M ainitong gia biabi ni Vice Mayor Tito B. Decina uban ang mga opis- yales sa Syudad sa Tangub ang grupo ni Lipa City Mayor Eric B. Africa, ug iyang mga konsehales sa gipahigayong benchmarking visit sa Asen- so Global Gardens, Brgy. Hoyohoy, kaniadtong Miyerkules, Marso 20, 2024. Gihisgutan ni Mayor Africa nga dugay na siya nakadungog sa Misamis Occidental tungod sa iyang Konsehal nga si Jennifer Spye T. Toledo na gikan sa Oroquieta City. Apan mao kini ang unang higayon nga nakaanhi sila diri sa probin- sya. Gidayeg usab niya ang pagkamaabi abihon ni Gover- nor Henry S. Oaminal nga iya sab nakauban sa par- tidong Nationalista, uban ni Oroquieta City Mayor Lemuel "Lem" Meyrick M. Acosta. Naimbitahan siya sa duha ka opisyales nga mubisita diri sa probinsya, maong wala niya gisayang ang higayon sa pagbisita dire. Dungag pa sa Mayor gusto niya mulaag ug balik diri kauban ang iyang pami- lya. Naenganyo siya sa pag- promote sa LGU sa mga tourist spots dinhi sa probinsiya. Gidayeg niya ang mga Misamisnon tungod sa ilang lideres nga kahibalo maningkamot alang sa ka- lambuan sa mga siyudad ug munisipalidad niining probinsya. Matod pa sa Mayor nga dapat maagni ang mga turista gikan sa kaulu- han ug malipayon niyang gipadayag ang iyang mga nakitang kalambuan diri sa probinsya. Samtang atol usab sa maong pagbisita, nagpasu- dayag ug talento sina Konse- hal Michael Gerard "Mikee" T. Morada ug Konsehal Ven- ice D. Manalo nga mao'y nagpabibo ug nagpahugyaw sa mga mitambong didto. Nagpasalamat si Konsehal Morada sa lokal na kagam- hanan sa pag welcome sa ilaha ug naghinaot siya na iyang maimbita ug madala diri sa probinsya ang iyang asawa na si Catherine "Alex" Gon- zaga - Morada aron mapakita kung unsa kanindot diri sa Misamis Occidental. ## M isamis Occi dental Governor Henry S. Oaminal bag-ong battalion commander sa Army 903rd Misamis Occi- dental Ready Reserve Infantry Battalion (RRIBn). Ang opisyal nga change-of -command cere- mony gipahigayon sa Camp Dominguez, Libertad Bajo, Sinacaban, Misamis Occidental niadtong Domingo Marso 24, 2024. Iyang gipulihan ang kanhing commander sa maong army unit nga si Ltc Jaime C. Cajigas. Gipangunahan ni MGen Gabriel C. Viray III PA, Commander sa 1st Infantry (TABAK) Division, Philippine Army ang seremonyas nga gitambongan sa mga importan- teng opisyal sa militar, ug mga miyembro sa komunidad. "Atong suportahan sa bisan unsa nga paagi ug kapabilidad ang pagbansay, pagpaayo sa pasilidad, ug uban pang pamagi sa paglig-on sa organisasyon isip usa ka im- portante nga partner sa to page 2....
...from page 1 gobyerno sa paghatag sa lain-laing serbisyo, panahon sa mga katalagman o emerhensya ug serbisyo sa komunidad," kini ang hugot nga pasalig sa gobernador atol turn-over of command ceremonie. Ang pagtudlo kaniya isip com- mander sa batalyon nagpamatuod sa iyang hugot ug matinud-anong serbisyo publiko, pasalig sa depensa ug seguridad sa probinsiya. Isip usa ka Commissioned Reserve Officer sa Philippine Army, nag- dala siya og lawom ug lapad nga kasinatian ug liderato sa iyang bag-ong tahas, pagsiguro nga ang 903rd RRIBn magpabiling lig-on nga pwersa sa pagpanalipod sa kaayohan ug seguridad sa katawhan. ## G ibisita sa City Tour ism Office ang possi ble nga mahimong community based-tourist destina- tions sa syudad. Kini ang unang hugna sa pagbisita nga nahitablo kaniadtong Marso 26, 2024 sa Ba- rangay Paiton, Guinalaban, Si- langit ug Sumirap. Sa Barangay Paiton Ang Bato Nga Manubo. Ang dakong bato pormang nawong sa tawo diin sa ilalom nga bahin niini naay tubig nga midagayday. Ma- tod pa ni Konsehal Alberto Al- forque, iyang nasaksihan ang pag- dako sa bato sa paglabay sa panahon. Dugang niya, sauna anaay mga tuo-tuo ang mga ka- tigulangan nga kung unsay pan- gayoon didto sa bato pinaagi sa sulat, naa dayon kini inig abot sa balay. Kasagara sa mga hulman didto sa bato kay mga plato ug kutsara. Apan kung dili ampingan ang butang na gihulman, naa usab ipuli sa himulam nga nadaot. Sa Guinalaban, gibisita sa grupo ang Tumatiag Falls. Nakita nga anaay dakong potential ang maong lugar nga mahimong laa- gan tungod sa ka abunda sa tubig ug sa ka presko sa palibot tungod sa kadaghang tanom nga nagpalibot niini. Kinng gihimo nga pagbisi- ta alayon sa bisyon (vision) sa si- yudad nga mahimong premier tourist desnation ang Tangub city. ## O n March 18, 2024, Tangub City witnessed a significant event as it welcomed The Most Rev. Joel O. Porlares, Opispo Maximo XIV of the Iglesia Filipina Independiente, along with his fellow parish priests. The visit was marked by the city's strong adherence to the "UNA ANG GINOO" mantra, which translates to "God First". The arrival of the religious figures was greeted with joy and respect by the city's resi- dents. It served as a reminder of the city's deep- seated faith and commitment to the "UNA ANG GINOO" mantra. ## T he Junior Execu tive of Human Resource Or- ganization (JEHRO) of Tan- gub City Global College emerged victorious at the recently concluded Human Resource Students' Associa- tion of the Philippines (HRSAP) - HR Quest 2024, bagging the coveted Overall Champion title. Their dedication to academic excellence and commitment to the HR pro- fession have paid off on the national stage. The competi- tion, involving member schools from all over the Philippines, further ampli- fies the significance of TCGC's achievement. By showcasing The TCGC team dominated the competition, showcasing their exception- al knowledge and skills in various HR-related fields. Their impressive perfor- mance secured them the following top awards: their talent and knowledge, TCGC students have not only brought pride to their college but have also set a high bar for future HRSAP participants. ## 1st Place - Quiz Bee Competition - Ms. Shaira Lyn Aguaviva BSBA HRM 4 1st Place - Essay Writing Competition - Mr. Jerson Mortes BSBA HRM 1 1st Place - Spoken Word Poetry - Ms. Aliesa Grace Mananggit BSBA HRM 2 This remarkable feat highlights the excep- tional caliber of TCGC's HRM students and faculty. 2 Source: TCGC-IBFS
Avocado puno sa vitamins C,E,K and B6 ug aduna usab riboflavin, niacin, folate, panthothenic acid, magnesium and potassium. Dulot nga Kaayohan Pagkunhod sa lebel sa kaso sa sakit sa kasing- kasing Puno sa antioxidants ug anti-inflammatory compounds. Makatabang sa mga naay diabetic complication. Gamit sa Kamatis Mga besh, kasagaran nato mga babaye ug lalaki naproblema sa atong hitsura tungod sa bugas o di ba kaha ang dry nato nga na- wong. Adunay tips para mahealthy and atong nawong ug ma moisturize kini: Kada human ug panghilam-os gabii mag-andam ug usa ka puwa nga kamatis. Hiwaon ug kaduha. Pasagdahan ug 3 minutes dayon hilam-usan ug limpyo nga tubig. Trapuhan ug limpyo nga tuwalya. Ug inyong makita ang resulta. Buhata kini 2 beses sa usa ka semana para sa mas himsog ug dan- ag nga panit. Ipahid sa nawng ug tarong ang tagsa tagsa ka hiniwa. 3 FRIED CRISPY KANGKONG Mga Sangkap 2 bugkos sa kangkong 1 cup sa harina 1 kutsaritang baking ½ cup sa cornstarch ½ kutsaritang asin ½ kutsaritang paminta 1 ½ cup sa bugnaw nga tubig 1 ka itlog Cooking oil Pamaagi sa Pagluto 1. Ibulag ang dahon sa kang- kong sa stem niini. 2. Hugasan ang mga dahon ug kini paugahon 3. Ibutang tagsa-tagsa ang mga dahoon sa cornstarch ug ilain kini 4. Isagol ang harina, corn- starch, baking powder, itlog asin ug paminta. Bubuan ug bugnaw nga tubig ug e mix ug tarong. 5. Ibutang sa kalaha ang man- tika ug painiton sa meuim- low heat. 6. E dip ang kangkong leaves sa mix nga sangkap tagsa- tagsa. Piritohon hangtod ma golden brown sulod sa 1 hangtod duha ka minuto. 1 BATI'G NAWONG NAOG Driver: Palihug lang beh, katong mga bati'g nawng, naog na kay naay check- point sa unahan. (Usa ka pasahero nitubag): Unya boss, kinsa nama'y mo-drive? 3 MANAGER Empleyado: Boss, namatay diay atong manager? Pwede ba ako nalang mopuli sa iyang pwesto ? Boss: Pwede man, pero am- bot kaha kung mosugot ba ang punerarya.
Pamalandong MARCOS 14:39 GIBUHAT NIYA ANG IYANG MAHIMO "Gihimo niya ang kutob sa iyang maaabot. Gibubuan niya ug pahumot ang akong lawas agi ug pangandam alang sa akong lubong" Gibutang niya sa counter ang pakete sa mga cupcake, sunod ang birthday card ug ang mga pakete sa nagkalainlaing tsitserya. Medyo gubot na iyang buhok, gikapoy na siya. Nagmanya pa ang iyang ga- may nga anak. Nakurat siya sa dihang gipahibalo siya sa cashier sa iyang bayronon. "Ay, iuli ko na lang tingali ning uban. Pero para man god ni sa iyang party," naghupaw siya nga mitan-aw sa iyang anak. Nakasabot sa iyang gibati ang customer ang nagsunod kaniya. Nahinumdom ang maong kustom- er sa gisulti ni Jesus ngadto kang Maria nga taga Betania. iyang maabot," (Marcos 14:8) Human niya buboi si Jesus jsa mahalon nga pahumot sa wala pa Siya mamatay ug ilubong, gikasuk-an si Maria sa mga tinun-an. "Gihimo niya ang kutob sa Views and Feedbacks (Panglantaw sa Yanong Mambabasa) Gibadlong ni Jesus ang Iyang mga tinun-an pinaagi sa pagdayeg sa gibuhat ni Maria. Wala Siya moingon nga "Gibuhat niya ang tanang mahimo." Dili ang pagkamahalon sa pahumot ang Iyang gipunto. Ang pagpakita ni Maria sa iyang paghi- gugma mao'y mahinungdanon. iyang Sos kanindut sa merkado! Bisan pag mag hangad ta magbaklay. heheheh... Layo ra jud kaayu ang sauna nga merkado kay daghan nanga-dakdak....just saying lang..... (Jael A. Sabijon) Niadtong higayona, una makabalibad ang inahan, gibayran sa customer nga nagsunod kaniya ang iyang gipamalit. Wala kaayo kini makagastog dako niadto ug may sobra pa kini nga kuwarta ni- adtong bulana. Pero alang niadtong inahan, dako na kaayo kadto. Usa ka buhat sa lunsay nga gugma ang mitagbo sa iyang panginahanglan. Asenso Merkado: Very nice, neat, and clean. Not like be- fore nga atong tiil galama kay basa kaau then unorganize jud siya. (Langger Saga- rino) Unsay imong mahimo alang sa uban Sa pagpakita sa imong gugma kang Jesus? Amahan, bukhaa ng akong mga mata sa mga butang nga akong mahimo alang Kanimo karong adla- wa. - Elisa Morgan (Espirituhanong Kalan-on, p/ 146 - Enero - Disyembre). ## MEDIA AND PUBLICATION AFFAIRS THE OFFICIAL NEWSLETTER OF THE CITY GOVERNMENT OF TANGUB RUBY E. BACALING City Administrator SABINIANO S. CANAMA City Mayor ATTY. JOEL A. ALIMA Legal Counsel Hon. LOWIDA L. ALCALDE Chair, Media and Publication Committee DR. MARICELLE M. NUEVA OIC Head, Media and Publication Affairs HARVEY JOSEPH L. DEL CASTILLO Photographer JUDITH B. TABLAN Editor -in Chief / Writer NIELBOY A. TORRES Lay-out Artist RICA A. MABASO Writer MA. FLORENCE C. QUIMBO Writer ARCHEL A. TUASTUMBAN Writer Tangub City Information and Documentation Office tangubcity.gov.ph 09164927629 4


M g a P a n a w a g a n u g B a r u g a n a n State of Indigenous Peoples Address 2021 S T A N D W I T H S E L P E P ENOUS I N D I G
Pasiuna Ang State of the Indigenous Peoples Address (SIPA) usa ka nasudnong panagtipok sa mga tribu para ipadayag ang ilang tinuod nga kahimtang ug kalisdanan, ilang isyu ug kabalaka, ilang pangandoy ug ilang pakigbisog para maprotektahan ug ma-asdang ang ilang katungod isip katilingban ug katawhan. Kauban ang pipila ka lider sa mga tribu, gimugna sa LRC ang SIPA niadtong 2008 sa dakbayan sa Davao. Niadtong Hulyo 2021, si Presidente Rodrigo Roa Duterte nagpadayag sa iyang katapusang State of the Nation Address (SONA) para ipa-abot ang mga nakab-ot sa iyang administrasyon ug ang iyang mga prioredad sa nahibilin niyang termino. Susama, ang SIPA 2021 nagtipok para mamalandong ug pagsusi sa kahimtang sa mga tribu ug katilingban sulod sa iyang admnistrasyon ug taliwala sa COVID-19 na pandemya. Ang SIPA 2021 gimugna ug gitambungan sa mga nagkalahi-lahi nga mga tribu sa nasud, kauban ang Ayta, B'laan, Dulangan Manobo, Dumagat Remontado, Erumanum ne Menuvu, Kirenteken Menuvu, Teduray, Lambangian, Taboli Manobo, Tuwali-Ifugao, Higaonon, Subanen, Ibaloi, Tumandok, Tagbanwa ug uban pa nga nag-gikan sa nagkalain-laing lugar: Cordillera, Zambales, mga isla sa Palawan ug Panay, Bukidnon, Misamis Oriental, North Cotabato, Maguindanao ug uban pa. Ang SIPA 2021 usa ka tulo ka adlaw nga kalihukan nga gitambungan sa sobra sa 80 ka lumadnong lideres ug representate sa katilingbang lumad. Bisan sa mga kalisdanan sa paglihok ug kumunikasyon, ang paghisgot sulod sa kasamtangan ug motumaw na isyu nga naa'y kalambigit sa yutang kabilin, mga kinaiyanhon nga kapanguhaan ug palibot. Ang lumadnong lideres ug mga representante gipangulohan ang diskusyon sa pagbinay- loay sa ilang katinglingban na estorya sa pakigbisog ug panglantaw. Usa ka panghitabo nga nagtukod og pagnaghiusa. Apil sa SIPA ang usa ka diskusyon ug kalamboan sa SIPA ang gipangayo ug panawagan sa mga katawhang lumad. Ang gipangayo ug panawagan usa ka gitakda nga mga hinanali nga isyu nga ipa-abot sa gobyerno. Kini apil na ang mga plano sa lumad sa ilang kolektibong aksyon ug panaghiusa, labi nga sa umaabot na 2022 nasyonal na eleksyon. S t a t e o f I n d i g e n o u s P e o p l e s A d d r e s s 2 0 2 1 01
SIPA 2021 Mga Panawagan ug Baruganan 1 Indigenous Peoples' Rights Act (IPRA) Ilhon sa Republika sa Pilipinas ang among mga naila nga katungod isip usa ka tribu. Tungod niini, busa: Ipatuman ang among mga katungod nga nahisulat sa IPRA: Katungod sa Yutang Kabilin - Katungod sa kaugalingong Pagdumala ug gahum - Katungod sa kaugalingon nga sistema sa hustisya ug Tawhanong Katungod - Katungod sa iyang integridad ug kultura Susihon ang IPRA kung kini nahimongkadaugan sa pagpalig-on sa mga katungod sa tribu sulod sa beyente kuwatro nga tuig human kini nahimong balaod Paningkamutan ang tahas sa National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) sa pagpatuman sa mandato na magsilbi sa interes sa mga tribu Respetuhon, ilhon, ug tagaang prayoridad sa gobyerno ang among katungod kaysa interes sa mga korporasyon, mga politiko, ug uban pang mga grupo nga naay lakang nga kuhaon ang among yutang kabilin tungod ngalan sa ginansya ug gahum. 2 Yutang Kabilin Ilhon ug panalipdan ang among katungod sa yutang kabilin. Tungod niini, busa: Paspasan ug dili babagan ang proseso sa pagrehistro ug pagpagawas sa Certificate of Ancestral Domain Title o CADT - Bawion ang 'cease and desist order' o CDO na gipagawas sa Bangsamoro Parliament na ang proseso sa pagsukod ug paghatag sa Teduray ug Lambangian Ancestral Domain Claim or TLADC 02
Ilhon ang 'native title' o pag-ila sa among katungod sa yutang kabilin nga nakasunod sa among kaugalingon nga balaod o 'customary rights' Suportahan kami sa paghimo ug pagplano sa Ancestral Domains Sustainable Development and Protection Plan o ADSDPP nga naay inklusibong o makaubanong pag-apil o pagpartisipar sa tanang henerasyon Respetuhon ug walaon ang pagpugong sa among gawasnon nga mga lihok, pagsulod o paggawas sa among yutang kabilin Tagaan og igong pundo ang NCIP sa pagproseso sa among CADT ug ADSDPP. 3 Pagpangawkaw sa Dakong Korporasyon / Mapanguasi na Kalamboan Depensahan ug amomahon ang kinaiyahan ug pugngan ang mga industriyang esktraktibo o mapahimuslanon nga mosulod sa yutang kabilin ug mopatay sa kina-iyahan. Tungod niini, busa: Ihunong ang makadaot nga dinagkong pagmina nga nakadaot sa kinaiyahan og nagapadayon sa pagpalisod sa among kinabuhi: Ikansela ang pag-renew sa Financial or Technical Assistance Agreement o FTAA No. 001 sa gobyerno ugOceanaGold sa Brgy. Didipio, Kasibu, Nueva Vizcaya - Ikansela ang pag-renew og pag-extend sa FTAA No. 002 sa gobyerno ug Sagittarius Mines, Inc. (SMI) sa Tampakan, South Cotabato; - Walaon ang bisa sa Executive Order o EO no. 130 nga nag-abri sa pagapruba sa mga aplikasyon sa pagmina. Ihunong ang mga plantasyon ug pagsulod sa among yutang kabilin sa mahimong hinungdan sa kasamok, pagkabahin-bahin, ug pagsupak sa among mga katungod Mapagawas ang 'cease and desist order' o CDO batok sa Integrated Forest Management Agreement o IFMA No. 018, 020 ug 022 sa gobyerno ug M&S Company Dili tugtan ang konstraksyon sa mga dinagkong dam, uban ang Kaliwa sa Sierra Madre ug Jalaur sa suba sa Pan-ay sa isla sa Panay Protektahan kami mga tribu batok ug hagit sa Pamdemyang COVID-19 ug pagbag-o bag-o sa klima. M g a P a n a w a g a n u g B a r u g a n a n 03
4 Kaugalingon nga Pagdumala Respetuhon, suportahan, palig-unon at himuong inklusibo ang among tradisyonal na sistema sa pagdumala. Tungod niini, busa: Ilhon ug respetuhon sa gobyerno ang among Indigenous Political Structures o IPS Paspasan sa bangsamoro Parliament ang pagtan-aw ug pagpasa sa Indigenous Peoples' (IP) Code nga pormal nga giila sa IPS isip usa ka plataproma para sa importanteng partsipasyon sa mga tribu sa proseso sa pagdumala sa gobyerno sa BARMM Suportahan sa mga local government units (LGU) ang among paningkamot nga makahimo og Tribal Barangay, nahi-uyon sa IPRA Magpalig-on nato ang kaugalingon nga Tribal Justice System ug kini ilhon ug respetuhon sa atong gobyerno Himuon nato mga tribu ang importanteng partisipasyon sa mga kababaehan og kabatan-onan sa mga IPS ug pagtumbok sa mga representante sa mga giilang posisyon Palig-unon nato mga tribu ang mga organisasyon sa mga kababaehan Pasagdan kami mga tribu nga mupili sa among representante sa tanan nga ang-ang sa pagdesisyon pareho sa pagpili namo sa IPMR sa among lugar. 5 Pagdumala sa among Gobyerno Himuon namo sa mga tribu nga kami magpili sa mga nagdumala sa among gobyerno. Tungod niini, busa: Ayuhon ang balaod sa pagpili sa Indigenous Peoples' Mandatory Representative (IPMR) para masuta sa mga tribu ug dili mga politiko ang pagpili sa among mga nagdumala Siguraduhon nga kami nga mga Non-Moro Indigenous Peoples (NMIPs) ang pagpili sa among nagdumala sa Ministry of Indigenous Peoples' Affairs (MIPA) ug Bangsamaro Women Committee (BWC) sulod sa gobyerno sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) 3 Priority SDG Palig-unon ang pakiglambigit sa mga tribung kababaehan ug kabatan-onan sa demokratikong proseso sa pakig-uban sa gobyerno M g a P a n a w a g a n u g B a r u g a n a n 04
Maghiusa ang tribu sa tibuok nasod nga maghimuno ug IP agenda nga iduso sa Eleksyon 2022 Palig-unon ug palaparon ang kahibalo kabahin sa eleksyon ug proseso sa pagpili - Mangita ug pilion ang kandidato sa Eleksyon 2022 nga tinuod nga nagdala sa tingog ug mulo sa mga tribu ug bitbiton sa pagdepensya sa kina-iyahan - Sutaon ang plataporma sa mga kandidato para mahimong basehanan sa pagbotar ug siguraduhon ang ilang hugot na relasyon sa mga IPS ug sa tribung komunidad. 6 Gawasnon na Pagpahibalo M g a P a n a w a g a n u g B a r u g a n a n Palig-unon ug palaparon ang kahibalo kabahin sa eleksyon ug proseso sa pagpili - Mangita ug pilion ang kandidato sa Eleksyon 2022 nga tinuod nga nagdala sa tingog ug mulo sa mga tribu ug bitbiton sa pagdepensya sa kina-iyahan - Sutaon ang plataporma sa mga kandidato para mahimong basehanan sa pagbotar ug siguraduhon ang ilang hugot na relasyon sa mga IPS ug sa tribung komunidad. 6 Gawasnon na Pagpahibalo M g a P a n a w a g a n u g B a r u g a n a n ug Pagpananghid (FPIC) Ilhon ang among gahum sa pagpili, paghatag sa pagtugot ug pagdili sa mga plano o proyekto nga naka apekto sa among komunidad ug sa yutang kabilin.Tungod niini, busa: Tumanon sa pribado o publiko nga institusyon, na naay plano na maghimo'g proyekto sa sulod sa among yutang kabilin, nga tumanon ang insakto og tinuod nga proseso sa FPIC Ubanon kami mga tribu sa mga proseso sa pagpili ug pagplano sa mga proyekto nga himoun sa sulod sa among yutang kabilin. 7 Kalambuan ug Panginabuhian Magduso sa mga proyekto, programa, ug lakang sa panginabuhian nga ha-um sa among kaugalingon nga desisyon. Tungod niini, nga: Himuon nga ha-um ang proyekto nga ipatuman ug tumanon sa atong gobyerno nga uyon sa among sitwasyon, kinahanglan, ug kultura Kinahanglan naay konsultasyon bag-o, nagsugod na, ug pagkahuman ipanghatag ang mga programang panginabuhian para kini uyon sa tinunhay na tumong ug sitwasyon namo nga mga tribu Maghatag og suporta sa mga gagmay nga mag-uuma para para tukma og igo nga pagkaon sa mga tribung katilingban Maghatag og ayuda sa mga gagmay nga mag-uuma nga na-apektohan sa mga peste ug kalamindad Ipatuman sa atong gobyerno ang suporta sa panginabuhian, apil niini ang Ayuda tubag sa pandemya, na makatabang sa paglambo sa among yutang 05
8 Edukasyon ug Serbisyo sa Katawhan Walaon ang mga nakababag nga dili kalidad na edukasyon ug serbisyong pangkatawhan nga dili ha-um sa sitwasyon, panginahanglan, ug kultura. Busa niini, nga: Matudlo sa kabatan-unang tribu ang kasaysayan sa tribu ug maipasa sa ila ang indigenous knowledge, systems ug practices o IKSPs Ilhon ug iduso ang katungod sa mga tribung kababaenhan ug ilang dagkong tahas sa atong katilingban Siguraduhon na matubag ang panginahanglan sa edukasyon sa mga kabatan- onang tribu nga naapektohan sa pandemya Siguraduhon nga sayon ang pag-enroll sa mga kabatan-onang tribu para makapadayon sa ilang pag-eskwela Siguraduhon nga insakto ug 'accessible' ang paghimo sa 'blended learning'sa konteksto sa kabatan-unan na tribu, labi na sa nagpuyo sa lagyong lugar. 9 Red-tagging, Pangpanghasi ug Pagpatay sa Tribu Ihunong ang sistemang pagpatay ug pagpanghasi sa among ka tribu na nagpanalipod sa among mga katungod. Kinahanglan tagaan og hustisya ang tanang nahimong biktima sa pagpanghadlok sa estado ug mga korporasyon, Busa niini, nga: Ihunong sa gobyerno ang militarasyon sa among komunidad na nagpugong sa mga nakadaot nga proyekto sa gobyerno og korporasyon Ihunong sa National Task Force to End Local Communist Armed Conflict o NTF- ELCAC, Anti-Terror Council, ug sa gobyerno nga nag red-tagging ug terror-tagging sa mga tribu Ipatubag ang mga nalambigit sa pagpatay sa among kauban na tribu nga bitbit ang ilang pagdepensa sa ilang katungod ug yutang kabilin Ipatubag ang mga awtoridad na nalambigit sa pagpatay sa siyam nga mag-uumang Tumandok sa isla sa Panay niadtong Desyembre 2020. M g a P a n a w a g a n u g B a r u g a n a n 06
10 Seguridad ug Kagawasan Ipabilin ang kagawasan sa among komunidad ug siguraduhon ang among seguridad sulod sa among yutang kabilin. Busa niini, nga: Sundon sa atong gobyerno ang iyang tahas na siguraduhon nga protektado ug naa sa insaktong kaluwasan ang mga sibilyan Ilhon sa atong gobyerno ang mga kasabutan sa kalinaw nga nakasunod sa kasinatian sa among komunidad I-apil ug hatagan kami og representasyon sa prosesong kalinaw ug 'peace process' diin kini naka-apekto sa kasabutan sa among tribu ug sa among yutang kabilin Konsultahon kami mga tribu sa tanan ang-ang sa prosesong sa kalinaw - Naay representasyon ang NMP sa Intergovernmental Relation Body (IRGB) ug uban pang mekanismo sa proseso sa kalinaw sa gobyerno sa MILF I-inganyo nga susihon sa gobyerno ug Moro Islamic Liberation Front (MILF) ang padayon na pagpahiapil sa Bangsamoro Islamic Armed Forces (BIAF) na mga tribu o Non-Moro Indigenous Peoples (NMP) Seguraduhon sa atong gobyerno na ilhon ang partikular nga panginahanglan sa kababaehan og kabatan-onan sa panahon sa pagsalba tungod sa kagubot o kalamidad. 11 Hustisya Palig-onon ang among kapasidad nga makab-ot ang hustisya o 'access to justice' sulod sa atong balaod sa gobyerno. Busa niini, nga: Pakusgon ug palapdon nato mga tribu ang atong mga kahanas sa balaod ug mekanismo para mapanalipdan nato ang atong katungod Suportahan kami sa atong gobyerno ug sa nagkalain-laing grupo ug sektor sa paggamit sa mekanismo ug rekurso nga ligal nga naa sa atong balaod para makatabang sa pag-abot sa hustisya. M g a P a n a w a g a n u g B a r u g a n a n 07
12 Panaghiusa ug Pakigbisog IIpadayon ang paglambigitay ug paghugpong sa atong panaghiusa ug pakigbisog kauban ang nagkalain-laing grupo, sektor, ug katawhan. Busa niini, nga: Ipadayon ang pag-ila sa kusog ug kontribusyon sa tribung kababaehan sa pagsulong sa katungod sa tibuok tribung katilingban Dili mu-undang ang pagpugong bisan sa daghan nga hagit sulod sa pandemya sa COVID-19, ug mga bug-at nga epekto nga dala niini sa mga kabatan-unan og kababaehan Padayon nga maghatag og kusog sa kada usa pina-agi sa pagdiskobre ug pagsabot sa pagkapareho sa atong naagian ug padayon sa pag organisa sa katilingban Magpabilin nga lig-on ug puno sa pag-laum sa pagduso sa atong damgo sa umaabot nga eleksyon 21 2022 ug sa umaabot pa. S T A N D W I T S E L P O E P NOUS E I N D I G Ubang tabang gikan sa mga sumusunod nga suportang grupo: Mindanao Peoples' Peace Movement Lilak Purple Action for Indigenous Women's Rights Samdhana Institute Legal Rights and Natural Resources Center-Friends of the Earth Gihubad ni Carl Cesar Rebuta Hulagway kuha ni JM Ferraris M g a P a n a w a g a n u g B a r u g a n a n 08
Legal Rights and Natural Resources Center - Friends of the Earth Philippines lrcksk.org | Facebook and Twitter: @lrcfoeph S t a t e o f I n d i g e n o u s P e o p l e s A d d r e s s 2 0 2 1 S T A N D W I T H S E L P E P ENOUS I N D I G


HILISGUTAN: Giya sa mga Suporta alang sa mga Transgender na Estudyante Kini nga giya naghatag og tabang bahin sa kasagarang mga isyu nga gikabalak-an nga kinahanglang sulbaron aron makahatag og tukma nga mga suporta alang sa mga transgender na estudyante ug sa komunidad sa eskwelahan. Kini nga mga giya gidisenyo aron maghatag og sukaranan nga direksyon alang sa mga eskwelahan. Dili sila makasagang sa matag sitwasyon nga moabot. Ang katuyoan mao ang paghatag ug dinaliang giya alang sa mga eskwelahan sa paghimo og luwas ug maamumahong pagkat-on nga palibot alang sa tanang mga estudyante ug sa paghatag sa mga opisyal sa eskwelahan og kahibalo sa labing maayo nga mga gawi aron pagsulbad sa mga sitwasyon sa ilang pagbangon. Ang mga panginahanglanon sa mga transgender nga estudyante mahimong hilabihan ka tagsa-tagsa depende sa mga kahimtang sa estudyante. Ang matag panginahanglan sa estudyante kinahanglan nga masusi base sa matag usa ka kaso, nga mahimo pinaagi sa pagpakigkita sa estudyante ug, kon angay, uban sa mga ginikanan o tigbantay sa estudyante. Kinahanglang tugotan sa mga kawani sa eskwelahan ang estudyante nga manguna sa pagtino ug pagpahayag sa ilang kaugalingon na gi-ilang gender ug kinahanglan nga mahunahunaon sa katungod sa estudyante sa pagkapribado ug pag kompidensyal bahin sa ilang gi-ila nga gender ug ekspresyon. Mga Kahulugan para sa Pangunang mga Termino "Gihatag nga sekso sa pagkahimugso" nagpasabot nga ang pagtudlo sa sekso, kasagarang "lalaki" o "babaye," nga gihatag ngadto sa usa ka tawo sa dihang ang tawo gipanganak. "Gender" nagpasabot sa usa ka hugpong sa pangkatilingban, sikolohikal, ug emosyonal nga mga kinaiya, nga naimpluwensyahan sa mga gilauman sa katilingban nga nagklasipikar sa usa ka indibidwal isip babae, lalake, o uban pa. "Pagpahayag sa gender" nagpasabot sa paagi diin ang usa ka tawo nagrepresentar o nagpahayag sa sekso ngadto sa uban, kasagaran pinaagi sa kinaiya, sinina, estilo sa buhok, mga kalihokan, tingog, o pamatasan. "Pagkamao sa gender" nagpasabot sa sulod, lawom nga pagbati sa usa ka tawo isip lalaki, babaye, o uban pa, lahi man o dili kanang kalabot sa gender ng pagkamao lahi sa pisyolohiya sa tawo o gi-assign nga sekso sa pagkahimugso. Ang matag usa adunay pagkamao sa gender. "Dili pagpahiuyon sa gender" nagpasabot sa pagpakita og gender o gender nga ekspresyon nga lahi sa mga kasagarang nalangkit sa gi-tudlo nga sekso sa usa sa pagkatawo. Ang ekspresyon sa gender sa usa ka tawo mahimong lahi gikan sa stereotypical nga mga gilauman bahin sa kung unsa ang hitsura o paglihok sa mga babaye ug lalaki. Ang dili pagpahiuyon sa gender dili parehas sa transgender; dili tanan nga dili nagpahiuyon sa gender nga mga estudyante nagpaila nga transgender. "Sekso" nagpasabot sa chromosomal, hormonal, ug anatomical nga mga kinaiya nga gigamit sa pagklasipikar sa usa ka indibidwal ingon sa lalaki o babaye.
Panid 2 "Transgender" nagpasabot sa usa ka tawo kansang pagkamao sa gender lahi sa ilang gi-tudlo nga sekso sa pagkatawo. Ang "Transgender" dili parehas sa "bayot". "Transisyon"nagpasabot sa proseso diin ang usa ka transgender nga tawo nagsugod sa pagpuyo ingon nga gender nga giila sa tawo ug sagad naglakip sa pagbag-o sa istilo sa sinina, pagpili sa usa ka bag-ong ngalan, usa ka hangyo nga ang mga tawo mogamit sa husto nga pronombre, ug posible nga terapiya sa hormone ug operasyon. Background Karong bag-o, daghang mga estudyante ang mibati nga komportable nga ipahayag ang ilang transgender nga pagkamao ug nangayo og suporta sa eskwelahan. Dugang pa, nagkadaghan ang mga ginikanan nga naghangyo sa mga eskwelahan nga ilhon ug pagustohan ang mga panginahanglanon sa ilang mga transgender nga anak. Alang sa daghang mga estudyante, ang mga eskwelahan giisip nga luwas nga mga lugar alang sa tinuud nga pagpahayag. Tungod niini, importante nga matino kung unsa ang labing angay alang sa atong mga estudyante, kadtong nagpaila nga transgender ug kadtong wala. Samtang ang mga isyu sa transgender nga estudyante misibog ngadto sa unahan sa edukasyonal nga talan-awon, ug daghang hurisdiksyon, lakip ang Hawai`i, ang mipatuman og giya aron suportahan ang transgender nga mga estudyante, importante nga mahinumdoman nga kini nga mga estudyante nag- atubang gihapon og daghang mga babag. Ang Gay, Lesbian, Straight Education Network ("GLSEN") nagpahigayon og biennial nga nasudnong survey sa klima sa eskwelahan nga nagtutok sa pang edukasyon nga mga kasinatian sa bayot, tomboy, bisexual, ug transgender nga mga estudyante. Ang 2013 Nasyonal nga Survey sa Klima sa Eskwelahan sa GLSEN nakit-an nga ang mga estudyante sa LGBT nga nakasinati og diskriminasyon nga may kalabutan sa LGBT sa eskwelahan tulo ka pilo nga mas lagmit nga wala sa eskwelahan sa miaging bulan, adunay ubos nga GPA kay sa ilang mga kaedad, ug adunay ubos nga pagtamod sa kaugalingon, ug mas taas nga lebel sa depresyon kay sa ilang mga kaedad.1 Ang mga pananglitan sa diskriminasyon nga espesipiko sa transgender nga mga estudyante naglakip, apan dili limitado sa, gipugngan sa paggamit sa gipili nga mga ngalan ug mga pronombre, ug gikinahanglan nga gamiton ang kasilyas/laker na lawak sa ilang gi-tudlo nga sekso sa pagkatawo.2 Ang mga eskwelahan adunay mahinungdanon nga papel sa pagpauswag sa kaayohan sa mga estudyante, ug importante nga magpadayon kita nga magtinabangay sa tanan nga mga estudyante ug ilang mga pamilya. 1 Kosciw, J. G. Greytak, E. A., Palmer, N. A., & Bosen, M. J. (2014). Ang 2013 Nasyonal nga Survey sa Klima sa Eskwelahan: Ang mga kasinatian sa tomboy, bayot, bisexual ug transgender nga mga batan-on sa mga eskwelahan sa atong nasud. New York: GLSEN, sa 41. Id. sa 37-40 2
Panid 3 Mga Balaod sa Pederal ug Estado, ug Patakaran sa Lupon sa Edukasyon Ang legal nga mga prinsipyo bahin sa mga suporta ug mga akomodasyon alang sa transgender nga mga estudyante wala gihapon mahimutang. Ang Hawai`i, nga nahiuyon sa pederal nga balaod, nagdili sa diskriminasyon, lakip ang mga indibidwal base sa gender na pagkamao ug ekspresyon. Magpadayon kami sa pagsubay sa kasamtangang legal nga mga kalamboan ug rebisahon ang giya sa Departamento kon angay. Ang mga balaod sa pederal ug estado nga nagtubag sa diskriminasyon base sa sekso, pagkatawo sa gender, ug/o ekspresyon sa gender naglakip sa:
Titulo IX sa Education Amendments Act of 1972 nga nagdili sa diskriminasyon ug pagpanghasi base sa sekso, ubos sa bisan unsang programa sa edukasyon o kalihokan nga nagdawat ug tabang pinansyal sa pederal. Naglakip kini sa diskriminasyon base sa pagpakita kung unsa ang giisip nga usa ka stereotypical nga kinaiya alang sa sekso sa usa ka indibidwal o kapakyasan sa pagpahiuyon sa mga stereotypical nga ideya sa pagkalalaki ug pagkababaye. Titulo IV sa Civil Rights Act of 1964 nga nagdili sa diskriminasyon ug pagpanghasi base sa sekso sa mga pampublikong eskwelahan ug kolehiyo. Kini naglakip sa diskriminasyon base sa kakulang sa pagpahiuyon sa tradisyonal nga gender stereotypes. Ubos sa Titulo IX ug Titulo IV, ang tanan nga mga estudyante, lakip ang mga estudyante nga transgender ug mga estudyante nga wala mouyon sa mga stereotype sa sekso, gipanalipdan gikan sa diskriminasyon base sa sekso.
Balaod sa estado (§§368-1, 489-2, ug 489-3, Gibag-o nga mga Balaod sa Hawai`i) nga nanalipod sa mga indibidwal gikan sa diskriminasyon base sa gender na pagkamao o ekspresyon sa publiko nga akomodasyon, trabaho, balay, ug pagpahimulos sa mga serbisyo nga nakadawat sa pinansyal nga tabang sa estado.
Titulo 8, Kapitulo 19 sa Hawai`i Mga Lagda sa Administratibo nga naglakip sa pagdili batok sa paghimo sa berbal o dili berbal nga mga ekspresyon nga makapahimo sa uban nga mobati nga dili komportable, gipugos, gihulga, o anaa sa peligro tungod sa mga rason nga naglakip sa gender na pagkamao ug ekspresyon. Dugang pa, ang misyon sa Departamento sa Edukasyon sa Hawai`i mao ang pagpalambo sa akademikong kalampusan, kinaiya, ug pangkatilingban-emosyonal nga kaayohan sa matag bata. Kinahanglan nga suportahan sa Estado ang tanan nga mga estudyante sa pagpalambo sa ilang mga pagkamao. Daghang mga palisiya sa Lupon sa Edukasyon ang nagsuporta niini nga misyon, lakip ang: Polisiya E-3, Na Hopena A'o: "Nagtinabangay ang DOE isip usa ka sistema nga naglakip sa tanan sa mas lapad nga komunidad aron sa pagpalambo sa mga kahanas nga nagpalig-on sa pagbati sa pagkasakop, responsibilidad, pagkamaayo, aloha, kinatibuk-ang kaayohan ug Hawaii." Patakaran 101.1, Giya sa Paggawi sa Estudyante: "Ang mga estudyante gilauman nga magmatinuoron, maggawi uban ang dignidad ug motratar sa uban nga naay pagtahod ug sa maayong pamatasan. Ang pamatasan sa indibidwal kinahanglan dili makabalda sa mga katungod sa uban. Naglakip kini sa paggamit sa angay nga pinulongan, aksyon ug sinina. Ang mga estudyante gilauman nga dili manghasi sa uban sa bisan unsang paagi. 3
Panid 4 Patakaran 101.6, Komprehensibo nga Sistema sa Pagsuporta sa Estudyante: "Giila sa BOE ang kamahinungdanon sa paghatag og epektibo nga panudlo sa luwas, positibo, maamumahon ug matinabangon nga palibot sa pagkat-on...Ang DOE kinahanglan maghatag ug komprehensibo nga sistema sa pagsuporta sa estudyante nga gambalay aron suportahan ang pagpatuman, uban ang pagkamatinud-anon sa [...] angay nga suporta sa estudyante pinaagi sa han-ay sa mga serbisyo." Patakaran 106.5, Pagtutok sa mga Estudyante: "Ang pagtutok sa programa sa edukasyon alang sa mga pampublikong eskwelahan sa Hawaii magtutok sa pagtubo ug paglambo sa matag estudyante." Polisiya 305.10, Batok sa Panghasi, Batok sa Pagdaogdaog, ug Batok Diskriminasyon Kontra sa mga Estudyante sa mga Empleyado: "Ang DOE hugot nga nagdili sa bisan unsa nga matang sa panghasi ug/o pagdaogdaog base sa mosunod: gender na pagkamao ug ekspresyon, kahimtang sa socio-ekonomiya, pisikal nga panagway ug mga karakter ug sekswal nga oryentasyon." "Ang usa ka estudyante dili iapil sa partisipasyon sa, ihikaw sa mga benepisyo sa o sa laing paagi mapailalom sa panghasi, pagdaogdaog ug diskriminasyon ubos sa bisan unsang programa, serbisyo o kalihokan sa DOE." Ang mga balaod sa pederal ug estado ug mga palisiya sa BOE nga nagtubag sa mga katungod sa pagkapribado sa mga estudyante naglakip sa: The Family Educational Rights and Privacy Act (FERPA) nanalipod sa pribasiya sa mga rekord sa edukasyon sa estudyante. Ubos sa FERPA, ang mga eskwelahan kinahanglang adunay naunang sinulat nga pagtugot sa dili pa ipagawas ang impormasyon gikan sa rekord sa edukasyon sa estudyante ngadto sa uban gawas sa ginikanan/legal nga magbalantay. Titulo 8, Kapitulo 6 sa Mga Lagda sa Administratibo sa Hawai`i nagdumala sa pagkakompidensyal sa personal nga mga rekord, lakip na sa mga estudyante. Titulo 8, Kapitulo 34 sa Mga Lagda sa Administratibo sa Hawai`i nagdumala sa pagpanalipod sa mga katungod sa edukasyon ug pribasiya sa mga estudyante ug mga ginikanan. BOE Policy 500.21, Impormasyon sa Estudyante ug Kompidensyal nga mga Rekord: "Ang impormasyon nga may kalabutan sa indibidwal nga mga estudyante o kanhing mga estudyante sa mga publikong eskwelahan dili ibutyag o ipagawas sa mga personahe sa Departamento sa Edukasyon (Departamento), gawas kung gitugutan sa indibidwal nga estudyante, ginikanan, o magbalantay, gitugutan sa Departamento, o gitakda sa balaod . Ang mga taho nga gitudlo nga "kompidensyal" adunay sulud nga kasayuran sa usa ka suod ug personal nga kinaiya, ug kinahanglan panalipdan ug respetuhon subay sa propesyonal nga pamatasan. Ang ingon nga mga taho ang dili ibutang sa mga file nga magamit sa kadaghanan. [...] Ang tanang publikong eskwelahan kinahanglang magmintinar sa indibidwal nga mga file sa permanenteng mga rekord sa estudyante sumala sa gikinahanglan sa Departamento o sa balaod." 4
Panid 5 Giya Ang mga eskwelahan kinahanglan nga maningkamot sa paghimo sa usa ka palibot sa pagkat-on nga nagpabili ug nagtahod sa tanan nga mga estudyante ug nagsuporta sa paglambo sa tibuuk nga bata. Ang giya alang sa komon nga mga panginahanglan ug mga sitwasyon nga mahimong motumaw gihulagway sa ubos. Determinasyon sa Gender na Pagkamao sa Estudyante Kinahanglang dawaton sa mga eskwelahan ang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao sa estudyante. Ang usa ka estudyante wala magkinahanglan og medikal o pagdayagnos sa kahimsog sa pangisip o sukaranan sa pagtambal aron mailhan ug respetuhon ang iyang pagkamao sa gender. Ang usa ka transgender nga estudyante nga andam sa pangkumonidad nga transisyon, bisan pa kung ang estudyante nagpailalom sa medikal nga transisyon, mahimong magsugod sa usa ka proseso aron mabag-o kung giunsa ang pagtubag sa estudyante (gipili nga ngalan, gipili nga pronombre), ilang sinina, ug pag-gamit sa gusto nga mga kalihokan ug pasilidad. Ang sitwasyon sa matag estudyante lahi, mao nga kini nga proseso kinahanglan magsugod sa usa ka panagtagbo tali sa estudyante ug usa ka administrador, magtatambag aron hisgutan ang matang sa mga suporta nga gipangayo sa estudyante. Atol niining inisyal nga panagtagbo, ang magtatambag o tigdumala kinahanglan usab nga mosulay sa pagdiskobre sa gidak-on nga ang mga ginikanan sa estudyante nahibalo sa gender identity sa estudyante. Ang pasiunang panagtagbo mahimo o dili maglakip sa mga ginikanan sa estudyante, depende sa indibidwal nga mga kahimtang ug kung giunsa gisugdan ang panagtagbo. Mahimong adunay mga sitwasyon diin ang usa ka estudyante wala pa makigsulti sa ilang ginikanan bahin sa ilang transgender na estado, pero naghangyo gihapon og suporta. Kini nga mga higayon mahimong mas komon sa tungatunga ug hayskul nga lebel, kaysa sa lebel sa elementarya. Ang mga eskwelahan kinahanglan nga ipasibo ang mga suporta aron ma-optimize ang pag-usa sa matag estudyante, ug ang mga suporta kinahanglan nga idokumento. Ang estudyante ug ang eskwelahan kinahanglan nga mopirma sa dokumento nga naghulagway sa gikasabutan nga mga suporta. Ang mga eskwelahan giawhag sa paggamit sa gilakip nga Plano sa Pagsuporta sa Estudyante alang sa Gender na Pagkamao (Attachment A) isip dokumentasyon sa natukod nga pagsabot tali sa tanang partido mahitungod sa mga suporta nga gikasabutan. Sa higayon nga maestablisar na ang usa ka plano, ang magtatambag o tigdumala kinahanglang subling mo pangutana sa tukma nga mga kawani sa eskwelahan (kon angay sa gikasabutan nga mga suporta) aron ipahibalo kanila ang gipahayag nga gender na pagkamao sa estudyante ug gikasabutan nga mga suporta. Samtang nag-uswag ang pagkamao sa usa ka estudyante, ang ilang angay nga suporta mahimong mausab. Ang estudyante o ang ilang ginikanan/tig-bantay mahimong magpasiugda ug usa ka panagtagbo uban sa usa ka magtatambag o tagdumala sa eskwelahan aron usbon ang plano sa suporta, labi na kung ang gipangayo nga suporta nga may kalabotan sa mga pasilidad nga gilain sa sekso maapektuhan sa pagbag-o. Ang magtatambag o tigdumala kinahanglang mobisita pag-usab sa plano kon gikinahanglan, uban sa estudyante (ug ginikanan, kon apil) alang sa padayon nga pagkahaum. Ang mga suporta alang sa transgender nga mga estudyante kinahanglan nga gamiton kanunay. UNANG PANANGLITAN: Ang usa ka estudyante nga daw lalaki kanunay nga makita nga nagsul-ob og sinina nga tradisyonal nga giisip nga babaye, sama sa sayal ug sinina. Ang estudyante kanunay nga naggamit sa mga pasilidad nga gitakda alang sa mga lalaki ug wala gyud mohangyo nga buhaton kung dili. Ang estudyante nagpadayon sa paggamit sa legal nga ngalan sa estudyante, nga maoy tradisyonal nga ngalan sa lalaki. Niini nga higayon, dili kinahanglan nga buhaton ang bisan unsa. Kini nga estudyante morag dili uyon sa gender ug mahimo o dili mahimong mailhan nga transgender. Kung ang estudyante 5
Panid 6 makasinati og pagdaogdaog o pagpanghasi, ang usa ka magtatambag o uban pang angay nga opisyal sa eskwelahan kinahanglang mangilabot sa mga suporta aron matubag ang pagdaogdaog o panghasi. IKADUHA NGA PANANGLITAN: Ang usa ka estudyante ug ang mga ginikanan sa estudyante naghangyo nga makigpulong sa prinsipal. Ang estudyante adunay dokumentasyon gikan sa usa ka medikal nga propesyonal bahin sa gender na pagkamao sa estudyante. Kini nga pananglitan mas prangka. Sa makausa pa, kini nga panagtagbo, o sa sunod pa nga mga panagtagbo, mahimong magamit aron magtukod og usa ka Plano sa Pagsuporta sa Estudyante alang sa Gender na Pagkamao para sa estudyante nga transgender. Ang magtatambag o tagdumala sa eskwelahan kinahanglan nga subling mangutana sa tukma nga mga personahe sa eskwelahan aron ipahibalo kanila ang pagkatawo sa babaye sa estudyante ug ang gikasabutan nga mga suporta. IKA-TULO NGA PANANGLITAN: Ang usa ka estudyante nga makita nga babaye miduol sa usa ka magtutudlo ug naghatag sa usa ka lalaki nga ngalan ug mihangyo nga i-refer sa paggamit sa mga lalaki nga pronombre. Kinahanglang mouyon ang magtutudlo nga gamiton ang gusto nga ngalan ug pronombre sa estudyante ug ipahibalo sa estudyante nga, kung hangyoon, ang eskwelahan makigtambayayong sa estudyante bahin sa mga suporta ug akomodasyon. Pag-gamit sa mga Pasilidad nga Gilain sa Sekso Sa mga kaso diin ang usa ka estudyante nagtinguha og dugang nga pribasiya o mibati nga dili luwas, ang mga eskwelahan kinahanglan nga maghatag sa estudyante og makatarunganong paagi nga makasulod sa alternatibong mga kapuy-an. Naglakip kini sa mga kasilyas ug mga laker na lawak. Pag-gamit sa Restroom Ang mga eskwelahan mahimong magmentinar ug bulag nga mga pasilidad sa kasilyas alang sa mga estudyante nga lalaki ug babaye. Ang mga estudyante kinahanglan adunay paagi nga makasulod sa mga kasilyas nga katumbas sa ilang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao. Kung ang suporta sa usa ka transgender nga estudyante naglakip sa pag-gamit sa usa ka kasilyas nga katumbas sa ilang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao, kinahanglan nga adunay mga akomodasyon nga gihimo alang sa ubang mga estudyante. Sa kini nga kaso, kung adunay bisan kinsa nga estudyante, bisan transgender o dili, gusto ang dugang nga pribasiya, o bation nga dili komportable, ang mga eskwelahan kinahanglan nga maningkamot nga mahatagan ang estudyante og makatarunganon nga pag-gamit sa usa ka alternatibo nga kasilyas.(sama sa, nag-inusara nga pasungan nga kasilyas o ang kasilyas sa opisina sa panglawas). Ang usa ka transgender nga estudyante kinahanglang magdeterminar kon asa nga kasilyas ang gamiton. Ang usa ka transgender nga estudyante dili angay pugson sa paggamit ug alternatibong kasilyas. Ang mga eskwelahan mahimong mohimo ug mga lakang sa pagtudlo sa nag-inusara nga pasungan "gender- neyutral" nga kasilyas sa ilang kampus. UNANG PANANGLITAN: Usa ka transgender nga lalaki (babaye ngadto sa lalaki) nga estudyante gusto nga mogamit sa mga banyo sa mga lalaki sa kampus. Kinahanglang tugutan siya sa paggamit sa kasilyas sa mga lalaki tungod kay kini nahiuyon sa iyang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao. IKADUHA NGA PANANGLITAN: Dili komportable ang usa ka estudyante nga dili transgender nga babaye tungod kay ang usa ka babaye nga transgender (lalaki ngadto sa babaye) naggamit sa banyo sa mga babaye. Ang dili transgender nga babaye nga estudyante kinahanglan tugutan sa paggamit sa usa ka alternatibo nga kasilyas. 6
Panid 7 IKA-TULO NGA PANANGLITAN: Ang usa ka transgender nga babaye (lalaki ngadto sa babaye) dili komportable sa paggamit sa banyo sa mga babaye, apan dili gusto nga mogamit sa banyo sa mga lalaki tungod kay gibati niya nga dili luwas sa maong palibot. Kinahanglang tugutan ang estudyante nga mogamit ug alternatibong kasilyas sama sa pananglitan sa ibabaw. IKA-UPAT NGA PANANGLITAN: Usa ka estudyante nga daw lalaki ang nakita nga naglakaw sa banyo sa babaye. Kung duolon sa mga personahe sa eskwelahan, ang estudyante nagpakita nga ang ilang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao, babaye. Kinahanglang tugutan ang estudyante sa paggamit sa kasilyas sa gender diin ang estudyante nagpaila. Pahibaloa ang estudyante nga, kung hangyoon, ang eskwelahan makigtambayayong sa estudyante bahin sa mga suporta ug akomodasyon. Pag-access sa Laker na Lawak Ang mga eskwelahan mahimong magmentinar ug bulag nga mga pasilidad sa laker na lawak alang sa lalaki ug babaye nga mga estudyante. Ang mga estudyante kinahanglan adunay paagi nga makasulod sa pasilidad sa laker na lawak nga katumbas sa ilang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao. Kung ang suporta sa usa ka transgender nga estudyante naglakip sa pag-sulod sa usa ka laker na lawak nga katumbas sa ilang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao, kinahanglan nga adunay mga akomodasyon nga gihimo alang kanila o sa ubang mga estudyante. Kung ang bisan kinsa nga estudyante, transgender man o dili, nagtinguha sa dugang nga pribasiya, bisan unsa pa ang nagpahipi nga hinungdan, ang mga eskwelahan kinahanglan maghatag ug paagi sa pagsulod sa usa ka makatarunganon nga alternatibo, sama sa: (1) (3) (3) (4) Pag-assign sa usa ka laker sa estudyante nga duol sa opisina sa mga coach o usa ka suporta nga grupo sa kaubanan; Paggamit sa usa ka pribadong lugar sulod sa pampublikong lugar sa pasilidad sa laker na lawak; Paggamit sa duol nga pribadong lugar; o Usa ka lahi nga iskedyul sa pag-ilis. UNANG PANANGLITAN: Ang usa ka transgender nga lalaki (babaye ngadto sa lalaki) gusto nga mag-ilis sa laker na lawak sa mga lalaki. Hangtud nga ang estudyante mobati nga luwas, kinahanglan siya tugutan nga mag-ilis sa laker na lawak sa mga lalaki. IKADUHA NGA PANANGLITAN: Ang usa ka transgender nga lalaki (babaye ngadto sa lalaki) dili komportable nga mag-ilis sa laker na lawak sa lalaki, apan dili gusto nga mag-ilis sa laker na lawak sa mga babaye tungod kay siya nagpaila nga lalaki ug mibati nga kini dili angay. Ang eskwelahan kinahanglan nga mosulay sa pag-akomodar sa estudyante gamit ang usa sa mga alternatibo nga gilista sa Giya o laing susama nga alternatibo. IKATULONG PANANGLITAN: Usa ka transgender nga babaye (lalaki ngadto sa babaye) mipili nga mag- ilis sa laker na lawak sa mga babaye. Daghang mga estudyante nga dili transgender nga babaye ang dili komportable sa kini nga kahimtang. Ang mga estudyante nga dili transgender nga babaye kinahanglan hatagan usa sa mga alternatibo nga gilista niini nga Giya o uban pa, parehas nga mga alternatibo. Magbuntag nga mga biyahe ug Pabalay (Mga Boarding School) Kinahanglang tugotan sa mga eskwelahan ang mga transgender nga estudyante nga maka-gamit sa mga kapuy-an na balay nga nahiuyon sa sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao sa estudyante. Ang mga eskwelahan dili makapangayo sa usa ka transgender nga estudyante nga magpabilin sa usa ka tao nga kapuy-an o sa pagbutyag sa personal nga impormasyon kung dili gikinahanglan sa ubang mga estudyante. Ang usa ka eskwelahan, bisan pa, wala gidid-an sa pagpasidungog sa boluntaryong hangyo sa usa ka estudyante alang sa usa ka tao nga kapuy-an, kung gipili sa estudyante. 7
Panid 8 Gipalabi nga Ngalan ug Pronombre Ang mga estudyante nga transgender adunay katungod nga tawgon sa usa ka ngalan ug mga pronombre nga katumbas sa ilang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao. Kung gihangyo sa mga estudyante, ang mga kawani kinahanglan nga motawag kanila pinaagi sa ngalan ug mga pronombre nga katumbas sa matag usa sa ilang sinsero nga gihuptan nga gender na pagkamao. Ang mga estudyante nga transgender dili kinahanglan nga makakuha og legal nga ngalan o pagbag-o sa gender o sa pagbag- o sa ilang opisyal nga mga rekord. Wala kini magdili sa dili tinuyo nga mga sipyat o matinud-anon nga mga sayop, apan dili magamit sa tinuyo o padayon nga pagdumili sa pagtahod sa gender na pagkamao sa usa ka estudyante, nga kinahanglan isipon nga usa ka buhat sa diskriminasyon. Ang mga magtutudlo ug uban pang kawani sa eskwelahan kinahanglan nga pahibal-an sa gusto nga ngalan sa estudyante sa mga listahan sa estudyante ug sa gusto nga mga pronombre nga gamiton kung makigsulti sa estudyante. Kung ang sistema sa impormasyon sa estudyante sa DOE (sama sa, SIS) adunay "napili nga ngalan," ang gusto nga ngalan sa estudyante kinahanglan nga timan-an. Ang mga magtutudlo ug uban pang kawani sa eskwelahan kinahanglan nga mag-amping aron masiguro nga ang legal nga ngalan sa usa ka transgender nga estudyante, kung lahi sa gusto nga ngalan sa estudyante, gitago nga kompidensyal. PANANGLITAN: Ang usa ka estudyante miduol sa usa ka magtutudlo ug mihatag sa usa ka babaye nga ngalan ug mihangyo nga i-refer sa paggamit sa babaye nga mga pronombre, bisan pa nga ang gi-assign nga sekso sa estudyante sa pagkatawo gilista ingon nga lalaki ug ang legal nga ngalan kay tradisyonal nga lalaki. Ang magtutudlo kinahanglan nga mouyon sa paggamit sa gusto sa estudyante nga ngalan ug mga pronombre ug dayon tabangan ang estudyante sa paghimo og panagtagbo uban sa usa ka magtatambag o tigdumala. Atol niining inisyal nga panagtagbo, ang magtatambag o tigdumala kinahanglan usab nga mosulay sa pagdiskubre kung unsa ang gidak-on nga nahibal-an sa mga ginikanan sa gender na pagkamao sa estudyante. Usa ka Plano sa Pagsuporta sa Estudyante alang sa Gender na Pagkamao kinahanglan nga matukod sa usa ka subling pagpangutana nga meeting. Ang magtatambag o administrador kinahanglan dayon nga subling mangutana sa magtutudlo ug uban pang angay nga kawani sa eskuylahan aron ipahibalo kanila ang gikasabutan nga mga suporta. Mga Rekord, Pagkapribado, ug Pagkompidensyal Niining panahona, gikinahanglan sa mga eskwelahan nga gamiton ang legal nga ngalan sa estudyante ug gi-assign nga sekso sa pagkatawo sa gi-standardize nga mga pasulit ug opisyal nga mga taho. Ang mga kawani sa eskwelahan kinahanglan nga mahunahunaon nga ang usa ka transgender nga estudyante nga gender na pagkamao ug gipili nga ngalan mahimong dili mahiuyon sa opisyal nga mga rekord ug mapanalipdan ang pribasiya sa estudyante pinaagi sa paglikay sa dili tinuyo nga pagbutyag sa legal nga ngalan sa estudyante ug gi-assign nga sekso sa pagkatawo, kung mahimo. Ang impormasyon mahitungod sa legal nga pagkamao sa transgender nga estudyante, transgender gender identity, ug gi-assign nga sekso sa pagkatawo kinahanglang isipon isip kompidensyal nga impormasyon. Ang pagbutyag sa maong impormasyon ngadto sa ubang mga estudyante, ilang mga ginikanan, o ubang mga ikatulo nga partido mahimong makalapas sa mga balaod sa pagkapribado, sama sa FERPA. Ayaw ibutyag ang impormasyon nga mahimong magpadayag sa kahimtang sa usa ka transgender nga estudyante ngadto sa uban, gawas kon gikinahanglan sa legal nga pagbuhat niini, o gawas kon ang estudyante nagtugot sa maong pagbutyag. Hangtud nga ang impormasyon sa rekord o direktoryo nga gihatag mahitungod sa estudyante dili legal nga rekord o ang eskwelahan dili legal nga gikinahanglan sa paggamit sa legal nga ngalan o sekso sa estudyante, ang eskwelahan kinahanglang mogamit sa ngalan, pronombre, ug gender marker nga gihangyo sa estudyante. . 8
Panid 9 UNANG PANANGLITAN: Ang usa ka transgender nga lalaki (babaye ngadto sa lalaki) adunay babaye nga legal nga ngalan ug usa ka lalaki nga gusto nga ngalan. Sa unang adlaw sa klase, ibutang sa magtutudlo ang tanang ngalan sa mga estudyante sa mga kard sa ilang mga lamesa. Giduol sa estudyante ang magtutudlo aron ipasabut nga gusto niya ang iyang gusto nga ngalan sa lamesa. Ang magtutudlo kinahanglan nga maghimo usa ka bag-ong kard nga adunay gusto nga ngalan sa estudyante. Ang magtutudlo kinahanglan nga dugang nga motabang sa estudyante pinaagi sa pagpahigayon og usa ka panagtagbo uban sa usa ka magtatambag o administrador. Atol niining inisyal nga meeting, ang magtatambag o tigdumala kinahanglan usab nga mosulay sa pagdiskubre kung unsa ang gidak-on nga nahibal-an sa mga ginikanan sa estudyante sa pagkamao sa estudyante. Usa ka Plano sa Pagsuporta sa Estudyante alang sa Pagkamao sa Gender ang kinahanglan nga matukod sa usa ka follow-up nga meeting. ang magtatambag o administrador kinahanglan dayon nga mo-subling mangutana sa magtutudlo ug uban pang angay nga personahe sa eskwelahan aron ipahibalo kanila ang gikasabutan nga mga suporta. IKADUHANG PANANGLITAN: Aron maapod-apod ang gi-standardize nga mga test booklet, basahon sa magtutudlo ang legal nga ngalan sa matag estudyante, ingon nga giimprinta sa mga test booklet ug ang estudyante nga transgender mipahayag na sa gusto nga ngalan ug pronombre sa estudyante ngadto sa magtutudlo. Tungod kay nahibal-an sa magtutudlo nga lahi ang ngalan sa estudyante, kinahanglan tawgon sa magtutudlo ang estudyante sa gusto nga ngalan sa estudyante ug itago ang ligal nga ngalan sa estudyante nga kompidensyal, bisan pa kung ang usa ka Plano sa Pagsuporta sa Estudyante alang sa Pagkamao sa Gender na natukod. MGA PANANGLITAN SA DILI OPISYAL NGA MGA REKORD: Mga listahan sa klase, identification card sa estudyante, yearbook, mga listahan sa club ug mga dokumento, trabaho sa estudyante, ug mga programa sa pag gradwar. Pisikal nga Edukasyon Ang mga estudyante nga transgender dili angay ihikaw sa higayon nga makasalmot sa pisikal nga edukasyon. Kinahanglang tugutan ang mga estudyante sa pag-apil sa gilain-lain sa gender nga mga kalihokan sa klase sa kalingawan sa gym ug mga dula subay sa ilang sinsero nga gihuptan nga pagkamao sa gender. UNANG PANANGLITAN: Ang usa ka transgender nga babaye (lalaki ngadto sa babaye) gustong mosayaw sa parte sa babaye atol sa PE ballroom section. Kinahanglang tugutan ang estudyante sa pagsayaw sa bahin sa babaye. IKADUHA NGA PANANGLITAN: Atol sa usa ka yunit sa PE sa soccer, gibahin sa magtutudlo ang klase sa gender para sa tagsa-tagsa nga mga dula. Usa ka dili transgender nga babaye gusto nga moduwa sa usa sa mga grupo sa lalaki. Ang estudyante kinahanglan nga tugutan nga magdula sa grupo sa mga lalaki. Kompetisyon sa Athletics Naghisgot ang Departamento bahin niini nga isyu. Para sa bisan unsang pangutana, palihog kontaka si Nicole Isa-Iijima, Espesyalista sa Titulo IX sa (808) 784-6325 o lotus notes. 9
Panid 10 Giya sa Pamiste Ang tanan nga mga estudyante kinahanglan nga tugutan nga magsul-ob sa sinina nga ilang gipili, bisan kung kini nahiuyon sa tradisyonal nga mga stereotype sa gender, basta ang ingon nga sinina dili makalapas sa code sa pamesti sa eskuylahan. Ang mga giya sa pamiste kinahanglan nga neyutral sa gender. Ang mga estudyante mahimong magsinina subay sa ilang gender na pagkamao ug ekspresyon sa gender. Ang mga personahe sa eskwelahan kinahanglan nga dili mopatuman sa giya sa pamiste sa eskwelahan nga mas estrikto batok sa transgender ug dili nahiuyon sa gender nga mga estudyante. Kini magamit sa pagsinina sa eskwelahan ingon man sa mga kalihokan sa co-ug extra-curricular sa eskwelahan. UNANG PANANGLITAN: Ang usa ka estudyante nga daw lalaki ang niabot sa eskwelahan nga nagsul-ob og sinina. Gawas kung ang sinina makalapas sa giya sa pamesti sa eskwelahan, ang estudyante dili kinahanglan nga mag-ilis. IKADUHA NGA PANANGLITAN: Usa ka estudyante nga daw lalaki gidawat sa grupo sa cheerleaders ug gustong magsul-ob sa cheerleading uniporme sa babaye. Dili igsapayan kung ang estudyante transgender o dili, ang estudyante kinahanglan tugutan nga magsul-ob sa uniporme nga gusto niya. Wala kini magpasabot nga ang estudyante kinahanglan usab nga adunay paagi nga makasulod sa mga banyo sa mga babaye o mga laker nga lawak. Ang estudyante nga dili uyon sa gender mahimong dili transgender. Ang usa ka panagtagbo uban sa estudyante aron mas masabtan ang gender na pagkamao sa estudyante usa ka maayong sunod nga lakang. IKA-TULO NGA PANANGLITAN: Usa ka estudyante nga daw babaye ang nakita sa mga kawani sa eskuylahan nga nagsul-ob og baga nga maong nga nagladlad sa pang-ilalom nga sapot sa estudyante. Tungod kay mahimo kini nga paglapas sa giya sa pamesti, bisan unsa pa ang gender, ang estudyante mahimong mapahamtang sa mga sangputanan sa paglapas sa code sa pamesti. IKA-UPAT NGA PANANGLITAN: Usa ka estudyante nga daw lalaki ang mianha sa eskwelahan nga naka- sinina pantaas. Giisip sa giya sa pamesti sa eskwelahan nga ang mga sinina pantaas dili angay alang sa mga lalaki, apan madawat alang sa mga babaye basta ang mga strap igo nga gibag-on. Ang mga strap sa sinina pantaas sa estudyante dili maisip nga dili angay kung ang usa ka estudyante nga daw babaye ang nagsul-ob niini. Niini nga higayon, ang estudyante kinahanglan tugutan nga magsul-ob sa sinina pantaas ug ang eskwelahan kinahanglan nga usbon ang mga giya sa pamesti niini ngadto sa neyutralidad sa gender. Ubang Kalihokan nga Gibase sa Gender Ang mga estudyante kinahanglan tugutan nga moapil sa bisan unsang kalihokan nga nakabase sa gender ug mouyon sa bisan unsang lagda, palisiya, o pagbansaybansay nga nahiuyon sa ilang sinsero nga gihuptan nga pagkamao sa gender. UNANG PANANGLITAN: Ang usa ka transgender nga babaye (lalaki ngadto sa babaye) nga estudyante gusto nga modagan sa prom queen. Ang estudyante kinahanglan tugutan nga modagan alang sa prom queen ug dili pugson sa pagdagan alang sa prom king tungod sa gi-tudlo nga sekso sa estudyante sa pagkatawo. IKADUHA NGA PANANGLITAN: Ang mga estudyante nag-organisar og usa ka pasundayag sa klase alang sa tanang Juniors atol sa usa ka pep rally. Ang pasundayag adunay lain-laing mga grupo nga naghimo sa lain-laing mga tahas base sa gender. Ang mga estudyante nga transgender kinahanglan tugutan nga moapil sa grupo sa gender nga ilang giila, sama sa, ang usa ka transgender nga babaye (lalaki ngadto sa babaye) kinahanglan tugutan nga makauban sa grupo sa mga babaye, samtang ang usa ka transgender nga lalaki (babaye ngadto sa lalaki) kinahanglan tugutan nga moapil sa grupo sa mga lalaki. 10
Panid 11 IKA-TULO NGA PANANGLITAN: Usa ka transgender nga babaye (lalaki ngadto sa babaye) gusto nga mag-audition sa Ensemble sa mga Babaye, usa ka mga pinili na grupo sa koral sa kampus. Ang magtatambag/magtutudlo kinahanglan nga motugot sa estudyante sa pag-audition ug dili kinahanglan nga mag-evaluate sa estudyante nga labaw o dili kaayo kritikal kaysa bisan kinsa nga babaye nga estudyante. IKA-UPAT NGA PANANGLITAN: Usa ka transgender nga babaye (lalaki ngadto sa babaye) mihangyo nga isul-ob ang kolor sa sinina sa pang gradwar nga nalangkit sa populasyon sa babaye nga estudyante. Ang estudyante kinahanglan tugutan nga magsul-ob sa sinina sa pang gradwar nga may kalabutan sa mga babaye. Komunidad sa Eskwelahan Sugod sa 2016-17 na tuig sa ting-eskwela, ang mga eskwelahan kinahanglang mobuhat sa mosunod: 1. Magpadala ug tinuig nga pahibalo sa tanang estudyante, apil ang ilang mga ginikanan/tigbalantay, nga magpahibalo kanila sa mga katungod sa transgender nga mga estudyante sa pagpangayo ug suporta. Ang pahibalo kinahanglan usab nga maglakip sa lengguwahe nga nagmando sa bisan kinsa nga estudyante nga adunay mga kabalaka sa pagkapribado sa pagkontak sa eskwelahan. Kining tinuig nga pahibalo magsilbing pahibalo sa (a) transgender nga mga estudyante ug sa ilang mga pamilya sa ilang mga katungod ug unsaon pagsugod sa maong mga suporta; ug (b) mga estudyante nga dili transgender ug ilang mga pamilya nga ang maong mga suporta ang gihan-ay para sa mga estudyante nga transgender. Ang tinuig nga pahibalo kinahanglan ipadala sa sinugdanan sa matag tuig sa pagtungha. Ang paghulat sa pagpadala sa pahibalo lamang kung ang usa ka transgender nga estudyante nagsugod sa usa ka hangyo alang sa suporta adunay epekto sa wala tuyoa nga pag-ila sa maong estudyante, nga moresulta sa posibleng mga paglapas sa pribasiya alang sa transgender nga estudyante. Tan-awa ang Attachment B para sa sampol nga pinulongan para sa tinuig nga pahibalo. 2. Ilakip ang mosunod nga pamahayag sa ilang mga manwal aron sa pagpahibalo sa komunidad sa eskwelahan: Ang mga estudyante nga transgender kinahanglang makigsulti sa ilang magtatambag kon aduna silay mga pangutana o kabalaka mahitungod sa mga suporta alang sa ilang kaugalingong pagkamao sa gender, lakip ang ngalan, pronombre, ekspresyon sa gender, paggamit sa mga pasilidad, o pag- apil sa mga kalihokan nga gilain ang matag sekso. Samtang ang mga eskwelahan nagsugod sa pagpalambo ug paggamit sa mga suporta alang sa mga transgender na estudyante, adunay panahon sa pagpahiangay alang sa mga magtutudlo, kawani, estudyante, ug mga ginikanan. Kinahanglang himoon sa mga eskwelahan ang mga magtatambag ug mga administrador nga magamit aron sa paghisgot sa bisan unsang mga kabalaka nga anaa sa usa ka estudyante ug kinahanglan nga magtrabaho isip usa ka komunidad sa eskwelahan paingon sa pag edukar ug pagpataas sa kahibalo sa mga rason alang niini nga mga giya samtang gipanalipdan ang pribasiya ug pagkakumpidensyal sa matag indibidwal nga transgender nga estudyante. Kung naa kay pangutana, nanginahanglan ug dugang nga impormasyon, o pag-ila sa mga sitwasyon nga nanginahanglan ug dugang matag kaso nga konsiderasyon, palihog kontaka si Beth Schimmelfennig, Acting Director sa Opisina sa Pagtuman sa Katungod sa Sibil o Nicole Isa-Iijima, Espesyalisa sa Titulo IX sa (808) 784-6325. 11
Panid 12 Mga kapanguhaan Gay, Lesbian, Straight Education Network (GLSEN), Kasangkaran sa Gender, Departamento sa Edukasyon sa US, Opisina sa mga Katungod sa Sibil, Departamento sa Edukasyon sa US, Opisina sa mga Katungod sa Sibil, Oktubre 26, 2010 "Minahal nga Sulat sa Katrabaho" Patakaran sa Lupon sa Edukasyon sa Estado sa Hawaii #305.10 (fka Board of Education Policy #4211) 12