin- buhat ni Saul? An asoy nasiring: "Hi Saul, nga gintatawag liwat nga Pab- lo, nga napuno han baraan nga espiritu, nagkinita hin maopay ha iya [Bar-Jesus] ngan nagsiring: 'O tawo nga puno han ngatanan nga klase hin panlimbong ngan han ngatanan nga klase hin karaotan, ikaw nga anak han Yawa, ikaw nga kaaway han ngatanan nga butang nga mata- dong, diri ka ba maundang pagbaliko han husto nga mga paagi ni Jeho- An Ciprus ginmamandoan han Senado han Roma. An nangunguna nga adminis- trador han isla amo an gobernador han probinsya nga may ranggo nga prokonsul. BERNABE - "ANAK HAN PAGLIAW" An usa nga prominente nga kaa- pi han kongregasyon ha Jerusalem amo hi Jose, usa nga Levita nga na- tawo ha Ciprus. Gintagan hiya han mga apostol hin lain nga ngaran nga nagsusumat han iya personali- dad - Bernabe, nga nangangahulo- gan "Anak han Pagliaw." (Buh. 4: 36) Kon nakikita ni Bernabe nga nanginginahanglan an iya mga ig- kasi-tumuroo, nagdadagmit hiya pagbulig. Han Pentekostes 33 C.E., 3,000 nga bag-o nga disipulo an nabawtis- mohan. Posible nga damu ha ira an nagbiyahe ngadto ha Jerusalem para ha piyesta ngan waray ha ira plano nga magpabilin ha syu- dad hin sugad kaiha han nahitabo. An kongregas- yon nagkinahanglan hin pundo para maataman an panginahanglan hini nga kabugtoan. Salit hi Bernabe nagbaligya hin tuna ngan ginhatag an kwarta ha mga apos- tol sugad nga kontribusyon. - Buh. 4:32-37. Sugad nga hamtong nga Kristia- no nga paramangno, karuyag gud ni Bernabe nga bumulig ha iba. Hiya an binulig ha bag-o nga na- kombirte nga hi Saul nga taga-Tar- so han an ngatanan nga disipulo nahadlok ha iya kay kilala hiya nga paratimaraot. (Buh. 9:26, 27) Ngan han mapwersa nga ginsagdonan ni Pablo hira Bernabe ngan Pedro ma- hitungod han dapat nga pagtratar ha usa kag usa han Judio ngan Hentil nga mga Kristiano, mapainubsanon nga ginkarawat ito ni Bernabe. (Gal. 2:9, 11-14) Iginpapakita hinin pipi- ra nga ehemplo nga hi Bernabe tinuod gud nga "Anak han Pagliaw."
PAGBIYAHE HA TUNA va? Kitaa! An kamot ni Jehova aada ha imo, ngan mabubuta ka, nga diri nakaka- kita han kalamrag han adlaw ha pipira ka panahon.' Tigda nga nagkaada madakmol nga dampog ngan kasisidman nga nag- tabon ha iya mga mata, ngan naglinibot- libot hiya ha pamiling hin tawo nga mag- tutugway ha iya." Ano an resulta hini nga milagro? "Pakakita han prokonsul han nahitabo, nagin tumuroo hiya, kay nahipausa gud hiya ha katutdoan ni Je- hova." - Buh. 13:9-12. Ha kadaan nga panahon, an pagbiyahe ha tuna mas maiha, mas makapoy, ngan posible nga mas magasto kay han pagbiyahe ha da- gat. Pero damu nga lugar an makakadto pina- agi la ha pagbaktas. An usa nga biyahero makakagbaktas hin mga 30 ka kilometro ha usa ka adlaw. Ha iya biyahe bangin masirak, mauran, mapaso, o mahagkot, ngan bangin pa ngani hiya tika- san. Siring ni apostol Pablo nga "ha mga pag- biyahe agsob [hiya], ha mga peligro ha mga salog, ha mga peligro ha mga tulisan." - 2 Cor. 11:26. 8 Hi Pablo waray mahadlok kan Bar- Jesus. Sugad man, diri kita dapat ma- hadlok kon an mga parakontra nanga- ngalimbasog nga paluyahon an pagtoo han mga nagpapakita hin interes ha mensahe han Ginhadian. Syempre, an aton mga pulong dapat "magin makaru- ruyag pirme, sugad hin tinimplahan hin asin." (Col. 4:6) Pero diri liwat naton ka- ruyag nga mameligro an espirituwal nga kaopayan han usa nga interesado nga tawo para la malikayan an komprontas- yon. Diri liwat kita dapat mahadlok ha pagbuhayhag han buwa nga relihiyon, nga padayon nga 'nagbabaliko han husto nga mga paagi ni Jehova' sugad han gin- buhat ni Bar-Jesus. (Buh. 13:10) Pariho kan Pablo, hinaot maisugon nga ipasam- wak naton an kamatuoran ngan buligan an mga tangkod an kasingkasing. Ngan bisan kon an bulig han Dios bangin diri pariho kaabat ha iya ginhimo kan Pab- lo, makakasiguro kita nga gagamiton ni Damu an mag-opay nga kalsada ha Imper- yo han Roma. Ha kada usa ka adlaw nga pagbaktas, an mga biyahero makakakita hin mga balay nga pahuwayan ha ligid han dag- ku nga kalsada. May mga tindahan liwat diin makakapalit han nangunguna nga mga pa- nginahanglan. An mga parasurat hito nga pa- nahon nagsiring nga ini nga mga lugar ma- hugaw, puno hin tawo, mapaso, ngan damu an purgas. Maraot an bantog hini nga mga lugar, ngan magraot nga tawo an kasagaran nga napakada. Kaurogan nga ginkakawatan han mga parabantay an mga biyahero ngan upod ha ira igintatanyag an serbisyo han mga hostes. Sigurado nga ginlilikyan han mga Kristia- no an sugad nga lugar tubtob nga posible. Pero kon nagbibiyahe diin waray hira kapamil- ya o kasangkayan, posible nga waray hira ma- hihimo kondi humuron hito nga mga pahu- wayan. Tikang hini nga higayon, hi Saul gintawag na nga Pablo. An iba nagsiring nga gin- gamit niya ini nga Romano nga ngaran basi pasidunggan hi Sergio Paulo. Pero pada- yon niya nga gin-gamit an ngaran nga Pablo bisan han binaya na hiya ha Ciprus, sa- lit nagpapakita ini nga iba an hinungdan hito - nga hi Pablo, nga 'apostol ha mga nasud,' nagdesisyon nga an iya na Romano nga ngaran an iya gagamiton. Bangin gin- gamit liwat niya an ngaran nga Pablo kay an Griego nga kaluwas han iya Hebreo nga ngaran nga Saul puropariho gud ha Griego nga pulong nga malain an kahulogan. - Roma 11:13. 8. Paonan-o naton masusubad yana an kaisog ni Pablo?
Jehova an iya baraan nga espiritu basi ipahirani ha kamatuoran an mga takos. - Juan 6:44. Pulong nga "Makakadasig" (Buhat 13:13-43) 9 Klaro nga nagkaada pagbag-o han ini nga mga lalaki binaya ha Pafos ngan nagbiyahe ngadto ha Perga, ha baybayon han Asia Minor, nga mga 250 ka kilometro nga pagbiyahe ha dagat. Ha Buhat 13:13, ini nga grupo gin-unabi sugad nga "hi Pablo ngan an iya mga kaupod." Baga hin iginpa- pasabot hini nga hi Pablo na an na- ngunguna ha mga buruhaton hini nga grupo. Pero waray kita mababa- sa ha Biblia nga nagpapakita nga hi Bernabe naawa kan Pablo. Lugod, inin duha nga lalaki padayon nga nagbuhat nga magkaupod ha pagtuman han kaburut-on han Dios. Hira Pablo ngan Bernabe nagpakita hin ma- opay nga ehemplo para ha mga nangunguna ha kongregasyon yana. Imbes nga mangalimbasog nga magin mas prominente, ginhihinum- dom han mga Kristiano ini nga mga pulong ni Jesus: "Kamo ngatanan magburugto." Nagsiring liwat hiya: "An bisan hin-o nga nagpapahitaas han iya kalugaringon pauubson, ngan an bisan hin-o nga nagpapau- bos han iya kalugaringon pahihitas-on." - Mat. 23:8, 12. Pariho kan Pablo, maisugon nga gindidepensahan naton an kamatuoran kon ginkukontra kita 10 Pag-abot nira ha Perga, hi Juan Marcos binaya kanda Pablo ngan Bernabe ngan binalik ha Jerusalem. Waray isaysay kon kay ano nga tigda hiya nga binaya. Hira Pablo ngan Bernabe padayon nga nagbiya- he tikang ha Perga ngadto ha Antiokia han Pisidia, usa nga syudad ha probinsya han Galacia. Diri ini masayon nga pagbiyahe, kay an Antio- kia han Pisidia mga 1,100 ka metro ha igbaw han lebel han dagat. An delikado nga mga dalan ha kabukiran kilala liwat nga damu an mga ti- kasan. Labot la hito ngatanan, posible nga hini nga panahon hi Pablo may-ada na mga problema ha kahimsog. An surat ni Pablo ha mga taga-Galacia ginhimo paglabay hin pipira ka tuig. Hito nga surat, hi Pablo nagsiring: "Tungod han akon sakit ha lawas nagkaada ako siya- han nga higayon nga maipasamwak an maopay nga sumat ha iyo." - Gal. 4:13. 9. Paonan-o hira Pablo ngan Bernabe nagpakita hin maopay nga ehemplo para ha mga nangunguna ha kongregasyon yana? 10. Isaysay an pagbiyahe tikang ha Perga ngadto ha Antiokia han Pisidia.
"NAPUNO HIN KALIPAY NGAN HAN BARAAN NGA ESPIRITU" 101 11 Ha Antiokia han Pisidia, hira Pablo ngan Bernabe sinulod ha sina- goga ha adlaw han Sabbath. An asoy nasiring: "Katapos basahon ha publiko an Balaud ngan an mga sinurat han mga Propeta, an puno- an nga mga opisyal han sinagoga nagpadara ha ira hin mensahe, nga nasiring: 'Mga lalaki, mga kabugtoan, kon may isisiring kamo nga ma- kakadasig ha mga tawo, isumat ito.' " (Buh. 13:15) Tinindog hi Pablo basi magyakan. 12 Gintikangan ni Pablo an iya paha- yag pinaagi ha pagsiring: "Mga katawo- han, mga Israelita ngan kamo nga iba pa nga may kahadlok ha Dios." (Buh. 13:16) An mga mamarati ni Pablo mga Judio ngan mga proselita. Paonan-o gin- himo ni Pablo nga makapainteres an iya mensahe hini nga mga mamarati, nga diri ginkikilala an papel ni Jesus ha ka- tuyoan han Dios? Siyahan, ginhisgotan ni Pablo an kasaysayan han nasud han Israel. Iginsaysay niya kon paonan-o ni Jehova "ginpahitaas an katawohan sam- tang naukoy hira sugad nga mga dayo ha tuna han Ehipto" ngan kon paonan-o "nagpailob [an Dios] ha ira ha kaminga- wan" ha sulod hin 40 ka tuig katapos nira makagawas. Iginsumat liwat ni Pab- lo kon paonan-o gintag-iya han mga Isra- elita an Tuna nga Iginsaad ngan kon pao- nan-o ni Jehova "iginhatag an ira tuna sugad nga panurundon." (Buh. 13:17-19) An iba nagsiring nga ginhihisgotan ni Pablo an pipira nga teksto ha Kasura- tan nga ginbasa ha daku nga tingog an- tes hito sugad nga bahin han pagtuman han Sabbath. Kon tinuod ito, usa na li- wat ini nga ehemplo nga nagpapakita nga maaram hi Pablo 'makiangay ha ngata- nan nga klase hin tawo.' - 1 Cor. 9:22. HA MGA SINAGOGA HAN MGA JUDIO Ha literal, an "sinagoga" nangangahulogan nga "usa nga pagtirirok." Nagtutudlok ito ha katirok o kongregasyon han mga Judio ngan ha urhi nagpapasabot na han lugar o istraktu- ra diin ginhihimo an katirok. Gintotoohan nga an mga sinagoga ginhi- mo ha panahon han 70 ka tuig nga kadis- tyero han mga Judio ha Babilonya o katapos gud hito. Ha mga sinagoga hira gintututdoan, nagsisingba, nagbabasa han Kasuratan, ngan namamati ha mga pagsaysay mahitungod ha Kasuratan. Ha siyahan nga siglo C.E., kada bungto ha Palestina may kalugaringon nga si- nagoga. Ha mas dagku nga syudad, diri la usa an sinagoga, ngan ha Jerusalem damu an si- nagoga. Pero katapos han kadistyero ha Babilon- ya, diri tanan nga Judio binalik ha Palestina. Damu an nagbiyahe ha iba nga nasud tungod han negosyo. Han ikalima ka siglo B.C.E., may mga komunidad na han mga Judio ha 127 nga probinsya han Imperyo han Persia. (Est. 1:1; 3:8) Paglabay han panahon, may mga Ju- dio liwat nga inukoy ha mga syudad ha pali- bot han Mediteraneo. Inin nagpatsarang nga mga Judio nagin kilala sugad nga Diaspora, o Pagpatlaag, ngan hira liwat nag-establisar hin mga sinagoga diin man hira umukoy. 13 Dapat liwat kita mangalimbasog nga 11, 12. Han nagpahayag hi Pablo ha sinagoga ha Antiokia han Pisidia, paonan-o niya ginhimo nga makapainteres an iya mensahe? 13. Paonan-o naton maaabot an kasingkasing han aton mga mamarati? Ha mga sinagoga, an Balaud ginbabasa ngan ginsasaysay kada Sabbath. An pagba- sa ginhihimo ha entablado, ngan ha prente ngan ha duha nga ligid hito may mga lingko- ran. An pagbasa, pagsangyaw, ngan pagsay- say puydi himoon han bisan hin-o nga matinu- manon nga Judio nga lalaki.
102 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS magin makapainteres an aton mensahe ha aton mga ginsasangyawan. Pananglitan, kon maaram kita han relihiyon han aton kaistorya, ma- kakabulig ito ha aton nga magpili hin mga topiko nga magigin makapa- interes ha iya. Puydi liwat naton unabihon an mga teksto ha Biblia nga bangin pamilyar hiya. Bangin epektibo nga ipabasa ito ha iya kalugari- ngon nga Biblia. Pamiling hin mga paagi nga maabot an kasingkasing han imo mga mamarati. 14 Sunod ginhisgotan ni Pablo kon paonan-o an katulinan han mga hadi han Israel inabot ha usa nga "paratalwas, hi Jesus," ngan kon pa- onan-o an katawohan gin-andam ni Juan nga Parabawtismo ha pag- abot ni Jesus. Katapos, ginsaysay ni Pablo kon paonan-o hi Jesus ginpatay ngan ginbuhi tikang ha mga patay. (Buh. 13:20-37) "Salit hiba- roi niyo," siring ni Pablo, "nga pinaagi ha iya iginpapasamwak ha iyo an pagpasaylo ha mga sala . . . An bisan hin-o nga natoo iginpapaha- yag nga waray sala pinaagi ha iya." Kahuman, ginpahamangnoan han apostol an iya mga mamarati: "Pagbantay kamo nga diri mahitabo ha iyo an ginsiring ha mga sinurat han mga Propeta: 'Kitaa niyo, kamo nga magtamay, ngan manhipausa kamo, ngan magkawawara, kay may ginbubuhat ako ha iyo mga adlaw, usa nga buhat nga diri gud niyo tu- tuuron bisan kon may magsumat hito ha iyo hin detalyado.' " Diri gin- lalaoman an reaksyon han mga mamarati ha pahayag ni Pablo. "An mga tawo nakimalooy ha ira nga magyakan mahitungod hini nga mga butang ha sunod nga Sabbath," siring han Biblia. Dugang pa, katapos han katirok ha sinagoga, "damu han mga Judio ngan mga proselita nga nagsisingba ha Dios an sumunod kanda Pablo ngan Bernabe." - Buh. 13:38-43. "Makadto Kami ha mga Nasud" (Buhat 13:44-52) 15 Han sunod nga Sabbath, "haros an ngatanan nga tawo ha syudad" nagtirirok basi mamati kan Pablo. Waray malipay hini an pipira nga Judio, ngan "mapasiparahon nga ginkontra [nira] an mga butang nga ginsisiring ni Pablo." Hiya ngan hi Bernabe maisugon nga nagsiring ha ira: "Kinahanglan nga ha iyo siyahan igyakan an pulong han Dios. Tu- ngod kay iginsasalikway niyo ito ngan diri niyo gintatagad an iyo kalu- garingon nga takos han kinabuhi nga waray kataposan, kitaa! makad- to kami ha mga nasud. Kay ginsugo kami ni Jehova pinaagi hini nga mga pulong: 'Ginpili ko ikaw sugad nga kalamrag han mga nasud, basi magin katalwasan ka tubtob ha mga sidsid han tuna.' " - Buh. 13:44-47; Isa. 49:6. 14. (a) Paonan-o iginpresenta ni apostol Pablo an maopay nga sumat mahitungod kan Jesus, ngan ano an iya iginpahamangno? (b) Ano an reaksyon han mga tawo ha pahayag ni Pablo? 15. Ano an nahitabo han sumunod nga Sabbath tikang han nagpahayag hi Pablo?
"Nag-aghat hira hin pagtimaraot kontra kanda Pablo ngan Bernabe...Ngan an mga disipulo padayon nga napuno hin kalipay ngan han baraan nga espiritu." - Buhat 13:50-52
104 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS 16 Nalipay an Hentil nga mga mamarati, ngan "an ngatanan nga may husto nga disposisyon basi magkaada kinabuhi nga waray kataposan nagin mga tumuroo." (Buh. 13:48) Waray pag-iha, an pulong ni Jehova nagsarang ha bug-os nga nasud. Iba gud an reaksyon han mga Judio. Sugad hin nagsiring ha ira an mga misyonero nga bisan kon an pulong han Dios siyahan nga iginyakan ha ira, ginpili nira nga isalikway an Me- sias salit huhukman hira han Dios. Ginsulsolan han mga Judio an prominente nga kababayin-an ngan nangunguna nga kalalakin-an han syudad, "ngan nag-aghat hira hin pagtimaraot kontra kanda Pablo ngan Bernabe ngan iginlabog hira ha gawas han ira mga giutan." Ano an reak- syon nira Pablo ngan Bernabe? Ira "iginpadpad an tapotapo ha ira mga tiil kontra ha ira ngan kinadto ha Iconio." Ito na ba an kataposan han Kristianidad ha Antiokia han Pisidia? Diri! An mga disipulo nga nabilin "padayon nga napuno hin kalipay ngan han baraan nga espiritu." - Buh. 13:50-52. 17 An reaksyon hinin matinumanon nga mga disipulo ha pagkontra may maopay gud nga leksyon para ha aton. Diri kita naundang pagsang- yaw bisan kon an prominente nga mga tawo ha kalibotan nangangalim- basog nga paundangon kita ha pagpasamwak han aton mensahe. Ti- gamni liwat nga han waray karawata han mga tawo ha Antiokia an mensahe nira Pablo ngan Bernabe, ira "iginpadpad an tapotapo ha ira mga tiil." Diri iginpapakita hini nga nasisina hira. Lugod, iginpapakita hini nga waray na hira baratunon ha mga tawo. Nasantop hini nga mga misyonero nga diri nira mapipirit an iba nga tumoo kan Jesus. An puydi la nira buhaton amo an padayon nga magsangyaw. Ngan ito an hinung- dan nga kinadto hira ha Iconio! 18 Kumusta man an mga disipulo nga nabilin ha Antiokia? Oo, ha ira teritoryo an mga tawo nakontra. Pero an ira kalipay diri nakadepende ha positibo nga reaksyon han mga tawo. Hi Jesus nagsiring: "Malipayon an mga namamati ha pulong han Dios ngan nagtutuman hito!" (Luc. 11:28) Ngan ito gud an determinasyon han mga disipulo ha Antiokia han Pisidia. 19 Pariho kanda Pablo ngan Bernabe, hinaot pirme naton hinumdo- man nga an aton responsabilidad amo an pagsangyaw han maopay nga sumat. An aton mga mamarati an magdidesisyon kon kakarawaton nira an mensahe o diri. Kon baga hin diri makinarawaton an aton mga gin- sasangyawan, may makukuha kita nga leksyon ha mga disipulo ha siya- han nga siglo. Kon gin-aapresyar naton an kamatuoran ngan nagpapa- giya ha baraan nga espiritu, magigin malipayon liwat kita bisan kon naatubang hin pagkontra. - Gal. 5:18, 22. 16. Ano an reaksyon han mga Judio ha mapwersa nga mga pulong han mga misyo- nero, ngan ano an reaksyon nira Pablo nga Bernabe ha pagkontra? 17-19. Ha ano nga mga paagi masusubad naton an maopay nga ehemplo nira Pablo ngan Bernabe, ngan paonan-o ito mabulig ha aton nga matipigan an aton kalipay?
K A P I T U L O 1 2 "Pagyakan nga May Kaisog Pinaagi han Awtoridad ni Jehova" Hira Pablo ngan Bernabe mapainubsanon, mapinadayunon, ngan maisugon Iginbase ha Buhat 14:1-28 NAGKARIGUMOK an mga tawo ha Listra. Usa nga lalaki nga piay tikang pa ha katawo an naglukso-lukso tungod ha kalipay katapos hiya tambalon han duha nga estranghero. Nahipausa an mga tawo, ngan usa nga saser- dote an nagdara hin mga korona nga dahon ngan bukad para hinin duha nga lalaki nga ira gintotoohan nga mga dios. Napusngak ngan nag-iininga an todo nga mga baka samtang igin-aandam ito basi ihawon han saserdo- te ni Zeus. Nangalimbasog hira Pablo ngan Bernabe nga paundangon an mga tawo ha ira ginbubuhat. Gin-gisi nira an ira bado ngan dinalagan ngadto ha mga tawo ngan nakimalooy nga diri hira singbahon, ngan tu- ngod han ira duro nga pangalimbasog nakombinse nira an mga tawo. 2 Katapos, inabot an Judio nga mga parakontra tikang ha Antiokia han Pisidia ngan ha Iconio. Tungod han ira pakaraot, naimpluwensyahan nira an hunahuna han mga taga-Listra. An mga tawo nga ha siyahan karuyag hi Pablo singbahon nakapalibot na ha iya yana ngan ginbato hiya tubtob nga madismayo. Katapos, gindanas nira an dugoon ngan may mga bun-og nga lawas ni Pablo ngadto ha gawas han mga ganghaan han syudad kay kahuna nira nga patay na hiya. 3 Ano an nahitabo antes hinin peligroso nga insidente? Ano an ma- himo mahibaroan han mga parasamwak han maopay nga sumat yana ha nahitabo kanda Bernabe, Pablo, ngan ha mga umurukoy han Listra? Ngan paonan-o masusubad han Kristiano nga mga tigurang an ehemplo hinin matinumanon nga kalalakin-an nga hira Bernabe ngan Pablo nga nagin mapinadayunon ha ira ministeryo ngan 'nagyakan nga may kaisog pinaagi han awtoridad ni Jehova'? - Buh. 14:3. "Damu . . . an Nagin mga Tumuroo" (Buhat 14:1-7) 4 Pipira pa la ka adlaw antes hito, hira Pablo ngan Bernabe iginlabog ha 1, 2. Ano an sunod-sunod nga nahitabo han hira Pablo ngan Bernabe nakadto ha Listra? 3. Ano nga mga pakiana an aton hihisgotan hini nga kapitulo? 4, 5. Kay ano nga hira Pablo ngan Bernabe nagbiyahe ngadto ha Iconio, ngan ano an nahitabo didto? 105
"Bayaan niyo inin waray pulos nga mga butang ngan magsingba ha buhi nga Dios, nga naghimo han langit ngan han tuna." - Buhat 14:15
"PAGYAKAN NGA MAY KAISOG PINAAGI HAN AWTORIDAD NI JEHOVA" gawas han Antiokia han Pisidia nga syudad han Roma, katapos magpati- kang hin samok an Judio nga mga parakontra. Pero imbes nga manluya, "iginpadpad [hinin duha nga lalaki] an tapotapo ha ira mga tiil" kontra ha diri makinarawaton nga mga umurukoy han syudad. (Buh. 13:50-52; Mat. 10:14) Hira Pablo ngan Bernabe murayaw nga binaya ngan igintubyan nira ha Dios an pagsirot hito nga mga parakontra. (Buh. 18:5, 6; 20:26) Waray mawara an kalipay hinin duha nga misyonero ngan nagpadayon hira ha pagsangyaw nga buruhaton. Nagbiyahe hira hin mga 150 ka kilo- metro tipa-sur-este ngan nakaabot ha matambok an tuna nga hitaas nga kapatagan ha butnga han kabukiran han Taurus ngan Sultan. 5 An siyahan nga ginhapitan nira Pablo ngan Bernabe amo an Iconio, usa nga lugar nga impluwensyado la gihapon han Griego nga kultura ngan usa han pinakaimportante nga mga syudad ha Galacia nga probin- sya han Roma. Damu nga Judio ngan diri Judio nga mga proselita an naukoy hini nga syudad. Sugad han ira nahiaraan, hira Pablo ngan Ber- nabe sinulod ha sinagoga ngan nagtikang pagsangyaw. (Buh. 13:5, 14) "Nagyakan [hira] ha epektibo gud nga paagi salit damu han mga Judio ngan mga Griego an nagin mga tumuroo." - Buh. 14:1. 6 Kay ano nga epektibo gud an paagi han pakiistorya nira Pablo ngan Bernabe? Kabisado gud ni Pablo an Kasuratan. May kaabtik nga gin- unabi niya an kasaysayan ha Biblia, tagna, ngan an Mosaiko nga Balaud basi pamatud-an nga hi Jesus an iginsaad nga Mesias. (Buh. 13:15-31; 26: 22, 23) Hi Bernabe naman nagpapakita hin pagpaid ha mga tawo. (Buh. 4:36, 37; 9:27; 11:23, 24) Waray hira sumarig ha ira kalugaringon nga pagsabot, lugod, nagyakan hira "pinaagi han awtoridad ni Jehova." Pao- nan-o mo masusubad ini nga mga misyonero ha imo pagsangyaw? Pina- agi ha pagbuhat hinin masunod: Magin pamilyar gud ha Pulong han Dios. Pagpili hin mga teksto nga posible gud makakuha han interes han imo mamarati. Pamiling hin praktikal nga mga paagi basi maliaw an imo ginsasangyawan. Ngan pirme ibase an imo pagtutdo ha awtoridad han Pulong ni Jehova, diri ha imo kalugaringon nga kinaadman. 7 Pero diri ngatanan ha Iconio nalipay nga mabatian an ginsiring nira Pablo ngan Bernabe. "An mga Judio nga waray tumoo," siring ni Lucas, "nag-aghat ngan nag-impluwensya ha mga tawo han mga nasud nga ma- sina ha kabugtoan." Nasantop nira Pablo ngan Bernabe nga kinahanglan hira magpabilin basi depensahan an maopay nga sumat, ngan "naggahin hira hin maiha-iha nga panahon ha pagyakan nga may kaisog." Sugad Kitaa an kahon nga "Iconio - Syudad han mga Taga-Frigia," ha pahina 108. 6. Kay ano nga hira Pablo ngan Bernabe epektibo nga mga magturutdo, ngan paonan-o ta hira masusubad? 7. (a) Ano an mga epekto han maopay nga sumat? (b) Kon nababahin an imo pamilya tungod kay masinugtanon ka ha maopay nga sumat, ano an dapat mo hinumdoman? 107
108 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS nga resulta, "nabahin an damu nga tawo ha syudad; an iba dinapig ha mga Judio pero an iba ha mga apostol." (Buh. 14:2-4) Yana, puropariho li- wat hito an mga epekto han maopay nga sumat. Tungod hito, an iba nag- kakaurosa; pero an iba nababahin. (Mat. 10:34-36) Kon an imo pamilya nababahin kay masinugtanon ka ha maopay nga su- mat, hinumdumi nga kasagaran na nga nakontra hira kay tinoo hira ha sayop nga impormasyon o pakaraot. Mahimo ipakita han imo maopay nga panggawi nga diri ti- nuod ito nga mga impormasyon, ngan ba- ngin ha urhi maghumok an kasingkasing han mga nakontra ha imo. - 1 Ped. 2:12; 3: 1, 2. ICONIO - SYUDAD HAN MGA TAGA-FRIGIA An Iconio nahimumutang ha tubigon ngan matambok an tuna nga hitaas nga kapata- gan. Aada ito ha nagsasanga nga mga dalan nga importante nga ruta han mga negosyante nga nagkukonektar han Sirya ha Roma, Gres- ya, ngan ha Asia nga probinsya han Roma. An relihiyon ha Iconio amo an pagsingba ha diosa han panganak han mga taga-Frigia nga hi Cybele, nga nag-uupod hin mga kustomre nga ira nakuha han ginsakop hira han Gresya hadto. An syudad nagin sakop han pagmando han Roma han 65 B.C.E., ngan han siyahan nga siglo C.E., daku ngan mainuswagon nga sentro ito han negosyo ngan agrikultura. Bisan kon ha Iconio damu an prominente nga mga Judio, baga hin natipigan la gihapon han syu- dad an Griego nga kultura. Ngani, an asoy han Mga Buhat nag-uunabi hin residente nga mga Judio ngan "mga Griego." - Buh.14:1. An Iconio aada ha giutan han Licaonia ngan Frigia nga mga rehiyon ha Galacia. Gintawag han pipira nga parasurat ha kadaan nga pana- hon, upod na hira Cicero ngan Strabo, an Ico- nio sugad nga syudad ha Licaonia, ngan kon pagbabasihan an mapa, tinuod nga an syu- dad aada hito nga rehiyon. Pero ha asoy han Mga Buhat, iba an Iconio ha Licaonia, nga an linggwahe "yinaknan han Licaonia." (Buh. 14: 1-6, 11) Tungod hini, nagsiring an mga kritiko nga an libro han Mga Buhat diri husto. Pero han 1910, an mga arkeologo nakabiling hin mga inskripsyon dida hito nga syudad nga nag- papakita nga yinaknan han Frigia an linggwahe nga gin-gamit ha Iconio ha sulod hin duha ka siglo katapos han pagbisita nira Pablo ngan Bernabe. Salit husto an parasurat han Mga Bu- hat nga iba an Iconio ha mga syudad han Li- caonia. 8 Waray pag-iha, an mga parakontra ha Iconio nagplano nga batuhon hira Pab- lo ngan Bernabe. Han nahibaroan ito hi- nin duha nga misyonero, nagdesisyon hira nga bumalhin ha iba nga teritoryo basi magsangyaw. (Buh. 14:5-7) Puropari- ho liwat hito an ginbubuhat han mga pa- rasamwak han Ginhadian yana. Kon an mga tawo may ginsisiring nga maraot par- te ha aton o ha aton mensahe, nagyaya- kan kita nga may kaisog. (Fil. 1:7; 1 Ped. 3: 13-15) Pero kon may posibilidad nga ma- gin bayolente an mga tawo, ginlilikyan na- ton an bisan ano nga magbubutang ha peligro han aton kinabuhi o han kinabu- hi han aton mga igkasi-tumuroo. - Prob. 22:3. "Magsingba ha Buhi nga Dios" (Buhat 14:8-19) 9 Hira Pablo ngan Bernabe kinadto ha Listra, usa nga kolonya han Roma nga mga 30 ka kilometro ha sur-weste han Iconio. Damu an kaparihoan han Listra 8. Kay ano nga hira Pablo ngan Bernabe binaya ha Iconio, ngan ano nga leksyon an aton mahi- babaroan ha ira ehemplo? 9, 10. Diin nahimumutang an Listra, ngan ano an aton nahibabaroan parte ha mga umurukoy hito?
ngan Antiokia han Pisidia, pero ha Lis- tra, diri damu an Judio. Bisan kon an mga umurukoy hini posible gud nga na- kakayakan hin Griego, yinaknan han Li- caonia an ira kalugaringon nga linggwa- he. Tungod kay an syudad posible nga waray sinagoga, hira Pablo ngan Ber- nabe nagtikang pagsangyaw ha usa nga panpubliko nga lugar. Han nakadto hi Pedro ha Jerusalem, gintambal niya an usa nga lalaki nga baldado tikang ha ka- tawo. Ha Listra, gintambal ni Pablo an usa nga lalaki nga piay tikang ha kata- wo. (Buh. 14:8-10) Tungod han milagro nga ginhimo ni Pedro, damu gud an na- gin tumuroo. (Buh. 3:1-10) Pero han gin- himo ni Pablo an milagro, iba gud an na- gin resulta. 10 Sugad han iginhulagway ha tinika- ngan hini nga kapitulo, han nakalakat an piay nga lalaki, an pagano nga mga tawo ha Listra nagkaada dayon sayop nga konklusyon. Gintawag nira hi Berna- be nga Zeus, an lider han mga dios, ngan hi Pablo nga Hermes, an anak ni Zeus ngan tagapagyakan han mga dios. (Kitaa an kahon nga "An Listra Ngan an Kulto ni Zeus Ngan ni Hermes.") Pero determi- nado hira Bernabe ngan Pablo nga ipain- tindi ha mga tawo nga nagyayakan ngan nagios hira diri pinaagi han awtoridad han pagano nga mga dios kondi pinaagi han awtoridad ni Jehova, an amo la nga tinuod nga Dios. - Buh. 14:11-14. 11 Bisan pa han peligroso nga kahim- tang, nangalimbasog la gihapon hira Pablo ngan Bernabe nga maabot an ka- singkasing han ira mga mamarati ha pi- nakamaopay nga paagi. Hini nga asoy nga iginsurat ni Lucas, mahibabaro kita 11-13. (a) Ano an ginsiring nira Pablo ngan Ber- nabe ha mga umurukoy han Listra? (b) Ano an usa nga leksyon nga aton mahibabaroan ha ginsiring nira Pablo ngan Bernabe? AN LISTRA NGAN AN KULTO NI ZEUS NGAN NI HERMES An Listra aada ha tay-aw nga walog nga hi- rani ha dagku nga kalsada. Ginhimo ito ni Ce- sar Agusto nga kolonya han Roma ngan ginnga- ranan hin Julia Felix Gemina Lustra. An kampo hito igintoka basi depensahan an probinsya han Galacia tikang ha mga tribo ha kabukiran. Salit an syudad ginmamandoan uyon ha balaud han Roma, ngan an mga opisyal hito may mga titu- lo nga Latin. Bisan pa hito, natipigan han Lis- tra an kadam-an han kultura hito. Mas natipi- gan han Listra an impluwensya han Licaonia kay han Roma; ngani, ha asoy han Mga Buhat, an linggwahe han mga taga-Listra yinaknan han Li- caonia. Ha mga lugar ha palibot han kadaan nga syu- dad han Listra, nabilngan han mga arkeologo an mga inskripsyon nga nag-uunabi han "mga saserdote ni Zeus" ngan an usa nga estatwa han dios nga hi Hermes. May nadiskobrehan liwat dida hito nga halaran nga dedikado kan Zeus ngan kan Hermes. An usa nga susmatanon nga iginsurat han Ro- mano nga parasiday nga hi Ovid (43 B.C.E. tub- tob 17 C.E.) naghahatag hin dugang nga impor- masyon parte ha asoy han Mga Buhat. Sumala kan Ovid, hi Jupiter ngan hi Mercury, nga mga dios han mga Romano nga katugbang ni Zeus ngan ni Hermes nga mga dios han mga Grie- go, nagpakunokuno nga mga tawo ngan bini- sita ha bungturon nga rehiyon han Frigia. Na- miling hira hin mauukyan ha usa ka yukot nga balay, pero waray napaukoy ha ira. An edaran la nga mag-asawa nga hira Filemon ngan Baucis an nagpaukoy ha ira payag. Tungod hito, an pa- yag ginhimo nira Zeus and Hermes nga templo nga hinimo ha marmol ngan bulawan, an eda- ran nga mag-asawa ginhimo nira nga saserdote nga lalaki ngan babaye, ngan ginbungkag nira an mga balay han mga waray magpaukoy ha ira. "Kon an mga tawo ha Listra nahinumdom han sugad nga susmatanon han nakita nira hira Pablo ngan Bernabe nga nagtambal han piay nga lalaki," siring han The Book of Acts in Its Graeco-Roman Setting, "diri urusahon nga karu- yag nira abiabihon hira pinaagi hin mga halad."
110 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS hin epektibo nga paagi ha pagsangyaw han maopay nga sumat ha mga pagano. Pansina kon paonan-o nangatadongan hira Pablo ngan Bernabe ha ira mga mamarati: "Mga kasangkayan, kay ano nga ginbubuhat niyo ini nga mga butang? Kami liwat mga tawo nga may mga kaluyahan pari- ho ha iyo. Ngan iginpapasamwak namon ha iyo an maopay nga sumat, basi bayaan niyo inin waray pulos nga mga butang ngan magsingba ha buhi nga Dios, nga naghimo han langit ngan han tuna ngan han dagat ngan han ngatanan nga butang nga aada hito. Ha naglabay nga mga he- nerasyon iya gintugotan an ngatanan nga nasud nga magpadayon ha ira mga pamaagi, pero waray niya pasagdi nga waray pamatuod mahitungod ha iya tungod kay nagbuhat hiya hin maopay pinaagi ha paghatag ha iyo hin uran tikang ha langit ngan hin mabungahon nga mga panahon, nga gintatagan kamo hin damu nga pagkaon ngan ginpupuno an iyo kasing- kasing hin kalipay." - Buh. 14:15-17. 12 Ano nga mga leksyon an aton mahibabaroan tikang hini nga mga pu- long nga nakakaaghat nga maghunahuna? Siyahan, waray hunahunaa nira Pablo ngan Bernabe nga labaw hira ha ira mga mamarati. Waray nira igrakudaku an ira nahimo. Lugod, mapainubsanon nga ginkarawat nira nga may mga kaluyahan liwat hira pariho han ira pagano nga mga mamarati. Oo, hira Pablo ngan Bernabe nakakarawat han baraan nga espiritu ngan nakagawas na ha buwa nga mga katutdoan. Ginbendisyo- nan liwat hira han paglaom nga magmando kaupod han Kristo. Pero na- santop nira nga an mga umurukoy han Listra mahimo makakarawat hini gihapon nga mga regalo pinaagi han pagsugot ha Kristo. 13 Ano an aton panhunahuna ha mga tawo nga aton ginsasangyawan? Ginhuhunahuna ba naton hira nga pariho ha aton? Samtang ginbubuli- gan ta an iba nga mahibaro han mga kamatuoran tikang ha Pulong han Dios, pariho kanda Pablo ngan Bernabe, ginlilikyan ba naton an pag- hingyap nga dayawon kita? Hi Charles Taze Russell, usa nga maopay gud nga magturutdo nga nanguna ha pagsangyaw nga buruhaton ha ikatara- pos han ika-19 ka siglo ngan temprano han ika-20 ka siglo, nagpakita hin maopay nga ehemplo may kalabotan hini. Hiya nagsurat: "Diri kami naghihingyap hin kadungganan, o kadayawan, para ha amon kalugari- ngon o ha amon mga sinurat; diri liwat namon karuyag nga tawagon kami nga Reberendo o Rabi." Mapainubsanon hi Brother Russell pariho kanda Pablo ngan Bernabe. Ha pariho nga paagi, an aton katuyoan ha pagsangyaw diri basi dayawon kita kondi basi buligan an mga tawo nga magsingba ha "buhi nga Dios." 14 Pansina an ikaduha nga leksyon nga aton mahibabaroan tikang hini nga pahayag. Mapauyon-uyon hira Pablo ngan Bernabe. Diri pariho ha mga Judio ngan mga proselita ha Iconio, an mga umurukoy han Listra 14-16. Ano an ikaduha ngan ikatulo nga leksyon nga aton mahibabaroan ha ginsi- ring nira Pablo ngan Bernabe ha mga umurukoy han Listra?
"PAGYAKAN NGA MAY KAISOG PINAAGI HAN AWTORIDAD NI JEHOVA" may gutiay la nga kahibaro o waray gud nahibabaroan ha Kasuratan o ha pagtratar han Dios ha nasud han Israel. Pero pag-uma an nangu- nguna nga pakabuhi han mga mamarati nira Pablo ngan Bernabe. Mao- pay an klima ha Listra ngan matambok an tuna. Mahimo makita hini nga mga tawo an damu nga ebidensya han mga kalidad han Maglalarang nga makikita ha mga butang sugad han mabungahon nga mga panahon, ngan gin-gamit ito hini nga mga misyonero sugad nga topiko nga pagka- kauyonan basi mangatadongan ha ira. - Roma 1:19, 20. 15 Puydi ba liwat kita magin mapauyon-uyon? Bisan kon bangin usa la nga klase hin liso an itatanom han usa nga parauma ha pipira niya nga kaumhan, dapat iba-iba an iya paagi ha pag-andam han tuna. An iba nga tuna bangin mahumok na ngan puydi na tamnan. An iba naman bangin kinahanglan pa hin dugang nga pagpangandam. Ha pariho nga paagi, uusa la an liso nga aton igintatanom - an mensahe han Ginha- dian nga aada ha Pulong han Dios. Pero kon pariho kita kanda Pab- lo ngan Bernabe, mangangalimbasog kita nga masabtan an kahimtang ngan relihiyon han mga tawo nga aton ginsasangyawan. Katapos, ipapa- hiuyon naton an aton paagi ha pagpresenta han mensahe han Ginhadi- an. - Luc. 8:11, 15. 16 May mahibabaroan kita nga ikatulo nga leksyon ha mga nahitabo kanda Pablo, Bernabe, ngan ha mga umurukoy han Listra. Bisan pa han aton pinakamaopay nga mga paningkamot, usahay an liso nga aton igin- tatanom gin-aagaw o nahingangadto ha batoon nga tuna. (Mat. 13:18-21) Kon mahitabo ito, ayaw panluya. Sugad han iginpahinumdom ni Pablo ha urhi ha mga disipulo ha Roma, "an tagsa ha aton [upod na an tagsa nga indibiduwal nga aton ginsasangyawan han Pulong han Dios] magka- kaada baratunon ha Dios." - Roma 14:12. "Igintapod Nira kan Jehova Ini nga mga Tigurang" (Buhat 14:20-28) 17 Katapos hi Pablo danason tipagawas ha Listra kay kahuna nira nga ' patay na hiya, ginpalibotan hiya han mga disipulo ngan binuh at hiya ngan nakabiling hin mahuhuronan ha syudad hito nga gab-i. Kinabuwa- san, gintikangan nira Pablo ngan Bernabe an 100 ka kilometro nga pag- biyahe ngadto ha Derbe. Maiimadyin naton an duro nga kaul-ol nga ina- bat ni Pablo hiton makuri nga pagbiyahe, kay ginbato hiya pipira pa la ka oras antes hito. Bisan pa hito, nagin mapinadayunon hira ni Bernabe, ngan han nakaabot hira ha Derbe, nakahimo hira hin "damu nga disipu- lo." Katapos, imbes nga umagi ha hurohirani nga ruta tipabalik ha An- tiokia han Sirya, "binalik hira ha Listra, ha Iconio, ngan ha Antiokia 17. Katapos bumaya nira Pablo ngan Bernabe ha Derbe, diin hira kinadto, ngan kay ano? 111
112 "PAGPAMATUOD HIN BUG-OS" MAHITUNGOD HAN GINHADIAN HAN DIOS [han Pisidia]." Kay ano? Basi parig-unon "an mga disipulo, nga ginda- dasig hira nga magpabilin ha pagtoo." (Buh. 14:20-22) Maopay gud nga ehemplo an iginpakita hinin duha nga lalaki! Gin-una nira an kaopayan han kongregasyon kay ha ira kalugaringon. Ginsusubad han nagbibiya- he nga mga paramangno ngan mga misyonero ha aton panahon an ira ehemplo. 18 Labot la nga ginparig-on nira Pablo ngan Bernabe an mga disipulo pinaagi han ira mga pulong ngan ehemplo, nagpili hira hin "mga tigu- rang para ha ira ha tagsa nga kongregasyon." Bisan kon hira Pablo ngan Bernabe "ginsugo han baraan nga espiritu" hini nga pagbiyahe sugad nga mga misyonero, nag-ampo ngan nagpuasa la gihapon hira han "igin- tapod nira kan Jehova ini nga mga tigurang." (Buh. 13:1-4; 14:23) Puropa- riho hito an paagi nga ginsusunod yana. Antes maghimo hin rekomen- dasyon nga pilion an usa nga brother basi magin tigurang, an lokal nga lawas han mga tigurang nag-aampo ngan ginrirepaso an iya Kasuratan- hon nga mga kwalipikasyon. (1 Tim. 3:1-10, 12, 13; Tito 1:5-9; San. 3:17, 18; 1 Ped. 5:2, 3) An iya kaihaon ha pagin Kristiano diri amo an pinakaimpor- tante. Lugod, makikita ha iya panyakan, panggawi, ngan reputasyon kon an baraan nga espiritu nagios gud ba ha iya kinabuhi. Kon naaabot niya an mga kwalipikasyon para ha mga paramangno nga gin-uunabi ha Ka- suratan, nagpapakita ito nga kwalipikado na hiya nga magin paraata- man han panon. (Gal. 5:22, 23) Responsabilidad han paramangno han sirkito an pag-aprobar han sugad nga mga pagpili. - Ikompara an 1 Timo- teo 5:22. 19 Maaram an ginpili nga mga tigurang nga may baratunon hira ha Dios ha paagi han ira pagtratar ha kongregasyon. (Heb. 13:17) Pariho kanda Pablo ngan Bernabe, an mga tigurang nangunguna ha pagsang- yaw nga buruhaton. Ginpaparig-on nira an ira mga igkasi-disipulo pinaa- gi han ira mga pulong. Ngan andam hira nga unahon an kaopayan han kongregasyon kay ha ira kalugaringon. - Fil. 2:3, 4. 20 Han nakabalik na hira Pablo ngan Bernabe ha Antiokia han Sirya, iginsumat nira "an damu nga butang nga ginbuhat han Dios pinaagi ha ira, ngan an pag-abrihi niya ha mga nasud han purtahan ngadto ha pag- too." (Buh. 14:27) Kon nababasa naton an mahitungod ha pagin matinu- manon ha buruhaton han aton Kristiano nga kabugtoan ngan nakikita ta kon paonan-o ginbendisyonan ni Jehova an ira mga pangalimbasog, madadasig kita nga magpadayon ha "pagyakan nga may kaisog pinaagi han awtoridad ni Jehova." 18. Ano an nahiuupod ha pagpili hin mga tigurang? 19. Kan kanay may baratunon an mga tigurang, ngan paonan-o nira ginsusubad hira Pablo ngan Bernabe? 20. Paonan-o kita nagpapahimulos ha pagbasa hin mga report mahitungod ha pagin matinumanon ha buruhaton han aton kabugtoan?