34567HULYO-SEPTYEMBRE 2011 Tagi hin Tinuod nga Katuyoan an Imo Kinabuhi PAONAN-O?
34567 Iniimprinta ha Kada Gowa: 42,162,000 HA 188 NGA YINAKNAN JULY-SEPTEMBER 2011 KATUYOAN HINI NGA MAGASIN, An Barantayan, nga pasidunggan hi Jehova nga Dios, an Supremo nga Magmarando han uniberso. Sugad ha mga barantayan ha kadaan nga panahon, diin tikang hito nakikita han parabantay an panhitabo ha hirayo, ipinapakita liwat ha aton hini nga magasin an kahulogan han panhitabo ha kalibotan sumala ha mga tagna ha Biblia. Nagliliaw ini ha mga tawo pinaagi han maopay nga sumat nga hirani na wad-on an ngatanan nga karaotan ngan himoon nga paraiso an tuna pinaagi han Ginhadian han Dios, an tinuod nga gobyerno ha langit. Nag-aaghat ini hin pagtoo kan Jesu-Kristo, nga namatay basi magkaada kita kinabuhi nga waray kataposan ngan nagmamando na yana sugad nga Hadi ha Ginhadian han Dios. Padayon nga iginpupublikar ini han mga Saksi ni Jehova tikang pa han 1879 ngan diri ini bahin han politika. Ginsusunod hini an Biblia sugad nga awtoridad. Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. Gawas la kon lain an ipinakita, an hubad han Biblia nga ginagamit amo an American Standard Revision nga iginpublikar han Philippine Bible Society nga ginamitan hin moderno nga ortograpiya. NW kon iginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures - With References. NANGUNGUNA NGA MGA ARTIKULO 3 May-ada ba Tinuod nga Katuyoan an Kinabuhi? 4 Kay Ano nga an Kinabuhi Baga hin Waray Katuyoan? 7 Kinabuhi nga May Katuyoan - Yana Ngan ha Kadayonan MGA ARTIKULO NGA PIRME MABABASA DINHI 10 Magin Duok ha Dios - May Pagbati ba hi Jehova? 11 An Biblia Nakakagbag-o han Kinabuhi 16 Mahibaro Tikang ha Pulong han Dios - Ano an Ginhadian han Dios? & 18 Subara an Ira Pagtoo - Inayop Hiya ha Iya Dios 23 Pakiana han Magbarasa . . . 29 Maaram Ka Ba? 30 Para ha mga Batan-on - Kon Paonan-o Aatohan an Pagsulay AANHI LIWAT HINI NGA GOWA & 24 Hin-o an Naghimo han mga Balaud han Uniberso? NASA ngan an The Hubble Heritage Team (AURA/STScl)
"MAY-ADA ba katuyoan an kinabuhi?" Diri na maihap an nagpakiana hito. Makasurubo nga ano man an ira panlantaw ha kinabuhi, damu pa gihapon an nakakaeks- peryensya han ginsiring han taga-Austria nga neurologo nga hi Viktor E. Frankl nga "pag-abat hin kawaray katuyoan ngan direksyon" ha kinabuhi. Kay ano nga ito an inaabat han damu? An usa nga hi- nungdan, minilyon ha bug-os nga kalibotan an may-ada sobra ka miserable ngan makalolooy nga kinabuhi. Ha kada adlaw, napapalibotan hira han kapobrehan, sakit, kamada- rahog, ngan panalumpigos. An ira kinabuhi "puno hin ka- samokan," pariho han ginsiring ni Job han kadaan nga pa- nahon mahitungod han pag-antos han tawo. (Job 14:1) An ira la ginhuhunahuna amo an basta na la malamposan an tagsa nga adlaw nga naabot. May-ada ba Tinuod nga Katuyoan an Kinabuhi? Minilyon liwat an hura ha materyal ngan baga hin nagta- tag-iya han ngatanan nga ginkikinahanglan basi mabilngan an tinuod nga katagbaw ha kinabuhi. Kondi damu la giha- pon an diri tagbaw. Kay ano? Tungod kay naieksperyensya- han la gihap nira an 'kasamok ngan kagol-anan' - diri ginlalaoman nga pagkuri ha pinansyal o mga trahedya, su- gad han pagkamatay hin anak - nga nagbubungkag han ira mga hingyap ngan ambisyon. - Salmo 90:10, Maopay nga Sumat. May usa pa nga hinungdan nga nagpapahilarom han "pag-abat hin kawaray katuyoan ngan direksyon." Ano ito? An pagkahalipot han kinabuhi. Diri masabtan han damu kon kay ano nga an tawo, nga damu an nahihimo, halipot la an kinabuhi. Diri nira makarawat an masakit nga kamatuo- ran nga bisan kon diri kita makaeksperyensya hin trahedya, an ngatanan namamatay. - Eklesiastes 3:19, 20. Waray Gud ba Katuyoan an Kinabuhi? Matin-aw nga ginhulagway ni Hadi Salomon han kadaan nga Israel an kahimtang han tawo. Ha iya panahon, nakita niya an pangalimbasog han tawo ha paggamit han iya hin- baroan ngan abilidad ha pagtanom, pagkultibar, pagtukod, ngan pag-ataman hin pamilya, pariho han aton ginbubuhat AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 3
yana. Sugad hin hiya nagpapakiana, 'Ano an mga kapulsanan hini ha tawo?' Hiya nagsiring nga an ngatanan nga ginbubuhat han tawo 'waray gud kapulsanan ngan pagdinakop la ha hangin.' - Eklesiastes 2:17, Maopay nga Sumat. Kondi natoo ba hi Hadi Salomon nga an ngata- nan nga ginbubuhat han tawo pirme 'waray gud kapulsanan ngan pagdinakop la ha hangin'? Diri. Iginpapahayag la niya an reyalistiko nga opinyon kon ano an nahitatabo ha kinabuhi din- hi hinin diri hingpit nga kalibotan. Kondi, ginpa- pasarig kita han Pulong han Dios nga an kahim- tang han tawo diri pirme magigin sugad hini! Paonan-o ka makakasarig hito? Alayon basaha an masunod nga duha nga artikulo. Makakabu- lig ito ha imo nga hisabtan kon kay ano nga baga hin waray katuyoan an kinabuhi, kon paonan-o susolusyonan ini nga kahimtang, ngan kon pao- nan-o magkakaada tinuod nga katuyoan an imo kinabuhi bisan yana. Kay Ano nga an Kinabuhi Baga hin Waray Katuyoan? KAY ano nga sadang ka tumoo nga an kinabuhi diri la "halipot ngan waray pulos" nga nalabay sugad hin "lambong," pariho han paghulagway ni Hadi Salomon? (Eklesiastes 6:12, Maopay nga Sumat) An giniyahan nga Pu- long han Dios, an Biblia - an burabod han masasarigan nga impormasyon - nagsasaad nga an kinabuhi ha tidaraon magigin may katuyoan gud. - 2 Timoteo 3:16, 17. An Biblia nagsusumat ha aton kon ano an orihinal nga katuyoan han Dios para ha tuna. Nagsusumat liwat ito kon kay ano nga an kalibotan puno hin kawaray-hustisya, pa- nalumpigos, ngan pag-antos. Kay ano nga importante nga hisabtan ito? Tungod kay an siyahan nga hinungdan kon kay ano nga ginhuhunahuna han tawo nga waray katuyo- an an kinabuhi amo an ira kawaray kaaram o pagbalewaray han katuyoan han Dios para ha tuna ngan ha katawohan nga aada hito. Ano an Katuyoan han Dios Para ha Tuna? Ginhimo ni Jehova nga Dios an tuna basi magin hing- pit nga paraiso nga urukyan han tawo. Usa nga lugar diin Ha Biblia, Jehova an personal nga ngaran han Dios. 34567 Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon o libre nga pag-aram ha Biblia? Alayon ipadara an imo hangyo ha mga Saksi ni Jehova nga ginagamit an usa han mga adres ha too. Para han kompleto nga lista han mga adres, alayon kitaa an 4 Australia: PO Box 280, Ingleburn, NSW 1890. Britain: The Ridge- way, London NW7 1RN. Canada: PO Box 4100, Georgetown, ON L7G 4Y4. Germany: 65617 Selters. Greece: Kifisias 77, GR 151 24 Marousi. Hong Kong: 4 Kent Road, KowloonTong, Kowloon. Italy: Via della Bufalotta 1281, I-00138 Rome RM. Japan: 4-7-1 Nakash- inden, Ebina City, Kanagawa-Pref, 243-0496. Korea, Republic of: PO Box 33, Pyungtaek PO, Kyunggi-do, 450-600. Malaysia: Peti Surat No. 580, 75760 Melaka. Philippines: PO Box 2044, 1060 ' Manila. Spain: Apartado 132, 28850 Torrej on de Ardoz (Madrid). Taiwan: 3-12, Shetze Village, Hsinwu 32746. United States of America: 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483. The Watchtower (ISSN 0043-1087) is published semimonthly by Watchtower Bible and Tract So- ciety of New York, Inc.; M. H. Larson, President; G. F. Simonis, Secretary-Treasurer; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483, and by Watch Tower Bi- ble and Tract Society of the Philippines, Inc., PO Box 2044, 1060 Manila. Periodicals Postage Paid at Brooklyn, NY, and at additional mailing offices. 2011 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. All rights reserved. Printed in Japan. Vol. 132, No. 13 Quarterly WARAY-WARAY
an tawo magpapahimulos hin hura ngan maka- patagbaw nga kinabuhi ha kahingpitan ha kada- yonan. Inin importante nga kamatuoran basado ha Kasuratan pero diri kinakarawat han kadam- an nga natoo nga an tuna ginhimo la han Dios basi magin lugar diin puydi sarihan an tawo kon angayan ba hiya magkaada mas may katuyoan nga kinabuhi ha kalibotan han espiritu. - Kitaa an kahon ha pahina 6 nga "Kinahanglan ba Bu- maya ha Tuna Basi Magkaada hin May Katuyoan nga Kinabuhi?" Ginhimo han Dios an lalaki ngan babaye ha Iya dagway ngan gintagan hin kapasidad ha pag- subad han Iya mga kalidad. (Genesis 1:26, 27) Ginhimo niya hira nga hingpit. Aada ha ira an tanan basi magkaada mapulsanon ngan may ka- tuyoan nga kinabuhi ha kadayonan. Nag-uupod ito ha pagpuno han tuna, "pagtag-iya" hito, ngan paghimo hito nga paraiso sugad han har- din han Eden. - Genesis 1:28-31; 2:8, 9. Ano an Nahitabo? Matin-aw, may-ada diri maopay nga nahitabo. Diri nakikita ha mga tawo ha kabug-osan an ka- lidad han Dios. Waray ruhaduha an tuna yana diri paraiso. Ano an nahitabo? Gin-abuso han aton siyahan nga kag-anak, hira Adan ngan Eva, an ira kagawasan ha pagdesisyon. Karuyag nira 'mahinugad ha Dios,' makagdesisyon kon ano an 'maopay ngan maraot.' Ha pagbuhat hito, nagrebelde liwat hira pariho kan Satanas nga Yawa. - Genesis 3:1-6. Kon sugad, diri katuyoan han Dios nga mag- kaada karaotan. Nagkaada la hito han nagrebel- de hi Satanas - ngan ha urhi hira Adan ngan Eva - ha pagmando han Dios. Sugad nga resulta, nawara nira Adan ngan Eva an Paraiso ngan an kahingpitan nga nagresulta ha sala ngan kama- tayon diri la ha ira kondi pati ha ira mga anak - an bug-os nga tawhanon nga pamilya. (Gene- sis 3:17-19; Roma 5:12) Ini an hinungdan kon kay ano nga an kinabuhi baga hin waray katu- yoan. Kay Ano nga Waray Dayon Wad-a an Karaotan? An iba nagpapakiana: 'Kay ano nga waray da- yon wad-a han Dios an karaotan pinaagi ha pag- bungkag kan Satanas ngan ha mga rebelde, ngan magtikang hin bag-o?' Maaramon gud ba an pagbuhat hito? Ano an imo aabaton kon igin- papapatay dayon hin usa nga gobyerno an na- kontra ha awtoridad hito? Diri ba ito magpapa- hirayo ha makatadunganon nga mga tawo ngan magpapaubos han reputasyon hito nga gob- yerno? Nagdesisyon an Dios nga diri dayon bungka- gon an mga rebelde. Maaramon nga ginpalabay anay niya an panahon basi mabaton an mga isyu nga iginbangon ha Eden may kalabotan han iya pagmando. Pagwara han Ngatanan nga Karaotan Ini an angay hinumdoman: Gintugotan han Dios an karaotan nga umiksister ha sulod hin li- mitado la nga panahon. Ginbuhat niya ito kay maaram hiya nga maibabalik niya ha kahingpi- tan an resulta han karaotan kon masulbad na an importante nga isyu han iya pagmando. Waray hingalimti ni Jehova an iya katuyoan para ha tuna ngan ha katawohan. Pinaagi kan propeta Isaias, Iya kita ginpasarig nga Hiya an Maglalarang han tuna, an usa nga 'nagbuhat hito [basi] diri bayaan, ngan naghitsura hito [basi] pag-ukyan.' (Isaias 45:18) Ha diri na mai- ha, iya ibabalik an tuna ha kahingpitan su- gad han iya orihinal nga katuyoan. Katapos IGINPUPUBLIKAR NA YANA HA 188 NGA YI- NAKNAN: Acholi, Afrikaans, Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Armenian (West), Aymara, Azerbaijani, Azer- ' baijani (Cyrillic), Baoul e, Bengali, Bicol, Bislama, Bulgar- ian, Cambodian, Cebuano, Chichewa, Chinese (Simpli- fied), Chinese (Traditional) (audio Mandarin only), Chitonga, Chuukese, Cibemba, Croatian, Czech, Dan- ish, Dutch, Efik, English (also Braille), Esto- nian, Ewe, Fijian, Finnish, French, Ga, Georgian, Ger- man, Greek, Greenlandic, Guarani, Gujarati, Gun, Haitian Creole, Hausa, Hebrew, Hiligaynon, Hindi, Hiri Motu, Hungarian, Icelandic, Igbo, Iloko, Indonesian, Isoko, Italian, Japanese, Kannada, Kazakh, Kikaonde, Kikongo, Kikuyu, Kiluba, Kimbundu, Kinyarwanda, Kir- ghiz, Kiribati, Kirundi, Kongo, Korean, Kwangali, Kwan- yama, Latvian, Lingala, Lithuanian, Luganda, Lunda, Luo, Luvale, Macedonian, Malagasy, Malayalam, Maltese, Marathi, Marshallese, Mauritian Creole, Maya, Mixe, Mi- zo, Moore, Myanmar, Ndebele, Ndonga, Nepali, Niuean, Norwegian, Nyaneka, Nzema, Oromo, Ossetian, Ote- tela, Palauan, Pangasinan, Papiamento (Cura ¸cao), Per- sian, Polish, Ponapean, Portuguese, Punjabi, Que- chua (Ancash), Quechua (Ayacucho), Quechua (Bolivia), Quechua (Cuzco), Quichua, Rarotongan, Romanian,Rus- sian, Samoan, Sango, Sepedi, Serbian, Serbian (Ro- man), Sesotho, Seychelles Creole, Shona, Silozi, Sinha- la, Slovak, Slovenian, Solomon Islands Pidgin, Spanish, Sranantongo, Swahili, Swati, Swedish, Tagalog, Tahi- tian, Tamil, Tatar, Telugu, Tetum, Thai, Tigrinya, Tiv, Tok Pisin, Tongan, Totonac, Tshiluba, Tshwa, Tsonga, Tswana, Tumbuka, Turkish, Tuvaluan, Twi, Tzotzil, Ukrainian, Um- bundu, Urdu, Uruund, Uzbek, Venda, Vietnamese, Walli- sian, Waray-Waray, Wolaita, Xhosa, Yapese, Yoruba, Zan- de, Zapotec (Isthmus), Zulu Aada liwat ha CD. Aada liwat ha MP3 CD-ROM. May-ada liwat audio recording ha
mapamatud-an nga husto an paagi han iya pagmando, makatadunganon gud nga gamiton niya an iya gahum ha pagtuman han iya kabu- rut-on ngan bug-os nga pagbungkag han karao- tan. (Isaias 55:10, 11) Ha modelo nga pag-ampo, naghangyo hi Jesu-Kristo nga gumios an Dios uyon hito. Gintutdoan kita ni Jesus nga mag- ampo: "Matuman an imo pagburut-an, sugad ha langit, amo man ha tuna." (Mateo 6:9, 10) Nag-uupod ito hin ano? An Kaburut-on han Dios Para ha Tuna Kaburut-on han Dios nga 'an maaghop maka- panunod han tuna.' (Salmo 37:9-11, 29; Prober- bios 2:21, 22) Hi Jesu-Kristo 'magluluwas han mga kablas nga nangangaraba ngan han nagku- kuri.' Luluwason niya hira tikang ha "pagtalum- pigos ngan paglugos." (Salmo 72:12-14) Mawa- waray na girra, kamatayon, pagtangis, kasakit, o pag-antos. (Salmo 46:9; Pahayag 21:1-4) Damu hinduro nga tawo nga namatay durante han Kinahanglan ba Bumaya ha Tuna Basi Magkaada hin May Katuyoan nga Kinabuhi? Ha mga siglo na, an mga tawo nga diri maaram han katuyoan han Dios para ha tuna nagtututdo nga kinahang- lan naton bumaya ha tuna basi makapahimulos hin may katu- yoan nga kinabuhi. An iba nasiring nga an mga kalag "mas maopay an kahim- tang antes han ira pagsulod ha lawas han tawo." (New Dictio- nary of Theology) An iba liwat nasiring nga an kalag "priso ha lawas han tawo sugad nga sirot han ira mga sala han nakadto pa hira ha langit." - Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature. ngan ha ngatanan nga kasaki- tan nga naieksperyensyahan hito," ngan maukoy "kaupod han mga dios tubtob ha waray kataposan." - Plato's Phaedo, 81, A. Ha urhi, iginlakip han tinata- wag nga mga lider han mga Kristiano ha ira katutdoan an pilosopiya han Griego nga mga eskolar nga an tawo 'may- ada diri-mamaratyon nga ka- lag.' - Christianity - A Global History. Itanding ito nga mga ideya ha tulo nga importante nga ginsisiring han Biblia: 1. Katuyoan han Dios nga 2. Samtang kadam-an han relihiyon nagtututdo nga an tawo may-ada diri-mamarat- yon nga kalag ha sulod hito, simple la an igintututdo han Biblia. An tawo amo an "buhi nga kalag" nga "tikang ha ta- potapo han tuna." (Genesis 2:7) An Biblia waray magsiring nga diri namamatay an kalag. Lugod, ito nasiring nga an ka- lag mahimo mamatay o ma- bungkag, o diri na gud maek- sister. (Salmo 146:4; Eklesiastes 9:5, 10; Esekiel 18:4, 20) An si- yahan nga tawo, hi Adan, na- matay ngan binalik ha tapota- po diin hiya tikang. Binalik hiya ha diri pag-eksister. - Genesis 2:17; 3:19. An Griego nga mga eskolar, sugad kan Socrates ngan Plato, nagtutdo hini: Ha takna nga makagawas an kalag ha mga li- mitasyon han pisikal nga lawas han tawo, dida la ito "makaka- gawas ha pagin waray direk- syon ngan ha mga kaluyahan ngan ha mga kahadlok, ngan ha magraot nga ungara hito, an tuna magin permanente nga urukyan han mga tawo, diri lugar diin puydi sarihan hira kon angayan ba hira umu- koy ha langit kaupod niya. Kon ginsunod nira Adan ngan Eva an mga balaud han Dios, buhi pa unta hira ha paraiso nga tuna. - Genesis 1:27, 28; Salmo 115:16. 3. An paglaom han tawo diri nadepende ha pagkaada diri-mamaratyon nga kalag nga nakadto ha kalibotan han espiritu, kondi ha saad han Dios nga pagkabanhaw ha pa- raiso nga tuna. - Daniel 12:13; Juan 11:24-26; Buhat 24:15. 6 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011
panahon nga gintugotan han Dios an karaotan an babanhawon dinhi ha tuna ngan tatagan hin higayon nga makapahimulos hito ngan han iba pa nga bendisyon. - Juan 5:28, 29. Oo, ibabalik ni Jehova ha bug-os nga kahing- pitan an karaotan nga resulta han pagrebelde ni Satanas, salit 'an kasamokan [an tanan nga hi- nungdan han kasubo ngan kasakit yana] mahi- ngangalimtan na.' (Isaias 65:16-19) Sigurado nga mahitatabo ito. Diri nagbubuwa an Dios. Ngatanan han iya saad natutuman. An kinabuhi diri na magigin 'waray kapulsanan ngan pagdi- nakop la han hangin.' (Eklesiastes 2:17, Maopay nga Sumat) Lugod, magigin puno ito hin katu- yoan. Kumusta man yana? Makakahatag ba hin ka- tuyoan ha imo kinabuhi an paghibaro han igin- tututdo han Biblia ngan an pagsabot han katu- yoan han Dios para ha tuna? Ito nga pakiana babatunon han sunod nga artikulo. Kinabuhi nga May Katuyoan Yana Ngan ha Kadayonan POSIBLE ka magkaada kinabuhi nga may tinuod nga katu- yoan bisan yana. Paonan-o? Pinaagi ha pagsunod han mga prinsipyo ha Pulong han Dios, an Biblia. Usisahon na- ton an pipira hito. PRINSIPYO HA BIBLIA: Hi Hadi Salomon nagsurat: "Waray maoroopay para hin usa ka tawo kay ha iya pagkaon ngan pag-inom, ngan papagpahimulos hin maopay han iya kalag dida han iya kabudlay." - EKLESIASTES 2:24. Ginlarang kita basi matagbaw ha maopay nga trabaho. Bisan ha pinakamakuri nga kahimtang yana, mahimo ka matagbaw tikang ha mauyatom ngan tangkod nga pagtra- baho. PRINSIPYO HA BIBLIA: 'Burobulahan an paghatag kay ha pagkarawat.' - BUHAT 20:35. Naeksperyensyahan han damu nga an pagbuhat para ha iba - pananglitan, an paghatag hin panahon ngan kusog ha pagbulig kon may kakurian - makapatagbaw gud ngan nakakahatag hin katuyoan ha kinabuhi. Hi Salomon nagsi- ring: "Ayaw ighawid an kaopayan ha ira nga hintutungdan hini, kon an gahum ha pagbuhat hini aada ha imo kamot." - Proberbios 3:27. Tagda an eksperyensya ni Ralph. Han nagretiro hiya, sinu- lod hiya ha bug-os-panahon nga pagministeryo pariho han iya asawa. Kada bulan, an tagsa ha ira naggagahin hin damu AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 7
ka oras ha pagtutdo mahitungod han Biblia. "Ha amon pag-uli ha gab-i, kapoy kami, diri la ha amon pagtikalagas, kondi ha paggamit han amon bug-os nga kusog ha pag-ala- gad ha amon langitnon nga Amay," siring ni Ralph. "Kondi tagbaw gud kami bisan kon kapoy!" Hiya ngan an iya asawa malipayon tungod kay an ira kinabuhi nakasentro ha pagha- tag. PRINSIPYO HA BIBLIA: "An sangkay nahigugma ha ngatanan nga panahon; ngan an usa nga bugto natawo para ha kakurian." - PROBERBIOS 17:17. Mas masayon mailob an problema kon diri ka nag-uusa- han. Hi Francis Bacon, usa nga awtor nga taga-Inglatera nag- surat nga para hadton waray tinuod nga sangkay, "an kali- botan baga hin kamingawan." Kon kita may tinuod nga kasangkayan ngan kon kita maopay nga sangkay, magigin mas masayon an kinabuhi; magigin makalilipay ito ngan ma- kapatagbaw. PRINSIPYO HA BIBLIA: "Malipayon an mga naghihingyap han espirituwal nga mga butang." - MATEO 5:3, NW. Ginpapakita dinhi ni Jesus nga kon karuyag mo makapahi- mulos han katumanan han saad han Dios - kilalaha ngan tagbawa an imo 'hingyap ha espirituwal nga mga butang.' Diri pariho ha hayop, may panginahanglan kita nga masab- tan an kahulogan ngan katuyoan han kinabuhi. Hi Jehova la an makakatagbaw hito nga panginahanglan, ngan ginbubu- hat niya ito pinaagi han Biblia. Sugad han aton hinbaroan ha naglabay nga artikulo, iginsusumat han Biblia an katuyoan han Dios para ha tuna, kon kay ano nga aanhi kita, kon kay ano nga may duro nga pag-antos, ngan kon ano an ginlalao- man han Dios ha aton. An pagsabot hito importante ha pag- kaada may katuyoan ngan makapatagbaw nga kinabuhi. Adton nag-aaram han Biblia ngan nag-aaplikar han ira hinba- roan malipayon. Kay ano? Tungod kay nakukultibar nira an duok nga relasyon ha Maglalarang, an "malipayon nga Dios," hi Jehova. - 1 Timoteo 1:11. PRINSIPYO HA BIBLIA: 'Hinumdumi an imo Magburuhat nga diri pa madangat an magraot nga mga adlaw ngan magtikahirani an mga tuig han imo pagsiring: Waray ko kalipay ha ira.' - EKLESIASTES 12:1. Ini nga sagdon ni Hadi Salomon ha mga batan-on, nga ba- ngin diri naghuhunahuna nga mahimo may umabot ha ira nga trahedya, aplikado ha ngatanan. Salit isentro an imo ki- nabuhi ha Maglalarang. Ito an makakahatag ha imo hin tinu- od nga katuyoan. Isalikway ini nga panhunahuna: "Pangaon ngan panginom kita, kay buwas mapatay kita." (1 Korinto 8 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011
15:32) Kon uunahon mo an Dios, magriresulta ito hin "kaopayan" ha imo, siring han Eklesiastes 8:12. Hinbaroan ni Wendi nga tinuod ito. Han bata pa hiya, nag-aram hiya ngan an iya manghod hin Espanyol basi makaboluntaryo ha Dominican Re- public diin may panginahanglan hin magsarang- yaw han maopay nga sumat. "Damu an amon iginsakripisyo basi makaboluntaryo ha lugar nga may panginahanglan, pero nag-enjoy gud kami. Diri ko ibabalyo iton unom ka bulan ha bisan ano! Mas damu an bendisyon nga amon nakara- wat kay han amon iginsakripisyo." May Katuyoan an Kinabuhi han mga Maunungon An pagkaada maopay nga relasyon kan Jehova makakahatag hin katuyoan ha kinabuhi ha espes- yal nga paagi. Ha ano nga paagi? Diri la kay ginsu- lay ni Satanas hira Adan ngan Eva ha pagrebelde ha Dios, kondi sugad hin nasiring hiya nga waray makakapabilin nga maunungon ha Dios ha atu- bangan han pagsari. (Job 1:9-11; 2:4) Makakabulig ka nga mapamatud-an nga buwa ito! Paonan-o? Pinaagi ha pagpabilin nga maunungon kan Jeho- va, ha pagsunod han iya mga prinsipyo, ngan ha pagpakita nga ginkikilala mo an iya supremo nga katungod ha paghatag hin suruklan ha kon ano an maopay ngan maraot. - Pahayag 4:11. Bangin kinahanglan naton mag-antos basi magkaada matadong nga kinabuhi. Mawawara ba an katuyoan han aton kinabuhi tungod hito nga mga pag-antos? Aw, handurawa nga ginpapakara- ot hin kaaway an aton hinigugma nga sangkay o kapamilya. Kon an pagdepensa han reputasyon hin hinigugma magin hinungdan nga mag-antos kita ha kamot han kaaway, mawawara ba an katu- yoan han aton kinabuhi? Diri gud! Malilipay kita nga mag-antos tungod hito. Pariho ito ha pagpa- bilin nga maunungon ha Dios. Ha pagkamatuod, an pagkamaunungon bisan pa han mga karaotan yana nakakapalipay ha iya. - Proberbios 27:11. May Katuyoan nga Kinabuhi ha Kadayonan Salit buhata an ngatanan mo nga mahihimo nga mahibaro mahitungod ha Dios ngan han iya katuyoan. Hi Jesu-Kristo mismo nagsiring: "Ini amo an kinabuhi nga waray kataposan, nga hira kumilala ha imo, nga amo la an matuod nga Dios, ngan hi Jesu-Kristo nga imo ginpakanhi." (Juan 17:3) Kon tumanon na han Dios an iya orihinal nga katuyoan para ha tuna, magpapahimulos gud an matinumanon nga mga tawo hin "kinabuhi nga waray kataposan" ha paraiso nga tuna. Salit an kinabuhi magigin may katuyoan gud ngan ma- kapatagbaw. - Salmo 145:16. Diin mo mabibilngan an kahibaro nga ginhis- gotan ni Jesus? Ha Biblia. Kon nanginginahang- lan ka hin bulig ha pagkuha hini nga kahibaro, alayon pagsurat ha mga nagpublikar hini nga ma- gasin. Malilipay hira ha pagbulig ha imo nga ma- hibaro kon ano gud an igintututdo han Biblia. AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 9
MAGIN DUOK HA DIOS May Pagbati ba hi Jehova? KON oo an imo baton ha pakiana ha ig- singkasing kontra ha Dios' o 'hira nagsiring nga "Diri" ha Dios.' " Kondi tungod kay maloloy-on hi Jehova, iya ginpapasaylo an iya katawohan kon nagbabasol hira. Kondi nabalik hira ha ira daan nga pagkinabuhi ngan nagrirebelde utro. - Salmo 78:10-19, 38. baw, usa pa nga pakiana an nabangon: An aton ba panggawi nakakaapekto ha Dios? Ma- himo ba malipay o masubo an Dios tungod han aton panggawi? Diri an baton han iba nga eskolar ha naglabay. Natoo hira nga wa- ray nakaimpluwensya ha Dios salit masisiring nga waray hiya pagbati. Pero iba an igintutut- do han Biblia. Nagtututdo ito nga hi Jehova may pagbati ngan nagtatagad kon ano an aton ginbubuhat. Tagda an ginsisiring han Salmo 78:40, 41. Ano an gin-aabat ni Jehova ha kada pagri- rebelde han iya katawohan? 'Ginpasubo hiya nira,' siring han bersikulo 40, ngan usa pa nga hubad an nasiring nga "ginbi- do hiya nira." Usa nga artikulo mahitungod ha Biblia an nasi- ring: "Nangangahulogan ini nga an panggawi han mga Hebreo nakakapasakit, sugad la nga an panggawi han diri masinugta- non ngan rebelyoso nga bata nakakapasakit" ha iya kag-anak. "Ginpasina" han rebelyoso nga mga Israelita an Baraan han Israel. - Bersikulo 41. Waray kita labaw nga maihahatag kan Jehova kondi an pagkinabuhi nga magpapalipay ha iya Iginhuhulagway han Salmo 78 an pakig-upod han Dios ha kada- an nga Israel. Katapos luwason an nasud tikang ha pagkauripon ha Ehipto, igintanyag ni Jehova ha ira an usa ka espesyal nga relasyon. Hiya nag- saad nga kon tutumanon nira an iya balaud, hira magigin iya espesyal nga panag-iya ngan iya ga- gamiton ha naiiba nga paagi ha pagtuman han iya katuyoan. Ira ito ginkarawat salit nagkaada hira kauyonan kan Jehova. Nagkinabuhi ba hira uyon hito nga kauyonan? - Eksodo 19:3-8. Ano an aton mahibabaroan tikang hini nga salmo? Nagpapasarig ito nga may hilarom nga pagbati hi Jehova ha mga nagsisingba ha iya ngan diri masayon mawad-an hin paglaom ha ira. Dugang pa, makatadunganon an paghu- nahuna nga may pagbati hiya ngan nakakaapek- to ha iya an aton panggawi. Paonan-o ito nakaka- apekto ha imo? Nag-aaghat ba ito ha imo ha pagbuhat han husto? An salmista nasiring: "Agsob hira umato kon- tra ha iya didto ha kamingawan." (Bersikulo 40) Nagpadayon an sunod nga bersikulo: "Agsob nira an Dios pagsarihan." (Bersikulo 41, Maopay nga Sumat) Tigamni an pauroutro nga pagrebel- de nga ginhulagway han parasurat. Ito nga pag- rebelde nagtikang dayon - waray pag-iha kata- pos hira makagawas ha Ehipto - han nagreklamo hira kontra ha Dios ngan nagruhaduha kon ma- kakagmangno ba hiya ha ira ngan kon naruruyag ba hiya ha pagbuhat hito. (Numeros 14:1-4) Usa nga reperensya para ha mga parahubad han Bib- lia an nasiring nga an "hira umato kontra ha iya" mahimo hubaron nga " 'ira ginpatig-a an ira ka- Imbes nga magkinabuhi ha maraot nga paagi ngan makapasubo kan Jehova, mahimo naton pilion an matadong nga pagkinabuhi ngan lipa- yon hiya. Ngan ito gud an iya ginhahangyo ha mga nagsisingba ha iya: "Anak ko, pagmakina- admananon, ngan himoa an akon kasingkasing nga malipayon." (Proberbios 27:11) Waray kita labaw nga maihahatag kan Jehova kondi an pag- kinabuhi nga magpapalipay ha iya. 10 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011
AN BIBLIA NAKAKAGBAG-O HAN KINABUHI KAY ano nga umundang ha pagsingba ha mga imahen an usa nga 60 anyos nga babaye? Ano an nag-aghat ha usa nga padi han Shinto nga bayaan an iya trabaho ha templo ngan magin Kristiano? Paonan-o nalamposan han usa nga gin-ampon tikang ha katawo an pag-abat nga gin-abandona hiya? Tagdon naton an ira masisiring. KON PAONAN-O NABAG-O HAN BIBLIA AN AKON KINA- BUHI: Han mag-aram ako han Biblia, hinbaroan ko nga hi Jehova la an tinuod nga Dios ngan diri niya inuuyonan an paggamit hin imahen ha pag- singba. (Eksodo 20:4, 5; 1 Ko- rinto 10:14) Salit iginlabog ko an ngatanan ko nga imahen ngan ginsiguro nga waray bi- san ano nga may kalabotan hito an magpabilin ha akon balay. Inundang liwat ako pamakiana ha mga parapanigo, ngan waray na makigbahin ha mga rituwal ngan mga sere- monya ha paglubong. "Diri na ako uripon ha pagsingba ha mga imahen." - ABA DANSOU NATAWO: 1938 NATAWHAN NGA NASUD: BENIN PAGKINABUHI HADTO: MAGSIRINGBA HA IMAHEN ' e, usa NAGLABAY: Nagdaku ako ha So-Tchahou nga hanangon nga lugar hirani hin danaw. An mga tuminungnong didto mangingisda ngan nag-aataman hin baka, kanding, karnero, baboy, ngan tamsi. Waray kalsada ha amon lugar, salit baluto an ginagamit ha pagbiyahe. Kadam-an han mga balay hinimo ha kahoy ngan banwa, ngan an iba hinimo ha briks. An mga tawo ha amon lugar kasagaran nga pobre. Bisan pa hito, talagsa la an krimen diri pariho ha syudad. Saisenta na ako, salit diri masayon para ha akon an pagbag-o. Ginkontra ngan ginhimo ako nga pataraw-an han akon kasangkayan, kapa- milya, ngan mga amyaw. Kondi nag-ampo ako kan Jehova para hin kusog ha pagbuhat han husto. Naparig-on ako han Proberbios 18:10 nga nasiring: "An ngaran ni Jehova amo an marig-on nga balwarte; an matadong nadalagan ngadto ngan naluluwas." Han bata pa ako, ako ngan an akon magurang ginpasulod ni Tatay ha kombento diin gin-adman gud namon an mahitungod han amon mga dios ngan mga katutdoan. Han nagdaku ako, hi Du- dua (Oduduwa), an dios han mga Yoruba, an akon nagin dios. Naghimo ako hin balay para ha iya ngan pirme naghahalad hin kamote, lana ti- ˆ o, manok, sarapati, ngan iba kang ha palma, sus nga hayop. Magasto ini, ngan agsob ini an naka- kaubos han akon kita. Nakabulig liwat ha akon an pagtambong ha mga katirok han mga Saksi ni Jehova. Didto na- eksperyensyahan ko an tinuod nga gugma, ngan bumilib ako tungod kay nangangalimbasog an mga Saksi ha pagkinabuhi uyon ha hitaas nga suruklan han Biblia ha moral. An akon nakita nakakombinse gud ha akon nga hira an may ti- nuod nga relihiyon. AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 11
MGA KAOPAYAN NGA AKON NAPAHIMUL- SAN: An pag-aplikar han mga prinsipyo ha Bib- lia nakabulig ha akon nga magkaada maopay nga relasyon ha akon mga anak. Inabat ko liwat nga sugad hin nagabotan ako hin tunok. Hadto, nauubos an akon kwarta ha waray kinabuhi nga mga imahen nga diri man ngani nakakabulig ha akon. Pero yana, nagsisingba ako kan Jehova nga nagtatagana hin nagpapadayon nga solusyon ha mga problema. (Pahayag 21:3, 4) Nalilipay gud ako nga diri na ako uripon han mga imahen, kondi, uripon na ni Jehova! Ha iya, nabilngan ko an tinuod nga kasigurohan ngan panalipod. Ha mga Saksi ni Jehova, naeksperyensyahan ko an tinuod nga gugma Dios, ngan gintinawaan nira ako. "Nagpinamiling ako ha Dios tikang pa ha pagkabata." Pakagradwar ko ha hayskul, nag-eskwela ako basi ma- gin magturutdo hin religion. Hito nga panahon, may nakila- la ako nga padi han Shinto nga nagbibinasa hin itom nga libro durante han iya vacant period. Makausa, hiya nagpaki- ana: "Sato, maaram ka ba kon ano ini?" Nakita ko an kobre han libro, salit binaton ako, "Biblia." Hiya nagsiring, "An ngatanan nga karuyag magpadi han Shinto ki- nahanglan magbasa hini." - SHINJI SATO NATAWO: 1951 NATAWHAN NGA NASUD: JAPAN PAGKINABUHI HADTO: PADI HAN SHINTO NAGLABAY: Nagdaku ako ha usa nga bungto ha Fukuoka Prefecture. Relihiyoso an akon mga kag-anak. Tikang ha kabata, gintutdoan nira ako ha pagsingba han mga dios han Shinto. Ag- sob ko hunahunaon kon paonan-o maluluwas ngan kon paonan-o mabubuligan an mga may problema. Han elementarya ako, nahinumdo- man ko nga ginpakianhan kami han amon magturutdo kon ano an karuyag namon magin ha amon pagdaku. Espisipiko an baton han akon mga kaklase, sugad ha pagin syentista. Nagsiring ako nga karuyag ko magserbi ha Salit pinalit dayon ako hin Biblia. Iginbutang ko ito ha estante diin masayon ko ito makita, ngan ginhirotan. Pero waray ko la gihap maba- sa ito tungod kay sagipo ako ha pag-eskwela. Han naggradwar ako, nagin padi ako han Shin- to. Natuman gud an akon ambisyon. Waray pag-iha, nakita ko kon ano an tinuod nga nahihitabo ha templo, ngan nasubo gud ako. Kadam-an han mga padi an haros waray gugma o pagtagad ha iba. Damu liwat an waray 12 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011
pagtoo ha Dios. Nagsiring pa ngani an usa han akon superyor: "Kon karuyag mo maglampos, kinahanglan praktikal la nga mga butang an imo ig-iistorya. Ayaw gud pag-istorya mahitu- ngod hin relihiyon." An sugad nga mga pulong nakawara han akon interes ha Shinto. Bisan kon nagpadayon ako pagtrabaho ha templo, gin-usisa ko an iba nga relihiyon. Kondi waray ako nakita nga mas maopay. Samtang nagtitikadamu an akon nau- usisa, mas nanluluya ako. Inabat ko nga waray tinuod nga relihiyon. KON PAONAN-O NABAG-O HAN BIBLIA AN AKON KINABUHI: Han 1988, may nakilala ako nga Budhista nga nag-aghat ha akon nga basa- hon an Biblia. Nahinumdoman ko an padi han Shinto nga nag-aghat ha akon hin pariho. Salit nagtikang ako pagbasa han Biblia, ngan naku- ha dayon hito an akon interes. Usahay naaaga- han pa ngani ako ha pagbinasa. An akon nabasa nag-aghat ha akon nga mag- ampo ha Dios nga igintututdo han Biblia. Ha ti- nikangan, ginsubad ko an modelo nga pag- ampo ha Mateo 6:9-13. Gin-uutro ko ini nga pag-ampo kada duha ka oras, bisan samtang nangunguna ako hin seremonya ha templo. Damu an akon pakiana mahitungod han akon nababasa. Hito nga panahon, may asawa na ako, ngan maaram ako nga an mga Saksi nagtututdo mahitungod han Biblia kay ginbisi- ta na nira an akon asawa. Namiling ako hin usa nga Saksi ngan ginpauranan hiya hin pakiana. Ginbaton niya an ngatanan ko nga pakiana ga- mit an Biblia, ngan bumilib ako hito. Katapos naghangyo hiya hin Saksi ha pagdumara ha akon hin pag-aram ha Biblia. Waray pag-iha, natambong na ako ha mga katirok han mga Saksi. Bisan kon hadto maraot an akon pagtratar ha pipira nga presente hito nga mga katirok, ginkumusta ngan gin-abiabi la gihap nira ako. Ha mga katirok, hinbaroan ko nga karuyag han Dios nga higugmaon ngan pasidunggan han mga bana an mga membro han ira pamil- ya. Tubtob hito nga takna, nakapokus ako ha akon pagkapadi salit napabay-an ko an akon asawa ngan duha nga anak - lalaki ngan baba- ye. Nasantop ko nga namamati ako ha ginsisi- ring han mga napakadto ha templo kondi wa- ray pa gud ako mamati ha akon asawa. Samtang nagpapadayon ako ha pag-aram, damu an akon hinbaroan mahitungod kan Je- hova nga nakadani ha akon nga magin duok ha iya. Labi nga nabantad ako han mga teksto su- gad han Roma 10:13, nga nasiring: "Bisan hin-o nga magtawag ha ngaran han Ginoo malulu- was." Nagpinamiling ako ha Dios tikang pa ha pagkabata, ngan nabilngan ko na gud hiya! Nagtikang ako umabat nga naiiba na ako ha mga kapadian. Ha siyahan, nabaraka ako kon ano an huhunahunaon han iba kon bumaya ako ha amon relihiyon. Hadto, nagsaad ako ha akon kalugaringon nga kon mabilngan ko an tinuod nga Dios, mabaya gud ako. Salit ha kat- saringsing han 1989, nagdesisyon ako nga sun- don an akon konsensya. Binaya ako ha pagka- padi ngan iginhatag an akon kalugaringon kan Jehova. Diri masayon an pagbaya. Nag-isog an akon mga superyor ngan ginpugngan gud ako nga diri umiwas. Kondi mas makuri an pagsumat ha akon mga kag-anak. Han tikadto na ako ha ira balay, ginkukulba gud ako hinduro salit su- makit an akon dughan ngan nanluya an akon mga tuhod! Damu ka beses nga inundang ako basi mag-ampo kan Jehova nga tagan ako hin kusog. An templo diin ako nagin padi
Pag-abot ha balay, diri ko dayon maisumat an akon tuyo. Linabay an mga oras, katapos han sinsero nga pag-inampo, nag-istorya na ako kan Tatay. Ginsumatan ko hiya nga nabilngan ko na an tinuod nga Dios ngan babayaan ko na an amon relihiyon. Diri makatoo ngan nasubo hiya. Nagkaabot an amon mga kapamilya ngan ginkinombinse ako nga diri bumaya. Diri ko ka- ruyag masubo hira, kondi maaram ako nga sa- dang ako mag-alagad kan Jehova. Paglabay han panahon, gintahod nira an akon desisyon. Makuri an pagbaya ha templo, kondi mas ma- kuri an pagpara hito ha akon hunahuna kay naka- gamot na ito ha akon. Nangalimbasog ako nga mangalimot, pero diin man ako kumadto sugad hin may nagpapahinumdom hito ha akon. "Maaram ako nga may-ada gud kulang." - LYNETTE HOUGHTING NATAWO: 1958 NATAWHAN NGA NASUD: SOUTH AFRICA PAGKINABUHI HADTO: PAG-ABAT HIN PAGIN INABANDONA Duha nga butang an nakabulig ha akon nga mangalimtan ito. Siyahan, gintirok ngan ginsu- nog ko an bisan ano ha balay nga may kalabo- tan ha naglabay ko nga relihiyon - mga libro, retrato, ngan bisan marahalon nga memorabil- ya. Ikaduha, nangalimbasog ako nga pirme ma- kig-upod ha mga Saksi. An ira pakigsangkay ngan suporta nakabulig gud ha akon. Salit, hi- nay-hinay nga nangalimtan ko ito nga akon nag- labay. MGA KAOPAYAN NGA AKON NAPAHIMUL- SAN: Hadto, waray ako panahon ha akon pa- milya, ngan nasubo gud hira hito. Pero han maggahin ako hin panahon ha ira, sugad han iginpapabuhat han Biblia ha mga bana, na- gin duok kami. Ha urhi, nabawtismohan ako ngan sumunod an akon asawa. Yana, kaupod han akon bug-os nga pamilya ngan han akon umagad nga lalaki, nagkakaurosa kami ha tinuod nga pag- singba. Kon ginhuhunahuna ko an akon ambisyon nga pagserbi ha Dios ngan pagbulig ha mga tawo, na- huhunahuna ko nga labaw pa hito an akon na- kab-ot. Waray pulong nga makakagpahayag han akon daku nga pagpasalamat kan Jehova. NAGLABAY: Natawo ako ha Germiston, usa nga ordinaryo nga syudad nga may mga mina- han ngan haros waray krimen. Tungod kay naghunahuna an akon mga kag-anak nga diri nira ako maaataman, ira ako iginpa- ampon. Gin-ampon ako hin ma- pinaurahon nga mag-asawa han 14 ka adlaw pa la ako, ngan akon hira gintagad sugad nga mga kag-anak. Pero han hibaro- an ko nga ampon ako, inabat ko nga inabandona ako. Nagti-
kang ako umabat nga diri ko kaano-ano an mga nag-ampon ha akon ngan diri nira ako tinuod nga hinsasabtan. Han mga 16 anyos ako, nagtikang ako kumadto ha mga bar, diin kami nga magbararkada nagsasa- ragyaw ngan namamati hin banda. Han 17 anyos ako, nasigarilyo na ako, ngan karuyag ko magin seksi pariho han mga modelo hin sigarilyo. Han 19 anyos ako, nagtrabaho ako ha Johannesburg ngan nagkaada diri maopay nga barkada. Waray pag-iha namumuyayaw na ako, makusog nga na- sigarilyo, ngan sobra nga nainom kon Sabado ngan Domingo. Pero, energetic la gihap ako. Regular ako nga nag-a-aerobics, nag-uuyag hin soccer ngan hin iba nga isport. Maopay liwat an akon performance ha trabaho, ngan kilala nga eksperto ha kompyuter. Tungod hito, daku an akon kita, ngan ginhuhu- nahuna han damu nga malampuson. Pero ha pagkatinuod, masurub-on ako - waray direksyon ngan diri tagbaw ha kinabuhi. Ha akon kasingka- sing, maaram ako nga may-ada gud kulang. KON PAONAN-O NABAG-O HAN BIBLIA AN AKON KINABUHI: Han nag-aram ako han Bib- lia, hinbaroan ko nga hi Jehova, Dios han gugma. Hinbaroan ko liwat nga iya iginpakita ito nga gug- ma pinaagi ha paghatag han iya Pulong, an Bib- lia. Sugad ito hin personal nga ginsuratan kita niya ha paggiya ha aton. (Isaias 48:17, 18) Nasan- top ko nga kinahanglan ko magbag-o basi maka- rawat an bendisyon han iya mahigugmaon nga giya. Usa nga pagbag-o nga sadang ko himoon amo an may kalabotan ha akon kasangkayan. Naban- tad ako han Proberbios 13:20, nga nasiring: 'La- kat kaupod han makinaadmananon, ngan ikaw magigin makinaadmananon; kondi an kaupod- upod han mga lurong mag-aantos tungod hini.' Ito nga prinsipyo nag-aghat ha akon nga bayaan an akon daan nga mga sangkay ngan magkaada bag-o nga mga sangkay ha katawohan ni Jehova. An pinakamakuri nga pagbag-o nga akon gin- himo amo an pag-undang ha pagsigarilyo tungod kay naadik na ako hito. Samtang hinay-hinay nga nalamposan ko ito, inatubang ako hin usa pa nga ayat kay an pag-undang ha pagsigarilyo nagresul- ta ha pagdugang han akon timbang hin 30 ka lib- ras! Tungod hito, naghamubo an akon pagkita ha akon kalugaringon, ngan haros napulo ka tuig antes makuha an akon sobra nga timbang. Kondi maaram ako nga husto an pag-undang hito. Salit, padayon ako nga nag-ampo kan Jehova, ngan gin- tagan niya ako hin kusog nga maglampos. MGA KAOPAYAN NGA AKON NAPAHIMUL- SAN: Yana, mas mahimsog na ako. Kontento li- wat ako - diri na ako naghahandom han tempo- raryo nga kalipay nga iginsasaad han karera, kahimtang ha kinabuhi, ngan kwarta. Lugod, na- kabiling ako hin kalipay ha pagsumat ha iba ma- hitungod han kamatuoran ha Biblia. Sugad nga resulta, tulo han akon kasangkayan hadto an kau- pod ko ngan han akon bana ha pag-alagad kan Je- hova. Antes mamatay an mga nag-ampon ha akon, nasumatan ko hira mahitungod han saad han Biblia nga pagkabanhaw ha paraiso nga tuna. An pagin duok kan Jehova nakabulig ha akon nga malamposan an pag-abat nga gin-abandona ako. Ginbuligan niya ako nga umabat nga diri ako nag-uusahan pinaagi han bug-os-kalibotan nga pamilya han mga nagsisingba ha iya. Ha ira, may- ada ako damu nga tatay, nanay, kabugtoan nga kalalakin-an, ngan kabugtoan nga kababayin-an. - Markos 10:29, 30. AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 15
MAHIBARO TIKANG HA PULONG HAN DIOS Ano an Ginhadian han Dios? Ini nga artikulo naghihisgot hin mga pakiana nga bangin nahunahuna mo na, ngan iginpapakita hini kon diin ha Biblia mabibilngan an mga baton hito. Nalilipay an mga Saksi ni Jehova nga hisgotan ini nga mga baton ha imo. 1. Ano an Ginhadian han Dios? An Ginhadian han Dios usa nga langitnon nga gobyerno. Ito an masaliwan ha ngatanan nga gob- yerno ngan ipapahinabo hito an kaburut-on han Dios ha langit ngan ha tuna. Salit ito nga Ginhadi- an amo an solusyon ha aton panginahanglan hin maopay nga gobyerno. - Basaha an Daniel 2:44; Mateo 6:9, 10. An ginhadian kinahanglan may-ada hadi. Gin- pili ni Jehova an Iya Anak, hi Jesus, nga magin an Hadi han Iya Ginhadian. - Basaha an Lukas 1:30-33. 2. Kay ano nga hi Jesus an angayan nga magin Magmarando? An Anak han Dios an angayan magin Hadi tungod kay hiya makonsiderasyon, marig-on ha kon ano an husto, ngan may gahum ha pagbulig ha mga tawo. (Mateo 11: 28-30) Katapos banhawon, sinaka hi Jesus ha langit ngan naghulat ha too nga kamot han Dios. (Hebreo 10:12, 13) Ha urhi, gintagan hiya han Dios hin gahum nga mag- mando tikang ha langit. - Basaha an Daniel 7:13, 14. 3. Hin-o an makakaupod ni Jesus ha pagmando? Usa nga grupo nga gintatawag nga "mga baraan" an ginpili han Dios basi makaupod ni Jesus ha pagmando ha langit. (Daniel 7:27) An siyahan nga ginpili nga magin mga baraan amo an matinumanon nga mga apostol ni Jesus. Tubtob yana, padayon nga nagpipili hi Jehova hin magtinu- manon nga kalalakin-an ngan kababayin-an sugad nga mga baraan. Pariho kan Jesus, babanhawon hira sugad nga espiritu. - Basaha an Juan 14:1-3; 1 Korinto 15:42-45. Pira nga tawo an makadto ha langit? 'Gutiay nga panon,' sugad han tawag ni Jesus ha ira. (Lukas 12:32) Ha urhi, ma- abot hira hin 144,000, ngan magmamando ha tuna kaupod ni Jesus. - Basaha an Pahayag 5:9, 10; 14:1.
4. Kakan-o nagtikang magmando an Ginhadian han Dios? Nagin Hadi hi Jesus han 1914. Waray pag-iha, iya igin- labog hi Satanas ngan an mga demonyo hito nganhi ha tuna. (Pahayag 12:7-10, 12) Tikang hito nga panahon, nagtikaduro gud an problema han katawohan. An mga girra, linog, gutom, sakit, ngan kasamokan bahin han pa- ngirilal-an nga nagpapakita nga matatapos na inin pre- sente nga sistema. (2 Timoteo 3:1-5) Salit kon karuyag naton makapahimulos tikang ha Ginhadian han Dios, sa- dang kita mag-aram kon paonan-o magigin sumurunod han Hadi, hi Jesus. - Basaha an Lukas 21:7, 10, 11, 31, 34, 35. Para ha mga detalye kon paonan-o nagtutudlok ha 1914 an tagna ha Biblia, kitaa an pahina 215-218 han libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia?, iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 5. Ano an ginhihimo han Ginhadian han Dios? Pinaagi han pagsangyaw nga buruhaton ha bug-os nga kalibotan, nabubuligan na han Ginhadian han Dios an minilyon nga mga tawo nga mahibaro han mga paagi han Dios. (Mateo 24:14) Papanalipdan hito an "daku nga panon" han maunungon nga mga sakop ni Jesus kon bungkagon na hito inin maraot nga sistema ha tuna. - Basaha an Pahayag 7:9, 10, 13-17. Ha sulod hin 1,000 ka tuig, hinay-hinay nga hihimoon han Ginhadian an tuna nga paraiso. Katapos, ibabalik ni Jesus an Ginhadian ha iya Amay. (1 Korinto 15:24-26) May kilala ka ba nga karuyag mo sumatan mahitu- ngod han Ginhadian han Dios? - Basaha an Salmo 37:10, 11, 29. Para hin dugang nga impormasyon, kitaa an kapitulo 8 ngan 9 hini nga libro nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? 17
SUBARA AN IRA PAGTOO Inayop Hiya ha Iya Dios SAMTANG nagtitikasirom an kalangitan ngan nauran, nagdidinalagan hi Elias tipakadto ha Jesreel. Hirayo pa an Jesreel, ngan lagas na hiya. Kondi waray hiya makapoy tungod kay "an kamot ni Jehova" aada ha iya. Matin-aw nga an iya kusog hito nga panahon diri ordinaryo. Aw, nalabyan pa ngani niya an karomata ni Hadi Ahab! - 1 Hadi 18:46. Hirayo na hi Elias kan Hadi Ahab, kondi hira- yo pa an iya dadalaganon. Samtang nagkuku- rap-kurap hiya tungod kay naiigo an iya mga mata han uran, ginhuhunahuna niya an pinaka- importante nga adlaw han iya kinabuhi. Waray ruhaduha, mahimayaon ito nga kadaogan han Dios ni Elias, hi Jehova, ngan para han tinuod nga pagsingba. Ha Bukid Karmelo, gamhanan ngan milagroso nga gin-gamit ni Jehova hi Elias ha pagpoo han pagsingba kan Baal, kondi hito nga takna, diri na niya ito nakikita kay hirayo na hiya hinduro ngan masirom an kalangitan tu- ngod han bagyo. Ginatos han propeta ni Baal an iginbuhayhag sugad nga magraot salit husto la nga pamatayon hira. Katapos, nag-ampo hi Elias kan Jehova nga matapos na an huraw nga naka- daot han tuna ha sulod hin tulo ngan tunga ka tuig. Ngan waray pag-iha, inuran! - 1 Hadi 18: 18-45. Samtang nagdadalagan hi Elias hiton 30 ka ki- lometro tipakadto ha Jesreel, posible nga nahu- nahuna niya nga magbabag-o na an kahimtang. Kinahanglan magbag-o hi Ahab! Katapos han nakita ni Ahab, sigurado nga waray hiya iba nga mahihimo kondi bayaan an pagsingba kan Baal, pugngan an iya asawa, hi Rayna Jesebel, ngan paundangon an paglutos ha mga surugoon ni Jehova. Kon pabor ha aton an mga sitwasyon, natural la nga magin positibo kita. Bangin maghunahu- na kita nga padayon nga magtitikaopay an aton kinabuhi ngan masulbad bisan an aton pinaka- makuri nga problema. Kon ito an ginhunahuna ni Elias, natural la ito tungod kay hi Elias tawo la nga may pagbati pariho ha aton. (Jakobo 5:17) Kondi diri pa tapos an problema ni Elias. Ha pag- kamatuod, ha sulod la hin pipira ka oras maha- hadlok hiya ngan masusubo, ngan maghihing- yap nga mamatay. Ano an nahitabo? Paonan-o hiya ginbuligan ni Jehova nga maibalik an iya pagtoo ngan kaisog? Aton kitaon. Diri Ginlalaoman nga mga Panhitabo Han nakabalik hi Ahab ha iya palasyo ha Jes- reel, waray ebidensya nga nagbag-o hiya o nagin espirituwal nga tawo. Aton mababasa: "Ginsu- matan ni Ahab hi Jesebel han ngatanan nga gin- buhat ni Elias, ngan sugad man kon inonan-o niya pamatay an ngatanan nga manaragna pina- agi han kampilan." (1 Hadi 19:1) Tigamni nga han nag-istorya hi Ahab mahitungod han nahi- tabo, waray niya unabiha hi Jehova. Para ha iya, an mga panhitabo hito nga adlaw mga milagro nga "ginbuhat ni Elias." Matin-aw nga waray hiya mahibaro pagtahod kan Jehova. Ngan ano an reaksyon ni Jesebel? Kitaa an mga artikulo han "Subara an Ira Pagtoo" nga "Iya Gindepensahan an Putli nga Pagsingba" ngan "Nagbantay Ngan Naghulat Hiya" ha Enero-Marso ngan Abril-Hunyo, 2008, nga gowa han An Barantayan. Napungot gud hiya ngan nagpadara hin men- sahe kan Elias: "Buhaton unta ini ha akon han kadidiosan, ngan kapin pa, kon diri ko himoon 18 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011
ha imo kinabuhi an sugad han kinabuhi han usa ha ira ha sugad hini nga panahon buwas." (1 Hadi 19:2) Makaharadlok gud ito nga tarhog! Sugad hin nanumpa hi Jesebel nga mamamatay hiya kon diri niya maipapatay hi Elias hito mis- mo nga adlaw basi maibulos an mga propeta ni Baal. Hunahunaa la kon ano an gin-abat ni Elias han ginpukaw hiya didto ha usa nga balay ha Jesreel basi la sumatan han mensahe han rayna. Ano an epekto hito ha iya? Nadaog han Panluya Ngan Kahadlok Kon naghandom na hi Elias nga mawawara an pagsingba kan Baal, hito nga takna nasantop niya nga diri ito mahitatabo. Waray magbag-o hi Jesebel. Damu han matinumanon nga kau- pod ni Elias an iginpapatay na ni Jesebel, ngan sugad hin hiya na an masunod. An Biblia nasi- ring: 'Nakita niya.' Ito nga mga pulong ginhu- bad han New World Translation nga: "Nahadlok hiya." Nakita ni Elias, o nahanduraw niya an makangingirhat nga kamatayon nga ginpaplano ni Jesebel para ha iya. Kon ginhinunahuna niya ito, manluluya gud hiya. Anoman an iya ginbu- hat, hiya "lumakat para ha iya kinabuhi" - karu- yag sidngon, hiya pinalagiw basi matipigan an iya kinabuhi. - 1 Hadi 18:4; 19:3. Diri la hi Elias an matinumanon nga tawo nga nadaog han kahadlok. Ha urhi, hi apostol Pedro nadaog liwat hito. Pananglitan, han gindapit ni Jesus hi Pedro nga lumakat ha tubig, hi Pedro nagtikang 'magkinita ha hangin.' Salit, nahad- lok hiya ngan nagtikalunod. (Mateo 14:30) An mga ehemplo nira Pedro ngan Elias nagtututdo hin importante nga leksyon. Kon diri naton ka- ruyag manluya, diri kita maghinunahuna hin mga butang nga makakaaghat hin kahadlok. Lu- god, isentro naton an aton hunahuna ha gintiti- kangan han aton paglaom ngan kusog. 'Igo Na!' Tungod ha kahadlok, pinalagiw hi Elias hin mga 150 kilometro sur-weste tipakadto ha Beer- sheba, usa nga bungto hirani ha sur nga giutan han Juda. Didto iya ginbayaan an iya surugoon ngan kinadto ha kamingawan nga nag-uusahan. An Biblia nasiring nga hiya nagbaktas hin "usa ka adlaw," salit mahahanduraw naton nga aga- aga pa hiya nagbaktas, ngan matin-aw nga wa- ray dara nga pagkaon o iba nga butang. Nanga- limbasog hiya bisan pa han baku-bako nga dalan ngan malanit nga sirak. Samtang natutu- nod an adlaw, nagtikaubos an iya kusog. Lining- kod hiya ha sirong han kahoy nga "enebro" - an pinakahirani nga masisirungan dida hito nga kamingawan. - 1 Hadi 19:4. Tungod kay desperado na hi Elias, nag-ampo hiya ngan naghangyo nga mamatay na la. Hiya Ginbendisyonan gud ni Jehova hi Elias bisan durante han makuri nga panahon
nagsiring: "Diri ako maoroopay kay han akon mga amay." Maaram hiya nga an iya mga amay tapotapo ngan mga tul-an na la ha lubnganan, waray na mahihimo. (Eklesiastes 9:10) Inabat hi Elias nga pariho ha ira, waray na gihap hiya ma- hihimo. Salit hiya siniring: 'Igo na!' Kay ano nga padayon pa nga mabuhi? Urusahon ba nga an nag-aalagad ha Dios ma- gin masurub-on hinduro? Diri. May magtinu- manon nga kalalakin-an ngan kababayin-an ha Biblia nga inabat hin pariho ngan naghangyo nga mamatay na la - kaupod hito hira Rebeka, Jakob, Moises, ngan Job. - Genesis 25:22; 37:35; Numeros 11:13-15; Job 14:13. Yana nagkikinabuhi kita ha "magpakalilisang nga mga panahon," salit diri urusahon nga damu, bisan an magtinumanon ha Dios, an usa- hay nasusubo. (2 Timoteo 3:1) Kon ito an imo kahimtang, subara hi Elias: Ipahayag ha Dios an aada ha imo kasingkasing. Aw, hi Jehova man ngani an Dios han pagliaw. (2 Korinto 1:3) Ginli- aw ba niya hi Elias? Ginbuligan ni Jehova an Iya Propeta Ha imo hunahuna, ano an inabat ni Jehova samtang nakikita niya tikang ha langit an iya hinigugma nga propeta nga nahigda ha sirong han kahoy ha kamingawan ngan nanginginyu- po nga mamatay na la? Aw, sigurado kita han baton. Han nahingaturog hi Elias, nagsugo hi Jehova hin anghel ngadto ha iya. Basi magma- ta, hinay-hinay nga gintapik hiya han anghel nga siniring: "Bangon ngan kumaon." Ngan ito an ginbuhat ni Elias kay gin-andaman hiya han anghel hin tubig ngan hin bag-o nga linu- to nga tinapay. Ginpasalamatan ba niya an ang- hel? An asoy simple nga nasiring nga an pro- peta kinaon ngan ininom ngan binalik ha pagkaturog. Waray ba hiya gana magyakan? Anoman an hinungdan, ginpukaw na liwat hiya han anghel, bangin ha kaagahon. Makau- sa pa ginsagda hiya han anghel, "Bangon ngan kumaon," ngan an anghel nagdugang, "kay an lalakton daku hinduro para ha imo." - 1 Hadi 19:5-7. Tungod han hilarom nga pagsabot nga hatag han Dios, maaram an anghel kon tikain hi Elias. Maaram liwat hiya nga diri gud maaakos ni Elias an pagbaktas kon diri ito makakara- wat hin bulig. Nakakaliaw gud an pagsingba ha Dios nga mas maaram kay ha aton han aton mga tumong ngan limitasyon! (Salmo 103:13, 14) Nakabulig ba kan Elias ito nga pag- kaon? Aton mababasa: "Hiya binangon, ngan kina- on ngan ininom, ngan linakat ha kusog hadto nga karaunon ha kap-atan ka adlaw ngan kap- atan ka gab-i ngadto ha Horeb an bukid han Dios." (1 Hadi 19:8) Pariho kan Moises nga nagkinabuhi unom ka siglo antes ha iya, ngan kan Jesus nga nagkinabuhi hin haros napulo ka siglo katapos ha iya, nagpuasa hi Elias hin 40 ka adlaw ngan 40 ka gab-i. (Eksodo 34:28; Lukas 4:1, 2) Ito nga pagkaon waray makagwara han iya mga problema kondi nakabulig ha iya ha milagroso nga paagi. Handurawa nga nag- babaktas hi Elias ha kamingawan kada adlaw ha sulod hin sobra usa ka bulan, bisan kon wa- ray dalan nga ginsusubay! Yana, ginbubuligan ni Jehova an iya mga su- rugoon, diri pinaagi ha milagroso nga pag- tagana han pisikal nga pagkaon, kondi han espirituwal, nga amo an mas importante. (Ma- teo 4:4) Pinaagi ha paghibaro mahitungod ha Dios tikang ha iya Pulong ngan tikang ha Ha duro nga kasubo, iginpahayag ni Elias kan Jehova an aada ha iya kasingkasing
Gin-gamit ni Jehova an iya makatarag-ob nga gahum ha pagliaw ngan pagparig-on kan Elias mga publikasyon nga iginbasar hito, mabubuligan kita ha espirituwal. An pagpahimulos hito bangin diri ma- kagwara han mga problema, pero mabubuligan kita hito nga mailob an mga problema nga bangin makuri maantos. Dugang pa, magtutugway ito ha aton ngadto ha "kinabuhi nga waray kataposan." - Juan 17:3. Nagbaktas hi Elias hin haros 320 kilometro tubtob nga dinangat hiya ha Bukid Horeb, diin nagpakita hi Jehova pinaagi hin anghel kan Moises ha naglalaga nga tunukon nga tanom ngan diin ha urhi naghi- mo hi Jehova han Balaud nga kauyo- nan ha Israel. Ngan hi Elias hinuron ha usa nga lungib. Ginliaw Ngan Ginpakusog ni Jehova Ha Horeb, hi Jehova nagpakiana pinaagi han iya anghel: "Nag-aano ka dinhi, Elias?" Ito nga pakiana posible nga makonsiderasyon nga iginyakan kay naaghat hi Elias nga isumat an aada ha iya kasingkasing. Hiya nagsiring: "Ako nagmaabugho para kan Jehova, an Dios han mga kasundalohan; kay binayaan han mga anak ni Israel an imo kauyonan, gin-gun-ob an imo mga halaran ngan pinamatay an imo mga manaragna pinaagi han kampilan; ngan ako, bisan ako la, an nahibilin; ngan ira ginhuhu- mutan an akon kinabuhi, ha pagkuha hini." (1 Hadi 19:9, 10) Ini nga mga pulong nagsusu- mat han tulo nga rason kon kay ano nga nanlu- ya hi Elias. Siyahan, inabat ni Elias nga napakyas an iya pangalimbasog. Bisan pa han katuigan han 'may pangabugho' nga pag-alagad kan Jehova - pag-una han sagrado nga ngaran ngan pag- singba ha Dios - nakita niya nga nagtikaraot la gihap an kahimtang. Nagpadayon an kawaray- pagtoo ngan pagrebelde, salit nagsarang an buwa nga pagsingba. Ikaduha, inabat niya nga nag-uusahan la hiya. Hiya siniring, "Ako la, an nahibilin," nga baga hin ha bug-os nga nasud, hiya la an nag-aalagad ha Dios. Ikatulo, nahad- lok hiya. Damu han propeta pariho ha iya an ginpamatay na, ngan sigurado hiya nga hiya na an isusunod. Bangin diri masayon para ha iya nga karawaton nga baga hin nagigin negatibo na hiya, kondi waray niya tuguti an garbo o kaawod nga magpugong ha iya ha pagsumat ha Dios pinaagi ha pag-ampo kon ano an aada ha iya kasingkasing. Nagpakita hiya hin sus- baranan para ha mga matinumanon. - Salmo 62:8. Paonan-o ginbuligan ni Jehova hi Elias? Gin- sidngan hi Elias han anghel nga tumindog ha ganggang han lungib, ngan ginsunod niya ito bisan kon diri hiya maaram han mahitatabo. Tigda la nga hinuyop an makusog nga hangin! Ngan nagkaada nakakabungol nga aringasa, ngan tungod han sobra nga kakusog hito natu- nga an kabukiran ngan mga bakilid. Handura- wa nga gintatabonan ni Elias an iya mga mata AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 21
samtang ginpupugngan nga mapalid an iya madakmol nga anit nga bado, ngan nangalim- basog nga diri matumba tungod han paglinog! Pero han makita niya nga may tiabot nga daku nga kalayo, napiritan hiya pagsulod utro ha lu- ngib. - 1 Hadi 19:11, 12. Ha tagsa hito nga panhitabo, ginpapahi- numdoman kita han asoy nga waray hi Jehova dida hiton makatirigamnan nga gahum han palibot. Maaram hi Elias nga hi Jehova diri hinimo-himo la nga dios han palibot sugad kan Baal nga ginsingba han iya nalimbongan nga mga magsiringba sugad nga an "Nakasa- kay ha mga Dampog," o an parahatag hin uran. Hi Jehova an Burabod han ngatanan nga makatarag-ob nga gahum nga aada ha palibot, kondi mas gamhanan gud hiya kay han bi- san ano nga iya ginhimo. Bisan an kalangi- tan "diri makakapaigo" ha iya! (1 Hadi 8:27) Kon sugad, paonan-o ito nakabulig kan Elias? Hinumdumi nga nahadlok hiya. Kondi kon an nabulig ha iya usa nga Dios nga gamha- nan hinduro pariho kan Jehova, diri gud hiya angay mahadlok kanda Ahab ngan Jesebel! - Salmo 118:6. Han nawara na an kalayo, tigda nga nagmi- ngaw ngan nakabati hi Elias hin kalmado ngan "gutiay nga tingog." Gin-aghat hiya hito utro nga ipahayag an aada ha iya kasingkasing, ngan ginbuhat niya ito ha ikaduha nga higa- yon. Bangin mas nakapagaan ito han iya pag- bati. Kondi an sunod nga ginsiring han tingog an sigurado nga mas nakaliaw ha iya. Ginpasa- rig hiya ni Jehova nga waray hiya mapakyas. Ha ano nga paagi? Iginsumat han Dios an Iya bu- buhaton kontra ha pagsingba kan Baal ha Isra- el. Dugang pa, kaupod la gihap hi Elias ha katu- yoan ni Jehova kay gintagan hiya utro hin toka An gintikangan hinin kalmado ngan "gutiay nga tingog" ba- ngin amo gihap an anghel nga gin-gamit ha pagpahayag han "pulong ni Jehova" nga ginhisgotan ha 1 Hadi 19:9. Ha bersiku- lo 15, ini nga anghel gintawag nga "Jehova." Bangin magpahi- numdom ini han anghel nga gin-gamit ni Jehova ha paggiya ha Israel ha kamingawan, kan kanay Hiya nagsiring: "An akon nga- ran aada ha iya." (Eksodo 23:21) Bisan kon diri kita makakasigu- ro, sadang naton hinumdoman nga antes hi Jesus magin tawo, nag-alagad hiya sugad nga "an Pulong," an espesyal nga Parag- yakan ha mga surugoon ni Jehova. - Juan 1:1. 22 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 ngan espisipiko nga mga instruksyon. - 1 Hadi 19:12-17. Kondi, kumusta man an pag-abat ni Elias nga nag-uusahan la hiya? May duha nga ginbuhat hi Jehova ha pagliaw ha iya. Siyahan, ginsugo Niya hi Elias nga dihogan an batan-on nga hi Eliseo sugad nga an propeta nga masaliwan ha iya ngan iya makakaupod-upod ngan makaka- bulig ha sulod hin damu ka tuig. Praktikal ito nga bulig! Ikaduha, iginpahayag ni Jehova inin makalilipay nga sumat: 'May-ada ko pa ginbi- lin nga pito ka yukot ha Israel, an ngatanan nga mga tuhod nga waray piloa ngadto kan Baal, ngan tagsa nga baba nga waray humarok ha iya.' (1 Hadi 19:18) Diri gud hi Elias nag-uusa- han. Sigurado nga nalipay gud hiya nga hibaro- an an mahitungod han yinukot nga magtinu- manon nga nagdumiri pagsingba kan Baal. Para ha ira, kinahanglan ipadayon ni Elias an matinumanon nga pag-alagad ngan magin ehemplo han pagkamaunungon ha panahon nga haros an ngatanan diri nagsisingba kan Je- hova. Sigurado nga nabantad hi Elias han gin- siring hiton kalmado ngan "gutiay nga tingog" han iya Dios. Pariho kan Elias, mahimo kita mahipausa han makusog nga gahum han palibot, ngan angayan gud ito. An mga linarang nagpapakita han gahum han Maglalarang. (Roma 1:20) Bi- san yana, ginagamit pa ni Jehova an iya waray tubtoban nga gahum ha pagbulig han mga ma- tinumanon ha iya. (2 Kronikas 16:9) Kondi, mas ginagamit niya an iya Pulong, an Biblia. (Isaias 30:21) Sugad ito han kalmado ngan "gu- tiay nga tingog" nga iya ginagamit ha paggiya, pagsaway, pagdasig, ngan pagpasarig ha aton han iya gugma. Ginpahimulosan ba ni Elias an pagliaw ni Je- hova ha iya didto ha Bukid Horeb? Oo! Ngani, waray pag-iha nagin maisugon na liwat hiya kontra ha buwa nga pagsingba. Kon pariho kan Elias papahimulosan naton an giniyahan nga mga pulong han Dios, an pagliaw tikang ha Biblia, masusubad naton an pagtoo ni Elias. - Roma 15:4.
PAKIANA HAN MAGBARASA . . . May-ada ba rasa o nasyonalidad nga ginpapasulabi an Dios? ˇ Waray. An Biblia matin-aw nga nasiring: "An Dios waray [ginpapasulabi] han mga tawo; kon- di tikang ha ngatanan nga mga nasud hiya nga nahadlok ha iya, ngan nagbubuhat hin mata- dong, naruruyagan niya." - Buhat 10:34, 35. An panhunahuna han Dios may kalabotan hini mas hitaas kay han kanan diri hingpit nga tawo. Damu an natoo nga an usa nga nasyonali- dad (kasagaran nga an ira) mas labaw ha iba. An sugad nga ideya pariho han kan Charles Dar- win: 'Ha tidaraon, pupoohon, ngan sasaliwa- nan, han sibilisado nga rasa an mga diri sibilisa- do.' Makasurubo, damu an nabiktima hadton mga naghunahuna nga mas labaw hira kay ha iba. May basihan ba an paghunahuna nga mas la- baw an usa nga rasa kay ha iba? Pananglitan, napamatud-an ba han syensya nga may mga rasa nga mas maopay an genes kontra ha iba? Waray, hi Bryan Sykes nga geneticist ngan pro- pesor ha Oxford nagsiring: 'Waray basihan nga makaklasipikar ha mga gene an rasa han tawo. Pirme ako ginpapakianhan kon magkaiba ba an DNA han Griego o an gene han Italyano, kondi, syempre, diri. Haros waray ito kaibahan.' An sugad nga mga nadiskobrehan uyon ha ginsisiring han Biblia. Nagtututdo ito nga an Dios naglarang hin usa nga lalaki ngan usa nga babaye nga gintikangan han ngatanan nga ka- tawohan. (Genesis 3:20; Buhat 17:26) Salit para ha Dios, uusa gud la an rasa han tawo. Diri importante kan Jehova an kolor han panit o hitsura han tawo. Lugod, iba an iya ginpa- pabilhan - an aton simboliko nga kasingkasing o tinuod nga pagkatawo. Hiya nasiring: "An tawo nagtatan-aw han kinikita ha gawas, kon- di hi Jehova nagtatan-aw han kasingkasing." (1 Samuel 16:7) Makapadasig gud ito ha aton. Kay ano? Anoman an nasyonalidad, damu an diri tag- baw ha ira hitsura, kondi haros waray mahihimo ha pagbag-o hito. Pero, mahimo naton mapaus- wag kon ano an pinakaimportante - an aton sim- boliko nga kasingkasing. (Kolosas 3:9-11) Ha pagkatinuod, may tendensya kita umabat nga mas labaw, o mas minos kita, ha iba nga tawo han iba nga nasyonalidad. Kondi tungod kay hain man hito nga opinyon diri uyon ha panhu- nahuna han Dios, sadang kita mangalimbasog nga wad-on ito. - Salmo 139:23, 24. Kon mangangalimbasog kita nga kitaon an aton kalugaringon ngan an iba ha paagi ni Jeho- va, makakalaom kita han iya bulig. An iya Pulong nagpapahinumdom ha aton: "An mga mata ni Jehova nadalagan ngadto nganhi sahid an bug- os nga kalibotan, ha pagpakita ha iya ngahaw nga makusog ha ngaran nira kan kanay kasing- kasing hingpit tipakadto ha iya." (2 Kronikas 16:9) Makakalaom kita hito anoman an aton rasa o nasyonalidad. AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 23
Hin-o an Naghimo han mga Balaud han Uniberso? "MAARAM ka ba han mga lagda [balaud] ha kalangitan?" (Job 38:33) Ha pagpakiana kan Job hito, ginbuligan han Dios an iya nagu- gupong nga surugoon nga hisabtan kon matio- nan-o la kaguti an hinbabaroan han tawo kon itanding ha waray-tubtoban nga kaaram han Maglalarang. Nauyon ka ba nga labaw gud an kaaram han Dios kay ha tawo? totle, nagtututdo ha bantogan nga mga eskolar mahitungod han uniberso. Yana, kinikilala la gi- hap hiya nga usa han pinakamaimpluwensya nga syentista ha kasaysayan. (Kitaa an kahon ha pahina 25.) Sumala ha Encyclopædia Britannica, "hi Aristotle an siyahan nga tinuod nga syentista ha kasaysayan. . . . An ngatanan nga syentista may utang nga kaburut-on ha iya." Damu na an hinbabaroan han tawo mahitu- ngod han mga balaud nga nagkukontrol han uniberso, kondi maaram an kadam-an nga syen- tista nga damu pa an waray nira hibaroi. Tungod han bag-o nga nadidiskobrehan, pauroutro nga naaaghat an mga syentista nga usisahon utro an mga teoriya kon paonan-o nagios an mga bu- tang ha uniberso. Igo na ba an pagsabot han tawo ha uniberso salit diri na angayan an iginpa- kiana han Dios kan Job? O an mga nadidis- kobrehan ba nagpapamatuod la lugod nga hi Jehova an gintikangan han mga balaud han ka- langitan? Hi Aristotle naghimo hin modelo han uni- berso diin an tuna an sentro han uniberso nga ginkukompwesto hin sobra 50 nga magli- dong nga kristal nga magkasuon-suon tikang ha guti ngadto ha daku. An mga bitoon aada ha pinakagawas nga kristal ngan an mga pla- neta ha mga kristal nga mas hirani ha tuna. Labot la han tuna, an tanan maeksister ha ka- dayonan ngan diri magbabag-o. Ito nga ideya baga hin pataraw-an ha aton yana, kondi na- kaimpluwensya ito ha mga syentista ha sulod hin 2,000 ka tuig. An Biblia nagsusulod hin makapainteres nga mga impormasyon nga makakabulig ha pagba- ton ha sugad nga mga pakiana. Oo, an Biblia diri libro han syensya. Kondi kon naghihisgot ito mahitungod han uniberso, an ginsisiring hito husto ngan kasagaran nga nadidiskobrehan la han mga tawo paglabay hin mga katuigan. Paonan-o Ginhulagway ha Naglabay an Uniberso? Ano an kaibahan han katutdoan ni Aristotle ha igintututdo han Biblia? Ha paglabay han pa- nahon, ano nga katutdoan an napamatud-an nga tinuod? Tagdon naton an tulo nga pakiana mahitungod han mga balaud nga naggigiya han uniberso. An mga baton hini mabulig basi ma- parig-on an aton pagtoo ha Awtor han Biblia, an naghimo "han mga lagda ha kalangi- tan." - Job 38:33. Basi magkaada kita ideya, balikon naton an mga panhitabo ha ikaupat ka siglo A.K.P., mga usa ka siglo katapos makompleto an Daan nga Tugon - an Hebreo nga bahin han Biblia. Hito nga panahon, an Griego nga eskolar nga hi Aris- 1. Diri ba Nagbabag-o an Uniberso? Nasiring hi Aristotle nga diri magbabag-o an uniberso. An gintataoran han mga bitoon, 24 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 P e t e r A r n o d I n c . / A a m y l
sugad han iba nga kristal, diri mahimo gumuti o dumaku. Ito ba gihap an ginsisiring han Biblia? Diri. Waray ito direkta nga baton. Kondi tigamni an makapainteres nga paghulagway hito: "Amo hiya nga nalingkod ha igbaw han kalinginan han tuna, ngan an mga umurukoy dida sugad- sugad hin mga duron; nga naunat han kalangi- tan sugad hin usa nga biray [manipis nga gasa], ngan nabitad ha ira sugad hin usa nga salapdag [tolda] nga urukyan." - Isaias 40:22. Ano an napamatud-an nga husto yana, an modelo ni Aristotle o an diskripsyon han Biblia? Ano an nadiskobrehan han moderno nga syen- sya? Han ika-20 ka siglo, nahipausa an mga syentista ha paghibaro nga nagtitikadaku an uniberso. Ha pagkamatuod, an mga galaksi baga hin madagmit nga nagbuburublag. Pipira la nga syentista, kon may-ada man, an naghunahuna han sugad nga paghaluag han uniberso. Kondi kadam-an han syentista yana an natoo nga ha ti- nikangan magkahigrani la an mga butang ha uniberso ngan padayon nga nagbuburublag ti- kang hadto. Salit baga hin nasiring an syensya nga sayop an modelo ni Aristotle. Kumusta man an diskripsyon han Biblia? Diri makuri handurawon hi propeta Isaias nga sam- tang nagkikinita ha kalangitan nga puno hin bi- toon maghunahuna nga pariho ito hin tolda nga ginbitad ha kawanangan. Bangin nahuna- huna liwat niya an kaparihoan han Milky Way ha "manipis nga gasa." Makatirigamnan nga ginhulagway han Biblia an tuna nga sirkulo, o malidong, sugad han posible nga pagkahubad ha Hebreo para hito nga pulong. Ginbanabana ni Aristotle ngan han iba nga Griego hadto nga malidong an tuna, kondi ginde- batihan pa gihapon ito paglabay hin mga milenyo. An mga pulong ni Isaias nag-aaghat ha aton nga maghimo hin paghulagway ha aton Ini nga metapora pauroutro nga gin-gamit ha Biblia. - Job 9:8; Salmo 104:2; Isaias 42:5; 44:24; 51:13; Sakarias 12:1. Daku nga Impluwensya "Hi Aristotle an pinakabanto- gan nga eskolar ngan syentista ha kadaan nga panahon," si- ring han libro nga The 100 - A Ranking of the Most Influential Persons in History. Diri urusa- hon kon kay ano nga ito an dis- kripsyon hinin intelektuwal nga tawo. Hi Aristotle (384- 322 A.K.P.) estudyante han bantogan nga eskolar nga hi Plato, ngan ha urhi nagin mag- turutdo han prinsipe nga nagin hi Alejandro nga Bantogan. Su- mala ha kadaan nga rekord, la- kip han iya mga sinurat an 170 nga libro, ngan 47 hito an ma- babasa pa yana. Damu an iya ginsurat mahitungod ha as- tronomy, biology, chemistry, zo- ology, physics, geology, ngan psychology. An pipira han mga detalye nga iya iginsurat mahi- tungod han buhi nga mga lina- rang maiha na niya nga gin- adman antes pa maobserbaran ngan maadman han iba. An The 100 nagsiring: "Daku gud an impluwensya ni Aris- totle ha ngatanan nga ba- hin han kahibaro han mga taga-Weste ha urhi." Kon- di ito nagdugang: "Duro gud an pagdayaw kan Aristotle, ngani ha pag- ikatarapos han edad medya gin-idolo na hiya." Royal Astronomical Society / Photo Researchers, Inc. Tikang ha libro nga A General History for Colleges and High Schools, 1900
hunahuna. Bangin maghanduraw kita hin tolda ha panahon han Biblia - posible nga gutiay nga linukot nga matiskig nga tela nga ginbibitad an- tes itaod ha poste basi magin urukyan. Ha pari- ho nga paagi, mahimo kita maghanduraw hin usa nga parabaligya nga nakuha hin manipis nga gasa ngan ginbibitad ito ha kustomer basi ipakita. Ha ano man nga kahimtang, an usa nga butang nga gutiay kon bitaron nagigin daku ha aton pagkita. Syempre, diri kita nasiring nga an paghulag- way han Biblia han tolda ngan han manipis nga gasa nagsasaysay han paghaluag han uniberso. Kondi, diri ba urusahon nga an diskripsyon han Biblia ha uniberso uyon gud ha moderno nga syensya? Hi Isaias nabuhi sobra tulo ka siglo an- tes kan Aristotle ngan yinukot ka tuig antes na- pamatud-an ini han syensya. Pero an paghulag- way hinin ordinaryo nga Hebreo nga propeta diri kinahanglan irebisa sugad han modelo han intelihente nga hi Aristotle. 2. Kay Ano nga Diri Nahuhulog an mga Butang ha Kalangitan? Para kan Aristotle, puno gud an uniberso. Hiya natoo nga an tuna ngan an atmospera hito ginkukompwesto hin upat nga elemento - tuna, tubig, hangin, ngan kalayo. An uniberso puno hin maglidong nga kristal nga ginkukompwesto hin diri nadadaot nga substance nga iya ginta- wag nga ether. An mga butang ha kalangitan na- kataod hiton diri nakikita nga maglidong nga kristal. Ha maiha nga panahon, damu nga syen- tista an nauyon kan Aristotle kay baga hin haom ito ha lohikal nga konklusyon: An usa nga bu- tang kinahanglan may ginbubutangan o ginka- kab-itan, kay kon waray mahuhulog ito. Kondi, ano an ginsisiring han Biblia? Nagsu- sulod ito han mga pulong han matinumanon nga hi Job nga nagsiring mahitungod kan Jeho- va: "Iya . . . binitay an tuna ha waray binibita- yan." (Job 26:7) Posible nga ito nga ideya gin- taw-an ni Aristotle. Han ika-17 siglo K.P., mga 3,000 ka tuig kata- pos han panahon ni Job, gintotoohan han ka- dam-an an teoriya nga an uniberso puno hin 26 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 ) l c S T S / A R U A ( m a e T e g a t i r e H e l b b u H e h T n a n a g n A S A N An grabidad an nagtitipig han mga butang ha kalangitan Pundok han mga bitoon nga Pleyades usa nga klase hin likido, diri han mga kristal nga maglidong. Kondi antes matapos ito nga siglo, hi Sir Isaac Newton nagpresentar hin naiiba gud nga ideya. Hiya nagsiring nga an grabidad an nagtitipig han mga butang ha uniberso. Hirani na niya madiskobrehan nga an tuna ngan an iba nga butang ha uniberso 'nabitay ha waray binibitayan.' An teoriya ni Newton mahitungod han grabi- dad ginkontra gud. Diri makatoo an damu nga syentista nga an mga bitoon ngan iba nga bu- tang ha uniberso diri nakataod ha usa nga bu- tang nga solido. Posible ba nga an daku hinduro nga tuna ngan an iba nga butang ha kalangitan nalutaw la ha kawanangan? Para ha iba superna- tural ito. Tikang ha panahon ni Aristotle, natoo an kadam-an nga syentista nga an uniberso puno hin solido nga butang. Syempre, waray ideya hi Job mahitungod han diri nakikita nga pwersa nga nagtitipig han tuna
ha paglibot hito ha adlaw. Kondi, kay ano nga nakasiring hiya nga an tuna 'nabitay ha waray binibitayan'? Dugang pa, kon an tuna nabitay ha waray bi- nibitayan, usa pa nga pakiana an nabangon: Ano an naggigiya hito ngan han iba nga butang ha uniberso nga sumubay ha husto nga aragian hito? Tigamni an makapainteres nga ginsiring han Dios kan Job: "Makagbugkos ka ba han ura- pong han mga Pleyades, o makagbak-ad han mga bakos han Orion?" (Job 38:31) Kada gab-i nakita ni Job nga diri nagbabag-o an pwesto han pamilyar nga mga bitoon. Matin-aw, waray daku nga pagbag-o ha pwesto han mga bitoon ti- kang pa han iya panahon. Kondi kay ano nga diri ito nagbabag-o? Ano an nagtitipig hito ngan han iba pa nga butang ha kalangitan ha hinmumutangan hito? Sigu- rado nga nahipausa gud hito hi Job! Kon tinuod nga may magli- dong ha uniberso diin nakataod an mga bitoon, diri na pagkiki- nahanglanon an sugad nga mga "bugkos" o bond. Kondi yinukot ka tuig pa antes hibaroan han syensya an mahitungod hiton diri nakikita nga bond nga nagtitipig han mga bu- tang ha kalangitan ha ira pwesto. Hi Isaac New- ton ngan ha urhi hi Albert Einstein nagin banto- gan tungod han ira mga nadiskobrehan may kalabotan hito. Syempre, diri maaram hi Job han pwersa nga ginagamit han Dios ha pagbug- kos han mga butang ha kalangitan. Kondi pagla- bay hin yinukot ka tuig, an giniyahan nga mga pulong ha libro han Job napamatud-an nga ti- nuod kay han mga ideya han intelihente nga hi Aristotle. Syempre tungod kay an naghimo han balaud han uniberso la an may sugad nga kaa- ram! 3. Magpapabilin o Madadaot? Hi Aristotle natoo nga daku an kaibahan han tuna ngan han langit. Nagsiring hiya nga an tuna mahimo magbag-o, madunot, ngan ma- daot, kondi an ether nga amo an component han mga bitoon diri magbabag-o ngan magpa- pabilin ha kadayonan. An uniberso nga ginku- kompwesto han kristal nga maglidong ngan an mga butang ha kalangitan nga nakataod dida hito diri gud magbabag-o, madadaot, o mawa- wara. Ito ba an igintututdo han Biblia? An Salmo 102:25-27 nasiring: "Han siyapa imo gintukod an tuna; ngan an mga langit amo an buhat han imo mga kamot. Magkakawawara hira, kon- di hi ikaw magpapadayon; oo, hira ngatanan magkakadadaan sugad hin panapton; sugad hin kurigmos, imo hira pagliliwanan, ngan magkaliliwat hira: kondi ikaw amo la gihapon, ngan an imo mga tuig waray kataposan." Tigamni nga ini nga salmista nga bangin nagsurat duha ka siglo antes han panahon ni Aristotle waray mag-unabi hin kaibahan han tuna ngan han kalangitan, nga sugad hin an tuna nadadaot pero an mga bitoon diri. Lugod, gin-unabi niya an kaibahan han langit ngan han tuna ha Dios, an makagarahum nga Espiri- tu nga naglarang hito. Iginpapasabot hini nga salmo nga mahimo madaot an mga bitoon pa- riho han mga butang dinhi ha tuna. Ano man liwat an nadiskobrehan han moderno nga syensya? Ginpapamatud-an han geology nga husto an ginsisiring han Biblia ngan ni Aristotle nga an tuna nadadaot. Ha pagkamatuod, an mga bato ha tuna padayon nga nadadaot tungod han ero- sion ngan nasasaliwanan tungod ha pagbuto han bulkan ngan pagkiwa han tuna. Kumusta man an mga bitoon? Madadaot ba ito sugad han siring han Biblia, o magpapabilin sugad han igintutdo ni Aristotle? Nagtikang magruhaduha an mga syentista ha Europa ha igintutdo ni Aristotle han ha siyahan nga higa- yon han ika-16 ka siglo K.P. nakakita hira hin supernova, o pagbuto hin bitoon. Tikang hito, naobserbaran han mga syentista nga an mga Tungod kay gin-gamit ni Jehova an iya bugtong nga Anak sugad nga "labaw nga magburuhat" ha paglarang han ngata- nan nga butang, ito nga teksto mahimo liwat magtudlok ha Anak. - Proberbios 8:30, 31; Kolosas 1:15-17; Hebreo 1:10. AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 27
bitoon posible bumuto, hinay-hinay nga ma- parong, o basta na la mawara. Naobserbaran li- wat nira nga may bag-o nga mga bitoon nga na- puporma tikang ha binuto nga mga bitoon. Salit, angayan an diskripsyon han Biblia nga pariho ito hin panapton nga nadadaan ngan ginliliwanan. Makatirigamnan gud nga an na- isurat han salmista haom ha nadiskobrehan han moderno nga syensya! Kondi bangin magpakiana ka: 'Igintututdo ba han Biblia nga maabot an panahon nga an tuna o an uniberso madadaot ngan kinahang- lan liwanan?' Diri, nagsasaad an Biblia nga magpapabilin ito ha kadayonan. (Salmo 104:5; 119:90) Pero magpapabilin ito diri tungod kay diri ito nadadaot, kondi tungod kay an Dios nga naglarang hito nagsaad ha pagsustinir hito. (Salmo 148:4-6) Waray hiya magsiring kon pa- onan-o niya ito hihimoon, kondi diri ba maka- tadunganon an paghunahuna nga an Usa nga Han ika-19 ka siglo, nadiskobrehan han syentista nga hi William Thomson, kilala liwat nga Lord Kelvin, an ikaduha nga balaud han thermodynamics nga nagsasaysay kon kay ano nga ha paglabay han panahon an ngatanan nga butang may tendensya nga madunot ngan madaot. Nakasiring hiya hito tu- ngod han iya pag-usisa han Salmo 102:25-27. ESA/Hubble An iba nga bitoon nabuto Napuporma an bag-o nga mga bitoon tikang ha binuto nga mga bitoon naglarang han uniberso may gahum ha pagsus- tinir hito? Pareho ito hin eksperto nga panday nga pulido nga nagtukod hin balay para ha iya pamilya, diri ba makatadunganon liwat an pag- hunahuna nga iya ito mimintinaron? Hin-o an Sadang Kumarawat han Himaya Ngan Kadungganan? Mahibabaroan naton an baton hito pinaa- gi ha pagpamalandong han pipira nga balaud han kalangitan. Kon ginhuhunahuna naton kon hin-o an nagbubutang han diri maihap nga mga bitoon ha waray-tubtoban nga kawana- ngan, kon hin-o an nagtitipig hito pinaagi han grabidad, ngan kon hin-o an nagsusustinir hito ha waray-kataposan nga sikolo, diri ba kita naa- bat hin daku nga pagdayaw ha naglarang hito? Bangin naaghat kita nga dayawon an maglala- rang sugad han mababasa ha Isaias 40:26: "Alsa- ha ha hitaas an iyo mga mata, ngan kitaa kon hin-o an naghimo hini, nga nagpakita han ira panon ha kadam-an; iya hira ngatanan pinana- wag ha ngaran." An mga bitoon iginpariho ha panon nga ginkukompwesto hin indibiduwal nga mga sundalo. Kon waray instruksyon tikang ha kumander, ito nga panon magkaka- saramok. Ha pariho nga paagi, kon wa- ray balaud tikang kan Jehova, an mga planeta, mga bitoon, ngan mga galaksi magkakasaramok. Pero diri sugad hito an nahitatabo. An panon han binilyon nga bitoon sugad hin may Kumander nga diri la naghahatag hin instruksyon ha iya mga sundalo kondi maaram liwat han mga ngaran, hinmumuta- ngan, ngan kahimtang hito. An mga balaud han uniberso naghahatag ha aton hin gutiay nga ideya han waray tubtoban nga kaaram hito nga Kumander. May-ada pa ba iba nga makakaghimo hito nga mga balaud ngan husto nga makakaggiya ha kalalakin-an ha pagsurat hito mga ginatos ngan yinukot nga ka- tuigan antes hibaroan ito han syensya? Oo, angay gud hi Jehova kumarawat han 'himaya ngan dungog.' - Pahayag 4:11. J. Hester ngan P. Scowen (AZ State Univ.), NASA
SINSELYO NGA MAY DAGWAY NI TIBERIO MAARAM KA BA? Paonan-o gintagad han Judio nga mga lider han relihiyon ha panahon ni Jesus an ordinaryo nga mga tawo? ˇ Ha siyahan nga siglo K.P., ginpakaminos han prominente nga mga membro han so- siedad ngan relihiyon an waray hitaas nga gin-eskwelahan. An mga Pariseo sini- ring: "Ini nga mga tawo nga diri nasabot han Balaud mga pinanhimaraot." - Juan 7:49, NW. nos nga tawag ha mga ignorante han Mo- saiko nga Balaud o diri nakakasunod han detalye han mga tradisyon han mga rabi. An Mishnah (koleksyon han mga komen- taryo nga nagin basihan han Talmud) nag- papahamangno kontra ha pag-ukoy ha mga balay han am ha·arets. Sumala ha The Encyclopedia of Talmudic Sages, usa nga eskolar nga hi Rabi Meir han ikadu- ha ka siglo an nagsiring: "Kon iginpapaka- sal han amay an iya anak nga babaye ha usa nga am ha'aretz, sugad hin gin-gapos niya ito ngan iginbutang ha atubangan han leon nga nagtatamak han iya biktima antes hangrabon." Dugang pa, ginkotar han Talmud an usa nga rabi nga nagsiring, "an waray gin-eskwelahan nga mga tawo diri babanhawon." Iginpapakita han iba nga reperensya ga- was han Biblia nga gintawag han mga pro- minente han sosiedad ngan relihiyon an mga waray gin-eskwelahan nga mga am ha·arets, o "mga tawo han tuna." Ha tini- kangan, ito nga termino ginagamit sugad nga may pagtahod nga tawag ha mga tuminungnong hin usa nga lugar. Nag- uupod ito diri la han mga pobre ngan mi- nos, kondi pati han mga riko. - Genesis 23:7; 2 Hadi 23:35; Esekiel 22:29. Kondi ha panahon ni Jesus, ito nga ter- mino gin-gamit na la sugad nga nakakami- Paonan-o ginagamit an ngaran nga Cesar ha Biblia? ˇ An Cesar amo an Romano nga apelyido ni Gaius Julio Cesar nga diktador han Roma han 46 A.K.P. Gin-gamit gihap ito han pipira nga sumunod nga emperador han Roma, upod na an tulo nga gin-una- bi ha Biblia - Augusto, Tiberio, ngan Clau- dio. - Lukas 2:1; 3:1; Buhat 11:28. nagsisimbolo han awtoridad han nasud, an Gobyerno. Han nakaeksperyensya hi apostol Pablo hin kawaray hustisya han mga 58 K.P., iya gin-gamit an iya katungod sugad nga tu- minungnong han Roma basi makag-ape- la kan Cesar. (Buhat 25:8-11) Naghangyo hi Pablo nga hukman, diri han emperador hito nga panahon nga hi Nero, kondi han korte suprema han imperyo. Han 14 K.P., nagin emperador hi Tibe- rio ngan nagmando ha bug-os nga peryo- do han ministeryo ni Jesus. Salit hiya an Cesar nga nakada ha pwesto han ginba- ton ni Jesus an pakiana mahitungod ha pagbayad hin buhis. Hi Jesus nagsiring: "Ihatag kan Cesar an mga butang ni Ce- sar, ngan ha Dios, an kanan Dios." (Mar- kos 12:17) Matin-aw, an baton ni Jesus diri la para kan Tiberio. Lugod, an "Cesar" An apelyido nga Cesar nagin an pangi- rilal-an ha usa nga may pinakahitaas nga awtoridad. Salit bisan han natapos na an dinastiya han mga Cesar, nagpabilin ito sugad nga titulo han nagmamando. AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011 29
PARA HA MGA BATAN-ON Kon Paonan-o Aatohan an Pagsulay JOSE - BAHIN 1 Instruksyon: Basaha an mga teksto ngan batona an mga pakiana ha lugar nga waray aringasa. Samtang nagbabasa ka, hunahunaa nga aktuwal nga naieksperyensyahan mo an nahihitabo. Handurawa an kahimtang. Hunahunaa nga hinbabatian mo an mga tingog. Abata an mga emosyon han mga nahidadabi. Handurawa an mga panhitabo. Importante nga mga tawohan: Jose, asawa ni Potipar Sumaryo: Gin-atohan ni Jose an pagsulay nga makighilawas ha asawa ni Potipar. - PAMALANDONGA HIN MAOPAY AN KAHIMTANG. - BASAHA AN GENESIS 39:1-12. Ihulagway an daku ngan magarbo nga balay ni Potipar.
Ano daw la an hitsura ni Jose? (Basaha utro an bersikulo 6.)
Ha imo hunahuna, ano daw la an inaabat ni Jose samtang nakikiistorya hiya ha asawa ni Potipar ha bersikulo 8 ngan 9?
- DUGANG NGA USISAHA. Kay ano nga posible maikompromiso ni Jose an iya moralidad? (Basaha an Filipos 2:12, ngan hunahunaa an kahimtang ni Jose. Pananglitan, hito nga panahon na- kain an pamilya ni Jose ngan an iya mga igkasi-magsiringba kan Jehova?)
Ha imo hunahuna, kay ano nga gin-abat ni Jose nga sala ha Dios an pag-adulter- yo nga hito nga panahon waray pa man balaud an Dios kontra hito? (Basaha ngan pamalandonga an masunod nga teksto: Genesis 2:24; 12:17, 18; Roma 2:14, 15; ngan Hebreo 5:14.)
30 AN BARANTAYAN ˙ HULYO-SEPT YEMBRE 2011
˜ IAPLIKAR AN IMO HINBAROAN. ISURAT AN IMO HINBAROAN MAHITUNGOD HAN . . . An koneksyon han pagpugong ha kalugaringon ngan dignidad.
An mga kapulsanan ha pagsunod han mga suruk- lan han Dios ha moral.
An panginahanglan ha pagbansay han imo "abili- dad ha pagsabot." (Hebreo 5:14, NW)
PARA HA DUGANG NGA APLIKASYON. Ha ano nga (mga) bahin han kinabuhi sadang ka magin marig-on ha pag-ato ha pagsulay nga ma- kighilawas? (Basaha ngan pamalandonga an Job 31:1; Salmo 119:37; Efeso 5:3, 4.)
™ ANO NGA BAHIN HINI NGA ASOY AN MAPULSANON GUD PARA HA IMO, NGAN KAY ANO?
KON WARAY KA BIBLIA, PAGHANGYO HA MGA SAKSI NI JEHOVA
Ano an katuyoan han Dios ha paglarang han tuna? KITAA AN PAHINA 4-6. Posible ba magkaada katuyoan an imo kinabuhi? Kon posible, paonan-o? KITAA AN PAHINA 7-9. Gintutdoan kita ni Jesus nga ig-ampo an ano nga Ginhadian? KITAA AN PAHINA 16-17. May-ada ba rasa o nasyonalidad nga mas labaw ha iba? KITAA AN PAHINA 23. Karuyag mo ba bisitahon? wp11 07-09-SA