ˇ Paonan-o mo maipapakita nga hini- gugma mo gud an Dios? ˇ Paonan-o mo mahibabaroan kon ma- kakasarig ka han imo konsensya? ˇ Ano an ipinapakita mahitungod ha imo han klase han imo kasangkayan? ˇ Kay ano nga an imo pagtagad ha aw- toridad may epekto ha pagtagad han Dios ha imo? ˇ Kay ano nga an pagsunod ha mga su- ruklan han Dios ha moral mapulsanon gud ha imo? ˇ Ha ano nga paagi makakabiling ka hin katagbaw ha imo ginkakabud- layan? ˇ Ano an makakabulig ha imo ha pagkultibar hin hingyap ha pagsu- got kan Jehova? G U G M A H A N D O S I l v - S A MAGPABILIN HA GUGMA HAN DIOS
ˇ Paonan-o mo maipapakita nga hini- gugma mo gud an Dios? ˇ Paonan-o mo mahibabaroan kon ma- kakasarig ka han imo konsensya? ˇ Ano an ipinapakita mahitungod ha imo han klase han imo kasangkayan? ˇ Kay ano nga an imo pagtagad ha aw- toridad may epekto ha pagtagad han Dios ha imo? ˇ Kay ano nga an pagsunod ha mga su- ruklan han Dios ha moral mapulsanon gud ha imo? ˇ Ha ano nga paagi makakabiling ka hin katagbaw ha imo ginkakabud- layan? ˇ Ano an makakabulig ha imo ha pagkultibar hin hingyap ha pagsu- got kan Jehova? G U G M A H A N D O S I l v - S A MAGPABILIN HA GUGMA HAN DIOS
MAGPABILIN HA GUGMA HAN DIOS INI NGA LIBRO GINTATAG-IYA NI Ginkuhaan han mga Retrato: ˛ Pahina 14: ˘ COMSTOCK Images/age fotostock ˛ Pahina 134: Mixa/age fotostock ˛ Pahina 201: ˘ bilderlounge/Tips RF/age fotostock ˘ 2008 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania MGA NAGPUBLIKAR Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. Brooklyn, New York, U.S.A. Gin-imprinta han Nobyembre 2014 Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. Gawas la kon lain an ipinakita, an hubad han Biblia nga ginagamit amo an American Standard Revision nga iginpublikar han Philippine Bible Society nga ginamitan hin moderno nga ortograpiya. NW kon iginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures - With References. "Keep Yourselves in God's Love" Waray-Waray (lv-SA) Made in Japan Ginhimo ha Japan
MGA SULOD KAPITULO 1. "Amo Ini an Gugma han Dios" 2. Paonan-o Mo Matitipigan an Maopay nga Konsensya? 3. Higugmaa an mga Hinigugma han Dios 4. Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 4. Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 4. Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 4. Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 4. Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 4. Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 4. Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 4. Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 5. Kon Paonan-o Makakagpabilin nga Bulag ha Kalibotan 6. Kon Paonan-o Makakapili hin Maopay nga Kaliawan 7. Ginpapabilhan Mo ba an Kinabuhi Sugad han Pagpabili han Dios? 8. Hinigugma han Dios an Limpyo nga mga Tawo 9. "Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" 9. "Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" 9. "Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" 9. "Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" 10. Pag-asawa - Regalo Tikang ha Mahigugmaon nga Dios 11. 'Kinahanglan Pasidunggan an Pag-asawa' 12. Magyakan kon Ano an 'Maopay ha Pagparig-on' 13. Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios 14. Magin Tangkod ha Ngatanan nga Butang 14. Magin Tangkod ha Ngatanan nga Butang 15. Magpahimulos hin Kaopayan ha Imo Ginkabudlayan 16. Atohi an Yawa Ngan an Iya Tuso nga mga Buhat 17. Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo 17. Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo 17. Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo 17. Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo 17. Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo 17. Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo 17. Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo Apendise PAHINA 5 14 25 36 50 62 74 86 97 110 121 133 144 160 171 183 196 206
Para ha Nahigugma kan Jehova: "Kamo mahibabaro han kamatuoran, ngan an kamatuoran magluluwas ha iyo," nagsiring hi Jesus. (Juan 8:32) Makapada- sig gud ini nga mga pulong! Oo, posible hibaroan an kamatuoran, bisan hinin makuri nga "kataposan nga mga ad- law" diin nagsasarang an kabuwaan. (2 Timoteo 3:1) Nahinunumdoman mo ba an siyahan nga higayon nga nasan- top mo an kamatuoran sugad han pagkasaysay ha Pulong han Dios? Makalilipay gud adto nga eksperyensya! Kondi, sugad nga importante an pagkaada husto nga ka- hibaro han kamatuoran ngan an regular nga pakigbahin ha pagsumat hito ha iba, importante liwat nga gumawi kita uyon ha kamatuoran. Basi mabuhat ito, kinahanglan magpabilin kita ha gugma han Dios. Ano an nahiuupod hini? Ini nga paki- ana ginbaton han ginsiring ni Jesus ha gab-i antes hiya namatay. Ginsidngan niya an iya magtinumanon nga apostol: "Kon iyo tipigan an akon mga sugo, kamo mabibilin han akon paghigugma; sugad gud han akon pagtipig han mga sugo han akon Amay, ngan ako napabilin ha iya higugma." - Juan 15:10. Tigamni nga nagpabilin hi Jesus ha gugma han Dios pinaagi ha pagtuman han mga sugo han iya Amay. Naaplikar liwat ito ha aton yana. Basi makagpabilin ha gugma han Dios, kina- hanglan magkinabuhi kita uyon ha kamatuoran kada adlaw. Hito mismo nga gab-i, hi Jesus nagsiring: "Kon kamo maaram hini nga mga bagay, mga palaran kamo, kon iyo pagbuhaton." - Juan 13:17. Sinsero nga naglalaom kami nga ini nga publikasyon maka- bulig ha imo basi padayon nga maiaplikar mo an kamatuoran ha imo kinabuhi, ngan hito nga paagi makakapabilin ka "ha gugma han Dios" samtang ginpapamulat an "kinabuhi nga waray kataposan." - Judas 21. Nagmamando nga Lawas han Mga Saksi ni Jehova
KAPITULO 1 "Amo Ini an Gugma han Dios" "Amo ini an gugma han Dios, nga pagtumanon ta an iya mga sugo; ngan an iya mga sugo diri magbug-at." - 1 JUAN 5:3. HINIGUGMA mo ba an Dios? Kon igindedikar mo na an imo kinabuhi kan Jehova nga Dios, sigurado nga oo an imo baton - ngan husto ito! Natural la nga higugmaon naton hi Jehova. Ha pagkamatuod, hinigugma naton an Dios tungod kay na- higugma hiya ha aton. Iginsaysay ito han Biblia hini nga paa- gi: "Nahigugma kita, kay una hiya [Jehova] naghigugma ha aton." - 1 Juan 4:19. 2 Hi Jehova an nag-una ha pagpahayag hin gugma ha aton. Gintagan kita niya hin makaruruyag nga urukyan nga tuna. Gintatagana niya an aton pisikal ngan materyal nga mga ki- nahanglanon. (Mateo 5:43-48) Gin-aataman niya an aton es- pirituwal nga panginahanglan. Iya ginhatag an iya Pulong, an Biblia. Dugang pa, iya kita ginhahangyo nga mag-ampo ha iya ngan nagpapasarig nga pamamatian kita ngan tatagan han iya baraan nga espiritu basi buligan kita. (Salmo 65:2; Lu- kas 11:13) Ngan labaw ha ngatanan, ginsugo niya an iya pi- nakapresyoso nga Anak nga magin Manunubos naton basi magin posible an aton katalwasan ha sala ngan kamatayon. Daku gud nga gugma an iginpakita ni Jehova ha aton! - Juan 3:16; Roma 5:8. 3 Karuyag ni Jehova nga magpahimulos kita han iya gugma 1, 2. Ano an nakaaghat ha imo nga higugmaon hi Jehova nga Dios? 3. (a) Basi magpabilin ha gugma han Dios, ano an aton kinahanglan bu- haton? (b) Ano an importante nga pakiana an kinahanglan tagdon naton, ngan diin mabibilngan an baton hito? 5
An dedikasyon ngan bawtismo tigaman han tinikangan han pagkinabuhi nga nagpapakita hin gugma ngan pagkamasinugtanon kan Jehova tubtob ha waray kataposan. Kondi, ha pagkamatuod, depen- de na ha aton kon makakapahimulos ba kita o diri ha gugma han Dios. Ginsasagdonan kita han Pulong han Dios: 'Mag- padayon kamo ha gugma han Dios [nga ginlalantaw an] ki- nabuhi nga waray kataposan.' (Judas 21) An mga pulong nga "magpadayon kamo" nagpapasabot nga basi magpabilin ha gugma han Dios, kinahanglan an buhat. Sadang gumios kita uyon ha iya gugma ha espisipiko nga mga paagi. Salit impor- tante nga tagdon naton ini nga pakiana, 'Paonan-o ko maipa- pakita an akon gugma ha Dios?' An baton mababasa ha gini- yahan nga mga pulong ni apostol Juan: "Amo ini an gugma han Dios, nga pagtumanon ta an iya mga sugo; ngan an iya mga sugo diri magbug-at." (1 Juan 5:3) Sadang naton usisa-
"Amo Ini an Gugma han Dios" hon hin maopay an kahulogan hini tungod kay karuyag na- ton ipakita ha Dios an aton daku gud nga gugma ha iya. "AMO INI AN GUGMA HAN DIOS" 4 "An gugma han Dios" - ano an ginhuhunahuna ni apos- tol Juan han ginsurat niya ini? Nangangahulogan ini diri ha gugma han Dios ha aton, kondi ha aton gugma ha iya. Nahi- nunumdoman mo ba an panahon han nagtikang magtubo an gugma kan Jehova ha imo kasingkasing? 5 Pamalandonga anay an siyahan nga higayon nga hinba- roan mo an kamatuoran mahitungod kan Jehova ngan han iya mga katuyoan ngan nagtikang ka magkaada pagtoo. Na- sabtan mo nga bisan kon igin-anak ka nga makasasala ngan bulag ha Dios, pinaagi kan Kristo gintagan ka ni Jehova hin higayon nga madangat an kahingpitan nga nawara ni Adan, ngan makapanunod hin kinabuhi nga waray kataposan. (Ma- teo 20:28; Roma 5:12, 18) Nasantop mo an pagkadaku han sakripisyo ni Jehova ha pagsugoa han iya pinakapresyoso nga Anak basi mamatay para ha imo. Nabantad an imo kasingka- sing, ngan nagtikang ka paghigugma ha Dios nga nagpapaki- ta hin daku nga gugma ha imo. - 1 Juan 4:9, 10. 6 Kondi, ito nga pag-abat tinikangan pa la han tinuod nga gugma kan Jehova. An gugma diri pag-abat la; diri man li- wat ito ha pulong la. An tinuod nga gugma ha Dios nag- uupod hin labaw pa ha pagsiring, "Hinigugma ko hi Jeho- va." Pariho ha pagtoo, an tinuod nga gugma naipapakita pinaagi ha mga buhat. (Jakobo 2:26) Ha espisipiko nga paa- gi, ipinapakita naton an gugma pinaagi ha mga buhat nga nakakalipay ha aton hinigugma. Salit, kon an gugma kan Je- hova nakagamot ha imo kasingkasing, maghihingyap ka nga magkinabuhi ha paagi nga nalilipayan han imo langitnon 4, 5. (a) Ano an kahulogan han mga pulong nga "an gugma han Dios"? (b) Isaysay kon paonan-o nagtubo ha imo kasingkasing an gugma kan Je- hova. 6. (a) Paonan-o naipapakita an tinuod nga gugma? (b) An gugma ha Dios nag-aaghat ha imo nga buhaton an ano? 7
8 Magpabilin ha Gugma han Dios nga Amay. Kumusta ka man, bawtismado ka na ba nga Sak- si? Kon bawtismado ka na, an imo hilarom nga gugma ngan pagkamaunungon nag-aghat ha imo nga himoon an pinaka- importante nga desisyon ha imo kinabuhi. Igindedikar mo an imo kalugaringon kan Jehova basi buhaton an iya kabu- rut-on, ngan ginsimbolohan ito pinaagi ha pagpabawtismo. (Roma 14:7, 8) An pagtuman hinin seryoso nga saad kan Je- hova nag-uupod han sunod nga gin-unabi ni apostol Juan. "PAGTUMANON TA AN IYA MGA SUGO" 7 Iginsaysay ni Juan an kahulogan han gugma ha Dios: "Pagtumanon ta an iya mga sugo." Ano an mga sugo han Dios? Naghahatag hi Jehova ha aton hin espisipiko nga mga sugo pinaagi han iya Pulong, an Biblia. Pananglitan, igindi- diri niya an mga buhat sugad han paghubog, pakighilawas, idolatriya, pangawat, ngan pagbuwa. (1 Korinto 5:11; 6:18; 10:14; Efeso 4:28; Kolosas 3:9) An pagtuman han mga sugo han Dios nag-uupod ha pagkinabuhi uyon ha matin-aw nga mga suruklan han Biblia ha moral. 8 Kondi, basi mapalipay hi Jehova sadang buhaton naton an labaw pa kay ha pagtuman la han iya espisipiko nga mga sugo. Diri kita niya ginbubut-an pinaagi ha paghatag hin mga balaud ha ngatanan nga bahin han aton adlaw-adlaw nga pagkinabuhi. Salit, kada adlaw bangin umatubang kita hin mga kahimtang diin waray espisipiko nga surundon an Bib- lia. Ha sugad nga mga kahimtang, paonan-o naton hibaba- roan kon ano an makakalipay kan Jehova? An Biblia nagsu- sulod hin matin-aw nga mga kapahayagan mahitungod han paagi han panhunahuna han Dios. Samtang gin-aadman na- ton ito, hibabaroan naton kon ano an iya naruruyagan ngan nangangalasan. (Salmo 97:10; Proberbios 6:16-19) Hibabaro- 7. Ano an pipira han sugo han Dios, ngan ano an nahiuupod ha pagtu- man hito? 8, 9. Paonan-o naton mahibabaroan kon ano an nalilipayan ni Jehova bisan ha mga kahimtang diin waray espisipiko nga balaud an Biblia? Pag- hatag hin ehemplo.
"Amo Ini an Gugma han Dios" an naton an mga disposisyon ngan buhat nga iya ginpapabil- han. Kon mas hinbabaroan naton an personalidad ngan mga paagi ni Jehova, mas gintutugotan naton an iya panhunahu- na nga maggiya ha aton mga desisyon ngan makaimpluwen- sya ha aton buhat. Salit, bisan ha mga kahimtang nga waray espisipiko nga balaud an Biblia, agsob nga nasasantop naton an "kaburut-on" ni Jehova. - Efeso 5:17. 9 Pananglitan, ha Biblia waray direkta nga sugo nga nag- didiri ha aton ha pagkita hin sine o programa ha TV nga nagpapasalida hin kamadarahog o imoralidad. Kondi nangi- nginahanglan gud ba kita hin espisipiko nga balaud nga mag- didiri ha aton ha pagkita hito? Maaram kita kon paonan-o ito gintatagad ni Jehova. An iya Pulong matin-aw nga nasi- ring: "An naghihigugma ha paglugos nangalasan han [kan Je- hova] kalag." (Salmo 11:5) Ito liwat nasiring: "An mga ma- kihihilawason ngan an mga paralibog paghuhukman han Dios." (Hebreo 13:4) Pinaagi ha pagpamalandong hini nga mga teksto, matin-aw nga masasantop naton an kaburut-on ni Jehova. Salit nagdesisyon kita nga diri maliaw ha pagkinita han mga salida nga nagpapakita han mga buhat nga kinanga- ngalasan han Dios. Maaram kita nga nalilipay hi Jehova kon linilikyan naton an kahugawan ha moral nga igin-aaghat hini nga kalibotan sugad nga diri nakakadaot nga kaliawan. 10 Ano an nangunguna nga hinungdan ha aton pagtuman han mga sugo han Dios? Kay ano nga karuyag naton mag- kinabuhi kada adlaw uyon ha paagi han panhunahuna han Dios nga aton hinbabaroan? Waray naton pilia an pagbu- hat hito basi makalikay la hin sirot o nakakadaot nga mga resulta nga naieksperyensyahan hadton nagbabalewaray han kaburut-on han Dios. (Galasia 6:7) Lugod, gintatagad naton an pagkamasinugtanon kan Jehova sugad nga birilhon nga Para ha paghisgot kon paonan-o makakapili hin maopay nga kalia- wan, kitaa an Kapitulo 6 hini nga libro. 10, 11. Kay ano nga ginpili naton nga magin masinugtanon kan Jehova, ngan ano nga klase hin pagkamasinugtanon an aton iginhahatag ha iya? 9
10 Magpabilin ha Gugma han Dios higayon ha pagpakita han aton gugma ha iya. Sugad la nga disidido makuha han usa nga bata an pag-uyon han iya amay, karuyag man naton makuha an pag-uyon ni Jehova. (Salmo 5:12) Hiya an aton Amay, ngan hinigugma naton hiya. Waray nakakahatag ha aton hin mas daku nga kalipay o mas hila- rom nga katagbaw kay ha paghibaro nga nagkikinabuhi kita ha paagi nga makakahatag ha aton han "pagpaid ni Jehova." - Proberbios 12:2. 11 Salit an aton pagkamasinugtanon diri pinirit la; diri man ito namimili o may kondisyon. Diri kita nagpipili kon ano nga sugo an aton susugton o diri, nagsusugot la kon kombin- yente ha aton o kon diri makuri an pagsugot. Ha kabalik- taran, "matinumanon [kita] tikang ha kasingkasing." (Roma 6:17) Inaabat naton an pariho han gin-abat han salmista nga nagsurat: "Maglilipay ako ngahaw dida ha imo mga sugo, nga akon ginhigugma." (Salmo 119:47) Oo, karuyag gud na- ton sugton hi Jehova. Maaram kita nga takos hiya - ngan nag- kikinahanglan - han aton bug-os ngan waray kondisyon nga pagsugot. (Deuteronomio 12:32) Karuyag naton nga isiring ni Jehova mahitungod ha aton, an ginsiring han Iya Pulong mahitungod kan Noe. Mahitungod hiton matinumanon nga patriarka nga nagpakita hin gugma ha Dios pinaagi ha pagin masinugtanon ha sulod hin damu ka dekada, an Biblia nasi- ring: "Sugad hini ginbuhat ni Noe; sugad ha ngatanan nga kanan Dios ginsugo ha iya, iya ginbuhat." - Genesis 6:22. 12 Ano an inaabat ni Jehova kon kinaburut-on nga nasugot kita ha iya? An iya Pulong nasiring nga aton 'napapalipay an iya kasingkasing.' (Proberbios 27:11) Nakakalipay gud ba ha kasingkasing han Soberano nga Ginoo han uniberso an aton pagsugot ha iya? Oo - ngan may-ada hiya husto nga hinung- Bisan an magraot nga espiritu mahimo mapiritan ha pagsugot. Han ginsugo ni Jesus an mga demonyo nga gumawas ha mga tawo nga ira gin- sudlan, napiritan hira nga kilal-on ngan sundon an iya awtoridad, bisan kon diri nira karuyag. - Markos 1:27; 5:7-13. 12. San-o nakakalipay kan Jehova an aton pagkamasinugtanon?
"Amo Ini an Gugma han Dios" dan nga malipay! Ginlarang niya kita nga may kagawasan ha pagbuot. Nangangahulogan ini nga may kagawasan kita ha pagpili; makakapili kita ha pagsugot ha Dios, o ha pagtalapas ha iya. (Deuteronomio 30:15, 16, 19, 20) Kon kinaburut-on nga ginpipili naton nga sugton hi Jehova ngan kon ginhihi- mo naton ito tungod han hilarom nga gugma ha iya, napa- palipay gud naton an aton langitnon nga Amay. (Proberbios 11:20) Hito nga paagi ginpipili liwat naton an gimaopayi nga paagi ha pagkinabuhi. "AN IYA MGA SUGO DIRI MABUG-AT" 13 Mahitungod ha mga igin-oobligar ni Jehova, hi apostol Juan makapadasig nga nagsiring: "An iya mga sugo diri ma- bug-at." An usa pa nga hubad hini nasiring: "Diri gud maku- ri para ha aton an pagtuman han iya mga sugo." (Maopay nga Sumat) An mga gin-oobligar ni Jehova makatadunganon ngan diri mabangis. Diri imposible para ha diri hingpit nga mga tawo an pagtuman han iya mga balaud. 14 Mahimo naton iilustrar ito hini nga paagi. Usa nga duok nga sangkay an nagpabulig ha imo ha iya pagbalhin hin urukyan. Damu an kahon nga kinahanglan ibalhin. An iba hito magaan ngan maaakos hin usa la ka tawo, kondi an iba mabug-at ngan kinahanglan duha an mag-alsa. Ginpili han imo sangkay an mga kahon nga karuyag niya ipaalsa ha imo. Paaalsahon ka ba niya hin mga kahon nga maaram hiya nga diri mo maaakos? Diri. Diri hiya maruruyag nga mabaldado ka tungod ha pag-alsa nga nag-uusahan. Ha pariho nga paagi, an aton maloloy-on ngan mahigugmaon nga Dios diri nag- hahangyo ha aton ha pagtuman hin mga sugo nga maku- ri hinduro sundon. (Deuteronomio 30:11-14) Diri gud kita An Griego nga pulong nga ginhubad nga "mabug-at" ha 1 Juan 5:3 ginhubad nga "mabangis" ha Buhat 20:29, 30 ngan nagtutudlok ha ma- talumpiguson nga mga apostata nga "magyayakan hin mga bagay nga ba- liko" ngan mangangalimbasog ha paglimbong ha iba. 13, 14. Kay ano nga masisiring nga an mga sugo han Dios diri mabug-at, ngan paonan-o ini mahimo iilustrar? 11
12 Magpabilin ha Gugma han Dios niya hahangyoon ha pagdara hin sugad kabug-at nga pinas- an. Maaram hi Jehova han aton mga limitasyon tungod kay 'hiya nakilala han aton panlawas; nahinunumdom nga tapo- tapo kita.' - Salmo 103:14. 15 An mga sugo ni Jehova diri gud mabug-at; para gud ito ha aton kaopayan. (Isaias 48:17) Tungod hito, hi Moises nag- siring ha kadaan nga Israel: "Hi Jehova nagsugo ha amon pagtuman hini ngatanan nga mga kasugoan, pagkahadlok kan Jehova, nga aton Dios, ha amon kaopayan gihapon nga iya kami mapadayon nga buhi, sugad han iyo nakita hini nga adlaw." (Deuteronomio 6:24) Makakasarig liwat kita nga ha paghatag ni Jehova han iya mga balaud, interesado hiya han aton nagpapadayon ngan waray tubtoban nga kaopa- yan. Ha pagkatinuod, imposible gud nga magsugo hi Jeho- va hin makakadaot ha aton. Waray tubtoban an iya kinaad- man. (Roma 11:33) Salit maaram hiya han makakaopay gud ha aton. Hiya liwat an personipikasyon han gugma. (1 Juan 4:8) Gugma, an iya nangunguna nga kalidad, an nagpapagi- os ha iya ha ngatanan nga iya ginsisiring ngan ginbubuhat. Ito an basihan han ngatanan niya nga sugo ha iya katawo- han. 16 Diri ini nagpapasabot nga masayon an pagsugot ha Dios. Kinahanglan naton atohan an impluwensya hinin maraot nga kalibotan nga 'kanan yawa.' (1 Juan 5:19) Sadang liwat naton atohan an pagkadiri-hingpit nga nag-aaghat ha aton nga talapason an mga balaud han Dios. (Roma 7:21-25) Kon- di an aton gugma ha Dios mahimo maglampos. Ginbibendis- yonan ni Jehova adton nagpapakita han ira gugma ha iya pi- naagi ha pagkamasinugtanon. Iya iginhahatag an iya baraan nga espiritu "ha mga nagsusugot ha iya." (Buhat 5:32) Tu- ngod hito nga espiritu nakukultibar naton an mag-opay hin- 15. Kay ano nga makakasarig kita nga an mga sugo ni Jehova para gud ha aton kaopayan? 16. Bisan pa han impluwensya hinin maraot nga kalibotan ngan han mga hilig han aton pagkadiri-hingpit, kay ano nga posible pa gihapon kita ma- gin masinugtanon?
"Amo Ini an Gugma han Dios" duro nga bunga - presyoso nga mga kalidad nga makakabulig ha aton nga magin masinugtanon. - Galasia 5:22, 23. 17 Dinhi hini nga libro, uusisahon naton an kan Jehova mga prinsipyo ngan suruklan ha moral ngan an damu pa nga kapahayagan han iya kaburut-on. Samtang gin-uusisa naton ini, kinahanglan naton hunahunaon an pipira nga importan- te nga butang. Hinumdoman naton nga diri kita ginpipirit ni Jehova nga sundon an iya mga balaud ngan prinsipyo; karu- yag niya an kinaburut-on nga pagsugot nga nagtitikang ha kasingkasing. Diri naton hingalimtan nga ginhahangyo kita niya nga magkinabuhi ha paagi nga magriresulta ha hura nga bendisyon yana ngan magtutugway ha waray kataposan nga kinabuhi ha tidaraon. Ngan tagdon naton an aton kina- singkasing nga pagkamasinugtanon sugad nga presyoso nga higayon ha pagpakita nga hinigugma gud naton hi Jehova. 18 Basi hibaroan an husto ngan sayop, mahigugmaon nga gintagan kita ni Jehova hin konsensya. Kondi, basi magin masasarigan nga giya, kinahanglan ito bansayon sugad han paghihisgotan ha sunod nga kapitulo. 17, 18. (a) Ano an aton uusisahon dinhi hini nga libro, ngan samtang ginbubuhat ito, ano an sadang naton hinumdoman? (b) Ano an paghihis- gotan ha sunod nga kapitulo? ANO AN IMO BATON? ˇ Ano nga klase hin pagkamasinugtanon an ginlala- oman ni Jehova ha iya mga magsiringba, ngan kay ano nga para gud ito ha aton kaopayan? - Deuteronomio 5:28-33. ˇ Mationan-o kaimportante kan Jehova an aton pagkamasinugtanon? - 1 Samuel 15:22, 23. ˇ Ano nga leksyon an aton mahibabaroan ha pagka- masinugtanon ni Jesus ha Dios? - Juan 8:29. ˇ Kay ano nga husto gud nga sugton naton hi Jeho- va? - Pahayag 4:11. 13
KAPITULO 2 Paonan-o Mo Matitipigan an Maopay nga Konsensya? "Magmalinis unta an iyo konsensya." - 1 PEDRO 3:16, Maopay nga Sumat. USA nga timonil an nagmamaniobra han iya barko samtang gin- lalatas an haluag nga kadagatan; usa nga hiker an nagbabaktas ha waray naukoy nga kamingawan; usa nga piloto an nagpapalupad han iya eruplano ha igbaw han madakmol nga panganuron. Ma- aram ka ba kon ano an ira ginkakaparihoan? An tagsa ha ira ba- ngin mameligro kon waray kompas - labi na kon waray iba nga moderno nga gamit. 2 An kompas usa nga simple nga instrumento, kasagaran pari- ho la ito hin relo nga may magnet nga dagum nga nakatud- lok ha norte. Kon diri ito guba, ngan labi na kon ginagamit upod hin masasarigan nga mapa, mahimo ito makatalwas hin kinabu- hi. Ha pipira nga paagi, maipapariho ito ha presyoso nga rega- lo nga iginhatag ni Jehova ha aton - an konsensya. (Jakobo 1:17) Kon waray an konsensya, waray gud maggigiya ha aton. Kon hus- 1, 2. Kay ano nga an kompas importante nga instrumento, ngan ano an ka- parihoan hito ha konsensya?
Paonan-o Mo Matitipigan an Maopay nga Konsensya? to nga gagamiton ito, makakabulig ito nga mabilngan an husto nga dalan ha kinabuhi ngan makapabilin dida hito. Salit paghis- gotan naton kon ano an konsensya ngan kon paonan-o nagios ito. Katapos tagdon naton ini: (1) Kon paonan-o mahimo bansa- yon an konsensya, (2) kon kay ano nga sadang naton tagdon an konsensya han iba, ngan (3) kon ano an mga kapulsanan ha pag- kaada maopay nga konsensya. KON ANO AN KONSENSYA NGAN KON PAONAN-O ITO NAGIOS 3 Ha Biblia, an Griego nga pulong para ha "konsensya" literal nga nangangahulogan hin "kahibaro ha kalugaringon." Diri pa- riho ha iba nga linarang ha tuna, may-ada kita hatag-han-Dios nga abilidad ha paghibaro han aton kalugaringon. Ha simboliko nga paagi, mahimo anay kita umundang ngan usisahon an aton kalugaringon kon matadong ba kita ha moral. Tungod kay nagi- os an aton konsensya sugad nga testigo, o hukom, mahimo usi- sahon hito an aton mga buhat, disposisyon, ngan desisyon. Ma- himo ito maggiya ha aton nga makagdesisyon hin maopay o magpahamangno kontra ha paghimo hin maraot nga desisyon. Katapos, mahimo ito magliaw ha aton tungod han husto nga de- sisyon o magsirot pinaagi hin duro nga kasakitan tungod han sa- yop nga desisyon. 4 Inin natural nga abilidad iginbutang ha lalaki ngan babaye ti- kang pa gud ha tinikangan. Iginpakita nira Adan ngan Eva nga may-ada hira konsensya. Napamatud-an naton ito tungod han ira kaawod han nakasala hira. (Genesis 3:7, 8) Makasurubo nga hito nga takna diri na nira mapapahimulosan an ira nadaot nga konsensya. Tinuyo nga gintalapas nira an balaud han Dios. Hito nga paagi, ginpili nira nga magin rebelde ngan kaaway ni Jehova nga Dios. Sugad nga hingpit nga tawo, maaram hira han ira gin- bubuhat, ngan diri na nira maibabalik an ira maopay nga relas- yon ha Dios. 3. Ano an literal nga kahulogan han Griego nga pulong para ha "konsensya," ngan nagtutudlok ito ha ano nga naiiba nga abilidad han tawo? 4, 5. (a) Paonan-o kita nahibaro nga hira Adan ngan Eva may-ada konsensya, ngan ano an resulta han ira pagtalapas ha balaud han Dios? (b) Ano nga mga ehemplo an nagpapakita nga gin-gamit han magtinumanon nga kalalakin-an antes han panahon ni Kristo an ira konsensya? 15
16 Magpabilin ha Gugma han Dios 5 Diri pariho kanda Adan ngan Eva, damu han diri-hingpit nga tawo an nagios uyon ha ira konsensya. Pananglitan, an ma- tinumanon nga hi Job nagsiring: "Gugunitan ko hin siguro an akon katadongan ngan diri ko ini bubuhian: An akon kasingka- sing diri magbabadlong ha akon samtang nga ako buhi." (Job 27:6) Hi Job nagios gud uyon han iya konsensya. Ginsiguro niya nga pamatian ito, ngan gintugotan ito nga maggiya han iya mga buhat ngan desisyon. Salit, tagbaw gud nga nakasiring hiya nga an iya konsensya waray magbadlong o magpasakit ha iya pinaa- gi ha pagpaabat ha iya hin kaawod ngan pagkasalaan. Tigamni an magkaiba nga reaksyon nira Job ngan David. Han nagpakita hi David hin kawaray-pagtahod kan Saul, an dinihogan nga hadi ni Jehova, 'an kan David kasingkasing naghampak ha iya.' (1 Sa- muel 24:5) Sigurado nga nagpahimulos hi David hiton duro nga pagkakonsensya nga nagtutdo ha iya nga malikyan an sugad nga kawaray-pagtahod. 6 An mga surugoon la ba ni Jehova an may-ada hini nga rega- lo nga konsensya? Tagda an giniyahan nga mga pulong ni apos- tol Pablo: "Kon an mga Hentil, nga waray kasugoanan, nagbubu- hat tungod ha kinaiya, ha mga butang han kasugoanan, ini hira nga waray kasugoanan, mga kasugoanan hira ha ira mga kaluga- ringon; ngan mga nagpahayag hira ha buhat han kasugoanan nga nanhisurat ha ira mga kasingkasing, ngan an ira mga kon- sensya nagtitestigo ngan an ira mga hunahuna nagsinumbongay ngan nagbinaribaray ha usa kag usa." (Roma 2:14, 15) Bisan ad- ton diri pamilyar gud ha mga balaud ni Jehova usahay napapa- gios han ira konsensya nga magbuhat uyon han mga prinsipyo han Dios. 7 Kondi, usahay sayop nga nagios an konsensya. Kay ano? Bue- Waray espisipiko nga pulong para ha "konsensya" an mababasa ha Hebreo nga Kasuratan. Kondi, an paggamit hin konsensya matin-aw ha ehemplo nga sugad hini. An pulong nga "kasingkasing" kasagaran nga nagtutudlok ha gisu- suluri nga pagkatawo. Ha kahimtang nga sugad hini, matin-aw nga nagtutud- lok ito ha espisipiko nga bahin han gisusuluri nga pagkatawo - an iya konsen- sya. Ha Kristiano Griego nga Kasuratan, an Griego nga pulong ha "konsensya" mababasa hin mga 30 ka beses. 6. Ano an nagpapakita nga an konsensya regalo ha ngatanan nga tawo? 7. Kay ano nga sayop usahay an konsensya?
Paonan-o Mo Matitipigan an Maopay nga Konsensya? no, kon an kompas hirani ha magnet, sugad hin naiimpluwen- syahan ito pagtudlok diri ha norte, kondi ha iba nga direksyon. Ngan kon gamiton ito nga waray masasarigan nga mapa, bangin magin waray pulos ito. Ha pariho nga paagi, kon naiimpluwen- syahan gud han aton hakugnon nga mga hingyap, bangin giya- han kita han aton konsensya ha sayop nga direksyon. Ngan kon ginagamit nga waray sigurado nga giya han Pulong han Dios, ba- ngin diri kita mahibaro ha pagkilala han husto ngan sayop ha damu nga importante nga butang. Oo, basi gumios hin husto an aton konsensya kinahanglan magpagiya kita han baraan nga es- piritu ni Jehova. Hi Pablo nagsurat: "An akon konsensya amo an nagtitestigo ha akon ha espiritu santo." (Roma 9:1) Kondi, pao- nan-o naton masisiguro nga an aton konsensya nagios uyon ha baraan nga espiritu ni Jehova? Masisiguro naton ito pinaagi ha pagbansay han aton konsensya. KON PAONAN-O MAHIMO BANSAYON AN KONSENSYA 8 Paonan-o ka nakakadesisyon nga basado ha konsensya? Baga hin gin-uusisa la han pipira an ira inaabat, ngan nagdi- desisyon na kon ano an bubuhaton. Katapos bangin hira su- miring: "Aw, diri man ito kontra ha akon konsensya." An mga hingyap han kasingkasing mahimo magin makusog gud, nakakaimpluwensya pa ngani han konsensya. An Biblia nasi- ring: "An kasingkasing malimbungon labaw han ngatanan nga butang, ngan labi hin kamahugaw: Hin-o in mahibabaro hini?" (Jeremias 17:9) Salit, an hingyap han aton kasingkasing diri amo an sadang magin pinakaimportante nga basihan naton. Lugod, tagdon naton siyahan an makakapalipay kan Jehova. Ipinapakita han Biblia nga diri pirme igo na an pagkaada limpyo nga kon- sensya. Pananglitan, hi Pablo nagsiring: "Waray ko hinbabaroan nga bisan ano kontra ha akon ngahaw; kondi diri ba tungod hini nga ginpakamatadong ako; kondi an naghuhukom ha akon amo an Ginoo." (1 Korinto 4:4) Bisan an mga naglulutos ha mga Kristiano, sugad han ginbuhat hadto ni Pablo, bangin mag- buhat hito nga may limpyo nga konsensya tungod kay kahuna nira nga gin- uuyonan han Dios an ira buhat. Importante, kon sugad, nga an aton konsen- sya limpyo para ha aton ngan ha Dios. - Buhat 23:1; 2 Timoteo 1:3. 8. (a) Paonan-o an kasingkasing nakakaapekto ha konsensya, ngan ano an sa- dang magin pinakaimportante nga basihan ha aton mga desisyon? (b) Para ha usa nga Kristiano, kay ano nga diri pirme igo na an pagkaada limpyo nga kon- sensya? (Kitaa an footnote.) 17
18 Magpabilin ha Gugma han Dios 9 Kon an usa nga desisyon tinuod nga iginbasar ha aton na- bansay nga konsensya, maghahayag ito han aton diosnon nga kahadlok, diri han aton personal nga hingyap. Tagda ini. An maunungon nga gobernador nga hi Nehemia may-ada katu- ngod nga manukot hin espisipiko nga mga kantidad ngan bu- his ha mga taga-Jerusalem. Kondi, waray niya buhata ito. Kay ano? Kay diri gud niya karuyag nga masina hi Jehova tungod ha pagtalumpigosa han Iya katawohan. Hiya nagsiring: "Ako waray magbuhat hini, tungod han kahadlok ko han Dios." (Nehemia 5:15) Importante an sinsero nga diosnon nga kahadlok - an ki- nasingkasing nga kahadlok nga masina an aton langitnon nga Amay. An sugad nga kahadlok mag-aaghat ha aton nga pamil- ngon an giya han Pulong han Dios kon kinahanglan kita mag- desisyon. 10 Pananglitan, tagda an may kalabotan ha nakakahubog nga irinmon. Ini an usa nga desisyon nga kinahanglan naton himo- on durante han pagtarotarampo, Mainom ba ako hin nakakahu- bog nga irinmon o diri? Siyahan, kinahanglan naton tutdoan an aton kalugaringon. Ano nga mga prinsipyo ha Biblia an na- aplikar hito? Bueno, diri ginkukondenar han Biblia an kasada- ngan nga paggamit hin nakakahubog nga irinmon. Ha pagkati- nuod, an Biblia nasiring nga iginhatag ni Jehova an alaksiw basi malipay kita. (Salmo 104:14, 15) Kondi, ginkukondenar han Bib- lia an sobra nga pag-inom ngan pagrayhak. (Lukas 21:34; Roma 13:13) Dugang pa, an paghubog nakalista upod han iba pa nga seryoso nga sala, sugad han pornikasyon ngan pag-adulteryo. - 1 Korinto 6:9, 10. 11 An konsensya han usa nga Kristiano natututdoan ngan na- gigin sensitibo ha mga kahimtang tungod han sugad nga mga Sadang tigamnan nga damu nga doktor an nasiring nga imposible ha para- hubog an kasadangan nga pag-inom, tungod kay para ha ira an "kasadangan" nangangahulogan hin diri pag-inom. 9. Ano an diosnon nga kahadlok, ngan paonan-o ito makakaapekto ha aton konsensya? 10, 11. (a) Ano nga mga prinsipyo ha Biblia an maggigiya ha aton may kala- botan ha pag-inom hin nakakahubog nga irinmon? (b) Ha ano nga paagi magigiyahan kita han Dios basi maiaplikar ito?
Paonan-o Mo Matitipigan an Maopay nga Konsensya? prinsipyo. Salit kon kinahanglan kita magdesisyon ha pag-inom durante ha pagtarotarampo, pakianhan naton an aton kalugari- ngon hin sugad hini: 'Ano nga klase hin pagtarotarampo an gin- oorganisa? Posible ba nga diri ito makontrol ngan magin duro nga pagrayhak? Ano an akon mga tendensya? Naghihingyap ba ako hin nakakahubog nga irinmon, nadepende na hito, ngan gi- nagamit ito ha pagkontrol han akon panhunahuna ngan pang- gawi? Nakakapugong ba ako ha akon kalugaringon ha pag-inom hin sobra?' Samtang ginpapamalandong naton an mga prinsip- yo ha Biblia ngan an mga pakiana nga iginbangon, sadang kita mag-ampo para han giya ni Jehova. (Salmo 139:23, 24) Hito nga paagi, nagpapagiya kita ha iya pinaagi han iya baraan nga espi- ritu. Ginbabansay liwat naton an aton konsensya uyon ha iya mga prinsipyo. Kondi, may iba pa nga sadang naton tagdon kon kita nagdidesisyon. KAY ANO NGA SADANG TAGDON AN KONSENSYA HAN IBA? 12 Usahay bangin mahipausa ka nga magkaiba-iba an konsen- sya han mga Kristiano. Para ha usa, kwestyonable an usa nga bu- hat o kustomre; samtang para ha iba bangin naruruyag hira hito ngan waray nakikita nga maraot. Pananglitan, may kalabotan ha pag-inom hin nakakahubog nga irinmon durante han pagtaro- tarampo, bangin nalilipay an usa ha pag-inom kaupod hin ka- sangkayan samtang nagpapahayahay, kondi ito nga buhat diri kinakarawat han konsensya han iba. Kay ano nga may-ada su- gad nga pagkaiba-iba, ngan paonan-o ito sadang makaapekto ha aton mga desisyon? 13 Nagkakaiba-iba an mga tawo tungod han damu nga hi- nungdan. Daku gud an kaibahan han ira mga gindak-an. An iba maaram gud han kaluyahan nga ira ginpangalimbasogan mawara hadto, bangin diri ngani nira pirme nalalamposan ito. (1 Hadi 8:38, 39) May kalabotan ha nakakahubog nga irinmon, an sugad nga mga indibiduwal posible nga may-ada konsensya 12, 13. Ano an pipira nga hinungdan han pagkaiba-iba han konsensya han mga Kristiano, ngan ano an sadang magin reaksyon naton ha sugad nga pag- kaiba-iba? 19
20 Magpabilin ha Gugma han Dios nga nag-aaghat nga maghunahuna gud mahitungod hito. Kon may tawo nga sugad hito nga bumisita ha imo, bangin diri tu- mugot an iya konsensya nga uminom kon tagayan mo hiya. Masisina ka ba? Mainsister ka ba? Diri. Maaram ka man han iya mga hinungdan o diri - mga hinungdan nga bangin diri niya isumat hito nga takna - an minagburugto nga gugma mag-aag- hat ha imo nga magin makonsiderasyon. 14 Ha siyahan nga siglo, naobserbahan ni apostol Pablo nga agsob magkaiba-iba an konsensya han mga Kristiano. Hito nga panahon, diri kinakarawat han konsensya han pipira nga Kris- tiano an mga pagkaon nga iginhalad anay ha mga idolo. (1 Ko- rinto 10:25) Kondi, kinakarawat han konsensya ni Pablo an su- gad nga mga pagkaon nga ha urhi iginbaligya ha mga merkado. Para ha iya, waray pulos an mga idolo; diri gud ito makakatag- iya han pagkaon nga nagtikang kan Jehova. Pero, maaram hi Pablo nga diri sugad hito an panhunahuna han iba. An iba ba- ngin nakigbahin gud ha idolatriya antes nagin Kristiano. Salit para ha ira, maraot an bisan ano nga nagkaada kalabotan ha ido- latriya. Ano an solusyon? 15 Hi Pablo nagsiring: "Kita, nga mga marig-on, kinahanglan aton pagdad-on an mga kaluyahan han mga magluya, ngan diri la kita maglipay ha aton kalugaringon. Kay hi Kristo waray man liwat malipay ha iya kalugaringon." (Roma 15:1, 3) Nangatado- ngan hi Pablo nga sadang unahon naton an panginahanglan han aton kabugtoan kay han aton, sugad han ginbuhat ni Kris- to. Ha pariho nga paghisgot, hi Pablo nagsiring nga gabay na la diri hiya kumaon hin karne kon makakapakdol man la ito hin presyoso nga karnero nga ha kan kanay iginhatag ni Kristo an iya kinabuhi. - 1 Korinto 8:13; 10:23, 24, 31-33. 16 Ha luyo nga bahin, diri sadang magin kritiko adton may konsensya nga nagpupugong ha ira nga maghimo hin pipira nga buhat, diri nira sadang ipirit ha ngatanan an ira panlantaw 14, 15. May kalabotan ha ano nga isyu magkaiba-iba an konsensya han mga Kristiano ha siyahan nga siglo, ngan ano an sagdon ni Pablo? 16. Kay ano nga sadang likyan han may konsensya nga nagpupugong ha ira ha paghimo hin pipira nga buhat an paghukom hadton may konsensya nga naiiba ha ira?
An konsensya nga ginbansay uyon ha Biblia makakabulig ha imo ha pagdesisyon kon mainom hin nakakahubog nga irinmon o diri ha mga butang nga nadepende ha tagsa nga konsensya. (Roma 14:10) Oo, an konsensya sadang gamiton ha paghukom ha aton kalugaringon, diri ha iba. Hinumdumi an ginsiring ni Je- sus: "Diri kamo maghukom, basi diri kamo paghukman." (Ma- teo 7:1) Sadang likyan han ngatanan ha kongregasyon an pagli- nantugi ha mga butang nga nadepende ha konsensya han kada tagsa. Lugod, nangangalimbasog kita ha pag-aghat hin gugma ngan pagkaurosa, pagrig-onay ha kada tagsa, ngan diri ha pag- paluya. - Roma 14:19. AN KAPULSANAN HAN PAGTIPIG HIN MAOPAY NGA KONSENSYA 17 Hi apostol Pedro nagsurat: "Magmalinis unta an iyo kon- sensya." (1 Pedro 3:16, Maopay nga Sumat) An konsensya nga limpyo ha paniplatan ni Jehova daku nga bendisyon. Diri ito 17. Ano an nahitabo ha konsensya han damu yana?
An maopay nga konsensya mahimo maggiya ha aton ha dalan han kinabuhi nga magdadara ha aton hin kalipayan ngan kamurayawan pariho ha konsensya han damu yana. Iginhulagway ni Pab- lo adton 'may ulat ha ira konsensya sugad ha binaga nga puthaw.' (1 Timoteo 4:2) An binaga nga puthaw nakakasunog han unod, ngan tungod hito nagkakaada ito ulat ngan nawa- wad-an hin pag-abat. Damu yana an may konsensya nga masi- siring nga patay - ulaton gud ngan waray na pag-abat salit diri na nagpapahamangno, nagdidiri, o nagpapaabat hin kaawod o pagkasalaan ha sayop nga nabuhat. Damu yana an nalilipay la ha pagbalewaray ha pag-abat hin pagkasalaan. 18 Ha pagkamatuod, an pag-abat hin pagkasalaan paagi han konsensya ha pagsumat nga nakasayop kita. Kon ito nga pag- abat magpagios ha usa nga magbasol, mahimo pasayloon bisan 18, 19. (a) Ano an kapulsanan ha pag-abat hin pagkasalaan o kaawod? (b) Ano an aton mahimo buhaton kon an aton konsensya padayon nga nagsisirot ha aton ha mga sala nga aton na ginbasulan?
Paonan-o Mo Matitipigan an Maopay nga Konsensya? an seryoso nga sala. Pananglitan, nakonsensya hi Hadi David han iya seryoso nga pakasala kondi ginpasaylo gud hiya tungod han iya sinsero nga pagbasol. Tikang hito nga panahon, an iya kangalas ha iya pakasala ngan an iya determinasyon ha pagsu- got han mga balaud ni Jehova nagresulta ha iya pakaeksperyen- sya nga "maopay [hi Jehova] ngan andam ha pagpasaylo." (Sal- mo 51:1-19; 86:5) Kondi, anoman kon nagpapadayon an duro nga pag-abat hin pagkasalaan bisan kon nagbasol na kita ngan kinarawat na hin kapasayloan? 19 Usahay mahimo maghukom hin sobra an konsensya, nag- papasakit ha nakasala bisan kon waray na maopay nga katu- yoan an sugad nga pag-abat. Ha sugad nga kahimtang, bangin kinahanglan naton pasarigon an aton kasingkasing nga naghu- hukom ha aton nga mas labaw hi Jehova kay han ngatanan nga pag-abat han tawo. Kinahanglan tumoo kita ngan karawa- ton an iya gugma ngan kapasayloan, sugad la han igin-aaghat naton ha iba nga buhaton. (1 Juan 3:19, 20) Ha luyo nga ba- hin, an nalimpyohan nga konsensya nagriresulta hin kamura- yawan, pagin kalmado, ngan hilarom nga kalipay nga talagsa la maeksperyensyahan dinhi hini nga kalibotan. Damu han ser- yoso nga nakasala hadto an nakaeksperyensya hinin urusahon nga bulig ngan may-ada na yana maopay nga konsensya sam- tang nag-aalagad kan Jehova. - 1 Korinto 6:11. 20 Ini nga libro gindisenyo ha pagbulig ha imo nga mabil- ngan ito nga kalipay, ha pagkaada maopay nga konsensya du- rante hinin nabibilin pa nga maraot ngan ultimo nga mga ad- law han sistema ni Satanas. Syempre, diri hini makukobrehan an ngatanan nga balaud ngan prinsipyo ha Biblia nga kina- hanglan mo hunahunaon ngan iaplikar ha mga kahimtang nga nabangon kada adlaw. Dugang pa, ayaw paglaom hin simple, matin-aw nga mga surundon ha mga butang nga nadepende ha konsensya han kada tagsa. Katuyoan hini nga libro an pag- bulig ha imo nga tutdoan an imo konsensya ngan pagiuson ito 20, 21. (a) Ini nga libro gindisenyo basi buligan ka nga buhaton an ano? (b) Sugad nga Kristiano, may-ada kita ano nga klase hin kagawasan, kondi pa- onan-o naton sadang gamiton ito? 23
24 Magpabilin ha Gugma han Dios nga magin sensitibo ha mga kahimtang pinaagi ha pag-aram ha pag-aplikar han Pulong han Dios ha imo kinabuhi kada ad- law. Diri pariho ha Mosaiko nga Balaud, an "balaud ni Kristo" nag-aaghat ha sumurunod hito nga mas magkinabuhi uyon ha konsensya ngan prinsipyo kay ha sinurat nga mga surundon. (Galasia 6:2) Salit, gintagan ni Jehova an mga Kristiano hin wa- ray katupong nga kagawasan. Kondi, ginpapahinumdoman kita han iya Pulong nga diri gud ito gamiton sugad nga "tabon ha mga magraot." (1 Pedro 2:16) Lugod, ito nga kagawasan nagha- hatag ha aton hin urusahon nga higayon ha pagpahayag han aton gugma kan Jehova. 21 Pinaagi han mainampoon nga pagtagad kon mationan-o kaopay gud an pagkinabuhi uyon ha mga prinsipyo ha Bib- lia ngan pagtuman han imo determinasyon, maipapadayon mo an importante nga proseso nga nagtikang han siyahan nga na- kilala mo hi Jehova. An imo abilidad ha pagsabot mababan- say 'pinaagi ha paggamit' hito. (Hebreo 5:14) Kada adlaw ma- papahimulosan mo an imo konsensya nga nabansay ha Biblia. Pariho ha kompas nga naggigiya ha nagbibiyahe, bubuligan ka han imo konsensya ha paghimo hin mga desisyon nga maka- kapalipay ha imo langitnon nga Amay. Ini an dalan nga sigu- rado nga makakabulig ha imo nga makapabilin ha gugma han Dios. ANO AN IMO BATON? ˇ Paonan-o sadang makaimpluwensya ha aton kon- sensya an kahibaro nga nagkikita hi Jehova ha aton ha ngatanan nga panahon? - Hebreo 4:13. ˇ Paonan-o nakabulig kan Jose an iya konsensya ha pag-ato ha pagsulay? - Genesis 39:1, 2, 7-12. ˇ Kay ano nga importante an limpyo nga konsen- sya basi makadaop kan Jehova? - Hebreo 10:22. ˇ Kay ano nga sadang naton tagdon an konsensya han mga diri-tumuroo? - 2 Korinto 4:1, 2.
KAPITULO 3 Higugmaa an mga Hinigugma han Dios "Lakat kaupod han mga tawo nga makinaadmananon, ngan ikaw makikinaadmananon." - PROBERBIOS 13:20. AN MGA tawo pariho hin espongha. Nahuhunob han espong- ha an likido nga nakapalibot hito. Ha pariho nga paagi, nasu- subad han tawo an bisan ano nga nakapalibot ha ira. Masayon gud masubad - bisan kon diri tinuyo - an batasan, suruklan, ngan personalidad han duok nga nakakaupod naton. 2 An Biblia nagsusumat hin diri maninigaran nga kamatu- oran: "Lakat kaupod han mga tawo nga makinaadmananon, ngan ikaw makikinaadmananon; kondi an kaupod-upod han mga lurong mag-aantos tungod hini." (Proberbios 13:20) An ginhihisgotan hini diri la an panalagsa nga pakig-upod. An mga pulong nga "lakat kaupod han" nagpapasabot hin nagpa- padayon nga pakig-upod. May kalabotan hini nga teksto, usa nga reperensya han Biblia an nasiring: "An paglakat kaupod han usa nagpapasabot hin gugma ngan duok nga pagbati." Diri ka ba mauyon nga may tendensya kita ha pagsubad ha aton hinigugma? Syempre, tungod kay may-ada kita duok nga pagbati ha aton hinigugma, mahimo hira makaimpluwensya gud ha aton - ha kaopayan o ha karaotan. 3 Basi magpabilin ha gugma han Dios, importante nga pu- mili kita hin kasangkayan nga makakaimpluwensya ha aton ha kaopayan. Paonan-o naton mahihimo ito? Ha simple nga An Hebreo nga pulong nga ginhubad nga "kaupod-upod" ginhubad li- wat nga "pakigsangkay." - Proberbios 22:24. 1-3. (a) Ano nga diri maninigaran nga kamatuoran an iginsiring han Bib- lia? (b) Paonan-o kita makakapili hin kasangkayan nga makakaimpluwensya ha aton ha maopay nga paagi?
26 Magpabilin ha Gugma han Dios pagkayakan, mahihimo naton ito pinaagi ha paghigugma han mga hinigugma han Dios, ngan ha pakigsangkay ha iya mga sangkay. Hunahunaa ito. May-ada pa ba mas maopay nga ka- sangkayan kay hadton may mga kalidad nga naruruyagan ni Jehova? Kon sugad, aton usisahon an klase han mga tawo nga hinigugma han Dios. Samtang matin-aw nga ginhuhunahuna naton an punto-de-bista ni Jehova, mas masasangkapan kita ha pagpili hin mag-opay nga kasangkayan. AN MGA HINIGUGMA HAN DIOS 4 Pinipili gud ni Jehova an iya kasangkayan. Diri ba may ka- tungod hiya ha pagpili? Aw, hiya an Soberano nga Ginoo ha uniberso, ngan daku gud nga dungog an pagin iya sangkay. Hin-o, kon sugad, an iya pinipili nga magin sangkay? Nagigin duok hi Jehova ha mga nasarig ngan bug-os nga may pagtoo ha iya. Tagda pananglitan, an patriarka nga hi Abraham nga ki- lala tungod han iya daku nga pagtoo. Waray mas makuri nga pagsari ha pagtoo hin tawhanon nga amay kay ha paghangyo ha iya nga ighalad an iya anak. Kondi, tungod han bug-os nga pagtoo ni Abraham nga 'an Dios makakagbanhaw [bisan ti- kang] ha mga minatay,' andam hiya nga ihalad hi Isaak. (Heb- reo 11:17-19) Tungod kay nagpakita hi Abraham hin daku nga pagtoo ngan nagin masinugtanon, mahigugmaon nga ginta- wag hiya ni Jehova nga "akon sangkay." - Isaias 41:8; Jakobo 2:21-23. 5 Ginpapabilhan gud ni Jehova an maunungon nga pagsu- got. Iya hinigugma adton maunungon ha iya labaw ha nga- tanan. Sugad han ginhisgotan ha Kapitulo 1, nalilipay gud hi Jehova ha mga nasugot ha iya tungod han gugma. "An iya pa- Pinaagi ha paghangyo hini kan Abraham, sugad hin iginpakita ni Jeho- va an pagsakripisyo nga iya mismo paghihimoon ha paghatag han iya bug- tong nga Anak. (Juan 3:16) Ha kahimtang ni Abraham, nanhilabot hi Jeho- va ngan nagtagana hin karnero sugad nga kasaliwan kan Isaak. - Genesis 22: 1, 2, 9-13. 4. Kay ano nga may katungod hi Jehova ha pagpili han iya magigin sang- kay, ngan kay ano nga Iya gintawag hi Abraham nga "akon sangkay"? 5. Paonan-o gintatagad ni Jehova an mga maunungon nga nasugot ha iya?
Higugmaa an mga Hinigugma han Dios kigsangkay," siring han Proberbios 3:32, "aada ha matadong." An maunungon nga nagtutuman han mga gin-oobligar ni Je- hova nakarawat han iya mahigugmaon nga imbitasyon: Ma- himo hira magin bisita ha iya "tabernakulo" - gin-aabiabi ha pagsingba ha iya ngan gintutugotan ha pag-ampo ha iya ha bi- san ano nga panahon. - Salmo 15:1-5. 6 Hinigugma ni Jehova adton nahigugma kan Jesus, an iya bugtong nga Anak. Hi Jesus nagsiring: "Bisan hin-o an hu- migugma ha akon, iya pagtitipigan an akon pulong; ngan an akon Amay mahigugma ha iya, ngan kami makanhi ha iya, ngan mag-uukoy upod ha iya." (Juan 14:23) Paonan-o naton maipapakita an aton gugma kan Jesus? Syempre, pinaagi ha pagtuman han iya mga sugo, upod na an sugo ha pagsangyaw han maopay nga sumat ngan paghimo hin disipulo. (Mateo 28:19, 20; Juan 14:15, 21) Ipinapakita liwat naton an aton gug- ma ha iya kon 'ginsusunod [gud] naton an iya mga pitad,' gin- susubad hiya ha pulong ngan buhat tubtob ha aton mahihimo sugad nga diri hingpit nga mga tawo. (1 Pedro 2:21) Nalilipay hi Jehova ha mga pangalimbasog hadton nagsusubad ha iya Anak tungod han ira gugma kan Kristo. 7 Pagtoo, pagkamaunungon, pagkamasinugtanon, ngan gugma kan Jesus ngan ha iya mga suruklan - ini an pipira han kalidad nga ginbibiling ni Jehova ha Iya kasangkayan. Tungod hito sadang naton pakianhan an aton kalugaringon: 'An su- gad ba nga mga kalidad ngan suruklan nakikita ha akon duok nga kasangkayan? Kasangkayan ko ba an kasangkayan ni Je- hova?' Maaramon an pakigsangkay ha mga sangkay ni Jehova. An nagkukultibar han mga kalidad han Dios ngan madasigon nga nagsasangyaw han maopay nga sumat mahimo magkaa- da maopay nga epekto ha aton, makakaimpluwensya ha aton nga magkinabuhi uyon ha aton determinasyon nga lipayon an Dios. - Kitaa an kahon nga "Ano an Maopay nga Sangkay?" ha pahina 29. 6. Paonan-o naton maipapakita an aton gugma kan Jesus, ngan ano an ina- abat ni Jehova ha mga nahigugma ha iya Anak? 7. Kay ano nga maaramon an pakigsangkay ha kasangkayan ni Jehova? 27
28 Magpabilin ha Gugma han Dios PAGHIBARO TIKANG HA EHEMPLO HA BIBLIA 8 Mababasa ha Biblia an damu nga ehemplo han mga tawo nga nagpahimulos tungod ha pagpili hin mag-opay nga sang- kay. Mababasa mo an mahitungod han pagkamagsangkay nira Noemi ngan han iya umagad nga hi Rut, han tulo nga ba- tan-on nga Hebreo nga nagin duok nga magsarangkay ha Ba- bilonya, ngan nira Pablo ngan Timoteo. (Rut 1:16; Daniel 3: 17, 18; 1 Korinto 4:17; Filipos 2:20-22) Kondi, isentro naton an aton paghisgot ha usa pa nga makatirigamnan nga ehemplo: an pagkamagsangkay nira David ngan Jonatan. 9 An Biblia nasiring nga han ginpatay ni David hi Goliat, "an kalag ni Jonatan nahakaw-it ha kalag ni David, ngan hi Jona- tan nahagugma ha iya sugad nga iya kalugaringon nga kalag." (1 Samuel 18:1) Dida hito nagtikang an marig-on nga pagka- magsangkay nga bisan pa han daku nga diperensya ha edad, nagpadayon tubtob han namatay hi Jonatan ha patag-awa- yan. (2 Samuel 1:26) Ano an pundasyon han ira marig-on nga pagkamagsangkay? 10 Nagin duok nga magsangkay hira David ngan Jonatan tu- ngod han ira gugma ha Dios ngan han ira marig-on nga hing- yap nga magpabilin nga maunungon ha Iya. Magkapariho an ira hingyap - an pagpalipay ha Dios. An tagsa may-ada kali- dad nga naruruyagan han kada usa. Sigurado nga naruyagan ni Jonatan an kaisog ngan kadasig han batan-on nga hi Da- vid han waray kahadlok nga gindepensahan niya an ngaran ni Jehova. Waray ruhaduha nga gintahod ni David an edaran na nga hi Jonatan nga maunungon nga nagsuporta ha kahikayan ni Jehova ngan nag-una han makakaopay kan David labaw Hi David batan-on - 'usa la nga bata' - han ginpatay niya hi Goliat ngan mga 30 anyos hiya han mamatay hi Jonatan. (1 Samuel 17:33, Maopay nga Sumat; 31:2; 2 Samuel 5:4) Hi Jonatan mga 60 anyos han mamatay hiya. Ma- tin-aw nga magurang hiya hin mga 30 ka tuig kan David. 8. Ano an naruyagan mo mahitungod han pagkamagsangkay (a) nira Noe- mi ngan Rut? (b) han tulo nga batan-on nga Hebreo? (c) nira Pablo ngan Timoteo? 9, 10. Ano an pundasyon han pagkamagsangkay nira David ngan Jonatan?
Higugmaa an mga Hinigugma han Dios han iya personal nga kaopayan. Tagda pananglitan an nahita- bo han nanluluya hinduro hi David ngan nagkinabuhi sugad nga puga ha kamingawan basi malikyan hi Hadi Saul, an ma- raot nga amay ni Jonatan. Makatirigamnan nga iginpakita ni Jonatan an iya pagin maunungon pinaagi han iya paggios da- yon ngan 'pagkadto kan David [basi] parig-onon an iya kamot dida ha Dios.' (1 Samuel 23:16) Handurawa an posible gud nga ANO AN MAOPAY NGA SANGKAY? Prinsipyo: "An sangkay nahigugma ha ngatanan nga panahon; ngan an usa nga bugto natawo para ha kakurian." - Proberbios 17:17. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ An akon ba kasangkayan mga sangkay liwat ni Jehova ngan ni Jesus? - Juan 15:14, 16; Jakobo 2:23. ˇ Binubuligan ba ako han akon kasangkayan ha pag- kultibar hin mag-opay nga pamatasan? - 1 Korinto 15:33. ˇ Hinigugma gud ba ako han akon kasangkayan salit gin- sasaway nira ako kon gin- kikinahanglan? - Salmo 141:5; Proberbios 27:6. ˇ Ano nga klase ako hin sangkay sugad han ipinapaki- ta han akon panyakan ngan panggawi? - Proberbios 12:18; 18:24; 1 Juan 3:16-18. 29
30 Magpabilin ha Gugma han Dios KON PAONAN-O KAMI NAGKAADA MAG-OPAY NGA KASANGKAYAN ˇ "Ha tinikangan, nakurian ako pamiling hin sangkay ha sulod han kongregasyon. Kondi hinbaroan ko nga an aktibo nga pakigbahin ha ministeryo nakabulig ha akon ha pagkultibar han mga kalidad sugad han pagin pasensyoso, pagkamapinadayunon, ngan nagsasakri- pisyo nga gugma. Samtang padayon nga ginkukultibar ko ito nga mga kalidad, naobserbahan ko nga naru- yagan ako han kabugtoan nga may kalidad nga sugad hito, ngan yana may-ada na ako damu nga mag-opay nga kasangkayan." - Shivani. ˇ "Nag-inampo ako nga magkaada unta ako kasangkayan ha kongregasyon. Kondi ha sulod hin maiha nga pana- hon, baga hin diri ginbabaton ito. Ha urhi, nasantop ko nga diri gud ngay-an ako nangangalimbasog nga ma- kigsangkay. Diri ako nag-uuna. Kondi han magtikang ako gumios uyon ha akon mga pag-ampo, inabat ko gud nga ginbaton ito ni Jehova." - Ryan. inabat ni David han inabot an iya hinigugma nga sangkay ngan nagtagana hin bulig! 11 Ano an aton mahibabaroan tikang ha ehemplo nira Jona- tan ngan David? Hibabaroan naton nga labaw ha ngatanan, an mga prinsipyo nga tikang ha Dios amo an sadang magin ko- mon nga hiyas han magsangkay. Kon magin duok kita ha pari- ho ha aton an gintotoohan, prinsipyo, ngan hingyap ha pagpa- Sugad han nakarekord ha 1 Samuel 23:17, may lima nga ginsiring hi Jo- natan ha pagparig-on kan David: (1) Gindasig niya hi David nga diri ma- hadlok. (2) Ginpasarig niya hi David nga diri maglalampos hi Saul. (3) Gin- pahinumdoman niya hi David nga hi David an magigin hadi, sugad han iginsaad han Dios. (4) Nanumpa hiya han iya pagkamaunungon kan Da- vid. (5) Ginsumatan niya hi David nga bisan hi Saul maaram nga maunu- ngon hiya kan David. 11. Ha ehemplo nira Jonatan ngan David, ano an imo hibabaroan mahitu- ngod ha pagkamagsangkay?
Higugmaa an mga Hinigugma han Dios bilin nga maunungon ha Dios, magkakaada pagbinalyoay hin mga opinyon, pag-abat, ngan eksperyensya nga makakadasig ngan makakaparig-on ha aton. (Roma 1:11, 12) Mabibilngan naton an sugad nga kasangkayan ha mga igkasi-magsiringba. Kondi, nagpapasabot ba ini nga maopay nga kasangkayan an ngatanan nga natambong ha Kingdom Hall? Diri. KON PAONAN-O PIPILION AN ATON DUOK NGA KASANGKAYAN 12 Bisan ha sulod han kongregasyon, kinahanglan pumili kita hin kasangkayan nga makakabulig ha pagpauswag han aton espirituwalidad. Urusahon ba ini? Diri gud. Tungod kay an pipira ha kongregasyon mas maiha magin hamtong ha es- pirituwal, sugad la nga an pipira nga bunga ha usa nga puno hin kahoy mas maiha mahinog. Ha pariho nga paagi, iba-iba an kalaksi han espirituwal nga pag-uswag han mga Kristiano ha tagsa nga kongregasyon. (Hebreo 5:12-6:3) Syempre, nag- papakita kita hin pagpailob ngan gugma ha mas bag-ohan o mas maluya tungod kay karuyag naton buligan hira nga mag- uswag ha espirituwal. - Roma 14:1; 15:1. 13 Usahay, bangin may sitwasyon ha kongregasyon nga nag-oobligar ha aton nga mag-ikmat kon hin-o an aton paki- kiupdan. Bangin an pipira may-ada kwestyonable nga pang- gawi. An iba bangin magin mapungtanon o reklamador. Su- gad hito an problema ha mga kongregasyon ha siyahan nga siglo K.P. Bisan kon matinumanon an kadam-an nga mem- bro hito, may pipira nga diri nagawi hin husto. Tungod kay waray sunda han iba ha kongregasyon ha Korinto an pipi- ra nga katutdoan, ginpahamangnoan hira ni apostol Pablo: "Ayaw kamo palimbong: An magraot nga mga kaupod na- kakadunot ha mga mag-opay nga batasan." (1 Korinto 15: 12, 33) Ginpaikmat ni Pablo hi Timoteo nga bisan ha sulod han kongregasyon posible nga may nagawi hin diri husto. 12, 13. (a) Kay ano nga sadang pumili kita hin kasangkayan bisan ha su- lod han kongregasyon? (b) Ano nga problema an gin-atubang han mga kongregasyon ha siyahan nga siglo, ngan ano nga marig-on nga pahamang- no an iginhatag ni Pablo? 31
32 Magpabilin ha Gugma han Dios Ginsagdonan niya hi Timoteo nga magpahirayo hito nga mga tawo, ngan diri duok nga makig-upod ha ira. - 2 Timoteo 2:20-22. 14 Paonan-o naton maiaaplikar an prinsipyo ha sagdon ni Pablo? Pinaagi ha paglikay nga makig-upod hin duok ha bi- san hin-o - ha sulod o gawas han kongregasyon - nga mahimo makaimpluwensya ha aton ha maraot nga paagi. (2 Tesaloni- ka 3:6, 7, 14) Kinahanglan panalipdan naton an aton espiri- tuwalidad. Hinumdumi nga pariho ha espongha, sugad hin "nahuhunob" naton an mga panggawi ngan pamaagi han aton duok nga kasangkayan. Sugad la nga diri kita naglalaom nga tubig an magawas kon pugaon an espongha nga ginhu- rom ha suoy, diri man kita naglalaom hin maopay nga im- pluwensya kon magraot an aton kaupod. - 1 Korinto 5:6. 15 Mapasalamaton kita nga daku gud an posibilidad nga makabiling hin mag-opay nga kasangkayan ha sulod han or- ganisasyon. (Salmo 133:1) Paonan-o ka makakabiling hin ka- sangkayan nga hamtong ha espirituwal? Samtang ginkukul- tibar mo an kalidad ngan pamaagi han Dios, sigurado nga maruruyagan ka han mga nagbubuhat hin pariho. Ha pari- ho nga panahon, bangin kinahanglan mag-una ka ha pakig- sangkay. (Kitaa an kahon nga "Kon Paonan-o Kami Nagkaada Mag-opay nga Kasangkayan" ha pahina 30.) Pamilnga adton nagpapakita han mga kalidad nga karuyag mo ipakita. Sunda an sagdon han Biblia nga 'buksi an iyo kasingkasing' pinaagi ha pangalimbasog ha pakigsangkay ha igkasi-tumuroo ano- man an ira rasa, nasyonalidad, o kultura. (2 Korinto 6:13, Ma- opay nga Sumat; 1 Pedro 2:17) Ayaw pakig-upod ha imo mga kaedad la. Hinumdumi nga mas magurang gud hi Jonatan kan David. Mahimo maparig-on han damu nga edaran na an ira kasangkayan pinaagi han ira eksperyensya ngan kinaad- man. 14. Paonan-o naton maiaaplikar an prinsipyo ha sagdon ni Pablo mahitu- ngod ha aton kaupod-upod? 15. Ano an imo mahimo buhaton basi magkaada kasangkayan nga hamtong ha espirituwal?
Mahimo ka makabiling hin mag-opay nga kasangkayan ha mga igkasi-magsiringba KON NABANGON AN MGA PROBLEMA 16 Magkaiba-iba gud an personalidad ngan gintikangan han kabugtoan ha kongregasyon, salit posible bumangon an mga problema ha panapanahon. Bangin makasakit ha aton an gin- yakan o ginbuhat han usa nga igkasi-magsiringba. (Proberbios 12:18) Usahay nadudugangan an problema tungod han diri pagkaparapriho han personalidad, diri pagsinabtanay, o diri pagkaparapriho han opinyon. Mahipapakdol ba kita ha sugad nga mga problema ngan mabulag ha kongregasyon? Diri, kon putli an aton gugma kan Jehova ngan ha iya mga hinigugma. 17 Sugad nga Maglalarang ngan Humaratag-han-Kinabuhi, takos hi Jehova han aton gugma ngan bug-os nga debos- yon. (Pahayag 4:11) Dugang pa, takos han aton suporta ngan pagkamaunungon an kongregasyon nga iya nalilipayan ha 16, 17. Kon nakasakit ha aton an igkasi-magsiringba, kay ano nga diri kita sadang bumulag ha kongregasyon?
34 Magpabilin ha Gugma han Dios paggamit. (Hebreo 13:17) Salit kon nakasakit o nakapasubo ha aton an aton igkasi-magsiringba, diri kita mabulag ha kon- gregasyon basi la ipakita an aton kasina. Kay ano nga mabulag man kita nga diri man hi Jehova an nakasakit ha aton? Tungod han aton gugma ha iya, diri gud kita mabaya ha iya ngan ha iya katawohan! - Salmo 119:165. 18 An gugma ha igkasi-magsiringba nag-aaghat ha aton nga magin mamurayawon ha sulod han kongregasyon. Hi Jehova diri naglalaom hin kahingpitan ha iya mga hinigugma, salit magin sugad man kita. An gugma nabulig ha aton nga palab- yon an gudti nga kasaypanan, nahinunumdom nga kita ngata- nan diri hingpit ngan nakakasayop. (Proberbios 17:9; 1 Pedro 4:8) Nabulig liwat ito ha aton nga padayon nga 'magpinasaylo- ay ha usa kag usa.' (Kolosas 3:13) Diri pirme masayon an pag- aplikar hini. Kon tinutugotan naton nga madaog kita han nega- tibo nga pagbati, posible nga magpabilin kita nga nagdudumot, bangin naghuhunahuna nga an aton kasina nagsisirot ha na- kasayop. Kondi, ha pagkatinuod, an pagdumot nakakadaot ha aton. Salit an pagpasaylo, kon may-ada husto nga hinungdan ha pagbuhat hito, nagriresulta hin damu nga bendisyon. (Lukas 17:3, 4) Naghahatag ito ha aton hin kamurayawan ha hunahu- na ngan kasingkasing, nagtitipig han kamurayawan han kon- gregasyon, ngan labaw ha ngatanan, nagpapanalipod han aton relasyon kan Jehova. - Mateo 6:14, 15; Roma 14:19. KON SAN-O KINAHANGLAN UMUNDANG HA PAKIG-UPOD-UPOD 19 Usahay ginhahangyo kita nga umundang ha pakig-upod- upod ha nagin membro han kongregasyon. Nahitatabo ini kon an usa nga diri mabinasulon nga nagtatalapas ha balaud han Dios ginpaiwas ha kongregasyon o kon iginsalikway han usa an iya pagtoo pinaagi ha pagtutdo hin palso nga mga doktrina o 18. (a) Ano an aton mahimo buhaton basi makabulig nga magkaada kamu- rayawan ha kongregasyon? (b) Kon magpasaylo kita ha mga sitwasyon nga may husto nga hinungdan ha pagpasaylo, ano nga mga bendisyon an aton makakarawat? 19. Ha ano nga mga kahimtang kinahanglan umundang kita ha pakig-upod- upod ha usa?
Higugmaa an mga Hinigugma han Dios pinaagi ha pagbulag ha kongregasyon. An Pulong han Dios ma- tin-aw nga nasiring nga 'diri kita makig-upod-upod' ha sugad nga mga tawo. (1 Korinto 5:11-13; 2 Juan 9-11) Bangin makuri gud an paglikay ha usa nga kapamilya o nagin sangkay. Magigin marig-on ba kita nga tungod hito nagpapakita hin pagkamau- nungon kan Jehova ngan ha iya magtadong nga balaud labaw ha ngatanan? Hinumdumi nga ginpapabilhan gud ni Jehova an pagkamaunungon ngan pagkamasinugtanon. 20 An kahikayan han pagpaiwas ha kongregasyon mahigug- maon gud nga tagana ni Jehova. Kay ano? An pagpaiwas han diri nagbabasol nga nakasala nagpapakita hin gugma ha bara- an nga ngaran ni Jehova ngan ha iya mga suruklan. (1 Ped- ro 1:15, 16) Natitipigan hito nga talwas an kongregasyon. An magtinumanon nga membro han kongregasyon napapanalip- dan tikang ha maraot nga impluwensya han tinuyo nga naka- sala ngan nakakapadayon ha ira pagsingba tungod kay maa- ram hira nga an kongregasyon talwas nga darangpanan tikang hinin maraot nga kalibotan. (1 Korinto 5:7; Hebreo 12:15, 16) An marig-on nga disiplina nagpapakita hin gugma ha nakasa- yop. Sugad hin makusog nga tapik, bangin ito la an ginkikina- hanglan basi masantop niya nga sadang hiya magbag-o ngan maghimo han mga gin-oobligar ha iya basi makabalik kan Je- hova. - Hebreo 12:11. 21 Diri naton maninigaran nga an aton duok nga kasangka- yan mahimo makaimpluwensya gud ha aton. Kon sugad, im- portante an maaramon nga pagpili hin kasangkayan. Pinaagi ha pakigsangkay ha mga sangkay ni Jehova, ha paghigugma han iya mga hinigugma, magkakaada kita gimaopayi nga ka- sangkayan. An aton nasusubad ha ira makakabulig ha aton ha pagkinabuhi uyon ha aton determinasyon nga lipayon hi Je- hova. Para ha dugang nga impormasyon may kalabotan ha pagtratar ha usa nga ginpaiwas o binulag ha kongregasyon, kitaa an Apendise, pahina 207-9. 20, 21. (a) Kay ano nga mahigugmaon nga kahikayan an pagpaiwas ha kongregasyon? (b) Kay ano nga importante an maaramon nga pagpili hin kasangkayan? 35
KAPITULO 4 Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? "Tahuron niyo an ngatanan nga mga tawo." - 1 PEDRO 2:17. NAKAKITA ka na ba han reaksyon han bata nga ginsugo ha pag- buhat hin diri niya karuyag? Bangin makita mo ha iya pama- hongpahong nga nakukurian gud hiya. Posible nga hinbabatian niya an tingog han iya kag-anak ngan maaram hiya nga sadang niya tahuron an awtoridad hito. Kondi hini nga kahimtang, diri la niya karuyag sumugot. An iya kahimtang naghuhulagway hin sitwasyon nga nahitatabo ha aton ngatanan. 2 Diri pirme masayon para ha aton an pagtahod ha awtori- dad. Nakukurian ka ba usahay ha pagtahod ha may awtoridad ha imo? Kon nakukurian ka, diri ka nag-uusahan. Nagkikinabu- hi kita ha panahon nga an mga tawo haros diri na nagtatahod ha awtoridad. Kondi, an Biblia nasiring nga kinahanglan tahuron adton may awtoridad ha aton. (Proberbios 24:21) Ha pagkamatu- od, importante an pagbuhat hito kon karuyag naton magpabilin ha gugma han Dios. Natural la, kon sugad, nga may mabangon nga mga pakiana. Kay ano nga makuri gud tahuron an awtori- dad? Kay ano nga ginkikinahanglan ini ha aton ni Jehova, ngan ano an mabulig ha aton ha pagbuhat hito? Ha kataposan, ha ano nga mga paagi maipapakita naton an pagtahod ha awtoridad? KON KAY ANO NGA MAKURI ITO 3 Paghisgotan naton hin madaliay an duha nga hinungdan kon kay ano nga makuri gud an pagtahod ha mga may awtori- dad. Siyahan, an aton pagkadiri-hingpit; ikaduha, an pagkadiri- 1, 2. (a) Kay ano nga makuri an pagtahod ha awtoridad? (b) Ano nga mga pakiana an aton tatagdon? 3, 4. (a) Paonan-o nagtikang an sala ngan pagkadiri-hingpit? (b) Kay ano nga an aton pagkamakasasala nagpapakuri ha aton ha pagtahod ha awtori- dad?
Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? hingpit liwat han mga tawo nga may awtoridad ha aton. An sala han tawo ngan an pagkadiri-hingpit maiha na nga nagtikang, hadto pa ha hardin han Eden han magrebelde hira Adan ngan Eva ha awtoridad han Dios. Salit nagtikang an sala ha pagrebel- de. Tikang hadto, nagkaada kita tendensya ha pagrebelde. - Ge- nesis 2:15-17; 3:1-7; Salmo 51:5; Roma 5:12. 4 Tungod han aton pagkamakasasala, an garbo ngan pagpa- hitaas masayon makaapekto ha kadam-an ha aton, samtang an pagpaubos talagsahon gud nga kalidad nga sadang naton pa- ngalimbasogan nga makultibar ngan matipigan. Bisan kon ma- iha na kita nga matinumanon nga nag-aalagad, mahimo kita maapektohan han katig-a han ulo ngan garbo. Pananglitan, tag- da hi Kore nga maunungon nga nakig-upod ha katawohan ni Je- hova bisan pa han damu nga kakurian. Kondi, naghingyap hiya hin dugang nga awtoridad ngan waray-awod nga nanguna ha pagrebelde kan Moises, an pinakamaaghop nga tawo hito nga panahon. (Numeros 12:3; 16:1-3) Hunahunaa liwat hi Hadi Usi- ya nga tungod han garbo sinulod ha templo ni Jehova ngan gin- himo an sagrado nga buruhaton nga para ha mga saserdote la. (2 Kronikas 26:16-21) An sugad nga mga tawo ginsirotan gud tu- ngod ha pagin rebelyoso. Kondi, an ira maraot nga ehemplo ma- pulsanon nga pahinumdom ha aton. Kinahanglan naton ato- han an garbo - an hinungdan nga magin makuri an pagtahod ha awtoridad. 5 Ha luyo nga bahin, nagluya gud an pagtahod han mga tawo ha awtoridad tungod han diri hingpit nga mga tawo nga may katungdanan. Damu an madarahog, abusado, o dikta- dor. Ha pagkamatuod, ipinapakita han kasaysayan an padayon nga pag-abuso ha awtoridad. (Eklesiastes 8:9) Pananglitan, han ginpili ni Jehova hi Saul nga magin hadi, maopay ngan ma- painubsanon hiya. Kondi, naimpluwensyahan hiya han garbo ngan kaawa; katapos iya gintimaraot an matinumanon nga hi David. (1 Samuel 9:20, 21; 10:20-22; 18:7-11) Ha urhi, hi Da- vid nagin usa han pinakamaopay nga hadi han Israel, kondi sa- yop nga gin-gamit niya an iya awtoridad han ginkuha niya 5. Ha ano nga paagi sayop nga gin-gagamit han diri-hingpit nga tawo an awtoridad? 37
38 Magpabilin ha Gugma han Dios an asawa ni Uriya nga Hetehanon ngan ginsugo inin inosen- te nga lalaki ha giaatubangi nga rumbay han away basi mama- tay. (2 Samuel 11:1-17) Oo, tungod han pagkadiri-hingpit, ma- kuri para ha tawo nga gamiton hin husto an awtoridad. Ngan kon an mga may awtoridad diri natahod kan Jehova, mas gin- aabuso pa gud nira an ira awtoridad. Katapos ihulagway an paa- gi ha pagpasarang han pagtimaraot han mga papa han Katoliko, usa nga politiko han Britanya an nagsurat: "An gahum nagtu- tugway ha karaotan, ngan an gahum nga diri ginkukontrol bug- os nga nakakadaot." Samtang ginpapamalandong an rekord han sayop nga paggamit han awtoridad, tagdon naton an pakiana: Kay ano nga sadang naton tahuron an awtoridad? KAY ANO NGA SADANG TAHURON AN AWTORIDAD? 6 An pinakamaopay nga mga hinungdan ha pagtahod han aw- toridad nagtitikang ha gugma - an aton gugma kan Jehova, ha igkasi-tawo, ngan bisan ha aton kalugaringon. Tungod kay hi- nigugma naton hi Jehova labaw ha ngatanan, karuyag naton li- payon hiya. (Proberbios 27:11; Markos 12:29, 30) Maaram kita nga ginkwestyon an Iya soberanya ngan katungod ha pagmando han uniberso tikang pa han pagrebelde ha Eden ngan an kadam- an han katawohan dinapig kan Satanas ngan ginsalikway an Iya pagmando. Bisan pa hito, nalilipay kita ha pagsuporta han sobe- ranya ni Jehova. Kon ginbabasa naton an makatirigamnan nga mga pulong ha Pahayag 4:11, nalilipay kita. Matin-aw gud nga hinsasabtan naton nga hi Jehova an may katungod ha pagman- do ha uniberso! Nasuporta kita ha iya soberanya, kinakarawat an iya pagmando ha aton adlaw-adlaw nga pagkinabuhi. 7 An sugad nga pagtahod nangangahulogan hin labaw pa kay ha pagsugot la. Andam kita ha pagsugot kan Jehova tungod kay hinigugma naton hiya. Kondi, may mga panahon nga maku- ri hinduro an pagsugot. Ha sugad nga kahimtang, kinahanglan mahibaro kita ha pagpasakop pariho han bata nga gin-unabi ha parapo 1. Maaram kita nga nagpasakop hi Jesus ha kaburut-on 6, 7. (a) An aton gugma kan Jehova nagpapagios ha aton nga buhaton an ano, ngan kay ano? (b) Ano an nahiuupod ha pagpasakop, ngan paonan-o naton maipapakita ito?
Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? han iya Amay bisan kon baga hin makuri hinduro an pagbu- hat hito. "Diri pagbuhaton an akon kaburut-on, kondi an imo," hiya nagsiring ha iya Amay. - Lukas 22:42. 8 Syempre, diri personal nga nakikiistorya hi Jehova ha kada tagsa ha aton yana; ginagamit niya an iya Pulong ngan represen- tante nga mga tawo ha tuna. Kon sugad, agsob nga naipapakita naton an pagkamapinasakupon ha awtoridad ni Jehova pinaagi ha pagtahod ha mga tawo nga iya ginpili o gintugotan nga mag- padayon ha pagkaada awtoridad ha aton. Kon magrebelde kita hini nga mga tawo - pananglitan, ha diri pagkarawat han ira Ka- suratanhon nga sagdon ngan pagsaway - maaaghat naton nga masina an Dios. Han an mga Israelita nagngurutob ngan nagre- belde kan Moises, gintagad ito ni Jehova sugad nga direkta nga pagkontra ha iya. - Numeros 14:26, 27. 9 Ipinapakita liwat naton an pagtahod ha awtoridad tungod kay hinigugma naton an aton igkasi-tawo. Ha ano nga paagi? Bueno, handurawa nga usa ka nga sundalo ha grupo han mili- tar. An kalamposan, bisan an katalwasan han grupo, posible nga nadepende ha kooperasyon, pagkamasinugtanon, ngan pagta- hod han tagsa nga sundalo ha mga opisyal. Kon imo paluya- hon an iyo grupo pinaagi ha diri pagpasakop ha mga opisyal, bangin mameligro gud an ngatanan nga imo igkasi-sundalo. Ha pagkatinuod, tungod han tawhanon nga kasundalohan kalyap gud yana ha kalibotan an kadaot. Kondi, may kasundalohan hi Jehova nga an makakaopay la an ginbubuhat. Damu ka beses nga gintawag han Biblia an Dios nga "Jehova han mga kasunda- lohan." (1 Samuel 1:3) Hiya an Kumander han damu hinduro nga gamhanan nga espiritu nga linarang. Usahay iginpapariho ni Jehova an iya tunan-on nga mga surugoon ha kasundalohan. (Salmo 68:11; Esekiel 37:1-10) Kon magrirebelde kita ha mga tawo nga gintugotan ni Jehova ha pagdumara ha aton, diri ba baga hin iginbubutang naton ha peligro an aton igkasi-sundalo 8. (a) An pagpasakop ha awtoridad ni Jehova yana agsob nga nag-uupod hin ano, ngan paonan-o ini gintatagad ni Jehova? (b) Ano an makakabulig ha aton nga mamati ha sagdon ngan kumarawat hin disiplina? (Kitaa an ka- hon ha pahina 46-7.) 9. Kay ano nga an gugma ha igkasi-tawo magpapagios ha aton nga tahuron an awtoridad? Iilustrar. 39
Ginsusubad han Kristiano nga amay an paagi ni Kristo ha pagdumara han pagkaulo - an aton kabugtoan ha pagtoo? Kon an usa nga Kristiano nag- rirebelde ha pinili nga mga tigurang, mahimo mag-antos an iba ha kongregasyon. (1 Korinto 12:14, 25, 26) Kon nagrirebelde an usa nga anak, mahimo mag-antos an bug-os nga pamilya. Sa- lit ipinapakita naton an gugma ha igkasi-tawo pinaagi ha pagin matinalahuron ngan pagkooperar. 10 Gintatahod liwat naton an awtoridad tungod kay para ito ha aton kaopayan. Kon ginhahangyo kita ni Jehova ha pagta- hod ha awtoridad, agsob nga iya gin-uunabi an mga kapulsanan nga aton makakarawat ha pagbuhat hito. Pananglitan, ginsusu- go niya an mga anak nga sugton an ira mga kag-anak basi mag- kaada hilawig ngan maopay nga kinabuhi. (Deuteronomio 5:16; Efeso 6:2, 3) Iya kita ginsusugo nga tahuron an mga tigurang ha kongregasyon tungod kay kon diri, madadaot an aton relasyon ha Iya. (Hebreo 13:7, 17) Ngan iya kita ginhahangyo nga sugton an sekular nga awtoridad tungod kay nagtatagana ito hin pro- teksyon. - Roma 13:4. 10, 11. Ha ano nga paagi nga an hingyap nga magkaada personal nga kao- payan makakaaghat ha aton nga magin masinugtanon ha awtoridad?
Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? 11 Diri ka ba mauyon nga an paghibaro kon kay ano nga ka- ruyag ni Jehova nga magin masinugtanon kita nakakabulig ha aton ha pagtahod ha awtoridad? Salit, paghisgotan naton kon paonan-o maipapakita an pagtahod ha awtoridad ha tulo nga importante nga bahin han kinabuhi. PAGTAHOD HA SULOD HAN PAMILYA 12 Hi Jehova mismo an nagdisenyo han kahikayan ha pamilya. Tungod kay hiya an Dios han kahapsay, gin-organisa niya an pa- milya basi maglampos ito. (1 Korinto 14:33) Gintagan niya hin awtoridad an bana ngan amay ha paggios sugad nga ulo han pa- milya. Ipinapakita han bana an pagtahod ha iya Ulo, hi Kristo Je- sus, pinaagi ha pagsubad han paagi ni Jesus ha pagtuman han Iya pagkaulo ha sulod han kongregasyon. (Efeso 5:23) Salit, diri sa- dang pabay-an han bana an iya responsabilidad kondi deter- minado nga tumanon ito; diri man hiya sadang magin dik- tador o matalumpiguson, lugod sadang hiya magin mahigugmaon, makatadu- nganon, ngan matinagaron. Pirme niya ginhuhunahuna nga an iya awtoridad rela- tibo - diri gud ito labaw ha awtoridad ni Jehova. 13 An asawa ngan iroy sa- dang gumios sugad nga kabulig han iya bana. Gin- tagan liwat hiya hin awtori- dad ha sulod han pamilya tungod kay an Biblia nag- hihisgot mahitungod han 12. Ano an igintoka ni Jehova ha bana ngan amay han pamilya, ngan paonan-o ito mahimo tuma- non han lalaki? 13. Paonan-o tutumanon han asa- wa ngan iroy an iya bahin ha pamilya ha paagi nga nagpapali- pay kan Jehova? 41
42 Magpabilin ha Gugma han Dios KAN KANAY AWTORIDAD AN SADANG KO SUGTON? Prinsipyo: "Hi Jehova amo an aton Hukom, hi Jehova amo an aton Magharatag han balaud, hi Jehova amo an aton Hadi." - Isaias 33:22. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Ano an akon bubuhaton kon sugoon ako nga talapa- son an mga suruklan ni Jehova? - Mateo 22:37-39; 26:52; Juan 18:36. ˇ Ano an akon bubuhaton kon paundangon ako ha pag- buhat han mga sugo ni Jehova? - Buhat 5:27-29; Hebreo 10:24, 25. ˇ Ano an makakabulig ha akon basi maruyag ako ha pag- sugot ha may mga awtoridad? - Roma 13:1-4; 1 Korinto 11:3; Efeso 6:1-3. "balaud han imo iroy." (Proberbios 1:8) Syempre, an iya awtori- dad haruhabubo kay han kanan iya bana. Ipinapakita han Kris- tiano nga asawa an iya pagtahod ha awtoridad han iya bana pi- naagi ha pagbulig ha iya bana ha pagtuman han bahin hito sugad nga ulo han pamilya. Diri niya ginkukuha an katungda- nan, ginmiminos, o ginmamaniobra an iya bana. Lugod, nasu- porta ngan nakooperar hiya. Kon diri hiya nauyon ha mga desis- yon han iya bana, matinalahuron nga iginpapahayag niya an iya opinyon, kondi nagpapabilin nga nagpapasakop. Kon an iya bana diri Saksi, bangin umatubang hiya hin makuri nga kahim- tang, kondi an iya pagkamapinasakupon bangin makaaghat ha iya bana nga pamilngon hi Jehova. - 1 Pedro 3:1. 14 Napapalipay han mga anak hi Jehova kon ira ginsusugot an ira amay ngan iroy. Ira liwat napapasidunggan an ira mga kag- anak. (Proberbios 10:1) Ha pamilya nga may nagsusolo nga kag- anak, gin-aaplikar han mga anak an pariho nga prinsipyo han pagkamasinugtanon, tungod kay maaram hira nga bangin mas 14. Paonan-o mapapalipay han mga anak an ira mga kag-anak ngan hi Je- hova?
Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? nanginginahanglan hin suporta ngan kooperasyon an ira kag- anak. An mga pamilya nga an ngatanan nga membro nagtutuman han mga bahin nga iginhatag ha ira han Dios, may-ada hura nga kamurayawan ngan kalipay. Nahihimaya hito an nagpatikang han ngatanan nga pamilya, hi Jehova nga Dios. - Efeso 3:14, 15. PAGTAHOD HA SULOD HAN KONGREGASYON 15 Ginpili ni Jehova an iya Anak sugad nga Magmarando han Kristiano nga kongregasyon. (Kolosas 1:13) Ngan gintoka man ni Jesus an iya "matinumanon ngan maaramon nga uripon" ha pagmangno ha espirituwal nga panginahanglan han katawohan han Dios ha tuna. (Mateo 24:45-47, NW) An Nagmamando nga Lawas han mga Saksi ni Jehova nagrirepresentar han uripon nga klase. Sugad han mga kongregasyon ha siyahan nga siglo, an mga tigurang yana nakarawat hin mga instruksyon ngan sagdon tikang ha Nagmamando nga Lawas, direkta man o pinaagi han mga representante hito, sugad han nagbibiyahe nga mga para- mangno. Kon gintatahod naton an awtoridad han mga tigurang, ginsusunod naton hi Jehova. - Hebreo 13:17. 16 An mga tigurang ngan ministeryal nga surugoon diri hing- pit. Nagsasayop hira pariho ha aton. Bisan pa hito, an mga ti- gurang "mga hatag ha mga tawo," igintatagana ha pagbulig han kongregasyon basi makapabilin nga marig-on ha espirituwal. (Efeso 4:8) Ginpili hira pinaagi han baraan nga espiritu. (Buhat 20:28) Ha ano nga paagi? Ha paagi nga antes hira magin tigurang sadang nira maabot an mga kwalipikasyon ha giniyahan han es- piritu nga Pulong han Dios. (1 Timoteo 3:1-7, 12; Tito 1:5-9) Du- gang pa, an mga tigurang nga nag-uusisa han mga kwalipikasyon han usa nga bugto sinsero nga nag-aampo para han giya han ba- raan nga espiritu ni Jehova. 17 Ha kongregasyon, may mga panahon nga waray tigurang 15. (a) Paonan-o naton maipapakita ha kongregasyon nga gintatahod naton an awtoridad ni Jehova? (b) Ano nga mga prinsipyo an mabulig ha aton basi magin masinugtanon ha mga nangunguna ha aton? (Kitaa an kahon ha pahi- na 48-9.) 16. Ha ano nga paagi pinili han baraan nga espiritu an mga tigurang? 17. Ha ira buruhaton ha kongregasyon, kay ano nga an Kristiano nga kababa- yin-an usahay nagtatabon han ira ulo? 43
44 Magpabilin ha Gugma han Dios ngan ministeryal nga surugoon nga makakagdumara ha usa nga buruhaton nga kasagaran igintutoka ha ira, sugad han pagduma- ra hin katirok para ha pagsangyaw. Ha sugad nga mga kahim- tang, mahimo buhaton ito han iba nga bawtismado nga kalala- kin-an. Kon waray, mahimo dumarahon ito hin kwalipikado nga kabugtoan nga kababayin-an. Kondi, kon ginbubuhat han baba- ye an toka nga kasagaran para ha bawtismado nga lalaki, sadang hiya magtabon han iya ulo. (1 Korinto 11:3-10) Diri ini nakaka- minos ha kababayin-an. Lugod, naghahatag ini ha ira hin higa- yon ha pagpakita hin pagtahod ha kahikayan ni Jehova ha pag- kaulo, ha pamilya ngan ha kongregasyon. PAGTAHOD HA SEKULAR NGA AWTORIDAD 18 Ginsusugot gud han tinuod nga mga Kristiano an prin- sipyo ha Roma 13:1-7. Samtang ginbabasa mo ini, masasabtan mo nga an "kagamhanan nga higtaas" nga gin-unabi amo an sekular nga mga gobyerno. Samtang gintutugotan pa ni Jeho- va nga magpadayon ito ha pag-eksister, may-ada ito importan- te nga nahihimo, nagtitipig ito hin kahapsay ngan nagtataga- na han ginkikinahanglan nga mga serbisyo. Ipinapakita naton an pagtahod hini nga mga awtoridad pinaagi ha pagsunod ha mga balaud. Ginsisiguro naton nga nagbabayad kita hin buhis, naghahatag hin husto nga impormasyon ha bisan ano nga por- ma o dokumento nga bangin pagkinahanglanon han gobyerno, ngan nagtutuman han bisan ano nga balaud nga may kalabo- tan ha aton, ha aton pamilya, negosyo, o propriedad. Kondi, diri naton ginsusunod an sekular nga awtoridad kon ginhahangyo kita hito nga talapason an Dios. Lugod, nabaton kita pariho han ginbaton han mga apostol: "Kinahanglan namon nga sugton an Dios san-o an mga tawo." - Buhat 5:28, 29; kitaa an kahon nga "Kan Kanay Awtoridad an Sadang Ko Sugton?" ha pahina 42. 19 Nagpapakita liwat kita hin pagtahod ha sekular nga awto- Ha pahina 209-12, ginhihisgotan han Apendise an pipira nga praktikal nga paagi ha pag-aplikar hini nga prinsipyo. 18, 19. (a) Paonan-o mo isasaysay an mga prinsipyo ha Roma 13:1-7? (b) Ha ano nga paagi ipinapakita naton an pagtahod ha sekular nga awtori- dad?
Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? ridad pinaagi ha aton pagtratar ha ira. Bangin may mga pa- nahon nga direkta nga nakikig-istorya kita ha mga opisyal han gobyerno. Hi apostol Pablo nakiistorya ha mga magma- rando sugad kan Hadi Herodes Agripa ngan Gobernador Pesto. Ini nga kalalakin-an nakabuhat hin dagku nga kasaypanan, bi- san pa hito matinalahuron nga nakiistorya ha ira hi Pablo. (Bu- hat 26:2, 25) Ginsusubad naton hi Pablo ha aton pakiistorya ha hitaas nga opisyal o ha polis ha aton lugar. Ha eskwelahan, na- ngangalimbasog an Kristiano nga kabataan nga magpakita hin pariho nga pagtahod ha ira mga magturutdo ngan ha mga opis- yal ngan empleyado ha eskwelahan. Syempre, gintatahod naton diri la an nauyon ha aton gintotoohan; gintatahod man naton adton nagtitimaraot ha aton. Oo, sadang maobserbahan han mga diri Saksi ha kabug-osan nga matinalahuron kita. - Roma 12:17, 18; 1 Pedro 3:15. 20 Diri kita mag-alang ha pagpakita hin pagtahod. Hi apos- tol Pedro nagsurat: "Tahuron niyo an ngatanan nga mga tawo." (1 Pedro 2:17) Kon nasasantop han mga tawo nga tinu- od nga gintatahod naton hira, mahimo dayawon nira an aton pamatasan. Hinumdumi nga nagtitikawara na ini nga kalidad. Kon sugad, an pagpakita hito usa nga paagi han pagsunod ha sugo ni Jesus: "Iglawag niyo an iyo mga suga ha atubangan han mga tawo, basi hira kumita han iyo mga mag-opay nga bu- hat, ngan maghimaya hira ha iyo Amay nga aadto ha langit." - Mateo 5:16. 21 Hini nga kalibotan nga aada ha kasisidman, nadadani ha es- pirituwal nga kalamrag an mga tawo nga putli an kasingkasing. Salit an pagpakita hin pagtahod ha pamilya, ha kongregasyon, ngan ha sekular nga awtoridad mahimo makadani ngan maka- aghat ha ira nga maglakat ha kalamrag upod ha aton. Makalili- pay gud ito nga paglaom! Kondi, bisan kon diri ito mahitabo, usa nga butang an sigurado. An pagtahod ha katawohan naka- kalipay kan Jehova nga Dios ngan nakakabulig ha aton nga ma- kapabilin ha iya gugma. May-ada ba bendisyon nga mas mao- pay pa hito? 20, 21. Ano an pipira nga kapulsanan ha pagpakita hin husto nga pagtahod ha awtoridad? 45
46 Magpabilin ha Gugma han Dios "PAMATI HA SAGDON, NGAN KARAWATA AN PAGTUTDO" An espiritu ni Satanas, an iya rebelyoso ngan makisasamukon nga disposisyon, kalyap ha kalibotan yana. Salit, gintatawag hiya han Biblia nga "prinsipe han mga kagamhanan han hangin," katapos gin-uunabi an "espiritu nga niyan nagbubuhat dida ha mga anak han diri-masinugtanon." (Efeso 2:2) Damu yana an diri gud naruruyag kontrolon han awtoridad han iba. Makasu- rubo, bisan an pipira ha kongregasyon naaapektohan hito nga disposisyon. Pananglitan, bangin an usa nga tigurang magha- tag hin maopay nga sagdon may kalabotan ha mga peligro han imoral o madarahog nga kaliawan, kondi bangin an iba magdu- miri o masina pa ngani hito. Kinahanglan iaplikar han tagsa ha aton an ginsiring ha Proberbios 19:20: "Pamati ha sagdon, ngan karawata an pagtutdo, nga ikaw magmakinaadmananon ha imo kataposan ha urhi." Ano an mabulig ha aton may kalabotan hini? Tagda an tulo nga komon nga hinungdan kon kay ano nga an mga tawo nag- dudumiri ha sagdon o disiplina, ngan tigamni an ginsisiring han Biblia mahitungod hini. ˇ "Para ha akon, diri angayan an sagdon." Bangin maghunahu- na kita nga diri gud angayan an sagdon ha aton kahimtang o waray gud hisabti han nagsasagdon an bug-os nga sitwasyon. Bangin an aton siyahan nga reaksyon amo an pagminos han sagdon. (Hebreo 12:5) Tungod kay kita ngatanan diri-hingpit, diri ba posible nga an aton panhunahuna an kinahanglan bag- ohon? (Proberbios 19:3) Posible ba nga may pipira nga husto nga hinungdan basi sagdonan kita hin sugad? Kon amo, dida naton isentro an aton pagtagad. Ginsasagdonan kita han Pu- long han Dios: "Kapti hin maopay an pagtutdo; ayaw hiya pa- lakta, tipigi hiya; kay hiya an imo kinabuhi." - Proberbios 4:13. ˇ "Diri ko karuyag an paagi han paghatag han sagdon." Tinu- od, hitaas an suruklan han Pulong han Dios ha paagi han pag- hatag hin sagdon. (Galasia 6:1) Kondi, an Biblia nasiring: 'An
Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? ngatanan nagpakasala ngan nawad-an han himaya han Dios.' (Roma 3:23) Makakakarawat la kita hin hingpit nga sagdon nga maihahatag ha husto nga paagi kon hingpit nga tawo an mag- sasagdon. (Jakobo 3:2) Ginagamit ni Jehova an diri-hingpit nga mga tawo ha pagsagdon ha aton, salit maaramon nga likyan an pagsentro ha paagi han paghatag hito. Lugod, tagda an sag- don mismo, katapos hunahunaa ngan pag-ampo kon paonan-o maiaaplikar ito. ˇ "Waray hiya katungod ha pagsagdon ha akon!" Kon naghu- hunahuna kita nga nawawara an bili han sagdon tungod han personal nga kasaypanan han nagsasagdon, sadang naton hi- numdoman an mga punto nga nahisgotan na. Ha pariho nga paagi, kon naghuhunahuna kita nga diri na kita nagkikinahang- lan hin sagdon tungod han aton edad, eksperyensya, o respon- sabilidad ha kongregasyon, kinahanglan naton bag-ohon an aton panhunahuna. Ha kadaan nga Israel, an hadi may daku nga mga responsabilidad, kondi kinahanglan hiya kumarawat hin sagdon ha mga propeta, saserdote, ngan ha iba pa han iya nasasakopan. (2 Samuel 12:1-13; 2 Kronikas 26:16-20) Yana, an organisasyon ni Jehova nagpipili hin diri-hingpit nga kalala- kin-an ha paghatag hin sagdon, ngan malipayon nga kinakara- wat ngan gin-aaplikar ito han hamtong nga mga Kristiano. Kon may-ada kita mas damu nga responsabilidad o eksperyensya kay ha iba, sadang kita magin mas mahunahunaon ha pangi- nahanglan nga magin susbaranan ha pagkamakatadunganon ngan pagkamapainubsanon pinaagi ha pagkarawat hin sagdon ngan pag-aplikar hito. - 1 Timoteo 3:2, 3; Tito 3:2. Matin-aw, waray bisan usa ha aton an diri nagkikinahanglan hin sagdon. Salit, magin determinado kita nga magin andam ha pagkarawat hin sagdon, magin masinugtanon ha pag-apli- kar hito, ngan kinasingkasing nga magpasalamat kan Jehova tu- ngod hinin nagluluwas han kinabuhi nga regalo. Oo, an sagdon usa nga kapahayagan han gugma ni Jehova ha aton, ngan karu- yag naton magpabilin ha gugma han Dios. - Hebreo 12:6-11. 47
48 Magpabilin ha Gugma han Dios 'MAGTUMAN HA IYO MGA MAGMARANDO' Ha kadaan nga Israel, nagkaada dinalian nga pangina- hanglan ha pag-organisa. Diri maaakos ni Moises an pagpangu- na ha minilyon nga katawohan nga naglalatas ha peligroso nga kamingawan. Ano an iya ginbuhat? "Hi Moises nagpili hin mga tawo nga may katakos tikang ha bug-os nga Israel, ngan ginhi- mo hira nga mga pangulo han katawohan, mga magmarando han tinagyukot, mga magmarando han tinaggatos, mga mag- marando han tinagkalim-an, ngan mga magmarando han ti- nagpulo." - Eksodo 18:25. Ha Kristiano nga kongregasyon yana, kinahanglan liwat an pagin organisado. Ito an hinungdan kon kay ano nga an grupo ha pagsangyaw may-ada paramangno, an kongregasyon may- ada mga tigurang, an grupo han mga kongregasyon may-ada paramangno han sirkito, ngan an usa nga nasud may-ada Ko- mite han Nasud o Komite han Sanga. Tungod hini, namamang- noan hin maopay han tagsa nga lalaki nga nagios sugad nga magbarantay an mga karnero ni Jehova nga igintoka ha iya. An sugad nga mga paramangno may baratunon kan Jehova ngan kan Kristo. - Buhat 20:28. Ini nga kahikayan han pagin organisado nag-oobligar ha kada tagsa ha aton nga magin masinugtanon ngan mapinasa- kupon. Diri gud naton karuyag nga magkaada hin disposisyon nga pariho kan Diotrepes nga waray pagtahod ha mga nangu- nguna ha iya panahon. (3 Juan 9, 10) Lugod, karuyag naton sundon an ginsurat ni apostol Pablo: "Magtuman ngan magpa- sakop kamo ha iyo mga magmarando: kay nagmamangno hira tungod ha iyo mga kalag, sugad nga hira in maghahatag hin ka- husayan; basi nga pagbuhaton ini nira ha kalipayan; ngan diri ha kasakitan: kay ini mawawaray kapulsanan ha iyo." (Hebreo 13:17) Nasugot an iba kon nauyon hira ha instruksyon han mga nangunguna kondi diri napasakop kon diri hira nauyon o diri nira nasasabtan an hinungdan hito. Kondi, hinumdumi nga an pagin mapinasakupon nagpapasabot liwat nga nasugot kita bi-
Kay Ano nga Sadang Tahuron an Awtoridad? san kon diri kita nauyon ha pagbuhat hito. Salit, sadang naton pakianhan an aton kalugaringon, 'Nasugot ngan nagpapasakop ba ako ha mga nangunguna?' Syempre, waray unabiha han Pulong han Dios an ngata- nan nga kahikayan o pamaagi nga ginkikinahanglan ha pag- bulig ha mga buruhaton han kongregasyon. Kondi, an Biblia nasiring: "An ngatanan nga mga bagay pagbuhaton ha kata- hom ngan ha kahusay." (1 Korinto 14:40) Ginsusunod ini han Nagmamando nga Lawas pinaagi ha paghimo hin magkala- in-lain nga mapulsanon nga pamaagi ngan giya nga magsisi- guro han kahapsay ngan pagkaorganisado han kongregasyon. Kinaburut-on nga ginbubuhat han mga tigurang ngan minis- teryal nga surugoon an sugad nga mga kahikayan, salit nagi- gin susbaranan ha pagin masinugtanon. Ipinapakita liwat nira nga hira "makatadunganon, andam sumugot" ha mga nangu- nguna. (Jakobo 3:17, NW) Tungod hito, an tagsa nga grupo, kongregasyon, sirkito, ngan nasud ginbendisyonan hin nagka- kaurosa ngan organisado nga mga tumuroo nga naghahatag hin himaya ha malipayon nga Dios. - 1 Korinto 14:33; 1 Timoteo 1:11. Ha luyo nga bahin, ginpapabug-atan liwat han mga pulong ni Pablo ha Hebreo 13:17 kon kay ano nga nakakadaot an diri- pagkamasinugtanon. Mahimo ito magin hinungdan nga himo- on hin may "kasakitan" an buruhaton han may mga responsa- bilidad. Magigin mabug-at gud an pribilehiyo han sagrado nga pag-alagad kon may usa ha panon nga diri nakooperar ngan re- belyoso. Sugad nga resulta, madadaot an "iyo" bug-os nga kongregasyon. Syempre, diri la ito an madadaot kon an usa diri magpasakop ha teokratiko nga kahikayan. Nadadaot hito an iya espirituwalidad kon sobra an iya pagtagad ha kalugaringon nga diri na hiya nagpapasakop, salit waray na hiya maopay nga re- lasyon ha iya langitnon nga Amay. (Salmo 138:6) Salit, magin determinado kita ngatanan nga magpabilin nga masinugtanon ngan mapinasakupon. 49
KAPITULO 5 Kon Paonan-o Makakagpabilin nga Bulag ha Kalibotan "Diri kamo kanan kalibotan." - JUAN 15:19. DURANTE han ultimo nga gab-i ni Jesus dinhi ha tuna sugad nga tawo, iginpahayag niya an hilarom nga pagtagad para ha maopay nga kabubuwason han iya mga sumurunod. Iya pa ngani igin-ampo ini ha iya Amay: "Ako diri nag-aampo ha imo, nga imo hira kuhaon ha kalibotan, kondi nga imo hira pag- tipigan gawason ha mga karat-an. Diri hira kanan kalibotan, sugad nga diri man ako kanan kalibotan." (Juan 17:15, 16) Hi- nin kinasingkasing nga hangyo, iginpakita ni Jesus an hilarom nga gugma ha iya mga sumurunod ngan an bili han iya una nga ginsiring hito nga gab-i ha pipira ha ira: "Diri kamo kanan kalibotan." (Juan 15:19) Matin-aw, importante gud kan Jesus nga an iya mga sumurunod magpabilin nga bulag ha kalibo- tan! 2 An "kalibotan" nga gin-unabi ni Jesus nagtutudlok ha nga- tanan nga katawohan nga bulag ha Dios, ginmamandoan ni Satanas, ngan uripon han hakog ngan mapahitas-on nga es- piritu han Yawa. (Juan 14:30; Efeso 2:2; 1 Juan 5:19) Ha pag- kamatuod, 'an pakigsangkay [hito nga] kalibotan amo an [pa- gin] kaaway han Dios.' (Jakobo 4:4) Kon sugad, paonan-o an mga naruruyag magpabilin ha gugma han Dios makakagki- nabuhi ha kalibotan kondi diri bahin hito? Paghihisgotan na- ton an lima nga paagi: pagpabilin nga maunungon ha Gin- hadian han Dios ilarom ha pagdumara ni Kristo ngan pagin neutral ha politika, pag-ato ha espiritu han kalibotan, pagin 1. Ano an ginpabug-atan ni Jesus durante han iya ultimo nga gab-i dinhi ha tuna sugad nga tawo? 2. Ha ano nagtutudlok an "kalibotan" nga gin-unabi ni Jesus?
Kon Paonan-o Makakagpabilin nga Bulag ha Kalibotan maligdong ha pamado ngan pag-ayos, pagtipig han mata nga simple, ngan pagsul-ot han espirituwal nga hinganiban. PAGPABILIN NGA MAUNUNGON NGAN NEUTRAL 3 Imbes nga makigbahin hi Jesus ha politika ha iya pana- hon, iya iginsentro an iya pagtagad ha pagsangyaw mahitu- ngod han Ginhadian han Dios - an tidaraon nga gobyerno ha langit diin hiya an maghahadi. (Daniel 7:13, 14; Lukas 4:43; 17: 20, 21) Tungod hito, nakagsiring hiya kan Gobernador Pon- sio Pilato han Roma: "An akon ginhadian diri kanan hini nga kalibotan." (Juan 18:36) Ginsusunod han magtinumanon nga surugoon ni Jesus an iya susbaranan pinaagi ha pagin maunu- ngon ha iya ngan ha iya Ginhadian ngan pinaagi ha pagpa- samwak hito. (Mateo 24:14) "Busa mga surugoon ["embaha- dor," NW] kami tungod kan Kristo," nagsurat hi apostol Pablo. 'Nanginginyupo kami tungod kan Kristo, magpahiuli kamo ha Dios.' - 2 Korinto 5:20. 4 Tungod kay an mga embahador nagrirepresentar la hin langyaw nga nasud, diri hira nanhihilabot ha kahikayan han mga nasud nga ira ginsiserbisyohan; nagpapabilin hira nga neutral. Kondi, sinusuportahan nira an gobyerno han nasud nga ira ginrirepresentaran. Sugad liwat hito an kahimtang han dinihogan nga mga sumurunod ni Kristo nga an "pagkatu- minungnong aadto ha langit." (Filipos 3:20) Ha pagkamatu- od, tungod han ira madasigon nga pagsangyaw mahitungod han Ginhadian, nabuligan nira an minilyon nga 'iba nga kar- nero' ni Kristo nga 'makapahiuli ha Dios.' (Juan 10:16; Mateo Tikang han Pentekostes 33 K.P., naghahadi na hi Kristo ha iya kongregas- yon han dinihogan nga mga sumurunod ha tuna. (Kolosas 1:13) Han 1914, kinarawat hiya hin awtoridad sugad nga hadi ha "ginhadian han kalibotan." Kon sugad, an dinihogan nga mga Kristiano yana nag-aalagad liwat sugad nga embahador han iya Ginhadian. - Pahayag 11:15. 3. (a) Durante han panahon ni Jesus, paonan-o niya gintagad an politika? (b) Kay ano nga masisiring nga nag-aalagad sugad nga embahador an dini- hogan nga mga sumurunod ni Jesus? (Iupod an footnote.) 4. Paonan-o ipinapakita han tinuod nga mga Kristiano nga maunungon hira ha Ginhadian han Dios? (Kitaa an kahon ha pahina 52.) 51
52 Magpabilin ha Gugma han Dios NEUTRAL AN SIYAHAN NGA MGA KRISTIANO Ipinapakita han kasaysayan an damu nga ebiden- sya nga an siyahan nga mga Kristiano nagpabilin nga neutral ha politika ngan waray makigbahin ha pakig-away. An libro nga The Beginnings of Chris- tianity nasiring: "An mga nag-organisa han Kristia- nidad mabinantayon gud nga diri manginlabot ha kahikayan ha politika." Ha pariho nga paagi, an lib- ro nga On the Road to Civilization nasiring: "An siya- han nga mga Kristiano agsob nga diri hinsasabtan ngan diri ginpapaboran han mga nangunguna ha mga pagano. . . . An mga Kristiano nagdumiri ha pa- kigbahin ha pipira nga obligasyon han mga tumi- nungnong ha Roma. . . . Diri hira nakarawat hin katungdanan ha politika." May kalabotan han siyahan nga mga Kristiano ngan han serbisyo militar, an teologo nga hi Pe- ter Meinhold han Alemanya nagsiring: "Imposible gud ha usa nga Kristiano nga magin sundalo." Ha report ni Jonathan Dymond mahitungod ha relihi- yon, hiya nagsiring nga han mamatay hi Jesus, an Iya mga sumurunod "nagdumiri ha pakigbahin ha [girra]; anoman an magin resulta hito, pagtamay man, kaprisohan, o kamatayon." Hiya nagdugang: "Diri maninigaran ini nga kamatuoran." Usa pa nga parasurat an nagsiring nga nagin sundalo la an mga Kristiano "han nahugawan na an Kristianidad." 25:31-40) Ini nga mga nabuligan nagin mensahero ni Kris- to nga nasuporta ha iya dinihogan nga kabugtoan. Sugad nga usa nga nagkakaurosa nga panon nga nasuporta ha Ginhadian han Mesias, an duha nga grupo nagpapabilin nga neutral ha politika. - Isaias 2:2-4.
Kon Paonan-o Makakagpabilin nga Bulag ha Kalibotan 5 An pagin maunungon kan Kristo diri amo la an hinungdan han pagin neutral han tinuod nga Kristiano. Diri pariho ha ka- daan nga Israel nga nag-uukoy ha usa la nga nasud nga igin- hatag han Dios ha ira, bahin kita han internasyonal nga pag- minagburugto. (Mateo 28:19; 1 Pedro 2:9) Salit, kon nasuporta kita ha mga partido ha politika, naikukompromiso naton an aton kagawasan ha pagyakan mahitungod han mensahe han Ginhadian ngan an aton Kristiano nga pagkaurosa. (1 Korinto 1:10) Dugang pa, ha panahon han girra, posible nga an aton ig- kasi-tumuroo - mga tawo nga ginsugo kita nga higugmaon - an igkaaway naton. (Juan 13:34, 35; 1 Juan 3:10-12) Salit, husto la nga ginsugo ni Jesus an iya mga disipulo nga diri gumamit hin kampilan. Ngan iya pa ngani ginsugo hira nga higugmaon an kaaway. - Mateo 5:44; 26:52; kitaa an kahon nga "Nagpapabilin ba Ako nga Neutral?" ha pahina 55. 6 Sugad nga tinuod nga mga Kristiano, igindidedikar naton an aton kinabuhi ha Dios, diri ha tawo, organisasyon, o na- sud. An 1 Korinto 6:19, 20 nasiring: 'Diri na kamo [kanan] iyo kalugaringon, kay pinalit [na] kamo.' Tungod hito, samtang iginhahatag kan "Cesar" an dungog, buhis, ngan relatibo nga pagpasakop nga takos gud ha iya, iginhahatag han mga sumu- runod ni Jesus "ha Dios, an kanan Dios." (Markos 12:17; Roma 13:1-7) Nag-uupod ini han ira pagsingba, bug-os nga gugma, ngan maunungon nga pagsugot. Kon kinahanglanon, andam hira paghatag han ira kinabuhi para ha Dios. - Lukas 4:8; 10:27; Buhat 5:29; Roma 14:8. PAG-ATO HA "ESPIRITU HAN KALIBOTAN" 7 Usa pa nga paagi nga an mga Kristiano nakakapabilin nga bulag ha kalibotan amo an pag-ato ha maraot nga espiritu hito. "An aton kinarawat, diri an espiritu han kalibotan, kondi an 5. Ha ano nga paagi an Kristiano nga kongregasyon yana naiiba ha kadaan nga Israel, ngan paonan-o ito ipinapakita han mga Kristiano yana? 6. Paonan-o an imo dedikasyon ha Dios nakaapekto han imo relasyon kan Cesar? 7, 8. Ano an "espiritu han kalibotan," ngan paonan-o ito nagios ha usa ka tawo? 53
54 Magpabilin ha Gugma han Dios espiritu nga tikang ha Dios," nagsurat hi Pablo. (1 Korinto 2:12) Ha mga taga-Efeso, hiya nagsiring: "Hadto nga panahon nang- gawi kamo sugad han . . . kalibotan, sugad ha prinsipe han mga kagamhanan han hangin, han espiritu nga niyan nagbubuhat dida ha mga anak han diri-masinugtanon." - Efeso 2:2, 3. 8 An "hangin," o espiritu han kalibotan diri nakikita nga nag- papagios nga pwersa nga nag-aaghat hin pagtalapas ha Dios ngan hin "kairiphon han unod ngan kairiphon han mga mata." (1 Juan 2:16; 1 Timoteo 6:9, 10) An "kagamhanan" hito nga espiritu amo an pagkamakaruruyag hito ha makasa- sala nga unod, han pagkatuso hito, han pagkamapinadayunon hito, ngan pariho han hangin, han pagkakalyap hito. Dugang pa, "nagbubuhat" o nagios ito ha usa ka tawo pinaagi han hi- nay-hinay nga pagtubo ha iya han diri-diosnon nga mga ba- tasan sugad han pagin makikalugaringon, pagpahitaas, hakog nga ambisyon, pagrebelde, ngan espiritu ha paghingyap nga diri pagbut-an ha moral. Ha simple nga pagkayakan, an espiri- tu han kalibotan hinay-hinay nga nagpapatubo han mga kali- dad han Yawa ha kasingkasing han tawo. - Juan 8:44; Buhat 13:10; 1 Juan 3:8, 10. 9 Mahimo ba magtubo ha imo hunahuna ngan kasingkasing an espiritu han kalibotan? Oo, kon diri ka magin mabinanta- yon. (Proberbios 4:23) Agsob nga diri-abat nga nagtitikang na ngay-an an impluwensya hito ha imo, bangin pinaagi hin mga kaupod nga baga hin mag-opay, kondi ha pagkatinuod, waray gugma kan Jehova. (Proberbios 13:20; 1 Korinto 15:33) Mahi- mo mo liwat masubad an maraot nga espiritu hito pinaagi han diri angayan nga barasahon, malaw-ay o apostata nga mga web site, diri maopay nga kaliawan, ngan isport nga duro an pagkompetensyahay - oo, pinaagi han bisan hin-o o bisan ano nga nagpapakita han panhunahuna ni Satanas o han iya sis- tema. Kitaa an Reasoning From the Scriptures, pahina 389-93, iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 9. Ha ano nga paagi magtutubo an espiritu han kalibotan ha aton hunahu- na ngan kasingkasing?
Kon Paonan-o Makakagpabilin nga Bulag ha Kalibotan 10 Paonan-o naton maaatohan an peligroso nga espiritu han kalibotan ngan makapabilin ha gugma han Dios? Pinaagi la han bug-os nga pagpahimulos ha espirituwal nga tagana ni Je- hova ngan han padayon nga pag-ampo para han baraan nga es- piritu. Labaw hi Jehova kay han Yawa o han maraot nga kali- botan ni Satanas. (1 Juan 4:4) Kon sugad, importante gud nga magpabilin nga duok kan Jehova pinaagi ha pag-ampo! 10. Paonan-o naton maaatohan an espiritu han kalibotan? NAGPAPABILIN BA AKO NGA NEUTRAL? Prinsipyo: "An akon ginhadian diri kanan hini nga kalibotan." - Juan 18:36. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Paonan-o ko isasaysay kon kay ano nga an pagsaludo ha bandera usa nga klase hin pagsingba ha ima- hen? - Eksodo 20:4, 5; 1 Juan 5:21. ˇ Kon kinahanglan ko isaysay kon kay ano nga diri ako nakikigba- hin ha pipira nga nasyonalis- tiko nga seremonya ha mga diri pariho ha akon an ginto- toohan, paonan-o ko maipa- pakita an akon hilarom nga pagtahod ha ira? - 1 Pedro 3:15. ˇ Kay ano nga diri ako nasu- porta ha bisan ano nga partido han politika o nagbubuhat hin bisan ano nga serbisyo militar? - Juan 13:34; 1 Juan 3:10-12. Kitaa an Apendise ha pahina 212-15. 55
56 Magpabilin ha Gugma han Dios PAGIN MALIGDONG HA PAMADO NGAN PAG-AYOS 11 Mahibabaroan an disposisyon han tawo pinaagi han iya pamado, pag-ayos, ngan kalimpyo. Ha damu nga katunaan, an suruklan han pamado naghamubo gud salit may komentaris- ta ha telebisyon nga nagsiring nga ha diri maiha, waray na ma- isusul-ot an mga hostes nga magpapaiba ha ira. Bisan an kaba- taan nga diri pa tinedyer naimpluwensyahan na hini nga uso - "sobra ha pagpakita han lawas, kulang ha pagin desente," si- ring han usa nga peryodiko. Usa pa nga uso amo an raged nga pamado nga nagpapakita han rebelyoso nga disposisyon sugad man han kakulang han dignidad ngan kawaray-pagtahod ha kalugaringon. 12 Sugad nga mga surugoon ni Jehova, husto la nga maruyag kita nga magin maopay pagkit-on pinaagi ha pamado nga lim- pyo, desente, ngan angayan ha kahimtang. Ha ngatanan nga panahon, angayan para ha bisan hin-o - lalaki o babaye - nga "nagsusunod ngan nagtatahod ha Dios" nga magpakita hin hitsura nga naghahayag hin "mahadong ngan maligdong" nga panhunahuna nga inuupdan hin 'mag-opay nga bu- hat.' Syempre, an aton prayoridad diri an pagkuha hin aten- syon, kondi an pagpabilin ha "gugma han Dios." (1 Timoteo 2:9, 10; Judas 21) Oo, karuyag naton nga an aton gimahusayi nga rayandayan amo "an tinago nga tawo ha kasingkasing, . . . nga amo an mahal gud ha atubangan han Dios." - 1 Pedro 3: 3, 4. 13 Hinumdumi liwat nga an estilo han aton pamado ngan pag-ayos mahimo makaimpluwensya ha pagtagad han iba ha tinuod nga pagsingba. An Griego nga pulong ha 'kaligdong,' kon ginagamit may kalabotan ha moral, nangangahulogan hin pagpasidungog, pagtahod, ngan pagrespeto ha emosyon o opinyon han iba. Salit, an aton tumong amo an pagtagad ha konsensya han iba sugad nga mas importante kay han aton 11. Paonan-o naiimpluwensyahan han espiritu han kalibotan an suruklan ha pamado? 12, 13. Ano nga mga prinsipyo an sadang maggiya ha aton pamado ngan pag-ayos?
ginhunahuna nga katungod naton. Labaw ha ngatanan, karuyag naton pasidunggan hi Jehova ngan an iya kata- wohan ngan irekomenda an aton kalugaringon sugad nga ministro han Dios nga nag- bubuhat han "ngatanan ha himaya han Dios." - 1 Korin- to 4:9; 10:31; 2 Korinto 6:3, 4; 7:1. 14 An aton pamado, pag- ayos, ngan kalimpyo labaw nga importante kon nakikig- bahin kita ha kanataran o na- tambong ha katirok. Pakian- hi an imo kalugaringon: 'An akon ba hitsura nakakakuha hin sobra nga atensyon? Lim- pyo ba ako? Nagdadara ba hin kaarawdan ha iba an akon hitsura? Gintatagad ko ba an akon katungod hini nga mga bahin nga mas importante kay ha pagin angayan para ha buruhaton ha kongregasyon?' - Salmo 68:6; Filipos 4:5; 1 Ped- ro 5:6. Nadadayaw ba hi Jehova tungod han akon hitsura? 15 Waray usa-usaha han Biblia an mga surundon may ka- labotan ha pamado, pag-ayos, ngan kalimpyo. Waray hingya- pa ni Jehova nga diri kita tagan hin kagawasan ha pagbuot o paghunahuna. Ha kabaliktaran, karuyag niya magin hamtong kita nga nangangatadongan ha mga prinsipyo ha Biblia ngan "pinaagi han paggamit, an . . . mga balatian nagkababatid na ha pagkilala han maopay ngan han maraot." (Hebreo 5:14) La- baw ha ngatanan, karuyag niya nga mapagios kita han gugma 14. Ano nga mga pakiana an sadang naton ipakiana ha aton kalugaringon may kalabotan ha aton hitsura ngan kalimpyo? 15. Kay ano nga waray usa-usaha ha Pulong han Dios an mga surundon may kalabotan ha pamado, pag-ayos, ngan kalimpyo?
- gugma ha Dios ngan ha igkasi-tawo. (Markos 12:30, 31) Ha sulod hito nga mga tubtoban, posible an magkalain-lain nga estilo han pamado ngan pag-ayos. Makikita ini ha dekolor nga pamado han maglipayon nga katawohan ni Jehova, diin man hira nagkakatirok. PAGTIPIG HAN MATA NGA SIMPLE 16 An espiritu han kalibotan malimbong ngan nag-aaghat ha minilyon nga maglaom ha kwarta ngan materyal nga butang basi malipay. Kondi, hi Jesus nagsiring: "An kinabuhi han usa nga tawo diri ha kahuraan han mga butang, nga iya ginka- kaptan." (Lukas 12:15) Bisan kon diri nag-iindorso han asetisis- mo, o duro nga pagpakuri ha kalugaringon, igintutdo ni Jesus nga an kinabuhi ngan tinuod nga kalipay naieksperyensyahan han "mahunahunaon han ira espirituwal nga panginahanglan" 16. Paonan-o an espiritu han kalibotan nakontra ha igintututdo ni Jesus, ngan ano nga mga pakiana an sadang naton ipakiana ha aton kalugaringon?
Kon Paonan-o Makakagpabilin nga Bulag ha Kalibotan ngan han nagtitipig hin simple nga mata nga nakasentro gud ha relasyon ha Dios. (Mateo 5:3, NW; 6:22, 23) Pakianhi an imo kalugaringon: 'Natoo gud ba ako han igintututdo ni Je- sus, o naiimpluwensyahan ba ako han "amay han buwa"? (Juan 8:44) Ano an ipinapakita han akon panyakan, tumong, prayori- dad, ngan pagkinabuhi?' - Lukas 6:45; 21:34-36; 2 Juan 6. 17 'Ginpapakita nga matuod an kinaadman pinaagi han mga buhat hito,' siring ni Jesus. (Mateo 11:19, Maopay nga Sumat) Tagda an pipira nga kapulsanan nga napapahimulosan han nagtitipig hin simple nga mata. Nakakaeksperyensya hira hin tinuod nga karepresko ha pag-alagad. (Mateo 11:29, 30) Nalilik- yan nira an duro nga kabaraka, salit diri nagkakaada duro nga kasakit ha hunahuna ngan emosyon. (1 Timoteo 6:9, 10) Tu- ngod kay kontento na ha pagkaada han ginkikinahanglan, mas daku an ira panahon ha pamilya ngan igkasi-tumuroo, ngan nakakakaturog hin mas maopay. (Eklesiastes 5:12) Naieksper- yensyahan nira an mas daku nga kalipay ha paghatag ha ano- man nga paagi nga ira nahihimo. (Buhat 20:35) Ngan hira may 'kahuraan ha paglaom' ngan kamurayawan ngan pagkakonten- to. (Roma 15:13; Mateo 6:31, 32) Presyoso gud ini nga mga ben- disyon! PAGSUL-OT HAN "BUG-OS NGA HINGANIBAN HAN DIOS" 18 An mga nagpapabilin ha gugma han Dios napapanalipdan liwat tikang kan Satanas - an naruruyag pagkuha diri la han ka- lipay han mga Kristiano, kondi pati han kinabuhi nga waray kataposan. (1 Pedro 5:8) May-ada kita "pakig-away," nagsiring hi Pablo, "diri kontra ha unod ngan ha dugo, kondi kontra ha mga punoan, kontra ha mga pagburut-an, kontra ha mga mag- buruot hini nga masirom nga kalibotan, kontra ha mga espi- rituhanon nga kasundalohan han karaotan ha mga langitnon nga lugar." (Efeso 6:12) An Griego nga pulong nga "pakig- away" nagpapasabot nga hirani la an aton distansya ha aton 17. Ano an mga kapulsanan ha pagtipig hin simple nga mata? 18. Paonan-o ginhuhulagway han Biblia an aton kaaway, iya pamaagi, ngan paagi han aton pakig-away? 59
60 Magpabilin ha Gugma han Dios kaaway, duok ito nga pag-asdangay. Dugang pa, an mga pulong nga "punoan," "pagburut-an," ngan "magburuot" nagpapasa- bot nga an pag-atake han mga espirituhanon organisado ngan ginplano gud. 19 Bisan pa han tawhanon nga kaluyahan ngan limitasyon, mahimo kita magdaog. Paonan-o? Pinaagi ha pagsul-ot han "bug-os nga hinganiban han Dios." (Efeso 6:13) Ha paghulag- way hito nga hinganiban, an Efeso 6:14-18 nasiring: "Busa, nga nagkababagkosan na an iyo mga hawak han kamatuoran, ngan nga manhimutang na niyo an taming han katadongan, manin- dog kamo, nga nasul-otan na an iyo mga tiil han pag-andam ha maopay nga sumat han pakigdait: Labaw ha ngatanan kuhaa niyo an pagtoo nga iyo kalasag, nga dida hito sadang kamo ma- kapalong ha ngatanan nga mga pana nga naglalaga han mara- ot. Ngan, kuhaa niyo an pandong [o, paglaom] han kaluwasan, ngan an kampilan han espiritu, nga amo an pulong han Dios: Ha bug-os nga pag-ampo ngan pakimalooy, mag-ampo kamo ha ngatanan nga panahon ha espiritu." 20 An espirituwal nga hinganiban tagana han Dios, salit ma- kakasiguro kita han pagpanalipod hito kon pirme naton ito isu- sul-ot. Diri pariho ha literal nga sundalo nga bangin diri naki- kig-away ha sulod hin maiha nga panahon, an mga Kristiano padayon nga nakikig-away para ha ira kinabuhi ngan matata- pos la ito kon bungkagon na han Dios an kalibotan ni Satanas ngan ilabog ha atabay nga waray sag-od an ngatanan nga mag- raot nga espiritu. (Pahayag 12:17; 20:1-3) Salit ayaw undang kon nangangalimbasog ka ha pakig-away ha mga kaluyahan o sayop nga hingyap tungod kay kinahanglan naton ngatanan 'paantu- son' an aton kalugaringon basi makapabilin nga maunungon kan Jehova. (1 Korinto 9:27) Ha pagkamatuod, ha panahon nga diri kita nakikig-away, panahon ito nga sadang kita mabaraka! 21 Dugang pa, diri kita magdadaog hini nga away ha aton kalugaringon nga kusog la. Salit, ginpapahinumdoman kita ni 19. Ihulagway an espirituwal nga hinganiban. 20. Ha ano nga paagi naiiba an aton kahimtang ha literal nga sundalo? 21. Ha ano la nga paagi magdadaog kita ha aton espirituwal nga pakig-away?
Kon Paonan-o Makakagpabilin nga Bulag ha Kalibotan Pablo han panginahanglan nga mag-ampo kan Jehova "ha nga- tanan nga panahon ha espiritu." Ha pariho nga panahon, sa- dang kita mamati ha iya pinaagi ha pag-aram han iya Pulong ngan pakig-upod ha mga "igkasi-sundalo" ha ngatanan nga hi- gayon, tungod kay diri kita nag-uusahan hini nga pakig-away. (Filemon 2; Hebreo 10:24, 25) An matinumanon ha ngatanan hini nga bahin diri la magigin madaugon kondi makakadepen- sa gud liwat han ira pagtoo kon kwestyunon ito. MAGIN ANDAM HA PAGDEPENSA HAN IMO PAGTOO 22 "Kay diri kamo kanan kalibotan," siring ni Jesus, "an kali- botan nagdudumot ha iyo." (Juan 15:19) Salit, an mga Kristia- no sadang magin andam pirme ha pagdepensa han ira pagtoo ha matinalahuron ngan malumo nga paagi. (1 Pedro 3:15) Pa- kianhi an imo kalugaringon: 'Hinsasabtan ko ba kon kay ano nga usahay an gintotoohan han mga Saksi ni Jehova diri uyon ha opinyon han sosiedad? Kon naatubang ha sugad nga ka- himtang, kombinsido gud ba ako nga husto an ginsisiring han Biblia ngan han matinumanon nga uripon nga klase? (Mateo 24:45, NW; Juan 17:17) Ngan kon kinahanglan ko buhaton an husto ha paniplatan ni Jehova, andam ba ako ha pagin naii- ba ngan nalilipay ba ako ha pagin naiiba?' - Salmo 34:2; Mateo 10:32, 33. 23 Kondi, agsob nga nasasarihan an aton hingyap nga mag- pabilin nga bulag ha kalibotan ha mga paagi nga mas diri-abat nga pagsulay na ngay-an. Pananglitan, sugad han ginhisgotan na, nangangalimbasog an Yawa ha pagsulay han mga surugo- on ni Jehova nga magin bahin han kalibotan pinaagi han kali- botanon nga kaliawan. Paonan-o kita makakapili hin maopay nga kaliawan nga makakarepresko ngan makakahatag ha aton hin limpyo nga konsensya? Ito an paghihisgotan ha sunod nga kapitulo. 22, 23. (a) Kay ano nga kinahanglan magin andam kita ha pagdepensa han aton pagtoo ha ngatanan nga panahon, ngan ano nga mga pakiana an sa- dang naton ipakiana ha aton kalugaringon? (b) Ano an paghihisgotan ha sunod nga kapitulo? 61
KAPITULO 6 Kon Paonan-o Makakapili hin Maopay nga Kaliawan "Pagbuhaton niyo an ngatanan ha himaya han Dios." - 1 KORINTO 10:31. HANDURAWA nga tikagat ka na hin matam-is nga prutas, kondi nakita mo nga may dunot ito. Ano an imo bubuhaton? Aw, mahimo mo kaunon an bug-os nga prutas, bisan an du- not; mahimo mo liwat ilabog an bug-os nga prutas, upod na an dunot; o mahimo mo kuhaon an dunot ngan kaunon an maopay nga bahin. Hain hini an imo pipilion? 2 Ha usa ka bahin, an kaliawan pariho hito nga prutas. Usahay, karuyag mo magpahayahay, kondi nasantop mo nga kadam-an han kaliawan yana pariho hin dunot nga prutas tu- ngod kay nakakadaot ito ha moral. Salit, ano an imo bubuha- ton? Bangin konsintihon han iba an maraot ngan karawaton an bisan ano nga kaliawan hini nga kalibotan. Kondi, bangin likyan han iba an ngatanan nga kaliawan basi masiguro nga diri hira maiimpluwensyahan han bisan ano nga nakakadaot. Ha gihapon, may iba liwat nga maikmat nga naglilikay han kaliawan nga nakakadaot kondi nagpapahayahay usahay pi- naagi hin diri nakakadaot nga kaliawan. Ano an imo pipilion basi makapabilin ha gugma han Dios? 3 Kadam-an ha aton an magpipili han ikatulo. Maaram kita nga usahay kinahanglan naton magpahayahay, kondi napili kita hin kaliawan nga diri nakakadaot ha moral. Salit, kina- hanglan naton paghisgotan kon paonan-o naton mahibabaro- an kon ano an maopay nga kaliawan ngan kon ano an diri. Kondi, paghisgotan anay naton kon paonan-o makakaapek- 1, 2. Ano nga klase hin kaliawan an sadang mo pilion? 3. Ano an aton paghihisgotan yana?
Kon Paonan-o Makakapili hin Maopay nga Kaliawan to ha aton pagsingba kan Jehova an aton pinipili nga kalia- wan. 'BUHATA AN NGATANAN HA HIMAYA HAN DIOS' 4 Pipira pa la ka tuig an naglabay, usa nga lagas nga Sak- si nga nabawtismohan han 1946 an nagsiring: "Sinisiguro ko nga presente ako pirme ha kada pahayag han bawtismo ngan namamati hin maopay nga baga hin ako an babawtismo- han." Kay ano? Hiya nagsiring, "An paghinumdom pirme han akon dedikasyon amo an importan- te nga paagi ha pagpabilin nga mati- numanon." Sigurado nga mauyon ka hito. An pagpahinumdom ha imo kalugaringon nga nagsaad ka kan Je- hova nga gagamiton mo an imo bug- os nga kinabuhi ha pag-alagad ha iya nag-aaghat ha imo nga magin mapi- nadayunon. (Eklesiastes 5:4; Hebreo 10:7) Ha pagkamatuod, an pagpama- landong han imo dedikasyon maka- kaapekto han imo panhunahuna diri la ha ministeryo kondi ha ngatanan liwat nga bahin han kinabuhi - upod na ha kaliawan. Ginpabug-atan ni apostol Pablo ito han hiya nagsurat ha mga Kristiano ha iya panahon: "Kon mangaon kamo, o manginom, o bisan ano an iyo pagbuhaton, pag- buhaton niyo an ngatanan ha himaya han Dios." - 1 Korinto 10:31. 5 Ngatanan han imo ginbubuhat may kalabotan ha imo pagsingba 4. Paonan-o sadang makaapekto an aton dedi- kasyon ha aton pagpili hin kaliawan? 5. Paonan-o an Lebitiko 22:18-20 nabulig ha aton nga masabtan an diri direkta nga paha- mangno ha Roma 12:1? 63
64 Magpabilin ha Gugma han Dios kan Jehova. Ha surat ni Pablo ha mga taga-Roma, gin-gamit niya an mapwersa nga mga pulong ha pagpabug-at hini ha mga igkasi-tumuroo. Ginsagdonan niya hira: "Ighalad niyo an iyo mga lawas sugad han buhi nga halad, maputli, karuruya- gon ha Dios, nga amo an iyo espirituhanon nga pag-alagad." (Roma 12:1) An imo lawas nag-uupod han imo hunahuna, ka- singkasing, ngan pisikal nga kusog. Ini ngatanan, ginagamit mo ha pag-alagad ha Dios. (Markos 12:30) Ginhisgotan ni Pablo iton bug-os-kalag nga pag-alagad sugad nga halad. Ini nga pulong nagsusulod hin diri direkta nga pahamangno. Ha Mosaiko nga Balaud, an halad nga mahugaw diri kinakarawat han Dios. (Lebitiko 22:18-20) Ha pariho nga paagi, kon an pag-alagad han usa nga Kristiano may hugaw, diri ito kakara- waton han Dios. Paonan-o ito mahitatabo? 6 Ginsagdonan ni Pablo an mga Kristiano ha Roma: "Diri niyo . . . igtubyan an mga bahin han iyo lawas ha sala." Iya liwat hira ginsagdonan nga 'patayon an mga buhat han la- was.' (Roma 6:12-14; 8:13) Ha tinikangan han iya surat, gin- unabi niya an pipira nga ehemplo han sugad nga "mga buhat han lawas." May kalabotan ha makasasala nga katawohan, aton mababasa: "An ira baba puno ha pamuyayaw." "An ira mga tiil mga madagmit ha pag-ula hin dugo." "Waray kahad- lok ha Dios ha atubangan han ira mga mata." (Roma 3:13-18) Mahuhugawan han Kristiano an iya lawas kon gamiton niya an iya 'mga bahin han lawas' ha magraot nga buhat. Panang- litan, kon tuyoon han usa nga Kristiano nga magkita hin ma- law-ay sugad han pornograpiya o sadistiko nga mga salida, iya 'igintutubyan [an iya mga mata] ha sala' ngan hito nga paagi ginhuhugawan an iya bug-os nga lawas. Anoman nga pag-alagad an iya hihimoon magigin halad nga diri na ba- raan ngan diri kinakarawat han Dios. (Deuteronomio 15:21; 1 Pedro 1:14-16; 2 Pedro 3:11) Makasurubo gud an resulta ha pagpili hin diri maopay nga kaliawan! 6, 7. Paonan-o mahuhugawan han usa nga Kristiano an iya lawas, ngan ano an mahimo magin resulta hito?
Kon Paonan-o Makakapili hin Maopay nga Kaliawan 7 Matin-aw, daku an epekto ha usa nga Kristiano han klase han kaliawan nga iya pinipili. Salit, karuyag gud naton ma- kapili hin kaliawan nga makakaopay - diri makakahugaw - ha aton halad ha Dios. Paghisgotan naton yana kon paonan-o naton hibabaroan kon ano an maopay ngan diri maopay nga kaliawan. 'KANGALASI AN MARAOT' 8 Ha kabug-osan, an kaliawan mahimo bahinon ha duha. An siyahan nag-uupod han kaliawan nga linilikyan gud han mga Kristiano; an ikaduha nag-uupod han mahimo karawa- ton o diri-karawaton han mga Kristiano. Aton anay paghis- gotan an siyahan - kaliawan nga linilikyan han mga Kris- tiano. 9 Sugad han gin-unabi ha Kapitulo 1, an pipira nga kalia- wan nagpapakita hin mga buruhaton nga matin-aw nga igin- didiri han Biblia. Pananglitan, aada an mga Web site, sine, programa ha TV, ngan musika nga may-ada sadistiko o ya- wan-on, maglaw-ay o makangingirhat nga buhat. Tungod kay an sugad nga klase hin kaliawan - nga iginpapakita ha posi- tibo nga paagi - nag-uupod hin buhat nga nagtatalapas han mga prinsipyo o balaud han Biblia, sadang likyan ito han ti- nuod nga Kristiano. (Buhat 15:28, 29; 1 Korinto 6:9, 10; Paha- yag 21:8) Pinaagi ha pagsalikway hito, pinamamatud-an mo kan Jehova nga imo gud 'kinangangalasan an maraot' ngan padayon nga 'binabayaan an karat-an.' Hito nga paagi, may- ada ka "maputli nga pagtoo." - Roma 12:9; Salmo 34:14; 1 Ti- moteo 1:5. 10 Kondi, bangin abaton han iba nga diri nakakadaot an pagkinita hin kaliawan nga klaro nga nagpapakita hin maraot nga panggawi. Nangangatadongan hira, 'Mahimo ko kitaon 8, 9. (a) Ano an duha nga bahin han kaliawan? (b) Ano nga kaliawan an aton ginsasalikway, ngan kay ano? 10. Ano nga pangatadongan mahitungod ha kaliawan an peligroso, ngan kay ano? 65
66 Magpabilin ha Gugma han Dios ito ha sine o TV, pero diri ko gud ito bubuhaton.' An sugad nga pangatadongan tuso ngan peligroso. (Jeremias 17:9) Kon naliliaw kita ha pagkita han igindidiri ni Jehova, aton gud ba 'kinangangalasan an maraot'? An pauroutro nga pagkita, pag- basa, o pagpamati hin maraot magpapangarol han aton sen- tido. (Salmo 119:70; 1 Timoteo 4:1, 2) Ito nga buhat makaka- apekto ha kon ano an aton ginhihimo, o kon paonan-o naton gintatagad an sayop nga panggawi han iba. 11 Aktuwal nga nahitabo ini. May mga Kristiano nga naka- buhat hin sayop tungod kay naimpluwensyahan hira han ka- liawan nga ira pirme ginkikita. Hinbaroan la nira nga "kon ano an igpugas han tawo, amo man an iya pag-aanihon" han may maraot na nga nahitabo. (Galasia 6:7) Kondi an sugad nga resulta mahimo malikyan. Kon maikmat nga igintata- nom mo ha imo hunahuna an maopay, malilipay ka ha pag- ani hin maopay. - Kitaa an kahon nga "Ano nga Kaliawan an Sadang Ko Pilion?" ha pahina 67. PERSONAL NGA MGA DESISYON NGA BASADO HA MGA PRINSIPYO HA BIBLIA 12 Aton paghisgotan yana an ikaduha - kaliawan nga diri di- rekta nga igindidiri o diri matin-aw nga inuuyonan han Pu- long han Dios. Kon nagpipili tikang ha sugad nga kaliawan, kinahanglan personal nga magdesisyon an tagsa nga Kris- tiano kon ano an iya ginhuhunahuna nga maopay. (Galasia 6:5) Kondi, ha sugad nga kahimtang, an Biblia maggigiya ha aton. Nagsusulod ito hin mga prinsipyo, o basihan nga kama- tuoran nga makakabulig ha aton nga hisabtan an paagi han panhunahuna ni Jehova. Pinaagi ha pagtagad hito, hisasab- tan naton "kon ano an kaburut-on" ni Jehova ha ngatanan nga butang, upod na ha pagpili hin kaliawan. - Efeso 5:17. 11. Ha ano nga paagi masisiring nga tinuod an Galasia 6:7 may kalabotan ha kaliawan? 12. Ano an kalabotan han Galasia 6:5 ha kaliawan, ngan ano an maggigiya ha aton kon naghihimo hin personal nga desisyon?
Kon Paonan-o Makakapili hin Maopay nga Kaliawan ANO NGA KALIAWAN AN SADANG KO PILION? Prinsipyo: "Kangalasan niyo an maraot; kupkop kamo ha maopay." - Roma 12:9. Malilipay ba an Dios kon . . . ˇ nakukurian ako ha pagtipig han akon hunahuna ha putli nga mga butang tungod han mga liriko han kan- ta nga akon pinamamatian? - 1 Korinto 6:9, 10. ˇ susubaron ko an magraot nga panyakan ngan pang- gawi han mga tawo ha sine nga akon ginkikita? - Lukas 6:40. ˇ ha mga video game nga akon ginmumulay, nagios ako sugad nga madarahog o imoral nga tawo? - Salmo 11:5, 7. ˇ an mga suruklan nga akon iginsasangyaw diri amo an mga suruklan nga ginagamit ko ha pagpili hin kaliawan? - Roma 2:21. 67
68 Magpabilin ha Gugma han Dios 13 Natural la nga diri parapriho an sukol han pag-uswag han pagsabot ha moral han mga Kristiano. (Filipos 1:9) Du- gang pa, maaram hira nga may kalabotan ha kaliawan, mag- kaiba-iba an karuyag. Salit, diri ginlalaoman nga an ngata- nan nga Kristiano magkakaada parapriho nga desisyon. Bisan pa hito, samtang mas gintutugotan naton an magtadong nga prinsipyo nga makaimpluwensya ha aton hunahuna ngan 13. Ano an magpapagios ha aton nga likyan an kaliawan nga diri nalilipa- yan ni Jehova? An pag-aplikar han magtadong nga prinsipyo kon nagpipili hin kaliawan nagpapanalipod ha aton tikang ha mga butang nga nakakadaot han aton espirituwalidad
Kon Paonan-o Makakapili hin Maopay nga Kaliawan kasingkasing, mas mangangalimbasog kita ha paglikay ha bi- san ano nga klase hin kaliawan nga diri nalilipayan ni Jeho- va. - Salmo 119:11, 129; 1 Pedro 2:16. 14 Kon nagpipili hin kaliawan, may usa pa nga bahin nga kinahanglan tagdon: an imo panahon. Samtang an imo kali- awan nagpapakita kon ano an imo ginhuhunahuna nga ma- opay, an kadaku han oras nga imo ginagamit para hito nag- papakita kon ano an imo prayoridad. Syempre, para ha mga Kristiano, espirituwal nga mga butang an pinakaimportante. (Mateo 6:33) Kon sugad, ano an imo bubuhaton basi masi- guro nga magpapabilin nga prayoridad an imo relasyon ha Dios? Hi apostol Pablo nagsiring: "Tan-awa niyo hin mao- pay kon mationan-o iton iyo panggawi, diri sugad ha mga diri maaram, kondi sugad ha mga maaram; pagpahimulo- san an oras." (Efeso 5:15, 16) Oo, an pagkaada espisipiko nga limitasyon may kalabotan ha panahon nga imo igaga- hin ha kaliawan, makakabulig ha imo nga magkaada pana- hon para ha mas importante nga mga butang - mga buruha- ton nga magpapauswag han imo relasyon ha Dios. - Filipos 1: 10, NW. 15 Maaramon liwat nga magpabilin ha talwas nga distansya kon nagpipili hin kaliawan. Ano an karuyag sidngon hini? Makausa pa, tagdon naton an ilustrasyon han prutas. Basi malikyan an diri tinuyo nga pakakaon han dunot, ginkuku- ha mo diri la an eksakto nga dunot nga bahin kondi pati an diri dunot nga nakapalibot ha dunot. Ha pariho nga paagi, maaramon an pagkaada talwas nga distansya ha pagpili hin kaliawan. Ginlilikyan han maaramon nga Kristiano diri la an kaliawan nga matin-aw nga natalapas ha mga prinsipyo han Biblia, kondi pati na an kaliawan nga kwestyonable o mahi- mo makadaot ha aton ha espirituwal. (Proberbios 4:25-27) An 14. (a) Ano an sadang naton tagdon kon nagpipili hin kaliawan? (b) Pao- nan-o naton matitipigan nga prayoridad an aton relasyon ha Dios? 15. Kay ano nga maaramon nga magpabilin ha talwas nga distansya kon nagpipili hin kaliawan? 69
70 Magpabilin ha Gugma han Dios pagsunod gud ha Pulong han Dios makakabulig ha imo ha pagbuhat hito. "AN NGATANAN NGA PUTLI" 16 Ha pagpili hin kaliawan, siyahan nga gintatagad han ti- nuod nga Kristiano an panhunahuna ni Jehova. Ipinapakita han Biblia an iya pagbati ngan suruklan. Pananglitan, igin- lista ni Hadi Salomon an pipira han kinangangalasan ni Je- hova, sugad han "dila nga buwaon, an mga kamot nga nagpapaagas han dugo nga waray sala; an kasingkasing nga nagmumugna han magraot nga mga tuyo, mga tiil nga mag- dagmit ha pagdalagan ha pagdaot." (Proberbios 6:16-19) Ano an sadang magin epekto ha imo han panhunahuna ni Jeho- va? "O kamo nga nahigugma kan Jehova," nagsagda an sal- mista, "ikangalas an kamaraot." (Salmo 97:10) An imo pinipi- li nga kaliawan kinahanglan magpakita nga kinangangalasan mo gud an kinangangalasan ni Jehova. (Galasia 5:19-21) Hi- numdumi liwat nga kon ano an imo ginbubuhat ha pribado, labaw pa han imo ginbubuhat ha publiko, nagpapakita kon ano ka nga klase hin tawo. (Salmo 11:4; 16:8) Salit, kon naghi- hingyap ka gud ha pagpakita han pagbati ni Jehova may ka- labotan ha moral ha ngatanan nga bahin han imo kinabuhi, an imo desisyon pirme magigin uyon ha mga prinsipyo ha 16. (a) Paonan-o naton maipapakita nga an aton panhunahuna may ka- labotan ha moral uyon ha panhunahuna ni Jehova? (b) Paonan-o an pag-aplikar han mga prinsipyo ha Biblia magigin paagi han imo pagkina- buhi? Antes magpili hin kaliawan, sadang pakianhan han mga Kristiano an ira kalugaringon ˇ Paonan-o ito makakaapekto ha akon relasyon ha Dios? ˇ Paonan-o ito makakaapekto ha akon? ˇ Paonan-o ito makakaapekto ha iba?
Kon Paonan-o Makakapili hin Maopay nga Kaliawan Biblia. An pagbuhat hito magigin paagi han imo pagkinabu- hi. - 2 Korinto 3:18. 17 Ano pa an imo mahihimo basi masiguro nga magios ka uyon ha panhunahuna ni Jehova kon nagpipili hin kalia- wan? Pamalandonga ini nga mga pakiana, 'Ano an magigin epekto hini ha akon ngan ha akon relasyon ha Dios?' Panang- litan, antes magkita hin partikular nga sine, pakianhi an imo kalugaringon, 'Ano an magigin epekto hini nga sine ha akon konsensya?' Aton paghisgotan kon ano nga mga prinsipyo an maiaaplikar hini nga sitwasyon. 18 Usa nga importante nga prinsipyo an mababasa ha Fi- lipos 4:8, ito nasiring: "An ngatanan nga matuod, an ngata- nan nga harangdon, an ngatanan nga matadong, an ngata- nan nga putli, an ngatanan nga makaruruyag, an ngatanan nga may kadungganan; kon may-ada kusog, ngan kon may- ada pagdayeg, [padayon nga] paghunahunaa niyo ini nga mga bagay." Oo, diri mahitungod ha kaliawan an ginhihisgotan ni Pablo kondi kon ano an aada ha sulod han kasingkasing nga sadang nakasentro ha mga nalilipayan han Dios. (Salmo 19:14) Kondi, an prinsipyo han ginsiring ni Pablo, mahimo iaplikar ha kaliawan. Paonan-o? 19 Pakianhi an imo kalugaringon, 'An akon ba naruruya- gan nga sine, video game, musika, o iba nga kaliawan nag- pupuno han akon hunahuna hin mga butang nga "putli"?' Pananglitan, katapos mo magkita hin sine, ano an nag- papabilin ha imo hunahuna? Kon makaruruyag, putli, ngan makarepresko ito, karuyag sidngon nga maopay ito. Kon- di, kon nag-aaghat ito ha imo ha paghunahuna hin ma- hugaw, karuyag sidngon nga diri ito maopay, nakakadaot pa ngani. (Mateo 12:33; Markos 7:20-23) Kay ano? Tungod kay 17. Antes magpili hin kaliawan, ano nga mga pakiana an sadang naton iba- ngon? 18, 19. (a) Paonan-o an prinsipyo ha Filipos 4:8 makakabulig ha aton ha paghibaro kon maopay an aton napili nga kaliawan? (b) Ano nga iba pa nga prinsipyo an makakabulig ha imo ha pagpili han maopay nga kaliawan? (Ki- taa an footnote.) 71
72 Magpabilin ha Gugma han Dios an paghunahuna han mga butang nga mahugaw ha moral nakakasamok han imo kamurayawan, nakakawara han pag- abat han imo konsensya nga binansay ha Biblia, ngan naka- kadaot han imo relasyon ha Dios. (Efeso 5:5; 1 Timoteo 1: 5, 19) Tungod kay an sugad nga kaliawan may maraot nga epekto ha imo, magin determinado ha paglikay hito. (Roma 12:2) Magin pariho ha salmista nga nag-ampo kan Jehova: "Birika an akon mga mata tikang ha pagkinita ha paglabaw [waray pulos]." - Salmo 119:37. PAMILNGA AN MAKAKAOPAY HA IBA 20 Gin-unabi ni Pablo an usa nga importante nga prinsip- yo ha Biblia nga kinahanglan tagdon kon nagdidesisyon may kalabotan ha personal nga mga butang. Hiya nagsiring: "An ngatanan tugot han balaud; kondi diri an ngatanan nakaka- rig-on. Hinaot unta nga waray usa ka tawo nga magbiling hin iya kalugaringon la, kondi an tagsa magbiling ha kaopa- yan han iya igkasitawo." (1 Korinto 10:23, 24) Ano an kalabo- tan hito nga prinsipyo ha pagpili hin maopay nga kaliawan? Kinahanglan pakianhan mo an imo kalugaringon, 'Ano an epekto ha iba han kaliawan nga akon ginpili?' 21 An imo konsensya mahimo magtugot ha imo ha pag- buhat hin partikular nga klase hin kaliawan nga imo ginhu- hunahuna nga 'tugot ha balaud,' o kinakarawat. Kondi, kon naobserbahan mo nga diri kinakarawat han iba nga tumu- roo nga may mas istrikto nga konsensya an sugad nga kalia- wan, mahimo ka magdesisyon nga diri buhaton ito. Kay ano? Tungod kay diri mo karuyag nga 'makasala kontra ha kabug- toan' - o 'makasala kontra kan Kristo' pa ngani, sugad han ginsiring ni Pablo - pinaagi ha mas pagpakuri ha imo mga igkasi-tumuroo nga magpabilin nga matinumanon ha Dios. Mababasa ha Proberbios 3:31; 13:20; Efeso 5:3, 4; ngan Kolosas 3:5, 8, 20 an dugang nga prinsipyo nga naaplikar ha kaliawan. 20, 21. Ano an kalabotan han 1 Korinto 10:23, 24 ha pagpili hin maopay nga kaliawan?
Kon Paonan-o Makakapili hin Maopay nga Kaliawan Imo ginsiseryoso an sagdon: "Diri kamo maghatag hin kati- gayonan hin paghipakdol." (1 Korinto 8:12; 10:32) Ginsusu- nod han tinuod nga mga Kristiano yana an matinagaron ngan maaramon nga sagdon ni Pablo pinaagi ha paglikay ha kaliawan nga bangin 'tugot ha balaud' kondi 'diri nakakarig- on.' - Roma 14:1; 15:1. 22 Kondi, may-ada iba pa nga aspekto may kalabotan ha pagpamiling han makakaopay ha iba. An Kristiano nga may- ada mas istrikto nga konsensya diri sadang mag-insister nga an ngatanan ha kongregasyon umuyon ha iya mas istrikto nga pagtagad ha kon ano an husto nga kaliawan. Kon mag- iinsister hiya, magigin pariho hiya ha drayber nga nag-iinsis- ter nga an ngatanan nga iya kadungan ha pariho nga dalan magdrayb ha kalaksi nga pariho han iya. Diri ito makatadu- nganon. Tungod han minagburugto nga gugma, kinahang- lan tahuron han may mas istrikto nga konsensya an igkasi-tu- muroo nga iba an panhunahuna kondi diri man natalapas ha mga prinsipyo han Biblia. Hito nga paagi, an iya "pagkama- katadunganon nahahayag ha ngatanan." - Filipos 4:5, NW; Eklesiastes 7:16. 23 Ha laktod, paonan-o mo masisiguro nga maopay nga ka- liawan an imo pinipili? Isalikway an bisan ano nga klase hin kaliawan nga klaro nga nagpapakita han maglaw-ay ngan magraot nga buhat nga matin-aw nga ginkukondenar ha Pu- long han Dios. Sunda an mga prinsipyo ha Biblia nga maia- aplikar ha mga kaliawan nga diri espisipiko nga ginhihisgo- tan ha Biblia. Likayi an kaliawan nga makakadaot ha imo konsensya, ngan magin andam ha pagbaya ha mga kaliawan nga makakapakdol, labi na ha mga igkasi-tumuroo. Hinaot an imo marig-on nga desisyon ha pagbuhat hito maghatag hin kadayawan ha Dios ngan makabulig ha imo ngan ha imo pamilya nga makapabilin ha iya gugma. 22. Kay ano nga kinakarawat han mga Kristiano an iba-iba nga panhunahu- na may kalabotan ha personal nga mga butang? 23. Paonan-o mo masisiguro nga maopay nga kaliawan an imo pinipili? 73
KAPITULO 7 Ginpapabilhan Mo ba an Kinabuhi Sugad han Pagpabili han Dios? "Aada ha imo an burabod han kinabuhi." - SALMO 36:9. GINTAGAN kita han aton langitnon nga Amay hin birilhon gud nga panag-iya - an regalo nga kinabuhi sugad nga inteli- hente nga tawo nga may kapas ha pagsubad han iya mga kali- dad. (Genesis 1:27) Tungod hito nga regalo, hinsasabtan naton kon paonan-o kita makakapahimulos ha mga prinsipyo han Bib- lia. Pinaagi ha pag-aplikar hito, mahimo kita magtubo ha pagin hamtong ha espirituwal nga nahigugma kan Jehova nga an abi- lidad ha pagsabot nabansay "ha pagkilala han maopay ngan han maraot." - Hebreo 5:14. 2 An abilidad ha pagpangatadongan ha mga prinsipyo ha Bib- lia labi nga importante yana tungod kay komplikado na gud an kalibotan salit imposible an pagkaada balaud nga maiaaplikar ha ngatanan nga sitwasyon. Husto nga igin-iilustrar ini ha kanata- ran han medisina, labi na ha mga produkto ngan pagtambal nga nag-uupod han dugo. Importante ini para ha mga naruruyag su- mugot kan Jehova. Kondi, kon nasasabtan naton an importante nga mga prinsipyo ha Biblia, sadang maghimo kita hin maara- mon nga mga desisyon nga makakatagbaw ha aton konsensya ngan makakabulig nga makapabilin ha gugma han Dios. (Pro- berbios 2:6-11) Tagda an pipira hini nga prinsipyo. SAGRADO AN KINABUHI NGAN DUGO 3 Waray pag-iha katapos patayon ni Kain hi Abel iginpahayag ni Jehova ha siyahan nga higayon an duok nga kalabotan han ki- nabuhi ha dugo, sugad man an pagkasagrado hito. An Dios nag- 1, 2. Ano nga regalo han Dios an birilhon gud yana, ngan kay ano? 3, 4. Kakan-o siyahan nga gin-unabi han Kasuratan an pagkasagrado han dugo, ngan ano nga mga prinsipyo an ginbasaran hito?
Ginpapabilhan Mo ba an Kinabuhi Sugad han Pagpabili han Dios? 75 siring kan Kain: "An tingog han dugo han imo bugto nagsising- git ha akon tikang ha tuna." (Genesis 4:10) Para kan Jehova, an dugo ni Abel nagrirepresentar han iya kinabuhi nga brutal nga ginpahalipot. Tungod hito, masisiring nga an dugo ni Abel nag- singgit ha Dios basi igpanimalos. - Hebreo 12:24. 4 Katapos han baha ha panahon ni Noe, igintugot han Dios ha tawo an pagkaon han unod han hayop kondi diri han dugo. An Dios nagsiring: "An unod nga may kinabuhi, nga amo an dugo, diri niyo kaunon. Ngan ha kamatuoran, an iyo dugo, an dugo han iyo mga kinabuhi, akon pagkikinahanglanon." (Gene- sis 9:4, 5) Aplikado ini ha ngatanan nga katulinan ni Noe tubtob yana. Nagpaparig-on ini ha kahulogan han ginsiring han Dios kan Kain nga an kinabuhi han ngatanan nga linarang ginrirepre- sentaran han dugo. Ginpapamatud-an liwat hito nga an ngata- nan nga diri nagtatahod ha kinabuhi ngan dugo may baratunon kan Jehova, an Burabod han kinabuhi. - Salmo 36:9. 5 Inin duha nga importante nga kamatuoran makikita ha Mo- saiko nga Balaud. An Lebitiko 17:10, 11 nasiring: "Bisan hin-o nga lalaki . . . nga kumaon hin bisan ano nga dugo, igbubutang ko an akon bayhon patok hadton tawo nga kumaon hin dugo, ngan papaiwason ko hiya tikang ha butnga han iya katawohan. Kay an kinabuhi han unod aada ha dugo; ngan akon iginhatag ito ha iyo ha bawbaw han halaran ha paghimo han pagtabon han sala para ha iyo mga kalag: kay an dugo amo an naghimo han pagtabon han sala tungod han kinabuhi." - Kitaa an kahon nga "An Gahum han Dugo ha Pagbayad han Sala" ha pahina 76. 6 Kon an dugo han gin-ihaw nga hayop waray gamita ha pag- halad, sadang ito itakbo ha tuna. Salit, ha simboliko nga paa- gi, an kinabuhi nahibalik ha orihinal nga Tag-iya hito. (Deutero- nomio 12:16; Esekiel 18:4) Kondi, tigamni nga diri kinahanglan mangalimbasog hinduro an mga Israelita ha pagkuha han May kalabotan ha ginsiring han Dios nga "an kinabuhi han unod aada ha dugo," an magasin nga Scientific American nasiring: "Ha simboliko nga pagkayakan an dugo nagsisimbolo ha kinabuhi, kondi ha literal tinuod gi- hapon ito: an tagsa nga selyula han dugo ginkikinahanglan ha kinabuhi." 5, 6. Ha ano nga paagi ipinakita han Mosaiko nga Balaud nga an dugo sag- rado ngan birilhon? (Kitaa liwat an kahon ha pahina 78.)
76 Magpabilin ha Gugma han Dios AN GAHUM HAN DUGO HA PAGBAYAD HAN SALA Ha Pulong han Dios, an dugo gintatagad nga katug- bang ha kinabuhi. Tungod hito, imbes nga kondena- hon an mabinasulon nga makasasala ha kadaan nga Israel kay natalapas niya an mga sugo ni Jehova, ma- himo hiya maghalad hin hayop ha halaran han Dios. (Lebitiko 4:27-31) Ito nga halad makakatabon han iya mga sala, kondi ha temporaryo la nga paagi. Sugad han pagkagamit ha Biblia, an "pagbayad han sala" nangangahulogan hin "kabalyo" o "pagtabon," sugad la nga an haom nga taklob makakatabon hin maopay ha usa nga surudlan. Syempre, waray hayop an "makakatabon" gud, o makakabayad han mga sala hin tawo. Kondi, an hayop nga halad nagpapadagaw han tiarabot nga hingpit nga halad nga makakabayad han sala. - Hebreo 10:1, 4. Igintagana ito nga pagbayad han sala pinaagi han "paghalad han lawas ni Jesu-Kristo ha makausa" para ha ngatanan nga panahon. (Hebreo 10:10) An iya hing- pit nga kinabuhi sugad nga tawo nga ginrirepresenta- ran han iya "hamili nga dugo, sugad hin karnero nga waray buring ngan waray hugaw," pariho gud ha kina- buhi nga nawara ni Adan. (1 Pedro 1:19) Salit, ha mao- pay hinduro ngan mahigugmaon nga paagi, naipada- pat ni Jehova an hingpit nga hustisya ngan ginhimo nga posible an "waray kataposan nga pagtubos" o ka- luwasan. - Hebreo 9:11, 12; Juan 3:16; Pahayag 7:14. ngatanan nga dugo ha unod han hayop nga ira kakaunon. Diri mahuhugawan an ira limpyo nga konsensya kon kumaon hira hito, basta la husto nga gin-ihaw ngan ginpadugo ito sugad nga pagtahod ha Humaratag-han-Kinabuhi. 7 Hinsabtan ni David - an "tawo nga [kan Jehova] naruruya- gan" - an mga prinsipyo ha balaud han Dios may kalabotan ha 7. Paonan-o iginpakita ni David an pagtahod ha pagkasagrado han dugo?
Ginpapabilhan Mo ba an Kinabuhi Sugad han Pagpabili han Dios? 77 dugo. (Buhat 13:22, Maopay nga Sumat) Usa ka beses, han gin- uhaw gud hiya, tulo han iya kasundalohan an nangalimbasog ha pagsulod ha kampo han iya mga kaaway basi umalog, ngan gindara ito ha iya. Ano an nagin reaksyon ni David? "Mainom ba ako han dugo han mga tawo nga nakadto ha daku nga kata- ragman han ira mga kinabuhi?" hiya nagpakiana. Para kan Da- vid, an tubig sugad han kinabuhi han iya katawohan. Salit, bi- san kon gin-uuhaw hiya, iya ito 'iginhuwad ngadto kan Jehova.' - 2 Samuel 23:15-17. 8 Mga 2,400 ka tuig katapos han baha ha panahon ni Noe ngan mga 1,500 ka tuig katapos iestablisar an Balaud han kau- yonan, gin-giyahan ni Jehova an nagmamando nga lawas han siyahan nga Kristiano nga kongregasyon ha pagsurat: "Ginma- opay han espiritu santo ngan sugad man namon, nga diri kamo butangan hin daku nga luran, kondi hini nga mga bagay nga ki- nahanglan: Nga maglikay kamo ha mga iginhalad ha mga dios- dios; ngan han dugo, ngan han mga panilo, ngan han pakighi- lawas." - Buhat 15:28, 29. 9 Matin-aw nga nasantop han nagmamando nga lawas han si- yahan nga siglo nga sagrado an dugo ngan an sayop nga pagga- mit hito sugad hin pagbuhat hin idolatriya o pornikasyon. Ito liwat an gintotoohan han tinuod nga mga Kristiano yana. Du- gang pa, tungod kay gintatagad ngan gin-aaplikar nira an mga prinsipyo ha Biblia, napapalipay nira hi Jehova ha ira mga de- sisyon may kalabotan ha paggamit han dugo. AN BAHIN HAN DUGO HA PAGTAMBAL 10 Maaram an mga Saksi ni Jehova nga an 'paglikay ha dugo' nangangahulogan hin diri pagpaabuno ngan diri pagdonar o pagtipig han kalugaringon nga dugo basi iabuno. Tungod han pagtahod ha balaud han Dios, diri liwat nira kinakarawat an 8, 9. Nagbag-o ba an panhunahuna han Dios may kalabotan ha kinabuhi ngan dugo han naestablisar an Kristiano nga kongregasyon? Isaysay. 10, 11. (a) Ano an panhuhunahuna han mga Saksi ni Jehova ha pagpaabu- no hin dugo nga may kompleto nga sangkap, ngan ha importante nga mga sangkap han dugo? (b) Ha ano nga bahin may kalabotan ha dugo bangin magkaiba-iba an opinyon han mga Kristiano?
78 Magpabilin ha Gugma han Dios PABILHI AN KINABUHI HAN MGA HAYOP Bisan kon gintutugotan kita ni Jehova nga puma- tay hin mga hayop para ha pagkaon ngan panapton o basi panalipdan an aton kalugaringon, kinahanglan magin timbang ngan maloloy-on kita. (Genesis 3:21; 9:3) Diri naton karuyag pumatay hin hayop basi la malipay. Lugod, sadang naton subaron hi Jehova nga interesado ha kaopayan han ngatanan nga hayop, bi- san han gudti nga tamsihay o maya. - Jonas 4:11; Ma- teo 10:29. An pagtagad han Dios nakikita ha Mosaiko nga Ba- laud. (Eksodo 23:4, 5, 12; Deuteronomio 22:10; 25:4) Uyon hito nga Balaud, an Proberbios 12:10 nasiring: "An tawo nga matadong nagtatagad han kinabuhi han iya mananap; kondi an latbog nga mga pagkalo- oy han maraot maraugdaog." Ha diri maiha, an mga maraugdaog ngan an ira binuhatan magigin mga bu- tang na la ha naglabay. upat nga importante nga sangkap han dugo: pula nga selyula, busag nga selyula, platelet, ngan plasma. 11 Ha moderno nga panahon, ini nga mga sangkap agsob ba- hin-bahinon hin gudtiay ngan ginagamit ha magkalain-lain nga paagi. Puydi ba karawaton han Kristiano an sugad nga gudtiay nga bahin? "Dugo" ba an iya paghunahuna hiton gudtiay nga bahin? Sadang personal nga magdesisyon an tagsa ha aton may kalabotan hini. Sadang liwat kita personal nga magdesisyon ha mga proseso sugad han hemodialysis, hemodilution, ngan cell sal- vage nga nag-uupod ha paggamit han kalugaringon nga dugo han usa, basta la waray pa ito mapreserba o matipigi. - Kitaa an Apendise ha pahina 215-18. 12 Kon an usa nga butang nadepende ha desisyon han indi- biduwal, nangangahulogan ba ito nga diri importante kan Je- 12. Paonan-o naton huhunahunaon ngan tatagdon an mga butang nga na- depende ha konsensya han kada tagsa?
Ginpapabilhan Mo ba an Kinabuhi Sugad han Pagpabili han Dios? 79 hova an aton desisyon? Diri, tungod kay interesado gud hiya ha aton mga ginhuhunahuna ngan motibo. (Proberbios 17:3; 21:2; 24:12) Salit, katapos mangaro hin giya kan Jehova ngan magsa- liksik mahitungod ha medisina o pamaagi ha pagtambal, sadang naton sundon an aton konsensya nga binansay ha Biblia. (Roma 14:2, 22, 23) Syempre, diri sadang ipirit ha aton han iba an igin- tutugot han ira konsensya, ngan diri man kita sadang magpa- kiana, "Kon ikaw an aada ha akon kahimtang, ano an imo bu- buhaton?" Ha sugad nga mga sitwasyon, an tagsa nga Kristiano "magdadara han iya kalugaringon nga darad-on." - Galasia 6:5; Roma 14:12; kitaa an kahon nga "Gintatagad Ko ba nga Sagrado an Dugo?" ha pahina 81. AN MGA BALAUD NI JEHOVA NAGPAPAKITA HAN IYA KINAG-ANAK NGA GUGMA 13 Iginpapakilala hi Jehova han mga balaud ngan prinsipyo ha Biblia sugad nga maaramon nga Humaratag-hin-Balaud ngan mahigugmaon nga Amay nga nagtatagad gud han makakaopay han iya mga anak. (Salmo 19:7-11) Bisan kon an sugo nga 'mag- likay ha dugo' waray ihatag sugad nga surundon may kalabotan ha kahimsog, nagpapanalipod ito ha aton ha mga komplikasyon may kalabotan ha pag-abuno hin dugo. (Buhat 15:20) Ha pagka- matuod, gintatagad han damu nga doktor an pag-opera nga diri nagamit hin dugo sugad nga an gimaopayi nga klase han pag- tambal ha moderno nga panahon. Para ha tinuod nga Kristiano, nagpaparig-on gud ito han diri-matupngan nga kaaram ngan ki- nag-anak nga gugma ni Jehova. - Isaias 55:9; Juan 14:21, 23. 14 Nakita ha damu han balaud han Dios an iya pagtagad ha kaopayan han iya katawohan ha Israel. Pananglitan, iya iginsu- go nga magbutang hin rehas ha palibot han atop basi malik- yan an aksidente tungod kay ha atop ginhihimo an damu nga Kitaa an Awake! han Agosto 2006, pahina 3-12, iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 13. Ano an ipinapakita han mga balaud ngan prinsipyo ni Jehova mahitu- ngod ha iya? Iilustrar. 14, 15. (a) Ano nga mga balaud an nagpapakita han gugma han Dios ha mga tawo? (b) Paonan-o mo maiaaplikar an mga prinsipyo nga ginbasaran hini nga mga regulasyon para ha katalwasan?
80 Magpabilin ha Gugma han Dios buruhaton. (Deuteronomio 22:8; 1 Samuel 9:25, 26; Nehemia 8:16; Buhat 10:9) Iginsugo liwat han Dios nga bantayan an baka nga lalaki. (Eksodo 21:28, 29) An diri pagsunod hini, nagpapaki- ta han bug-os nga kawaray pagtahod ha kaopayan han iba ngan mahimo magresulta ha pagin salaan ha dugo. 15 Paonan-o mo maiaaplikar an mga prinsipyo nga ginbasaran hini nga mga balaud? Kay ano nga diri pamalandungon hin ma- opay an mahitungod han imo awto, an imo paagi ha pagdrayb, an imo hayop, balay, lugar nga gintatrabahoan, ngan an imo karuyag nga kaliawan? Ha iba nga nasud, an aksidente an na- ngunguna nga hinungdan han pagkamatay han mga batan-on, agsob nga tungod kay naghihimo hira hin peligroso nga aktibi- dad nga malilikyan unta. Kondi, ginpapabilhan han mga batan- on nga naruruyag magpabilin ha gugma han Dios an kinabuhi ngan diri hira namimiling hin kalipay ha peligroso nga buruha- ton. Diri hira naghuhunahuna nga an batan-on diri nadidisgras- ya. Lugod, ginpapahimulosan nira an ira pagkabatan-on pinaagi ha paglikay ha mga peligro nga malilikyan unta. - Eklesiastes 11: 9, 10. 16 Bisan an kinabuhi han waray pa matatawo nga bata presyo- so ha Dios. Ha kadaan nga Israel, kon may makadaot hin bu- rod ngan mamatay hiya o an iya iginbuburod, gintatagad han Dios an nakasala nga parapamatay, ngan kinahanglan hiya mag- bayad hin "kinabuhi tungod hin kinabuhi." (Eksodo 21:22, 23) Salit, handurawa kon ano an posible nga abaton ni Jehova kon nakikita niya an diri maihap nga waray pa matatawo nga kaba- taan nga tinuyo nga iginpapapunit kada tuig tungod han perso- nal nga bentaha ngan imoralidad. 17 Kondi, kumusta man an usa nga nagpapunit antes hiya May mga parasurat mahitungod han Biblia an nasiring nga an mga pu- long ha Eksodo "matin-aw nga nagtutudlok diri ha kadaot nga nahimo ha babaye la." Tigamni liwat nga an Biblia waray mag-unabi hin edad han bata nga iginbuburod sugad nga basihan han paghukom ni Jehova. 16. Ano nga prinsipyo ha Biblia an naaplikar ha pagpunit? (Kitaa liwat an footnote.) 17. Paonan-o mo liliawon an usa nga nagpapunit antes hiya mahibaro han mga suruklan han Dios?
Ginpapabilhan Mo ba an Kinabuhi Sugad han Pagpabili han Dios? 81 GINTATAGAD KO BA NGA SAGRADO AN DUGO? Prinsipyo: 'Maglikay ha dugo.' - Buhat 15:20. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Paonan-o ko isasaysay an kaibahan han upat nga im- portante nga sangkap han dugo ha gudtiay nga mga ba- hin han dugo? ˇ Kay ano nga ako mismo an sadang magdesisyon kon akon kakarawaton o diri kakarawaton an gudtiay nga ba- hin han dugo o an partikular nga medikal nga mga pro- seso may kalabotan ha paggamit han akon kalugaringon nga dugo? - Roma 12:2; Galasia 6:5. ˇ Paonan-o ko isasaysay ha akon doktor kon kay ano nga kinaka- rawat ko o diri kinakarawat nga gamiton ha akon an gud- tiay nga mga bahin han dugo? - Proberbios 13:16. Kitaa an pahina 215- 16 han Apendise para hin detalyado nga im- pormasyon. mahibaro han kamatuoran ha Biblia? Nangangahulogan ba ito nga diri na hiya pasasayloon ni Jehova? Diri! Ha pagkamatuod, an mabinasulon gud makakasarig ha pagpasaylo ni Jehova tu- ngod han iginbubo nga dugo ni Jesus. (Salmo 103:8-14; Efeso
82 Magpabilin ha Gugma han Dios 1:7) Oo, hi Kristo mismo nagsiring: "Ako waray kanhi hin pag- tawag han mga magtadong, kondi ha mga makasasala ha pag- hinulsol." - Lukas 5:32. LIKAYI AN PAGDUMOT! 18 Labaw pa ha diri aktuwal nga pagdaot ha iba, karuyag ni Je- hova kuhaon naton ha aton kasingkasing an nangunguna nga hinungdan han damu nga pagpaagay hin dugo - pagdumot. "Bisan hin-o an magdumot ha iya bugto, parapamatay," nagsu- rat hi apostol Juan. (1 Juan 3:15) An sugad nga tawo diri la basta diri-naruruyag ha iya bugto kondi naghihingyap nga mamatay ito. An iya kangalas mahimo madayag pinaagi ha pagpakaraot o sayop nga pag-akusar hin mga buhat nga takos han paghukom ni Jehova. (Lebitiko 19:16; Deuteronomio 19:18-21; Mateo 5:22) Kon sugad, importante gud nga mangalimbasog nga kuhaon an kapungot nga bangin aada ha aton kasingkasing! - Jakobo 1:14, 15; 4:1-3. 19 Ginlilikyan han mga nagpapabili han kinabuhi sugad han pagpabili ni Jehova ngan naruruyag magpabilin ha iya gug- ma an ngatanan nga klase hin kamadarahog. An Salmo 11:5 nasiring: "An magraot ngan an naghihigugma ha paglugos [ka- madarahog] nangalasan han [kan Jehova] kalag." Ini nga teks- to diri la nagsusumat mahitungod han personalidad han Dios; prinsipyo ito nga sadang maggiya ha aton pagkinabuhi. Nagpa- pagios ito ha nahigugma ha Dios nga likyan an bisan ano nga kaliawan nga mahimo mag-aghat hin pagkaruyag ha kamada- rahog. Ha pariho nga paagi, an mga pulong nga hi Jehova "an Dios han kamurayaw" nag-aaghat ha iya mga surugoon nga pun-on an ira hunahuna ngan kasingkasing hin makaruruyag, maopay, ngan darayawon nga mga butang nga nakakabulig ha pagkaada kamurayawan. - Filipos 4:8, 9. 18. Sumala ha Biblia, ano an nangunguna nga hinungdan han damu nga pagpaagay hin dugo? 19. Paonan-o ginhuhunahuna han tawo nga nagkikinabuhi uyon ha mga prinsipyo ha Biblia an mga teksto sugad han Salmo 11:5 ngan Filipos 4: 8, 9?
Paonan-o ko isasaysay ha doktor an akon desisyon may kalabotan ha paggamit ha akon han gudtiay nga bahin han dugo? AYAW PAKIGBAHIN HA MGA ORGANISASYON NGA SALAAN HA DUGO 20 Para ha Dios, salaan ha dugo an bug-os nga kalibotan ni Sa- tanas. An politikal nga sistema hito nga ginrirepresentaran ha Kasuratan han mabangis nga mananap, nagpatay hin minilyon, upod na an damu han surugoon ni Jehova. (Daniel 8:3, 4, 20-22; Pahayag 13:1, 2, 7, 8) Tungod kay nakooperar hinin sugad ma- nanap nga mga kagamhanan, an komersyo ngan syensya naghi- mo hin damu han pinakamakangingirhat nga hinganiban, salit nakaganansya hin daku gud. Tinuod gud nga "an bug-os nga ka- libotan kanan kayawan-on"! - 1 Juan 5:19. 21 Tungod kay an mga sumurunod ni Jesus "diri . . . kanan ka- libotan" kondi nagpapabilin nga neutral ha politika ngan girra, diri hira nakikigbahin ha pagin salaan ha dugo sugad nga indi- biduwal o sugad nga grupo. (Juan 15:19; 17:16) Ngan tungod Kitaa an Kapitulo 5, "Kon Paonan-o Makakagpabilin nga Bulag ha Kali- botan." 20-22. Paonan-o gintatagad han mga Kristiano an kalibotan, ngan kay ano?
84 Magpabilin ha Gugma han Dios kay ginsusunod nira hi Kristo, diri hira nabulos kon ginlulutos. Lugod, nagpapakita hira hin gugma ha mga kaaway, nag-aampo pa ngani para ha ira. - Mateo 5:44; Roma 12:17-21. 22 Labaw ha ngatanan, ginlilikyan han tinuod nga mga Kris- tiano an pakigbahin ha "Daku nga Babilonya," an imperyo han palso nga relihiyon ha kalibotan ngan an pinakasalaan ha dugo. "Dida ha iya" siring han Pulong han Dios, "hin-agian . . . an dugo han mga manaragna ngan han mga baraan, ngan han ngatanan nga pinamatay ha tuna." Salit, ginpapahamangnoan kita: "Gawas kamo ngadi, mga tawo ko." - Pahayag 17:6; 18:2, 4, 24. 23 An paggawas ha Daku nga Babilonya nag-uupod diri la ha pagpapara ha lista han mga membro han relihiyon han usa. Nag- uupod liwat ito ha kangalas ha magraot nga buhat nga ginkukon- sinter o dayag nga ginsusuportahan han palso nga relihiyon, su- gad han imoralidad, politika, ngan pagin materyalistiko. (Salmo 97:10; Pahayag 18:7, 9, 11-17) Agsob gud nga nagriresulta ini ha pagpaagay hin dugo! 24 Antes makig-upod ha tinuod nga pagsingba, an kada usa ha aton sinuporta anay ha sistema ni Satanas, tungod hito nagin sa- laan ha dugo. Kondi, tungod kay nagbag-o kita, nagpatubo hin pagtoo ha halad lukat ni Kristo ngan nagdedikar han aton kina- buhi ha Dios, nakarawat naton an Iya pag-uyon ngan panalipod tikang ha mga kahimtang nga mahimo makadaot han aton re- lasyon ha Iya. (Buhat 3:19) Ito nga panalipod ginpadagawan han mga syudad nga arayopan ha panahon han Biblia. - Numeros 35:11-15; Deuteronomio 21:1-9. 25 Paonan-o nagios ini nga kahikayan? Kon diri tinuyo nga ma- kamatay an usa nga Israelita, kinahanglan pumalagiw hiya ngad- to ha usa han syudad nga arayopan. Katapos magdesisyon an kwalipikado nga mga hukom may kalabotan hito, an diri tinuyo nga nakamatay kinahanglan magpabilin didto tubtob mamatay an hitaas nga saserdote. Katapos, may kagawasan na hiya umu- koy ha iba nga lugar. Makatirigamnan gud ito nga pagpakita han 23. An paggawas ha Daku nga Babilonya nag-uupod hin ano? 24, 25. Ha ano iginbasar han Dios an iya kalooy ha mabinasulon nga sala- an ha dugo, ngan ano nga kahikayan ha kadaan nga Israel an nagpapakita hini?
Ginpapabilhan Mo ba an Kinabuhi Sugad han Pagpabili han Dios? 85 kalooy ngan han daku nga pagpabili han Dios ha kinabuhi han tawo! An kadaan nga mga syudad nga arayopan pariho ha tagana han Dios yana - nga iginbasar ha halad lukat ni Kristo - nga nag- papanalipod ha aton tikang ha kamatayon tungod han diri tinu- yo nga pagtalapas ha balaud han Dios mahitungod han pagka- sagrado han kinabuhi ngan dugo. Ginpapabilhan mo ba ito nga tagana? Paonan-o mo maipapakita nga ginpapabilhan mo ito? Usa nga paagi amo an pag-imbitar ha iba nga umupod ha imo ha simboliko nga syudad nga arayopan, labi na kay hirani na "an daku nga kagol-anan." - Mateo 24:21; 2 Korinto 6:1, 2. PABILHI AN KINABUHI PINAAGI HA PAGSANGYAW HAN MENSAHE HAN GINHADIAN 26 An kahimtang han katawohan han Dios yana nagpapahi- numdom ha aton mahitungod kan propeta Esekiel han naglabay nga ginsugo ni Jehova nga mag-alagad sugad nga bantay ha espi- rituwalidad han mga naukoy ha balay ni Israel. "Pamati han pu- long han akon baba, ngan hatagi hira hin pahamangno tikang ha akon," siring han Dios. Kon waray buhata adto ni Esekiel, ma- gigin baratunon unta niya an dugo han ginpamatay han gin- hukman an Jerusalem. (Esekiel 33:7-9) Kondi masinugtanon hiya ngan waray hiya magin salaan ha dugo. 27 Yana, nagkikinabuhi kita ha kataposan han kalibotan ni Sa- tanas. Salit, gintatagad han mga Saksi ni Jehova nga obligasyon ngan pribilehiyo an pagpasamwak han "adlaw han pagpanima- los" han Dios upod han mensahe mahitungod han Ginhadian. (Isaias 61:2; Mateo 24:14) Nakikigbahin ka ba hin bug-os hinin importante nga buruhaton? Seryoso nga gintagad ni apostol Pab- lo an sugo ha iya nga magsangyaw. Sugad nga resulta, hiya na- kasiring: "Ako malinis tikang han dugo han ngatanan. Kay ako waray paglikay han panumat ha iyo han bug-os nga pagburut-an han Dios." (Buhat 20:26, 27) Sadang gud naton subaron hiya! 28 Syempre, basi magpabilin ha gugma ni Jehova, diri igo na an pagtagad ha kinabuhi ngan dugo sugad han pagtagad ni Jehova. Kinahanglan liwat kita magpabilin nga limpyo, o baraan, ha iya paniplatan sugad han aton hibabaroan ha sunod nga kapitulo. 26-28. Ha ano nga paagi pariho an aton kahimtang ha sitwasyon ni prope- ta Esekiel, ngan paonan-o kita makakapabilin ha gugma han Dios?
KAPITULO 8 Hinigugma han Dios an Limpyo nga mga Tawo "Malinis ka para ha mga maglinis." - SALMO 18:26, Maopay nga Sumat. TILAKAT an usa nga nanay upod an iya gutiay nga anak. Iya ito ginkarigoan ngan ginsiguro nga limpyo an bado hito. Maaram hiya nga importante an kalimpyo para ha kahimsog. Maaram li- wat hiya nga an hitsura han iya anak makakahatag hin impres- yon ha kon ano nga klase hiya hin kag-anak. 2 Karuyag ni Jehova - an aton langitnon nga Amay - nga ma- gin limpyo an iya mga surugoon. An iya pulong nasiring: "Ma- linis ka para ha mga maglinis." (Salmo 18:26, Maopay nga Su- mat) Hinigugma kita ni Jehova; maaram hiya nga an pagpabilin An Hebreo nga pulong nga ginhubad nga "limpyo" naghuhulagway diri la han kalimpyo ha pisikal kondi pati liwat ha moral o ha espirituwal. 1-3. (a) Kay ano nga ginsiguro han usa nga nanay nga limpyo an iya anak? (b) Kay ano nga karuyag ni Jehova nga limpyo an iya magsiringba, ngan ano an nag-aaghat ha aton nga maghingyap nga magpabilin nga limpyo?
Hinigugma han Dios an Limpyo nga mga Tawo nga limpyo makakaopay gud ha aton. Naglalaom liwat hiya nga sugad nga iya mga Saksi, maopay nga impresyon an aton maiha- hatag ha iba mahitungod ha iya. Oo, an aton limpyo nga hitsu- ra ngan maopay nga panggawi maghihimaya, diri magpapasipa- ra, kan Jehova ngan han iya baraan nga ngaran. - Esekiel 36:22; 1 Pedro 2:12. 3 An paghibaro nga hinigugma han Dios an limpyo nga tawo nag-aaghat ha aton nga magpabilin nga limpyo. Karuyag naton nga an aton pagkinabuhi magpapasidungog ha iya tungod kay hinigugma naton hiya. Karuyag liwat naton nga magpabilin ha iya gugma. Kon sugad, aton usisahon kon kay ano nga kinahang- lan kita magpabilin nga limpyo, kon ano an nahiuupod ha pagin limpyo, ngan kon paonan-o kita magpapabilin nga limpyo. Ma- kakabulig ito ha aton nga hibaroan kon ano nga mga bahin an ki- nahanglan naton pauswagon. KAY ANO NGA KINAHANGLAN NATON MAGPABILIN NGA LIMPYO? 4 An pagpakita ni Jehova hin susbaranan amo an usa nga paagi han iya paggiya ha aton. Salit an iya Pulong nag-aaghat ha aton nga 'magin magsurubad ha Dios.' (Efeso 5:1) Ini an nangunguna nga hinungdan kon kay ano nga kinahanglan kita magpabilin nga limpyo: Hi Jehova, an Dios nga aton ginsisingba, limpyo, put- li, ngan baraan ha ngatanan nga bahin. - Lebitiko 11:44, 45. 5 An kalimpyo ni Jehova, pariho han iya damu hinduro nga kalidad ngan pamaagi, dayag ha iya nakikita nga mga linarang. (Roma 1:20) Gindisenyo an tuna basi magin limpyo nga uruk- yan han tawo. Nag-establisar hi Jehova hin natural nga mga siko- lo ha aton palibot nga naglilimpyo han hangin ngan tubig. May- ada pipira nga mikrobyo nga nabulig ha pagproseso han basura basi diri makadaot. Ginagamit han mga syentista an iba hinin gu- tom nga gudtiay hinduro nga organismo ha pagkuha han krudo nga nahuwad ha kadagatan ngan iba pa nga polusyon nga resul- ta han kahakog han tawo. Matin-aw, importante an kalimpyo ha 4, 5. (a) Ano an nangunguna nga rason kon kay ano nga sadang kita mag- pabilin nga limpyo? (b) Paonan-o dayag an kalimpyo ni Jehova ha iya nakikita nga mga linarang? 87
88 Magpabilin ha Gugma han Dios 'Naghimo han tuna.' (Jeremias 10:12) Sadang liwat ito magin im- portante ha aton. 6 May usa pa nga hinungdan kon kay ano nga kinahang- lan magpabilin nga limpyo. Karuyag ni Jehova, an aton Sobera- no nga Magmarando, nga magin limpyo an iya magsiringba. Ha Balaud nga iya iginhatag ha Israel, duok nga may koneksyon an kalimpyo ha pagsingba. An Balaud nagsiring nga ha Adlaw han Pagbayad han Sala, an hitaas nga saserdote kinahanglan kuma- rigo hin duha ka beses. (Lebitiko 16:4, 23, 24) An nagduduma- ra nga saserdote kinahanglan maghunaw ngan maghimsaw antes maghalad kan Jehova. (Eksodo 30:17-21; 2 Kronikas 4:6) Iginha- yag han Balaud an mga 70 nga hinungdan hin kahugaw ha pisi- kal ngan kahugaw durante han seremonya. Samtang mahugaw an usa nga Israelita, diri hiya puydi makigbahin ha pagsingba kay kon buhaton niya ito, mahimo hiya sirotan hin kamatayon. (Le- bitiko 15:31) An bisan hin-o nga diri magbuhat han gin-oobligar nga proseso han kalimpyo, upod na an pagkarigo ngan paglaba, "pabubulagon tikang dida ha katirokan." - Numeros 19:17-20. 7 Bisan kon diri na naaplikar ha aton an Mosaiko nga Balaud, nabulig ito ha aton nga hisabtan an panhunahuna han Dios. Ma- tin-aw, ginpabug-atan han Balaud nga ginkikinahanglan an ka- limpyo ha mga nagsisingba ha Dios. Waray magbag-o hi Jehova. (Malakias 3:6) Iya kakarawaton an aton pagsingba kon ito "putli ngan waray buring." (Jakobo 1:27) Salit, kinahanglan naton hiba- roan an iya ginlalaoman ha aton may kalabotan hini. KON ANO AN NAHIUUPOD HA PAGIN LIMPYO HA PANIPLATAN HAN DIOS 8 Ha Biblia, an pagin limpyo diri la nagpapasabot ha pagin lim- pyo ha pisikal. An pagin limpyo ha paniplatan han Dios nag-uu- pod han ngatanan nga bahin han aton kinabuhi. Ginlalaoman niya nga magpapabilin kita nga limpyo ha upat nga importante nga bahin - espirituwal, moral, mental, ngan pisikal. Paghisgotan naton an tagsa hini. 6, 7. Paonan-o ginpabug-atan han Mosaiko nga Balaud nga ginkikinahang- lan an kalimpyo ha mga magsiringba ni Jehova? 8. Ha ano nga mga bahin naglalaom hi Jehova nga magpapabilin kita nga limpyo?
Hinigugma han Dios an Limpyo nga mga Tawo 9 Kalimpyo ha espirituwal. Ha simple nga pagkayakan, an ka- limpyo ha espirituwal nangangahulogan han diri pagtampoha han tinuod ngan palso nga pagsingba. Han binaya an mga Isra- elita ha Babilonya basi bumalik ha Jerusalem, sadang nira sun- don inin giniyahan nga sagdon: "Lakat kamo tikang didto, ayaw kawkaw hin mahugaw nga butang; . . . maglinis kamo." (Isaias 52:11) An siyahan nga hinungdan han pag-uli han mga Israelita amo an pagpahiuli han pagsingba kan Jehova. Ito nga pagsing- ba kinahanglan magin limpyo - waray mahugawi han bisan ano nga nagpapasipara-ha-Dios nga katutdoan, buhat, ngan kustom- re han relihiyon han Babilonya. 10 Yana, sugad nga tinuod nga mga Kristiano kinahanglan mag- ikmat kita nga diri mahugawan han palso nga pagsingba. (1 Ko- rinto 10:21) Kinahanglan kita magin mabinantayon tungod kay napapalibotan kita han impluwensya han palso nga relihiyon. Ha damu nga nasud, an iba-iba nga tradisyon, buruhaton, ngan ritu- wal may koneksyon ha katutdoan han palso nga relihiyon, sugad han ideya nga an kalag diri namamatay. (Eklesiastes 9:5, 6, 10) Ginlilikyan han tinuod nga Kristiano an kustomre nga may kala- botan ha palso nga relihiyon. Diri naton tutugotan nga ikom- promiso an suruklan han Biblia han limpyo nga pagsingba tu- ngod la han pag-ipit. - Buhat 5:29. 11 Kalimpyo ha moral. An pagpabilin nga limpyo ha moral nag- uupod ha paglikay han ngatanan nga klase han imoralidad. (Efe- so 5:5) Importante nga magpabilin kita nga limpyo ha moral. Sugad han aton hibabaroan ha sunod nga kapitulo, basi makapa- bilin ha gugma han Dios kinahanglan kita 'pumalagiw ha pakig- hilawas.' An diri mabinasulon nga makihihilawason "diri maka- kapanunod ha ginhadian han Dios." (1 Korinto 6:9, 10, 18) Para ha Dios, an sugad nga tawo kaupod ha "mga maglaw-ay." Kon Para ha paghisgot han espisipiko nga mga selebrasyon ngan kustomre nga ginlilikyan han tinuod nga mga Kristiano, kitaa an Kapitulo 13 hini nga libro. 9, 10. Ano an kahulogan ha pagpabilin nga limpyo ha espirituwal, ngan ano an ginlilikyan han tinuod nga mga Kristiano? 11. Ano an nahiuupod ha kalimpyo ha moral, ngan kay ano nga importan- te nga magpabilin kita nga limpyo hini nga bahin? 89
90 Magpabilin ha Gugma han Dios diri hira magin limpyo ha moral, "an ira bahin aadto ha . . . ika- duha nga kamatayon." - Pahayag 21:8. 12 Kalimpyo ha mental. An aton ginbubuhat nagtitikang ha aton ginhuhunahuna. Kon tinutugotan naton an sayop nga ide- ya nga makagamot ha aton hunahuna ngan kasingkasing, posib- le nga umabot an panahon nga makabuhat kita hin mahugaw. (Mateo 5:28; 15:18-20) Kondi, kon putli ngan limpyo la an aton ginhuhunahuna, maaaghat kita nga magtipig hin limpyo nga panggawi. (Filipos 4:8) Paonan-o kita makakapabilin nga limpyo ha mental? Kinahanglan likyan naton an bisan ano nga kaliawan nga makakahugaw ha panhunahuna. Dugang pa, mahimo na- ton pun-on an aton hunahuna hin limpyo nga ideya pinaagi han regular nga pag-aram han Pulong han Dios. - Salmo 19:8, 9. 13 Basi makapabilin ha gugma han Dios, importante nga mag- pabilin nga limpyo ha espirituwal, moral, ngan mental. Ini nga mga bahin dugang nga ginhihisgotan ha iba nga kapitulo hini nga libro. Paghisgotan naton yana an ikaupat nga bahin - kalim- pyo ha pisikal. PAONAN-O KITA MAKAKAPABILIN NGA LIMPYO HA PISIKAL? 14 An kalimpyo ha pisikal nag-uupod ha pagin limpyo ha la- was ngan palibot. Personal nga butang la ba an sugad nga kalim- pyo, salit diri na sadang manginlabot an iba? Diri sugad hito an panhunahuna han magsiringba ni Jehova. Sugad han nahisgo- tan na, an aton pisikal nga kalimpyo importante kan Jehova diri la tungod kay ito an makakaopay gud ha aton kondi tungod kay nakakaaghat liwat ito ha iba nga maghatag hin maopay nga im- presyon mahitungod ha iya. Hunahunaa an ilustrasyon ha tinika- ngan hini nga kapitulo. Diri ba an pagkita hin bata nga pirme mahugaw o diri nakaayos nakakaaghat ha imo nga maghunahu- na mahitungod han klase han mga kag-anak han bata? Diri na- Ginhihisgotan ha kapitulo 6 hini nga libro kon paonan-o makakapili hin maopay nga kaliawan. 12, 13. Ano an kalabotan han panhunahuna ha buhat, ngan paonan-o kita makakapabilin nga limpyo ha mental? 14. Kay ano nga an pisikal nga kalimpyo diri la personal nga butang?
An pisikal nga kalimpyo nag-uupod ha pagtipig han aton lawas ngan palibot nga limpyo ton karuyag nga an aton hitsura o pagkinabuhi magpasipara ha aton langitnon nga Amay o makakuha han atensyon tikang ha mensahe nga aton iginsasangyaw. An Pulong han Dios nasiring: "Diri kami naghatag hin katigayonan hin paghipakdol ha bisan ano nga bagay, basi nga an amon pag-alagad diri pagbutangan hin sala; kondi ha ngatanan nga mga bagay nagpapakamaopay kami ha amon mga kalugaringon, sugad nga mga ministro kami han Dios." (2 Korinto 6:3, 4) Kon sugad, paonan-o kita makaka- pabilin nga limpyo ha pisikal? 15 An aton kalimpyo ngan hitsura. Bisan kon magkaiba-iba an kultura ngan kahimtang ha kinabuhi han tagsa nga nasud, maka- kabiling kita hin sabon ngan tubig nga magagamit ha pagkarigo kada adlaw ngan ha pagsiguro nga limpyo kita ngan an aton mga anak. An maopay nga rutina ha kalimpyo nag-uupod ha paghu- naw gamit hin sabon antes kumaon o kumapot hin pagkaon, 15, 16. Ano an nahiuupod ha maopay nga rutina han kalimpyo, ngan ano an ginlalaoman ha aton mga bado?
92 Magpabilin ha Gugma han Dios katapos gumamit hin kasilyas, ngan katapos maglimpyo o magli- wan han lampin han bata. An paghunaw gamit hin sabon maka- kabulig nga malikyan an sakit, ngan ha pagkamatuod nakakalu- was hin kinabuhi. Nalilikyan hito an pagsarang han nakakadaot nga mga kagaw ngan bakterya, salit nalilikyan an mga sakit nga hinungdan han pag-uro-uro. Ha mga nasud nga kasagaran waray kasilyas an kabalayan, mahimo ilubong an baya sugad han gin- buhat han mga Israelita. - Deuteronomio 23:12, 13. 16 An aton mga bado liwat kinahanglan regular nga labhan basi magin limpyo ngan presentable. Diri kinahanglan magin mahal o uso ito, kondi sadang ito magin limpyo ngan maligdong. (1 Ti- moteo 2:9, 10) Diin man kita naukoy, karuyag naton nga an aton hitsura 'nagrarayandayan han pagturon-an han Dios nga aton Manluluwas.' - Tito 2:10. 17 An aton balay ngan mga panag-iya. Bangin an aton balay diri magarbo, kondi sadang limpyo ngan presentable ito tubtob han igintutugot han kahimtang. Ha pariho nga paagi, kon na- gamit kita hin awto ha pagtambong ha katirok ngan ha pagmi- nisteryo, pinangangalimbasogan naton nga limpyo ito ha sulod ngan ha gawas. Diri naton hingalimtan nga an limpyo nga ba- lay ngan mga panag-iya sugad hin nagsasangyaw na mahitungod han aton Dios. Aw, iginsasangyaw naton nga hi Jehova limpyo nga Dios, nga iya 'hihibangon an mga naghihibang han tuna,' ngan pinaagi han iya Ginhadian, ha diri na maiha an tuna magi- gin paraiso. (Pahayag 11:18; Lukas 23:43) Syempre, karuyag naton nga makita ha aton balay ngan panag-iya nga bisan yana naku- kultibar na naton an batasan ha kalimpyo nga angayan ha tiara- bot nga bag-o nga kalibotan. 18 An lugar han aton pagsingba. An gugma kan Jehova nag-aag- hat ha aton ha pagpakita hin pagtahod ha aton Kingdom Hall, an sentro han tinuod nga pagsingba. Kon natambong an mga bag- ohan, karuyag naton nga magkaada hira maopay nga impresyon ha aton katirokan. Ginkikinahanglan an regular nga paglimpyo ngan pagmintinar basi magpabilin ini nga makaruruyag. Ipina- 17. Kay ano nga sadang magin limpyo ngan presentable an aton balay ngan mga panag-iya? 18. Paonan-o naton maipapakita an pagtahod ha aton Kingdom Hall?
Hinigugma han Dios an Limpyo nga mga Tawo pakita naton an pagtahod ha Kingdom Hall pinaagi ha pagbuhat han aton maaakos ha pagmintinar hini. Dugang pa, pribilehiyo an paghatag han aton panahon ha pagbulig ha paglimpyo ngan "paghurip ngan pag-ayad" hito. (2 Kronikas 34:10) Aplikado liwat ito kon nagkakatirok kita ha Assembly Hall o ha iba nga pasilidad durante han mga asembleya o kombensyon. LIKAYI AN MAGHUGAW NGA NABATASAN NGAN BINUHATAN 19 Basi magpabilin nga limpyo ha pisikal, kinahanglan naton likyan an maghugaw nga nabatasan ngan binuhatan, sugad han pagsigarilyo, paghubog, ngan paggamit han nakakagiyan o na- kakaapekto ha hunahuna nga droga. Waray usa-usaha han Bib- lia an ngatanan nga maghugaw ngan magngil-ad nga nabatasan ngan binuhatan nga kalyap yana, kondi nagsusulod ito hin mga prinsipyo nga makakabulig ha aton nga hibaroan an inaabat ni Jehova ha sugad nga mga butang. Tungod kay maaram kita han panhunahuna ni Jehova mahitungod hito, an gugma ha iya nag- aaghat ha aton nga magkinabuhi uyon ha iya nalilipayan. Tag- don naton an lima nga Kasuratanhon nga prinsipyo. 20 "Aton ini nga mga saad, mga hinigugma, maglinis kita tikang ha ngatanan nga mga hugaw han unod ngan han espiritu, ngan paghingpiton ta an pagkaputli ha kahadlok ha Dios." (2 Korinto 7:1) Karuyag ni Jehova nga waray kita binuhatan nga makakahu- gaw han aton pisikal nga lawas ngan makakadaot han aton espi- ritu, o nangunguna nga hilig han hunahuna. Salit, sadang naton likyan an nakakagiyan nga mga buhat nga hinbabaroan nga na- kakadaot ha aton lawas ngan hunahuna. 21 An Biblia naghahatag ha aton hin mapwersa nga hinung- dan ha 'paglinis ha aton [kalugaringon] tikang ha ngatanan nga hugaw.' Tigamni an siyahan nga mga pulong han 2 Korinto 7:1: "Aton ini nga mga saad." Ano nga mga saad? Sugad han gin-una- bi han nauna nga mga bersikulo, hi Jehova nagsasaad: "Kakarawa- ton ko kamo. Ngan magigin Amay ako niyo." (2 Korinto 6:17, 18) 19. Basi makapabilin nga limpyo ha pisikal, ano an sadang naton likyan, ngan paonan-o makakabulig ha aton an Biblia may kalabotan hini? 20, 21. Karuyag ni Jehova nga diri kita makigbahin ha ano nga mga buhat, ngan ano an aton mapwersa nga hinungdan ha pagtuman hito? 93
94 Magpabilin ha Gugma han Dios NANGANGALIMBASOG BA AKO NGA BUHATON AN HUSTO? Prinsipyo: "Ginpapaantos ko inin akon lawas, ngan iginbutang ko ha pagkauripon: bangin tingali, ha ka- human ko na magwali ha iba, ako lugod isikway." - 1 Korinto 9:27. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Ha takna nga inaabat ko an hingyap ha pagbuhat hin mahugaw, nag-aampo ba ako para han bulig han espiritu han Dios basi maatohan ito? - Mateo 6:13. ˇ Paonan-o an akon mga kaupod-upod, ginkikita nga sine, ngan ginpapamatian nga musika nakakaapekto ha akon determinasyon nga makapabilin nga waray bisyo? - 1 Pedro 4:3, 4. ˇ Kay ano nga an pagbuhat hin maopay diri pasangilan ha pagbuhat hin maraot? - Mateo 23:25-28. ˇ Kay ano nga andam ako mag-antos ha pariho nga paagi nga nag-an- tos hi Jesus ha pagbuhat han ka- burut-on han Dios? - 1 Pedro 2:21; 4:1. ˇ Paonan-o ko isasaysay kon kay ano nga diri ako nagsisigarilyo? - Roma 12:1, 2. ˇ Nasasantop ko ba nga an kapakyas usahay ha paglikay ha mahugaw nga buhat diri nagpapa- sabot nga pakyas na gud ako? - Roma 7:21-25.
Hinigugma han Dios an Limpyo nga mga Tawo Handurawa: Nagsasaad hi Jehova nga pananalipdan ka niya ngan hihigugmaon sugad han paghigugma han amay ha iya anak. Kondi tutumanon la ini ni Jehova kon lilikyan mo an kahugaw ha 'unod ngan ha espiritu.' Salit, kalurongan gud kon tutugotan mo an bisan ano nga mangil-ad nga nabatasan o binuhatan nga magwara han imo presyoso ngan duok nga relasyon kan Jehova! 22 "Higugmaon mo an Ginoo nga imo Dios ha bug-os mo nga ka- singkasing ngan ha bug-os mo nga kalag, ngan ha bug-os mo nga hunahuna." (Mateo 22:37) Hi Jesus nagsiring nga ini nga sugo an pinakaimportante ha ngatanan. (Mateo 22:38) Takos hi Jehova han aton sugad nga gugma. Basi mahigugma naton hiya ha bug- os nga kasingkasing, kalag, ngan hunahuna, kinahanglan likyan naton an binuhatan nga mahimo magpahalipot han aton kina- buhi o magpangarol han aton hunahuna nga hatag han Dios. 23 Hi "[Jehova] an nahatag han ngatanan hin kinabuhi ngan pagginhawa ngan han ngatanan nga mga butang." (Buhat 17:24, 25) Regalo han Dios an kinabuhi. Hinigugma naton an naghatag, salit karuyag naton ipakita an pagtahod ha regalo. Ginlilikyan na- ton an bisan ano nga nabatasan o binuhatan nga nakakadaot ha kahimsog tungod kay maaram kita nga pagpakita ito hin kawaray gud pagtahod ha regalo nga kinabuhi. - Salmo 36:9. 24 "Higugmaon mo an imo igkasi-tawo sugad ha imo nga- haw." (Mateo 22:39) An maghugaw nga nabatasan ngan binu- hatan agsob nga nakakaapekto diri la ha nagbubuhat kondi pati ha mga nakapalibot ha iya. Pananglitan, an pakahinggot hin aso han nagsisigarilyo ha hirani, mahimo magkaada nakakada- ot nga epekto diri la ha nagsisigarilyo. An tawo nga nakakadaot ha mga nakapalibot ha iya nagtatalapas ha sugo han Dios nga hi- gugmaon an igkasi-tawo. Ito nga buhat diri liwat nagpapamatuod nga hinigugma niya an Dios. - 1 Juan 4:20, 21. 25 "Magpasakop hira ha mga punoan, ha mga magburuot, nga magmasinugtanon." (Tito 3:1) Ha damu nga nasud, may-ada espi- sipiko nga mga droga nga igindidiri han balaud an pagtag-iya o paggamit hito. Sugad nga tinuod nga mga Kristiano, diri kita nag- tatag-iya o nagamit hin ilegal nga droga. - Roma 13:1. 22-25. Ano nga Kasuratanhon nga mga prinsipyo an mabulig ha aton basi malikyan an maghugaw nga nabatasan ngan binuhatan? 95
96 Magpabilin ha Gugma han Dios "HA DIOS AN NGATANAN NGA MGA BAGAY MAHIHIMO" "Han 15 anyos ako," siring ni Helen, "nagsisigaril- yo ako kada adlaw ngan nag-iininom hin nakakahubog nga irinmon upod han akon kasangkayan kada katapo- san han semana. Katapos, bisan kon nagin solo na ako nga iroy nga may tulo nga anak, nagiyan ako ha mari- juana. Nagin problemado an akon kinabuhi. Kondi, nagtikang ako pag-aram ha Biblia ngan ha bulig ni Je- hova, nakagkinabuhi nga limpyo ha moral ngan waray bisyo. Makuri adto hinduro, labi na an pag-undang ha paggamit hin marijuana. Para ha akon, imposible gud nga makagbag-o ako ha akon kalugaringon la nga pa- ngalimbasog. Kondi yana, masisiring ko gud nga perso- nal nga naeksperyensyahan ko an ebidensya han ginsi- ring ni Jesus: 'Ha Dios an ngatanan nga mga bagay mahihimo.' " - Mateo 19:26. Ginsaliwnan an ngaran. 26 Basi magpabilin ha gugma han Dios, kinahanglan kita magpabilin nga limpyo, diri la ha pipira nga bahin kondi ha ngatanan. Bangin diri masayon an pagbaya ha maghugaw nga nabatasan ngan binuhatan, kondi posible ito. Oo, ini an gi- maopayi nga paagi han pagkinabuhi, tungod kay an makakao- pay ha aton an igintututdo pirme ni Jehova. (Isaias 48:17) Labaw ha ngatanan, pinaagi ha pagpabilin nga limpyo, maieksperyen- syahan naton an katagbaw ha paghibaro nga pinaagi han aton buhat, an iba nagkakaada maopay nga impresyon ha Dios nga aton hinigugma ngan tungod hito nagpapabilin kita ha iya gugma. Kitaa an mga kahon nga "Nangangalimbasog ba Ako nga Buhaton an Husto?" ha pahina 94, ngan "Ha Dios an Ngatanan nga mga Bagay Mahihi- mo" nga aada ha igbaw. 26. (a) Basi makapabilin ha gugma han Dios, ano an sadang naton buha- ton? (b) Kay ano nga an pagpabilin nga limpyo ha paniplatan han Dios amo an pinakamaopay nga klase han pagkinabuhi?
KAPITULO 9 "Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" "Busa pakamatya niyo an iyo mga bahin nga mga tungod ha tuna: pagpakighilawas, pagkamahugaw, pag-abat nga mapaso, maraot nga tinguha, ngan pagkaipa, nga amo an pagsingba ha mga dios-dios." - KOLOSAS 3:5. AN PARAPANGAWIL kinadto ha iya paborito nga parangawilan. May-ada klase hin isda nga karuyag niya madakop. Nagpili hiya hin paon, iginbutang ha kawil, ngan igin-itsa ito ha tubig. Wa- ray pag-iha, may nabutong na ha tangsi, hinuyot an bingwit, ngan nagrayhak hiya ha iya nadakop. Nalipay hiya tungod kay maaram hiya nga husto nga paon an iya gin-gamit. 2 Ha tuig han 1473 A.K.P., usa nga lalaki - hi Balaam - an nag- hinunahuna gud mahitungod hin paon nga iya gagamiton. An iya karuyag biktimahon, diri isda, kondi katawohan han Dios nga nagkakampo ha Kapatagan han Moab, ha giutan han Tuna nga Iginsaad. Nag-angkon hi Balaam nga propeta hiya ni Jeho- va, pero ha kamatuoran, usa la hiya nga hakog nga ginbaydan basi panhimarauton an Israel. Pinaagi ha panhilabot ni Jehova, bendisyon lugod an naipahayag ni Balaam. Tungod kay deter- minado nga makuha an premyo, nahunahuna niya nga maaag- hat niya nga masina an Dios ha Iya kalugaringon nga katawo- han kon masulay hira ha pagbuhat hin daku nga sala. Samtang ito an tumong ni Balaam, iya igin-itsa an "paon" - an nakakada- ni ngan batan-on nga kababayin-an han Moab. - Numeros 22:1- 7; 31:15, 16; Pahayag 2:14. 3 Naglampos ba an iya estratihiya? Oo. Napuplo ka yukot nga kalalakin-an ha Israel an nadani ha "pagpakighilawas ha mga 1, 2. Ano an ginplano ni Balaam basi dauton an katawohan ni Jehova? 3. Ano an resulta han estratihiya ni Balaam?
98 Magpabilin ha Gugma han Dios anak nga babaye ni Moab." Nagtikang pa ngani hira pagsing- ba ha mga dios han Moab, upod na an mangil-ad nga Baal han Peor, an dios han pagdamu, o sekso. Tungod hito, namatay an 24,000 nga Israelita ha giutan na mismo han Tuna nga Iginsa- ad. Daku gud adto nga trahedya! - Numeros 25:1-9. 4 Ano an hinungdan hini nga kalamidad? Damu han katawo- han an nagkaada maraot nga kasingkasing tungod kay nagpahi- rayo hira kan Jehova, an Dios nga nagluwas ha ira ha Ehipto, nagpakaon ha ira ha kamingawan, ngan talwas nga nagtugway ha ira ngadto ha tuna nga iginsaad. (Hebreo 3:12) Han ginpa- malandong ini ni apostol Pablo, hiya nagsurat: "Diri kita ma- kighilawas, sugad han iba ha ira nga nakighilawas, ngan nag- kahulog ha usa ka adlaw in karuhaan kag tulo ka yukot." - 1 Korinto 10:8. 5 Damu nga importante nga leksyon ha asoy han Numeros an makukuha han katawohan han Dios yana nga aada na ha ganghaan han mas maopay nga tuna nga iginsaad. (1 Korinto 10:11) Pananglitan, an daku nga hingyap han kalibotan ha sek- An kadamu nga iginhatag han Numeros matin-aw nga nag-uupod han "ngatanan nga pangulo han katawohan" nga ginpamatay han mga hukom nga bangin inabot hin 1,000 nga kalalakin-an, pati adton direkta nga gin- patay ni Jehova. - Numeros 25:4, 5. 4. Kay ano nga yinukot nga Israelita an nasulay ha imoralidad? 5, 6. Kay ano nga importante ha aton yana an asoy mahitungod han sala han Israel ha Kapatagan han Moab? An kahimtang han Kapatagan han Moab
"Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" so pariho han kanan mga Moabita ha naglabay, kondi ha mas kalyap nga sukol. Dugang pa, yinukot nga Kristiano kada tuig an nasusulay ha imoralidad - an pariho nga simple nga "paon" nga nakadakop ha mga Israelita. (2 Korinto 2:11) Ngan ha pag- subad kan Simri nga waray awod nga nagparayaw ha pag-upod hin Midianita ngadto mismo ha iya tolda ha kampo, an pipira nga nakikig-upod ha katawohan han Dios yana an nagin mara- ot nga impluwensya ha sulod han Kristiano nga kongregasyon. - Numeros 25:6, 14; Judas 4. 6 Nahahanduraw mo ba nga an imo sitwasyon purupariho ha sitwasyon ha Kapatagan han Moab? Nakikita mo na ba an imo premyo - an maiha na nga ginhihinulat nga bag-o nga ka- libotan? Kon amo, buhata an ngatanan nga imo mahihi- mo basi makapabilin ha gugma han Dios pinaagi ha pagsunod han sugo: "Palagiw kamo tikang ha pakipaghilawas ["pornikas- yon," NW]." - 1 Korinto 6:18. ANO AN PORNIKASYON? 7 Ha Biblia, an "pornikasyon" (Griego, por·neia) nagtutudlok ha sayop nga seksuwal nga buhat han duha nga diri Kasuratan- hon nga mag-asawa. Nag-uupod ito han pag-adulteryo, prosti- tusyon, ngan seksuwal nga relasyon han diri mag-asawa, sugad man han oral sex ngan anal sex ngan han pagmanipula han iki- natawo han diri asawa. Nag-uupod liwat ito han pagbuhat hin sugad han mga indibiduwal nga pariho an sekso pati na an bes- tialidad. 8 Matin-aw hinduro an Kasuratan: Adton nagbubuhat hin pornikasyon diri makakapabilin ha Kristiano nga kongregasyon ngan diri makakakarawat han kinabuhi nga waray kataposan. (1 Korinto 6:9; Pahayag 22:15) Dugang pa, bisan yana nadadaot gud nira an ira kalugaringon tungod kay diri na hira sinasarigan Para ha kahulogan han kahugawan ngan kalaw-ayan, kitaa an "Mga Pa- kiana Tikang ha mga Magbarasa" ha An Barantayan, Hulyo 15, 2006 nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 7, 8. Ano an "pornikasyon," ngan ano an ginpupugas han nagbubuhat hito? 99
100 Magpabilin ha Gugma han Dios han iba ngan nawawad-an hin pagtahod ha kalugaringon, nag- kakaada problema ha pag-asawa, naabat hin pagkasalaan, diri- karuyag nga pagburod, sakit, ngan kamatayon pa ngani. (Gala- sia 6:7, 8) Kay ano nga sumulod hito nga pagkinabuhi nga puno hin kasakitan? Makasurubo nga damu an diri naghuhunahuna hito han ira ginbuhat an siyahan nga sayop nga pitad - agsob nga an pornograpiya. PORNOGRAPIYA - SIYAHAN NGA PITAD 9 Ha damu nga katunaan, kalyap an pornograpiya ha barasa- hon, musika, ngan telebisyon, ngan haros nakalukop na ha In- ternet. Diri ba ito nakakadaot, sugad han siring han iba? Na- kakadaot gud ito! Adton nagkikita hin pornograpiya mahimo magin mahilig pagbuhat hin masturbasyon ngan magkaada 'mahugaw nga mga kaipa' nga mahimo magresulta ha pagkagi- yan ha sekso, diri natural nga hingyap, seryoso nga problema ha pag-asawa, ngan pagbulag pa ngani. (Roma 1:24-27; Efeso 4:19) Iginpariho han usa nga parasaliksik an pagkagiyan ha sek- so ha kanser. "Padayon ito nga nagtutubo ngan nagsasarang," hiya nagsiring. "Talagsa gud la ito mawara, ngan makuri liwat hinduro ito matambal ngan maopay." 10 An Jakobo 1:14, 15 nasiring: "An tagsa-tagsa ginsulay, kon ginsisimang ngan gin-uulohan han iya kalugaringon nga kai- pa. Niyan an kairiphon, han human na mag-anak, nabunga hin sala: ngan an sala, kon tigurang na, nag-aanak ha kamatayon." Salit kon may maraot nga hingyap nga sumulod ha imo huna- huna, paghimo dayon hin paagi nga makuha ito! Pananglitan, kon diri tinuyo nga makakita ka hin malaw-ay, lingiw dayon, An "pornograpiya," sugad han pagkagamit dinhi, nagtutudlok ha mga iginpipresenta ha retrato, barasahon, o ha tingog tikang ha malaw-ay nga re- kord nga ginhimo basi makaaghat han hingyap ha pakighilawas. An simple nga pornograpiya nagtitikang ha nakakadani nga retrato hin tawo tubtob ha hulagway hin aktuwal nga buhat han sobra kalaw-ay nga pakighilawas hin duha o sobra pa nga indibiduwal. An masturbasyon ginhisgotan ha Apendise, pahina 218-19. 9. Diri ba nakakadaot an pornograpiya, sugad han siring han iba? Isaysay. 10. Ha ano nga mga paagi maiaaplikar naton an prinsipyo ha Jakobo 1:14, 15? (Kitaa liwat an kahon ha pahina 101.)
"Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" o paronga an kompyuter, o ibalhin an estasyon han TV. Himoa an bisan ano nga ginkikinahanglan basi malikyan an imoral nga hingyap antes ito magtubo ngan diri na mapugngan! - Ma- teo 5:29, 30. 11 May maopay nga hinungdan nga an Usa nga mas nakilala ha aton kay ha aton mismo nagsasagda: "Busa pakamatya niyo an iyo mga bahin nga mga tungod ha tuna: pagpakighilawas, pagkamahugaw, pag-abat nga mapaso, maraot nga tinguha, ngan pagkaipa, nga amo an pagsingba ha mga dios-dios." (Ko- losas 3:5) Oo, bangin makuri an pagbuhat hito. Kondi hinum- dumi, may-ada kita mahigugmaon ngan mapailubon nga la- ngitnon nga Amay nga maaaroan hin bulig. (Salmo 68:19) Salit 11. Kon nangangalimbasog ha pag-ato hin sayop nga hingyap, paonan-o na- ton maipapakita nga nasarig kita kan Jehova? KON PAONAN-O AKO NAKABILING HIN KUSOG NGA MAGIN LIMPYO HA MORAL "Han tinedyer pa ako, nahilig ako ha pagkinita hin pornograpiya ngan ha pagbuhat hin masturbas- yon," siring han usa nga batan-on. "Para ha akon mga kaeskwela normal la ito ha batan-on. Kondi nadaot hito an akon konsensya ngan nagin imoral ako. Inabot an panahon, nasantop ko nga uripon na ako han akon mga hingyap. Kondi, ha bulig ni Jeho- va ngan han kongregasyon, nalamposan ko an akon mahugaw nga mga binuhatan. Yana nag-iikmat na ako ha pagpili hin kasangkayan tungod kay maaram ako nga mahimo hira makaimpluwensya gud ha akon. Hinbaroan ko nga an regular nga pag-ampo ngan personal nga pag-aram ha Biblia importante basi diri ako makabalik ha magraot nga buhat. Yana diri na ako uripon ha mga hingyap han unod, lugod nag-aalagad na ako sugad nga regular payunir." 101
102 Magpabilin ha Gugma han Dios pag-ampo dayon ha iya kon nagkakaada ka sayop nga panhuna- huna. Pag-ampo para han "kapin kaopay nga gahum," ngan pi- rita an imo hunahuna ha pagsentro ha iba nga butang. - 2 Ko- rinto 4:7; 1 Korinto 9:27; kitaa an kahon nga "Paonan-o Ako Makakaundang ha Maraot nga Nahiaraan nga Buhat?" ha pahi- na 104. 12 An maaramon nga hi Salomon nagsurat: "Bantayi an imo kasingkasing ha bug-os nga kamaduruto; kay natikang dida an mga burabod han kinabuhi." (Proberbios 4:23) An aton "ka- singkasing" amo an aton tinuod nga pagkatawo, kon ano gud kita ha paniplatan han Dios. Dugang pa, an nakikita han Dios ha aton "kasingkasing" - diri an nakikita han iba - an maghaha- yag kon makarawat ba kita hin kinabuhi nga waray kataposan o diri. Sugad la ito ka simple. Kondi, sugad liwat ito kaseryoso. Sa- lit basi diri makasiplat nga may paghingyap ha babaye, an mati- numanon nga hi Job naghimo hin kauyonan, o pormal nga ka- sabotan, ha iya mata. (Job 31:1) Maopay gud ito nga susbaranan para ha aton! Usa nga salmista nga may-ada pariho nga panhu- nahuna an nag-ampo: "Birika an akon mga mata tikang ha pag- kinita ha paglabaw [waray pulos]." - Salmo 119:37. AN DIRI MAARAMON NGA PAGPILI NI DINA 13 Sugad han aton hinbaroan ha Kapitulo 3, daku an implu- wensya han aton kasangkayan ha makakaopay o makakaraot ha aton. (Proberbios 13:20; 1 Korinto 15:33) Tagda an nahitabo kan Dina, an anak han patriarka nga hi Jakob. (Genesis 34:1) Bi- san pa han maopay nga pagbansay ha iya, diri maaramon nga nakigsangkay hiya ha kababayin-an ha Kanaan. Pariho ha mga Moabita, kilala gud an mga Kanaanita ha pagin imoral. (Lebiti- ko 18:6-25) Para ha kalalakin-an ha Kanaan, upod na kan Sikem - an "dungganan labaw ha ngatanan" ha balay han iya amay - baga hin andam na hi Dina makigbahin ha imoral nga buhat. - Genesis 34:18, 19. 12. Ano an aton "kasingkasing," ngan kay ano nga sadang naton panalip- dan ito? 13. Hin-o hi Dina, ngan kay ano nga diri maaramon an iya pagpili hin ka- sangkayan?
Maaramon para ha mga kag-anak nga bantayan an ginkikita han ira mga anak 14 Posible nga waray maghunahuna hi Dina ha pakighilawas han nakita niya hi Sikem. Kondi, ha luyo nga bahin, ginbu- hat ni Sikem an natural nga ginbubuhat han kadam-an nga Ka- naanhon kon nadadani ha pakighilawas. Ngan hito nga takna, waray na nahimo hi Dina tungod kay 'ginkuha hiya' ni Sikem ngan "gindum-itan." Ha urhi, baga hin 'ginhigugma' hiya ni Sikem, kondi waray na ito makagbag-o han nabuhat ni Sikem. (Genesis 34:1-4) Ngan diri la hi Dina an nag-antos han resul- ta. An iya pinili nga kasangkayan nagtugway ha mga panhitabo nga nagdara hin kaarawdan ngan pagtamay ha iya bug-os nga pamilya. - Genesis 34:7, 25-31; Galasia 6:7, 8. 15 Kon nahibaro hi Dina hin importante nga leksyon, hinba- roan niya ito katapos hin mapait nga eksperyensya. An nahi- gugma ngan nasugot kan Jehova diri kinahanglan mag-antos anay antes mahibaro. Tungod kay namamati ha Dios, pinipili 14. Kay ano nga nagtugway ha trahedya an klase hin kasangkayan nga gin- pili ni Dina? 15, 16. Paonan-o kita magkakaada tinuod nga kinaadman? (Kitaa liwat an kahon ha pahina 109.)
104 Magpabilin ha Gugma han Dios PAONAN-O AKO MAKAKAUNDANG HA MARAOT NGA NAHIARAAN NGA BUHAT? Prinsipyo: "O kamo nga nahigugma kan Jehova, ikangalas an kamaraot." - Salmo 97:10. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Ginlilikyan ko ba an sitwasyon nga mahimo makaaghat hin sayop nga mga hingyap? - Mateo 5:27, 28. ˇ Ginhuhunahuna ko ba an magigin resulta kon gumios ako uyon ha sayop nga mga hingyap? - Proberbios 22:3. ˇ Basi makaundang ha maraot nga nahiaraan, ano nga espisipiko nga buhat an andam ko buhaton? - Mateo 5:29, 30. ˇ Andam ko ba ig-istorya an akon problema ha usa nga kag-anak o sangkay nga hamtong ha espiritu- wal? - Proberbios 1:8, 9; Gala- sia 6:1, 2. ˇ Paonan-o ko maipapakita nga nasarig ako ha kusog ngan kinaadman ni Jehova basi makaundang ha pag- buhat han maraot nga na- hiaraan? - Proberbios 3: 5, 6; Jakobo 1:5. nira nga 'lumakat kaupod han mga makinaadmananon.' (Pro- berbios 13:20a) Salit, nasasabtan nira "an tagsa-tagsa nga mao- pay nga agianan" ngan nalilikyan an problema ngan kasakitan nga posible malikyan. - Proberbios 2:6-9; Salmo 1:1-3. 16 An kinaadman tikang ha Dios nakakarawat han ngatanan nga nag-uungara hito ngan nagios basi magkaada hito pinaagi ha pagin mapinadayunon ha pag-ampo ngan pagin regular ha
"Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" pag-aram han Pulong han Dios ngan han espirituwal nga taga- na han matinumanon nga uripon. (Mateo 24:45, NW; Jakobo 1:5) Importante liwat an pagpaubos nga nakikita ha pagin an- dam ha pagsunod han Kasuratanhon nga mga sagdon. (2 Hadi 22:18, 19) Pananglitan, mahimo karawaton han usa nga Kristia- no nga an iya kasingkasing posible magin malingoon ngan des- perado. (Jeremias 17:9) Kondi kon mapakyas hiya ha pagin ma- aramon, magigin mapainubsanon ba hiya ha pagkarawat hin espisipiko ngan mahigugmaon nga sagdon ngan bulig? 17 Handurawa ini nga sitwasyon. Waray tuguti han tatay an iya anak nga babaye ngan usa nga Kristiano nga lalaki nga ma- masyada nga waray upod. An babaye nangatadongan: "Tay, diri ka ba natapod ha ak? Waray gad kami bubuhaton nga maraot!" Posible gud nga hinigugma niya hi Jehova ngan waray maraot nga ginhuhunahuna, kondi "naglalakat" ba hiya uyon ha 'kina- adman' nga tikang ha Dios? 'Napalagiw' ba hiya tikang ha "pa- kipaghilawas"? O diri maaramon ba hiya nga "nasarig ha iya kalugaringon nga kasingkasing" la? (Proberbios 28:26) Bangin may mahunahuna ka nga dugang nga prinsipyo nga makaka- bulig ha tatay ngan han iya anak ha pangatadongan may kala- botan hini. - Kitaa an Proberbios 22:3; Mateo 6:13; 26:41. PINALAGIW HI JOSE HA PAKIGHILAWAS 18 Usa nga buotan ngan batan-on nga lalaki nga nahigugma ha Dios ngan pinalagiw ha pakighilawas amo hi Jose, an bug- to ha amay ni Dina. (Genesis 30:20-24) Sugad nga bata, perso- nal nga hinkit-an ni Jose an resulta han sayop nga buhat han iya magurang. Waray ruhaduha nga ini, pati na an iya hingyap nga magpabilin ha gugma han Dios, nagpanalipod ha iya pag- labay hin pipira ka tuig ha Ehipto, han an asawa han iya aga- ron nangalimbasog pagdani ha iya "adlaw-adlaw." Syempre, su- gad nga uripon diri hiya puydi umundang na la ha trabaho ngan bumaya! Kinahanglan maaramon nga atubangon niya an 17. Ihulagway an usa nga sitwasyon nga bangin bumangon ha pamilya, ngan isaysay kon paonan-o mahimo mangatadongan an tatay ha iya anak. 18, 19. Ano nga pagsulay an naeksperyensyahan ni Jose, ngan ano an iya nagin reaksyon? 105
106 Magpabilin ha Gugma han Dios kahimtang ngan magin maisugon. Ginbuhat niya ini pinaagi han pauroutro nga pagdumiri ha pag-aghat han asawa ni Poti- par nga makighilawas, ngan ha urhi, pinaagi ha 'pagpalagiw' ti- kang ha iya. - Genesis 39:7-12. 19 Tagda ini: Kon nagpinantasya hi Jose hin babaye o pirme naghinunahuna mahitungod han sekso, matitipigan ba niya an iya integridad? Posible nga diri. Imbes maghinunahuna hin maraot, ginpabilhan ni Jose an iya relasyon kan Jehova nga da- yag gud ha iya ginsiring ha asawa ni Potipar. Hiya nagsiring: "[An] akon agaron . . . diri hiya nagdidiri ha akon hin bisan ano nga butang, kondi ikaw la, kay ikaw iya asawa: niyan oonanhon ko in pagbuhat hini nga daku nga karat-an, ngan paglapas kon- tra han Dios?" - Genesis 39:8, 9. 20 Handurawa an kalipay nga posible nga inabat ni Jeho- va samtang iya ginkikita hi Jose nga bisan kon hirayo ha iya pamilya, padayon nga nagtiti- pig hin integridad. (Proberbios 27:11) Ha urhi, ginmaniob- ra ni Jehova an mga kahim- la makagawas tang basi diri ha prisohan hi Jose kondi ma- gin primero ministro ngan ad- ministrador han pagkaon ha Ehipto! (Genesis 41:39-49) Ti- nuod gud an ginsiring han Sal- mo 97:10: "O kamo nga na- higugma kan Jehova, ikangalas an kamaraot: Ginbabantayan niya an mga kalag han iya mga baraan; iya hira ginbabawi ti- kang ha kamot han mga magti- maraot"! 20. May kalabotan kan Jose, paonan-o ginmaniobra ni Jehova an mga kahim- tang?
"Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" 21 Ha pariho nga paagi, iginpapakita han damu nga surugoon han Dios yana nga hira 'nagdudumot ha maraot ngan nahigug- ma ha maopay.' (Amos 5:15) Pananglitan, usa nga batan-on nga Saksi ha Aprika an nahinunumdom nga usa han iya kaklase an waray awod nga nagtanyag ha iya hin pakighilawas basta la iya bubuligan ito ha eksamin ha matematika. "Nagdumiri dayon ako ha iya tanyag," hiya nagsiring. "Pinaagi ha pagpabilin nga maunungon, natipigan ko an akon dignidad ngan pagtahod ha kalugaringon nga mas importante kay ha bulawan ngan sala- pi." Oo, an sala mahimo maghatag hin 'madali nga panahon han kalipayan,' kondi an sugad nga lumalabay nga kalipayan agsob magdara hin daku nga kasakitan. (Hebreo 11:25) Dugang pa, waray pulos ito kon itanding ha waray tubtoban nga kalipa- yan nga resulta han pagsugot kan Jehova. - Proberbios 10:22. KARAWATA AN BULIG HAN MALOLOY-ON NGA DIOS 22 Tungod kay diri hingpit, nangangalimbasog kita ha pag- ato han unudnon nga hingyap ngan pagbuhat han husto ha paniplatan han Dios. (Roma 7:21-25) Maaram hini hi Jehova, ngan "nahinunumdom hiya nga mga tapotapo kita." (Salmo 103:14) Kondi, usahay an usa nga Kristiano mahimo makasala hin seryoso. Waray na ba paglaom an iya sitwasyon? Sigurado nga may-ada! Oo, bangin mag-ani hiya hin mapait nga resulta tungod hito, sugad kan Hadi David. Kondi, an Dios pirme "an- dam ha pagpasaylo" hadton mabinasulon ngan 'nagtutug-an' han ira mga sala. - Salmo 86:5; Jakobo 5:16; Proberbios 28:13. 23 Dugang pa, malolooy-on nga nagtagana an Dios ha Kristia- no nga kongregasyon hin "mga regalo nga kalalakin-an" - ham- tong nga mga magbarantay han espirituwalidad nga kwalipika- do ngan andam ha pagbulig. (Efeso 4:8, 12, NW; Jakobo 5:14, 15) Tumong nira nga buligan an nakasala ha pagpahiuli han iya relasyon ha Dios, ngan 'makakuha hin sarabotan' basi diri niya mabuhat utro an sala. - Proberbios 15:32. 21. Paonan-o ipinakita han batan-on nga Saksi ha Aprika an kaisog ha pag- pabilin nga limpyo ha moral? 22, 23. (a) Kon nakasala hin seryoso an usa nga Kristiano, kay ano nga diri masisiring nga waray na paglaom an iya kahimtang? (b) Ano nga bulig an puydi pahimulosan han nakasala? 107
108 Magpabilin ha Gugma han Dios 'KUHA HIN SARABOTAN' 24 An Biblia naghihisgot hin mga tawo nga "waray sarabo- tan" ngan adton 'nakuha hin sarabotan.' (Proberbios 7:7) Tu- ngod han pagin diri hamtong ha espirituwal ngan kawaray-eks- peryensya ha pag-alagad ha Dios, an usa nga "waray sarabotan" posible nga waray husto nga pagturutimbang ngan maopay nga pagdesisyon. Pariho han batan-on ha Proberbios 7:6-23, po- sible nga mas masayon hiya makabuhat hin seryoso nga sala. Kondi, 'hiya nga nagkuha hin sarabotan' seryoso nga nagtata- gad han iya tinuod nga pagkatawo pinaagi han regular ngan mainampoon nga pag-aram han Pulong han Dios. Ngan bi- san kon diri hingpit, iya iginpapahiuyon an iya panhunahu- na, hingyap, pagbati, ngan tumong ha inuuyonan han Dios tubtob ha iya mahihimo. Hito nga paagi iya 'hinihigugma an iya kalugaringon nga kalag,' o nagdadara hin kapulsanan para ha iya kalugaringon, ngan "makakaagi hin kaopayan." - Prober- bios 19:8. 25 Pakianhi an imo kalugaringon: 'Kombinsido gud ba ako nga husto an mga suruklan han Dios? Natoo gud ba ako nga an pagsunod hito nagriresulta hin mas daku nga kalipay?' (Sal- mo 19:7-10; Isaias 48:17, 18) Kon may-ada ka bisan gutiay hin- duro nga pagruhaduha, sulbara ito. Pamalandonga an resulta han diri pagsunod ha mga balaud han Dios. Dugang pa, 'tila- wi ngan kitaa nga hi Jehova maopay' pinaagi ha pagkinabuhi uyon ha kamatuoran ngan pinaagi ha pagpuno han hunahu- na hin mag-opay nga butang - butang nga matuod, matadong, putli, makaruruyag, ngan may kadungganan. (Salmo 34:8; Fili- pos 4:8, 9) Makakasiguro ka nga kon mas bubuhaton mo ito, mas mag-uuswag ka ha paghigugma ha Dios, ha paghigugma han iya hinigugma, ngan ha pagkangalas han iya kinanganga- lasan. Diri hingpit hi Jose. Kondi 'nakapalagiw hiya ha pakipag- hilawas' tungod kay iya gintugotan hi Jehova nga magmolde ha iya hin damu ka tuig ngan maghatag ha iya hin sarabotan. Hi- naot ito man an mahitabo ha imo. - Isaias 64:8. 24, 25. (a) Paonan-o ipinakita han batan-on nga lalaki ha Proberbios 7:6-23 nga hiya "waray sarabotan"? (b) Paonan-o kita 'makakakuha hin sa- rabotan'?
"Palagiw Kamo Tikang ha Pakipaghilawas" MGA TEKSTO NGA SADANG PAMALANDUNGON "O kamo nga nahigugma kan Jehova, ikangalas an kamaraot." - Salmo 97:10. "An ngatanan nga nasiplat ha babaye ha pagkaipa ha iya makakapanlibog na ha iya dida ha iya kasing- kasing." - Mateo 5:28. "An nagbubuhat ha pakighilawas nakakasala kon- tra ha iya kalugaringon nga lawas." - 1 Korinto 6:18. "Ginpapaantos ko inin akon lawas, ngan iginbu- tang ko ha pagkauripon: bangin tingali, ha kahuman ko na magwali ha iba, ako lugod isikway." - 1 Korinto 9:27. "Kon ano an igpugas han tawo, amo man an iya pag-aanihon. Kay an magpugas ngadto ha iya unod, tikang ha unod mag-aani hin pagkadunot; kondi an magpugas ngadto ha espiritu, tikang ha espiritu mag-aani hin kinabuhi nga waray kataposan." - Ga- lasia 6:7, 8. "Busa pakamatya niyo an iyo mga bahin nga mga tungod ha tuna: pagpakighilawas, pagkamahugaw, pag-abat nga mapaso." - Kolosas 3:5. "An tagsa-tagsa ha iyo mahibaro ha pagtipig ha iya kalugaringon nga surudlan ha pagkaputli ngan ha ka- dungganan. Diri ha kaipa ha diri asawa." - 1 Tesaloni- ka 4:4, 5. 26 Ginhimo han Dios an aton pribado nga mga bahin han la- was, diri basi pagmulayan para ha waray pulos nga kalipayan, kondi basi kita magdamu ngan magpahimulos hin malipayon ngan duok nga relasyon ha pag-asawa. (Proberbios 5:18) An pan- hunahuna han Dios ha pag-asawa paghihisgotan ha sunod nga duha nga kapitulo. 26. Ano nga importante nga topiko an paghihisgotan ha sunod nga kapitulo? 109
KAPITULO 10 Pag-asawa - Regalo Tikang ha Mahigugmaon nga Dios "An tinulotulo nga lubid diri mauutod ha hinanali." - EKLESIASTES 4:12. NARURUYAG ka ba tumambong hin kasal? Damu an naruru- yag tungod kay an sugad nga okasyon makalilipay. Hito nga okasyon, mag-opay an sul-ot han karaslon. Ngan diri la ito, na- kikita gud ha ira nawong an daku nga kalipay! Hini nga adlaw, waray kataposan an ira paghiyom, ngan baga hin magigin ma- opay hinduro an ira kabubuwason. 2 Kondi, sadang karawaton nga masamok na gud yana an pag-asawa. Bisan kon naghahandom kita han gimaopayi para ha bag-o nga kasal, usahay napakiana kita: 'Magigin malipa- yon ba hira? Magpapadayon ba an ira pag-asawa?' An baton hini nadepende kon nasarig ngan nag-aaplikar an bana ngan asawa ha sagdon han Dios may kalabotan ha pag-asawa. (Pro- berbios 3:5, 6) Kondi, basi makapabilin ha gugma han Dios ki- nahanglan nira buhaton ito. Yana, isentro naton an aton aten- syon ha baton han Biblia hinin upat nga pakiana: Kay ano nga nag-aasawa an usa? Kon mag-aasawa ka, hin-o an imo pipili- on? Paonan-o ka mag-aandam para ha pag-asawa? Ngan ano an makakabulig ha mag-asawa basi makapabilin nga malipa- yon? KAY ANO NGA NAG-AASAWA AN USA? 3 An iba natoo nga importante an pag-asawa basi malipay 1, 2. (a) May kalabotan ha bag-o nga kasal, ano an bangin naton ipakiana, ngan kay ano? (b) Ano nga mga pakiana an aton paghihisgotan hini nga ka- pitulo? 3. Kay ano nga diri maaramon an pag-asawa tungod hin diri husto nga ra- son?
Pag-asawa - Regalo Tikang ha Mahigugmaon nga Dios - nga diri ka makakabiling hin katagbaw o kalipay kon wa- ray ka padis. Diri gud ito tinuod! Nagsiring hi Jesus - nga wa- ray asawa - nga regalo an pagin solo ngan ginsagda adton ma- kakahimo ha pagpabilin nga solo nga himoon ito. (Mateo 19: 11, 12) Ginhisgotan liwat ni apostol Pablo an bentaha han pa- gin solo. (1 Korinto 7:32-38) Waray iobligar ni Jesus o ni Pablo nga an usa sadang magpabilin nga solo; ha pagkamatuod, an 'pagdiri ha pag-asawa' nakalista kaupod ha "pagturon-an han mga yawa." (1 Timoteo 4:1-3) Bisan pa hito, daku an kapulsa- nan han pagin solo ha mga naruruyag pag-alagad kan Jehova nga waray ulang. Salit, diri maaramon an pag-asawa tungod la hin diri husto nga rason sugad han duro nga pag-aghat han iba. 4 Ha luyo nga bahin, may-ada ba husto nga mga rason ha pag-asawa? Oo. Sugad la nga an pagin solo regalo han mahi- gugmaon nga Dios, regalo liwat an pag-asawa. (Genesis 2:18) Salit nagriresulta ito hin mga kapulsanan ngan kalipayan. Pa- nanglitan, an malampuson nga pag-asawa amo an gimaopayi nga pundasyon ha pagpamilya. An mga anak nagkikinahang- lan hin may kasiguradohan nga palibot ngan mga kag-anak nga magpapadaku ha ira, magtatagana hin gugma, disiplina, ngan giya. (Salmo 127:3; Efeso 6:1-4) Kondi, an pagkaada mga anak diri amo la an hinungdan ha pag-asawa. 5 Tagda an tema nga teksto hini nga kapitulo ngan an kon- teksto hito: "An duha maoroopay kay han usa, tungod kay hira may-ada maopay nga balos para han ira kabudlay. Kay kon hira mapukan, an usa magbabangon han iya kaupod; kondi kairo niya nga nag-uusahan kon hiya mapukan, ngan waray iba nga mag-aalsa ha iya. Sugad man, kon an duha mahigda hin tingob, dida hito hira may kapaso; kondi oonanhon kapa- sui han uusa la? Ngan kon an tawo magdaog patok ha iya nga 4. Ano nga pundasyon ha pagpadaku hin mga anak an igintatagana han ma- lampuson nga pag-asawa? 5, 6. (a) Sumala ha Eklesiastes 4:9-12, ano an pipira nga praktikal nga kapulsanan han duok nga pagkamagsangkay? (b) Paonan-o an pag-asawa magigin pariho hin tinulotulo nga lubid? 111
112 Magpabilin ha Gugma han Dios uusa la, an duha umato ha iya; ngan an tinulotulo nga lubid diri mauutod ha hinanali." - Eklesiastes 4:9-12. 6 An nangunguna nga aplikasyon hini nga teksto may ka- labotan ha bili han pagkamagsangkay. Syempre, an pag-asa- wa may kalabotan han pinakaduok nga magsangkay. Sugad han ipinapakita hini nga teksto, tungod hito nga pag-upod, an duha makakapahimulos hin bulig, pagliaw, ngan panalipod. An pag-asawa labi nga marig-on kon an bugkos nag-uupod diri la hin duha ka tawo. An duha nga hibla, sugad han iginpapa- kita han bersikulo, mahimo mautod. Kondi an tulo nga hibla nga ginsalapid magigin mas makuri mautod. Kon prayoridad han mag-asawa an pagpalipay kan Jehova, an ira pag-asawa pa- riho hiton tinulotulo nga lubid. Hi Jehova nagigin bahin gud han pag-asawa, salit nagigin marig-on hinduro ito. 7 Ha sulod la han kahikayan han pag-asawa puydi matagbaw an hingyap may kalabotan ha sekso. Hini nga kahimtang, an pakighilawas gintatagad nga burabod han kalipay. (Proberbios 5:18) Kon an solo lumabay na ha tinatawag han Biblia nga 'an pagkamakaruruyag' - an panahon diin an hingyap ha sekso makusog - bangin may-ada pa gihapon hiya hingyap may ka- labotan ha sekso. Kon diri makontrol, mahimo ito magresulta ha mahugaw o diri husto nga panggawi. Gin-giyahan hi Pablo ha pagsurat hini nga sagdon para ha mga solo: 'Kon diri hira makahawid ha kairibgon han lawas, mangasawa hira: kay ma- oroopay an pangasawa [kay] ha kasunog.' - 1 Korinto 7:9, 36; Jakobo 1:15. 8 Anoman an hinungdan han usa ha pag-asawa, maopay nga magin reyalistiko. Sugad han ginsiring ni Pablo, adton nag-aasawa "mamamay-ada kagol-anan ha unod." (1 Korin- to 7:28) May mga problema an inasaw-an nga diri naieksper- yensyahan han solo. Kondi, kon karuyag mo mag-asawa, pa- onan-o mo malilimitahan an problema ngan madudugangan 7, 8. (a) Ano nga sagdon an iginsurat ni Pablo para ha solo nga Kristiano nga bangin may-ada pa hingyap ha sekso? (b) Ano nga reyalistiko nga pan- lantaw mahitungod ha pag-asawa an iginhahatag han Biblia?
Pag-asawa - Regalo Tikang ha Mahigugmaon nga Dios an kalipay? An usa nga paagi amo an pagpili hin maopay nga maarasawa. ANO AN MGA KALIDAD HAN MAOPAY NGA MAARASAWA? 9 Gin-giyahan hi Pablo ha pagsurat hin importante nga prinsipyo nga sadang iaplikar ha pagpili hin maarasawa: "Diri kamo magpas-an han yugo upod han mga diri magtinoohon." (2 Korinto 6:14) An iya ilustrasyon iginbasar ha usa nga sitwas- yon ha uma. Kon papapas-anon hin yugo an duha nga hayop nga magkaiba an kadaku o kusog, mag-aantos ito nga duha. Ha pariho nga paagi, kon mag-aasawa an tumuroo ngan diri tumuroo, sigurado nga magkakaproblema. Kon naruruyag an usa nga magpabilin ha gugma ni Jehova kondi diri interesado hito an iya padis, diri magkakapariho an ira prayoridad ngan posible ito magresulta hin kakurian. Salit, ginsagda ni Pablo an mga Kristiano nga mag-asawa ha "Ginoo la." - 1 Korinto 7:39. 10 Ha pipira nga kahimtang, ginhunahuna han mga solo nga Saksi nga an pag-asawa hin diri tumuroo mas maopay na la kay han kasub-anan nga ira inaabat. Salit, nagdesisyon an iba ha pagtalapas han sagdon han Biblia, ngan nag-asawa hin diri Saksi. Agsob gud nga makasurubo an resulta. Nag-asa- wa hira hin diri man la nira masumatan han pinakaimportan- te nga mga butang. An kasub-anan nga ira inaabat yana mas duro pa ngani kay han ira naeksperyensyahan han waray pa hira asawa. Maopay na la nga damu hinduro nga solo nga Kris- tiano an nasarig ngan maunungon nga nasugot ha sagdon han Dios may kalabotan hini. (Salmo 32:8) Bisan kon naglala- om ha pag-asawa, nagpapabilin hira nga solo tubtob nga ma- kabiling hira hin maarasawa nga nagsisingba kan Jehova. 11 Syempre, diri ngatanan han surugoon ni Jehova aw- tomatiko nga angayan nga maarasawa. Kon naghuhunahuna 9, 10. (a) Paonan-o igin-ilustrar ni Pablo an peligro ha pagin duok ha diri tumuroo? (b) Ano an agsob magin resulta kon gintatalapas an sagdon han Dios nga diri mag-asawa hin diri tumuroo? 11. Ano an mabulig ha imo nga makapili hin maarasawa ha maaramon nga paagi? (Kitaa liwat an kahon ha pahina 114.) 113
114 Magpabilin ha Gugma han Dios ANO AN AKON GINBIBILING HA AKON MAGIGIN ASAWA? Prinsipyo: "An duha magigin usa nga unod." - Mateo 19:5. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Kay ano nga importante nga 'umagi [anay] an pagkamakaruru- yag' antes mag-asawa? - 1 Korinto 7:36; 13:11; Mateo 19:4, 5. ˇ Bisan kon husto na an akon edad ha pag-asawa, kay ano nga magpapahimulos ako kon magpa- bilin anay ako nga solo? - 1 Korin- to 7:32-34, 37, 38. ˇ Kon magdesisyon ako ha pag-asawa, kay ano nga importante nga an akon maarasawa may re- kord na hin matinumanon nga pag-alagad kan Jehova? - 1 Korinto 7:39. ˇ Paonan-o an masunod nga mga teksto mabulig ha bugto nga babaye nga hibaroan an mga kalidad nga sa- dang pagtag-iyahon han usa nga padis? - Salmo 119:97; 1 Timoteo 3:1-7. ˇ Paonan-o an Proberbios 31:10- 31 makakabulig ha bugto nga la- laki basi maaramon nga makapi- li hin maarasawa?
Pag-asawa - Regalo Tikang ha Mahigugmaon nga Dios ka pag-asawa, pamiling hin pariho ha imo an personalidad, es- pirituwal nga tumong, ngan gugma ha Dios. An matinuma- non nga uripon nagtatagana hin damu nga barasahon may kalabotan hini, ngan maaramon nga tagdon mo iton Kasura- tanhon nga sagdon ngan mag-ampo. Hito nga paagi, tinutugo- tan mo ito ha paggiya ha imo ha paghimo hinin importante nga desisyon. - Salmo 119:105. 12 Kustomre ha damu nga katunaan nga an mga kag-anak an napili hin maarasawa han ira anak. Kinakarawat hito nga mga kultura nga an kag-anak may-ada mas daku nga kaaram ngan eksperyensya nga ginkikinahanglan ha paghimo hiton impor- tante nga desisyon. Ngan agsob nga naglalampos ito, sugad la ha naglabay. An ehemplo ni Abraham nga nagsugo han iya su- rugoon basi mamiling hin maarasawa ni Isaak makakabulig ha kag-anak nga aada ha pariho nga kahimtang yana. An kwar- ta ngan kahimtang ha sosiedad diri importante kan Abraham. Lugod, namiling hiya hin paagi basi makabiling hin maara- sawa ni Isaak ha mga magsiringba ni Jehova. - Genesis 24: 3, 67. PAONAN-O KA MANGANGANDAM PARA HA MALAMPUSON NGA PAG-ASAWA? 13 Kon naghuhunahuna ka pag-asawa, sadang mo pakian- han an imo kalugaringon, 'Andam na gud ba ako?' An baton diri nakadepende la ha imo inaabat mahitungod ha gugma, Kitaa an kapitulo 2 han An Sekreto han Kalipayan ha Pamilya nga igin- publikar han mga Saksi ni Jehova. An pipira nga magtinumanon nga patriarka may-ada sobra usa nga asa- wa. Ha pakig-upod ni Jehova ha mga patriarka ngan ha literal nga Israel, iya gintugotan an poligamya. Diri hiya an nag-establisar hito, pero naghatag hiya hin mga giya para hito. Kondi, diri hinngangalimtan han mga Kristia- no nga diri na igintutugot ni Jehova an poligamya ha iya mga magsiringba. - Mateo 19:9; 1 Timoteo 3:2. 12. May kalabotan ha pag-asawa, ano an kustomre han damu nga katuna- an, ngan ano nga ehemplo ha Biblia an makakahatag hin giya? 13-15. (a) Paonan-o makakabulig ha batan-on nga lalaki nga naghuhuna- huna ha pag-asawa an prinsipyo ha Proberbios 24:27? (b) Ano an puydi himoon han batan-on nga babaye basi makapangandam ha pag-asawa? 115
116 Magpabilin ha Gugma han Dios sekso, pagkaada kaupod, o pagpanganak. Lugod, may-ada espi- sipiko nga mga responsabilidad nga sadang tagdon han nag- huhunahuna ha pag-asawa. 14 Sadang hunahunaon hin maopay han batan-on nga lala- ki nga namimiling hin maarasawa ini nga prinsipyo: "Andama an imo buruhaton ha gawas, nga himoa ini nga andam para ha imo dida ha uma; ngan ha kataliwan pagtukod han imo ba- lay." (Proberbios 24:27) Ano an punto hini? Ha naglabay, kon karuyag han usa nga 'magtukod hin [iya] balay,' o mag-es- tablisar hin pamilya pinaagi ha pag-asawa, sadang niya paki- anhan an iya kalugaringon, 'Andam na ba ako ha pag-ataman ngan pagsuporta hin asawa ngan hin magigin mga anak?' Ki- nahanglan anay hiya magtrabaho, atamanon an iya uma, o mga tanom. Ito nga prinsipyo aplikado liwat yana. An na- ruruyag pag-asawa kinahanglan magin andam ha responsabi- lidad. Tubtob nga maaakos niya, kinahanglan hiya magtraba- ho. An Pulong han Dios nasiring nga an diri magpatigayon ha pisikal, emosyonal, ngan espirituwal nga panginahanglan han iya pamilya mas maraot pa kay han waray pagtoo! - 1 Timoteo 5:8. 15 Ha pariho nga paagi, an babaye nga naruruyag pag-asawa nauyon ha pagpas-an han pipira nga mabug-at nga responsabi- lidad. Ginpapabilhan han Biblia an mga abilidad ngan kalidad nga bangin pagkinahanglanon han asawa samtang ginbubuli- gan an iya bana ngan gin-aataman an iya panimalay. (Prober- bios 31:10-31) Ha pagkamatuod, hakog an kalalakin-an ngan kababayin-an nga nagdadagmit ha pag-asawa nga diri ngani nag-aandam ha nahiuupod nga responsabilidad, tungod kay diri nira ginhuhunahuna an ira maihahatag ha ira maarasa- wa. Kondi, labaw ha ngatanan, an ngatanan nga naghuhuna- huna ha pag-asawa kinahanglan magin andam ha espirituwal nga paagi. 16 An pagpangandam para ha pag-asawa nag-uupod ha pag- 16, 17. Ano nga mga prinsipyo ha Biblia an sadang pamalandungon han mga nag-aandam ha pag-asawa?
Pag-asawa - Regalo Tikang ha Mahigugmaon nga Dios pamalandong ha mga bahin nga igintoka han Dios ha bana ngan asawa. Kinahanglan hibaroan han lalaki kon ano an ka- ruyag sidngon ha pagin ulo han Kristiano nga panimalay. Ito nga toka diri lisensya basi magin diktador. Lugod, kinahanglan niya subaron an paagi ni Jesus ha pagpadapat han pagkaulo. (Efeso 5:23) Ha pariho nga paagi, kinahanglan hisabtan han Kristiano nga babaye an may dignidad nga bahin han asawa. Andam ba hiya ha pagpasakop ha "kasugoanan han asawa"? (Roma 7:2) Sakop na hiya ha balaud ni Jehova ngan ni Kristo. (Galasia 6:2) An awtoridad han iya bana ha panimalay nagigin dugang nga balaud. Mahimo ba hiya magsuporta ngan mag- pasakop ha awtoridad hin tawo nga diri hingpit? Kon diri hiya naruruyag ha pagbuhat hito, diri hiya sadang mag-asawa. 17 Dugang pa, an tagsa nga padis sadang magin andam ha paghatag han espesyal nga panginahanglan han kada tagsa. (Filipos 2:4) Hi Pablo nagsurat: "An tagsa-tagsa ha iyo maghi- gugma ha iya kalugaringon nga asawa sugad ha iya ngahaw; ngan an asawa nga babaye magtahod ha iya asawa nga lala- ki." Ha paggiya han Dios, nasantop ni Pablo nga an lalaki may- ada espesyal nga panginahanglan nga umabat hin hilarom nga pagtahod han iya asawa. Ngan an babaye may-ada espes- yal nga panginahanglan nga umabat nga hinigugma hiya han iya bana. - Efeso 5:21-33. 18 Kon sugad, an panahon han pagkauyab, diri la panahon ha paglipay-lipay. Panahon ito para ha lalaki ngan babaye nga hibaroan kon paonan-o pakikiupdan an kada tagsa, basi hi- baroan kon husto ba nga magpakasal hira. Panahon liwat ito ha pagpakita hin pagpugong ha kalugaringon. An pagsulay ha pagin duok mahimo magin makusog gud - aw, natural la ito. Kondi, lilikyan hadton tinuod nga naghihigugmaay an mga buhat nga makakadaot han espirituwalidad han iya hinigug- ma. (1 Tesalonika 4:6) Salit, kon may-ada ka uyab, kontrola an imo kalugaringon; magpapahimulos ka hito nga kalidad ha imo bug-os nga kinabuhi, mag-asawa ka man o diri. 18. Kay ano nga sadang magpugong ha kalugaringon an mag-uyab? 117
118 Magpabilin ha Gugma han Dios ANO AN IMO BUBUHATON BASI MAGPADAYON AN IMO PAG-ASAWA? 19 Basi magpadayon an pag-asawa, an mag-asawa kinahang- lan magkaada husto nga pagtagad ha ginkasabotan. Ha barasa- hon ngan sine, an istorya han pag-asawa agsob nga malipayon nga natatapos - pagtapos nga gin-uungara han mga tawo. Kon- di ha aktuwal nga kinabuhi, an pag-asawa diri pagtapos; ito an tinikangan - tinikangan han usa nga kahikayan nga gindi- senyo ni Jehova nga magpadayon. (Genesis 2:24) Makasurubo, diri ito an panhunahuna han kadam-an yana. Ha pipira nga kultura, an mga tawo naghihisgot han pag-asawa sugad nga ' o (knot). Bangin diri nira nasasan- duha nga higot nga gin-buk top nga iginhuhulagway gud hito nga ilustrasyon an komon nga panhunahuna mahitungod han pag-asawa. Kay ano? Sam- ' tang an marig-on nga buk o sadang magpabilin nga hugot kon ginkikinahanglan, kinahanglan liwat ito mabadbad ha masa- yon nga paagi. 20 Para ha damu yana, temporaryo la an pag-asawa. Masayon hira sumulod hito tungod kay kahuna nira nga matatagbaw hito an ira panginahanglan, kondi naglalaom hira nga maka- kagawas kon baga hin problemado na ito. Pero, hinumdumi an ilustrasyon nga gin-gamit han Biblia para hin bugkos sugad han pag-asawa - an lubid. An mga lubid nga ginhimo para ha naglalayag nga barko gindisenyo nga diri madaot, diri gud ma- utod o mabak-ad, bisan ha pinakamakusog nga bagyo. Ha pa- riho nga paagi, gindisenyo an pag-asawa nga magpadayon. Hi- numdumi, hi Jesus nagsiring: "Kon ano an gintig-ob han Dios, diri pagbulagon han tawo." (Mateo 19:6) Kon mag-asawa ka, kinahanglan sugad liwat hito an imo panhunahuna ha pag- asawa. Ito ba nga klase hin kasabotan nakakagpabug-at han pag-asawa? Diri. 21 Kinahanglan tipigan han bana ngan asawa an husto nga pagtagad ha usa kag usa. Kon an kada tagsa nangangalimbasog 19, 20. May kalabotan ha pag-asawa, paonan-o naiiba an panhunahuna han Kristiano ha damu ha kalibotan yana? Iilustrar. 21. Ano nga pagtagad an sadang tipigan han mag-asawa ha kada tagsa, ngan ano an mahimo makabulig ha ira nga mabuhat ito?
Pag-asawa - Regalo Tikang ha Mahigugmaon nga Dios ha pagsentro ha mag-opay nga kalidad ngan ha pangalimba- sog han kada usa, an pag-asawa magigin burabod han kalipay ngan kaliawan. Reyalistiko ba an pagkaada sugad nga positi- bo nga pagtagad ha diri hingpit nga padis? Hi Jehova reyalis- tiko gud, ngan natapod kita nga positibo an iya pagtagad ha aton. An salmista nagpakiana: "Kon imo panginanoon, O Je- hova, an mga karat-an, O Ginoo, hin-o pa an matindog?" (Sal- mo 130:3) An mga bana ngan asawa kinahanglan may-ada pa- riho hito nga positibo ngan mapinasayloon nga pagtagad ha kada tagsa. - Kolosas 3:13. Damu nga mag-uyab an maaramon nga nakuha hin kaupod ha ira mga lakat 119
120 Magpabilin ha Gugma han Dios 22 An pag-asawa mahimo makahatag hin mas daku nga kali- pay ngan katagbaw samtang nalabay an mga tuig. Naghihisgot an Biblia mahitungod han pag-asawa nira Abraham ngan Sara han lagas na hira. Sigurado nga may-ada hira mga kakurian ngan problema. Handurawa an kahimtang ni Sara nga posib- le 60 anyos o sobra na han binaya ha komportable nga balay ha mainuswagon nga syudad han Ur ngan umukoy ha tolda ha iya nabibilin nga kinabuhi. Kondi, nagpasakop hiya ha pag- kaulo han iya bana. Sugad nga tinuod nga kapadis ngan ka- bulig ni Abraham, matinalahuron nga binulig hiya basi mag- lampos an mga desisyon ni Abraham. Ngan diri pahapyaw la an iya pagpasakop. Bisan ha "hilom ha iya la ngahaw," tinata- wag niya an iya bana nga ginoo. (Genesis 18:12; 1 Pedro 3:6) Tikang ha kasingkasing an iya pagtahod kan Abraham. 23 Syempre, diri ito nagpapasabot nga pirme nagkakauyon hira Abraham ngan Sara. Makausa may iginsuhestyon hi Sara nga "uraura ka mabug-at" para kan Abraham. Ha gihapon, ha sugo ni Jehova, mapainubsanon nga namati hi Abraham ha iya asawa nga nagin bendisyon ha pamilya. (Genesis 21:9- 13) Damu an mahibabaroan han mga bana ngan asawa yana, bisan adton maiha na hinduro nga mag-asawa, tikang hinin diosnon nga mag-asawa. 24 Ha Kristiano nga kongregasyon, damu hinduro an mali- payon nga mag-asawa - mag-asawa diin an asawa hilarom nga nagtatahod ha iya bana, bana nga nahigugma ngan nagpapa- sidungog ha iya asawa, ngan hira nga duha nangangalimbasog ha pag-una han kaburut-on ni Jehova. Kon magdesisyon ka pag-asawa, hinaot maaramon nga pilion mo an imo maarasa- wa, pag-andam hin maopay, ngan pangalimbasugi nga mag- kaada mamurayawon, mahigugmaon nga pag-asawa nga mag- papasidungog kan Jehova. Hito nga kahimtang, an imo pag-asawa sigurado nga mabulig ha imo nga makapabilin ha gugma han Dios. 22, 23. Ano nga maopay nga susbaranan an iginpakita nira Abraham ngan Sara ha mga mag-asawa yana? 24. Ano nga klase hin pag-asawa an nagpapasidungog kan Jehova nga Dios, ngan kay ano?
KAPITULO 11 'Kinahanglan Pasidunggan an Pag-asawa' 'Paglipay dida ha asawa han imo pagkabatan-on.' - PROBERBIOS 5:18. INASAW-AN ka na ba? Kon inasaw-an ka na, an imo ba pag- asawa burabod hin kalipay, o hin seryoso nga problema? Ikaw ba ngan an imo padis hinay-hinay nga diri na nagigin duok ha usa kag usa? Nakikig-upod ka na la ba ha imo padis kondi diri na nakakabiling hin kalipay? Kon amo, posible nga nasusubo ka nga an iyo gugma hadto nagtitikawara na. Sugad nga Kris- tiano, sigurado nga karuyag mo nga an iyo pag-asawa maghi- maya kan Jehova, an Dios nga imo hinigugma. Tungod hito, an imo presente nga sitwasyon posible magin hinungdan hin kabaraka ngan kasubo. Bisan pa hito, ayaw paghunahuna nga waray na paglaom an imo sitwasyon. 2 May-ada yana mag-opay nga mag-asawa nga Saksi nga nag- antos hadto basi matipigan an ira pag-asawa bisan kon waray na an marig-on nga relasyon ha kada tagsa. Kondi, nakabiling hira hin paagi ha pagparig-on han ira relasyon. Ikaw liwat po- sible makabiling hin katagbaw ha imo pag-asawa. Paonan-o? PAGIN DUOK HA DIOS NGAN HA IMO PADIS 3 Magigin duok kamo nga mag-asawa kon mangangalimba- sog kamo nga magin duok ha Dios. Kay ano? Tagda ini nga ilustrasyon: Handurawa an usa nga bukid nga sugad hin balik- tad nga apa an porma - halapad ha ubos kondi haligot ha ig- baw. Usa nga lalaki an natindog ha norte nga bahin samtang 1, 2. Ano nga pakiana an aton paghihisgotan, ngan kay ano? 3, 4. Kay ano nga nagigin mas duok an mag-asawa ha kada tagsa kon na- ngangalimbasog hira ha pagin duok ha Dios? Iilustrar.
122 Magpabilin ha Gugma han Dios Kon iaplikar, an kahibaro ha Biblia may gahum ha pagparig-on han iyo pag-asawa may babaye nga natindog ha kaluyo. Hira nga duha nagtikang pagsagka. Han hirani pa hira ha ubos, daku nga distansya an nagbubulag ha ira. Kondi, samtang nagtitikahirani na hira ha pungkay, nagtitikahirani na hira ha kada tagsa. Nasasabtan mo ba an makapadasig nga leksyon hini nga ilustrasyon? 4 An pangalimbasog nga imo ginhihimo ha pag-alagad kan Jehova hin bug-os mahimo ipariho ha pangalimbasog ha pag- saka hin bukid. Tungod kay hinigugma mo hi Jehova, su- gad hin nangangalimbasog ka na gud ha pagsaka. Kondi, kon ikaw ngan an imo padis hinay-hinay nga diri na nagigin duok, bangin nagsasagka na kamo ha magkaiba nga bahin hito nga bukid. Kondi, ano an mahitatabo kon magpapadayon kamo pagsagka? Oo, ha tinikangan an daku nga distansya mahimo magbulag ha iyo. Kondi, kon mas mangalimbasog kamo ha
'Kinahanglan Pasidunggan an Pag-asawa' pagin mas duok ha Dios - ha pagsagka pa gud - magigin mas duok kamo ha kada tagsa. Oo, an pagin duok ha Dios amo an yawi ha pagin duok ha imo padis. Kondi paonan-o mo aktuwal nga mahihimo ito? 5 Usa nga importante nga paagi ha pagsagka, siring pa, amo an iyo pagsunod ha sagdon ha Pulong han Dios mahitungod han pag-asawa. (Salmo 25:4; Isaias 48:17, 18) Tagda an espisi- piko nga sagdon ni apostol Pablo. Hiya nagsiring: "Kinahang- lan pasidunggan han ngatanan an pagkainasaw-an." (Hebreo 13:4, Maopay nga Sumat) Ano an iginpapasabot hito? An pu- long nga "pasidunggan" nagpapasabot nga an usa nga bu- tang ginpapabilhan ngan presyoso. Ngan ito gud an pagtagad ni Jehova ha pag-asawa - iya ginpapabilhan ito sugad nga pres- yoso. KINASINGKASING NGA GUGMA KAN JEHOVA AN MAGPAPAGIOS HA IMO 6 Syempre, sugad nga mga surugoon han Dios, maaram na kamo nga mag-asawa nga presyoso, sagrado pa ngani, an pag- asawa. Hi Jehova mismo an nag-establisar hito nga kahikayan. (Mateo 19:4-6) Kondi, kon nakakaeksperyensya ka hin proble- ma ha imo pag-asawa, an paghibaro nga dungganon an pag- asawa bangin diri igo na basi maaghat ka ngan an imo pa- dis nga tagdon an kada tagsa nga may gugma ngan pagtahod. Kon sugad, ano an mag-aaghat ha imo nga buhaton ito? Ti- gamni hin maopay kon paonan-o ginhisgotan ni Pablo an mahitungod ha pagpakita hin dungog. Waray hiya sumiring, 'dungganon an pag-asawa'; lugod, hiya siniring 'kinahanglan pasidunggan an pag-asawa.' Hi Pablo diri la naghihimo hin obserbasyon; hiya nagsasagdon. An paghinumdom nga Ipinapakita han konteksto nga an sagdon ni Pablo mahitungod ha pag- asawa bahin han sunod-sunod nga sagdon. - Hebreo 13:1-5. 5. (a) Ano an usa nga paagi basi magin mas duok kan Jehova ngan ha imo padis? (b) Paonan-o gintatagad ni Jehova an pag-asawa? 6. Ano an ipinapakita han konteksto han sagdon ni Pablo mahitungod ha pag-asawa, ngan kay ano nga importante hinumdoman ito? 123
124 Magpabilin ha Gugma han Dios sagdon ito mahimo makabulig ha imo nga makabiling hin du- gang nga hinungdan basi ibalik an imo pagpabili ha imo pa- dis. Kay ano? 7 Hunahunaa anay kon paonan-o mo kinakarawat an iba nga sugo ha Biblia sugad han paghimo hin disipulo o pag- tambong ha katirok para ha pagsingba. (Mateo 28:19; Heb- reo 10:24, 25) Oo, usahay makuri an pagtuman hito. Bangin diri nakarawat an imo ginsasangyawan, o bangin nakakapoy ka na hinduro ha trabaho salit nakukurian ka ha pagtam- bong ha mga katirok. Bisan pa hito, nagpapadayon ka ha pag- sangyaw ngan nagpapadayon ha pagtambong. Waray maka- kapugong ha imo - bisan hi Satanas! Kay ano? Tungod kay an imo kinasingkasing nga gugma kan Jehova nag-aaghat ha imo nga sundon an iya sugo. (1 Juan 5:3) Ano nga kapulsanan an imo makakarawat? An pagsangyaw ngan pagtambong ha kati- rok naghahatag ha imo hin kamurayawan ha hunahuna ngan kinasingkasing nga kalipay tungod kay maaram ka nga ginbu- buhat mo an kaburut-on han Dios. Sugad nga resulta, diri ka nanluluya. (Nehemia 8:10) Ano an leksyon hini? 8 Sugad la nga an hilarom nga gugma ha Dios nag-aaghat ha imo nga sundon an sugo ha pagsangyaw ngan pagkati- rok bisan pa han mga ulang, an imo liwat gugma kan Jehova mag-aaghat ha imo nga sundon an Kasuratanhon nga sagdon nga 'kinahanglan pasidunggan an [imo] pag-asawa,' bisan kon baga hin makuri ito. (Hebreo 13:4; Salmo 18:29; Eklesiastes 5:4) Dugang pa, sugad la nga an imo pangalimbasog ha pag- sangyaw ngan pagtambong ha katirok nagriresulta hin damu nga bendisyon han Dios, an imo pangalimbasog ha pagpasi- dungog han imo pag-asawa makikita ngan bibendisyonan ni Jehova. - 1 Tesalonika 1:3; Hebreo 6:10. 9 Kon sugad, paonan-o mo mapapasidunggan an pag-asawa? 7. (a) Ano nga Kasuratanhon nga mga sugo an aton gintutuman, ngan kay ano? (b) Ano an mag-opay nga resulta ha pagin masinugtanon? 8, 9. (a) Ano an mahimo mag-aghat ha aton ha pagsunod han sagdon nga pasidunggan an pag-asawa, ngan kay ano? (b) Ano an duha nga punto nga aton paghihisgotan yana?
'Kinahanglan Pasidunggan an Pag-asawa' Kinahanglan likyan mo an panggawi nga makakadaot han iyo pag-asawa. Dugang pa, kinahanglan maghimo ka hin mga pa- agi nga magpaparig-on hito. LIKAYI AN PANYAKAN NGAN PANGGAWI NGA MAGWAWARA HAN DUNGOG HAN PAG-ASAWA 10 Usa nga Kristiano nga asawa an nagsiring: "Nag-ampo ako kan Jehova nga tagan ako hin kusog nga makaantos." Makaan- tos hin ano? Hiya nagsiring: "An akon bana masakit manyakan ha akon. Bangin waray nakikita ha akon nga mga lagom, kon- di an iya waray kataposan nga pagyinakan hin masakit, sugad han 'Nakakapabug-at ka gud!' ngan 'Waray ka pulos!' nakaka- samad han akon kasingkasing." Gin-uunabi hini nga asawa an usa nga butang nga seryoso - nakakasakit nga panyakan ha su- lod han pag-asawa. 11 Makasurubo gud kon an bana ngan asawa ha Kristiano nga panimalay magbinatohay hin nakakasakit nga mga pu- long nga nagriresulta hin mga samad ha emosyon nga ma- kuri matambal! Klaro, an pag-asawa nga puno hin nakakasakit nga mga pulong diri dungganon. May kalabotan hini, kumus- ta man an imo pag-asawa? Usa nga paagi ha paghibaro amo an mapainubsanon nga pagpakiana ha imo padis, "Ano an epek- to ha imo han akon mga pulong?" Kon inaabat han imo padis nga pauroutro nga nakakasakit an imo mga pulong, kinahang- lan magin andam ha pagbag-o basi magin maopay an sitwas- yon. - Galasia 5:15; Efeso 4:31. 12 Hinumdumi nga an paagi nga ginagamit mo an imo dila ha imo padis nakakaapekto ha imo relasyon kan Jeho- va. An Biblia nasiring: "Kon may tawo nga maghunahuna nga hiya relihiyoso, nga waray hiya pagpugngi an iya dila kondi nga ginlimbongan niya an iya kasingkasing, an relihiyon niya waray pulos." (Jakobo 1:26) An imo panyakan may-ada direkta 10, 11. (a) Ano nga panggawi an nakakawara han dungog han pag-asawa? (b) Ano nga pakiana an sadang naton ipakiana ha aton padis? 12. Paonan-o mahimo tagdon han Dios nga waray pulos an pagsingba han usa? 125
126 Magpabilin ha Gugma han Dios nga kalabotan ha imo pagsingba. Diri sinusuportahan han Biblia an ideya nga diri importante an nahitatabo ha balay bas- ta la mag-angkon an usa nga nag-aalagad hiya ha Dios. Alayon ayaw limbongi an imo kalugaringon. Seryoso ini. (1 Pedro 3:7) Bangin may-ada ka abilidad ngan kadasig, kondi kon tinuyo nga ginpapaul-olan mo an imo padis pinaagi hin nakakasakit nga panyakan, ginkukuha mo an dungog han kahikayan han pag-asawa ngan an imo pagsingba mahimo tagdon han Dios nga waray pulos. 13 An mag-asawa kinahanglan magin alerto liwat nga diri makasakit ha emosyon ha diri direkta nga paagi. Tagda an duha nga ehemplo: Usa nga solo nga iroy an pirme nata- wag ha inasaw-aw nga lalaki nga kakongregasyon basi mag- pasagdon, ngan tag-iha an ira pag-istorya; usa nga olitawo nga bugto an naggasto hin daku nga panahon ha kanataran kada semana kaupod hin inasaw-an nga babaye nga kakong- regasyon. Bangin an inasaw-an nga mga indibiduwal hito nga mga ehemplo waray magraot nga intensyon; kondi paonan-o nakakaapekto an ira panggawi ha ira mga padis? Usa nga asa- wa nga may pariho nga sitwasyon an nagsiring: "Nasasakitan ako ha paghunahuna nga daku nga panahon ngan atensyon an iginhahatag han akon bana ha iba nga babaye ha kongre- gasyon. Inaabat ko gud nga minos ako." 14 Natural la nga masakitan ini nga asawa ngan an iba nga pariho hini an kahimtang. Ginbabalewaray han ira padis an importante nga instruksyon ha pag-asawa: "An tawo mabaya han iya amay ngan han iya iroy, ngan tumampo ha iya asawa." (Genesis 2:24) Syempre, gintatahod la gihapon han inasaw-an an ira kag-anak; kondi kahikayan han Dios nga an ira nangu- nguna nga obligasyon amo an ira padis. Ha pariho nga paagi, hinigugma gud han mga Kristiano an igkasi-tumuroo; kondi an ira siyahan nga responsabilidad amo an ira padis. Tungod 13. Paonan-o mahimo makasakit ha emosyon an usa nga padis? 14. (a) May kalabotan ha pag-asawa, ano nga obligasyon an ginpapa- bug-atan ha Genesis 2:24? (b) Ano an sadang naton ipakiana ha aton kalugaringon?
'Kinahanglan Pasidunggan an Pag-asawa' hito, kon an inasaw-an nga Kristiano naggasto hin daku nga panahon o nagigin sobra kapamilyar ha igkasi-tumuroo, labi na ha diri kasekso, sugad hin nagdadara hira hin problema ha ira pag-asawa. May-ada ba sugad nga problema ha imo pag- asawa? Pakianhi an imo kalugaringon, 'Iginhahatag ko gud ba ha akon padis an panahon, atensyon, ngan gugma nga husto la nga ihatag ko ha iya?' 127
128 Magpabilin ha Gugma han Dios 15 Dugang pa, an inasaw-an nga Kristiano nga naghahatag hin daku nga atensyon ha diri kasekso nga diri nira padis, nag- bubutang han ira kalugaringon ha peligroso nga kahimtang. Makasurubo, an pipira nga inasaw-an nga Kristiano nagkaada pagbati ha usa nga nagin duok gud ha ira. (Mateo 5:28) Tu- ngod hito, an ira pagin duok nagtugway ha buhat nga mas nagwara pa gud han dungog han pag-asawa. Tagda an ginsi- ring ni apostol Pablo mahitungod hini. "AN HIGDAAN DIRI PAGHUGAWAN" 16 Katapos ihatag ni Pablo an sagdon nga 'kinahanglan pasi- dunggan an pag-asawa,' iya igindugang an pahamangno: "An higdaan [han pag-asawa] diri paghugawan: kay an mga maki- hihilawason ngan an mga paralibog paghuhukman han Dios." (Hebreo 13:4) Ginamit ni Pablo an pulong nga "higdaan" ha pagtudlok ha seksuwal nga relasyon. An sugad nga relasyon waray hugaw, o limpyo ha moral, kon mag-asawa an nagbu- buhat. Salit, ginsusunod han mga Kristiano an giniyahan nga mga pulong: "Pagmalipay dida ha asawa han imo pagkabatan- on." - Proberbios 5:18. 17 Adton nakikipaghilawas ha diri asawa waray gud pagta- hod ha balaud han Dios ha moral. Oo, ginhuhunahuna han damu nga normal na la yana an pag-adulteryo. Kondi, ano- man an opinyon han iba nga tawo diri sadang makaimplu- wensya han pagtagad han mga Kristiano. Maaram hira nga ha kataposan, "an mga makihihilawason ngan an mga parali- bog paghuhukman han Dios," diri han tawo. (Hebreo 10:31; 12:29) Tungod hito, ginsusubad gud han tinuod nga Kristia- no an panhunahuna ni Jehova mahitungod hini. (Roma 12:9) Hinumdumi nga an patriarka nga hi Job nagsiring: "Ako nag- 15. Sumala ha Mateo 5:28, kay ano nga sadang likyan han inasaw-an nga mga Kristiano an paghatag hin daku nga atensyon ha usa nga diri kasekso? 16. Ano nga sugo an iginhatag ni Pablo may kalabotan ha pag-asawa? 17. (a) Kay ano nga diri sadang maimpluwensyahan an mga Kristiano ha opinyon han kalibotan mahitungod ha pag-adulteryo? (b) Paonan-o naton masusunod an susbaranan ni Job?
'Kinahanglan Pasidunggan an Pag-asawa' himo hin kauyonan ha akon mga mata." (Job 31:1) Oo, basi malikyan an bisan usa la nga pitad ha dalan nga ma- himo magtugway ha pag-adulteryo, ginkukontrol han tinuod nga mga Kristiano an ira mga mata ngan diri gud nagkikita nga may paghingyap ha diri kasekso nga diri nira padis. - Ki- taa an Apendise, pahina 219-22. 18 Para kan Jehova, mationan-o kaseryoso an pag-adulteryo? Ginbubuligan kita han Mosaiko nga Balaud nga hisabtan an pagbati ni Jehova mahitungod hini. Ha Israel, an pag-adulter- yo ngan idolatriya kaupod han mga sala nga kamatayon an si- rot. (Lebitiko 20:2, 10) Nasasantop mo ba an kaparihoan hini nga duha? Aw, an usa nga Israelita nga nagsisingba hin ima- hen nag-uutod han iya kauyonan kan Jehova. Ha pariho nga paagi, an Israelita nga nag-aadulteryo nag-uutod han iya kau- yonan ha iya padis. Hira nga duha ginios ha malingoon nga paagi. (Eksodo 19:5, 6; Deuteronomio 5:9; Malakias 2:14) Tu- ngod hito, durumtanan gud hira para kan Jehova, an matinu- manon ngan masasarigan nga Dios. - Salmo 33:4. 19 An mga Kristiano diri na ilarom han Mosaiko nga Bala- ud. Kondi, an paghinumdom nga gintagad ha Israel hadto an pag-adulteryo nga seryoso nga sala mahimo magparig-on han determinasyon han mga Kristiano nga likyan ito. Kay ano? Tagda ini: Masulod ka ba ha singbahan, maluhod, ngan mag- aampo ha imahen? 'Diri gud!' masiring ka. Kondi masusu- lay ka ba ha pagbuhat hito kon tagan ka hin damu hinduro nga kwarta? 'Imposible!' an imo baton. Oo, an paghunahu- na ha pagtraydor kan Jehova pinaagi ha pagsingba hin ima- hen mangil-ad para ha tinuod nga Kristiano. Ha pariho nga paagi, sadang mangil-aran an mga Kristiano ha paghunahuna ha pagtraydor ha ira Dios, hi Jehova, sugad man ha ira padis pinaagi ha pag-adulteryo - anoman an kabalyo ha pagbuhat 18. (a) Para kan Jehova, mationan-o kaseryoso an pag-adulteryo? (b) Ano an kaparihoan han adulteryo ngan idolatriya? 19. Ano an mahimo magparig-on han determinasyon han usa nga diri ma- kabuhat hin pag-adulteryo, ngan kay ano? 129
130 Magpabilin ha Gugma han Dios hito. (Salmo 51:1, 4; Kolosas 3:5) Diri gud naton karuyag ma- kabuhat hin makakahatag kan Satanas hin hinungdan nga magrayhak kondi magriresulta hin duro nga kaarawdan kan Jehova ngan ha sagrado nga kahikayan han pag-asawa. KON PAONAN-O MAPAPARIG-ON AN IYO PAG-ASAWA 20 Gawas ha paglikay ha panggawi nga nagwawara han du- ngog han pag-asawa, ano an imo mahihimo basi maibalik an imo pagtahod ha imo padis? Basi mabaton ito, hunahunaa an kahikayan han pag-asawa sugad nga balay. Katapos, hunahu- naa an mag-opay nga pulong, makonsiderasyon nga mga bu- hat, ngan iba nga kapahayagan ha pagpasidungog nga ginaga- mit han mag-asawa ha kada tagsa sugad nga mga dekorasyon nga nakakadugang ha kahusay han balay. Kon duok kamo nga mag-asawa, an iyo pag-asawa pariho hin balay nga gin-adorno- han hin mga dekorasyon nga naghahatag hin kolor ngan ka- husay. Kon nagtitikawara an iyo gugma, hinay-hinay nga nag- titikawara ito nga mga dekorasyon, tungod hito sugad hin nagigin makauuyam an iyo pag-asawa pariho hin balay nga waray bisan ano nga adorno. Tungod han imo hingyap ha pagsunod han sugo han Dios nga 'kinahanglan pasidunggan an pag-asawa,' maaaghat ka ha pagpauswag han kahimtang. Aw, an butang nga presyoso ngan dungganon takos aydon, o ipahiuli. Paonan-o mo hihimoon ito? An Pulong han Dios nasiring: "Gintitindog an mga panimalay dida han patukora- nan nga kinaadman ug pagsabot. Kon may-ada hibaro, sang- kap an mga kwarto hin marahalon ngan magtahom nga mga butang." (Proberbios 24:3, 4, [Darahonon 24:3, 4, Maopay nga Sumat]) Tagda kon paonan-o ini maiaaplikar ha pag-asawa. 21 Kaupod han 'marahalon nga mga butang' nga mabibil- ngan ha malipayon nga panimalay an mga kalidad sugad han tinuod nga gugma, kahadlok ha Dios, ngan marig-on nga pagtoo. (Proberbios 15:16, 17; 1 Pedro 1:7) Nakakag-establisar 20. Ano an nahitatabo ha iba nga mga mag-asawa? Iilustrar. 21. Paonan-o naton hinay-hinay nga mapaparig-on an aton pag-asawa? (Ki- taa liwat an kahon ha pahina 131.)
'Kinahanglan Pasidunggan an Pag-asawa' PAONAN-O KO MAPAPAUSWAG AN AKON PAG-ASAWA? Prinsipyo: "An tagsa-tagsa ha iyo maghigugma ha iya kalugaringon nga asawa sugad ha iya ngahaw; ngan an asawa nga babaye magtahod ha iya asawa nga lalaki." - Efeso 5:33. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Ano an mag-opay nga kalidad han akon padis, ngan pa- onan-o ko maipapakita ha iya an akon apresasyon? - Pro- berbios 14:1; 31:29; 1 Pedro 3:1, 6; 4:8. ˇ Ginpapasidunggan ko ba an akon padis pinaagi ha pag- pangalimbasog nga hisabtan an iya ginhuhunahuna ngan inaabat? - Filipos 2:4. ˇ Andam ba ako palabyon an mga kaluyahan han akon pa- dis? - Mateo 6:14, 15. ˇ Kakan-o ko urhi nga iginpahayag an akon gugma ha akon padis? - Kanta ni Salomon 2:9-14. ˇ Nangangalimbasog kami ha ano nga espirituwal nga mga tumong? - Mateo 6:33, 34; 1 Korinto 9:24-27. ˇ Ano an akon mahihimo basi maaghat an akon pa- dis nga magbasa kami han Biblia ngan magtagad han teksto ha kada adlaw? 131
132 Magpabilin ha Gugma han Dios ito hin marig-on nga pag-asawa. Kondi naobserbahan mo ba kon paonan-o an mga kwarto ha ginkotar na nga proberbio napuno hin marahalon nga butang? Pinaagi "han hibaro." Oo, kon gin-aaplikar, an kahibaro ha Biblia may-ada gahum nga bag-ohon an panhunahuna han mga tawo ngan pagiu- son hira nga ibalik an gugma ha kada tagsa. (Roma 12:2; Fili- pos 1:9) Salit, ha kada panahon nga ikaw ngan an imo padis nalingkod ngan kalmado nga nagbabasa hin teksto ha Bib- lia o nagtatagad hin basado ha Biblia nga artikulo ha An Ba- rantayan o iba nga publikasyon may kalabotan ha pag-asawa, sugad ito hin iyo gin-uusisa an usa nga maopay nga dekoras- yon nga mahimo magpahusay han iyo balay. Kon an gugma kan Jehova nag-aaghat ha imo nga iaplikar ha iyo pag-asawa an sagdon nga iyo pa la gin-usisa, sugad ito hin imo gindada- ra an dekorasyon ha "mga kwarto." Sugad nga resulta, mahi- mo bumalik an pipira nga kolor ngan kahusay nga iyo naeks- peryensyahan hadto ha iyo pag-asawa. 22 Oo, bangin magkinahang- lan hin daku nga panahon ngan pangalimbasog basi usa-usa nga maibalik ito nga mga dekoras- yon. Kondi, kon mangalimbasog ka ha pagbuhat han imo ba- hin, matatagbaw ka ha paghiba- ro nga ginsusunod mo an sugo han Biblia: "Palabihon niyo an usa kag usa ha kadungganan." (Roma 12:10; Salmo 147:11) La- baw ha ngatanan, an imo sinse- ro nga pangalimbasog ha pagpa- sidungog han iyo pag-asawa makakabulig ha imo nga maka- pabilin ha gugma han Dios. 22. Ano nga katagbaw an aton maieks- peryensyahan kon mangalimbasog kita ha pagbuhat han aton bahin ha pagpa- rig-on han aton pag-asawa?
KAPITULO 12 Magyakan kon Ano an 'Maopay ha Pagparig-on' "Diri gumowa in bisan ano nga malaw-ay nga pulong ha iyo baba, kondi an maopay sugad nga kinahanglan ha pagparig-on." - EFESO 4:29. KON maghatag ka hin regalo ha usa nga hinigugma, ano daw la an imo aabaton kon tinuyo nga gamiton niya ito ha sayop nga paagi? Pananglitan, gintagan mo hiya hin awto ngan hinbaro- an mo nga kaskasero nga ginagamit niya ito salit nakaaksidente ito. Diri ka ba masusubo? 2 An abilidad ha pagyakan nga hinsasabtan regalo ni Jeho- va, an Humaratag han "ngatanan nga maopay nga hatag ngan an ngatanan nga hingpit nga hatag." (Jakobo 1:17) Pinaagi hini nga regalo - nga waray ha hayop - naipapahayag naton diri la an aton ginhuhunahuna kondi pati an aton gin-aabat. Kondi, pari- ho hin awto, an regalo nga pagyakan mahimo gamiton ha sa- yop nga paagi. Sigurado gud nga nasusubo hi Jehova kon waray pagtagad nga ginagamit ito salit nakakapasubo ngan nakakapa- sakit ito! 3 Basi magpabilin ha gugma han Dios, kinahanglan gamiton naton an regalo nga pagyakan uyon ha katuyoan han naghatag hito. Matin-aw nga iginsusumat ni Jehova an klase hin panya- kan nga nakakalipay ha iya. An iya Pulong nasiring: "Diri gu- mowa in bisan ano nga malaw-ay nga pulong ha iyo baba, kon- di an maopay sugad nga kinahanglan ha pagparig-on, basi nga makahatag hin grasya ha mga nakakabati." (Efeso 4:29) Paghis- gotan naton kon kay ano nga kinahanglan bantayan an aton 1-3. (a) Ano an usa nga regalo nga iginhatag ni Jehova ha aton, ngan pao- nan-o ito mahimo gamiton ha sayop nga paagi? (b) Basi magpabilin ha gugma han Dios, paonan-o naton sadang gamiton an regalo nga pagyakan?
An malumo nga panyakan makarepresko panyakan, kon ano nga panyakan an sadang likyan, ngan kon paonan-o maiyayakan an mga pulong nga 'maopay ha pagpa- rig-on.' KON KAY ANO NGA KINAHANGLAN BANTAYAN AN ATON PANYAKAN 4 Usa nga importante nga hinungdan ha pagbantay han aton panyakan: An mga pulong may-ada gahum. An Proberbios 15:4 nasiring: "An mahumok nga dila amo an kahoy ha kinabuhi; kondi an pagkamalinarisnon dida amo an kabungkagan han es- piritu." Sugad la nga an tikauga nga puno puydi mabuhi utro tungod han tubig, an malumo nga panyakan mahimo makare- presko ha mamarati. Ha kabaliktaran, an ginbaliko nga pulong han maraot nga dila mahimo makapaluya ha iba. Oo, an aton mga pulong may-ada gahum ha pakasakit o ha pakatambal. - Proberbios 18:21. 5 Usa pa nga proberbio nga matin-aw nga naghuhulagway han gahum han mga pulong, nasiring: "May-ada hadton nag- yayakan hin waray pangalam-agam nga sugad hin nadulot nga kampilan." (Proberbios 12:18) An pagyakan dayon nga waray hunahunaa mahimo magresulta hin hilarom nga samad ha An Hebreo nga pulong nga ginhubad nga "pagkamalinarisnon" ha Pro- berbios 15:4 mahimo liwat mangahulogan hin "baliko, nakakadaot." 4, 5. Paonan-o ginhuhulagway han pipira nga proberbio ha Biblia an ga- hum han mga pulong?
Magyakan Kon Ano an 'Maopay ha Pagparig-on' emosyon ngan makadaot hin relasyon. Nasakitan ka na ba tu- ngod hin pulong nga nadulot sugad hin kampilan? Ha luyo nga bahin, ito mismo nga proberbio nasiring: "Kondi an dila han makinaadmananon amo an kaopayan." An makonsideras- yon nga mga pulong han nagpapakita hin kinaadman tikang ha Dios mahimo makatambal hin nasusubo nga kasingkasing ngan makapahiuli hin relasyon. May nahinunumdoman ka ba nga higayon diin naeksperyensyahan mo an nakakaopay nga gahum han makonsiderasyon nga pulong? (Proberbios 16:24) Tungod kay maaram kita nga an aton ginyayakan nakakaapekto ha iba, sigurado nga karuyag naton gamiton an aton panyakan ha pakatambal o pakaopay, diri ha pakasakit. 6 Bisan pa han duro nga pangalimbasog, diri naton maku- kontrol hin bug-os an aton dila. Salit, ini an ikaduha nga hi- nungdan kon kay ano nga kinahanglan pirme bantayan an aton panyakan: An sala ngan pagkadiri-hingpit nag-aaghat ha aton nga gamiton an aton dila ha sayop nga paagi. An mga pu- long produkto han aton kasingkasing, ngan "an panhunahu- na han kanan tawo kasingkasing maraot." (Genesis 8:21; Lukas 6:45) Tungod hito, ginkikinahanglan an daku nga pangalim- basog basi mapugngan an dila. (Jakobo 3:2-4) Bisan kon diri na- ton bug-os nga nakukontrol ito, mahimo kita padayon nga ma- ngalimbasog nga pauswagon an husto nga paggamit hito. Sugad la nga an usa nga paralangoy nga naglalangoy kontra ha sulog nangangalimbasog hinduro basi diri maanod, ha pariho nga paagi kinahanglan padayon kita nga mangalimbasog kon- tra ha makasasala nga tendensya ha sayop nga paggamit han aton dila. 7 An ikatulo nga hinungdan: May baratunon kita kan Jehova ha paagi han aton panyakan. An paagi han paggamit han aton dila nakakaapekto diri la ha aton relasyon ha igkasi-tawo kon- di ha aton relasyon liwat kan Jehova. An Jakobo 1:26 nasiring: 6. Kay ano nga ginkikinahanglan an daku nga pangalimbasog ha pagkon- trol han aton dila? 7, 8. May kalabotan ha panyakan, mationan-o kadaku an aton baratunon kan Jehova? 135
136 Magpabilin ha Gugma han Dios "Kon may tawo nga maghunahuna nga hiya relihiyoso, nga wa- ray hiya pagpugngi an iya dila kondi nga ginlimbongan niya an iya kasingkasing, an relihiyon niya waray pulos." Sugad han aton hinbaroan ha Kapitulo 11, an aton panyakan may ka- labotan gud ha aton pagsingba. Kon an aton dila diri naton ginpupugngan - agsob magrapotdapot hin nakakasakit ngan maglara nga pulong - an ngatanan nga aton ginbubuhat ha pag-alagad ha Dios magigin waray pulos ha iya paniplatan. Diri ba makatadunganon la nga tagdon naton hin seryoso an aton ginyayakan? - Jakobo 3:8-10. 8 Matin-aw nga may-ada kita marig-on nga mga hinungdan ha pagbantay kontra ha sayop nga panyakan. Antes naton tag- don an mga paagi han panyakan nga nakakaparig-on, aton anay paghisgotan an panyakan nga diri gud angayan ha tinuod nga Kristiano. PANYAKAN NGA NAKAKAPALUYA 9 Maglaw-ay nga panyakan. An panmuyayaw, panhimaraot, ngan an iba pa nga maglaw-ay nga pulong bahin na han panya- kan ha kalibotan yana. Damu an nagamit hin sobra karaot nga mga pulong basi pabug-atan an ginsisiring o basi maipahayag an karuyag sidngon. An mga komedyante agsob gumamit hin bulgar ngan maglaw-ay nga pulong basi magpatawa. Kondi, an sugad nga mga pulong diri gud pataraw-an. Mga 2,000 ka tuig na an naglabay, an giniyahan nga hi apostol Pablo nagsagdon ha kongregasyon ha Kolosas nga likyan an "maglaw-ay nga mga pulong." (Kolosas 3:8) Ginsidngan liwat niya an kongregasyon ha Efeso nga an malaw-ay nga "intremes" upod han mga "diri ngani unta kahingaranan ha butnga" han tinuod nga mga Kris- tiano. - Efeso 5:3, 4. 10 Nangangalas gud hi Jehova ha malaw-ay nga panyakan. Na- ngangalas liwat hito an mga nahigugma ha iya. Oo, an gug- ma kan Jehova nag-aaghat ha aton nga likyan an malaw-ay nga panyakan. Han iginlista ni Pablo an "mga buhat han unod," iya 9, 10. (a) Ano nga panyakan an bahin na ha kalibotan yana? (b) Kay ano nga kinahanglan naton likyan an malaw-ay nga panyakan? (Kitaa liwat an footnote.)
Magyakan Kon Ano an 'Maopay ha Pagparig-on' gin-unabi an "kahugawan," nga mahimo mag-upod han diri- putli nga panyakan. (Galasia 5:19-21) Seryoso ini. Mahimo pai- wason ha kongregasyon an indibiduwal nga bisan pa han pau- routro nga pagsagdon, diri mabinasulon nga nagpapadayon ha paggamit hin duro kaimoral, nakakaminos, ngan nakakadaot nga mga pulong. 11 Nakakadaot nga istorya, pagpakaraot. An tawo may tenden- sya ha pag-istorya mahitungod ha iba ngan han mga kinabuhi hito. An pag-istorya ba mahitungod ha iba pirme nakakadaot? Diri, kon waray kita maraot nga intensyon ngan positibo o ma- pulsanon la an aton gin-iistoryahan sugad kon hin-o an nabaw- tismohan pa la o kon hin-o an nagkikinahanglan hin pagdasig. An mga Kristiano ha siyahan nga siglo interesado gud ha ka- opayan han kada tagsa ngan nag-iistorya hin angayan nga im- pormasyon mahitungod ha igkasi-tumuroo. (Efeso 6:21, 22; Ko- losas 4:8, 9) Kondi, an pag-istorya mahitungod ha iba mahimo makadaot kon ginbabaliko an kamatuoran o ginsusumat an pri- bado nga butang. Ngan mas seryoso pa gud, mahimo ito mag- tugway ha pagpakaraot nga pirme gud nakakadaot. An pagpa- karaot amo "an pagyakan hin buwa . . . nga nagmiminos ngan nagdadaot han reputasyon han iba." Pananglitan, ginpakara- ot han mga Pariseo hi Jesus ha pangalimbasog nga madaot an iya reputasyon. (Mateo 9:32-34; 12:22-24) An pagpakaraot ag- sob magresulta ha "pagbalingkutay." - Proberbios 26:20. 12 Para kan Jehova, seryoso an paggamit han regalo nga pag- yakan ha pagpakaraot o ha pagbahin-bahin. Kinangangalasan niya an nag-aaghat hin "pagkasumpaki dida ha kabugtoan." (Proberbios 6:16-19) An Griego nga pulong nga ginhubad nga Sugad han paggamit ha Kasuratan, an "kahugawan" termino nga nag- uupod hin damu nga sala. Bisan kon diri ngatanan nga kahugawan nagkiki- nahanglan hin hudisyal nga aksyon, mahimo paiwason ha kongregasyon an indibiduwal kon diri mabinasulon nga nagbubuhat hiya hin duro nga kahu- gawan. - 2 Korinto 12:21; Efeso 4:19; kitaa an "Mga Pakiana Tikang ha mga Magbarasa" ha An Barantayan han Hulyo 15, 2006. 11, 12. (a) San-o mahimo makadaot an pag-istorya mahitungod ha iba? (b) Kay ano nga kinahanglan likyan han magsiringba ni Jehova an pagpa- karaot? 137
138 Magpabilin ha Gugma han Dios "parapakaraot" amo an di·abo·los nga ginagamit liwat nga ti- tulo ni Satanas. Hiya an "Yawa," an parapakaraot ha Dios. (Pa- hayag 12:9, 10) Sigurado nga karuyag naton likyan an panya- kan nga magpapahinabo nga magin pariho kita ha Yawa. Diri gud angayan ha sulod han kongregasyon an pagpakaraot nga nag-aaghat han mga buhat han unod sugad han "mga paglaris" ngan "mga pagbulag." (Galasia 5:19-21) Salit, antes isumat an istorya mahitungod ha usa, pakianhi an imo kalugaringon: 'Ti- nuod ba ito? Mahigugmaon ba nga isumat ko ito ha iba? Kina- hanglanon o mapulsanon ba an pagsumat hito nga impormas- yon?' - 1 Tesalonika 4:11. 13 Nakakasakit nga panyakan. Sugad han nahisgotan na, an pulong may-ada gahum ha pakasakit. Oo, tungod han pagkadi- ri-hingpit, kita ngatanan usahay nakakayakan hin mga butang nga aton ginbabasulan. Kondi, an Biblia nagpapahamangno mahitungod ha panyakan nga diri gud angayan ha sulod han Kristiano nga panimalay o kongregasyon. Hi Pablo nagsagdon: "An ngatanan nga kapaitan, ngan kangalas, ngan kasina, ngan pagbusa, ngan paglibak [nakakasakit nga panyakan] . . . ipahira- yo ha iyo." (Efeso 4:31) Ha iba nga bersyon an "nakakasakit nga panyakan" iginhubad nga "magraot nga pulong," "nakakadaot nga panyakan," ngan "nakakainsulto nga panyakan." An naka- kasakit nga panyakan - nag-uupod han nakakatamay nga pag- tawag, mapintas nga pulong ngan paglinibak - mahimo maka- wara han dignidad han iba ngan tungod hito naabat hira hin kawaray pulos. An waray pa eksperyensya ngan madali sumarig nga kabataan labi nga masayon maapektohan han nakakadaot nga resulta han nakakasakit nga panyakan. - Kolosas 3:21. 14 Kondi an Biblia ginamit hin mapwersa gud nga mga pu- long ha pagkondenar han pagpakaraot - an pagminos ha iba pi- naagi hin nakakainsulto, nakakawara hin dignidad, o nakakasa- kit nga panyakan. An indibiduwal nga nahihiara ha pagyinakan hin sugad nagbubutang han iya kalugaringon ha peligro tu- 13, 14. (a) Ano an mahimo magin epekto ha mga namamati han naka- kasakit nga panyakan? (b) Ano an pagpakaraot, ngan ha ano nga paagi iginbubutang ha peligro han parapakaraot an iya kalugaringon?
Magyakan Kon Ano an 'Maopay ha Pagparig-on' ngod kay an parapakaraot mahimo paiwason ha kongregasyon kon diri hiya magbag-o uyon ha pauroutro nga pagbulig ha iya. Kon diri hiya magbag-o, mawawara liwat niya an posibili- dad nga makaukoy ha bag-o nga kalibotan. (1 Korinto 5:11-13; 6:9, 10) Matin-aw, kon sugad, diri gud kita makakapabilin ha gugma han Dios kon mahiara kita ha pagyakan hin diri-mao- pay, diri-tinuod, o diri-makonsiderasyon. An sugad nga panya- kan nakakapaluya. MGA PULONG NGA 'MAOPAY HA PAGPARIG-ON' 15 Paonan-o naton gagamiton an regalo nga pagyakan uyon ha katuyoan han naghatag hito? Hinumdumi an Pulong han Dios nag-aaghat ha aton ha pagyakan han "maopay sugad nga kinahanglan ha pagparig-on." (Efeso 4:29) Nalilipay hi Jeho- va kon an aton pulong makaparig-on ngan makapadasig. Gin- kikinahanglan an paghunahuna hin maopay basi makayakan hin sugad. An Biblia waray maghatag hin espisipiko nga mga surundon; waray man ito lista han mga "maopay nga pulong." (Tito 2:8) Basi an aton panyakan 'maopay ha pagparig-on,' sa- dang naton hinumdoman an tulo nga simple kondi importan- te nga pangirilal-an han makaparig-on nga panyakan: Maopay, tinuod, ngan makonsiderasyon. Samtang ginhuhunahuna ini, tagdon naton an pipira nga espisipiko nga ehemplo han maka- parig-on nga panyakan. - Kitaa an kahon nga "Makaparig-on ba an Akon Panyakan?" ha pahina 140. 16 Sinsero nga kumendasyon. Maaram hi Jehova ngan hi Je- sus han panginahanglan ha paghatag hin kumendasyon ngan apresasyon. (Mateo 3:17; 25:19-23; Juan 1:47) Sugad nga Kristia- no, sadang liwat kita maghatag hin tinuod nga kumendas- yon. Kay ano? "An pulong ha panahon nga iginkikinahang- lan, pagkamaopay hini!" siring han Proberbios 15:23. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Ano an akon inaabat kon kinasingka- sing nga ginkukumendasyonan ako? Diri ba ito nakakalipay 15. Ano nga klase hin panyakan an 'maopay ha pagparig-on'? 16, 17. (a) Kay ano nga sadang kita maghatag hin kumendasyon? (b) Ha ano nga mga higayon makakahatag kita hin kumendasyon ha sulod han kongregasyon? ha sulod han pamilya? 139
140 Magpabilin ha Gugma han Dios MAKAPARIG-ON BA AN AKON PANYAKAN? Prinsipyo: "An iyo pulong kinahanglan nga may maada grasya." - Kolosas 4:6. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Kakan-o ako urhi nga naghatag hin espisipiko nga kumendasyon? - 1 Korinto 11:2; Pahayag 2:1-3. ˇ Ipinapakita ko ba an akon respeto ha iba pinaagi ha pagin matinalahuron ngan pagpahayag hin pagpasala- mat? - Genesis 24:17; Juan 11:41. ˇ Kon nag-iiristorya, pirme la ba mahitungod ha akon kalugaringon an akon gin-iistorya, o interesado ba li- wat ako ha panhunahuna ngan pagbati han iba? - Fili- pos 2:3, 4; Jakobo 1:19. ˇ Ginagamit ko ba an akon hinbabaroan mahitungod ha iba basi parig-unon hira, o basi paluyahon hira? - Proberbios 15: 1, 2. ˇ Ano an akon pag- tagad ha maraot nga panyakan, ngan ano an ipinapakita han akon panhunahuna ha kon ano an aada ha akon kasingkasing? - Lukas 6:45; Jakobo 3:10, 11.
Magyakan Kon Ano an 'Maopay ha Pagparig-on' ngan nakakadasig ha akon?' Oo, tungod han sinsero nga ku- mendasyon, nahibabaroan mo nga may-ada nagtatagad ha imo, nahigugma ha imo, ngan an imo ginbuhat takos gud han imo pangalimbasog. An sugad nga pagdasig nagpaparig-on han kompyansa ngan nagpapagios nga mangalimbasog pa gud ha tidaraon. Tungod kay nalilipay ka kon nakakakarawat hin ku- mendasyon, diri ba sadang ka liwat mangalimbasog ha pagha- tag hin kumendasyon? - Mateo 7:12. 17 Bansaya an imo kalugaringon nga bilngon an maopay nga hiyas han iba, katapos ipahayag ito. Ha kongregasyon, bangin makabati ka hin maopay nga bahin, makaobserba hin batan- on nga nangangalimbasog ha pagkab-ot hin espirituwal nga tu- mong, o makaobserba hin lagas nga pirme natambong ha kati- rok bisan pa han iya limitasyon. An sinsero nga kumendasyon mahimo makabantad ha kasingkasing hito nga mga indibidu- wal ngan makaparig-on ha ira ha espirituwal. Ha sulod han pa- milya, ginkikinahanglan han bana ngan asawa an sinsero nga kumendasyon ngan apresasyon tikang ha usa kag usa. (Prober- bios 31:10, 28) Labi nga nag-uuswag an kabataan kon inaabat nira nga gintatagad ngan gin-aapresyar hira. An kumendasyon ngan apresasyon nakakarepresko ngan nakakabulig ha bata su- gad la nga an sirak ngan tubig nakakarepresko ngan nakaka- bulig ha tanom. Salit mga kag-anak, pamiling hin higayon ha paghatag hin kumendasyon ha iyo mga anak tungod han ira darayawon nga mga kalidad ngan pangalimbasog. Makakabulig ito ha ira nga magkaada kaisog ngan kompyansa ngan makaka- aghat ha ira nga mas mangalimbasog ha pagbuhat han husto. 18 Pagliaw. Gintatagad gud ni Jehova an "mga kablas" ngan han "may masinakitnon nga kasingkasing." (1 Samuel 2:8; Sal- mo 34:18) Gin-aaghat kita han iya Pulong nga 'maglinaygayay ha usa kag usa' ngan 'rig-onon an magluya an kasingkasing.' (1 Tesalonika 5:11, 14) Makakasiguro kita nga nakikita ngan ina- apresyar han Dios an aton pangalimbasog ha pagliaw ha igkasi- tumuroo nga nabubug-atan ngan nasusubo. 18, 19. Kay ano nga sadang kita mangalimbasog ha pagliaw han aton igkasi- tumuroo, ngan paonan-o naton bubuhaton ito? 141
142 Magpabilin ha Gugma han Dios 19 Kon sugad, ano an imo mahimo isiring basi ma- parig-on an igkasi-Kristia- no nga nanluluya o nagtutu- raw? Ayaw hunahunaa nga kinahanglan mo sulbaron an problema. Ha damu nga kahimtang, an simple nga mga pulong agsob nga na- kakabulig gud. Pasariga an nasusubo han imo pagpa- id ngan pagtagad. Sumati an nanluluya nga karuyag mo mag-ampo ha daku nga ti- ngog kaupod niya; mahimo mo hangyoon hi Jehova nga buligan hiya nga mahibaro nga hinihigugma gud hiya han iba ngan han Dios. (Ja- kobo 5:14, 15) Pasariga hiya nga ginkikinahanglan ngan ginpa- pabilhan hiya sugad nga membro han kongregasyon. (1 Korin- to 12:12-26) Pagbasa hin makapadasig nga bersikulo ha Biblia nga magpapasarig nga hi Jehova nagtatagad gud ha iya sugad nga indibiduwal. (Salmo 34:18; Mateo 10:29-31) An pagkaada igo nga panahon ha pagsumat hin "maopay nga pulong" ha nasusubo ngan pagyakan tikang ha kasingkasing sigurado nga makakabulig ha iya nga umabat nga hinihigugma ngan pinabi- bilhan hiya. - Proberbios 12:25. Nalilipay hi Jehova kon an aton mga pulong nakakaparig-on 20 Epektibo nga sagdon. Sugad nga diri-hingpit, kita ngatanan nagkikinahanglan hin sagdon ha panapanahon. An Biblia nag- aaghat: "Pamati ha sagdon, ngan karawata an pagtutdo, nga ikaw magmakinaadmananon . . . ha urhi." (Proberbios 19:20) Diri la tigurang an mahimo magsagdon. An kag-anak nagsasag- don ha anak. (Efeso 6:4) An hamtong nga kababayin-an mahi- 20, 21. Paonan-o nagigin epektibo an sagdon?
Magyakan Kon Ano an 'Maopay ha Pagparig-on' mo magsagdon ha batan-on nga kababayin-an. (Tito 2:3-5) Tu- ngod han gugma ha iba maaaghat kita paghatag hin sagdon nga malipayon nga makakarawat han aton ginsasagdonan. Ano an makakabulig ha aton ha pagbuhat hito? Tagda an tulo nga pangirilal-an nga makakahimo han sagdon nga mas epektibo: an disposisyon ngan motibo han nagsasagdon, an basihan han sagdon, ngan an paagi ha pagsagdon. 21 An epektibo nga sagdon nagtitikang ha nagsasagdon. Pa- kianhi an imo kalugaringon, 'Ha ano nga kahimtang mas ma- sayon ko makarawat an sagdon?' Kon maaram ka nga an nag- sasagdon napaid ha imo, diri nagyayakan tungod hin personal nga kapakyasan, ngan waray maraot nga motibo, mas masa- yon karawaton an sagdon. Salit kon nagsasagdon, diri ba ito li- wat an sadang mo magin disposisyon ngan motibo? An sagdon nga nagriresulta hin maopay basado liwat ha Pulong han Dios. (2 Timoteo 3:16) Direkta man nga nagkukotar ha Biblia o diri, kinahanglan may-ada Kasuratanhon nga basihan an anoman nga aton iginsasagdon. Tungod hito, nag-iikmat an mga tigu- rang nga diri ipirit an ira personal nga opinyon ha iba; diri man nira ginbabaliko an Kasuratan basi ipakita nga baga hin sinusu- portahan hito an ira personal nga ideya. Mas epektibo liwat an sagdon kon iginhahatag ito ha husto nga paagi. An sagdon nga iginhahatag ha maloloy-on nga paagi mas masayon karawaton ngan an nakarawat hito diri nawawad-an hin dignidad. - Kolo- sas 4:6. 22 Oo, an pagyakan presyoso nga regalo han Dios. An aton gugma kan Jehova sadang magpagios ha aton nga gamiton, diri abusuhon, ini nga regalo. Aton hinumdoman nga an mga pu- long nga aton iginyayakan may-ada gahum - gahum ha pagpa- rig-on o ha pagpaluya. Salit, pangalimbasogan naton nga gami- ton ini uyon ha katuyoan han naghatag - basi 'makaparig-on.' Hito nga paagi, an aton panyakan makakapadasig ngan maka- karepresko ha nakapalibot ha aton, ngan mabulig ha aton nga makapabilin ha gugma han Dios. 22. Ano an imo determinasyon may kalabotan ha paggamit han regalo nga pagyakan? 143
KAPITULO 13 Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios "Padayon nga siguroha kon ano an kinakarawat han Ginoo." - EFESO 5:10, NW. "AN MGA matuod nga magsiringba," nagsiring hi Jesus, "mag- sisingba ha Amay ha espiritu ngan ha kamatuoran. Kay an Amay nagbibiniling gud hin sugad nga mga magsiringba ha iya." (Juan 4:23) Kon nakakabiling hi Jehova hin sugad nga mga indibiduwal - sugad han iya pakabiling ha imo - iya 'gin- dadara' hira ha iya ngan ha iya Anak. (Juan 6:44) Daku gud ito nga dungog! Kondi, kinahanglan han nahigugma han kamatu- oran nga "padayon nga siguruhon kon ano an kinakarawat han Ginoo," tungod kay hi Satanas eksperto ha panlimbong. - Efeso 5:10; Pahayag 12:9. 2 Tagda an nahitabo hirani ha Bukid Sinai han ginhangyo han mga Israelita hi Aaron nga himoan hira hin dios. Diri da- yag nga inuyon hi Aaron pero naghimo la gihapon hiya hin bulawan nga baka, kondi ha iya mga pulong baga hin iginpa- pasabot nga nagrirepresentar ito kan Jehova. "Buwas amo an pyesta kan Jehova," hiya nagsiring. Diri ba hi Jehova nagtata- gad kon tampuhon an tinuod ngan palso nga relihiyon? Nag- tatagad gud hiya. Tungod hito, mga tulo ka yukot nga magsi- ringba hin dios-dios an iya iginpapatay. (Eksodo 32:1-6, 10, 28) Ano an leksyon hini? Kon karuyag naton magpabilin ha gug- ma han Dios, kinahanglan 'diri [kita] magkawkaw hin mahu- gaw' ngan madasigon nga bantayan naton an kamatuoran kon- 1. Ano nga klase hin mga indibiduwal an 'gindadara' ni Jehova ha iya, ngan kay ano nga kinahanglan hira magpabilin nga mabinantayon ha ira espiri- tuwalidad? 2. Isaysay kon paonan-o gintatagad ni Jehova adton nangangalimbasog pag- tampo han tinuod ngan palso nga relihiyon.
Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios tra ha bisan ano nga kahugawan. - Isaias 52:11; Esekiel 44:23; Galasia 5:9. 3 Makasurubo, han magkamatay an mga apostol - an nagpu- pugong han apostasya - an tinatawag nga mga Kristiano nga waray gugma ha kamatuoran nagtikang magsubad han kus- tomre, selebrasyon, ngan kapyestahan han pagano ngan nagsi- ring nga igintutugot na ito ha mga Kristiano. (2 Tesalonika 2: 7, 10) Samtang imo gintatagad an pipira hini nga selebras- yon, tigamni kon paonan-o ipinapakita hini, diri an espiritu han Dios, kondi an kanan kalibotan. Ha kabug-osan, an mga selebrasyon han kalibotan uusa la an pangirilal-an: Nakakada- ni ito ha hingyap han unod, ngan nag-aaghat han espiritismo ngan han gintotoohan han palso nga relihiyon - an marka han "Daku nga Babilonya." (Pahayag 18:2-4, 23) Hinumdumi li- wat nga direkta nga nakita ni Jehova an magngil-ad nga buhat han pagano nga relihiyon, an gintikangan han damu nga po- pular nga kustomre. Waray ruhaduha, sugad la nga nangil-aran hiya hadto, nangingil-aran man hiya yana. Diri ba an iya pag- tagad amo an sadang magin importante ha aton? - 2 Juan 6, 7. 4 Sugad nga tinuod nga Kristiano, maaram kita nga may mga selebrasyon nga kinangangalasan ni Jehova. Kondi kinahang- lan magin determinado kita nga bug-os nga diri makigbahin hito. An pagrepaso kon kay ano nga nangangalas hi Jehova ha sugad nga selebrasyon magpaparig-on han aton determinasyon nga likyan an bisan ano nga mahimo makaulang ha aton nga makagpabilin ha iya gugma. PASKO - NAGTIKANG HA PAGSINGBA HA ADLAW 5 An Biblia waray mag-unabi hin pagsaurog ha adlaw nga na- tawhan ni Jesus. Ha pagkamatuod, waray hibaroi an eksakto Kitaa an kahon nga "Sadang ba Ako Makigbahin ha Selebrasyon?" ha pa- hina 148-9. An pipira nga kapyestahan ngan selebrasyon nakalista ha Watch Tower Publications Index nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 3, 4. Kay ano nga sadang naton tagdon hin maopay an mga prinsipyo ha Biblia kon nag-uusisa hin popular nga kustomre ngan selebrasyon? 5. Kay ano nga makakasiguro kita nga hi Jesus waray ipanganak han Dis- yembre 25? 145
146 Magpabilin ha Gugma han Dios nga adlaw han iya katawo. Kondi makakasiguro kita nga waray hiya matawo ha matugnaw nga Disyembre 25 hito nga bahin han kalibotan. Siyahan, nagsurat hi Lukas nga han ipanga- nak hi Jesus, an 'mga magbarantay hin karnero nahuron ha ka- umhan' ha pag-ataman han panon. (Lukas 2:8-11) Kon an 'pag- huron ha kaumhan' ira hinihimo ha bug-os nga tuig, diri na unta adto uunabihon kay ordinaryo la ito. Kondi, tungod kay may mahagkot nga uran ngan niebe durante han katugnaw ha Betlehem, ginpapasirong an mga hayop ngan an mga magba- rantay diri 'nahuron ha kaumhan.' Dugang pa, kinadto hira Jose ngan Maria ha Betlehem tungod kay nagpasensus hi Ce- sar Augusto. (Lukas 2:1-7) Imposible gud sugoon ni Cesar an katawohan nga nasisina ha pagmando han Roma ha pagbiyahe ngadto ha lugar han ira kaapoy-apoyan durante han katugnaw. 6 An tinikangan han Pasko mabibilngan, diri ha Kasuratan, kondi ha pagano nga kapyestahan ha naglabay, sugad han ka- nan Roma Saturnalia - selebrasyon nga iginpahinungod kan Sa- turn, an dios han agrikultura. Ha pariho nga paagi, sumala han ira karkulasyon, ginsasaurog han mga debotado ha dios nga hi Mitra an Disyembre 25 sugad nga "adlaw nga natawhan han waray-kapirdihan nga adlaw," siring han New Catholic Encyclo- pedia. "Nagtikang an Pasko han popular pa gud an pagsing- ba ha adlaw ha Roma," mga tulo ka siglo katapos mamatay hi Kristo. 7 Durante han ira pagsaurog hito, an mga pagano nagbaral- yoay hin regalo ngan nangaon - kustomre nga gintipigan han Pasko. Kondi, bisan kon nagpapadayon pa ito yana, kadam-an han paghatag durante han Pasko diri uyon han 2 Korinto 9:7 nga nasiring: "An tagsa-tagsa humatag sugad han uyon han iya kasingkasing; diri ha kasubo o ha kinahanglan; kay an Dios na- Sumala ha kasaysayan ngan kronolohiya han Biblia, posible natawo hi Jesus han 2 A.K.P. ha bulan han Judio nga Etanim - katugbang ha Septyem- bre/Oktubre ha kalendaryo yana. - Kitaa an Insight on the Scriptures, Tomo 2, pahina 56-7, iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 6, 7. (a) Ano an gintikangan han damu nga kustomre han Pasko? (b) Ano an kaibahan han paghatag durante han Pasko ngan han paghatag han mga Kristiano?
An tinuod nga mga Kristiano nahatag tungod ha gugma higugma ha malipayon nga humaratag." An tinuod nga Kris- tiano nahatag tungod ha gugma, diri tungod hin espesyal nga petsa, ngan diri naglalaom hin balos. (Lukas 14:12-14; Buhat 20:35) Dugang pa, inaapresyar gud nira nga diri hira apekta- do han nakakatensyon nga sitwasyon han Pasko ngan diri na- bubug-atan ha pangutang nga ginbubuhat han damu hito nga takna. - Mateo 11:28-30; Juan 8:32. 8 Kondi, bangin may mangatadongan, diri ba nagregalo an mga astrologo ha adlaw nga natawhan ni Jesus? Waray. An ira pagregalo paghatag la hin katalahoran ha importante nga tawo, usa nga kustomre hito nga panahon. (1 Hadi 10:1, 2, 10, 13; Mateo 2:2, 11) Ha pagkamatuod, binisita hira diri ha gab-i nga natawo hi Jesus. Tungod kay han umabot hira, diri katata- wo pa la ni Jesus ha pasungan, kondi mga bulan na ngan gin- dara na hiya ha usa nga balay. 8. Mga regalo ba para ha adlaw nga natawhan an dara han mga astrologo kan Jesus? Isaysay.
148 Magpabilin ha Gugma han Dios SADANG BA AKO MAKIGBAHIN HA SELEBRASYON? Prinsipyo: "Gumowa ngan bumulag kamo tikang ha ira, siring han Ginoo, ngan diri kamo dumuot hin mahugaw nga bagay; ngan kakarawaton ko kamo." - 2 Korinto 6:17. May kalabotan ha popular nga selebrasyon o kustom- re, pakianhi an imo kalugaringon ˇ Matin-aw ba nga nagtikang ito ha binuhatan o ka- tutdoan han palso nga relihiyon ngan ha espiritismo? - Isaias 52:11; 1 Korinto 4:6; 2 Korinto 6:14-18; Pahayag 18:4. ˇ Sobra nga ginpapasidunggan o gindadayaw ba hito an usa nga tawo, organisasyon, o simbolo han nasud? - Jeremias 17:5-7; Buhat 10:25, 26; 1 Juan 5:21. ˇ Ginpapalabi ba hito an usa nga nasud o tribo kay han iba? - Buhat 10:34, 35; 17:26. ˇ Ipinapakita ba hito an "espiritu han kalibotan" nga nagios kontra ha baraan nga espiritu han Dios? - 1 Ko- rinto 2:12; Efeso 2:2. ˇ Posible ba mahipakdol an iba kon makigbahin ako hito? - Roma 14:21. ˇ Kon diri ako makigbahin, paonan-o ko isasaysay an mga hinungdan ha matinalahuron nga paagi? - Roma 12:1, 2; Kolosas 4:6. An masunod nga mga teksto mahimo makabulig ha pagbaton han mga pakiana mahitungod ha popular nga mga selebrasyon: ˇ 'Nakigtampo [an diri magtinumanon nga Israelita] ha mga nasud, ngan nagtuon han ira buhat.' - Salmo 106:35.
Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios ˇ "Adton masinugtanon ha gutiay, masinugtanon man ha damu; ngan adton diri matadong ha gigugutiayi; diri man matadong ha daku." - Lukas 16:10. ˇ "Diri kamo kanan kalibotan." - Juan 15:19. ˇ "Diri kamo sadang makiangbit ha lamesa han Dios, ngan ha lamesa han mga yawa." - 1 Korinto 10:21. ˇ "An nag-agi nga panahon igo na unta ha pagbuhat ha mga tinguha han mga Hentil, ngan ha paglakat ha mga kalaw-ayan, mga kairiphon, mga paghubog hin alaksiw, mga aringasa nga maglaw-ay, mga pagsaba, ngan mangil-ad nga mga pagdiwata." - 1 Pedro 4:3. 149
150 Magpabilin ha Gugma han Dios AN GINSISIRING HAN BIBLIA MAHITUNGOD HAN ADLAW NGA NATAWHAN 9 Bisan kon an katawo hin bata pirme makalilipay, wa- ray mag-unabi an Biblia hin surugoon han Dios nga nagsaurog hito. (Salmo 127:3) Nalikatan la ba ini? Waray, tungod kay nag- unabi ito hin duha nga selebrasyon han adlaw nga natawhan - an kan Paraon han Ehipto ngan an kan Herodes Antipas. (Ge- nesis 40:20-22; Markos 6:21-29) Kondi, ito nga duha iginpresen- ta ha negatibo nga paagi - labi na an kan Herodes Antipas diin ginpugotan hi Juan Bawtista. 10 "Gintatagad han siyahan nga mga Kristiano," siring han The World Book Encyclopedia, "an pagsaurog han adlaw nga na- 9. Ano an nahitabo ha mga selebrasyon han adlaw nga natawhan nga gin- unabi ha Biblia? 10, 11. Paonan-o gintagad han siyahan nga mga Kristiano an pagsaurog han adlaw nga natawhan, ngan kay ano? "BARAAN" NGA MGA ADLAW NGAN SATANISMO Makapainteres hibaroan nga an pinakaimportan- te nga adlaw ha relihiyon nga tinatawag nga Sa- tanismo amo an adlaw nga natawhan han usa. Kay ano? Tungod kay natoo an mga Satanismo nga dios an tagsa nga tawo kon karuyag niya hunahuna- on an iya kalugaringon nga sugad. Salit, an pagsau- rog han adlaw nga natawhan nagpapasabot ha pag- saurog han katawo han usa nga dios. Syempre, para ha kadam-an waray hira hiton sugad kapasobrahan ngan kamakikalugaringon nga panhunahuna. Kon- di, an libro nga The Lore of Birthdays nasiring: "An iba nga baraan nga adlaw nagpapalipay han kasing- kasing, kondi an adlaw nga natawhan nagpapahita- as han garbo." Usa han sunod nga "baraan" nga adlaw ha kalen- daryo han Satanismo amo an Kalag-kalag.
Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios tawhan sugad nga pagano nga kustomre." Pananglitan, natoo an mga Griego ha naglabay nga an kada tagsa may-ada espiritu nga nagbabantay ngan nag-aataman han pagkapanganak han usa ngan katapos naggigiya ha iya. Ito nga espiritu "may-ada misteryoso nga relasyon ha dios nga an adlaw nga natawhan pa- riho han indibiduwal," siring han libro nga The Lore of Birth- days. An adlaw nga natawhan may-ada liwat maiha na nga kala- botan ha astrolohiya ngan horoscope. 11 Gawas ha pagdumiri ha kustomre han adlaw nga natawhan tungod han pagano ngan espiritistiko nga tinikangan hito, po- sible nga nagdumiri liwat an mga surugoon han Dios hadto tu- ngod han ira prinsipyo. Kay ano? Tungod kay mapainubsanon hira ngan waray maghunahuna nga importante gud an ira kata- wo, salit sadang ito saurugon. (Mika 6:8; Lukas 9:48) Lugod, ira ginhimaya ngan ginpasalamatan hi Jehova tungod han presyo- so nga regalo nga kinabuhi. - Salmo 8:3, 4; 36:9; Pahayag 4:11. 12 An ngatanan nga namatay nga maunungon talwas ha pa- numdoman han Dios, ngan sigurado na an ira kinabuhi ha ti- daraon. (Job 14:14, 15) An Eklesiastes 7:1 nasiring: "An maopay nga ngaran maoroopay kay han birilhon nga lana; ngan an ad- law han kamatayon kay han adlaw han katawo han usa." An aton "ngaran" amo an aton maopay nga reputasyon ha Dios tu- ngod han matinumanon nga pag-alagad. Makatirigamnan, an uusa la nga pagsaurog nga iginsugo ha mga Kristiano, diri ka- tawo, kondi kamatayon ni Jesus nga an maopay nga "ngaran" amo an yawi han aton kaluwasan. - Lukas 22:17-20; Hebreo 1: 3, 4. Kitaa an kahon nga " 'Baraan' nga mga Adlaw Ngan Satanismo" ha pa- hina 150. Gin-oobligar han Balaud nga kauyonan nga an babaye, katapos manga- nak, maghalad ha Dios para han sala. (Lebitiko 12:1-8) Surundon ini nga nagpapahinumdom ha mga Israelita nga naipapasa han tawo an sala ha mga anak, ngan nabulig ha ira nga magkaada timbang nga panhunahuna ha ka- tawo han bata ngan mahimo makapugong ha ira ha pagsubad hin pagano nga kustomre may kalabotan ha adlaw nga natawhan. - Salmo 51:5. 12. Kay ano nga mas maoroopay an adlaw han kamatay kay han adlaw han katawo? 151
152 Magpabilin ha Gugma han Dios SEMANA SANTA - "SANTA" O BARAAN GUD BA ITO? 13 Damu nga debotado an natoo nga an Semana Santa nagpapa- hinumdom han pag-antos ngan kamatayon ni Kristo. Ha "Kristia- no" nga mga nasud, panahon ito han pagpenitensya han naruru- yag pagpakita ha publiko han ira pagbasol. Ira liwat ginsasaurog ito pinaagi hin mga prosesyon ngan diri pagkaon hin karne. Inin "santa" o baraan nga mga adlaw natatapos ha Ester, an selebras- yon han pagkabanhaw ni Kristo. Ha pagkamatuod, an Semana Santa, upod na an Ester, tikang ha palso nga relihiyon. An ngaran nga Ester iginkaw-ing kan Eostre, o Ostara, an Anglo-Saxon nga diosa han kaagahon ngan katsaringsing. Ngan ano an kalabotan han bonay ngan rabit ha Ester? An bonay "komon nga simbolo han bag-o nga kinabuhi ngan pagkabanhaw," siring han Encyclo- pædia Britannica, samtang an rabit maiha na nga ginagamit nga simbolo han pagdamu. 14 Gin-uuyonan ba ni Jehova an paggamit hin pagano nga kus- tomre ha pagsaurog han kamatayon ngan pagkabanhaw han iya Anak? Diri gud! (2 Korinto 6:17, 18) Ha pagkamatuod, an Kasura- tan waray magsugo nga isaurog an pagkabanhaw ni Jesus. Salit, an pagsaurog han pagkabanhaw ni Jesus ngan pagtawag hito nga Es- ter, sobra gud nga pagin diri maunungon. KALAG-KALAG, TODOS LOS SANTOS, NGAN PYESTA HAN MGA PATAY 15 Ha iba nga lugar, an Todos los Santos gintatawag liwat nga Ka- lag-kalag. Ginsasaurog ito ha bisperas han Todos los Santos ngan popular tungod han mga aswang, duwende, ngan iba pa nga mag- pakaharadlok nga dekorasyon. Nagtikang ini nga selebrasyon ha kadaan nga mga Celt han Britanya ngan Ireland. Ha kadayaw antes Hi Eostre (o Ester) diosa liwat han pagpadamu. An The Dictionary of Mythology nasiring nga "may-ada hiya usa nga rabit ha bulan nga naruru- yag hin mga bonay ngan usahay iginhuhulagway hiya nga may ulo hin rabit." 13, 14. (a) Paonan-o ginhihinumdom han mga debotado an pag-antos ngan kamatayon ni Kristo? (b) Ano an gintikangan han popular nga kustom- re han Ester? 15. Ano nga diri Kasuratanhon nga mga kustomre an iginpapadayon han Kalag-kalag, Todos los Santos, ngan Pyesta han mga Patay?
Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios han Nobyembre 1, ira sinasaurog an kapyestahan han Samhain. Natoo hira nga hito nga kapyestahan, an ulang butnga han tawo ngan espiritu nakukuha, ngan an mga espiritu - maopay ngan ma- raot - naglilibot-libot ha tuna. An "kalag" han patay gintotoohan nga nabalik ha ira panimalay, ngan an ira pamilya nag-aandam hin pagkaon ngan irinmon para ha bisita nga "kalag" basi ma- palukmay. Salit kon an kabataan yana, nagkukostyum sugad hin multo o barangan, nagbabalay-balay ha panarhog kon waray iha- tag ha ira, diri hira maaram nga ira iginpapadayon an rituwal han Samhain. May kalabotan ha Pyesta han mga Patay, an New Catholic Encyclopedia nasiring: "Durante han Edad Medya, ginto- toohan han kadam-an nga hito nga adlaw an mga kalag ha purga- toryo mahimo sumulpot sugad nga barangan, pakla, ngan iba pa, ha mga nakasala ha ira han buhi pa hira." An paghalad hin pag- kaon, pagprosesyon ha sementeryo, ngan iba nga kadaan nga tra- disyon ginhihimo tubtob yana. Matin-aw nga iginpapadayon hini nga mga selebrasyon an pagano nga gintotoohan ngan tradisyon nga kinangangalasan ni Jehova, an Dios han kamatuoran. TIPIGI NGA LIMPYO AN IMO KASAL 16 Usa han ginsiring han Biblia nga pangirilal-an han Babilonya nga Daku, o imperyo han palso nga relihiyon han kalibotan, amo "an tingog han kinasal nga babaye ngan lalaki." (Pahayag 18:23) Kay ano? Ha bahin, tungod han damu nga espiritistiko nga buhat tikang ha palso nga relihiyon nga mahimo makahugaw ha pag- asawa tikang ha adlaw han kasal. - Markos 10:6-9. 17 Magkaiba-iba an kustomre ha kada nasud. An pipira nga kus- tomre nga baga hin diri nakakadaot posible nagtikang ha tradis- yon ha Babilonya nga ginlalaoman ha pagdara hin maopay nga "kapalaran" ha ginkakasal o ha ira bisita. (Isaias 65:11) Usa hito amo an pagsaburak hin bugas. Bangin nagtikang ini ha ideya nga an pagkaon nakakapalukmay ha magraot nga espiritu ngan nag- pupugong ha ira ha pagdaot ha kinasal. Dugang pa, an bugas ma- iha na nga gintotoohan nga may misteryoso nga kalabotan ha 16, 17. (a) Kay ano nga sadang usisahon han Kristiano nga nagpaplano pag- asawa an lokal nga mga kustomre han pagkasal uyon ha mga prinsipyo ha Biblia? (b) May kalabotan ha mga kustomre sugad han pagsaburak hin bu- gas, ano an sadang tagdon han mga Kristiano? 153
154 Magpabilin ha Gugma han Dios pagpadamu, kalipayan, ngan hilawig nga kinabuhi. Matin-aw, li- nilikyan han mga naruruyag pagpabilin ha gugma han Dios an maghugaw nga kustomre. - 2 Korinto 6:14-18. 18 Ginlilikyan liwat han mga surugoon ni Jehova an kustomre nga mahimo magwara han dignidad han Kristiano nga kasal ngan resepsyon o makapakdol ha konsensya han iba. Pananglitan, ira ginlilikyan an mga pahayag nga may nakakasakit nga intremes o may doble nga kahulogan ngan diri liwat hira naggamit hin pag- patawa o mga pulong nga magpapakaalo ha ginkasal ngan ha iba. (Proberbios 26:18, 19; Lukas 6:31; 10:27) Ginlilikyan liwat nira an sobra kaengrande nga resepsyon nga nagpapakita, diri han kalig- dong, kondi han "paghambog han kinabuhi." (1 Juan 2:16) Kon nagpaplano pagpakasal, ayaw gud hingalimti nga karuyag ni Je- hova nga an imo espesyal nga adlaw magin adlaw nga pirme mo mahinunumdoman nga may kalipay, diri kasubo. TOASTING - SAYOP BA ITO? 19 Usa nga komon nga kustomre ha kasal ngan ha iba nga pa- nagtawo amo an toasting. An 1995 International Handbook on Al- cohol and Culture nasiring: "[An pag-toast] bangin usa nga diri re- lihiyoso nga tradisyon diin an sagrado nga likido iginhahalad ha mga dios . . . sugad nga kabalyo hin hangyo, usa nga pag-ampo nga ginsumaryo ha mga pulong nga 'hilawig nga kinabuhi!' o 'para ha imo kahimsog!' " 20 Oo, bangin diri hunahunaon han damu nga an toasting reli- hiyoso, o may kalabotan ha patootoo. Bisan pa hito, an kustomre ha pag-alsa hin baso han alaksiw tipalangit mahimo hunahunaon sugad nga paghangyo hin bendisyon ha "langit" - usa nga labaw ha tawo nga pwersa, ngan diri ito uyon ha Kasuratan. - Juan 14:6; 16:23. Kitaa an tulo nga artikulo mahitungod han kasal ngan pagtarotarampo ha An Barantayan, Oktubre 15, 2006, pahina 18-31. Kitaa An Barantayan, Pebrero 15, 2007, pahina 30-1. 18. Ano nga mga prinsipyo ha Biblia an sadang maggiya ha nagpaplano magpakasal ngan ha mga gin-imbitar? 19, 20. Ano an ginsisiring han usa nga barasahon mahitungod han gintika- ngan han toasting, ngan kay ano nga diri kinakarawat han Kristiano ini nga kustomre?
Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios "KAMO NGA NAHIGUGMA KAN JEHOVA, IKANGALAS AN KAMARAOT" 21 Ha pagpakita han nagtitikaminos nga suruklan han kalibo- tan yana - usa nga paagi nga direkta o diri direkta nga igin-aag- hat han Babilonya nga Daku - an iba nga nasud nag-iesponsor hin tinuig nga karnabal o kapyestahan nga nagpapakita hin malaw- ay nga sarayaw ngan nagsasaurog pa ngani han pagkinabuhi han mga bayot ngan tomboy. Angayan ba para ha "nahigugma kan Je- hova" nga tumambong o magkita han sugad nga okasyon? An iya ba pagtambong o pagkita nagpapakita nga kinangangalasan niya an maraot? (Salmo 1:1, 2; 97:10) Mas maopay gud nga subaron an disposisyon han salmista nga nag-ampo: "Birika an akon mga mata tikang ha pagkinita ha paglabaw ["waray pulos," NW]"! - Salmo 119:37. 22 Ha adlaw han kinalibotanon nga mga selebrasyon, sadang mag-ikmat an usa nga Kristiano nga an iya panggawi diri maka- hatag hin impresyon nga nakikigbahin hiya hito. "Kon mangaon kamo, o manginom, o bisan ano an iyo pagbuhaton," nagsurat hi Pablo, "pagbuhaton niyo an ngatanan ha himaya han Dios." (1 Korinto 10:31; kitaa an kahon nga "Paghimo hin Maaramon nga mga Desisyon" ha pahina 158-9.) Ha luyo nga bahin, kon an kustomre o selebrasyon matin-aw nga waray kalabotan ha palso nga relihiyon, waray politikal o nasyonalistiko nga bahin, ngan diri natalapas ha prinsipyo ha Biblia, niyan an tagsa nga Kristia- no mahimo personal nga magdesisyon kon makikigbahin ba hiya hito. Kondi, ha pariho nga panahon, sadang niya tagdon an iba basi diri makapakdol. DAYAWA AN DIOS HA PULONG NGAN HA BUHAT 23 Ginhuhunahuna han damu an popular nga mga selebras- yon nga higayon para ha pagtarotarampo han pamilya ngan ka- sangkayan. Salit, kon may sayop nga maghunahuna nga an 21. Bisan kon waray relihiyoso nga tema, ano nga popular nga mga seleb- rasyon an sadang likyan han mga Kristiano, ngan kay ano? 22. San-o puydi magdesisyon an Kristiano uyon ha konsensya kon mahimo ba hiya makigbahin ha selebrasyon o diri? 23, 24. Ha ano nga paagi mahimo kita makagsangyaw mahitungod han magtadong nga suruklan ni Jehova? 155
156 Magpabilin ha Gugma han Dios AN TINUOD NGA PAGSINGBA NAGRIRESULTA HIN DAKU NGA KALIPAY Hi Jehova "malipayon nga Dios," ngan karuyag niya nga an iya mga surugoon magmalipayon. (1 Ti- moteo 1:11, NW) Ipinapakita ini han masunod nga mga teksto: "Hiya nga malipayon an kasingkasing may-ada dayoday nga pyesta." - Proberbios 15:15. "Maaram ako nga waray maoroopay para ha ira, kay ha pagkalipay, ngan ha pagbuhat hin maopay samtang nga buhi pa hira. Ngan liwat nga an tag- sa nga tawo makaon ngan mainom, ngan magpahi- mulos han kaopayan dida han ngatanan niya nga buruhaton, amo an hiyas han Dios." - Eklesiastes 3: 12, 13. "Kadi ngatanan kamo ha akon, nga nagbubu- hat ngan binubug-atan, ngan akon [Jesus] kamo ta- tagan hin pagpahuway. . . . Kay an akon yugo ma- sayon, ngan an akon pinas-an magaan." - Mateo 11: 28, 30. "Kamo mahibabaro han kamatuoran, ngan an ka- matuoran magluluwas ha iyo." - Juan 8:32. "An tagsa-tagsa humatag sugad han uyon han iya kasingkasing; diri ha kasubo o ha kinahanglan; kay an Dios nahigugma ha malipayon nga humaratag." - 2 Korinto 9:7. "An bunga han espiritu amo an gugma, kalipay, pakigdait, . . . pagkamalolooyon, pagkamaopay." - Galasia 5:22. "An bunga han kalamrag aada ha ngatanan nga kaopayan ngan katadongan, ngan kamatuoran." - Efeso 5:9.
Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios aton Kasuratanhon nga gintotoohan diri mahigugmaon o sob- ra kaistrikto, matinalahuron nga isaysay nga ginpapabilhan han mga Saksi an mag-opay nga pagtarotarampo han pamilya ngan kasangkayan. (Proberbios 11:25; Eklesiastes 3:12, 13; 2 Korinto 9:7) Naruruyag kita pakigturotarampo ha aton mga hinigugma ha bisan ano nga panahon ha bug-os nga tuig, kondi tungod han gugma ha Dios ngan ha iya magtadong nga suruklan, diri naton karuyag hugawan an malipayon nga okasyon hin kustomre nga iya ginkakangalasan. - Kitaa an kahon nga "An Tinuod nga Pag- singba Nagriresulta hin Daku nga Kalipay," pahina 156. 24 An iba nga Saksi nagmalampuson ha pagsumat ha sinsero nga mga napakiana han mga punto tikang ha kapitulo 16 han libro nga Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Kondi, hinum- dumi nga an aton tumong diri pagdaog hin argumento, kondi hin kasingkasing. Salit magin matinalahuron, magin pasensyo- so, ngan "an iyo pulong kinahanglan nga may maada grasya, nga ginparasa hin asin." - Kolosas 4:6. 25 Sugad nga mga surugoon ni Jehova, natutdoan kita. Maa- ram kita kon kay ano nga gintotoohan ngan ginbubuhat naton an pipira nga butang kondi ginlilikyan an iba. (Hebreo 5:14) Salit mga kag-anak, tutdui an iyo mga anak nga mangatadongan uyon ha mga prinsipyo ha Biblia. Ha pagbuhat hito, ginpaparig-on mo an ira pagtoo, ginbubuligan nga makabaton basado ha Kasuratan ha mga nagkukwestyon han ira gintotoohan, ngan ginpapasarig han gugma ni Jehova. - Isaias 48:17, 18; 1 Pedro 3:15. 26 An ngatanan nga nagsisingba ha Dios "ha espiritu ngan ha kamatuoran" diri la naglilikay ha diri Kasuratanhon nga mga se- lebrasyon kondi nangangalimbasog liwat ha pagin tangkod ha ngatanan nga bahin han kinabuhi. Para ha damu yana, diri prak- tikal an pagin tangkod. Kondi sugad han aton hibabaroan ha su- nod nga kapitulo, an mga paagi han Dios pirme amo an gimao- payi. Iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 25, 26. Ha ano nga paagi mabubuligan han mga kag-anak an ira mga anak nga mag-uswag ha pagtoo ngan gugma kan Jehova? 157
158 Magpabilin ha Gugma han Dios PAGHIMO HIN MAARAMON NGA MGA DESISYON Usahay nabangon an mga sitwasyon nga nagsasari han aton gugma kan Jehova ngan han aton pagsabot ha mga prinsipyo ha Biblia. Pananglitan, an diri-tumuroo nga padis han usa nga Kristiano mahimo makipangaon ha iya kaupod hin mga paryen- te durante hin pyesta. Mahimo itugot ito han konsensya han pi- pira nga Kristiano, kondi bangin diri han iba. Kon karawaton ito han usa nga Kristiano, sadang ipakita gud han iya panggawi nga diri hiya nagsasaurog han pyesta, ngan pakisaro la ha paryente an hinungdan han iya pagbisita. Maaramon para ha usa nga Kristiano nga matinalahuron nga makiistorya ha iya padis hin abanse, ngan isaysay an posible nga kaarawdan kon dumiri hiya pakigbahin ha mga tradisyon hito nga pyesta. Tungod hito, bangin magdesisyon an diri-tumuroo nga padis ha pagbisita ha iba nga adlaw. - 1 Pedro 3:15. Kondi, anoman kon katapos hibatian an esplikasyon han Sak- si nga asawa, mag-insister la gihapon an bana ha pagpaupod ha iya? Bangin maghunahuna an asawa nga tungod kay an iya bana an ulo han panimalay, may-ada ito responsabilidad ha pagtagana hin pagkaon ha pamilya. (Kolosas 3:18) Ngan hito nga takna, igintatagana han bana an pagkaon ha balay han mga paryente hito. Bangin makasangyaw pa ngani hiya hito nga okasyon. An pagkaon diri nagigin mahugaw tungod la kay gin- kaon ito durante hin pyesta. (1 Korinto 8:8) Mahimo hunahuna- on han Saksi nga ordinaryo la ito nga pangaon, ngan determi- nado hiya nga diri makigbahin ha mga greeting, kanta, toasting, ngan iba pa. An usa pa nga sadang tagdon amo an epekto han pagsaro ha iba. Sadang tagdon han Kristiano an posibilidad nga an iba nga nahibaro han iya pagbisita ha diri-tumuroo nga mga par- yente hito nga adlaw mahimo mahipakdol. - 1 Korinto 8:9; 10: 23, 24. Dugang pa, posible ba piriton han pamilya an asawa nga Sak- si ha pagkompromiso? An hingyap nga diri maalohan mahi-
Mga Selebrasyon nga Kinangangalasan han Dios mo makaimpluwensya gud ha pagkompromiso! Salit importan- te nga abanse nga hunahunaon hin maopay an sitwasyon - nga gintatagad an ngatanan nga bahin, upod na, syempre, an kalu- garingon nga binansay nga konsensya. - Buhat 24:16. Sadang ba Ako Kumarawat hin Christmas Bonus? Durante han Pasko, an agaron han usa nga Kristiano mahimo manhatag hin regalo o bonus. Puydi ba kumarawat hito an Kris- tiano? Puydi man. Bangin diri ngani hunahunaon han agaron nga an pagkarawat hito nagpapasabot nga an kinarawat nag- sasaurog han Pasko. An agaron bangin nanhahatag la ha nga- tanan nga empleyado hin bahin han ganansya han kompanya. O bangin kapahayagan la ito han iya pagpasalamat ha serbisyo para han bug-os nga tuig ngan pag-aghat ha mga empleyado nga ipadayon an maopay nga serbisyo. An agaron bangin man- hatag hin regalo ha ngatanan nga empleyado - Judio, Muslim, o iba pa - nagsasaurog man hin Pasko o diri. Salit an petsa o an ngaran han pyesta ha paghataga hito diri nagpupugong ha Sak- si nga karawaton ito. Bisan kon an regalo iginhatag tungod hin kapyestahan han re- lihiyon, diri ito nagpapasabot nga an kinarawat nakikigbahin na hito. An igkasi-empleyado o paryente mahimo magsiring ha Sak- si, "Maaram ako nga diri ka nagsasaurog hini nga kapyestahan, kondi karuyag ko la gihapon ihatag ini ha imo." Kon an konsen- sya han Kristiano diri magsamok ha iya, mahimo niya karawaton ito ngan magpahayag hin pagpasalamat nga diri na nag-uunabi pa han kapyestahan. (Buhat 23:1) Bangin ha panahon nga guti- ay la an posibilidad nga may mahipakdol, mahimo isaysay han Kristiano an iya gintotoohan. Kondi, kumusta man kon matin-aw nga karuyag la han nagha- hatag nga ipakita nga an Saksi diri marig-on ha iya gintotoohan o magkukompromiso tungod han materyal nga bentaha? Hito nga sitwasyon, gimaopayi gud nga diri kumarawat. Syempre, ka- ruyag gud naton ihatag kan Jehova nga Dios an aton esklusibo nga debosyon. - Mateo 4:8-10. 159
KAPITULO 14 Magin Tangkod ha Ngatanan nga Butang "Nagtitinguha kami ha paggawi hin maopay ["tangkod," NW] ha ngatanan nga mga butang." - HEBREO 13:18. USA nga nanay upod han iya gutiay nga anak an ginawas ha gro- seri. Tigda nga inundang an bata ngan waray na kumiwa. Ha iya kamot, nakita niya an mulayan nga iya ginkuha ha groseri. Na- ngalimot hiya pag-uli hito, o pagpapalit hito ha iya nanay. Nag- tuok hiya ngan nangaro hin bulig ha iya nanay. Ginpakalma hiya han iya nanay ngan gin-updan pagbalik ha groseri basi iuli an mulayan ngan mangaro hin despensa. Samtang ginbubuhat niya ito, an kasingkasing han iya nanay nagsasap-ay hin kalipay. Kay ano? 2 Diri damu nga butang an mas makakalipay ha mga kag-anak kay ha pagkita han ira anak nga nahibabaro han bili han pa- gin tangkod. Sugad liwat hito an inaabat han aton langitnon nga Amay, an "Dios han kamatuoran." (Salmo 31:5) Samtang nakiki- ta niya nga nag-uuswag kita ha pagin hamtong ha espirituwal, nalilipay hiya pagkita nga nangangalimbasog kita ha pagin tang- kod. Tungod kay karuyag naton lipayon hiya ngan magpabilin ha iya gugma, iginpapakita naton an pagbati nga pariho ha gin- siring ni apostol Pablo: "Nagtitinguha kami ha paggawi hin ma- opay ["tangkod," NW] ha ngatanan nga mga butang." (Hebreo 13:18) Isentro naton an aton atensyon ha upat nga importante nga bahin han kinabuhi diin makuri gud usahay an pagin tang- kod. Katapos aton paghihisgotan an pipira nga kapulsanan han pagin tangkod. 1, 2. Kay ano nga nalilipay hi Jehova kon nakikita niya an aton pangalim- basog nga magin tangkod? Iilustrar.
Magin Tangkod ha Ngatanan nga Butang PAGIN TANGKOD HA ATON KALUGARINGON 3 An siyahan nga makuri buhaton amo an paghibaro ha pagin tangkod ha kalugaringon. Sugad nga diri hingpit, masayon gud la kita madaog han paglimbong ha kalugaringon. Pananglitan, ginsidngan ni Jesus an mga Kristiano ha Laodesia nga ira ginlim- bongan an ira kalugaringon ha paghunahuna nga riko hira, kon- di ha pagkamatuod, hira 'kablas, buta, ngan hubo' ha espirituwal - kahimtang nga miserable gud. (Pahayag 3:17) An ira paglim- bong ha ira kalugaringon naghimo la lugod han ira kahimtang nga mas peligroso. 4 Bangin mahinumdoman mo liwat nga hi disipulo Jakobo nagpahamangno: "Kon may tawo nga maghunahuna nga hiya relihiyoso, nga waray hiya pagpugngi an iya dila kondi nga gin- limbongan niya an iya kasingkasing, an relihiyon niya waray pu- los." (Jakobo 1:26) Kon naghuhunahuna kita nga kakarawaton la gihapon ni Jehova an aton pagsingba bisan kon sayop nga gina- gamit naton an aton dila, aton la ginlilimbongan an aton kalu- garingon. An aton pagsingba kan Jehova magigin waray pulos, o bug-os nga kawang. Kon sugad, ano an mabulig ha aton nga malikyan iton nakakadaot nga kahimtang? 5 Hito nga bersikulo iginpariho ni Jakobo ha espiho an ka- matuoran ha Pulong han Dios. Nagsagdon hiya nga 'magtan- aw' kita ha hingpit nga balaud han Dios ngan magbag-o uyon hito. (Jakobo 1:23-25) Makakabulig ha aton an Biblia ha pagin tangkod ha kalugaringon ngan ha pagpamalandong kon ano an aton kinahanglan buhaton basi mag-uswag. (Pagtangis 3:40; Ha- gay 1:5) Mahimo liwat kita mag-ampo ngan maghangyo kan Je- hova nga usisahon kita, buligan ha pagkarawat ngan ha pagta- dong han bisan ano nga seryoso nga kapakyasan. (Salmo 139: 23, 24) An pagin diri tangkod tuso nga kaluyahan, ngan sadang tagdon naton ito sugad han pagtagad han aton langitnon nga Amay. An Proberbios 3:32 nasiring: "An malinarisnon [o, an diri tangkod] mangil-ad kan Jehova; kondi an Iya pakigsangkay aada ha matadong." Mabubuligan kita ni Jehova nga umabat pariho 3-5. (a) Paonan-o an Pulong han Dios nagpapahamangno may kalabotan ha mga peligro han paglimbong ha kalugaringon? (b) Ano an mabulig ha aton nga magin tangkod ha kalugaringon? 161
162 Magpabilin ha Gugma han Dios han iya inaabat ngan kitaon an aton kalugaringon sugad han iya pagkita ha aton. Hinumdumi nga hi Pablo nagsiring: "Nag- titinguha kami ha paggawi hin maopay ["tangkod," NW]." Diri kita mahimo magin hingpit yana, kondi sinsero kita nga naghi- hingyap ngan kinasingkasing nga nangangalimbasog nga magin tangkod. PAGIN TANGKOD HA SULOD HAN PAMILYA 6 An pagin tangkod sadang magin pangirilal-an han Kristia- no nga pamilya. Salit, an bana ngan asawa kinahanglan magin abrido ngan tangkod ha kada tagsa. Igindidiri ha Kristiano nga pag-asawa an nakakasakit ngan maghugaw nga buhat sugad han pagpikat ha diri padis, pagpatubo hin tago nga relasyon pina- agi han Internet, o paggamit hin bisan ano nga klase hin por- nograpiya. May mga inasaw-an nga Kristiano nga nakabuhat hin sugad nga sayop nga buhat ngan igintatago ito ha ira padis. Pagin diri tangkod ito. Tigamni an mga pulong han matinumanon nga hi Hadi David: "Waray ako pagling- kod upod han mga tawo nga mga buwaon; diri liwat ako maglalakat upod hiton mga tawo nga maglim- bungon." (Salmo 26:4) Kon ina- saw-an ka na, ayaw gud paghimo hin bisan ano nga mahimo maka- aghat ha imo ha pagtago ha imo padis han imo tinuod nga ginbu- buhat! An pagin tangkod nabulig ha aton nga likyan an buhat nga mahimo makaaghat ha aton nga itago 7 Ha pagtutdo ha mga anak han bili han pagin tangkod, maara- 6. Kay ano nga an mag-asawa kinahang- lan magin tangkod ha kada tagsa, ngan ano nga mga peligro an ira nalilikyan tu- ngod hito? 7, 8. Ano nga mga ehemplo ha Biblia an makakabulig ha mga anak nga hibaroan an bili han pagin tangkod?
Magin Tangkod ha Ngatanan nga Butang mon nga gamiton han mga kag-anak an mga ehemplo nga ma- babasa ha Biblia. Pananglitan, may kalabotan ha negatibo nga mga ehemplo, aada an istorya mahitungod kan Akan nga na- ngawat ngan nangalimbasog pagtago han iya ginbuhat; kan Ge- hasi nga nagbuwa basi la magkaada materyal nga butang; ngan kan Judas nga nangawat ngan nagbuwa ha pagtraydor ngan pagdaot kan Jesus. - Josue 6:17-19; 7:11-25; 2 Hadi 5:14-16, 20- 27; Mateo 26:14, 15; Juan 12:6. 8 Para ha positibo nga mga ehemplo, aada an istorya mahi- tungod kan Jakob nga nag-aghat ha iya mga anak nga iuli an kwarta nga ira nabilngan ha ira sako tungod kay naghunahu- na hiya nga sayop nga nahisulod ito didto; kan Jepte ngan han iya anak nga nagtuman han saad han iya amay bisan pa kon kinahanglan gud niya magsakripisyo; ngan kan Jesus nga wa- ray kahadlok nga nagpakilala han iya kalugaringon ha nasisina nga grupo basi matuman an tagna ngan mapanalipdan an iya kasangkayan. (Genesis 43:12; Hukom 11:30-40; Juan 18:3-11) Inin pipira nga ehemplo mahimo maghatag hin ideya ha mga kag-anak mahitungod han presyoso nga impormasyon nga aada ha Pulong han Dios nga makakabulig ha ira ha pagtutdo ha ira mga anak ha paghigugma ngan pagpabili han pagin tang- kod. 9 An pagtutdo ha pagin tangkod importante nga responsabili- dad han mga kag-anak. Hi apostol Pablo nagpakiana: "Busa ikaw nga nagtututdo ha imo igkasi-tawo, diri ka magtutdo ha imo ngahaw? Ikaw nga nagwawali nga diri angay kumawat an tawo, nangawat ka ba?" (Roma 2:21) Ginwuwurok han iba nga kag- anak an ira mga anak tungod kay nagtututdo hira ha pagin tang- kod kondi hira mismo diri tangkod. Bangin iginpapasangil nira nga diri maraot an pangawat hin butang nga gutiay la an kanti- dad o an pagyakan hin diri tinuod ha pagsiring nga "Aw, maa- ram na an kompanya nga kukuhaon la ini han mga empleyado" o "Gutiay man la ito nga buwa." Ha pagkatinuod, an panga- wat, pangawat, anoman an bili han ginkawat, ngan an pagbuwa, 9. Ano an sadang likyan han mga kag-anak kon karuyag nira magin susba- ranan ha ira mga anak ha pagin tangkod, ngan kay ano nga importante ito? 163
164 Magpabilin ha Gugma han Dios MGA BUWA NI SATANAS MAY KALABOTAN HA SERYOSO NGA MGA SALA May kalabotan ha seryoso nga mga sala, may pelig- roso nga mga buwa nga karuyag ni Satanas nga imo to- ohan. Maopay na la nga an mga Kristiano diri ignoran- te ha tuso nga mga buhat han Yawa. (Efeso 6:11) Tagda an tulo hito. "Mahimo itago an sala." Ha pagkamatuod, nakikita ni Jehova an ngatanan nga aton ginbubuhat. "An nga- tanan nga mga butang mga hubo ngan pinamuksan ha atubangan ha iya mga mata, nga tungod ha iya kita may buruhaton ["baratunon," NW]." (Hebreo 4:13) Tungod kay maaram hi Jehova han nahitatabo ngan may baratunon kita ha iya, kay ano nga padakuon pa an seryoso nga sala pinaagi ha pangalimbasog ha pag- tago hito tikang ha iya tawhanon nga mga surugoon? - Kitaa liwat an 2 Samuel 12:12. "Diri matataporan an mga tigurang, salit ayaw pagsumat ha ira hin bisan ano." Gintawag han mara- ot nga hi Hadi Ahab hi Elias hini nga paagi: "O akon kaaway." (1 Hadi 21:20) Sugad nga propeta ni Jeho- va ha Israel, mabubuligan unta ni Elias hi Ahab nga makakarawat hin kapasayloan. Ha kongregasyon, nag- tatagana hi Jesus hin mga tigurang sugad nga "regalo nga kalalakin-an." (Efeso 4:8, NW) Bisan kon diri hing- pit, an mga tigurang 'nagmamangno ha [aton] kalag,' karuyag sidngon, gintatagad nira an aton espirituwal nga kahimsog ngan kaopayan. (Hebreo 13:17) Diri hira an kaaway; hira an ginagamit ni Jehova ha pagbulig ha aton. "Napapanalipdan mo an imo sangkay pinaagi ha pagtago han iya sala." Ha pagkamatuod, mas nadada- ot naton an nakasala kon binubuligan naton hiya ha pagtago han iya sala. An seryoso nga sala tigaman hin grabe nga sakit ha espirituwal; an pagtago hito pariho
Magin Tangkod ha Ngatanan nga Butang hin pagtago hin seryoso nga sintomas tikang ha kwali- pikado nga doktor. (Jakobo 5:14, 15) Bangin nahahad- lok an nakasala ha disiplina; kondi, an disiplina kapa- hayagan han gugma ni Jehova ngan mahimo pa ngani makatalwas han kinabuhi han nakasala. (Proberbios 3:12; 4:13) Dugang pa, an nagpapadayon ha pagbuhat hin sala posible makadaot gud ha iba ha kongregas- yon. Maruruyag ka ba magin bahin ha pagsarang han iya sayop nga disposisyon nga nagresulta ha iya paka- sala? (Lebitiko 5:1; 1 Timoteo 5:22) Salit, siguroha nga isumat han nakasala an iya nabuhat ha mga tigurang. pagbuwa, anoman an gin-istorya o mationan-o man kadaku an buwa. (Lukas 16:10) Masayon maobserbahan han kabataan an pagkasalingkapaw ngan mahimo ito makadaot ha ira. (Efeso 6:4) Kondi, kon tungod ha ehemplo han ira mga kag-anak nahibaba- ro hira ha pagin tangkod, posible gud nga dumaku hira nga nag- hihimaya kan Jehova bisan pa hinin diri tangkod nga kalibotan. - Proberbios 22:6. PAGIN TANGKOD HA SULOD HAN KONGREGASYON 10 An pakig-upod ha mga igkasi-Kristiano naghahatag ha aton hin damu nga higayon nga makultibar an pagin tangkod. Sugad han aton hinbaroan ha Kapitulo 12, kinahanglan kita magin ma- ikmat ha aton panyakan, labi na ha kabugtoan ha pagtoo. An ad- law-adlaw nga pag-uruistorya masayon magin paglibak, pagpaka- raot pa ngani! Kon igin-iistorya naton an usa nga sumat nga diri kita sigurado kon tinuod, bangin nabulig kita ha pagpasarang hin buwa, salit mas maopay nga pugngan naton an aton baba. (Pro- berbios 10:19) Ha luyo nga bahin, bangin may-ada kita hinbaba- roan nga tinuod, kondi diri ito nagpapasabot nga angayan na ito Ha kongregasyon, an nagyayakan hin nakakaeskandalo ngan nakakada- ot nga buwa - nga matin-aw nga gintuyo basi makasakit - mahimo magkina- hanglan hin hudisyal nga aksyon han mga tigurang. 10. May kalabotan ha tangkod nga pakiistorya ha igkasi-tumuroo, ano nga mga pahamangno an kinahanglan naton hinumdoman? 165
166 Magpabilin ha Gugma han Dios ig-istorya. Pananglitan, bangin waray kita labot hito, o bangin diri mahigugmaon an pag-istorya mahitungod hito. (1 Pedro 4:15) Ginpapakamatadong han pipira an ira pagin waray batasan ha panyakan sugad nga pagin tangkod, kondi an aton mga pulong sadang pirme magin maopay ngan makonsiderasyon. - Kolosas 4:6. 11 Labi nga importante nga magin tangkod kita ha mga nangu- nguna ha kongregasyon. An iba nga nakabuhat hin seryoso nga sayop nagpapadaku han problema pinaagi ha pangalimbasog ha pagtago han ira sala ngan pagbuwa ha mga tigurang kon ginpapa- kianhan. An sugad nga indibiduwal nagkikinabuhi pa ngani hin doble, nagpapakunokuno nga nag-aalagad kan Jehova samtang nagbubuhat hin seryoso nga sala. Sugad nga resulta, ngatanan nga iya ginbubuhat baga hin buwa. (Salmo 12:2) An iba nagsusu- mat ha mga tigurang han bahin han kamatuoran kondi igintata- go an importante nga mga detalye. (Buhat 5:1-11) An sugad nga pagkadiri-tangkod agsob nga nagtitikang ha pagtoo ha buwa nga igin-aaghat ni Satanas. - Kitaa an kahon nga "Mga Buwa ni Sata- nas May Kalabotan ha Seryoso nga mga Sala," ha pahina 164-5. 12 Importante liwat nga magin tangkod ha organisasyon ni Je- hova kon naghahatag hin sinurat nga mga baton. Pananglitan, kon nagrireport kita han aton ginbuhat ha ministeryo, nag-iik- mat kita nga diri maghatag hin sayop nga impormasyon. Ha pari- ho nga paagi, kon naghahatag hin impormasyon ha aplikasyon para hin pribilehiyo ha pag-alagad, diri gud naton sadang palsipi- karon an tinuod nga kahimtang han aton kahimsog o an bisan ano nga bahin han aton kinabuhi. - Proberbios 6:16-19. 13 An aton pagin tangkod ha igkasi-tumuroo nag-uupod liwat ha mga butang may kalabotan ha negosyo. Usahay, an kabugtoan nagkakaupod ha negosyo. Hito nga sitwasyon, sadang hira mag- ikmat ha pagtipig han ira buruhaton ha negosyo nga bulag ha 11, 12. (a) Ha ano nga mga paagi ginpapadaku an problema han pipira nga nahidabi ha seryoso nga sayop? (b) Ano an pipira nga buwa nga igin-aaghat ni Satanas may kalabotan ha seryoso nga mga sala, ngan paonan-o naton maaatohan ito? (c) Paonan-o naton maipapakita nga tangkod kita ha orga- nisasyon ni Jehova? 13. Paonan-o kita makakapabilin nga tangkod kon may-ada kita igkasi-tu- muroo nga kaupod ha negosyo?
Magin Tangkod ha Ngatanan nga Butang TANGKOD BA AKO HA NGATANAN NGA BUTANG? Prinsipyo: "Jehova, hin-o ba an magpupuyo dida ha imo tabernakulo? . . . [Hiya nga] naglalakat hin hingpit, ngan nagbubuhat ha katadongan, ngan nagyayakan hin kamatuoran ha iya kasingkasing." - Salmo 15:1, 2. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Kay ano nga importante nga magyakan ako pirme hin kamatuoran? - Proberbios 6:16, 17. ˇ Paonan-o ko 'babayaan an buwa' kon naghahatag hin impormasyon, sugad ha eksamin ha eskwelahan, buhis, o dokumento ha gobyerno? - Efeso 4:25; Isaias 28:15; Mateo 22:17-21; Roma 13:1-7. ˇ Ha ano nga paagi naipapakita han akon panyakan ngan buhat nga tangkod ako ha trabaho? - Proberbios 11:1; Efeso 4:28; Kolosas 3:9, 10. ˇ Kon mapatubo ko an gugma ha kwarta, paonan-o hito mapapaluya an akon pangalimbasog nga magin tangkod? - Salmo 37:21; 1 Timoteo 6:9, 10. 167
168 Magpabilin ha Gugma han Dios pagtambong ha Kingdom Hall o ha pagministeryo. Bangin an usa nga Saksi may empleyado nga igkasi-Saksi. Hito nga kahimtang, an agaron nga Saksi sadang magin maikmat ha pagin tangkod ha empleyado nga bugto, ginsusweldohan hira ha husto nga petsa, ha kantidad nga ginkasabotan, ngan ha benepisyo nga ginkauyo- nan o uyon ha balaud. (1 Timoteo 5:18; Jakobo 5:1-4) Ha luyo nga bahin, kon empleyado kita hin igkasi-tumuroo, nagtatrabaho kita ha eksakto nga oras uyon ha sweldo nga nakakarawat. (2 Tesalo- nika 3:10) Diri kita naglalaom hin espesyal nga pagtratar tungod han pagkapariho han relihiyon nga sugad hin obligado an aton agaron ha paghatag hin day off, benepisyo, o iba nga bentaha nga waray ha iba nga empleyado. - Efeso 6:5-8. 14 Kumusta man kon may-ada kita kasosyo, bangin ha kapital o utang? Ini an importante ngan praktikal nga prinsipyo han Biblia: Isurat an ngatanan! Pananglitan han hi Jeremias pinalit hin lote, nagpahimo hiya hin duha nga kopya han dokumento, ginpates- tigohan, ngan gintago ito para ha tidaraon nga paggamit. (Jere- mias 32:9-12; kitaa liwat an Genesis 23:16-20.) Kon nakikisosyo ha igkasi-tumuroo, an pagsurat han tanan nga detalye ha maopay an kahimo, pinirmahan, ngan may testigo nga dokumento diri nagpapasabot nga waray pagtapod an usa kag usa. Lugod, nabu- lig ito nga malikyan an diri pagsinabtanay, kapakyasan, ngan diri pagkauruyon nga nagriresulta hin pagkabahin-bahin. Sadang hi- numdoman han Kristiano nga may kasosyo nga waray negosyo nga takos magbutang ha peligro han pagkaurosa ngan kamuraya- wan han kongregasyon. - 1 Korinto 6:1-8. PAGIN TANGKOD HA ADLAW-ADLAW NGA BURUHATON 15 Tangkod an mga Kristiano diri la ha kongregasyon. Hi Pab- lo nagsiring: "Nagtitinguha kami ha paggawi hin maopay ["tang- May kalabotan ha kon ano an sadang buhaton kon mapakyas an kahi- kayan ha negosyo, kitaa an Apendise ha pahina 222-3. 14. Ha mga negosyo nga magkasosyo an mga Kristiano, ano an maaramon nga pahamangno nga sadang nira sundon ngan kay ano? 15. Paonan-o gintatagad ni Jehova an diri tangkod nga mga buhat ha ne- gosyo, ngan paonan-o nagios an mga Kristiano ha sugad nga popular nga mga buhat?
Magin Tangkod ha Ngatanan nga Butang kod," NW] ha ngatanan nga mga butang." (Hebreo 13:18) May kalabotan ha negosyo, interesado gud an Maglalarang ha aton pa- gin tangkod. Ha libro han Proberbios la, upat ka beses nga gin- unabi an diri husto nga timbangan. (Proberbios 11:1; 16:11; 20: 10, 23) Ha kadaan nga panahon, komon an paggamit hin timba- ngan ha pagtimbang han pinamalit ngan han kwarta nga ipapa- lit. An maglimbong nga negosyante nagamit hin duha nga grupo hin panimbang nga bato ngan hin diri husto nga timbangan ha paglimbong ha kustomer. Nangangalas hi Jehova ha sugad nga buhat! Basi makagpabilin ha iya gugma, ginlilikyan gud naton an ngatanan nga diri tangkod nga buhat ha negosyo. 16 Tungod kay hi Satanas an magmarando hini nga kalibotan, diri kita nahipapausa nga kalyap an pagin diri tangkod. Adlaw- adlaw mahimo kita sulayon nga magin diri tangkod. Pananglitan, kon an mga tawo naghahatag hin impormasyon ha aplikasyon ha trabaho, komon la an pagbuwa ngan pagpasobra, naghihi- mo-himo hin kredensyal ngan nagpapalsipikar hin eksperyensya. Kon naghahatag hin impormasyon para ha imigrasyon, buhis, in- surance, o iba pa, kasagaran nga buwa an ira iginsusurat basi ma- kuha an ira karuyag. Damu nga estudyante an nangungopya ha eksamin, o kon ginpapasurat hin artikulo ngan report, bangin nag-iinternet na la hira ngan ginkukopya an nabibilngan didto, ngan buwa nga gin-aangkon ito. Ngan kon nakikigtransaksyon ha diri tangkod nga opisyal, an mga tawo agsob maghukip basi ma- kuha an ira karuyag. Ginlalaoman naton an sugad nga mga bu- hat ha kalibotan diin damu gud an 'mahigugmaon ha ira kalu- garingon, mahigugmaon ha salapi, waray gugma ha kaopayan.' - 2 Timoteo 3:1-5. 17 An tinuod nga Kristiano determinado nga diri makigbahin ha bisan ano hito nga buhat. Kondi, usahay makuri an pagin Ginagamit nira an usa nga grupo hin panimbang nga bato para ha pa- malit ngan an usa para ha pagbaligya, ngan hain man hito nga duha an ira gamiton, nakakaganansya hira. Posible nga ginagamit liwat nira an timba- ngan nga may butkon nga mas hilaba o mas mabug-at basi makaglimbong ha kustomer ha bisan ano nga transaksyon. 16, 17. Ano nga klase hin pagkadiri-tangkod an komon ha kalibotan yana, ngan determinado an tinuod nga Kristiano nga buhaton an ano? 169
170 Magpabilin ha Gugma han Dios tangkod tungod kay an mga diri tangkod baga hin amo lugod an naglalampos ngan mas nag-uuswag pa ngani. (Salmo 73:1-8) Samtang an mga Kristiano bangin magkuri ha pinansyal tungod kay karuyag nira magpabilin nga tangkod "ha ngatanan nga mga butang." Takos ba an ira pagsakripisyo? Syempre! Kay ano? Ano an mga kapulsanan han pagin tangkod? AN MGA KAPULSANAN HAN PAGIN TANGKOD 18 Diri damu nga butang an mas birilhon kay han reputasyon ha pagin tangkod ngan matataporan. (Kitaa an kahon nga "Tang- kod ba Ako ha Ngatanan nga Butang?" ha pahina 167.) Ngan hunahunaa ini - an ngatanan mahimo magkaada sugad nga re- putasyon! Diri ito nadepende ha abilidad, karikohan, hitsura, ka- himtang ha sosiedad, o anoman nga butang nga diri mo kon- trolado. Bisan pa hito, damu an napapakyas ha pagtag-iya hinin birilhon nga reputasyon. Talagsahon la ini. (Mika 7:2) Bangin ta- mayon ka tungod han imo pagin tangkod, kondi an iba mag-aa- presyar hito, ngan sugad nga resulta, sasarigan ngan tatahuron ka nira. Naoobserbahan pa ngani han damu nga Saksi nga an pa- gin tangkod nakabulig ha ira ha pinansyal. Han ginpaiwas an diri tangkod nga mga empleyado natipigan nira an ira trabaho, o na- kabiling hin trabaho han ginkinahanglan gud an tangkod nga mga empleyado. 19 Mahitabo man ito ha imo o diri, mahibabaroan mo nga an pagin tangkod nagriresulta hin damu nga bendisyon. Magkakaa- da ka limpyo nga konsensya. Hi Pablo nagsurat: "Nasarig kamo nga may-ada namon maopay ["tangkod," NW] nga konsensya." (Hebreo 13:18) Dugang pa, an imo buhat nakikita gud han aton mahigugmaon ngan langitnon nga Amay, ngan nahigugma hiya ha tangkod nga mga tawo. (Salmo 15:1, 2; Proberbios 22:1) Oo, an pagin tangkod mabulig ha imo nga makagpabilin ha gugma han Dios, ngan waray na gud iba nga balos nga gin-uungara naton kay hito. Ha sunod nga kapitulo aton paghihisgotan an usa nga tema nga may kalabotan hini: An pagtagad ni Jehova ha trabaho. 18. Kay ano nga birilhon gud an reputasyon ha pagin tangkod? 19. Paonan-o an tangkod nga pagkinabuhi nakakaapekto ha aton konsen- sya ngan ha aton relasyon kan Jehova?
KAPITULO 15 Magpahimulos hin Kaopayan ha Imo Ginkabudlayan "An tagsa nga tawo . . . magpahimulos han kaopayan dida han ngatanan niya nga buruhaton." - EKLESIASTES 3:13. PARA ha damu ha kalibotan yana, diri makalilipay an pagtraba- ho. Nadiri hira ha pagkadto ha ira gintatrabahoan kada adlaw ngan ha pagpinangalimbasog ha trabaho nga diri nira naruru- yagan. Paonan-o an may-ada sugad nga panhunahuna magka- kaada interes ha ira trabaho o makakabiling hin katagbaw ha ira ginbubuhat? 2 Igin-aaghat han Biblia an positibo nga pagtagad ha buruha- ton. Nasiring ito nga an buruhaton ngan an resulta hito ben- disyon. Hi Salomon nagsurat: "An tagsa nga tawo makaon ngan mainom, ngan magpahimulos han kaopayan dida han ngata- nan niya nga buruhaton, amo an hiyas ["regalo," NW] han Dios." (Eklesiastes 3:13) Hi Jehova nga nahigugma ha aton ngan pirme naghihingyap han makakaopay gud ha aton, naruruyag nga matagbaw kita ha aton ginbubuhat ngan malipay ha resul- ta hito. Basi makapabilin ha iya gugma, kinahanglan magkina- buhi kita uyon ha iya panhunahuna ngan mga prinsipyo may kalabotan ha trabaho. - Eklesiastes 2:24; 5:18. 3 Hini nga kapitulo, aton paghihisgotan an upat nga pakiana: Paonan-o kita makakapahimulos hin kaopayan ha aton panga- limbasog? Ano nga klase hin trabaho an diri para ha tinuod nga Kristiano? Paonan-o kita magigin timbang ha sekular nga tra- baho ngan ha espirituwal nga buruhaton? Ngan ano an pina- kaimportante nga buruhaton nga aton mahihimo? Kondi, aton 1-3. (a) Paonan-o gintatagad han damu an ira trabaho? (b) Ano nga pagta- gad ha trabaho an igin-aaghat han Biblia, ngan ano nga mga pakiana an aton paghihisgotan hini nga kapitulo?
172 Magpabilin ha Gugma han Dios anay usisahon an ehemplo han duha nga pinakabantogan nga magburuhat ha uniberso - hi Jehova nga Dios ngan hi Jesu- Kristo. AN SUPREMO NGA MAGBURUHAT NGAN AN LABAW NGA MAGBURUHAT 4 Hi Jehova an Supremo nga Magburuhat. An Genesis 1:1 na- siring: "Ha tinikangan an Dios naghimo han mga langit ngan han tuna." Han natapos han Dios an paglarang han tuna, an re- sulta iya ginsiring nga "duro hin kaopay." (Genesis 1:31) Ha iba nga pagkayakan, tagbaw gud hiya ha ngatanan nga iya ginbu- hat. Hi Jehova, an "malipayon nga Dios," sigurado nga nalipay hinduro ha iya damu nga ginbuhat nga may-ada hura nga resul- ta. - 1 Timoteo 1:11, NW. 5 An aton maduruto nga Dios diri gud naundang ha pag- buhat. Paglabay hin halawig hinduro nga panahon katapos la- rangon an tuna, hi Jesus nagsiring: "An akon Amay nagbubu- hat ngada yana." (Juan 5:17) Ano an ginbubuhat han Amay? Tikang ha iya urukyan ha langit, sigurado nga nagpapadayon hiya ha paggiya ngan pagmangno ha katawohan. Naglarang hiya hin 'bag-o nga binuhat,' an igin-anak-ha-espiritu nga mga Kristiano nga ha urhi magmamando ha langit kaupod ni Jesus. (2 Korinto 5:17) Nagbubuhat hiya uyon ha katumanan han iya katuyoan para ha katawohan - nga adton nahigugma ha iya ma- kakakarawat hin kinabuhi nga waray kataposan ha bag-o nga kalibotan. (Roma 6:23) Sigurado nga nalilipay hinduro hi Jeho- va ha resulta han iya ginbubuhat. Minilyon an nakarawat han mensahe han Ginhadian tungod kay ginpapahirani hira han Dios ha iya ngan ira iginpapahiuyon an ira pagkinabuhi basi makapabilin ha iya gugma. - Juan 6:44. 6 Hi Jesus nakaestablisar hin hilawig nga rekord ha pagin ma- duruto. Antes magin tawo, nag-alagad hiya sugad nga "labaw nga magburuhat" han Dios ha paglarang han ngatanan nga 4, 5. Paonan-o iginpapakita han Biblia nga damu an mga ginbubuhat ni Je- hova ngan may-ada ito hura nga resulta? 6, 7. Ano nga hilawig nga rekord han maduruto nga pagbuhat an naestab- lisar ni Jesus?
Magpahimulos hin Kaopayan ha Imo Ginkabudlayan butang 'ha langit ngan ha tuna.' (Proberbios 8:22-31; Kolosas 1:15-17) Han nakanhi ha tuna, nagpadayon hiya ha pagin ma- duruto. Han bata pa hiya, nahibaro hiya ha pagtukod ngan na- kilala sugad nga "an panday." (Markos 6:3) Makapoy ini nga trabaho ngan nagkikinahanglan hin magkalain-lain nga kaab- tik - labi na hito nga panahon nga waray pa lagadian hin ka- hoy, tindahan hin suplay, ngan dekoryente nga garamiton. Na- hahanduraw mo ba hiya nga namimiling hin magagamit nga tabla - bangin nag-uutod pa ngani hin mga puno ngan naggu- guyod hito ngadto ha iya pagtatrabahoan? Nahahanduraw mo ba hiya nga nagtutukod hin balay - nag-aandam ngan nag-iins- talar hin biga, naghihimo hin purtahan, ngan gamit ha balay? Sigurado nga naeksperyensyahan ni Jesus an katagbaw nga re- sulta han maopay nga trabaho. 7 Waray katupong an pagkamaduruto ni Jesus ha pagtuman han iya ministeryo. Ha sulod hin tulo ngan tunga ka tuig, sagi- po hinduro hiya hinin importante gud nga buruhaton. Tungod kay karuyag makaistorya an damu tubtob nga posible, iya gin- salingabot an panahon, temprano nga namata ngan nagmimi- nisteryo tubtob ha gab-i. (Lukas 21:37, 38; Juan 3:2) Nagbiyahe hiya "ha tagsa-tagsa nga bungto, ngan baryo, ngan nanwawali, ngan nanunumat han mag-opay nga mga sumat han ginhadi- an han Dios." (Lukas 8:1) Ginatos kakilometro an literal nga na- kobrehan ni Jesus, nagbabaktas ha matapotapo nga dalan basi maisangyaw an maopay nga sumat. 8 Nakapahimulos ba hi Jesus hin kaopayan ha iya panga- limbasog ha ministeryo? Oo! Nagsabwag hiya hin mga bin- hi han kamatuoran han Ginhadian, ngan han binaya hiya hi- nog na ito para ha pag-ani. An pagbuhat han buruhaton han Dios nagpakusog ngan nagin sugad hin pagkaon para ha iya, salit andam niya isakripisyo an iya pagkaon basi matuman An Griego nga pulong nga iginhubad nga "panday" ginsisiring nga "ka- bug-osan nga termino para hin panday, balay man an gintutukod o gamit ha balay o iba nga butang tikang ha kahoy an ginhihimo." 8, 9. Ha ano nga paagi nagpahimulos hin kaopayan hi Jesus ha iya panga- limbasog? 173
174 Magpabilin ha Gugma han Dios ito. (Juan 4:31-38) Handurawa an katagbaw nga sigurado nga iya gin-abat katapos han iya ministeryo ha tuna, hiya sinsero nga nakagsiring ha iya Amay: "Ginhihimaya ko ikaw ha tuna; ngan natuman na an buhat nga imo ihinatag ha akon hin pag- buhata." - Juan 17:4. 9 Sigurado nga hi Jehova ngan hi Jesus an nangunguna nga ehemplo hadton nagpapahimulos hin kaopayan ha ira panga- limbasog. An aton gugma kan Jehova nag-aaghat ha aton ha 'pagsubad ha Dios.' (Efeso 5:1) An aton gugma kan Jesus nag- aaghat ha aton ha 'pagsunod han iya mga pitad.' (1 Pedro 2:21) Salit aton usisahon yana kon paonan-o liwat kita makakapahi- mulos hin kaopayan ha aton ginkabudlayan. KON PAONAN-O MAKAKAPAHIMULOS HIN KAOPAYAN HA ATON GINKABUDLAYAN 10 An sekular nga trabaho mahimo magin bahin ha kinabuhi han tinuod nga Kristiano. Karuyag naton matagbaw ngan ma- kontento ha aton trabaho, kondi makuri hinduro ini kon an aton sekular nga trabaho diri naton karuyag. Kon ito an sitwas- yon, paonan-o kita posible makapahimulos hin kaopayan ha aton trabaho? 11 Pinaagi ha pagin positibo. Diri naton pirme mababag-o an aton kahimtang, kondi mababag-o naton an aton panhunahu- na. An pagpamalandong ha panhunahuna han Dios makakabu- lig ha aton nga magin positibo ha trabaho. Pananglitan, kon ulo ka han pamilya, hunahunaa an reyalidad nga an imo trabaho anoman ka minos, nakakabulig ha pagtagana han materyal nga panginahanglan han imo pamilya. Hini nga paagi, an pagtaga- na ha imo mga hinigugma diri minos ha paniplatan han Dios. An Iya Pulong nasiring nga an diri nagtatagana ha iya pamilya "mamaraot pa ha diri matinoohon." (1 Timoteo 5:8) An paghu- nahuna nga tungod han imo trabaho nakakab-ot mo an usa nga tumong - an pagtuman han usa nga responsabilidad nga hatag han Dios - makakabulig ha imo nga makabiling hin katagbaw ngan katuyoan nga bangin waray ha imo mga katrabaho. 10, 11. Ano an makakabulig ha aton nga magin positibo ha trabaho?
An pag-aplikar han mga prinsipyo ha Biblia makakabulig ha imo nga magpahimulos hin kaopayan ha imo ginkabudlayan 12 Pinaagi ha pagin maduruto ngan tangkod. Nagriresulta hin bendisyon an pagpangalimbasog ngan an pagtoon kon pao- nan-o bubuhaton hin maopay an aton trabaho. An nagtatraba- ho nga maduruto ngan maaram han ira ginbubuhat agsob nga ginpapabilhan han agaron. (Proberbios 12:24; 22:29) Sugad nga tinuod nga Kristiano, kinahanglan liwat kita magin tangkod ha trabaho - diri nangangawat hin kwarta, materyales, o oras ha aton agaron. (Efeso 4:28) Sugad han aton hinbaroan ha nau- na nga kapitulo, mapulsanon an pagin tangkod. An empleya- do nga kilala nga tangkod sigurado nga sasarigan. Ngan makita 12. Ano an mga kapulsanan ha pagin maduruto ngan pagin tangkod ha tra- baho?
176 Magpabilin ha Gugma han Dios man han aton agaron nga maduruto kita o diri, makakabiling kita hin katagbaw nga nagtitikang ha "maopay nga konsensya" ngan ha paghibaro nga napapalipay naton an Dios nga aton hi- nigugma. - Hebreo 13:18; Kolosas 3:22-24. 13 Pinaagi ha paghibaro nga an aton panggawi maghihimaya ha Dios. Kon nagtitipig kita hin hitaas nga suruklan han Kristia- no nga panggawi ha aton gintatrabahoan, sigurado nga maoob- serbahan ito han iba. Ano an magigin resulta hito? Hito nga pa- agi, aton 'mararayandayanan an pagturon-an han Dios nga aton Manluluwas.' (Tito 2:9, 10) Oo, tungod han aton maopay nga panggawi, makikita han iba nga darayawon an aton pagsingba, salit magkakainteres hira. Hunahunaa la an imo mahimo aba- ton kon karawaton han imo katrabaho an kamatuoran tungod han imo maopay nga panggawi ha iyo gintatrabahoan! Labaw ha ngatanan, tagda ini: May-ada pa ba mas makalilipay kay ha paghibaro nga an imo panggawi nakakagdayaw ngan nakakali- pay kan Jehova? - Proberbios 27:11; 1 Pedro 2:12. PAGGAMIT HIN HUSTO NGA PAGTURUTIMBANG HA PAGPILI HIN TRABAHO 14 Waray idetalye han Biblia kon ano nga klase hin sekular nga trabaho an kinakarawat ngan diri. Kondi, diri ini nanganga- hulogan nga puydi na karawaton an bisan ano nga klase hin tra- baho anoman an nahiuupod hito. An Kasuratan makakabulig ha aton ha pagpili hin maopay ngan legal nga trabaho nga na- ruruyagan han Dios samtang ginlilikyan an diri niya naruruya- gan. (Proberbios 2:6) Kon nagdidesisyon may kalabotan ha tra- baho, may-ada duha nga importante nga pakiana nga sadang naton tagdon. 15 An akon ba pagbuhat hini nga trabaho purupariho ha pag- himo hin buhat nga igindidiri ha Biblia? Matin-aw nga igindi- diri han Pulong han Dios an pangawat, pagbuwa, ngan paghi- mo hin imahen. (Eksodo 20:4; Buhat 15:29; Efeso 4:28; Pahayag 13. An aton maopay nga panggawi ha aton gintatrabahoan mahimo mag- resulta hin ano? 14-16. Kon nagdidesisyon may kalabotan ha trabaho, ano nga importante nga mga pakiana an aton sadang tagdon?
Magpahimulos hin Kaopayan ha Imo Ginkabudlayan KAKARAWATON KO BA AN TRABAHO? Prinsipyo: 'Buhata an ngatanan ha himaya han Dios.' - 1 Korinto 10:31. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Ini ba nga trabaho nag-uupod hin buruhaton nga direkta nga ginkukondenar han Pulong han Dios? - Ek- sodo 20:13-15. ˇ Ini ba nga trabaho makakahimo ha akon nga mag- kaada diri direkta nga pakigbahin ha igindidiri nga bu- hat? - Pahayag 18:4. ˇ Serbisyo publiko la ba ini nga trabaho ngan diri su- pak ha Kasuratan? - Buhat 14:16, 17. ˇ Ano an epekto hini nga trabaho; ma- kakapakdol ba ini ha konsensya han iba? - Roma 14:19-22. ˇ Kon magtrabaho ako ha iba nga nasud ngan bayaan an akon pamilya, ano an posible magin epekto hito ha ira emos- yon ngan espirituwalidad? - Efeso 5:28-6:4. 21:8) Diri gud kita makarawat hin bisan ano nga trabaho nga nag-oobligar ha aton ha pagbuhat hin sugad. An aton gugma kan Jehova diri gud magtutugot ha pagkarawat hin trabaho nga nag-uupod hin buhat nga supak ha iya sugo. - 1 Juan 5:3. 16 An pagbuhat ba hini nga trabaho matin-aw nga naghihi- mo ha aton nga bahin o promotor hin sayop nga buhat? Tag- da ini. Diri sayop an pagin resepsyonista. Kondi, kumusta man kon tanyagan an usa nga Kristiano hin sugad nga trabaho ha klinika hin pagpunit? Oo, an trabaho diri nag-oobligar ha 177
178 Magpabilin ha Gugma han Dios iya nga direkta nga makigbahin ha pagpunit. Kondi, diri ba an iya trabaho nasuporta ha kahikayan han klinika nga naeksister basi magpunit - buhat nga supak ha Pulong han Dios? (Eksodo 21:22-24) Sugad nga nahigugma kan Jehova, diri naton karuyag magkaada duok nga kalabotan ha mga buhat nga igindidiri han Biblia. 17 Damu nga isyu may kalabotan ha trabaho an mahimo ma- sulbad pinaagi ha pagpamalandong hin maopay ha mga baton han duha nga pakiana ha parapo 15 ngan 16. Dugang pa, may- ada liwat iba nga punto nga sadang naton tagdon kon nagdi- desisyon may kalabotan ha trabaho. Diri kita naglalaom nga Para ha mas detalyado nga paghisgot kon ano an sadang naton tagdon may kalabotan ha trabaho, kitaa an Abril 15, 1999 nga An Barantayan, pa- hina 28-30, ngan an Hulyo 15, 1982 nga The Watchtower, pahina 26. 17. (a) Ano an sadang tagdon kon naghihimo hin desisyon may kalabotan ha trabaho? (Kitaa an kahon ha pahina 177.) (b) Paonan-o an aton konsen- sya mahimo makabulig ha paghimo hin desisyon nga makakalipay ha Dios? Maipapakita naton an aton gugma kan Jehova pinaagi ha paghimo han pagsangyaw nga buruhaton nga aton prayoridad
Magpahimulos hin Kaopayan ha Imo Ginkabudlayan an matinumanon nga uripon nga klase maghihimo hin surun- don para ha ngatanan nga sitwasyon nga posible bumangon. Hini nga bahin, kinahanglan an husto nga pagturutimbang. Su- gad han hinbaroan ha Kapitulo 2, kinahanglan naton tutdoan ngan bansayon an aton konsensya pinaagi ha pag-aram kon pa- onan-o iaaplikar an Pulong han Dios kada adlaw. Pinaagi han abilidad ha pagsabot nga nababansay ha "paggamit," an aton konsensya makakabulig ha paghimo hin desisyon nga makaka- lipay ha Dios ngan makakabulig ha aton nga makapabilin ha iya gugma. - Hebreo 5:14. TIPIGI AN TIMBANG NGA PANHUNAHUNA HA TRABAHO 18 Diri masayon an pagpabilin nga timbang ha espirituwal durante hinin "kataposan nga mga adlaw" upod na an "mag- pakalilisang nga mga panahon." (2 Timoteo 3:1) Makuri gud an pagbiling hin trabaho ngan pagtipig hito. Sugad nga tinu- od nga Kristiano, maaram kita nga importante an pagpangalim- basog basi makagtagana ha aton pamilya. Kondi kon diri kita maikmat, an tensyon ha gintatrabahoan o an nakakatapon nga materyalistiko nga panhunahuna han kalibotan mahimo ma- kaulang ha aton espirituwalidad. (1 Timoteo 6:9, 10) Aton pag- hisgotan kon paonan-o kita makakapabilin nga timbang basi masiguro "an mas importante nga mga butang." - Filipos 1: 10, NW. 19 Sarig hin bug-os kan Jehova. (Proberbios 3:5, 6) Diri ba hiya takos han sugad nga pagsarig? Aw, napaid hiya ha aton. (1 Ped- ro 5:7, NW) Mas maaram hiya - labaw ha aton - han aton pa- nginahanglan ngan diri halipot an iya kamot. (Salmo 37:25) Salit mas maopay nga mamati kita ha iya Pulong nga nagpa- pahinumdom: "Mahigawas unta kamo ha paghigugma ha sala- pi; magmalipayon kamo ha mga bagay nga aada ha iyo, kay [an Dios] nagsiring: Diri ko gud ikaw bibilinan, ngan diri ko gud ikaw babayaan." (Hebreo 13:5) Damu han aada ha bug-os pa- nahon nga pag-alagad an makakagpamatuod han abilidad han 18. Kay ano nga diri masayon an pagpabilin nga timbang ha espirituwal? 19. Kay ano nga takos hi Jehova han aton bug-os nga pagsarig, ngan naka- kabulig ha aton an sugad nga pagsarig nga malikyan an ano? 179
180 Magpabilin ha Gugma han Dios "AN AKON DESISYON NAGRESULTA HIN MALIPAYON NGAN KONTENTO NGA KINABUHI" "Han naeskwela pa ako, nanguna ako ha klase ngan nagdaog hin full scholarship ha respetado ngan pribado nga eskwelahan ha New York City. Ginpirit ako han mga guidance counselor nga mag-aplay ha ki- lala nga mga unibersidad. Ginkarawat ako han pipi- ra hito ngan nagin kwalipikado pa ngani ha pagin es- kolar ha usa han pinakabantogan nga unibersidad ha Estados Unidos. Kondi, waray ko karawata ito tungod han duha nga rason. Siyahan, sugad hin nakikita ko na an peligro ha pagkinabuhi ha kampus nga hirayo ha amon. Ikaduha, karuyag ko gud magpayunir. "Sobra 20 ka tuig na ako nga payunir yana. Gin- titipigan ko an akon kalugaringon nga sagipo ha damu nga klase hin pagministeryo - pag-alagad diin mas daku an panginahanglan, pagbulig ha pagtu- kod hin mga Kingdom Hall, ngan pag-ayuda kon may kalamidad. Yana, nalilipay ako pag-alagad ka- upod hin grupo nga iba an yinaknan ha New York City. "Kon ginhihinumdom ko an mga tuig han akon bug-os panahon nga pag-alagad, nasasantop ko nga damu nga bendisyon an akon nakarawat. An akon desisyon nagresulta hin malipayon ngan kontento nga kinabuhi. Diri ko igbabalyo hin bisan ano an mga eksperyensya ngan an kasangkayan nga akon natirok." - Zenaida. Dios ha pagtagana han aton ginkikinahanglan. Kon bug-os nga nasarig kita nga napaid hi Jehova ha aton, malilikyan naton an sobra nga kabaraka ha pagtagana ha aton pamilya. (Mateo 6:25-32) Diri naton tutugotan an sekular nga trabaho nga ma-
Magpahimulos hin Kaopayan ha Imo Ginkabudlayan kaulang ha espirituwal nga buruhaton, sugad han pagsangyaw ngan pagtambong ha katirok. - Mateo 24:14; Hebreo 10:24, 25. 20 Tipigi an imo mata nga simple. (Mateo 6:22, 23) An pagka- ada simple nga mata nangangahulogan ha pagtipig hin simple nga kinabuhi. An simple nga mata, nakasentro ha uusa la nga katuyoan - an pagbuhat han kaburut-on han Dios. Kon an aton mata husto nga nakasentro ha uusa la nga butang, diri kita ma- gigin sobra kasagipo ha pagpinangalimbasog nga magkaada hin trabaho nga daku an sweldo ngan hin mas magarbo nga pagki- nabuhi. Diri man kita magigin sobra kaokupado ha waray kata- posan nga panalingkamot basi magkaada han pinakamoderno ngan pinakamaopay nga butang nga igin-aaghat han paraanun- syo nga sadang naton pagtag-iyahon basi magin malipayon. Pa- onan-o mo matitipigan an simple nga mata? Ayaw pabug-ati an imo kalugaringon hin utang nga diri ginkikinahanglan. Ayaw pagsamuka an imo kinabuhi pinaagi hin mga panag-iya nga nag-uubos hin daku hinduro nga panahon ngan atensyon. Sun- da an sagdon han Biblia nga magin kontento ha pagkaada 'pag- kaon ngan maitatabon.' (1 Timoteo 6:8) Pangalimbasugi nga mapasimple an imo kinabuhi tubtob ha mahihimo. 21 Paghimo hin espirituwal nga mga prayoridad, ngan pagpabi- lin dida hito. Tungod kay limitado la an aton mahihimo kada adlaw, kinahanglan maghimo kita hin prayoridad. Kay kon diri, an diri importante nga mga butang mahimo makau- bos han aton presyoso nga panahon, sugad hin iginpapaligid na la an mas importante nga butang. Ano an aton sadang ma- gin prayoridad? Prayoridad han damu ha kalibotan an pakaes- kwela ha unibersidad basi magkaada maopay nga karera. Kon- di, ginsagda ni Jesus an iya mga sumurunod nga padayon nga 'pamilngon siyahan an ginhadian.' (Mateo 6:33) Oo, sugad nga tinuod nga Kristiano, gin-uuna naton an Ginhadian. An aton pagkinabuhi - mga desisyon, tumong, ngan buruhaton - sadang magpakita nga mas importante ha aton an makakaopay 20. Ano an karuyag sidngon ha pagtipig hin simple nga mata, ngan pao- nan-o mo matitipigan an sugad nga disposisyon? 21. Kay ano nga kinahanglan kita maghimo hin prayoridad, ngan ano an aton sadang magin prayoridad? 181
182 Magpabilin ha Gugma han Dios ha Ginhadian kay han materyal nga butang ngan sekular nga buruhaton. PAGIN MADURUTO HA MINISTERYO 22 Tungod kay maaram kita nga hirani na gud an kataposan, nagpapabilin kita nga nakasentro ha nangunguna nga buruha- ton han tinuod nga Kristiano - pagsangyaw ngan paghimo hin disipulo. (Mateo 24:14; 28:19, 20) Pariho ha aton Susbaranan, hi Jesus, karuyag naton magin sagipo gud hinin nagluluwas hin kinabuhi nga buruhaton. Paonan-o naton maipapakita nga ini nga buruhaton importante ha aton? Bug-os-kasingkasing nga nakikigbahin an kadam-an nga katawohan han Dios ha pag- sangyaw nga buruhaton sugad nga magwarali. Ginplano han iba an ira buruhaton basi makagpayunir o makagmisyonero. Tu- ngod kay nasasantop han damu nga kag-anak an bili han espiri- tuwal nga tumong, gin-aaghat nira an ira mga anak nga himoon nga karera an bug-os panahon nga pag-alagad. Nakakapahimu- los ba hin kaopayan ha ira ministeryo an madasigon nga mga parasamwak han Ginhadian? Oo! An bug-os kalag nga pag-ala- gad kan Jehova amo an sigurado nga paagi ha pagkinabuhi nga may kalipay, katagbaw, ngan diri maihap nga bendisyon. - Pro- berbios 10:22. 23 Damu ha aton an kinahanglan magtrabaho hin damu ka oras basi makagtagana hin materyal para ha aton pamilya. Hi- numdumi nga karuyag ni Jehova nga makapahimulos kita hin kaopayan ha aton ginbubuhat. Pinaagi ha pagpahiuyon han aton panhunahuna ngan buhat ha iya panhunahuna ngan mga prinsipyo, makakabiling kita hin katagbaw ha aton trabaho. Sa- lit, magin determinado kita nga diri gud tugotan an sekular nga trabaho nga makaulang ha nangunguna nga buruhaton - an pagpasamwak han maopay nga sumat han Ginhadian han Dios. Pinaagi ha paghimo hini sugad nga aton prayoridad, ipinapaki- ta naton an aton gugma kan Jehova ngan tungod hito makakag- pabilin kita ha iya gugma. 22, 23. (a) Ano an nangunguna nga buruhaton han tinuod nga Kristiano, ngan paonan-o naton maipapakita nga ini nga buruhaton importante ha aton? (Kitaa an kahon ha pahina 180.) (b) Ano an imo determinasyon may kalabotan ha sekular nga trabaho?
KAPITULO 16 Atohi an Yawa Ngan an Iya Tuso nga mga Buhat "Atohi niyo an Yawa ngan mapahirayo hiya." - JAKOBO 4:7 (SANTIAGO 4:7, Maopay nga Sumat). KON damu ka tuig ka na nga nag-aalagad kan Jehova, posib- le nga nakabati ka na hin damu nga pahayag hin bawtismo ha mga asembleya ngan kombensyon. Kondi, mationan-o man ka- agsob an imo pakatambong ha sugad nga okasyon, posible nga nababantad ka la gihapon ha kada higayon nga natindog na an mga barawtismohan basi ipresenta an ira kalugaringon ha baw- tismo. Hito nga takna, nababatian mo an mga kapahayagan han kalipay han mga mamarati nga ginsusundan hin kinasingkasing nga pagpakpak. Bangin tumuro an imo luha samtang nakikita mo an usa pa nga grupo han presyoso nga mga indibiduwal nga nagdesisyon ha pagdapig kan Jehova. Makalilipay gud an sugad nga okasyon! 2 Samtang mahimo kita makakita hin bawtismo hin pipira ka beses ha usa ka tuig ha aton lugar, an mga anghel may pribile- hiyo ha pakakita hin mas agsob. Mahahanduraw mo ba an daku gud nga "kalipay ha langit" samtang nakikita nira an yinukot nga indibiduwal ha bug-os nga kalibotan nga nahidudugang ha nakikita nga organisasyon ni Jehova kada semana? (Lukas 15: 7, 10) Waray ruhaduha, nalilipay an mga anghel ha pagkita hini nga pag-uswag! - Hagay 2:7. AN YAWA "SUGAD HIN MAARINGASA NGA LEON, NAGLILINAKAT-LAKAT" 3 Kondi ha daku nga kabaliktaran, may-ada mga espiritu nga 1, 2. Hin-o an nalilipay ha okasyon han bawtismo? 3. Kay ano nga hi Satanas naglilinakat-lakat "sugad hin maaringasa nga leon," ngan ano an iya karuyag buhaton?
184 Magpabilin ha Gugma han Dios napupungot ha pagkita hito nga mga barawtismohan. Para kan Satanas ngan ha mga demonyo, makangaralas gud an pagki- ta hin yinukot nga nagsasalikway hinin maraot nga kalibo- tan. Natural la nga mangalas hira tungod kay iginpanhambog ni Satanas nga waray mag-aalagad kan Jehova tungod hin sin- sero nga gugma ngan waray makakapabilin nga matinumanon kon duro nga pakurian. (Job 2:4, 5) Ha kada panahon nga may nagdidedikar han iya kalugaringon kan Jehova, napapamatud- an nga sayop hi Satanas. Sugad ito hin nakarawat hiya hin yi- nukot nga tampalo kada semana. Diri urusahon nga "naglilina- kat-lakat [hiya], pagpinamiling hin iya lalamyon"! (1 Pedro 5:8) Ini nga "leon" determinado ha paglamoy ha aton ha espiritu- wal, tungod hito nadadaot o nauutod pa ngani an aton relasyon ha Dios. - Salmo 7:1, 2; 2 Timoteo 3:12. Ha kada panahon nga may nagdidedikar han iya kalugaringon kan Jehova, napapamatud-an nga sayop hi Satanas
Atohi an Yawa Ngan an Iya Tuso nga mga Buhat 4 Bisan kon naatubang kita hin mabangis nga kaaway, wa- ray kita hinungdan nga mahadlok hinduro. Kay ano? Tungod kay ginlilimitahan ni Jehova an gahum hiton "maaringasa nga leon" ha duha nga importante nga paagi. Ano ito? Siyahan, igin- tagna na ni Jehova nga an daku nga panon han tinuod nga Kris- tiano maluluwas ha tiarabot nga "daku nga kagol-anan." (Paha- yag 7:9, 14) An mga tagna han Dios diri gud napapakyas. Tungod hito, sigurado nga bisan hi Satanas maaram nga diri gud niya malilit-agan an ngatanan nga katawohan han Dios. 5 An ikaduha mahibabaroan tikang ha importante nga ka- matuoran nga iginyakan han usa han matinumanon nga kata- wohan han Dios ha naglabay. Hi propeta Asaria nagsiring kan Hadi Asa: "Hi Jehova maupod ha iyo samtang nga kamo nau- pod ha iya." (2 Kronikas 15:2; 1 Korinto 10:13) Ipinapakita han damu nga nakarekord nga ehemplo han naglabay nga pakyas pirme hi Satanas ha paglamoy ha mga surugoon han Dios nga nagpabilin nga duok ha Iya. (Hebreo 11:4-40) Yana, an Kristiano nga nagpapabilin nga duok ha Dios maglalampos ha pag-ato ha Yawa ngan ha pagpirde pa ngani ha iya. Ha pagkamatuod, an Pulong han Dios nagpapasarig: "Atohi niyo an Yawa ngan mapa- hirayo hiya." - Jakobo 4:7 (Santiago 4:7, Maopay nga Sumat). MAY-ADA KITA 'PAKIG-AWAY KONTRA HA ESPIRITUHANON NGA KASUNDALOHAN' 6 Diri magdadaog hi Satanas ha simboliko nga away, kondi su- gad nga indibiduwal mahimo kita niya mapirde kon umundang kita ha pagin mabinantayon. Maaram hiya nga malalamoy kita niya kon mapaluya niya an aton relasyon kan Jehova. Paonan-o niya mabubuhat ini? Pinaagi ha pag-atake ha aton ha duro, per- sonal, ngan tuso nga paagi. Paghisgotan naton inin nangungu- na nga pamaagi ni Satanas. 7 Duro nga mga pag-atake. Hi apostol Juan nagsiring: "An 4, 5. (a) Ginlilimitahan ni Jehova an impluwensya ni Satanas ha ano nga duha nga importante nga paagi? (b) An tinuod nga Kristiano makakasarig ha ano? 6. Paonan-o nakikig-away hi Satanas ha indibiduwal nga Kristiano? 7. Kay ano nga duro nga gin-aatake ni Satanas an katawohan ni Jehova? 185
186 Magpabilin ha Gugma han Dios bug-os nga kalibotan kanan kayawan-on." (1 Juan 5:19) Ito nga teksto nagpapahamangno ha tinuod nga mga Kristiano. Tungod kay nalamoy na ni Satanas an bug-os nga maraot nga kalibotan han katawohan, mahimo na niya isentro ngan paduruhon pa gud an pag-atake ha mga nakapalagiw ha iya - an katawohan ni Jehova. (Mika 4:1; Juan 15:19; Pahayag 12:12, 17) Daku an iya kasina tungod kay maaram hiya nga halipot na la an iya pana- hon. Salit ginpapakuri pa gud niya an pag-atake. Aton naieksper- yensyahan yana an iya ultimo nga pangalimbasog ha pagbung- kag han aton relasyon ha Dios. Salit yana, labaw kay ha kakan-o pa man, kinahanglan naton hisabtan an 'mga panahon [basi] hibaroan kon ano an kinahanglan buhaton.' - 1 Kronikas 12:32. 8 Personal nga pakigdulong. Ginpahamangnoan ni apostol Pablo an iya igkasi-Kristiano: "An aton pakig-away ["pakigdu- long," NW] . . . kontra ha mga espirituhanon nga kasundalohan han kamaraotan ha mga langitnon nga lugar." (Efeso 6:12) Kay ano nga ginamit ni Pablo an pulong nga "pakigdulong"? Tu- ngod kay nagpapasabot ito hin duok nga pag-asdangay. Salit, pi- naagi ha paggamit hito nga termino, iya ginpabug-atan nga an tagsa ha aton may-ada personal nga pakig-away ha magraot nga espiritu. Nag-uukoy man kita ha nasud diin kalyap an pagtoo ha magraot nga espiritu o diri, diri naton sadang hingalimtan nga han nagdedikar kita kan Jehova, sugad hin nagtitikang na kita pag-api hiton simboliko nga pakigdulong. Tikang hito nga dedikasyon padayon, an tagsa nga Kristiano bahin na hito nga away. Salit, diri urusahon nga nasantop ni Pablo an pangina- hanglan han pauroutro nga pag-aghat ha mga Kristiano ha Efe- so nga 'tumindog hin marig-on'! - Efeso 6:11, 13, 14. 9 Tuso nga pamaagi. Gin-aghat ni Pablo an mga Kristiano nga magin marig-on kontra ha "mga limbong" ni Satanas. (Efeso 8. Ano an iginpapasabot ni apostol Pablo han hiya sumiring nga may-ada kita "pakigdulong" ha magraot nga espiritu? 9. (a) Kay ano nga nagamit hin damu nga "limbong" hi Satanas ngan an mga demonyo? (b) Kay ano nga nangangalimbasog hi Satanas ha pagdaot han aton hunahuna, ngan paonan-o naton maaatohan ini? (Kitaa an kahon ha pahina 192-3.) (c) Ano nga buhat ni Satanas an aton sunod nga paghi- hisgotan?
Atohi an Yawa Ngan an Iya Tuso nga mga Buhat 6:11) Tigamni nga gin-gamit ni Pablo an pulong nga "mga." An magraot nga espiritu nagamit hin diri usa la kondi damu nga tuso nga pamaagi - ngan may-ada hira hinungdan ha pagga- mit hito. Ha paglabay han panahon, an pipira nga tumuroo nga naglampos ha pag-atubang hin usa nga pagsari nadani han inatubang hira hin iba nga klase hin pagsulay. Salit, gin-oob- serbahan gud han Yawa ngan mga demonyo an panggawi han kada tagsa basi hibaroan an aton kaluyahan. Katapos ginsasa- lingabot nira an bisan ano nga kaluyahan nga makakadaot ha aton relasyon ha Dios. Kondi, maopay na la nga nahibabaroan naton an mga pamaagi han Yawa tungod kay iginsusumat ito han Biblia. (2 Korinto 2:11) Ha tinikangan nga bahin hini nga libro, ginhisgotan naton an mga pamaagi sugad han materyalis- mo, magraot nga kaupod, ngan imoralidad. Kondi paghisgotan naton yana an usa pa nga tuso nga buhat ni Satanas - an espiri- tismo. ESPIRITISMO - BUHAT HIN PAGTRAYDOR 10 Pinaagi ha pagbuhat hin espiritismo, o demonismo, an usa direkta nga nakikigkomunikar ha magraot nga espiritu. An pipi- ra nga klase han espiritismo amo an panhimalad, pambarang, panlumay, ngan pakig-istorya ha patay. Sugad han aton hinba- baroan, 'mangil-ad' kan Jehova an espiritismo. (Deuteronomio 18:10-12; Pahayag 21:8) Tungod kay sadang liwat kita 'mangalas' ha maraot, diri gud husto nga maghingyap kita nga magkaada kalabotan ha magraot nga espiritu. (Roma 12:9) Makangingir- hat gud ito nga buhat hin pagtraydor kan Jehova, an aton langit- non nga Amay! 11 Kondi, tungod kay gintatagad ni Jehova nga pagtraydor an pakigbahin ha espiritismo, determinado hi Satanas nga mahi- dabi kita hito. Ha kada panahon nga nahidadabi an usa nga Kristiano ha demonismo, daku nga kadaogan ito para kan Sata- nas. Kay ano? Hunahunaa ini: Kon an usa nga sundalo maaghat 10. (a) Ano an espiritismo? (b) Paonan-o gintatagad ni Jehova an espiritis- mo, ngan paonan-o mo gintatagad ito? 11. Kay ano nga daku nga kadaogan kan Satanas kon maaghat kita nga ma- hidabi ha espiritismo? Iilustrar. 187
188 Magpabilin ha Gugma han Dios pagbaya ngan pagtraydor han iya grupo ngan bumalhin ha gru- po han kaaway, malilipay an kumander han kaaway. Bangin ig- parada pa ngani niya an traydor sugad nga tropiyo ha pag-in- sulto han dati nga kumander hito nga sundalo. Ha pariho nga paagi, kon makigbahin an usa nga Kristiano ha espiritismo, ki- naburut-on ngan tinuyo nga nabaya hiya kan Jehova ngan di- rekta nga nagpapasakop ha pagmando ni Satanas. Handurawa an kalipay ni Satanas nga igparada an traydor sugad nga tropi- yo! May-ada ba ha aton maruruyag paghatag ha Yawa han su- gad nga kadaogan? Waray gud! Diri kita traydor! PAGGAMIT HIN PAKIANA HA PAG-AGHAT HIN PAGRUHADUHA 12 Samtang ginkakangalasan ngan ginlilikyan naton an espiri- tismo, diri maglalampos hi Satanas ha paggamit hito ha aton. Tungod hito, nasasantop niya nga kinahanglan niya bag-ohon an aton panhunahuna. Paonan-o? Nangangalimbasog hiya ha pamiling hin paagi ha pagwurok ha aton tubtob nga an pi- pira maghunahuna nga an 'maraot maopay, ngan an maopay maraot.' (Isaias 5:20) Basi mabuhat ito, agsob niya gamiton an usa han nasarihan na gud niya nga paagi - paggamit hin pakia- na ha pag-aghat hin pagruhaduha. 13 Tigamni kon paonan-o ginamit ni Satanas ito nga paagi ha naglabay. Ha Eden hiya nagpakiana kan Eva: "Ngay-an nagsiring ba an Dios: Diri ka kumaon bisan ano nga kahoy dida ha tana- man?" Ha panahon ni Job, durante han katirok han mga ang- hel ha langit, hi Satanas nagpakiana: "Nahahadlok ba hi Job han Dios ha waray la pamurulaton?" Ngan ha tinikangan han mi- nisteryo ni Jesus ha tuna, gin-ayat niya hi Jesus: "Kon ikaw anak han Dios, sugoa ini nga mga bato, nga mahimo nga tinapay." Harumamay la, waray kaawod nga gintamay ni Satanas hi Jeho- va pinaagi ha paggamit han mga pulong nga Iya mismo ginya- kan mga unom ka semana an naglabay: "Ini amo an akon hini- 12. Ano nga paagi an ginagamit ni Satanas ha pag-impluwensya ha aton panhunahuna mahitungod ha espiritismo? 13. Paonan-o ginamit ni Satanas an paagi ha paggamit hin pakiana ha pag- aghat hin pagruhaduha?
Atohi an Yawa Ngan an Iya Tuso nga mga Buhat gugma nga Anak, nga akon nalilipayan"! - Genesis 3:1; Job 1:9; Mateo 3:17; 4:3. 14 Yana, ginagamit han Yawa an pariho nga paagi ha panga- limbasog ha pag-aghat hin pagruhaduha may kalabotan ha es- piritismo. Makasurubo, naglampos hiya ha pipira nga tumu- roo. Nagtikang hira pagkwestyon kon maraot gud ba an pipira nga klase han espiritismo. Sugad hin napakiana hira, 'Maraot ba ngay-an ito?' (2 Korinto 11:3) Paonan-o naton mabubuligan hira nga mabag-o an ira panhunahuna? Paonan-o naton masisigu- ro nga diri kita maiimpluwensyahan han pamaagi ni Satanas? Basi mabaton ito, paghisgotan naton an duha nga bahin nga tuso nga ginhugawan ni Satanas pinaagi hin espiritismo - an ka- liawan ngan kahimsog. GINAGAMIT AN ATON MGA HINGYAP NGAN PANGINAHANGLAN 15 Labi na ha Weste, diri ginsiseryoso an okultismo, mahiko, ngan iba nga klase hin espiritismo. Ha sine, libro, programa ha TV, ngan mulay ha kompyuter, an yawan-on nga mga buhat ipi- napakita sugad nga marisyo, intelihente, ngan diri nakakadaot. Nagin sobra kapopular an pipira nga sine ngan libro nga naka- sentro ha okultismo salit an mga nasuporta hito nag-organisa hin mga fan club. Matin-aw nga naglalampos an mga demon- yo ha pagpagaan han peligro han okultismo. Nakakaimpluwen- sya ba ini ha mga Kristiano? Oo, ha pipira. Ha ano nga paa- gi? Pananglitan, kon katapos magkita an usa nga Kristiano hin sine mahitungod ha okultismo, hiya magsiring, "Nagkita la ako, kondi diri ako nagbubuhat hito." Kay ano nga peligroso an su- gad nga pangatadongan? 16 Bisan kon may kaibahan an aktuwal nga pagbuhat ha 14. (a) May kalabotan ha espiritismo, paonan-o ginagamit ni Satanas an iya pamaagi ha pag-aghat hin pagruhaduha? (b) Ano an aton sunod nga paghi- hisgotan? 15. (a) Paonan-o gintatagad han damu ha Weste an espiritismo? (b) Pao- nan-o naiimpluwensyahan an pipira nga Kristiano han panhunahuna han kalibotan ha espiritismo? 16. Kay ano nga peligroso an pagpili hin kaliawan nga nakasentro ha mga buhat han okultismo? 189
190 Magpabilin ha Gugma han Dios pagkita, sigurado nga diri ito nangangahulogan nga diri pelig- roso an pagkita hin okultismo. Kay ano? Tagda ini: Iginpapaki- ta han Pulong han Dios nga hi Satanas o an iya mga demonyo waray abilidad ha pagbasa han aton hunahuna. Tungod hito, sugad han gin-unabi na, basi mahibaroan nira an aton ginhu- hunahuna ngan kaluyahan ha espirituwal, duok nga ira gin- oobserbahan an aton ginbubuhat - upod na an aton karuyag nga kaliawan. Salit, kon an panggawi han usa nga Kristiano nag- papakita nga naruruyag hiya ha sine o libro nga nakasentro ha espiritismo, mahiko, mga ginsangkayan han mga demonyo, o iba pa nga istorya mahitungod han Yawa, baga hin nagha- hatag hiya hin mensahe ha mga demonyo. Sugad hin iya igin- susumat ha ira an iya kaluyahan! Salit ginpapakusog han mga demonyo an ira pakigdulong hito nga Kristiano basi mapahi- mulosan an kaluyahan nga iya ipinakita, tubtob nga mapirde hiya. Ha pagkamatuod, an pipira nga nagkainteres ha espiritis- mo siyahan nga naaghat ha kaliawan nga dayag nga nagpapaki- ta hin okultismo, ngan ha urhi aktuwal na nga nahidabi ha pag- buhat hito. - Galasia 6:7. 17 Ginsasalingabot ni Satanas diri la an aton hingyap nga ma- liaw kondi an aton liwat panginahanglan para magin mahim- sog. Paonan-o? An usa nga Kristiano mahimo manluya katapos hin pauroutro nga pagkadto ha hospital o ha doktor ngan diri pa gihapon natatambal. (Markos 5:25, 26) Mahimo ito magha- tag kan Satanas ngan ha mga demonyo hin paborable nga hi- gayon nga salingabuton hiya. Maaram gud hira nga an Pulong han Dios nagpapahamangno: "Diri kamo maggamit hin mga mahika [o, espiritismo]." (Lebitiko 19:26) Basi maaghat an mga Kristiano nga diri sundon ito, mahimo paabaton han mga de- An naghuhulagway nga mga tawag kan Satanas (Parakontra, Parapakara- ot, Paralimbong, Parapanulay, Buwaon) diri naghahatag ha aton hin ideya nga may-ada hiya abilidad ha pag-usisa han kasingkasing ngan hunahuna. Kondi ha kabaliktaran, hi Jehova ginhuhulagway sugad nga "nagsasari han mga kasingkasing," ngan hi Jesus, sugad nga "nagsususi ha mga sulod nga tinguha ngan mga kasingkasing." - Proberbios 17:3; Pahayag 2:23. 17. Pinaagi han ano nga tuso nga buhat mahimo salingabuton ni Satanas an may sakit?
Atohi an Yawa Ngan an Iya Tuso nga mga Buhat monyo an may sakit nga waray na hiya paglaom. Tungod hito, bangin hiya kumadto ha tambalan o mamiling hin paagi ha pagtambal nga nag-uupod hin espiritismo. Kon maglampos iton tuso nga buhat han mga demonyo, mahimo ito magpalu- ya han relasyon ha Dios han may sakit. Ha ano nga paagi? 18 Ginpahamangnoan ni Jehova adton tinalapas han iya ba- 'Hiya nga naglilikay han laud: iya talinga ha pamati han balaud, an iya pag-ampo usa nga kangil- aran.' (Proberbios 28:9) Syem- pre, karuyag naton likyan pirme an ngatanan nga mahimo maka- ulang han aton pag-ampo ngan makawara han suporta ni Jehova - labi na durante ha panahon nga may sakit kita. (Salmo 41:3) Sa- lit, kon may pangirilal-an nga es- piritistiko an partikular nga paagi ha pagpaeksamin o pagpatambal, sadang likyan ito han tinuod nga Kristiano. (Mateo 6:13) Hito nga paagi, masisiguro niya nga iya na- titipigan an bulig ni Jehova. - Ki- taa an kahon nga "Espiritismo Gud ba Ito?" ha pahina 194. Pahimulusi an bulig ni Jehova ha panahon han pagkasakit KON NAGSASARANG AN ISTORYA MAHITUNGOD HAN MGA DEMONYO 19 Samtang damu ha Weste an nagpapagaan han peligro han gahum ni Satanas, kabaliktaran an nahitatabo ha iba nga bahin Para hin dugang nga impormasyon, kitaa an artikulo nga "Usa nga Pag- usisa han Kahimsog Para ha Imo?" ha Disyembre 15, 1994 nga An Baranta- yan, pahina 19-22, ngan an "The Bible's Viewpoint: Your Choice of Medical Treatment - Does It Matter?" ha Enero 8, 2001 nga Awake! 18. Ano nga klase hin pagtambal an ginlilikyan han mga Kristiano, ngan kay ano? 19. (a) Paonan-o gin-uuwat han Yawa an damu may kalabotan ha iya ga- hum? (b) Ano nga mga istorya an sadang likyan han tinuod nga Kristiano? 191
192 Magpabilin ha Gugma han Dios PAG-IKMAT HA PANLIMBONG NI SATANAS! Hi Satanas nga eksperto ha panlimbong 'nagbubuta han huna- huna han diri magtinoohon' ha sulod hin yinukot ka tuig na yana. (2 Korinto 4:4) Diri liwat hiya naundang ha pangalimbasog ha pagdaot han panhunahuna han magsiringba han Dios. Kay ano? Maaram hi Satanas nga an paagi han aton panhunahuna nakaka- apekto han aton buhat. Maaram hiya nga kon madadaot niya an aton panhunahuna, maiimpluwensyahan niya an aton buhat nga magin maraot. - Jakobo 1:14, 15. Hinumdumi an paagi ni Satanas ha paglimbong kan Eva. Hi apostol Pablo nagsurat: "Nahahadlok ako, bangin ha bisan ano nga paagi, nga sugad nga hi Eva ginlimbongan han usa nga ma- limbong nga halas, bangin man an iyo mga hunahuna pagrauton tikang . . . kan Kristo." (2 Korinto 11:3) Pinaagi ha paggamit hin halas, ginsulay ni Satanas hi Eva ha paghimo hin nakakadaot nga buhat. Nangalimbasog hi Satanas ha paglimbong ha panhuna- huna ni Eva. Naglampos ito. Tungod kay namati hi Eva, nabag-o an iya panhunahuna, ngan an igindidiri nagin makaruruyag. Han nalimbongan an iya hunahuna, nagin masayon para ha iya an pa- kasala. - Genesis 3:1-6; Pahayag 12:9. Waray magbag-o hi Satanas. An iya nangunguna nga prinsipyo amo la gihapon: Hugawan an hunahuna ngan masunod an ma- raot nga buhat. Gindisenyo niya an politika, relihiyon, komersyo, ngan kaliawan hini nga sistema ha pagpasarang han iya propa- ganda. (Juan 14:30) Naglampos hiya ha pagbaliko han panhuna- huna han kadam-an, iya ginbag-o an ira disposisyon ngan pan- lantaw. An buhat nga gintatagad hadto nga sayop - sugad han homoseksuwalidad, pagtampo han diri mag-asawa, ngan pagka- anak gawas han pag-asawa - agsob nga ginkakarawat ngan gin- hihingyap pa ngani. Mationan-o kaepektibo hi Satanas ha pagsu- lay ha mga tawo? An Biblia nasiring: "An bug-os nga kalibotan kanan kayawan-on." - 1 Juan 5:19. An mga Kristiano apektado ha pamaagi ni Satanas. (1 Korinto 10:12) Tungod kay maaram hi Satanas nga halipot na la an iya pa-
Atohi an Yawa Ngan an Iya Tuso nga mga Buhat nahon, may-ada hiya "daku nga kasina" ngan labi nga determi- nado ha paglimbong ha katawohan han Dios. (Pahayag 12:12) Kon diri kita mag-ikmat, an tuso nga propaganda ni Satanas ngan an damu nga 'panlimbong' ha hunahuna nga iya ginagamit ma- himo makadaot ha aton panhunahuna ngan makaaghat ha aton nga makasala. - Tito 1:10. Pananglitan, tagda an panhunahuna han kadam-an ha pag- asawa. Igintututdo han Biblia nga sagrado an pag-asawa ngan nag-uupod hin permanente nga bugkos. (Mateo 19:5, 6, 9) Kon- di, agsob nga ipinapakita han mga sine ngan programa ha tele- bisyon an pag-asawa sugad nga temporaryo nga kasabotan nga masayon utdon. Sugad nga mga Kristiano, sadang kita mag-ik- mat nga ini nga propaganda ni Satanas diri makadaot ha aton panhunahuna. Kon diri makontrol, magbabaliko ini han aton panhunahuna, magpapaluya han aton saad ha aton padis. Kon magkaproblema ha aton pag-asawa, bangin masulay kita ha pag- pamiling hin pagsabot ngan suporta ha diri naton padis. Ha diri maiha, an iba nga tawo - bangin katrabaho o igkasi-tumuroo - posible magin duok ha aton. Kon tugotan naton nga magtubo an duok nga pagbati, bangin madani kita ha pagbuhat hin sayop. Usa pa nga ehemplo, tagda an pagkaindependente nga kal- yap ha kalibotan ni Satanas. Damu an "batinguran, pagdada- yaw." (2 Timoteo 3:4) Kon madaot han sugad nga disposisyon an aton panhunahuna, mahimo mabaliko an aton pagtagad may ka- labotan ha pagpasakop ngan pagsugot. Kon maimpluwensyahan hini, bangin masina an bugto nga lalaki ha sagdon han mga tigu- rang. (Hebreo 12:5) Ngan bangin kwestyunon han bugto nga ba- baye an kahikayan han Dios ha pagkaulo. - 1 Korinto 11:3. Mapasalamaton kita nga ginpapahamangnoan kita ni Jehova mahitungod han pamaagi ni Satanas. (2 Korinto 2:11) Magin de- terminado nga diri gud tugotan an propaganda ni Satanas nga makasulod ha aton hunahuna. Basi makapabilin ha gugma han Dios kinahanglan tipigan naton an aton 'hunahuna ha mga ba- gay ha igbaw.' - Kolosas 3:2. 193
194 Magpabilin ha Gugma han Dios han kalibotan. Hito nga mga dapit, damu an gin-uuwat han Yawa ha pagtoo nga may-ada hiya daku nga gahum kay han ti- nuod nga iya gintatag-iya. An iba nakaon, nagtatrabaho, ngan nakaturog nga nahahadlok ha mga buhat han magraot nga es- piritu. Nagsasarang an istorya mahitungod han gamhanan nga buhat han mga demonyo. An sugad nga mga istorya agsob nga iginsusumat nga may daku nga kaikag ngan naruruyagan ito han mga tawo. Sadang ba liwat naton ipasarang an sugad nga mga is- torya? Diri, tungod kay an surugoon han matuod nga Dios nag- lilikay pagbuhat hito ha duha nga importante nga hinungdan. 20 Siyahan, pinaagi ha pagpinanumat hin istorya mahitungod han nahimo han mga demonyo, aktuwal nga sinusuportahan han usa an ginbubuhat ni Satanas. Paonan-o? Ginpaparig-on han Pulong han Dios nga may gahum hi Satanas, kondi nag- papahamangno liwat ito nga nagamit hiya hin "buwa nga ka- tingalahan" ngan 'panlimbong.' (2 Tesalonika 2:9, 10) Tungod 20. Ha ano nga paagi diri tinuyo nga naipapasarang han usa an propagan- da ni Satanas? ESPIRITISMO GUD BA ITO? Prinsipyo: 'Dayag an mga buhat han unod, ini an pagdiwata, pagbulag, pagkakabig. An nagbubuhat hin sugad hini diri makakapanunod han ginhadian han Dios.' - Galasia 5:19-21. Pakianhi an imo kalugaringon ˇ Nagbubuhat ba ako hin kustomre nga may kalabotan ha gintotoohan han palso nga relihiyon? - 2 Korinto 6: 16, 17. ˇ May-ada ba ako gamit nga direkta nga may kalabotan ha espiritismo? - Buhat 19:19. ˇ May-ada ba ako tambal nga may bahin hin espiritismo o gahum ha mahika? - Lebitiko 19:26.
Atohi an Yawa Ngan an Iya Tuso nga mga Buhat kay hi Satanas an nangunguna nga paralimbong, maaram hiya kon paonan-o iimpluwensyahan an hunahuna hadton nahihilig ha espiritismo ngan kon paonan-o hira patutoohon ha mga bu- tang nga diri tinuod. An sugad nga mga tawo bangin sinsero nga tumoo nga nakabati ngan nakakita hira hin pipira nga butang ngan isumat ito sugad nga tinuod. Ha urhi, nagigin sobra na an ira istorya tungod han padayon nga pag-inuroutro hito. Kon an usa nga Kristiano mag-inistorya mahitungod hito, sugad hin gin- bubuhat niya an kaburut-on han Yawa - an 'amay han buwa.' Iya iginpapasarang an propaganda ni Satanas. - Juan 8:44; 2 Timoteo 2:16. 21 Ikaduha, bisan kon an usa nga Kristiano may-ada aktuwal nga eksperyensya may kalabotan ha magraot nga espiritu, lilik- yan niya an pauroutro nga pagliaw ha mga igkasi-tumuroo pina- agi hin mga istorya mahitungod hito. Kay ano? Ginsasagdonan kita: "Maghangad ngadto kan Jesus nga amo an tinikangan ngan maghiringpit han aton pagtoo." (Hebreo 12:2) Oo, sadang naton isentro an aton atensyon kan Kristo, diri kan Satanas. Makatiri- gamnan, han nakanhi pa hi Jesus ha tuna waray niya liawa an iya mga disipulo hin mga istorya mahitungod han magraot nga es- piritu bisan kon damu unta an iya maisusumat mahitungod han nahihimo ni Satanas. Lugod, iginsentro ni Jesus an iya istorya mahitungod han Ginhadian. Salit, ha pagsubad kan Jesus ngan ha iya mga apostol karuyag naton isentro an aton pag-uruistor- ya mahitungod ha "urusahon nga mga buhat han Dios." - Buhat 2:11; Lukas 8:1; Roma 1:11, 12. 22 Oo, ginagamit ni Satanas an magkalain-lain nga tuso nga buhat upod na an espiritismo ha pangalimbasog nga dau- ton an aton relasyon kan Jehova. Kondi, pinaagi ha pagkanga- las ha maraot ngan pagpabilin ha kon ano an maopay, diri na- ton tinutugotan an Yawa ha pagpaluya han aton determinasyon ha paglikay han ngatanan nga klase han espiritismo. (Efeso 4:27) Handurawa an daku gud nga "kalipay ha langit" kon magpapa- dayon kita ha "pag-atubang kontra ha [tuso nga] mga limbong han Yawa" tubtob nga bungkagon na gud hiya! - Efeso 6:11. 21. Diin naton karuyag isentro an aton pag-uruistorya? 22. Paonan-o naton padayon nga madudugangan an "kalipay ha langit"? 195
KAPITULO 17 Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo "Ipadayon an pagpadig-on han iyo baraan nga pagtoo. . . . Pagpabilin kamo dida han gugma han Dios." - JUDAS 20, 21, Maopay nga Sumat. KARUYAG naton ngatanan magin makusog ngan mahimsog. Kondi, basi kita magtubo nga makusog ngan mahimsog ha pisi- kal, nagkikinahanglan kita hin masustansya nga pagkaon, eher- sisyo, ngan padayon nga pag-ataman han aton kahimsog. Na- nginginahanglan ini han aton pangalimbasog, pero tungod kay nakakaapekto ito ha aton kinabuhi ngan kabubuwason, diri kita nagpapasibaya. Kondi may-ada usa nga klase hin pagtubo nga kinahanglan naton tagdon. Ano ito? 2 Ginhisgotan ito ni disipulo Judas han iya ginsagda an mga Kristiano: "Pagpabilin kamo dida han gugma han Dios." Hito nga teksto, iginpakita liwat niya an importante nga paagi ha pagbu- hat hito: '[Pinaagi] ha pagpadayon ha pagpadig-on han iyo bara- an nga pagtoo.' (Judas 20, 21, Maopay nga Sumat) Ano an imo mahihimo nga mas magpaparig-on han imo pagtoo basi makapa- bilin ha gugma han Dios? Isentro naton an aton atensyon ha tulo nga bahin nga nagkikinahanglan han aton pagtagad. PADAYON NGA KULTIBARA AN PAGTOO HA MAGTADONG NGA GINHAHANGYO NI JEHOVA 3 Siyahan, kinahanglan naton parig-unon an aton pagtoo ha mga balaud han Dios. Samtang gin-aadman ini nga libro, hinba- 1, 2. Ano an aton mahihimo basi magin makusog ngan mahimsog ha pisi- kal, ngan kay ano nga importante ito? 3-5. (a) Karuyag ni Satanas nga magkaada ka ano nga sayop nga panhuna- huna mahitungod ha mga ginhahangyo ni Jehova? (b) Paonan-o naton sadang tagdon an mga ginhahangyo han Dios, ngan paonan-o ito sadang makaapekto ha aton pagtagad hito? Iilustrar.
Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo roan mo an pipira han magtadong nga ginhahangyo ni Jehova may kalabotan ha panggawi. Ano an imo panhunahuna mahitu- ngod hito? Karuyag ni Satanas nga limbongan ka ha paghunahu- na nga an mga balaud, prinsipyo, ngan suruklan ni Jehova istrik- to, matalumpiguson pa ngani. Iya na ginagamit ini nga taktika tikang han napamatud-an nga epektibo gud ini ha Eden. (Genesis 3:1-6) Malilimbongan ka ba hito? Depende gud ito ha imo. 4 Ha pag-ilustrar: Samtang namamasyada ka ha maopay nga parke, nakakita ka hin marig-on ngan hitaas nga kudal nga nag- aalad han usa ka bahin han parke. Makaruruyag pagkit-on an su- lod hito. Ha siyahan, bangin hunahunaon mo ito sugad nga diri ginkikinahanglan nga ulang ha imo kagawasan. Kondi han hi- niling ka ha sulod, nakakita ka hin mabangis nga leon nga tila- moy na han igintubong hito! Yana, nasabtan mo an tinuod nga katuyoan han kudal - usa nga proteksyon. May-ada ba mabangis nga maniribad nga naghihingyap paglamoy ha imo yana? An Pu- long han Dios nagpapahamangno: "Magbuotan, ngan mag-agma kamo: kay an iyo kaaway nga amo an yawa, sugad hin maaringa- sa nga leon, naglilinakat-lakat, pagpinamiling hin iya lalamyon." - 1 Pedro 5:8. 5 Hi Satanas mabangis nga maniribad. Tungod kay diri karu- yag ni Jehova nga mabiktima kita ni Satanas, naghimo Hiya hin mga balaud basi panalipdan kita tikang ha damu nga tuso nga bu- hat hiton maraot nga usa. (Efeso 6:11) Salit, ha kada panahon nga ginpapamalandong naton an mga balaud han Dios, sadang naton tagdon ito sugad nga kapahayagan han gugma han aton langit- non nga Amay. Kon tatagdon naton ito ha sugad nga paagi, ma- gigin burabod ito hin seguridad ngan kalipay. Hi disipulo Jako- bo nagsurat: "An nagtan-aw ha hingpit nga balaud, an balaud han kaluwasan, ngan nagpapadayon hito, . . . ini nga tawo mabubula- han ha iya buhat." - Jakobo 1:25. 6 An pagkinabuhi uyon ha mga sugo han Dios an gimaopayi nga paagi ha pagparig-on han aton pagtoo ha Humaratag-hin- balaud ngan ha kinaadman han iya mga balaud. Pananglitan, an "balaud ni Kristo" nag-uupod han iya sugo nga tutdoan an iba 6. Ano an gimaopayi nga paagi ha pagparig-on han pagtoo ha magtadong nga sugo ngan prinsipyo han Dios? Paghatag hin ehemplo. 197
198 Magpabilin ha Gugma han Dios han "ngatanan nga mga bagay, nga [iya] iginsugo." (Galasia 6:2; Mateo 28:19, 20) Ginsiseryoso liwat han mga Kristiano an sugo nga padayon nga magkatirok ha pagsingba ngan ha pagdinasigay ha usa kag usa. (Hebreo 10:24, 25) An mga sugo ni Jehova nag- uupod liwat han pag-aghat nga regular, agsob, ngan kinasingka- sing nga mag-ampo. (Mateo 6:5-8; 1 Tesalonika 5:17) Samtang nagkikinabuhi kita uyon hito nga mga sugo, matin-aw nga nasa- santop naton nga mahigugmaon gud ito. Kon susundon naton ito, malilipay ngan matatagbaw kita - pag-abat nga diri gud ma- bibilngan bisan diin hinin maraot nga kalibotan. Samtang imo ginpapamalandong kon paonan-o ka personal nga nakakapahi- mulos ha pagsunod hito, diri ba nagigin mas marig-on an imo pagtoo? 7 Usahay nababaraka an iba nga magigin makuri hinduro an pagsugot ha mga balaud ni Jehova ha paglabay han panahon. Na- hahadlok hira nga bangin hira mapakyas. Kon umabat ka hin su- gad, hunahunaa ini nga mga pulong: "Ako hi Jehova nga imo Dios, nga nagtututdo ha imo ha pagpahimulos, nga nagmaman- do ha imo han dalan nga imo paglalaktan. O nga ikaw namati unta han akon mga sugo! Dida hito an imo kamurayaw nasusu- gad hin usa nga salog, ngan an imo pagkamatadong nasusugad 7, 8. Ano an pasarig han Pulong han Dios ha mga nababaraka nga bangin diri hira makapadayon ha pagbuhat hin matadong?
Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo han mga balud ha dagat." (Isaias 48:17, 18) Ginpamalandong mo na ba kon mationan-o kamakapadasig ini nga mga pulong? 8 Hini nga teksto, ginpapahinumdoman kita ni Jehova nga ma- pulsanon para ha aton an pagsugot ha iya. Nagsasaad hiya hin duha nga bendisyon kon buhaton naton ito. Siyahan, an aton ka- murayawan magigin pariho hin salog - kalmado, hura, ngan nag- papadayon. Ikaduha, an aton pagkamatadong magigin pariho hin balud ha dagat. Pananglitan, kon nakikita mo an balud nga nawawara kondi may-ada na liwat nabubug-os, sigurado nga ma- huhunahuna mo nga diri gud matatapos an pagbinalud. Maaram ka nga an mga balud padayon nga magbabalik-balik ha bayba- yon tubtob ha kadayonan. Hi Jehova nasiring nga an imo pagka- matadong magigin pariho hito. Samtang nangangalimbasog ka ha pagin matinumanon ha iya, diri ka gud niya pababay-an! (Sal- mo 55:22) Diri ba iton makalilipay nga mga saad nagpaparig-on han imo pagtoo kan Jehova ngan ha iya magtadong nga ginha- hangyo? 'MAG-USWAG HA PAGKAHAMTONG' 9 Ikaduha, kinahanglan naton sundon inin giniyahan nga mga pulong: 'Mag-uswag kita ha pagkahamtong.' (Hebreo 6:1, NW) An pagin hamtong maopay nga tumong para ha usa nga Kristia- no. Diri pariho ha pagin hingpit nga diri gud naton makakab-ot yana sugad nga tawo, posible kita magin hamtong. Dugang pa, an mga Kristiano nakakabiling hin mas daku nga kalipay ha pag-ala- gad kan Jehova samtang nagigin hamtong hira. Kay ano? 10 An hamtong nga Kristiano espirituwal nga tawo. Iya gintata- gad an mga butang pariho ha pagtagad ni Jehova. (Juan 4:23) Hi Pablo nagsurat: "An mga nagsusunod ha unod, nagbibiling han mga butang han unod; kondi an mga nagsusunod ha espiritu nagbibiling han mga butang han espiritu." (Roma 8:5) An dis- posisyon han pisikal nga tawo nagriresulta hin gutiay nga kali- pay tungod kay may tendensya ito nga magin makikalugaringon, diri naghuhunahuna ha tidaraon, ngan nakasentro ha materyal 9, 10. (a) Kay ano nga an pagin hamtong maopay nga tumong para ha mga Kristiano? (b) Paonan-o an espirituwal nga disposisyon nabulig ha aton nga magin malipayon? 199
200 Magpabilin ha Gugma han Dios nga mga butang. An disposisyon han espirituwal nga tawo mali- payon tungod kay nakasentro ito kan Jehova "an malipayon nga Dios." (1 Timoteo 1:11, NW) An espirituwal nga tawo naghihing- yap ha pagpalipay kan Jehova ngan nalilipay bisan kon nakaka- eksperyensya hin kakurian. Kay ano? An kakurian naghahatag ha aton hin higayon nga mapamatud-an nga buwaon hi Satanas ngan makultibar an integridad nga nagpapalipay han aton langit- non nga Amay. - Proberbios 27:11; Jakobo 1:2, 3. 11 An pagin espirituwal ngan hamtong nga tawo nakukultibar pinaagi ha pagbansay. Tagda ini nga bersikulo: "An mabaskog nga kakaunon kanan katigurangan, kanan hadton mga tawo nga pi- naagi han paggamit, an ira mga balatian ["abilidad ha pagsa- bot," NW] nagkababatid na ha pagkilala han maopay ngan han maraot." (Hebreo 5:14) Han naghisgot hi Pablo mahitungod han aton abilidad ha pagsabot sugad nga 'ginpapabatid' o ginba- bansay, ginamit hiya hin Griego nga pulong nga bangin komon nga ginagamit ha mga himnasyo ha Gresya han siyahan nga sig- lo tungod kay mahimo ito hubaron nga 'ginbansay sugad hin atleta.' Yana, hunahunaa kon ano an nahiuupod hito nga pagban- say. 12 Han natawo kita, waray pa mabansay an aton lawas. Pa- nanglitan, an minasus-an haros diri pa maaram han gamit han iya kamot ngan tiil. Salit, waray direksyon nga iya ginkiki- wa an iya kamot nga nakakaigo pa ngani ha iya nawong, tungod hito nasisina ngan nakakalasan hiya. Kondi, pinaagi ha pagga- mit han mga bahin han lawas, hinay-hinay nga nababansay ito. An gutiay nga bata nakakakamang, ngan ha diri maiha naka- kalakat, ngan ha pipira la ka panahon nakakadalagan na. Kon- di, kumusta man an atleta? Kon nakakakita ka hin atleta nga An mga syentista nasiring nga nakukultibar naton an espesyal nga pag- abat han gamit han bahin han aton lawas ngan han hinmumutangan hito nga mga bahin. Pananglitan, tungod hini naipapakpak mo an imo kamot bisan kon napiyong ka. Usa nga adulto na nga pasyente an nawarayan hito nga pag-abat an waray na makatukdaw, makalakat o makalingkod pa ngani. 11, 12. (a) Ano an ginsiring ni Pablo mahitungod han abilidad ha pagsa- bot han usa nga Kristiano, ngan ano an kahulogan han pulong nga ginhubad nga 'ginpapabatid' o ginbabansay? (b) Ano nga pagbansay an sadang maeks- peryensyahan han lawas basi magin hamtong ngan maabtik ha pisikal?
201 Nababansay an lawas han atleta pinaagi ha paggamit hito naglulurulukso ngan nag- tuturutambling ha maopay ngan husto nga paagi, sigu- rado nga huhunahunaon mo nga an iya lawas ginbansay hin maiha nga panahon. An pagin maabtik han atleta diri aksidente la - nagkikinahang- lan ito hin damu ka oras nga pagbansay. An Biblia nasiring nga an sugad nga pagbansay han lawas "gutiay la an ka- pulsanan." Kondi an pagban- say ha espirituwal nga abili- dad ha pagsabot mas birilhon gud! - 1 Timoteo 4:8. 13 Hini nga libro, damu an aton ginhisgotan nga makakabulig ha imo ha pagbansay han imo abilidad ha pagsabot basi makapa- bilin nga matinumanon kan Jehova sugad nga espirituwal nga tawo. Hunahunaa an mga prinsipyo ngan balaud han Dios ngan pag-ampo mahitungod hito samtang nagdidesisyon ka kada ad- law. Ha kada pagdidesisyon, pakianhi an imo kalugaringon: 'Ano nga mga balaud o prinsipyo ha Biblia an may kalabotan hini? Pa- onan-o ko maiaaplikar ito? Ano nga pagkinabuhi an malilipayan han akon langitnon nga Amay?' (Proberbios 3:5, 6; Jakobo 1:5) An tagsa nga desisyon nga imo ginhihimo hito nga paagi dugang nga magbabansay han imo abilidad ha pagsabot. Ito nga pagban- say mabulig ha imo nga magin tinuod nga espirituwal nga tawo ngan makapabilin nga sugad hito. 14 Bisan kon an usa mahimo magin hamtong na, puydi hiya padayon nga magtubo ha espirituwal. An pagtubo nadepende ha pagkaon. Salit, hi Pablo nagsiring: "An mabaskog nga kakau- non kanan katigurangan." An yawi ha pagparig-on han imo pag- too amo an pagkaon hin matig-a nga espirituwal nga pagkaon. Ngan samtang husto nga gin-aaplikar mo an imo hinbabaroan, 13. Paonan-o mahimo mabansay an aton abilidad ha pagsabot? 14. Ano nga hingyap an kinahanglan naton kultibaron basi magtubo ha es- pirituwal, kondi sadang kita mag-ikmat ha ano?
202 Magpabilin ha Gugma han Dios ipinapakita mo an kinaadman, ngan an Biblia nasiring: "An ki- naadman amo an butang nga labaw." Salit, kinahanglan naton kultibaron an tinuod nga hingyap ha presyoso nga kamatuoran nga igintatagana han aton Amay. (Proberbios 4:5-7; 1 Pedro 2:2) Syempre, an pagkaada kahibaro ngan diosnon nga kinaadman diri hinungdan ha pagpahitaas. Kinahanglan regular nga usisa- hon naton an aton kalugaringon basi diri magtubo an garbo o iba nga kaluyahan. Hi Pablo nagsurat: "Pagproyba kamo ha iyo ngahaw, kon aada kamo ha pagtoo, proybahi niyo an iyo mga ka- lugaringon." - 2 Korinto 13:5. 15 An usa bangin makusog ngan mahimsog; pero, kinahang- lan la gihapon niya an padayon nga pagkaon ngan maopay nga pag-ataman ha kalugaringon. Kondi, may kalabotan ha aton es- pirituwalidad, ano an kinahanglan naton buhaton basi magin hamtong ngan matipigan an aton espirituwalidad? Labaw ha nga- tanan, kinahanglan magkaada kita gugma, ngan padayon nga magtubo ha gugma para kan Jehova ngan ha aton igkasi-tumu- roo. Kon waray kita hito, ngatanan nga aton kahibaro ngan bu- hat magigin waray pulos - pariho hin waray pulos nga aringasa. (1 Korinto 13:1-3) Pinaagi ha gugma, mahimo kita magin ham- tong nga Kristiano ngan padayon nga mag-uswag ha espirituwal. TIPIGI AN IMO HUNAHUNA NGA NAKASENTRO HA PAGLAOM NGA IGINTATAGANA NI JEHOVA 16 Ikatulo, kinahanglan bantayan naton an aton hunahuna nga nakasentro ha paglaom nga igintatagana ni Jehova. Basi mabuhat ini, kinahanglan bantayan naton an paagi han aton paghunahuna. Hi Satanas, an magmarando hini nga kalibotan, maabtik gud ha pag-impluwensya ha mga tawo nga magturaw, magin negatibo, mawad-an hin pagsarig, ngan mawarayan hin paglaom. (Efeso 2:2) An sugad nga panhunahuna peligroso ha Kristiano sugad la nga an gin-aanay nga biga nakakadaot ha ba- lay nga kahoy. Maopay na la nga hi Jehova nagtatagana hin im- portante nga depensa - paglaom. 15. Kay ano nga kinahanglan an gugma ha pagtubo ha espirituwal? 16. Ano nga klase hin panhunahuna an igin-aaghat ni Satanas, ngan ano nga panalipod an igintatagana ni Jehova?
Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo 17 Nakalista ha Biblia an magkalain-lain nga bahin han espiri- tuwal nga hinganiban nga aton ginkikinahanglan basi maato- han hi Satanas ngan ini nga kalibotan. Usa nga importante nga bahin hini nga hinganiban amo an helmet, an "paglaom han kaluwasan." (1 Tesalonika 5:8) Ha panahon han Biblia, an sun- dalo maaram nga diri hiya makakatalwas hin away kon waray helmet. Tungod kay nakakabulig gud an helmet - agsob nga hi- nimo tikang ha metal ngan sinapinan ha sulod hin tela o anit - nga diri magkaada daku nga kadaot an ulo kon maigo ito. Sugad la nga an helmet nagpapanalipod ha ulo, an paglaom nagpapa- nalipod han panhunahuna. 18 Hi Jesus an nangunguna nga susbaranan ha pagtipig hin paglaom. Hinumdumi an iya gin-antos ha ultimo nga gab-i han iya kinabuhi ha tuna. Usa nga duok nga sangkay an nagtraydor ha iya tungod hin kwarta. Usa pa an naglirong bisan ha pagkila- la ha iya. Ngan an iba binaya ha iya ngan pinalagiw. An iya kahi- mungto nagsalikway ha iya, nag-insister ha Romano nga kasun- dalohan nga patayon hiya pinaagi ha pagpasakit ha iya. Waray ruhaduha nga naeksperyensyahan niya an mas makuri nga pag- sari kay han aton maieksperyensyahan. Ano an nakabulig ha iya? An Hebreo 12:2 nabaton: "Tungod han kalipay nga ibinu- tang ha iya atubangan, nag-antos han krus, nagtamay han kaa- lo, ngan naglingkod didto ha too han lingkuranan han Dios." Waray gud mawara kan Jesus an "kalipay nga ibinutang ha iya atubangan." 19 Ano nga kalipay an 'ibinutang ha atubangan' ni Jesus? Aw, maaram hiya nga pinaagi ha pag-antos makakabulig hiya ha pagpahitaas han baraan nga ngaran ni Jehova. Maihahatag niya an gidadakui nga ebidensya nga buwaon hi Satanas. Waray iba nga paglaom nga mas makakapalipay kan Jesus! Maaram liwat hiya nga hura nga bibendisyonan hiya ni Jehova tungod han iya pagin matinumanon - nga ha diri maiha aada an posibilidad 17. Ha ano nga paagi iginpapakita han Pulong han Dios an bili han pag- laom? 18, 19. Ano nga ehemplo han pagtipig hin paglaom an iginpakita ni Jesus, ngan paonan-o naton masusubad hiya? 203
204 Magpabilin ha Gugma han Dios nga makaupod utro an iya Amay. Iton makalilipay nga pagla- om an pirme ginhuhunahuna ni Jesus durante han ngatanan nga makuri nga panahon. Ito liwat an aton kinahanglan buha- ton. An kalipay iginbutang liwat ha aton atubangan. An tagsa ha aton ginpapasidunggan ni Jehova han pribilehiyo ha pagbulig ha pagpahitaas han iya harangdon nga ngaran. Mapapamatud- an naton nga buwaon hi Satanas pinaagi ha pagpili kan Jehova sugad nga aton Soberano ngan ha pagtipig han aton kalugari- ngon nga talwas ha gugma han aton Amay anoman nga kakuri- an ngan pagsulay an maeksperyensyahan naton. 20 Hi Jehova diri la andam ha pagbalos han iya magtinu- manon nga surugoon - disidido hiya ha pagbuhat hito. (Isaias 30:18; Malakias 3:10) Nalilipay hiya ha paghatag ha iya mga su- rugoon han husto nga hingyap han ira kasingkasing. (Salmo 37:4) Salit, isentro gud pirme an imo hunahuna ha paglaom nga aada ha imo atubangan. Ayaw papirde ha negatibo, magraot, ba- liko nga panhunahuna han daan nga kalibotan ni Satanas. Kon inaabat mo nga an espiritu hini nga kalibotan hinay-hinay nga nasulod ha imo hunahuna o kasingkasing, sinsero nga mag- ampo kan Jehova para han "kamurayawan han Dios, nga labaw ha ngatanan nga hibabroan." Ito nga kamurayawan nga hatag han Dios magbabantay ha imo kasingkasing ngan hunahuna. - Filipos 4:6, 7. 20. Ano an makakabulig ha imo nga pirme magin positibo ngan malao- mon?
Parig-ona an Imo Baraan nga Pagtoo 21 Makalilipay gud ini nga paglaom! Kon bahin ka han daku nga panon nga 'magowa ha daku nga kagol-anan,' hunahunaa an kinabuhi nga hirani mo na maeksperyensyahan. (Pahayag 7: 9, 14) Tungod kay hito nga panahon waray na hi Satanas ngan an iya mga demonyo, maieksperyensyahan mo an katalwasan nga bangin diri mo mahanduraw yana. Aw, may-ada ba ha aton yana nagkikinabuhi nga diri nakukurian han maraot nga impluwen- sya ni Satanas? Kon waray na ito nga kakurian, magigin makalili- pay gud an paghimo han tuna nga paraiso ilarom ha pagmando ni Jesus ngan han iya 144,000 nga langitnon nga igkasi-magma- rando! Nalilipay gud kita ha paglaom nga makita nga waray na sakit, maabiabi an aton hinigugma nga namatay, ngan magkina- buhi ha paagi nga karuyag han Dios para ha aton! Samtang nag- titikahingpit kita, nagtitikahirani an mas daku nga balos, an saad nga iginpahayag ha Roma 8:21 - "kaluwasan han paghimaya han mga anak han Dios." 22 Karuyag ni Jehova nga makarawat mo an dugang nga kaga- wasan kay han imo mahahanduraw. An pakakarawat hito nakade- pende han imo pagin masinugtanon. Diri ba ito takos han ngata- nan mo nga pangalimbasog yana ha pagsugot kan Jehova kada adlaw? Takos gud ito, salit padayon nga parig-ona an imo kalu- garingon ha imo baraan nga pagtoo basi makapabilin ka ha gug- ma han Dios tubtob ha waray kataposan! 21, 22. (a) Ano an mahimayaon nga paglaom han daku nga panon? (b) Ano nga bahin han Kristiano nga paglaom an imo mas ginpapabilhan, ngan determinado ka nga buhaton an ano? 205
206 APENDISE TOPIKO Kon Paonan-o Tatagdon an Ginpaiwas ha Kongregasyon Pagtabon ha Ulo - San-o Ngan Kay Ano? Pagsaludo ha Bandera, Pagbutos, Ngan Pagserbisyo ha Komunidad Gudtiay nga Bahin han Dugo Ngan mga Proseso ha Pag-opera Paglampos han Hingyap ha Pagbuhat han Masturbasyon An Ginsisiring han Biblia Mahitungod ha Pagdiborsyo Ngan Pagbulag
Pagsulbad hin mga Problema May Kalabotan ha Negosyo PAHINA 207 209 212 215 218 219 222
Apendise Kon Paonan-o Tatagdon an Ginpaiwas ha Kongregasyon Masakit gud hinduro kon an usa nga kapamilya o paryente o duok nga sangkay paiwason ha kongregasyon tungod hin waray pagbasuli nga sala. An aton pagsunod ha giya han Biblia may kala- botan hini magpapakita han kahilarom han aton gugma ha Dios ngan han aton pagkamaunungon ha iya kahikayan. Tagda an pi- pira nga pakiana may kalabotan hini. Paonan-o naton sadang tagdon an ginpaiwas ha kongregasyon? An Biblia nasiring: "Diri kamo makipag-upod-upod, kon an usa ka tawo nga ginngangaranan nga bugto, paralibog, o masingba- hon ha mga ladawan, o malibakon, o parahubog, o paralimbong; bisan ha pagkaon diri kamo makigsaro ha iya." (1 Korinto 5:11) May kalabotan ha bisan hin-o nga "waray pagpadayon ha pagtu- ron-an ni Kristo," aton mababasa: "Ayaw niyo hiya karawata ha iyo balay, ngan ayaw hiya pangumustaha: Kay an mangumusta ha iya makakaangbit ha iya mga magraot nga buhat." (2 Juan 9-11) Diri kita nakikiistorya mahitungod hin espirituwal nga butang o naki- kiturutarampo ha ginpaiwas. An Aton Ministeryo han Agosto 2002, pahina 3, nasiring: "An pagsiring la hin 'Hello' o 'Kumusta' ha usa ka tawo magigin an siyahan nga pitad nga makakahimo hin pa- kiistorya ngan bangin pakigsangkay pa ngani. Karuyag ba naton buhaton an siyahan nga pitad ha ginpaiwas nga tawo?" Kinahanglan gud ba an bug-os nga paglikay? Oo, ha pipira nga hinungdan. Siyahan, nagpapakita ito han aton pagkamaunungon ha Dios ngan ha iya Pulong. Ginsusunod naton hi Jehova diri la kon kombinyente ha aton, kondi bisan pa kon makuri hinduro an pagbuhat hito. An gugma ha Dios nag-aaghat ha aton nga sundon an ngatanan nga iya sugo, kinikilala nga hiya makatadunganon ngan mahigugmaon ngan an iya mga balaud makakaopay gud ha aton. (Isaias 48:17; 1 Juan 5:3) Ikaduha, an pagbulag ha diri mabinasulon nga nakasala nagpapanalipod ha aton ngan ha kongregasyon ha espirituwal ngan moral nga kahugaw ngan nagtitipig han maopay nga reputasyon han kongregasyon. An mga prinsipyo ha Biblia may kalabotan ha mga ginpaiwas ha kongregas- yon aplikado liwat ha mga binulag ha kongregasyon. 207
208 Magpabilin ha Gugma han Dios (1 Korinto 5:6, 7) Ikatulo, an aton marig-on nga pagsunod ha mga prinsipyo ha Biblia mahimo pa ngani makaopay ha ginpaiwas. Pinaagi ha pagsuporta han desisyon han hudisyal nga komite, ma- himo naton mabantad an kasingkasing han nakasala nga tubtob hito nga panahon diri pa nagios uyon ha pangalimbasog han mga tigurang ha pagbulig ha iya. An kawara han presyoso nga asosas- yon ha iya mga hinigugma mahimo makabulig 'ha pagpahiuli' han iya pamurubuot, masantop an pagkaseryoso han sala, ngan maghimo hin mga paagi ha pagbalik kan Jehova. - Lukas 15:17. Anoman kon usa nga kapamilya o paryente an ginpaiwas? Hito nga kahimtang, mahimo masarihan gud an pagkamaunungon tungod han duok nga relasyon han magkadugo. Paonan-o na- ton sadang tagdon an ginpaiwas nga kapamilya o paryente? Diri naton mahihisgotan an ngatanan nga sitwasyon nga mahimo bu- mangon, kondi aton isentro an paghisgot ha duha nga sitwasyon. Ha pipira nga sitwasyon, an ginpaiwas nga kapamilya bangin na- lungon pa ha panimalay. Tungod kay an iya pagin ginpaiwas diri nag-uutod han iya relasyon ha iya pamilya, salit an normal nga buruhaton ngan pakig-upod ha pamilya kada adlaw mahi- mo magpadayon. Kondi, tungod han iya pagkinabuhi, iya ginpili nga utdon an iya espirituwal nga relasyon ha iya mga Saksi nga kapamilya. Salit, an maunungon nga kapamilya diri na puy- di magkaada espirituwal nga pakig-upod ha iya. Pananglitan, kon presente an ginpaiwas, diri hiya mahimo umapi kon an pamilya mag-aram han Biblia. Kondi, kon minor de edad an ginpaiwas, responsabilidad pa gihapon han kag-anak an pagtutdo ngan pag- disiplina ha iya. Salit, mahimo dumarahan hin pag-aram ha Biblia han mahigugmaon nga mga kag-anak an ira anak. - Proberbios 6:20-22; 29:17. Ha iba nga sitwasyon, bangin diri na nalungon an ginpaiwas nga kapamilya. Bisan kon may-ada panginahanglan hin panalag- sa nga pakig-upod tungod hin diri malikyan nga sitwasyon may kalabotan ha pamilya, sadang gud ito limitahan hinduro. An maunungon nga kapamilya diri namimiling hin pasangilan nga Para hin dugang nga detalye mahitungod hin minor de edad nga ginpaiwas ha kongregasyon nga nalungon pa ha pamilya, kitaa An Barantayan han Oktub- re 1, 2001, pahina 16-17, ngan an The Watchtower han Nobyembre 15, 1988, pahi- na 20.
Apendise makaupod an ginpaiwas nga kapamilya nga diri kalungon. Lu- god, an pagkamaunungon kan Jehova ngan ha iya organisasyon nag-aaghat ha ira nga sundon an Kasuratanhon nga kahikayan han pagpaiwas. An ira pagkamaunungon kan Jehova para ha ma- kakaopay gud han nakasala ngan mahimo makabulig ha iya nga magpahimulos ha disiplina. - Hebreo 12:11. Para hin dugang nga detalye kon paonan-o tatagdon an ginpaiwas nga kapa- milya o paryente, kitaa an Kasuratanhon nga sagdon ha The Watchtower han Ab- ril 15, 1988, pahina 26-31, ngan an Aton Ministeryo han Agosto 2002, pahina 3 ngan 4. Pagtabon ha Ulo - San-o Ngan Kay Ano? San-o ngan kay ano nga an Kristiano nga babaye sadang mag- tabon han iya ulo may kalabotan han iya pagsingba? Hisgotan naton an giniyahan nga ginsurat ni apostol Pablo may kala- botan hini. Hiya nagtagana han aton ginkikinahanglan nga giya basi makadesisyon hin husto - desisyon nga magpapasidungog ha Dios. (1 Korinto 11:3-16) Iya iginhatag an tulo nga punto nga angay tagdon: (1) an mga buruhaton diin nagkikinahanglan mag- tabon an babaye han iya ulo, (2) an mga kahimtang diin sadang buhaton ito, ngan (3) an mga motibo ha pagbuhat hito. An mga buruhaton. Hi Pablo naghisgot hin duha: pag-ampo ngan pagtagna. (Bersikulo 4, 5) Syempre, an pag-ampo matinala- huron nga pakiistorya kan Jehova. Yana, an pagtagna nagtutudlok ha bisan ano nga pagtutdo nga basado ha Biblia nga ginbubuhat hin Kristiano nga ministro. Kondi, karuyag sidngon ba dinhi ni Pablo nga an babaye sadang magtabon han iya ulo ha kada niya pag-ampo o pagtutdo han kamatuoran? Diri. Sadang tagdon an sitwasyon basi hibaroan kon an babaye kinahanglan magtabon han iya ulo o diri. An mga sitwasyon. An mga pulong ni Pablo nagpapakita hin duha nga sitwasyon - an ha pamilya ngan ha kongregasyon. Hiya nagsiring: "An ulo han babaye amo an lalaki . . . an ngatanan nga babaye nga nag-aampo ngan nananagna nga waray tabon ha iya ulo, nagpapakaraot hiya ha iya ulo." (Bersikulo 3, 5) Ha pamil- ya, an bana an gintagan ni Jehova hin katungod nga magin ulo 209
210 Magpabilin ha Gugma han Dios han asawa. Kon diri ihatag han asawa ha bana an husto nga pagki- lala ha awtoridad hito, iya ginpapakaalohan an iya bana kon iya dumarahon an responsabilidad nga iginhatag ni Jehova ha bana. Pananglitan, kon kinahanglan hiya magdumara hin pag-aram ha Biblia ha presensya han iya bana, sadang niya tagdon an awtori- dad hito pinaagi ha pagtabon han iya ulo. Sadang niya buhaton ito, bawtismado man an iya bana o diri, tungod kay an iya bana an ulo han pamilya. Kon mag-aampo hiya ha presensya han iya minor de edad nga bawtismado nga anak nga lalaki, sadang liwat hiya magtabon han iya ulo, diri tungod kay ito nga anak an ulo han pamilya, kondi tungod han awtoridad nga iginhatag ha baw- tismado nga kalalakin-an ha kongregasyon. Ginhisgotan liwat ni Pablo an kahimtang ha kongregasyon: "Kon may-ada tawo nga malinarisnon, waray namon sugad hini nga batasan, bisan an mga singbahan ["kongregasyon," NW] han Dios." (Bersikulo 16) Ha kongregasyon, iginhatag an pagkaulo ha bawtismado nga kalalakin-an. (1 Timoteo 2:11-14; Hebreo 13:17) Kalalakin-an la an gintutokahan sugad nga tigurang ngan minis- teryal nga may hatag-han-Dios nga responsabilidad ha pagbantay han Iya panon. (Buhat 20:28) Kondi tungod han mga sitwas- yon, mahimo pagkinahanglanon nga Saksi nga babaye usahay an padumarahon han obligasyon nga kasagaran ginbubuhat hin kwalipikado nga bawtismado nga lalaki. Pananglitan, bangin ma- nginahanglan nga babaye an magdumara hin katirok antes magsangyaw tungod kay waray kwalipikado nga lalaki. O bangin magdumara hiya hin ginplano na nga daan nga pag-aram ha Bib- lia ha presensya hin bawtismado nga lalaki. Tungod kay an sugad nga buruhaton aktuwal nga bahin han kongregasyon, sadang hiya magtabon ha pagkilala nga an iya ginbubuhat obligasyon nga para ha lalaki. Ha luyo nga bahin, damu an aspekto han pagsingba diin diri nag-oobligar ha babaye ha pagtabon. Pananglitan, diri hiya kinahanglan magtabon kon nagkukomento ha katirok, nagsa- sangyaw kaupod han iya bana o iba nga bawtismado nga lalaki, o nagdudumara hin pag-aram o nag-aampo kaupod han Ha normal nga sitwasyon, an Kristiano nga babaye diri nag-aampo ha daku nga tingog ha presensya han iya Saksi nga bana, gawas la hin talagsahon nga ka- himtang, sugad kon an bana diri nakakayakan tungod hin sakit.
211 iya diri bawtismado nga anak. Syempre, bangin bumangon an iba nga pakiana, ngan kon an bugto nga babaye diri sigu- rado han baton, mahimo hiya magsaliksik. Kondi, kon diri la gihapon hiya sigurado ngan an iya konsensya nag-aaghat ha iya ha pagtabon, diri sayop an pagbuhat hito sugad han makikita ha retrato. An mga motibo. Ha bersiku- lo 10, mababasa naton an duha nga rason kon kay ano nga maruruyag an babaye ha pagtabon han iya ulo: "Kinahanglan nga an babaye may tigaman ha kagamhanan ha iya ulo, tungod ha mga anghel." Siyahan, tigamni an mga pulong nga "tigaman ha kagamhanan." An pagtabon usa nga paagi basi ipakita han ba- baye nga iya ginkikilala an awtoridad nga iginhatag ni Jehova ha bawtismado nga kalalakin-an. Hito nga paagi, iginpapakita niya an gugma ngan pagkamaunungon kan Jehova. An ikaduha nga ra- son mabibilngan ha mga pulong nga "tungod ha mga anghel." Ano an epekto ha gamhanan nga mga anghel han pagtabon han babaye ha iya ulo? Nakakapahimulos an mga anghel ha pagkita nga an awtoridad ni Jehova ginkikilala han iya bug-os nga organisasyon, ha la- ngit ngan ha tuna. Nakakapahimulos liwat hira ha ehemplo han diri hingpit nga mga tawo may kalabotan hini. Aw, hira liwat ki- nahanglan magpasakop ha kahikayan ni Jehova - usa nga pagsari nga damu nga anghel an napakyas ha naglabay. (Judas 6) Yana, bangin makaobserba an mga anghel hin higayon diin an Kristia- no nga babaye mas eksperyensyado, mas may kahibaro, ngan mas baltok kay han bawtismado nga lalaki; kondi, andam hiya pagpa- sakop ha awtoridad hito. Ha pipira nga kahimtang, dinihogan an babaye nga ha tidaraon magigin igkasi-manurunod ni Kristo. Ha urhi, ito nga babaye mag-aalagad ha katungdanan nga mas labaw pa ngani han kanan anghel, ngan magmamando kaupod ni Kristo Para hin dugang nga impormasyon, alayon kitaa an The Watchtower, Hul- yo 15, 2002, pahina 26-7, ngan Pebrero 15, 1977, pahina 125-8.
212 Magpabilin ha Gugma han Dios ha langit. Maopay gud nga ehemplo ito para ha mga anghel yana! Oo, naiiba gud an pribilehiyo han kabugtoan nga kababayin-an ha pagpakita han mapainubsanon nga pagkamasinugtanon pina- agi han maunungon ngan mapinasakupon nga panggawi ha atubangan han minilyon nga matinumanon nga anghel! Pagsaludo ha Bandera, Pagbutos, Ngan Pagserbisyo ha Komunidad Pagsaludo ha bandera. An mga Saksi ni Jehova natoo nga an pagyukbo o pagsaludo ha bandera - agsob nga gindudunganan hin kanta han nasud - relihiyoso nga buhat nga nagpapakita nga an katalwasan nagtitikang, diri ha Dios, kondi ha gobyerno ngan ha mga lider hito. (Isaias 43:11; 1 Korinto 10:14; 1 Juan 5:21) Usa han sugad nga lider hi Hadi Nabukodonosor han kadaan nga Babilonya. Basi dayawon an iya pagkaharangdon ngan pagin reli- hiyoso, inin gamhanan nga hadi nagtukod hin daku nga imahen ngan nag-obligar han iya mga sakop ha pagyukbo hito samtang ginpapatokar an musika - pariho hin kanta han nasud. Kondi, an tulo nga Hebreohanon - Sadrak, Mesak, ngan Abednego - nag- dumiri pagyukbo, bisan pa han sirot nga kamatayon. - Daniel, kapitulo 3. Yana, "an bandera an nangunguna nga nasyonalistiko nga simbolo han pagtoo ngan an pinakaimportante nga butang ha pagsingba," nagsurat an historyador nga hi Carlton Hayes. "Gin- huhukas han kalalakin-an an ira kalo kon igin-aagi an bandera; ngan ha pagdayaw ha bandera, an mga parasiday nagkukomposo hin siday ngan an kabataan nagkakanta hin himno." Hiya nagdu- gang nga an nasyonalismo may-ada liwat mga pyesta, sugad han Hunyo 12, an Adlaw han Independensia han Pilipinas, ngan mga bayani nga ginpapasidunggan sugad nga santo, ngan mga monu- mento nga gintatagad sugad nga templo. Ha usa nga seremonya ha Brazil, an ministro heneral han militar nagsiring: "An bande- ra gintatahod ngan ginsisingba . . . sugad la nga ginsisingba an Iroy nga Tuna." Oo, "an bandera, pariho ha krus, sagrado," maka- usa nagsiring an The Encyclopedia Americana.
Apendise Hinin bag-o la, an gin-unabi nga ensayklopidya nagsiring nga an mga kanta han nasud "kapahayagan han nasyonalistiko nga pag-abat nga agsob gin-uupdan hin pangamuyo ha Dios nga gi- yahan ngan panalipdan unta an mga tuminungnong o an ira mga magmarando." Salit, an mga surugoon ni Jehova makatadunga- non ha paghunahuna nga relihiyoso an nasyonalistiko nga mga seremonya may kalabotan ha pagsaludo ha bandera ngan kan- ta han nasud. Ha pagkamatuod, han nagkomento an libro nga The American Character mahitungod ha pagdumiri han mga anak han mga Saksi ha pagsaludo ha bandera o pagsumpa hin pagkamaunungon ha mga eskwelahan ha E.U., ito nagsiring: "Ha kataposan, ginkompirma han Korte Suprema ha sunod-sunod nga kaso nga relihiyoso ini nga mga seremonya nga ginbubuhat kada adlaw." Bisan kon an katawohan ni Jehova diri nakikigbahin ha sere- monya nga ira gintatagad nga diri-Kasuratanhon, gintatahod gud nira an katungod han iba ha pakigbahin hito. Ira liwat gintatahod an bandera sugad nga simbolo ngan ginkikilala an gobyerno nga "kagamhanan" nga nag-aalagad sugad nga "ministro han Dios." (Roma 13:1-4) Tungod hito, ginsusunod nira an sagdon nga mag- ampo may kalabotan 'ha mga hadi ngan ha ngatanan nga may kagamhanan.' Kondi, ginbubuhat nira ito basi 'makag-ukoy ha mahusay ngan malinaw [nga may bug-os] nga pagtahod ha Dios ngan kaligdong.' - 1 Timoteo 2:2. Pagbutos ha eleksyon ha politika. An tinuod nga Kristiano nagtatahod han katungod han iba ha pagbutos. Diri hira nanga- ngampanya kontra ha eleksyon, ngan nakooperar hira ha napili nga mga opisyal. Kondi, nagpapabilin hira nga neutral gud ha po- litika. (Mateo 22:21; 1 Pedro 3:16) Ano an sadang buhaton han usa nga Kristiano ha katunaan diin gin-oobligar an pagbutos o ginkukontra an diri nakadto ha presinto? Tungod kay maaram nga kinadto hira Sadrak, Mesak, ngan Abednego ha kapatagan han Dura, an usa nga Kristiano nga aada ha pariho nga kahim- tang mahimo magdesisyon pagkadto ha presinto kon igintutugot han iya konsensya. Kondi, sadang hiya mag-ikmat nga diri niya matalapas an iya pagin neutral. Sadang niya tagdon an masunod nga unom nga prinsipyo: 213
214 Magpabilin ha Gugma han Dios 1. An sumurunod ni Jesus 'diri kanan kalibotan.' - Juan 15:19. 2. An mga Kristiano nagrirepresentar kan Kristo ngan han iya Ginhadian. - Juan 18:36; 2 Korinto 5:20. 3. An Kristiano nga kongregasyon nagkakaurosa ha ira ginto- toohan, ngan an mga membro hito ginbubugkos han gugma nga pariho han kan Kristo. - 1 Korinto 1:10; Kolosas 3:14. 4. Adton nabutos para hin partikular nga opisyal may baratu- non ha ginbubuhat hito nga opisyal. - Tigamni an mga prinsipyo ha 1 Samuel 8:5, 10-18 ngan 1 Timoteo 5:22. 5. Gintagad ni Jehova an paghingyap han Israel nga magkaada tawhanon nga magmarando sugad nga pangirilal-an nga ira igin- salikway Hiya. - 1 Samuel 8:7. 6. An mga Kristiano sadang magkaada limpyo nga konsensya kon nakikiistorya mahitungod ha gobyerno han Ginhadian han Dios ha mga tawo anoman an ira gintotoohan ha politika. - Ma- teo 24:14; 28:19, 20; Hebreo 13:18. Pagserbisyo ha Komunidad. Ha pipira nga katunaan, gin-oob- ligar han gobyerno an nagdudumiri pagserbisyo ha militar nga magserbisyo ha komunidad. Kon naatubang hin sugad nga ka- himtang, sadang kita mag-ampo mahitungod hito. Mahimo naton ipakiistorya ito ha hamtong nga igkasi-Kristiano, katapos pagdesisyon nga ginagamit an aton konsensya uyon ha aton hin- babaroan. - Proberbios 2:1-5; 1 Pedro 2:15. Ginsasagda kita han Pulong han Dios nga 'magmasinugtanon, ngan mag-andam ha ngatanan nga mag-opay nga buhat, [magin] magtalunoy.' (Tito 3:1, 2) Samtang ginhuhunahuna ito, mahimo naton pakianhan an aton kalugaringon: 'Maikukompromiso ko ba an akon neutralidad o mahidadabi ba ako ha palso nga relihi- yon kon magserbisyo ako ha komunidad?' (Mika 4:3, 5; 2 Korinto 6:16, 17) 'Kon buhaton ko ini nga trabaho, makukurian o mapu- pugngan ba ako ha pagtuman han akon responsabilidad sugad nga Kristiano?' (Mateo 28:19, 20; Efeso 6:4; Hebreo 10:24, 25) 'Ha luyo nga bahin, kon magserbisyo ako ha komunidad, magka- kaada ba ako panahon ha pagpahaluag han akon espirituwal nga buruhaton ngan makasulod pa ngani ha bug-os-panahon nga pag-alagad?' - Hebreo 6:11, 12.
Apendise Kon an usa nga Kristiano magdesisyon uyon ha iya konsensya nga imbes mapriso, mahimo hiya magserbisyo ha komunidad, sadang tahuron han iba nga Kristiano an iya desisyon. (Roma 14:10) Kondi, kon diri natugot an iya konsensya ha sugad nga serbisyo, sadang liwat ito tahuron han iba. - 1 Korinto 10:29; 2 Ko- rinto 1:24. Gudtiay nga Bahin han Dugo Ngan mga Proseso ha Pag-opera Gudtiay nga bahin han dugo. An gudtiay nga bahin tikang ha upat nga importante nga sangkap han dugo - pula nga selyula, bu- sag nga selyula, platelet, ngan plasma. Pananglitan, an pula nga selyula may-ada protina nga hemoglobin. An mga produkto nga ti- kang ha hemoglobin han tawo o hayop ginagamit ha pagtambal ha pasyente nga may grabe nga anemia o sobra nga gindinugoan. An plasma - 90 porsyento nga tubig - may-ada damu nga hormone, diri-organiko nga asin, enzyme, ngan sustansya, pati mineral ngan asukar. May-ada liwat ito mga sangkap nga na- kakapabagtik han dugo, mga antibody nga naato ha mga sakit, ngan mga protina sugad han albumin. Kon an usa posible mata- ponan hin partikular nga sakit, mahimo hiya indyeksyonan han mga doktor hin gamma globulin nga tikang ha plasma han tawo nga may-ada na imyunidad hito. An busag nga selyula han dugo mahimo magin surok han mga interferon ngan interleukin nga gi- nagamit ha pagtambal hin kanser ngan pipira nga impeksyon tungod han virus. Puydi ba kumarawat an mga Kristiano hin pagtambal nga naga- mit hin gudtiay nga bahin han dugo? An Biblia waray maghatag hin espisipiko nga detalye, salit an tagsa sadang magdesisyon uyon ha iya konsensya. Linilikyan han iba an ngatanan nga ba- hin, nangangatadongan nga igin-obligar han Balaud han Dios ha Israel nga an dugo nga ginkuha ha hayop 'itakbo ha tuna.' (Deuteronomio 12:22-24) Kondi, bisan kon an iba nagdudumi- ri ha pagpaabuno han kompleto nga dugo o han importante nga mga sangkap hito, bangin karawaton nira an pagtambal nga 215
216 Magpabilin ha Gugma han Dios KOMPLETO NGA DUGO DIRI KINAKARAWAT Pula nga Selyula Busag nga Selyula Platelet
Plasma
AN KRISTIANO AN MAGDIDESISYON Mga bahin tikang ha pula nga selyula Mga bahin tikang ha busag nga selyula Mga bahin tikang ha platelet Mga bahin tikang ha plasma nag-uupod hin gudtiay nga bahin han dugo. Bangin mangatado- ngan hira nga an gudtiay nga bahin nga ginkuha tikang ha dugo diri na nagrirepresentar han kinabuhi han linarang nga ginkuha- an hito. Kon nagdidesisyon mahitungod han gudtiay nga bahin han dugo, tagda ini nga mga pakiana: Maaram ba ako nga an pagdumiri ha ngatanan nga gudtiay nga bahin han dugo nanga- ngahulogan nga diri liwat ako makarawat han pipira nga klase hin pagtambal nga nag-uupod hin mga produkto tikang ha dugo nga ginagamit ha pag-ato hin mga sakit, o mahimo makabulig ha pag- pabagtik han dugo basi mapaundang an pagdinugo? Maisasaysay ko ba ha doktor kon kay ano nga kinakarawat ko o diri ko kinaka- rawat an paggamit hin usa o sobra pa nga gudtiay nga bahin han dugo? Mga proseso ha pag-opera. Nag-uupod ini han hemodilution ngan cell salvage. Ha hemodilution, an dugo ginpapaagos ti- pagawas ha lawas, ginsasaliwnan hin volume expander, katapos iginbabalik ha pasyente. Ha cell salvage, gintitipigan an dugo nga nakukuha ha samad o ha cavity han lawas durante han operas- yon, katapos ginlilimpyohan o ginsasara ito, ngan iginbabalik ha pasyente. Tungod kay an tagsa nga doktor magkaiba an paagi ha paghimo hini nga mga proseso, sadang pakianhan han Kristiano an iya doktor kon ano nga pamaagi an hihimoon han doktor. Kon naghihimo hin desisyon may kalabotan hito, pakianhi an imo kalugaringon: 'Kon an iba han akon dugo papaaguson tipa-
Apendise gawas ha akon lawas ngan an pag-agos hito bangin paundangon pa ngani hin madaliay, matugot ba an akon konsensya ha pagta- gad hito nga dugo sugad nga bahin pa gihapon han akon lawas, salit diri sadang 'itakbo ha tuna'? (Deuteronomio 12:23, 24) Diri ba masasamok an akon binansay ha Biblia nga konsensya kon durante han pagtambal an pipira han akon dugo kuhaon, salak- tan hin medisina, ngan ibalik ha akon lawas? Maaram ba ako nga MGA PAKIANA NGA MAHIMO MO IPAKIANA HA IMO DOKTOR Kon ooperahan ka o tatambalon nga bangin ma- nginahanglan hin produkto hin dugo, siguroha nga napirmahan mo na an angayan nga legal nga mga do- kumento - sugad han Durable Power of Attorney - nga gindisenyo basi mapanalipdan ka tikang ha pag-abu- no hin dugo. Dugang pa, mahimo mo ipakiana ha imo doktor an masunod: ˇ Maaram ba an ngatanan nga nahidadabi ha pag- tambal ha akon nga sugad nga usa nga Saksi ni Jehova, may-ada ako instruksyon nga waray dugo nga ig-aabuno (kompleto nga dugo, pula nga selyula, bu- sag nga selyula, platelet, o plasma) ha akon, anoman an mahitabo? ˇ Kon may ireseta ha akon nga medisina nga may gudtiay nga bahin han dugo, ano an posible magin sangkap hito? Mationan-o kadamu hini nga medisina an gagamiton, ngan ha ano nga paagi? ˇ Kon natugot an akon konsensya nga karawaton inin gudtiay nga bahin han dugo, ano an mga pelig- ro hito ha akon lawas? Ano an iba nga pagtambal nga mahimo gamiton? Antes magdesisyon hin bisan ano hini, isumat an imo kabaraka kan Jehova pinaagi ha pag-ampo. Nag- sasaad hiya ha paghatag han ginkikinahanglan nga kinaadman ha ngatanan nga may pagtoo nga pada- yon nga 'nangangaro' hito. - Jakobo 1:5, 6. 217
218 Magpabilin ha Gugma han Dios kon magdumiri ako ha ngatanan nga paagi han pagtambal nga nag-uupod ha paggamit han akon kalugaringon nga dugo, diri ko liwat kinakarawat an pag-eksamin hin dugo, hemodialysis, o pag- gamit hin aparato para ha kasingkasing o baga?' Kinahanglan personal nga magdesisyon an usa nga Kristiano kon ano an iya igintutugot buhaton ha iya kalugaringon nga dugo durante han operasyon. Aplikado liwat ito ha pipira nga pag-eksa- min ngan moderno nga pagtambal nga nag-uupod hin pagkuha hin gutiay nga dugo, pagsalakot hin medisina ngada hito, katapos pag-indyeksyon hito pabalik ha lawas han pasyente. Paglampos han Hingyap ha Pagbuhat han Masturbasyon An masturbasyon usa nga buhat nga kinangangalasan han Dios tungod kay nag-aaghat ito ha pagsentro la ha pagtagbaw ha kalugaringon ngan paghinunahuna hin magraot nga butang. Mahimo tagdon han nagbubuhat hito an iba sugad nga seksu- wal nga butang la nga iya magagamit ha pagtagbaw han iya gana ha sekso. Mahimo hiya magtikang paghunahuna nga an sek- so diri kapahayagan han gugma hin duha ka tawo, kondi pisikal la nga reaksyon basi makahatag hin madaliay nga kalipay ngan ka- tagbaw ha sekso. Kondi, ito nga katagbaw temporaryo la. Ha pagkatinuod, imbes nga patayon an mga bahin han lawas may ka- labotan ha 'pakighilawas, kahugaw,' ngan sayop nga hingyap ha sekso, gin-aaghat lugod ito han nagbubuhat han masturbas- yon. - Kolosas 3:5. Hi apostol Pablo nagsurat: "Mga hinigugma, maglinis kita ti- kang ha ngatanan nga mga hugaw han unod ngan han espiritu, ngan paghingpiton ta an pagkaputli ha kahadlok ha Dios." (2 Ko- rinto 7:1) Kon nakukurian ka pagsunod hini, ayaw pagturaw. Hi Jehova andam pirme "ha pagpasaylo" ngan pagbulig. (Salmo 86:5; Lukas 11:9-13) Ha pagkamatuod, an imo kasingkasing nga nagsasamok ha imo ngan an imo pangalimbasog ha pag-undang An masturbasyon amo an paghuruhapyod o pagkinapot-kapot han ikinata- wo nga agsob nagriresulta hin katagbaw ha seksuwal nga gana han usa.
Apendise hiton maraot nga buhat - bisan pa han panalagsa nga pakabuhat utro - nagpapakita hin maopay nga disposisyon. Ayaw liwat hinga- limti nga "an Dios daku pa ha aton kasingkasing, ngan maaram ha ngatanan nga mga bagay." (1 Juan 3:20) Diri la an aton sala an nakikita han Dios; nakikita niya an aton bug-os nga pagkata- wo. Tungod kay maaram hiya han ngatanan mahitungod ha aton, mahimo niya pamatian an aton sinsero nga pangamuyo para han iya kalooy. Salit ayaw gud undang ha mapainubsanon ngan sin- sero nga pag-ampo, pariho hin bata nga nadaop ha iya tatay ha pagpaugop. Hito nga paagi, tatagan ka ni Jehova hin limpyo nga konsensya. (Salmo 51:1-12, 17; Isaias 1:18) Syempre, kinahanglan mo gumios uyon ha imo gin-aampo. Pananglitan, sadang ka ma- ngalimbasog paglikay ha ngatanan nga klase han pornograpiya ngan magraot nga kaupod. Kon nagpapadayon an imo problema may kalabotan ha mastur- basyon, alayon ipakiistorya ito ha usa nga Kristiano nga kag-anak o hamtong ha espirituwal ngan mapinairon nga sangkay. - Pro- berbios 1:8, 9; 1 Tesalonika 5:14; Tito 2:3-5. Basi mabantayan an paggamit hin kompyuter ha balay, iginbubutang ito han damu nga pamilya ha dapit nga nakikita han ngatanan. Dugang pa, an iba nga pamilya napalit hin mga software nga nagkukuha han magraot nga kiritaon nga mahimo makita ha kompyuter. Kondi, waray software an bug-os nga masasari- gan. An masunod amo an pipira nga praktikal nga suhestyon basi malamposan an pagbuhat hin masturbasyon: Pirita an imo hunahuna ha pagtagad hin iba nga butang. (Filipos 4:8) Likayi an mga butang nga mag-aaghat ha imo ha sayop nga hingyap. (Salmo 119:37) Pag-ampo para hin "kapin kaopay nga gahum." (2 Ko- rinto 4:7) Pagin okupado ha mga buruhaton ha pag-alagad. - 1 Korinto 15:58. An Ginsisiring han Biblia Mahitungod ha Pagdiborsyo Ngan Pagbulag Naglalaom hi Jehova nga an mga inasaw-an magpapabi- lin nga matinumanon ha ira saad han hira nag-asawa. Han gin-usa ni Jehova an siyahan nga lalaki ngan babaye ha pag-asa- wa, hiya nagsiring: "An tawo . . . tumampo ha iya asawa: ngan hira magigin usa nga unod." Ha urhi gin-utro ito ni Jesu-Kris- to ngan nagdugang: "Busa kon ano an gintig-ob han Dios, diri 219
220 Magpabilin ha Gugma han Dios pagbulagon han tawo." (Genesis 2:24; Mateo 19:3-6) Salit, gin- tatagad ni Jehova ngan ni Jesus an pag-asawa sugad nga bugkos nga nauutod la kon mamatay an usa han mag-asawa. (1 Korinto 7:39) Tungod kay sagrado nga kahikayan an pag-asawa, sadang hunahunaon hin seryoso an pagdiborsyo. Ha pagkamatuod, na- ngangalas hi Jehova ha pagbulag nga waray Kasuratanhon nga basihan. - Malakias 2:15, 16. Ano an Kasuratanhon nga mga basihan ha pagdiborsyo o pagbulag? Aw, nangangalas hi Jehova ha pag-adulteryo ngan pornikasyon. (Genesis 39:9; 2 Samuel 11:26, 27; Salmo 51:4) Oo, nangingirhat gud hiya hito salit iya igintutugot ito su- gad nga hinungdan ha pagbulag. (Para hin detalye kon ano an nahiuupod ha pornikasyon, tagda an Kapitulo 9, parapo 7 nga nagsasaysay han pornikasyon.) Iginhahatag ni Jehova ha ino- sente nga padis an kagawasan ha pagdesisyon kon mapabilin o mabulag ha nakasala nga padis. (Mateo 19:9) Salit, kon an ino- sente nga padis magdesisyon pagbulag, ito nga iya hihimoon diri kinangangalasan ni Jehova. Kondi, ha pariho nga panahon, diri igin-aaghat han kongregasyon an pagbulag. Ha pagkama- tuod, may mga sitwasyon nga mahimo mag-aghat ha inosente nga padis nga magpabilin ha nakasala nga padis, labi na kon ito nagbabasol gud. Kondi, ha kataposan, adton may-ada Ka- suratanhon nga basihan ha pagbulag sadang personal nga magdesisyon, ngan karawaton an bisan ano nga resulta han iya desisyon. - Galasia 6:5. Ha pipira nga sobra na gud nga sitwasyon, may mga Kristia- no nga nagdesisyon ha pagbulag o pakigdiborsyo ha padis bisan kon waray ito makabuhat hin pornikasyon. Hito nga kahim- tang, an Biblia nasiring nga an bumulag "magpadayon . . . nga waray asawa, o kondi man makig-opay" utro. (1 Korinto 7:11) An sugad nga Kristiano waray kagawasan mamiling hin maara- sawa. (Mateo 5:32) Paghihisgotan dinhi an pipira nga sitwasyon nga ginhunahuna han iba sugad nga basihan ha pagbulag. Tinuyo nga diri pagsuporta. An pamilya mahimo magin sobra kapobre - waray han importante nga panginahanglan - tungod kay diri ito igintatagana han bana bisan kon mahihimo niya. An Biblia nasiring: "Kon may-ada diri magpatigayon ha iya . . . pa-
Apendise nimalay, naglirong na hiya han pagtoo, ngan mamaraot pa ha diri matinoohon." (1 Timoteo 5:8) Kon ito nga bana magdu- miri pagbag-o, sadang magdesisyon an asawa kon kinahanglan ba niya panalipdan an iya kalugaringon ngan an iya mga anak pinaagi ha pagbulag ha legal nga paagi. Syempre, kinahanglan tagdon hin maopay han mga tigurang an sugad nga akusasyon. An pagdumiri ha pagsuporta ha pamilya mahimo magresulta ha pagpaiwasa han usa ha kongregasyon. Sobra nga pag-abuso ha pisikal. An nan-aabuso nga padis ma- himo gumios ha madarahog gud nga paagi salit namimeligro an kahimsog ngan kinabuhi han gin-aabuso. Kon Saksi an nan- aabuso nga padis, sadang usisahon han mga tigurang ito nga aligasyon. An sobra nga pagpakita hin kasina ngan an ma- darahog nga panggawi basihan ha pagpaiwas ha kongregasyon. - Galasia 5:19-21. Sobra nga pameligro han espirituwalidad. An usa nga padis mahimo padayon nga mangalimbasog ha pagpugong han espi- rituwalidad han iya padis o bangin mangalimbasog pa ngani ha pagpirit han iya padis ha pagtalapas han balaud han Dios. Ha sugad nga sitwasyon, an namimeligro nga padis sadang mag- desisyon kon an legal nga pakigbulag an amo la nga paagi basi 'masugot an Dios san-o an tawo.' - Buhat 5:29. Ha ngatanan nga kahimtang may kalabotan ha sobra na gud nga sitwasyon pariho han ginhisgotan pa la, waray sadang mag- kombinse ha inosente nga padis nga bumulag o magpabilin. Bisan kon an hamtong ha espirituwal nga kasangkayan ngan mga tigurang mahimo magsagdon basado ha Biblia, diri hira maaram han ngatanan nga detalye. Hi Jehova la an maaram hito. Syempre, an Kristiano nga asawa o bana diri nagpapasidu- ngog ha Dios o ha kahikayan han pag-asawa kon papasobrahan niya an pagkagrabe han problema basi la makabulag ha iya pa- dis. Maaram hi Jehova kon may pagmaniobra ha luyo han pagbulag, anoman an buhaton han usa ha pagtago hito. Oo, 'an ngatanan nga butang hubo ngan pinamuksan ha atubangan han iya mga mata,' nga ha iya kita may baratunon. (Hebreo 4:13) Kondi, kon nagpapadayon an sobra kapeligroso nga ka- himtang, waray sadang magpakaraot ha usa nga nagdesisyon 221
222 Magpabilin ha Gugma han Dios pakigbulag, sugad nga ultimo nga solusyon. Ha kataposan, "kita ngatanan maatubang ha hukmanan han Dios." - Roma 14:10-12. Pagsulbad hin mga Problema May Kalabotan ha Negosyo Ha 1 Korinto 6:1-8 naghisgot hi apostol Pablo mahitungod hin pagkihaay butnga han igkasi-tumuroo. Iya iginsumat an iya kasubo nga an pipira nga Kristiano ha Korinto 'nangahas' pag- kadto ha korte 'han diri magtadong' nga tawo. (Bersikulo 1) Iya iginhatag an magrig-on nga rason kon kay ano nga diri sadang magkihaay an mga Kristiano ha sekular nga korte, kondi tu- hayon an samok ha sulod han kongregasyon. Tagdon naton an pipira hiton giniyahan nga rason ngan an pipira nga sitwasyon diin diri ini aplikado. Kon may-ada kita problema ha negosyo ha igkasi-tumu- roo, siyahan mangalimbasog kita nga tuhayon ito ha paagi ni Jehova, diri ha aton kalugaringon. (Proberbios 14:12) Sugad han iginpakita ni Jesus, maopay gud nga sulbaron dayon an diri pagkasinabot antes dumaku. (Mateo 5:23-26) Makasurubo, an iba nga Kristiano nagin sobra kamakilantugion ngan ginda- ra pa ngani an problema ha korte. Hi Pablo nagsiring: "Usa na nga karat-an niyo, nga naggigikihakiha kamo." Kay ano? Labaw ha ngatanan, tungod kay makakadaot ito han maopay nga repu- tasyon han kongregasyon ngan han Dios nga aton ginsisingba. Salit, sadang naton seryosohon an pakiana ni Pablo: "Kay ano nga diri la lugod niyo gin-aantos an maraot?" - Bersikulo 7. Dugang pa, hi Pablo nagsiring nga naghatag an Dios ha kongregasyon hin maopay nga kahikayan ha pagsulbad hin problema. Ito an Kristiano nga kalalakin-an nga mga tigu- rang nga nagin makinaadmananon tungod han kahibaro ha Kasuratan, ngan hi Pablo nagsiring nga hira 'makakaghukom ha kabugtoan' ha "mga butang nga nahitutungod hini nga ki- nabuhi." (Bersikulo 3-5) Iginpakita ni Jesus nga an mga problema may kalabotan ha seryoso nga sayop, sugad han pag-
Apendise pakaraot ngan panlimbong, sadang sulbaron ha tulo nga pitad: siyahan, pangalimbasog ha pagsulbad han problema ha priba- do nga paagi upod han nahidadabi; ikaduha, kon an siyahan nga pitad mapakyas, pagdara hin usa o duha nga testigo; ngan ikatu- lo, kon an ikaduha nga pitad mapakyas, dad-a an problema ha kongregasyon nga ginrirepresentaran han mga tigurang. - Mateo 18:15-17. Syempre, an mga tigurang diri mga abogado o negosyante ngan diri sadang gumios hin sugad. Diri hira naghahatag hin mga kondisyon ha pagsulbad han mga diri pagkasinabot han kabugtoan. Lugod, nangangalimbasog hira pagbulig ha mga nahidadabi ha pag-aplikar han Kasuratan ngan pagkaada mamu- rayawon nga solusyon. Ha komplikado nga sitwasyon, bangin maruyag hira pagpakiana ha paramangno han sirkito o ha sanga nga opisina han mga Saksi ni Jehova. Kondi, may mga sitwasyon nga diri lakip ha sagdon ni Pablo. Ano an pipira hini? Ha pipira nga kahimtang, an kaso bangin pormalidad la o le- gal nga proseso para hin maopay ngan mamurayawon nga intensyon. Pananglitan, an kaso bangin amo la an paagi basi ma- kapagdeborsyo, makakuha hin kustodiya ha anak, mahibaroan kon pira an angay nga sustento, makakuha hin bayad han insu- rance, mailista nga kaapi ha nangutang nga nabangkarote, ngan paglegal hin panurundon. May-ada liwat mga sitwasyon diin na- kiha liwat an bugto basi panalipdan an iya kalugaringon. Kon iginpasa ito nga mga kaso nga waray maraot nga inten- syon, posible nga diri ito magtalapas han giniyahan nga sagdon ni Pablo. Kondi, an prayoridad han usa nga Kristiano amo an pagbaraan han ngaran ni Jehova ngan an kamurayawan ngan pagkaurosa han kongregasyon. An sumurunod ni Kristo nakikilala siyahan tungod han ira gugma, ngan an gugma 'diri namimiling' han makakaopay la ha iya. - 1 Korinto 13:4, 5; Juan 13:34, 35. Ha talagsahon nga kahimtang, an usa nga Kristiano bangin makabuhat hin seryoso nga krimen - sugad hin panlugos, pisikal nga pag-atake, pagpatay, o pa- ngawat. Ha sugad nga kahimtang, diri natalapas ha balaud ni Kristo an pagre- port hito ha awtoridad, bisan kon an pagbuhat hito mahimo magresulta hin pag- kiha o kaso kriminal. Para hin dugang nga detalye, alayon kitaa An Barantayan, Marso 15, 1997, pahina 17-22, ngan an The Watchtower, Oktubre 15, 1991, pahina 25-8. 223
Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an o pakigkomunikar ha mga Saksi ni Jehova.