I G N T U T U T D O H A N B I B L I A I b h - S A ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA?
ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? INI NGA LIBRO PANAG-IYA NI Photo Credits: ˛ Pahina 7: Ha pagtugot han American Bible Society ˛ Pahina 19: Tuna: retrato han NASA ˛ Pahina 24-5: retrato han WHO ni Edouard Boubat ˛ Pahina 88-9: Pagbuto: Iginbasar ha retrato han USAF; bata: Iginbasar ha retrato han WHO ni W. Cutting 2005 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania MGA NAGPUBLIKAR Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. Brooklyn, New York, U.S.A. Gin-imprinta han Septyembre 2013 Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. Gawas la kon lain an ipinakita, an hubad han Biblia nga ginagamit amo an American Standard Revision nga iginpublikar han Philippine Bible Society nga ginamitan hin moderno nga ortograpiya. NW kon iginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures - With References. What Does the Bible Really Teach? Waray-Waray (bh-SA) Made in Japan Ginhimo ha Japan
MGA SULOD KAPITULO Ini ba an Katuyoan han Dios? 1. Ano an Kamatuoran Mahitungod ha Dios? 2. An Biblia - Usa nga Libro Tikang ha Dios 3. Ano an Katuyoan han Dios Para ha Tuna? 4. Hin-o hi Jesu-Kristo? 5. An Lukat - Pinakabirilhon nga Regalo han Dios 6. Hain an mga Patay?
7. Totoo nga Paglaom Para ha Imo Namatay nga mga Hinigugma
8. Ano an Ginhadian han Dios? 9. Nagkikinabuhi Na ba Kita ha "Kataposan nga mga Adlaw"? 10. Mga Anghel Ngan Magraot nga mga Espiritu - Kon Paonan-o Hira Nakakaapekto ha Aton 11. Kay Ano nga Tinutugotan han Dios an Pag-antos? 12. Pagkinabuhi ha Paagi nga Nakakalipay ha Dios 13. Tagda an Kinabuhi Sugad han Pagtagad Hito han Dios 14. Kon Paonan-o Magigin Malipayon an Iyo Kinabuhi Sugad nga Pamilya 15. An Pagsingba nga Inuuyonan han Dios 16. Magin Marig-on ha Totoo nga Pagsingba 17. Magin Duok ha Dios Pinaagi han Pag-ampo 18. An Bawtismo Ngan an Imo Relasyon ha Dios 19. Magpabilin ha Gugma han Dios Apendise 19. Magpabilin ha Gugma han Dios Apendise 19. Magpabilin ha Gugma han Dios Apendise 19. Magpabilin ha Gugma han Dios Apendise 19. Magpabilin ha Gugma han Dios Apendise 19. Magpabilin ha Gugma han Dios Apendise 19. Magpabilin ha Gugma han Dios Apendise 19. Magpabilin ha Gugma han Dios Apendise
PAHINA 3 8 18 27 37 47 57
66 76 86 96 106 115 125 134 144 154 164 174 184 194
Ini ba an Katuyoan han Dios? BASAHA an bisan ano nga pahayagan. Pagki- ta ha telebisyon, o pamati ha radyo. Damu hinduro an mga asoy mahitungod han kri- men, girra, ngan terorismo! Hunahunaa an mahitungod han imo kalugaringon nga mga problema. Bangin an sakit o an kamatay han usa nga hinigugma nakakapasakit gud ha imo. Bangin abaton mo an inabat han mao- pay nga tawo nga hi Job, nga nagsiring nga hiya 'puno hin kasakitan.' - Job 10:15. Pakianhi an imo kalugaringon: ˇ Ini ba an katuyoan han Dios para ha akon ngan para ha ngatanan nga iba pa nga katawohan? ˇ Diin ako makakaagi hin bulig basi ma- lamposan an akon mga problema? ˇ May-ada ba anoman nga paglaom nga makikita pa naton an kamurayawan ha tuna? An Biblia may-ada makapatagbaw nga mga baton hini nga mga pakiana.
4 "An mga mata han buta pangangabrihon." - Isaias 35:5 AN BIBLIA NAGTUTUTDO NGA PAHIHINABOON HAN DIOS INI NGA MGA PAGBAG-O DINHI HA TUNA. "Pagpapahiron niya an ngatanan nga luha tikang ha ira mga mata; ngan mawawaray na kamatayon; ngan mawawaray na an kabidoan, bisan pagtangis, bisan kasakit pa gud." - Pahayag 21:4 "An tawo nga piol malukso sugad hin bugsok." - Isaias 35:6
"An ngatanan nga aadto ha mga lubnganan . . . manggogowa." - Juan 5:28, 29 "An umurukoy diri masiring: Ako masakit." - Isaias 33:24 "Magkakaada kahuraan hin lugas ha tuna." - Salmo 72:16
6 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? PAHIMULUSI AN MGA IGINTUTUTDO HAN BIBLIA Ayaw dayon hunahunaa nga an igin- saysay ha nahiuna nga mga pahina su- gad la hin inop nga diri matutuman. An Dios nagsasaad nga tutumanon niya ini nga mga butang, ngan iginsasaysay han Biblia kon paonan-o niya bubuhaton ini. Kondi diri la ito an mapapa- himulosan ha Biblia. Iginhaha- tag hito an yawi ha imo pag- pahimulos hin makapatagbaw gud nga kinabuhi bisan yana. Hunahunaa anay an mahitu- ngod han imo mga naba- barak-an ngan mga prob- lema. Bangin kaupod hito an kawaray kwarta, mga problema ha pamilya, sa- kit, o kamatay han usa nga hinigugma. Makakabulig ha imo an Biblia nga maatubang an mga problema yana, ngan makakahatag ito hin kasulbaran pinaagi han pagbaton ha mga pakiana nga sugad hini: ˇ Kay ano nga nag-aantos kita? ˇ Paonan-o naton malalamposan an mga hinungdan han kaba- raka ha kinabuhi? ˇ Paonan-o naton mahihimo nga mas malipayon an aton kina- buhi sugad nga pamilya? ˇ Ano an nahitatabo ha aton kon kita namamatay? ˇ Makikita pa ba naton utro an aton namatay nga mga hini- gugma? ˇ Paonan-o kita makakasiguro nga tutumanon han Dios an iya mga saad para ha tidaraon?
Ini ba an Katuyoan han Dios? An imo pagbasa hini nga libro nagpapamatuod nga karuyag mo hibaroan kon ano an igintututdo han Biblia. Ini nga libro mabu- lig ha imo. Makikita mo nga an mga parapo may-ada katugbang nga mga pakiana ha ubos han pahina. Minilyon an nagpapahimu- los ha paggamit han pakiana-ngan-baton nga paagi kon nakikig- hisgot mahitungod han Biblia ha mga Saksi ni Jehova. Naglalaom kami nga magpapahimulos ka liwat. Hinaot makarawat mo an ben- disyon han Dios samtang nagpapahimulos ka yana han makalili- pay ngan makapatagbaw nga eksperyensya han paghibaro kon ano gud an igintututdo han Biblia! MAGIN PAMILYAR HA IMO BIBLIA AN Biblia ginkukompwesto hin 66 nga libro ngan mga surat. Gin- bahin-bahin ini ngadto ha mga kapitulo ngan mga bersikulo basi masayon an pagbiling han mga impormasyon. Kon gin-uunabi an mga teksto dinhi hini nga publikasyon, an siyahan nga numero katapos han ngaran nagpapasabot han kapitulo han libro o surat han Biblia, ngan an sunod nga numero amo an bersikulo. Panang- litan, an "2 Timoteo 3:16" nangangahulogan nga ikaduha nga su- rat ngadto kan Timoteo, kapitulo 3, bersikulo 16. Magigin pamilyar ka dayon ha Biblia pinaagi han pagbiling han mga teksto nga gin-unabi dinhi hini nga publikasyon. Dugang pa, mahimo mo tikangan an programa han adlaw-adlaw nga pagbasa han Biblia. Pinaagi han pagbasa hin tulo tubtob lima nga kapitulo kada adlaw, mababasa mo an bug-os nga Biblia ha sulod hin usa ka tuig. 7
KAPITULO 1 Ano an Kamatuoran Mahitungod ha Dios? An Dios ba nagtatagad gud ha imo? Ano an personalidad han Dios? May-ada ba hiya ngaran? Posible ba magin duok ha Dios? NAOOBSERBAHAN mo ba an paagi han pagpakiana han kaba- taan? Damu an nagtitikang dayon magpakiana ha panahon nga nahibabaro na hira magyakan. Nagkikita hira ha imo nga nana- nagku an mga mata, ngan nagpapakiana sugad pananglitan han: Kay ano nga asul an langit? Ano an pagkahimo han mga bitoon? Hin-o an nagtutdo ha katamsihan nga magkanta? Bangin manga- limbasog ka gud ha pagbaton, kondi diri ito pirme masayon. Bisan an imo gimaopayi nga baton mahimo mag-aghat ha ira nga magpakiana pa hin: Kay ano? la kabataan an nagpapakiana. Samtang nagtutubo kita, padayon nga nag- papakiana kita. Ginbubuhat naton ini basi hiagian an husto nga dalan, basi hibaroan an mga peligro nga kinahanglan likyan na- ton, o basi matagbaw an aton pagkamausisa. Kondi damu nga mga tawo an baga in diri na nagpapakiana, labi na han pinakaimportante nga mga pakiana. Naundang na la hira ha pagbiling han mga baton. 3 Hunahunaa an pakiana ha kobre hini nga libro, an mga paki- 2 Diri 1, 2. Kay ano nga agsob nga maopay an pagpakiana? 3. Kay ano nga damu nga mga tawo an naundang ha pamiling han mga baton ha pinakaimportante nga mga pakiana?
Ano an Kamatuoran Mahitungod ha Dios? ana dida ha introduksyon, o an aada ha tinikangan hini nga ka- pitulo. Pipira la ini han pinakaimportante nga mga pakiana nga mahimo mo igpakiana. Kondi, damu nga mga tawo an inundang na ha pamiling han mga baton. Kay ano? May-ada ba mga baton an Biblia? An iba naghuhunahuna nga makuri gud masabtan an mga baton hito. Nababaraka an iba nga an pagpinakiana bangin magresulta la ha kaalohi. Ngan an iba nagdidesisyon nga ito nga mga pakiana masusulbad la han mga lider ngan mga magturutdo han relihiyon. Kumusta ka man? 4 Posible gud nga interesado ka mahibaro han mga baton ha importante nga mga pakiana ha kinabuhi. Sigurado nga usahay naghuhunahuna ka: 'Ano an katuyoan han kinabuhi? Sugad na la ba hini an kinabuhi? Ano gud ba an personalidad han Dios?' Ma- opay an pagbangon han sugad nga mga pakiana, ngan importante nga diri ka umundang tubtob nga makabiling ka hin makapatag- baw, masasarigan nga mga baton. An bantogan nga magturutdo nga hi Jesu-Kristo nagsiring: "Pangaro kamo, ngan ihahatag ha iyo; pamiling kamo, ngan iyo hiaagian; pagtuktok kamo, ngan bu- buksan ha iyo." - Mateo 7:7. 5 Kon magpadayon ka ha "pamiling" han mga baton ha impor- tante nga mga pakiana, mahibabaroan mo nga daku an balos hito. (Proberbios 2:1-5) Bisan pa han bangin iginsumat na ha imo han iba nga mga tawo, may-ada gud mga baton, ngan hiaagian mo gud ito - ha Biblia. An mga baton diri makuri hinduro sabton. Mas maopay pa gud, naghahatag ito hin paglaom ngan kalipay. Ngan makakabulig ito ha imo nga magkinabuhi ha makapatagbaw nga paagi yana mismo. Ha pagtikang, aton paghisgotan an usa nga pa- kiana nga nakakawurok ha damu nga mga tawo. AN DIOS BA WARAY-PAGTAGAD NGAN DIRI NAPAID? 6 Damu nga mga tawo an naghuhunahuna nga oo an baton hito nga pakiana. 'Kon an Dios nagtatagad,' nangangatadongan hira, 'diri ba magigin iba gud unta nga lugar an kalibotan?' 4, 5. Ano an pipira han pinakaimportante nga mga pakiana ha kinabuhi nga mahimo naton igpakiana, ngan kay ano nga sadang kita mamiling han mga ba- ton? 6. Kay ano nga damu nga mga tawo an naghuhunahuna nga an Dios waray- pagtagad kon mahitungod ha pag-antos han tawo? 9
10 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Aton ginkikita an palibot ngan nakikita naton an kalibotan nga puno hin girra, kapungot, ngan kasakitan. Ngan sugad nga mga indibiduwal, nagkakasakit kita, nag-aantos, namamatayan hin mga hinigugma. Salit, damu an nasiring, 'Kon an Dios nagtatagad ha aton ngan ha aton mga problema, diri ba niya pupugngan nga mahitabo ito nga mga butang?' 7 Mas maraot pa gud, gin-aaghat usahay han mga magturutdo han relihiyon an mga tawo nga maghunahuna nga an Dios diri napaid. Paonan-o? Kon tigda nga naabot an trahedya, nasiring hira nga kaburut-on ito han Dios. Ha lain nga pagkayakan, ginba- basol an Dios han sugad nga mga magturutdo tungod han maraot nga mga nahitatabo. Ito ba an kamatuoran mahitungod ha Dios? Ano gud ba an igintututdo han Biblia? An Jakobo 1:13 nabaton: "Waray bisan hin-o nga ginsulay nga magsiring, ginsusulay ako han Dios; kay an Dios diri sadang pagsulayon hin maraot, ngan diri hiya magsusulay hin bisan hin-o nga tawo." Salit an Dios diri gud amo an gintitikangan han karaotan nga nakikita mo ha ka- libotan ha imo palibot. (Job 34:10-12) Oo, tinutugotan niya nga mahitabo an magraot nga mga butang. Kondi daku an kaibahan han pagtugot nga mahitabo an usa nga butang ngan han pagpahi- nabo hito. 8 Pananglitan, hunahunaa an mahitungod han maaramon ngan mahigugmaon nga amay nga may-ada daku na nga anak nga lalaki nga nalungon pa ha balay kaupod han iya mga gini- kanan. Han ini nga anak nagin rebelyoso ngan nagdesisyon nga bumaya ha balay, waray hiya pugngi han iya amay. An anak nagpa- dayon ha maraot nga pagkinabuhi ngan nagkaproblema. An amay ba an nagpahinabo han mga problema han iya anak? Diri. (Lu- kas 15:11-13) Ha sugad man nga paagi, an Dios diri nagpupugong ha mga tawo kon ginpipili nira nga magpadayon ha maraot nga pagkinabuhi, kondi diri hiya an nagpapahinabo han mga proble- ma nga resulta hito. Salit, diri gud magigin makatadunganon nga 7. (a) Paonan-o gin-aaghat han mga magturutdo han relihiyon an damu nga mga tawo nga maghunahuna nga an Dios diri napaid? (b) Ano gud ba an igintu- tutdo han Biblia mahitungod han mga kakurian nga bangin gin-aantos naton? 8, 9. (a) Paonan-o mo maiilustrar an kaibahan han pagtugot nga umiksister an karaotan ngan han pagpahinabo hito? (b) Kay ano nga diri-makatadunga- non nga pakarauton naton an desisyon han Dios nga tugotan an katawohan nga magpadayon ha maraot nga pagkinabuhi?
Ano an Kamatuoran Mahitungod ha Dios? basulon an Dios tungod ha ngatanan nga mga problema han ka- tawohan. 9 May maopay nga mga hinungdan an Dios ha pagtugot ha katawohan nga magpadayon ha maraot nga pagkinabuhi. Sugad nga aton maaramon ngan gamhanan nga Maglalarang, diri kina- hanglan nga isaysay niya ha aton an iya mga hinungdan. Kondi, tungod ha gugma, iginsasaysay ini han Dios. Mahibabaroan mo an damu pa mahitungod hini nga mga hinungdan ha Kapitulo 11. Kondi sarig nga diri an Dios an angay basulon ha mga problema nga gin-aantos naton. Ha kabaliktaran, iginhahatag niya ha aton an amo la nga paglaom para ha kasulbaran! - Isaias 33:2. 10 Dugang pa, an Dios baraan. (Isaias 6:3) Nangangahulogan ini nga hiya putli ngan limpyo. Waray gud makikita nga karaotan ha iya. Salit bug-os nga makakasarig kita ha iya. Diri kita makakasa- rig hin bug-os ha mga tawo, nga usahay nagigin maraot. Bisan an pinakatangkod nga tawo nga may awtoridad agsob nga waray ga- hum ha pagpaopay han kadaot nga ginbubuhat han magraot nga mga tawo. Kondi an Dios gamhanan-ha-ngatanan. Mahimo niya wad-on ngan pagwawad-on niya an ngatanan nga mga epekto han karaotan ha katawohan. Kon gumios na an Dios, bubuhaton niya ito ha paagi nga magwawara han karaotan ha kadayonan! - Salmo 37:9-11. ANO AN INAABAT HAN DIOS HA KAWARAY-HUSTISYA NGA GIN-AANTOS NATON? 11 Samtang yana, ano an inaabat han Dios mahitungod ha na- hitatabo ha kalibotan ngan ha imo kinabuhi? Bueno, an Biblia nagtututdo nga an Dios "mahigugmaon ha hustisya." (Salmo 37: 28, NW) Salit nagtatagad gud hiya kon ano an husto ngan kon ano an sayop. Nangangalas hiya ha ngatanan nga klase han kawaray-hustisya. An Biblia nasiring nga an Dios 'nasubo ha iya kasingkasing' han an kalibotan napuno hin karaotan ha naglabay nga mga panahon. (Genesis 6:5, 6) An Dios diri nagbabag-o. (Ma- lakias 3:6) Nangangalas pa gihapon hiya nga makita an pag-antos nga nahitatabo ha bug-os nga kalibotan. Ngan nangangalas an 10. Kay ano nga makakasarig kita nga pagwawad-on han Dios an ngatanan nga mga epekto han karaotan? 11. (a) Ano an inaabat han Dios mahitungod han kawaray-hustisya? (b) Ano an inaabat han Dios mahitungod han imo pag-antos? 11
12 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Dios kon nakikita niya nga nag-aantos an mga tawo. "Hiya nagmamangno ["nagtatagad," NW] ha iyo," siring han Biblia. - 1 Pedro 5:7. 12 Paonan-o kita makakasiguro nga an Dios nangangalas nga makita an pag-antos? Iini an dugang nga pamatuod. An Biblia nagtututdo nga an tawo ginhimo sumala ha dagway han Dios. (Genesis 1:26) Salit, may-ada kita mag-opay nga mga kalidad tungod kay an Dios may-ada mag-opay nga mga kalidad. Pa- nanglitan, nababaraka ka ba kon nakikita mo nga nag-aantos an inosente nga mga tawo? Kon nagtatagad ka ha sugad nga ka- waray-hustisya, makakasarig ka nga mas nagtatagad gud an Dios mahitungod ha ira. 13 An usa han gimaopayi nga mga kalidad han mga tawo amo an aton abilidad ha paghigugma. Sugad li- wat hito an Dios. An Biblia nagtututdo nga "an Dios . . . gugma." (1 Juan 4:8) Nahigugma kita tungod kay an Dios nahi- gugma. Magpapagios ba ha imo an gugma nga tapuson an pag-antos ngan kawaray- hustisya nga nakikita mo ha kalibotan? Kon may-ada ka gahum ha pagbuhat hito, bubuhaton mo ba ito? Syempre! Sugad man, makakasiguro ka gud nga tatapuson han Dios an pag-antos ngan kawaray-hus- tisya. An mga saad nga gin-unabi ha introduksyon hini nga libro diri kay mga inop la o waray pulos nga mga paglaom. An mga saad han Dios sigurado nga matu- tuman! Kondi, basi tumoo hito nga mga saad, kinahanglan mahibaro ka hin du- gang pa mahitungod ha Dios nga nagsaad hito. Kon karuyag mo nga makilala ka han usa nga tawo, diri ba isusumat mo ha iya an imo ngaran? Iginsusumat ha aton han Dios an iya ngaran dida ha Biblia 12, 13. (a) Kay ano nga may-ada kita mag-opay nga mga kalidad sugad han gugma, ngan paonan-o an gugma nakakaapekto ha aton paghunahuna mahitungod ha kalibotan? (b) Kay ano nga maka- kasiguro ka nga pagwawad-on gud han Dios an mga problema ha kalibotan?
An Biblia nagtututdo nga hi Jehova an mahigugmaon nga Maglalarang han uniberso KARUYAG HAN DIOS NGA MAKILALA MO HIYA 14 Kon karuyag mo nga makilala ka han usa nga tawo, ano an imo bubuhaton? Diri ba isusumat mo ha iya an imo ngaran? May-ada ba ngaran an Dios? Damu nga mga relihiyon an naba- ton nga "Dios" o "Ginoo" an iya ngaran, kondi diri ito personal nga mga ngaran. Mga titulo ito, sugad la nga an "hadi" ngan "presidente" mga titulo. An Biblia nagtututdo nga damu an mga titulo han Dios. Kaupod na hito an "Dios" ngan "Ginoo." Kon- di, an Biblia nagtututdo liwat nga an Dios may-ada personal nga ngaran: Jehova. An Salmo 83:18 nasiring: "Ikaw la, nga an ngaran hi Jehova, amo an Gihitaasi ha bawbaw han tuna." Kon an imo 14. Ano an ngaran han Dios, ngan kay ano nga sadang gamiton naton ito?
14 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Biblia waray hito nga ngaran, mahimo mo kitaon an Apendise ha pahina 195-7 hini nga libro basi mahibaroan mo kon kay ano. Ha pagkamatuod an ngaran han Dios makikita hin yinukot ka beses ha kadaan nga mga manuskrito han Biblia. Salit karuyag ni Jeho- va nga mahibaroan mo an iya ngaran ngan gamiton ito. Mahimo sidngon han usa nga ginagamit Niya an Biblia basi ipakilala an Iya kalugaringon ha imo. 15 Tinagan han Dios an iya kalugaringon hin ngaran nga puno hin kahulogan. An iya ngaran nga Jehova nangangahulogan nga an Dios makakatuman han bisan ano nga iya iginsaad ngan ma- kakagbuhat han bisan ano nga katuyoan nga nahuhunahuna niya. Waray kapariho an ngaran han Dios. Hiya gud la an may- ada hito. Naiiba hi Jehova ha damu nga paagi. Paonan-o? May-ada dugang nga impormasyon mahitungod han kahulogan ngan pag- luwas han ngaran han Dios ha Apendise ha pahina 195-7. 15. Ano an kahulogan han ngaran nga Jehova? An gugma nga inaabat han mahigugmaon nga amay para ha iya mga anak nagpapakita han mas daku nga gugma han aton langitnon nga Amay ha aton
Ano an Kamatuoran Mahitungod ha Dios? 16 Nakita naton nga an Salmo 83:18 nagsiring mahitungod kan Jehova: "Ikaw la . . . an Gihitaasi." Ha sugad man nga paagi, hi Jehova la an tinatawag nga "Makagarahum-ha-ngatanan." An Pa- hayag 15:3 (NW) nasiring: "Dagku ngan urusahon an imo mga buhat, Jehova nga Dios, an Makagarahum-ha-ngatanan. Magta- dong ngan totoo an imo mga dalan, Hadi nga waray kataposan." An titulo nga "Makagarahum-ha-ngatanan" nagtututdo ha aton nga hi Jehova an pinakagamhanan nga persona. Diri matupngan an iya gahum; supremo ito. Ngan an titulo nga "Hadi nga wa- ray kataposan" nagpapahinumdom ha aton nga hi Jehova naiiba ha usa pa nga kahulogan. Hiya la an naeksister pirme. An Salmo 90:2 nasiring: "Tikang ha waray kataposan ngadto ha waray kata- posan [o, kadayonan], ikaw Dios." Ito nga mga pulong nag-aaghat ha aton hin matinalahuron nga kahadlok, diri ba? 17 Hi Jehova naiiba liwat tungod kay hiya la an Maglalarang. An Pahayag 4:11 mababasa: "Takos ikaw ["Jehova nga Dios," NW] ha pagkarawat han himaya, ngan han dungog ngan han gahum; kay ikaw an nagbuhat han ngatanan nga mga bagay, ngan tungod ha imo kaburut-on nagkahihimo, ngan pinanmuhat hira." An ngatanan nga imo mahuhunahuna - tikang ha diri-nakikita nga espirituhanon nga mga linarang ha langit ngadto ha mga bitoon nga nakikita ha kalangitan ha gab-i ngada ha prutas nga nagtutu- bo ha mga puno nga kahoy tubtob ha isda nga naglalangoy ha kadagatan ngan mga salog - ito ngatanan naeksister tungod kay hi Jehova an Maglalarang! PUYDI KA BA MAGIN DUOK KAN JEHOVA? 18 Kon nababasa an mahitungod han urusahon hinduro nga mga kalidad ni Jehova, nahahadlok an iba nga mga tawo. Naha- hadlok hira nga an Dios harangdon hinduro para magtagad ha ira, nga diri gud hira puydi magin duok ha iya o diri ngani hira im- portante ha sugad kaharangdon nga Dios. Kondi husto ba ini nga panhunahuna? Kabaliktaran an igintututdo han Biblia. Nasiring ito mahitungod kan Jehova: "Hiya diri hirayo ha tagsatagsa ha 16, 17. Ano an mahibabaroan naton mahitungod kan Jehova tikang ha masu- nod nga mga titulo: (a) "an Makagarahum-ha-ngatanan"? (b) "Hadi nga waray kataposan"? (c) "Maglalarang"? 18. Kay ano nga inaabat han iba nga mga tawo nga diri gud hira puydi magin duok ha Dios, kondi ano an igintututdo han Biblia? 15
16 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? aton." (Buhat 17:27) An Biblia nagsasagda pa ngani ha aton: "Ma- gin duok kamo ha Dios, ngan hiya magigin duok ha iyo." - Jakobo 4:8, NW. 19 Paonan-o ka mahimo magin duok ha Dios? Siyahan, igpada- yon an imo ginbubuhat yana - nag-aaram mahitungod ha Dios. Hi Jesus nagsiring: "Ini amo an kinabuhi nga waray kataposan, nga hira kumilala ha imo, nga amo la an matuod nga Dios, ngan hi Jesu-Kristo nga imo ginpakanhi." (Juan 17:3) Oo, an Biblia nag- tututdo nga an pag-aram mahitungod kan Jehova ngan kan Jesus nagriresulta ha "kinabuhi nga waray kataposan"! Sugad han gin- unabi na, "An Dios . . . gugma." (1 Juan 4:16) Damu liwat an iba pa nga mag-opay ngan makaruruyag nga mga kalidad ni Je- hova. Pananglitan, an Biblia nasiring nga hi Jehova an "Dios nga maloloy-on ngan mapinairon, mahinay ha kasina, ngan hura hin kalooy ngan hin kamatuoran." (Eksodo 34:6) Hiya "maopay ngan andam ha pagpasaylo." (Salmo 86:5) An Dios mapailubon. (2 Ped- ro 3:9) Maunungon hiya. (Pahayag 15:4, NW) Samtang padayon nga binabasa mo an Biblia, masasabtan mo kon paonan-o ipinapa- kita ni Jehova ini ngan an damu nga iba pa nga makaruruyag nga mga kalidad. 20 Oo, diri mo makikita an Dios tungod kay hiya diri-nakikita nga espiritu. (Juan 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Kondi, pinaa- gi han pag-aram mahitungod ha iya ha Biblia, makikilala mo hiya sugad nga persona. Sugad han ginsiring han salmista, puy- di ka "makatan-aw han katahom ni Jehova." (Salmo 27:4; Roma 1:20) Samtang mas nahibabaro ka mahitungod kan Jehova, ma- gigin mas totoo hiya ha imo ngan magkakaada ka mas daku nga hinungdan nga higugmaon hiya ngan magin duok ha iya. 21 Hinay-hinay nga masasabtan mo kon kay ano nga an Biblia nagtututdo ha aton nga hunahunaon hi Jehova sugad nga aton Amay. (Mateo 6:9) Diri la kay nagtikang ha iya an aton kinabuhi kondi karuyag niya an gimaopayi nga kinabuhi nga posible para ha aton - sugad la han karuyag han mahigugmaon nga amay para ha iya mga anak. (Salmo 36:9) An Biblia nagtututdo liwat ha aton 19. (a) Paonan-o kita makakagtikang nga magin duok ha Dios, ngan ano an kapulsanan hito? (b) Ano nga mga kalidad han Dios an imo gud naruruyagan? 20-22. (a) An aton ba diri pakakita ha Dios makakapugong ha aton nga magin duok ha iya? Isaysay. (b) An iba nga mga tawo nga maopay an intensyon ba- ngin mag-aghat ha imo nga buhaton an ano, kondi ano an sadang mo buhaton?
Ano an Kamatuoran Mahitungod ha Dios? nga an mga tawo mahimo magin mga sangkay ni Jehova. (Jakobo 2:23) Hunahunaa la - mahimo ka magin sangkay han Maglalarang han uniberso! 22 Samtang nahibabaro ka hin dugang pa ha Biblia, an iba nga mga tawo nga maopay man an mga intensyon bangin mag- aghat ha imo nga umundang ha sugad nga mga pag-aram. Bangin nababaraka hira nga babag-ohon mo an imo mga tinotoo- han. Kondi ayaw tuguti an bisan hin-o nga magpaundang ha imo ha pagpatubo han gimaopayi nga pakigsangkay nga mahimo mo maeksperyensyahan. 23 Syempre, may-ada mga butang nga ha siyahan diri mo masa- sabtan. Kinahanglanon an pagpaubos basi maghangyo hin bulig, kondi ayaw pag-alang tungod ha kaawod. Hi Jesus nagsiring nga maopay an pagin mapainubsanon, sugad han gutiay nga bata. (Mateo 18:2-4) Ngan maaram kita nga an kabataan damu hindu- ro an mga pakiana. Karuyag han Dios nga hibaroan mo an mga baton. Gindadayaw han Biblia an iba nga disidido mahibaro mahitungod ha Dios. Ira gin-usisa hin maopay an Kasuratan basi masiguro nga kamatuoran an ira hinbabaroan. - Buhat 17:11. 24 An gimaopayi nga paagi ha paghibaro mahitungod kan Jeho- va amo an pag-usisa ha Biblia. Naiiba ito ha bisan ano nga libro. Ha ano nga paagi? Paghihisgotan ito nga topiko ha masunod nga kapitulo. 23, 24. (a) Kay ano nga sadang mo igpadayon an pagpakiana mahitungod han imo hinbabaroan? (b) Ano an paghihisgotan han masunod nga kapitulo? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An Dios nagtatagad ha imo mismo. - 1 Pedro 5:7, NW. ˇ Jehova an personal nga ngaran han Dios. - Salmo 83:18. ˇ Gin-aaghat ka ni Jehova nga magin duok ha iya. - Jakobo 4:8, NW. ˇ Hi Jehova mahigugmaon, buotan, ngan maloloy- on. - Eksodo 34:6; 1 Juan 4:8, 16. 17
KAPITULO 2 An Biblia - Usa nga Libro Tikang ha Dios Ha ano nga mga paagi naiiba an Biblia ha iba nga mga libro? Paonan-o makakabulig ha imo an Biblia ha paglampos han imo mga problema? Kay ano nga makakasarig ka ha mga tagna nga iginsurat ha Biblia? NAHINUNUMDOMAN mo ba an panahon nga nakakarawat ka hin espesyal nga regalo tikang ha usa nga hinigugma nga sang- kay? Bangin diri la kay makaruruyag ito kondi makalilipay liwat. Oo, an regalo nagsusumat ha imo mahitungod han nagha- tag - nga pinabibilhan niya an iyo pagin magsangkay. Sigurado nga nagpasalamat ka para ha regalo han imo mahigugmaon nga sangkay. 2 An Biblia usa nga regalo tikang ha Dios, nga sadang gud kita magpasalamat. Inin naiiba nga libro nagsusumat hin mga bu- tang nga diri gud naton mahibabaroan ha iba nga mga libro. Pananglitan, nagsusumat ito ha aton mahitungod han paghi- moa han mga langit nga puno hin mga bitoon, han tuna, ngan han siyahan nga lalaki ngan babaye. An Biblia may-ada masasa- rigan nga mga prinsipyo nga mabulig ha aton nga malamposan an mga problema ngan mga kabaraka ha kinabuhi. Iginsasaysay hito kon paonan-o tutumanon han Dios an iya katuyoan ngan pahihinaboon an mas maopay nga mga kahimtang ha tuna. Ma- karuruyag gud nga regalo an Biblia! 3 Makalilipay liwat nga regalo an Biblia, tungod kay nagsusu- 1, 2. Ha ano nga mga paagi nga an Biblia makaruruyag gud nga regalo tikang ha Dios? 3. Ano an iginsusumat ha aton han Biblia mahitungod kan Jehova, ngan kay ano nga makalilipay ini?
An "New World Translation of the Holy Scriptures" makukuha na ha damu nga yinaknan mat ito mahitungod han Humaratag, hi Jehova nga Dios. An iya pagtagana hito nga libro nagpapamatuod nga karuyag niya nga makilala gud naton hiya. Oo, an Biblia makakabulig ha imo nga magin duok kan Jehova. 4 Kon may-ada ka na Biblia, diri ka nag-uusahan. Ha bug-os o ha bahin, an Biblia naipublikar na ha sobra 2,300 nga yinaknan ngan salit mababasa na han sobra 90 porsyento han populas- yon han kalibotan. Ha aberids, sobra usa ka milyon nga Biblia an ginpapanaltag kada semana! Binilyon nga kopya han bug-os nga Biblia o bahin hito an naipublikar na. Sigurado nga waray iba nga libro nga pariho han Biblia. 5 Dugang pa, an Biblia "ginpakaaghat han Dios." (2 Timo- teo 3:16) Ha ano nga paagi? An Biblia mismo nabaton: "An mga tawo nagyayakan tikang ha Dios, tungod nga ginmandoan han espiritu santo." (2 Pedro 1:21) Ha pag-ilustrar: An usa nga negosyante bangin magpahimo ha sekretarya hin surat. Aada hito nga surat an mga ideya ngan mga instruksyon han ne- gosyante. Salit, iya gud ito nga surat, diri kanan sekretarya. Ha pariho nga paagi, an sulod han Biblia amo an mensahe han 4. Para ha imo, ano an makatirigamnan mahitungod han panaltag han Biblia? 5. Ha ano nga paagi "ginpakaaghat han Dios" an Biblia? 19
20 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Dios, diri han mga tawo nga nagsurat hito. Salit, an bug-os nga Biblia ha pagkamatuod amo an "pulong han Dios." - 1 Tesalo- nika 2:13. NAGKAKAURUYON NGAN HUSTO 6 An Biblia iginsurat ha sulod hin sobra 1,600 ka tuig. An mga parasurat hito nabuhi ha magkalainlain nga mga pana- hon ngan iba-iba an mga kahimtang ha kinabuhi. An iba mga parauma, mga parapangisda, ngan mga magbarantay han ka- karnerohan. An iba mga propeta, mga hukom, ngan mga hadi. An parasurat han Ebanghelyo nga hi Lukas usa nga doktor. Bi- san pa han magkalainlain nga gintikangan han mga parasurat han Biblia, nagkakauruyon ito tikang ha tinikangan tubtob ha kataposan. 7 An siyahan nga libro han Biblia nagsusumat ha aton kon paonan-o nagtikang an mga problema han katawohan. Ipinapakita han ultimo nga libro nga an bug-os nga tuna ma- gigin paraiso, o hardin. An ngatanan nga magkalainlain nga mga bahin ha Biblia naghihisgot mahitungod han kasaysa- yan ha sulod hin yinukot nga katuigan ngan nabulig ha aton nga masabtan kon ano an katuyoan han Dios ngan kon pa- onan-o ito matutuman. Makatirigamnan an pagkauruyon han Biblia, kondi ito an sadang laoman naton ha libro nga tikang ha Dios. 8 Husto an Biblia may kalabotan ha syensya. May-ada pa nga- ni ito mga impormasyon nga abanse hinduro. Pananglitan, an libro nga Lebitiko may-ada mga balaud ha kwarantina ngan ka- limpyo para ha kadaan nga Israel samtang an nakapalibot nga mga nasud diri maaram mahitungod hito. Ha panahon nga sa- Bisan kon nasiring an iba nga mga tawo nga an pipira nga mga bahin han Biblia nasumpaki ha iba nga mga bahin hito, waray nira ito mapamatud-i. Ki- taa an kapitulo 7 han libro nga The Bible - God's Word or Man's? nga iginpubli- kar han mga Saksi ni Jehova. 6, 7. Kay ano nga labi nga makatirigamnan an pagkauruyon han mga impor- masyon han Biblia? 8. Paghatag hin mga ehemplo nga nagpapakita nga husto an Biblia may kala- botan ha syensya.
An Biblia - Usa nga Libro Tikang ha Dios yop an mga ideya mahitungod han kurti han tuna, gin-una- bi ito han Biblia sugad nga lingin, o sirkulo. (Isaias 40:22) An Biblia husto nga nagsiring nga 'binibitay an tuna ha waray bi- nibitayan.' (Job 26:7) Syempre, an Biblia diri libro ha syensya. Kondi kon nagsasaysay ito mahitungod han mga butang ha syensya, husto ito. Diri ba ini an malalaoman naton ha usa nga libro nga tikang ha Dios? 9 An Biblia husto ngan masasarigan liwat ha kasaysayan. Espi- sipiko an mga asoy hito. Igin-aasoy hito diri la an mga ngaran kondi an katulinan liwat han mga indibiduwal. Kabaliktaran ha sekular nga mga historyador, nga agsob nga diri nag-uunabi han mga kapirdihan han ira katawohan, tangkod an mga para- surat han Biblia, iginsurat pa ngani an ira mismo mga sayop ngan an kasaypanan han ira nasud. Pananglitan, ha libro han Biblia nga Numeros, kinarawat han parasurat nga hi Moises an iya mismo sayop nga tungod hito ginsaway hiya hinduro. (Nu- meros 20:2-12) Talagsahon an sugad nga katangkod ha iba nga mga asoy ha kasaysayan kondi makikita ito ha Biblia tungod kay ito nga libro tikang ha Dios. USA NGA LIBRO NGA MAY PRAKTIKAL NGA KINAADMAN 10 Tungod kay an Biblia giniyahan han Dios, 'may kapulsanan ito ha pagtutdo, ha pagbadlong, ha pagsaway, ha pagtutdo ha ka- tadongan.' (2 Timoteo 3:16) Oo, an Biblia usa ka praktikal nga libro. Ipinapakita hito an hilarom nga pagsabot ha kinaiya han tawo. Diri ini urusahon, kay an Awtor hito, hi Jehova nga Dios, amo an Maglalarang! Mas nasasabtan gud niya an aton panhu- nahuna ngan mga pagbati kay ha aton mismo. Dugang pa, maaram hi Jehova kon ano an aton ginkikinahanglan basi kita magin malipayon. Maaram liwat hiya kon ano an mga buhat nga sadang naton likyan. Pananglitan, tigamni an detalyado nga pagsaysay mahitungod han katuli- nan nga gintikangan ni Jesus nga aada ha Lukas 3:23-38. 9. (a) Ha ano nga mga paagi ipinapakita han Biblia nga husto ngan ma- sasarigan an mga asoy hito ha kasaysayan? (b) Ano an iginsusumat ha imo mahitungod han Biblia han pagkatangkod han mga parasurat hito? 10. Kay ano nga diri urusahon nga an Biblia usa ka praktikal nga libro? 21
Igintagna han parasurat han Biblia nga hi Isaias an kabungkagan han Babilonya 11 Tagda an diskurso ni Jesus nga tinawag nga Sermon ha Bu- kid, nga iginrekord ha Mateo kapitulo 5 tubtob 7. Dida hini nga obra maestra han katutdoan, iginsaysay ni Jesus an damu nga mga topiko, upod na an paagi ha pakabiling hin totoo nga kalipa- yan, kon paonan-o susulbaron an mga paglantugi, kon paonan-o mag-aampo, ngan kon paonan-o huhunahunaon ha husto nga 11, 12. (a) Ano nga mga topiko an iginsaysay ni Jesus ha iya Sermon ha Bukid? (b) Ano an iba pa nga praktikal nga mga butang nga ginhihisgotan ha Biblia, ngan kay ano nga an sagdon hito mapulsanon ha ngatanan nga panahon?
An Biblia - Usa nga Libro Tikang ha Dios paagi an materyal nga mga butang. Epektibo ngan praktikal pa gihapon yana an mga pulong ni Jesus sugad la han iginyakan niya ito hadto. 12 An pipira nga mga prinsipyo han Biblia naghihisgot han pagkinabuhi han pamilya, mga batasan ha trabaho, ngan pagtra- to ha iba. An mga prinsipyo han Biblia makakabulig ha ngatanan nga mga tawo, ngan an sagdon hito pirme mapulsanon. An kina- adman nga aada ha Biblia ginsumaryo han Dios pinaagi han iya ginsiring kan propeta Isaias: "Ako hi Jehova nga imo Dios, nga nagtututdo ha imo ha pagpahimulos." - Isaias 48:17. USA NGA LIBRO HAN TAGNA 13 An Biblia may-ada damu hinduro nga mga tagna, ngan damu hito an natuman na. Tagda an usa nga ehemplo. Pina- agi kan propeta Isaias, nga nabuhi han ikawalo ka siglo A.K.P., hi Jehova nagtagna nga bubungkagon an syudad han Babilonya. (Isaias 13:19; 14:22, 23) Iginhatag an mga detalye basi ipakita kon paonan-o bubungkagon an syudad. Pahuhubason han nasulong nga kasundalohan an salog han Babilonya ngan masulod hira ha syudad nga waray mahitatabo nga away. Diri la ito. Ginngaranan pa ngani han tagna ni Isaias an hadi nga magsasakop han Babi- lonya - hi Ciro. - Isaias 44:27-45:2. 14 Paglabay hin mga 200 ka tuig - ha gab-i han Oktubre 5/6, 539 A.K.P. - nagkampo an kasundalohan hirani ha Babilonya. Hin-o an ira kumander? Usa nga Persiahanon nga hadi nga an ngaran hi Ciro. Hini nga paagi andam na an mga kahimtang para ha katumanan han urusahon nga tagna. Kondi sasakupon ba han kasundalohan ni Ciro an Babilonya nga waray mahitatabo nga away, sugad han igintagna? 15 An mga Babilonyahanon nagpipiyesta hiton nga gab-i ngan kampante la hira tungod han madakmol nga mga kuta han ira syudad. Samtang hito nga panahon, maabtik nga ginpasimang ni Ciro an agos han salog nga naawas ngada ha syudad. Wa- ray pag-iha igo na an kahamabaw han tubig para makatabok 13. Ano nga mga detalye mahitungod han Babilonya an iginpasurat ni Jehova kan propeta Isaias? 14, 15. Paonan-o natuman an pipira nga mga detalye han tagna ni Isaias ma- hitungod han Babilonya? 23
24 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? ha salog an iya kasundalohan ngan makaabot hira ha mga kuta han syudad. Kondi paonan-o makakasulod an kasundalohan ni Ciro ha mga kuta han Babilonya? Anoman an hinungdan, hito nga gab-i an mga purtahan han syudad binayaan nga ab- rido! 16 Mahitungod han Babilonya, ini an igintagna: "Diri na gud ini uukyan, diri man ini pupuy-an ha kalitolitohan: diri man an Arabiahanon magtitindog han salapdag dida; diri man an mga paramangno han kakarnerohan mapapanluob han ira mga kapa- ngon nga kakarnerohan dida." (Isaias 13:20) Igintagna hini diri la an kabungkagan han syudad. Iginsaysay hito nga an Babilonya permanente nga diri na gud uukyan. Makikita mo an ebidensya han katumanan hini nga mga pulong. An waray umurukoy nga lugar han kadaan nga Babilonya - mga 80 kilometro ha sur han Baghdad, Iraq - amo an pamatuod nga an iginyakan ni Jehova pi- naagi kan Isaias natuman: "Akon ini pagsisiphiron han silhig ha paggunaw." - Isaias 14:22, 23. Para han dugang nga impormasyon mahitungod han tagna han Biblia, kitaa an pahina 27-9 han brosyur nga Usa nga Libro Para ha Ngatanan nga Katawo- han, nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 16. (a) Ano an igintagna ni Isaias mahitungod han ultimo nga dadangatan han Babilonya? (b) Paonan-o natuman an tagna ni Isaias nga an Babilonya diri na gud uukyan?
An Biblia - Usa nga Libro Tikang ha Dios 17 An paghunahuna nga an Biblia usa nga libro han masa- sarigan nga tagna makaparig-on gud han pagtoo, diri ba? Ha pagkamatuod, kon gintuman ni Jehova nga Dios an iya mga saad hadto, makakasarig gud kita nga tutumanon liwat niya an iya iginsaad nga paraiso nga tuna. (Numeros 23:19) Oo, may-ada kita "paglaom han kinabuhi nga waray kataposan, nga an Dios, nga diri makakagbuwa, nagsaad han waray pa an mga katuigan nga waray kataposan." - Tito 1:2. "AN PULONG HAN DIOS BUHI" 18 Sumala ha aton ginhisgotan na dinhi hini nga kapitulo, matin-aw nga an Biblia naiiba gud nga libro. Kondi, an kapul- sanan hito nalahos pa ha pagkauruyon han mga sulod hito, ha pagkahusto hito ha syensya ngan kasaysayan, praktikal nga An kabungkagan han Babilonya usa la nga ehemplo han natuman nga tag- na han Biblia. Kaupod han iba pa nga mga ehemplo an kabungkag han Tiro ngan Ninibe. (Esekiel 26:1-5; Sepania 2:13-15) Igintagna liwat ni Daniel an pagkasu- nod-sunod han mga imperyo ha kalibotan nga magigin gamhanan katapos han Babilonya. Kaupod hini an Medo-Persia ngan Gresya. (Daniel 8:5-7, 20-22) Kitaa an Apendise, pahina 199-201, para ha paghisgot mahitungod han damu nga Me- sianiko nga mga tagna nga natuman kan Jesu-Kristo. 17. Paonan-o nagpaparig-on han pagtoo an katumanan han tagna han Biblia? 18. Ano an mapwersa nga iginsaysay han Kristiano nga hi apostol Pablo mahi- tungod han "pulong han Dios"? Mga guba han Babilonya 25
26 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? kinaadman, ngan masasarigan nga mga tagna. An Kristiano nga hi apostol Pablo nagsurat: "An pulong han Dios buhi, ngan ma- abtik, ngan mamatarom pa kay han bisan ano nga kampilan nga duduha iton tarom, matarom kaopay nga sadang makagba- hin han kalag ngan han espiritu, han kaluluthan ngan han mga utok, ngan madagmit makasabot ha mga hunahuna ngan mga tinguha han kasingkasing." - Hebreo 4:12. 19 An pagbasa han "pulong," o mensahe han Dios ha Biblia makakagbag-o han aton kinabuhi. Makakabulig ito ha aton ha pag-usisa hin mas maopay ha aton kalugaringon. Bangin nasi- ring kita nga nahigugma kita ha Dios, kondi an aton reaksyon ha igintututdo han iya giniyahan nga Pulong, an Biblia, mag- papahayag kon ano gud an aada ha aton hunahuna, ngan han totoo nga mga motibo han aton kasingkasing. 20 An Biblia tinuod nga usa nga libro tikang ha Dios. Ito an lib- ro nga sadang basahon, pag-adman, ngan higugmaon. Ipakita an imo pagpasalamat para hini nga regalo han Dios pinaagi han padayon nga pag-usisa ha mga sulod hito. Samtang ginbubuhat mo ito, magkakaada ka hin hilarom nga pagsabot ha katuyo- an han Dios para ha katawohan. Kon ano gud ito nga katuyoan ngan kon paonan-o ito matutuman amo an paghihisgotan ha masunod nga kapitulo. 19, 20. (a) Paonan-o makakabulig ha imo an Biblia ha pag-usisa ha imo kalu- garingon? (b) Paonan-o mo maipapakita an imo pagpasalamat para ha naiiba nga regalo han Dios, an Biblia? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An Biblia giniyahan han Dios ngan salit husto ngan masasarigan. - 2 Timoteo 3:16. ˇ Praktikal an mga impormasyon ha Pulong han Dios para ha adlaw-adlaw nga pagkinabuhi. - Isaias 48:17. ˇ Sigurado nga matutuman an mga saad han Dios nga aada ha Biblia. - Numeros 23:19.
KAPITULO 3 Ano an Katuyoan han Dios Para ha Tuna? Ano an katuyoan han Dios para ha mga tawo? Paonan-o gin-ayat an Dios? Ano an magigin kahimtang han tuna ha tidaraon? MAKARURUYAG gud an katuyoan han Dios para ha tuna. Karu- yag ni Jehova nga mapuno an tuna hin malipayon, mahimsog nga mga tawo. An Biblia nasiring nga 'an Dios nagtanom hin tanaman ha Eden' ngan nga hiya 'nagpaturok han tagsa nga ka- hoy nga matahom ha paniplatan ngan maopay nga karaunon.' Katapos larangon han Dios an siyahan nga lalaki ngan babaye, hi Adan ngan hi Eva, Iya iginbutang hira dida hiton matahom nga urukyan ngan nagsiring ha ira: "Magmabungahon kamo ngan magdamu ngan pun-on niyo an tuna, ngan pagtag-iyahon niyo ito." (Genesis 1:28; 2:8, 9, 15) Salit katuyoan han Dios nga manganak an mga tawo, pahaluagon an mga tubtoban hiton nga urukyan nga hardin ha bug-os nga tuna, ngan atamanon an mga hayop. 2 Ha imo paghunahuna, matutuman pa ba an katuyoan ni Je- hova nga Dios nga an mga tawo mabuhi ha paraiso nga tuna? "Akon iginyakan," siring han Dios, "akon liwat ini hihimoon." (Isaias 46:9-11; 55:11) Oo, kon ano an katuyoan han Dios si- gurado nga iya bubuhaton! Hiya nasiring nga hiya "nagbuhat [han tuna] nga diri bayaan" kondi "naghitsura hini ha pagkau- rukyan." (Isaias 45:18) Ano nga klase hin mga tawo an karuyag han Dios nga mabuhi ha tuna? Ngan tubtob san-o niya karuyag 1. Ano an katuyoan han Dios para ha tuna? 2. (a) Paonan-o kita nahibabaro nga matutuman an katuyoan han Dios para ha tuna? (b) Sumala ha Biblia, ano nga klase hin mga tawo an mabubuhi ha ka- dayonan?
28 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nga mabuhi hira dinhi? An Biblia nabaton: "An mga magtadong makakapanunod han tuna, ngan maukoy hira dida hin waray kataposan." - Salmo 37:29; Pahayag 21:3, 4. 3 Matin-aw nga diri pa ini nahitatabo. An mga tawo yana nag- kakasakit ngan namamatay; nag-aaraway pa ngani hira ngan nagpaparatayay ha usa kag usa. Nagkaada man gud problema. Kondi, sigurado nga waray tuyoa han Dios nga an tuna ma- gin sugad han aton nakikita yana! Ano an nahitabo? Kay ano nga waray pa matuman an katuyoan han Dios? Waray libro han kasaysayan nga iginsurat han tawo nga makakagsumat ha aton tungod kay an problema nagtikang ha langit. AN GINTIKANGAN HAN USA NGA KAAWAY 4 An siyahan nga libro han Biblia nagsusumat mahitungod han usa nga parakontra ha Dios nga inulpot ha hardin han Eden. Iginhuhulagway hiya sugad nga "an halas," kondi diri hiya kay mananap la. Ha ultimo nga libro han Biblia ipinapaki- lala hiya sugad nga an usa nga "ginngangaranan nga Yawa ngan Satanas, nga amo an malimbong ha bug-os nga kalibotan." Ti- natawag liwat hiya nga "an daan nga halas." (Genesis 3:1; Pahayag 12:9) Ginamit hinin gamhanan nga anghel, o diri-na- kikita nga espirituhanon nga linarang, an usa nga halas ha pakiistorya kan Eva, sugad la ha ginbubuhat han may kaabtik nga tawo nga an iya tingog baga in nagtitikang ha kahirani nga manyika o manikin. Ito nga espirituhanon nga persona sigura- do nga presente han igin-andam han Dios an tuna para ha mga tawo. - Job 38:4, 7. 5 Kondi, tungod kay hingpit an ngatanan nga mga linarang ni Jehova, hin-o an naghimo hini nga "Yawa," hini nga "Satanas"? Bueno, usa han gamhanan nga espirituhanon nga mga anak han Dios an naglugaring nga magin Yawa hiya. Paonan-o? Sadang hunahunaon naton nga yana nga panahon, an usa ka tawo nga maopay ngan tangkod mahimo magin usa nga kawatan. Pao- 3. Ano nga makasurubo nga mga kahimtang an nahitatabo yana ha tuna, ngan ano nga mga pakiana an iginbabangon hini? 4, 5. (a) Hin-o an aktuwal nga nakiistorya kan Eva pinaagi han usa nga halas? (b) Paonan-o an usa nga maopay, tangkod nga tawo hadto mahimo magin usa nga kawatan?
Ano an Katuyoan han Dios Para ha Tuna? nan-o? Bangin ginpapasagdan hito nga tawo nga an sayop nga hingyap magtubo ha iya kasingkasing. Kon hiya padayon nga maghinunahuna mahitungod hito, ito nga sayop nga hingyap mahimo magin makusog hinduro. Katapos, kon magkaada hi- gayon, bangin buhaton niya an maraot nga hingyap nga iya ginhuhunahuna pirme. - Jakobo 1:13-15. 6 Nahitabo ini kan Satanas nga Yawa. Matin-aw nga hinbatian niya han ginsidngan han Dios hira Adan ngan Eva nga manga- nak hira ngan pun-on an tuna han ira mga anak. (Genesis 1:27, 28) 'An ngatanan nga mga tawo mahimo magsingba ha akon imbes nga ha Dios!' amo an klaro nga ginhunahuna ni Sata- nas. Salit an sayop nga hingyap nagtubo ha iya kasingkasing. Ha kataposan, ginios na hiya basi limbongan hi Eva pinaagi han pagsumat ha iya hin mga buwa mahitungod ha Dios. (Genesis 3:1-5) Hito nga paagi hiya nagin usa nga "Yawa," nga nanga- ngahulogan nga "Parapakaraot." Ha pariho nga panahon, hiya nagin "Satanas," nga nangangahulogan nga "Parakontra." 7 Pinaagi han pagbuwa ngan panlimbong, nasulay ni Satanas nga Yawa hi Adan ngan hi Eva nga magtalapas ha Dios. (Genesis 2:17; 3:6) Sugad nga resulta, ha kataposan hira namatay, sugad han ginsiring han Dios nga hira mamamatay kon hira magta- lapas. (Genesis 3:17-19) Tungod kay hi Adan nagin diri-hingpit han hiya nakasala, an ngatanan nga iya mga anak nakapanu- nod han sala tikang ha iya. (Roma 5:12) An kahimtang mahimo iilustrar pinaagi han usa nga hurmaan nga ginagamit ha paghi- mo hin tinapay. Kon kipi an hurmaan, ano an mahitatabo ha kada tinapay nga lulutoon dida ha hurmaan? Kada tinapay may- ada kipi, o pagkadiri-hingpit. Ha pariho nga paagi, an tagsa nga tawo nakapanunod han "kipi" han pagkadiri-hingpit tikang kan Adan. Ito an hinungdan kon kay ano nga an ngatanan nga mga tawo nalalagas ngan namamatay. - Roma 3:23. 8 Han giniyahan ni Satanas hi Adan ngan hi Eva nga makasala 6. Paonan-o nagin Satanas nga Yawa an usa nga gamhanan nga espirituhanon nga anak han Dios? 7. (a) Kay ano nga namatay hi Adan ngan hi Eva? (b) Kay ano nga an ngata- nan nga anak ni Adan nalalagas ngan namamatay? 8, 9. (a) Ano nga akusasyon an klaro nga ginbuhat ni Satanas? (b) Kay ano nga waray dayon pataya han Dios an mga rebelde? 29
30 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? ha Dios, ha pagkamatuod nangunguna hiya ha pagrebelde. Iya ginkukontra an paagi han pagmando ni Jehova. Ha lain nga mga pulong, hi Satanas baga in nasiring: 'An Dios maraot nga magmarando. Nagbubuwa hiya ngan diri naghahatag hin mag- opay nga mga butang ha iya mga sakop. Diri kinahanglan han mga tawo nga mandoan hira han Dios. Makakadesisyon hira para ha ira kalugaringon kon ano an maopay ngan kon ano an Maitatanyag ba ni Satanas kan Jesus an ngatanan nga ginhadian han kalibotan kon diri hiya an nagtatag-iya hito?
Ano an Katuyoan han Dios Para ha Tuna? maraot. Ngan mas maopay an magigin kahimtang nira ilarom han akon pagmando.' Ano an bubuhaton han Dios ha sugad nakakainsulto nga akusasyon? An iba naghuhunahuna nga gin- patay na la unta han Dios an mga rebelde. Kondi kon ito an nahitabo, mababaton ba hito an mga akusasyon ni Satanas? Ma- papamatud-an ba hito nga husto an paagi han pagmando han Dios? 9 An hingpit nga pagsabot ni Jehova ha hustisya waray mag- tugot ha iya nga patayon dayon an mga rebelde. Nagdesisyon hiya nga kinahanglan palabyon an panahon basi mabaton ha makapatagbaw nga paagi an ayat ni Satanas ngan basi mapa- matud-an nga buwaon an Yawa. Salit nagdesisyon an Dios nga tutugotan niya an mga tawo nga magmando ha ira ka- lugaringon hin pipira ka panahon ilarom han impluwensya ni Satanas. Paghihisgotan ha Kapitulo 11 hini nga libro kon kay ano nga ginbuhat ito ni Jehova ngan kon kay ano nga gintugo- tan niya nga lumabay an hilawig hinduro nga panahon antes sulbaron ini nga mga akusasyon. Kondi yana, ini an sadang naton hunahunaon: Husto ba hi Adan ngan hi Eva nga tinoo hira kan Satanas, nga waray gud ngani nabuhat nga bisan ano nga maopay para ha ira? Husto ba nga tinoo hira nga hi Jeho- va, nga naghatag ha ira han ngatanan nga ira gintag-iya, usa ka matalumpiguson nga buwaon? Kon ikaw an aada ha sugad nga kahimtang, ano an imo bubuhaton? 10 Maopay nga hunahunaon ini nga mga pakiana tungod kay an kada usa ha aton naatubang hin pariho nga mga akusasyon yana nga panahon. Oo, may-ada ka higayon nga suportahan hi Jehova sugad nga baton ha akusasyon ni Satanas. Mahimo mo karawaton hi Jehova sugad nga imo Magmarando ngan bu- mulig ha pagpamatuod nga buwaon hi Satanas. (Salmo 73:28; Proberbios 27:11) Makasurubo, gutiay la ha binilyon nga mga tawo hini nga kalibotan an nagdidesisyon hin sugad. Nagbaba- ngon ini hin importante nga pakiana, Igintututdo gud ba han Biblia nga hi Satanas an nagmamando hini nga kalibotan? 10. Paonan-o mo masusuportahan hi Jehova sugad nga baton ha akusasyon ni Satanas? 31
32 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? HIN-O AN NAGMAMANDO HINI NGA KALIBOTAN? 11 Waray gud magruhaduha hi Jesus nga hi Satanas an mag- marando hini nga kalibotan. Ha milagroso nga paagi, ipinakita hadto ni Satanas kan Jesus "an ngatanan nga ginhadian han ka- libotan, ngan an ira himaya." Katapos, hi Satanas nagsaad kan Jesus: "Ngatanan ini nga mga butang akon ihahatag ha imo, kon ikaw lumuhod ngan yumukbo ngan magsingba ha akon." (Mateo 4:8, 9; Lukas 4:5, 6) Hunahunaa ini. Maitatanyag ba ito ha pagsulay kan Jesus kon diri hi Satanas an magmarando hini nga mga ginhadian? Waray magnigar hi Jesus nga kan Satanas ini ngatanan nga mga gobyerno han kalibotan. Sigurado nga nagnigar unta hi Jesus kon diri hi Satanas an nagmamando hito. 12 Syempre, hi Jehova an Dios nga makagarahum-ha-ngata- nan, an Maglalarang han urusahon nga uniberso. (Pahayag 4:11) Kondi, an Biblia diri nasiring nga hi Jehova nga Dios o hi Jesu-Kristo an magmarando hini nga kalibotan. Ha pag- kamatuod, espisipiko nga tinawag ni Jesus hi Satanas sugad nga "an punoan [o, prinsipe] hini nga kalibotan." (Juan 12:31; 14:30; 16:11) Gin-unabi pa ngani han Biblia nga hi Satanas nga Yawa an "dios hini nga kalibotan." (2 Korinto 4:3, 4) Mahitu- ngod hini nga parakontra, o Satanas, an Kristiano nga hi apostol Juan nagsurat: 'An bug-os nga kalibotan kanan yawa.' - 1 Juan 5:19. KON PAONAN-O PAGWAWAD-ON AN KALIBOTAN NI SATANAS 13 Ha paglabay han tagsa nga tuig, an kalibotan nagtiti- kapeligroso gud. Puno ito hin nag-aaraway nga kasundalohan, diri-tangkod nga mga politiko, salingkapaw nga mga lider han relihiyon, ngan waray-konsensya nga mga kriminal. An kalibo- tan ha kabug-osan diri na mababag-o. Iginpapahayag han Biblia nga hirani na an panahon han pagbungkag han Dios ha mara- ot nga kalibotan durante han iya girra nga Armagedon. Ini 11, 12. (a) Paonan-o naipahayag han usa nga pagsulay kan Jesus nga hi Sata- nas an magmarando hini nga kalibotan? (b) Ano pa an nagpapamatuod nga hi Satanas an magmarando hini nga kalibotan? 13. Kay ano nga ginkikinahanglan an bag-o nga kalibotan?
Ano an Katuyoan han Dios Para ha Tuna? nga kalibotan sasaliwnan hin matadong, bag-o nga kalibotan. - Pahayag 16:14-16. 14 Ginpili han Dios hi Jesu-Kristo nga magin Magmarando han Iya langitnon nga Ginhadian, o gobyerno. An Biblia maiha na nga nagtagna: "Natawo para ha aton an usa nga bata, igin- hatag ha aton an usa nga anak nga lalaki: ngan an gobyerno mahingangada ha iya sugbong: ngan an iya ngaran tata- wagon nga . . . Prinsipe han Kamurayawan. An kauswagan han iya gobyerno ngan han kamurayawan mawawaray kataposan." (Isaias 9:6, 7, King James Version) Mahitungod hini nga gobyer- no, gintutdoan ni Jesus an iya mga sumurunod nga mag-ampo: "Kumanhi an imo ginhadian. Matuman an imo pagburut-an, sugad ha langit, amo man ha tuna." (Mateo 6:10) Sugad han makikita naton ha urhi dinhi hini nga libro, hirani na bungka- gon han Ginhadian han Dios an ngatanan nga gobyerno hini nga kalibotan, ngan ito mismo an masaliwan hito ngatanan. (Daniel 2:44) Katapos, an Ginhadian han Dios an magpapaha- mutang han paraiso nga tuna. HIRANI NA AN BAG-O NGA KALIBOTAN! 15 An Biblia nagpapasarig ha aton: "Sumala ha [kanan Dios] saad, naghuhulat kita hin mga bag-o nga langit ngan bag-o nga tuna, diin mag-uukoy an katadongan." (2 Pedro 3:13; Isaias 65:17) Usahay kon gin-uunabi han Biblia "an tuna," nanganga- hulogan ito hin katawohan nga naukoy dinhi ha tuna. (Genesis 11:1) Salit an matadong nga "bag-o nga tuna" amo an sosiedad han katawohan nga inuuyonan han Dios. 16 Nagsaad hi Jesus nga ha maabot nga bag-o nga kalibotan, adton inuyonan han Dios makarawat han regalo nga "kinabu- hi nga waray kataposan." (Markos 10:30) Alayon paklia an imo Biblia ha Juan 3:16 ngan 17:3, ngan basaha an ginsiring ni Jesus nga kinahanglan buhaton naton basi makarawat an kina- buhi nga waray kataposan. Yana usisaha ha Biblia an mga 14. Hin-o an ginpili han Dios nga magin Magmarando han Iya Ginhadian, ngan paonan-o ini igintagna? 15. Ano an "bag-o nga tuna"? 16. Ano an diri-matupngan nga regalo tikang ha Dios para hadton inuuyonan niya, ngan ano an kinahanglan buhaton naton basi makarawat ito? 33
34 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? bendisyon nga pahihimulosan hadton kwalipikado kumarawat hiton makalilipay nga regalo tikang ha Dios ha maabot nga Para- iso nga tuna. 17 Mawawaray na karaotan, girra, krimen, ngan kamadara- hog. "An mga magraot pagwawad-on . . . Kondi an maaghop makakapanunod han tuna." (Salmo 37:10, 11) Magkakaada na kamurayawan tungod kay 'pauukyon han Dios an mga araway tubtob ha kataposan han tuna.' (Salmo 46:9; Isaias 2:4) Katapos, "maburak an mga magtadong, ngan magkakaada kahuraan hin kamurayawan, ngadto ha diri pagsirang han bulan" - ngan na- ngangahulogan ito hin kadayonan! - Salmo 72:7. 18 An mga magsiringba ni Jehova magkikinabuhi nga may segu- ridad. Ha mga panahon han Biblia, tubtob nga an mga Israelita nasugot ha Dios, nagkinabuhi hira nga may seguridad. (Lebitiko 25:18, 19) Magigin makalilipay gud an pagpahimulos han pariho hito nga seguridad ha Paraiso! - Isaias 32:18; Mika 4:4. 19 Diri na magkukulang hin pagkaon. "Magkakaada kahuraan hin lugas ha tuna," nagkanta an salmista. "Ha bawbaw han mga bukid; an mga bunga hito mauuy-og," o magsasap-ay. (Salmo 72:16) Bibendisyonan ni Jehova nga Dios an iya mga magta- dong, ngan 'an tuna maghahatag han iya bunga.' - Salmo 67:6. 20 An bug-os nga tuna magigin paraiso. Magtutukod hin mag- opay nga bag-o nga mga balay ngan magtatanom hin matahom nga mga hardin ha tuna nga gindaot hadto han makasasala nga mga tawo. (Isaias 65:21-24; Pahayag 11:18) Samtang nalabay an panahon, an mga bahin han tuna nga ginpakaopay na magha- haluag tubtob nga an bug-os nga globo magin matahom ngan mabungahon na sugad han hardin han Eden. Ngan an Dios diri gud mapapakyas ha 'pagbuklad han iya kamot ngan iya bubusu- gon an tinguha han tagsa nga buhi.' - Salmo 145:16. 21 Magkakaada kamurayawan butnga han mga tawo ngan mga hayop. An ihalas ngan maanad nga mga hayop tarampo nga ma- 17, 18. Paonan-o kita makakasiguro nga magkakaada kamurayawan ngan se- guridad ha bisan diin ha tuna? 19. Kay ano nga maaram kita nga magkakaada hura nga pagkaon ha bag-o nga kalibotan han Dios? 20. Kay ano nga makakasiguro kita nga magigin paraiso an bug-os nga tuna? 21. Ano an nagpapakita nga magkakaada kamurayawan butnga han mga tawo ngan mga hayop?
36 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nginginaon. Bisan an gutiay nga bata diri na mahahadlok ha mga hayop nga peligroso yana. - Isaias 11:6-9; 65:25. 22 Mawawaray na an sakit. Sugad nga Magmarando han la- ngitnon nga Ginhadian han Dios, magtatambal hi Jesus hin labaw pa kay ha iya ginbuhat han nakanhi hiya ha tuna. (Mateo 9:35; Markos 1:40-42; Juan 5:5-9) Niyan, waray na 'umurukoy nga masiring: Ako may sakit.' - Isaias 33:24; 35:5, 6. 23 An nagkamatay nga mga hinigugma babanhawon nga may paglaom nga diri na gud mamamatay. Babanhawon an ngatanan nga nangangaturog ha kamatayon nga aada ha panumdoman han Dios. Ha pagkamatuod, "may pagkabanhaw . . . han mga magtadong ngan diri man magtadong." - Buhat 24:15; Juan 5: 28, 29. 24 Urusahon gud nga tidaraon an naghuhulat hadton nagpili nga mahibaro mahitungod ha aton Harangdon nga Maglala- rang, hi Jehova nga Dios, ngan mag-alagad ha iya! An tiarabot nga Paraiso dinhi ha tuna an karuyag sidngon ni Jesus han nagsaad hiya ha magburuhat hin maraot nga namatay ha iya sapit: "Mabunyog ka ha akon ngadto ha Paraiso." (Lukas 23:43) Importante nga mahibaro kita hin dugang pa mahitungod kan Jesu-Kristo, nga pinaagi ha iya magigin posible ini ngatanan nga mga bendisyon. 22. Ano an mahitatabo ha sakit? 23. Kay ano nga an pagkabanhaw makakalipay han aton mga kasingkasing? 24. Ano an inaabat mo mahitungod han pagkinabuhi ha Paraiso ha tuna? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ Matutuman an katuyoan han Dios nga himoon nga paraiso an tuna. - Isaias 45:18; 55:11. ˇ Hi Satanas an nagmamando yana hini nga kali- botan. - Juan 12:31; 1 Juan 5:19. ˇ Ha tiarabot nga bag-o nga kalibotan, ihahatag han Dios an damu nga mga bendisyon ha kata- wohan. - Salmo 37:10, 11, 29.
KAPITULO 4 Hin-o hi Jesu-Kristo? Ano an espesyal nga bahin ni Jesus? Diin hiya tikang? Ano hiya nga klase hin tawo hadto? DAMU an bantogan nga mga tawo ha kalibotan. An iba kilala hinduro ha ira komunidad, syudad, o nasud. Kilala an iba ha bug-os nga kalibotan. Kondi, an pagkilala la ha ngaran han usa nga bantogan diri nangangahulogan nga kilala mo gud hiya. Diri ito nangangahulogan nga maaram ka han mga detalye ma- hitungod han iya gintikangan ngan kon ano gud hiya sugad nga tawo. 2 An mga tawo ha bug-os nga kalibotan nakabati na mahitu- ngod kan Jesu-Kristo, bisan kon nabuhi hiya dinhi ha tuna mga 2,000 ka tuig na an naglabay. Kondi, damu an nagugupong kon hin-o gud hi Jesus. May-ada nasiring nga usa la hiya nga mao- pay nga tawo. Nasiring liwat an iba nga usa la hiya nga propeta. An iba pa natoo nga hi Jesus an Dios ngan sadang pagsingba- hon. Angay ba hiya pagsingbahon? 3 Importante nga hibaroan mo an kamatuoran mahitu- ngod kan Jesus. Kay ano? Tungod kay an Biblia nasiring: "Ini amo an kinabuhi nga waray kataposan, nga hira kumilala ha imo, nga amo la an matuod nga Dios, ngan hi Jesu-Kristo nga imo ginpakanhi." (Juan 17:3) Oo, an pakahibaro han kama- tuoran mahitungod kan Jehova nga Dios ngan kan Jesu-Kristo mahimo maggiya ngadto ha kinabuhi nga waray kataposan ha paraiso nga tuna. (Juan 14:6) Dugang pa, hi Jesus nagpakita han 1, 2. (a) Kay ano nga an pakakilala ha usa nga bantogan diri nangangahulo- gan nga kilala mo gud hiya? (b) Mahitungod kan Jesus, ha ano nagugupong an damu nga tawo? 3. Kay ano nga importante nga hibaroan mo an kamatuoran mahitungod kan Jesus?
Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? gimaopayi nga susbaranan ha kon pa- onan-o magkinabuhi ngan kon paonan-o tatratuhon an iba. (Juan 13:34, 35) Ha siyahan nga kapitulo hini nga libro, aton ginhisgotan an kamatuoran mahitungod ha Dios. Yana aton paghisgotan kon ano gud an igintututdo han Biblia mahitungod kan Jesu-Kristo. AN IGINSAAD NGA MESIAS 4 Maiha pa antes matawo hi Jesus, igintagna na ha Biblia an pag-abot han usa nga susugoon han Dios sugad nga an Mesias, o Kristo. An mga titulo nga "Mesias" (tikang ha Hebreo nga pulong) ngan "Kristo" (tikang ha Griego nga pulong) pa- riho nangangahulogan hin "Usa nga Dinihogan." Inin Usa nga iginsaad didihogan, karuyag sidngon, pipili- 4. Ano an kahulogan han mga titulo nga "Mesias" ngan "Kristo"? Ha iya bawtismo, hi Jesus nagin an Mesias, o Kristo
Hin-o hi Jesu-Kristo? on han Dios para ha espesyal nga katungdanan. Ha masunod nga mga kapitulo hini nga libro, hibabaroan naton an damu pa mahitungod han importante nga bahin han Mesias ha ka- tumanan han mga saad han Dios. Hibabaroan liwat naton an mahitungod han mga bendisyon nga maihahatag ni Jesus ha aton bisan yana. Kondi, antes matawo hi Jesus, sigurado nga damu an naghunahuna, 'Hin-o daw la an magigin Mesias?' 5 Han siyahan nga siglo K.P., an mga disipulo ni Jesus ha Na- saret kombinsido gud nga hiya an igintagna nga Mesias. (Juan 1:41) Usa han mga disipulo, hi Simon Pedro, prangka nga nagsiring kan Jesus: "Ikaw an Kristo." (Mateo 16:16) Kondi, paonan-o nakasiguro adto nga mga disipulo - ngan paonan-o kita makakasiguro - nga hi Jesus amo gud an iginsaad nga Me- sias? 6 An mga propeta han Dios nga nabuhi antes pa kan Jesus nagtagna hin damu nga mga detalye mahitungod han Mesias. Ini nga mga detalye mabulig ha iba nga makilala hiya. Mahi- mo naton ini iilustrar hini nga paagi: Pananglitan ginhangyo ka pagkadto ha estasyon han bus o tren o ha paluparan basi tapoon an usa nga waray mo pa gud igkita. Diri ba daku gud nga bulig kon may-ada usa nga naghatag ha imo hin pipi- ra nga mga detalye mahitungod ha iya? Sugad man, pinaagi han mga propeta han Biblia, iginhatag ni Jehova an detalyado hinduro nga paghulagway ha kon ano an bubuhaton han Me- sias ngan kon ano an iya maieksperyensyahan. An katumanan hinin damu nga tagna mabulig ha mga matinumanon nga ma- kilala hiya hin klaro. 7 Tagda an duha la nga ehemplo. Siyahan, sobra 700 ka tuig pa antes ito mahitabo, hi propeta Mika nagtagna nga an Usa nga iginsaad matatawo ha Betlehem, usa nga gutiay nga bung- to ha tuna han Juda. (Mika 5:2) Diin gud natawo hi Jesus? Dida mismo hito nga bungto! (Mateo 2:1, 3-9) Ikaduha, damu ka siglo antes pa, iginsumat na ha tagna ha Daniel 9:25 an tuig 5. Ha ano kombinsido gud an mga disipulo ni Jesus mahitungod ha iya? 6. Iilustrar kon paonan-o binuligan ni Jehova an mga matinumanon nga ma- kilala an Mesias. 7. Ano an duha han mga tagna nga natuman may kalabotan kan Jesus? 39
40 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? mismo kon san-o maabot an Mesias - 29 K.P. An katumanan hini ngan han iba pa nga mga tagna nagpapamatuod nga hi Je- sus an iginsaad nga Mesias. 8 An dugang nga pamatuod nga hi Jesus amo an Mesias na- gin mas matin-aw han hirani na matapos an 29 K.P. Ito an tuig nga kinadto hi Jesus kan Juan nga Parabaptis basi magpabaw- tismo ha Salog Jordan. Hi Jehova nagsaad kan Juan hin usa nga tigaman basi makilala niya an Mesias. Hinkit-an ni Juan ito nga tigaman han ginbawtismohan niya hi Jesus. An Bib- lia nasiring nga ini an nahitabo: "Han kabaptisi na kan Jesus, ha gilayon hiya hinaw-as ha tubig, ngan kitaa, an mga langit nabuksan ha iya; ngan iya nakita an espiritu han Dios nga na- lusad, sugad hin sarapati ngan kinada ha igbaw niya. Ngan, kitaa, an usa nga tingog tikang ha langit, nga nasiring: Ini amo an akon hinigugma nga Anak, nga akon nalilipayan." (Mateo 3:16, 17) Katapos hikit-an ngan hibatian an nahitabo, sigurado na hi Juan nga hi Jesus an sinugo han Dios. (Juan 1:32-34) Ha takna nga an espiritu, o aktibo nga pwersa han Dios, iginbubo ha iya hito nga adlaw, hi Jesus nagin an Mesias, o Kristo, an usa nga ginpili basi magin Lider ngan Hadi. - Isaias 55:4. 9 An katumanan han tagna han Biblia ngan an asoy mismo ni Jehova nga Dios matin-aw nga nagpapakita nga hi Jesus an iginsaad nga Mesias. Kondi binabaton han Biblia an duha pa nga importante nga pakiana mahitungod kan Jesu-Kristo: Diin hiya tikang, ngan ano hiya nga klase hin tawo hadto? DIIN TIKANG HI JESUS? 10 An Biblia nagtututdo nga hi Jesus nabuhi ha langit antes hiya kinanhi ha tuna. Hi Mika nagtagna nga an Mesias mata- tawo ha Betlehem ngan nagsiring liwat nga an Iya tinikangan "tikang ha kadaan" nga mga panahon. (Mika 5:2) Ha damu nga Para ha pagsaysay mahitungod han tagna ni Daniel nga natuman may ka- labotan kan Jesus, kitaa an Apendise, pahina 197-9. 8, 9. Ano nga pamatuod nga hi Jesus an Mesias an nagin matin-aw ha iya baw- tismo? 10. Ano an igintututdo han Biblia mahitungod han pag-eksister ni Jesus antes hiya kinanhi ha tuna?
Hin-o hi Jesu-Kristo? okasyon, hi Jesus mismo nagsiring nga nabuhi hiya ha langit antes hiya matawo dinhi ha tuna. (Juan 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5) Sugad nga espirituhanon nga linarang ha langit, hi Jesus may- ada espesyal nga relasyon kan Jehova. 11 Hi Jesus an pinakahinigugma nga Anak ni Jehova - ngan may marig-on nga basihan. Tinatawag hiya nga an suhag han "ngatanan nga mga binuhat," kay hiya an siyahan nga linarang han Dios. (Kolosas 1:15) May-ada usa pa nga rason nga es- pesyal ini nga Anak. Hiya an "bugtong nga Anak." (Juan 3:16) Nangangahulogan ini nga hi Jesus la an direkta nga ginlarang han Dios. Hi Jesus la liwat an ginamit han Dios han Iya gin- larang an ngatanan nga iba pa nga mga butang. (Kolosas 1:16) Sugad man, hi Jesus tinatawag nga "an Pulong." (Juan 1:14) Iginsusumat hini ha aton nga hiya nagyakan para ha Dios, ngan sigurado nga iya iginpapahayag an mga mensahe ngan mga ins- truksyon ngadto ha iba nga espirituhanon ngan tawhanon nga mga anak han Amay. 12 An suhag ba nga Anak katupong han Dios, sugad han ti- notoohan han iba? Diri sugad hito an igintututdo han Biblia. Sugad han aton natigamnan ha nahiuna nga parapo, ginlarang an Anak. Matin-aw, kon sugad, nga may-ada hiya tinikangan, samtang hi Jehova nga Dios waray tinikangan o katapo- san. (Salmo 90:2) An bugtong nga Anak waray ngani magsari bisan paghunahuna nga magin katupong han iya Amay. An Bib- lia matin-aw nga nagtututdo nga an Amay mas harangdon kay ha Anak. (Juan 14:28; 1 Korinto 11:3) Hi Jehova la an "Dios nga Makagarahum" ha ngatanan. (Genesis 17:1) Salit, waray hiya ka- tupong. Hi Jehova tinatawag nga Amay tungod kay hiya an Maglalarang. (Isaias 64:8) Tungod kay hi Jesus ginlarang han Dios, tinatawag hiya nga Anak han Dios. Ha pariho nga mga hinungdan, an iba nga espirituhanon nga mga linarang ngan bisan an tawo nga hi Adan tinatawag nga mga anak han Dios. - Job 1:6; Lukas 3:38. Para ha dugang nga pamatuod nga an suhag nga Anak diri katupong han Dios, kitaa an Apendise, pahina 201-4. 11. Paonan-o ipinapakita han Biblia nga hi Jesus an pinakahinigugma nga Anak ni Jehova? 12. Paonan-o kita nahibabaro nga an suhag nga Anak diri katupong han Dios? 41
42 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? 13 Hi Jehova ngan an iya suhag nga Anak nagpahimulos hin duok nga pakig-upod ha sulod hin binilyon ka tuig - maiha na antes pa larangon an mga langit nga puno hin mga bitoon ngan an tuna. Hinigugma gud nira an usa kag usa! (Juan 3:35; 14:31) Inin hinigugma nga Anak pariho gud ha iya Amay. Ito an ra- son kon kay ano nga an Anak tinatawag han Biblia sugad nga "an dagway han Dios nga diri sadang makita." (Kolosas 1:15) Oo, sugad la nga an usa ka tawhanon nga anak bangin pariho gud ha iya amay ha magkalainlain nga paagi, ipinakita hinin la- ngitnon nga Anak an mga kalidad ngan personalidad han iya Amay. 14 An bugtong nga Anak ni Jehova kinaburut-on nga bi- naya ha langit ngan kinanhi ha tuna basi magkinabuhi sugad nga tawo. Kondi bangin magpakiana ka, 'Paonan-o nagin posib- le nga ipanganak an usa nga espirituhanon nga linarang sugad nga tawo?' Basi matuman ini, nagbuhat hi Jehova hin usa nga milagro. Iya iginbalhin an kinabuhi han iya suhag nga Anak ti- kang ha langit ngadto ha tagoangkan han Judio nga birhen nga hi Maria. Waray tawhanon nga amay an nahidabi hito. Salit nanganak hi Maria hin hingpit nga anak nga lalaki ngan gin- ngaranan hiya nga Jesus. - Lukas 1:30-35. ANO NGA KLASE HIN TAWO HI JESUS? 15 An ginsiring ngan ginbuhat ni Jesus han nakanhi hiya ha tuna nabulig ha aton nga makilala hiya hin maopay. Gawas pa hito, pinaagi kan Jesus mas nakikilala naton hi Jeho- va. Kay ano? Hinumdumi nga ini nga Anak amo an hingpit nga dagway han iya Amay. Salit ginsumatan ni Jesus an usa han iya mga disipulo: "An nakakita ha akon, nakakita man ha Amay." (Juan 14:9) An upat nga libro han Biblia nga tinata- wag nga Mga Ebanghelyo - Mateo, Markos, Lukas, ngan Juan - nagsusumat ha aton hin damu gud mahitungod han kinabuhi, buruhaton, ngan mga kalidad ni Jesu-Kristo. 13. Ano an iginpapasabot han Biblia kon tinatawag hito an Anak sugad nga "an dagway han Dios nga diri sadang makita"? 14. Paonan-o naipanganak an bugtong nga Anak ni Jehova? 15. Kay ano nga makakasiring kita nga pinaagi kan Jesus mas nakikilala naton hi Jehova?
Hin-o hi Jesu-Kristo? 16 Kilala gud hi Jesus sugad nga "Magturutdo." (Juan 1:38; 13:13) Ano an iya igintutdo? An iya nangunguna nga mensahe amo "an maopay nga sumat han ginhadian" - karuyag sid- ngon, an Ginhadian han Dios, an langitnon nga gobyerno nga magmamando ha bug-os nga tuna ngan maghahatag hin wa- ray kataposan nga mga bendisyon ha masinugtanon nga mga tawo. (Mateo 4:23) Kan kanay mensahe ini? Hi Jesus mismo nagsiring: "An akon pagtutdo, diri akon, kondi kanan han nag- pakanhi ha akon," hi Jehova. (Juan 7:16) Maaram hi Jesus nga karuyag han iya Amay nga makabati an mga tawo mahitungod han maopay nga sumat han Ginhadian. Ha Kapitulo 8, damu pa an mahibabaroan naton mahitungod han Ginhadian han Dios ngan kon ano an bubuhaton hito. 17 Diin hi Jesus nagtutdo? Ha bisan diin nga may naki- ta hiya nga mga tawo - ha mga kaumhan sugad man ha mga syudad, ha mga baryo, ha mga baraligyaan, ngan ha ira mga balay. Waray maglaom hi Jesus nga an mga tawo an duma- op ha iya. Hiya an dinaop ha ira. (Markos 6:56; Lukas 19: 5, 6) Kay ano nga hi Jesus nangalimbasog gud ngan nag- gamit han daku nga bahin han iya panahon ha pagsangyaw ngan pagtutdo? Tungod kay kaburut-on han Dios nga buha- ton niya ito. Pirme ginbubuhat ni Jesus an kaburut-on han iya Amay. (Juan 8:28, 29) Kondi may-ada usa pa nga hinung- dan kon kay ano nga nagsangyaw hiya. Pinaid hiya ha damu nga tawo nga nagkagawas pakigkita ha iya. (Mateo 9:35, 36) Ginpasibay-an hira han ira mga lider han relihiyon, nga amo unta an sadang magtutdo ha ira han kamatuoran mahitungod ha Dios ngan han iya mga katuyoan. Maaram hi Jesus nga kinahanglan gud makabati an mga tawo ha mensahe han Gin- hadian. 18 Hi Jesus usa ka tawo nga may malumo nga gugma ngan hilarom nga mga pagbati. Salit inabat han iba nga masayon 16. Ano an nangunguna nga mensahe ni Jesus, ngan diin nagtikang an iya mga katutdoan? 17. Diin nagtutdo hi Jesus, ngan kay ano nga daku nga panahon an ginamit niya ha pagtutdo ha iba? 18. Ano nga mga kalidad ni Jesus an naruruyagan mo gud? 43
Hi Jesus nagsangyaw ha bisan diin nga may nakita hiya nga mga tawo hiya madaop ngan buotan. Bisan an kabataan komportab- le ha iya. (Markos 10:13-16) Hi Jesus waray ginpapasulabi. Nangangalas hiya ha pagkadiri-tangkod ngan kawaray-hustis- ya. (Mateo 21:12, 13) Ha panahon nga gutiay la nga pagtahod ngan mga pribilehiyo an nakakarawat han kababayin-an, iya gintrato hira nga may dignidad. (Juan 4:9, 27) Mapainubsanon gud hi Jesus. Ha usa nga okasyon, iya ginhimsawan an mga tiil han iya mga apostol, usa nga serbisyo nga kasagaran ginbubu- hat han usa nga ubos nga surugoon. 19 Matinagaron hi Jesus ha mga panginahanglan han iba. Na- kita ini labi na han milagroso nga nanambal hiya ilarom han gahum han espiritu han Dios. (Mateo 14:14) Pananglitan, an usa ka tawo nga sanlahon dinaop kan Jesus ngan nagsiring: "Kon imo karuyag, makakalinis ka ha akon." Inabat gud ni Jesus an kasakit ngan pag-antos hini nga tawo. Tungod kay na- looy, inunat ni Jesus an iya kamot ngan kinaptan an tawo, nasiring: "Karuyag ko, malinisan ka." Ngan nag-opay an masa- 19. Ano nga ehemplo an nagpapakita nga matinagaron hi Jesus ha mga pangi- nahanglan han iba?
kit nga tawo! (Markos 1:40-42) Mahahanduraw mo ba kon ano an sigurado nga inabat hito nga tawo? MATINUMANON TUBTOB HA KATAPOSAN 20 Hi Jesus nagpakita han gimaopayi nga susbaranan han maunungon nga pagsugot ha Dios. Nagpabilin hiya nga mati- numanon ha iya langitnon nga Amay ilarom han ngatanan nga kahimtang ngan bisan pa han ngatanan nga klase hin pagkon- tra ngan pag-antos. Marig-on ngan malampuson nga inatuhan ni Jesus an mga pagsulay ni Satanas. (Mateo 4:1-11) Ha usa ka panahon, an iba han mga paryente mismo ni Jesus waray tu- moo ha iya, nasiring pa ngani nga "tuyaw hiya." (Markos 3:21) Kondi hi Jesus waray magpaimpluwensya ha ira; nagpadayon hiya ha pagbuhat han buruhaton han Dios. Bisan pa han mga insulto ngan pag-abuso, gintipigan ni Jesus an pagpugong-ha- kalugaringon, waray gud magsari ha pagdaot ha iya mga parakontra. - 1 Pedro 2:21-23. 20, 21. Paonan-o nagpakita hi Jesus hin susbaranan han maunungon nga pag- sugot ha Dios? 45
46 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? 21 Hi Jesus nagpabilin nga matinumanon tubtob ha kamata- yon - usa nga mabangis ngan masakit nga pagkamatay ha mga kamot han iya mga kaaway. (Filipos 2:8) Hunahunaa an iya gin- ilob ha kataposan nga adlaw han iya kinabuhi sugad nga tawo. Gindakop hiya, gin-akusahan han buwaon nga mga testigo, ginhukman han diri-tangkod nga mga hukom, gintaw-an han damu nga mga tawo, ngan ginkastigo han mga sundalo. Han iginraysang na ha kahoy, gininhawa hiya han iya ultimo nga pagginhawa, nagsisinggit: "Natuman na"! (Juan 19:30) Kondi, ha ikatulo ka adlaw tikang ha kamatay ni Jesus, ginbanhaw hiya han iya langitnon nga Amay ngadto ha espirituhanon nga kina- buhi. (1 Pedro 3:18) Paglabay hin pipira ka semana, binalik hiya ngadto ha langit. Didto, hiya "naglingkod ha too nga kamot han Dios" ngan naghulat ha pagkarawat han gahum ha pagha- di. - Hebreo 10:12, 13. 22 Ano an natuman ni Jesus pinaagi han iya pagpabilin nga matinumanon tubtob ha kamatayon? An kamatayon ni Jesus ha pagkamatuod naghahatag ha aton han higayon nga mabu- hi ha waray kataposan ha paraiso nga tuna, uyon ha orihinal nga katuyoan ni Jehova. Paghihisgotan ha masunod nga kapitu- lo kon paonan-o nagigin posible ito tungod han kamatayon ni Jesus. 22. Ano an natuman ni Jesus pinaagi han pagpabilin nga matinumanon tub- tob ha kamatayon? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An natuman nga mga tagna ngan an asoy mismo han Dios nagpapamatuod nga hi Jesus an Mesias, o Kristo. - Mateo 16:16. ˇ Hi Jesus maiha na nga nabubuhi ha langit sugad nga espirituhanon nga linarang antes pa hiya kinanhi ha tuna. - Juan 3:13. ˇ Hi Jesus usa nga magturutdo, usa nga tawo nga may malumo nga gugma, ngan usa nga susbaranan han hingpit nga pagsugot ha Dios. - Mateo 9:35, 36.
KAPITULO 5 An Lukat - Pinakabirilhon nga Regalo han Dios Ano an lukat? Paonan-o ito iginhatag? Ano an mga kapulsanan hito para ha imo? Paonan-o mo maipapakita nga inaapresyar mo ito? ANO an pinakabirilhon nga regalo nga imo nakarawat? An usa nga regalo diri kinahanglan magin marahalon basi la pabilhan. Ha pagkamatuod, an totoo nga bili han usa nga regalo diri igin- babasar ha kantidad hito. Lugod, kon an regalo nakakapalipay ha imo o nakakatagbaw han totoo nga panginahanglan ha imo kinabuhi, birilhon gud ito ha imo. 2 Ha damu nga mga regalo nga karuyag mo makarawat, may- ada usa nga pinakabirilhon ha ngatanan. Ito an regalo han Dios ha katawohan. Tinatagan kita ni Jehova hin damu nga mga butang, kondi an iya pinakabirilhon nga regalo ha aton amo an halad nga lukat han iya Anak, hi Jesu-Kristo. (Mateo 20:28) Sugad han hibabaroan naton dinhi hini nga kapitulo, an lukat amo an pinakabirilhon nga regalo nga posible nga ma- karawat mo, kay makakahatag ito ha imo hin daku hinduro nga kalipayan ngan makakatagbaw han imo pinakaimportante nga mga panginahanglan. An lukat amo gud an gidadakui nga kapahayagan han gugma ni Jehova ha imo. ANO AN LUKAT? 3 Ha simple nga mga pulong, an lukat amo an paagi ni 1, 2. (a) San-o nagigin birilhon gud ha imo an usa nga regalo? (b) Kay ano nga masisiring nga an lukat amo an pinakabirilhon nga regalo nga makakara- wat mo? 3. Ano an lukat, ngan ano an kinahanglan masabtan anay naton basi maapres- yar naton inin birilhon nga regalo?
48 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Jehova ha pagluwas han katawohan tikang ha sala ngan ka- matayon. (Efeso 1:7) Basi masabtan an kahulogan hini nga katutdoan han Biblia, kinahanglan repasuhon naton an nahi- tabo ha hardin han Eden. Maaapresyar la naton kon kay ano nga an lukat birilhon gud nga regalo ha aton kon masabtan anay naton kon ano an nawara ni Adan han hiya nakasala. 4 Han ginlarang ni Jehova hi Adan, iya gintagan hi Adan hin presyoso gud nga butang - hingpit nga tawhanon nga kinabu- hi. Hunahunaa kon ano an kapulsanan hito para kan Adan. Tungod kay hingpit an iya lawas ngan hunahuna, diri gud hiya magkakasakit, malalagas, o mamamatay. Sugad nga hing- pit nga tawo, may-ada hiya espesyal nga relasyon kan Jehova. An Biblia nasiring nga hi Adan 'anak han Dios.' (Lukas 3:38) Sa- lit hi Adan nagpahimulos hin duok nga relasyon kan Jehova nga Dios, pariho han relasyon han usa nga anak ha mahigug- maon nga amay. Hi Jehova nakipagkomunikar ha iya tunan-on nga anak, ngan ginhatagan niya hi Adan hin makalilipay nga mga buruhaton ngan iginpahibaro ha iya kon ano an ginlalao- man ha iya. - Genesis 1:28-30; 2:16, 17. 5 Hi Adan ginhimo 'ha ladawan han Dios.' (Genesis 1:27) Diri ito nangangahulogan nga an hitsura ni Adan pariho han Dios. Sugad han aton hinbaroan ha Kapitulo 1 hini nga libro, hi Jehova diri-nakikita nga espiritu. (Juan 4:24) Salit hi Jeho- va waray unudnon nga lawas ngan dugo. Tungod kay hi Adan ginhimo ha dagway han Dios, nagpapasabot ito nga ginlarang hiya nga may-ada mga kalidad nga pariho han mga kalidad han Dios, upod na an gugma, kinaadman, hustisya, ngan gahum. Ha usa pa nga importante nga paagi, hi Adan pariho han iya Amay tungod kay may-ada hiya kagawasan ha pagbu- ot. Salit, hi Adan diri pariho han robot nga makakagbuhat la han kon ano an igindisenyo o iginprograma nga bubuhaton hito. Lugod, makakahimo hiya hin personal nga mga desisyon, ngan makakapili hiya butnga han husto ngan han sayop. Kon 4. Ano an kapulsanan han hingpit nga tawhanon nga kinabuhi para kan Adan? 5. Ano an iginpapasabot han Biblia han magsiring ito nga hi Adan ginhimo ha 'ladawan han Dios'?
An Lukat - Pinakabirilhon nga Regalo han Dios ginpili niya nga sumugot ha Dios, mabubuhi unta hiya ha wa- ray kataposan ha Paraiso nga tuna. 6 Matin-aw, kon sugad, nga han hi Adan nagtalapas ha Dios ngan ginsirotan hin kamatayon, daku hinduro an iya iginba- yad. Tungod han iya sala nawad-an hiya han iya hingpit nga tawhanon nga kinabuhi upod na an ngatanan nga mga kapul- sanan hito. (Genesis 3:17-19) Makasurubo, nawara ni Adan inin presyoso nga kinabuhi diri la para ha iya kalugaringon kon- di para liwat ha iya magigin mga anak. An Pulong han Dios nasiring: "Tungod ha usa ka tawo [Adan], sinulod an sala ha kalibotan, ngan tungod ha sala an kamatayon; ngan sugad man an kamatayon inagi ha ngatanan nga katawohan, kay an ngatanan nakasala." (Roma 5:12) Oo, kita ngatanan nakapanu- nod han sala tikang kan Adan. Salit, an Biblia nasiring nga iya "iginbaligya" an iya kalugaringon ngan an iya mga anak ha pagkauripon ha sala ngan kamatayon. (Roma 7:14) Waray pag- laom hi Adan ngan hi Eva tungod kay tinuyo nga ginpili nira an pagtalapas ha Dios. Kondi kumusta man an ira mga anak, upod na kita? 7 Ginluwas ni Jehova an katawohan pinaagi han lukat. Ano nga klase hin lukat? An ideya mahitungod han lukat kasagaran nga nangangahulogan hin duha nga butang. Siyahan, an lukat amo an prisyo nga iginbabayad basi mabawi o matubos an usa nga butang. Mahimo ito igpariho ha kantidad nga iginbabayad basi buhian an usa nga ginkidnap. Ikaduha, an lukat amo an prisyo nga katugbang, o kabayaran, han kantidad han usa nga butang. Pariho ito ha kantidad nga iginbabayad basi matapa- ran an mga nadaot tungod han usa nga aksidente. Pananglitan, kon an usa ka tawo an hinungdan han aksidente, kinahanglan magbayad hiya hin kantidad nga eksakto nga katugbang ha bili han nadaot. 8 Paonan-o magigin posible nga mabayaran an daku hindu- ro nga nawara nga iginpasa ni Adan ha aton ngatanan ngan 6. Han hi Adan nagtalapas ha Dios, ano an nawara niya, ngan paonan-o naa- pektohan an iya mga anak? 7, 8. An lukat kasagaran nga nangangahulogan hin ano nga duha nga butang? 49
50 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? talwason kita tikang ha pagkauripon ha sala ngan kamatayon? Aton paghisgotan an lukat nga iginhatag ni Jehova ngan kon ano an magigin kapulsanan hini para ha imo. KON PAONAN-O IGINHATAG NI JEHOVA AN LUKAT 9 Tungod kay hingpit nga tawhanon nga kinabuhi an nawa- ra, diri gud makakalukat hito an diri-hingpit nga tawhanon nga kinabuhi. (Salmo 49:7, 8) An ginkinahanglan amo an usa nga lukat nga an bili katugbang han nawara. Uyon ini ha prin- sipyo han hingpit nga hustisya dida ha Pulong han Dios, nga nasiring: "An kinabuhi kuhaon tungod han kinabuhi." (Deute- ronomio 19:21) Salit, ano an makakabayad ha bili han hingpit nga tawhanon nga kinabuhi nga nawara ni Adan? Ginkina- hanglan an usa pa nga hingpit, tawhanon nga kinabuhi sugad nga katugbang nga lukat. - 1 Timoteo 2:6. 10 Paonan-o iginhatag ni Jehova an lukat? Iya sinugo ngan- hi ha tuna an usa han iya hingpit nga espirituhanon nga mga anak. Kondi waray magsugo hi Jehova hin bisan hin-o la nga espirituhanon nga linarang. Iya sinugo an usa nga pina- kahinigugma niya, an iya bugtong nga Anak. (1 Juan 4:9, 10) Kinaburut-on nga binayaan hini nga Anak an iya langitnon nga panimalay. (Filipos 2:7) Sugad han hinbaroan naton ha nahiuna nga kapitulo hini nga libro, hi Jehova nagbuhat hin milagro han iya iginbalhin an kinabuhi han iya Anak ngadto ha tagoangkan ni Maria. Pinaagi han baraan nga espiritu han Dios, natawo hi Jesus nga hingpit ngan diri apektado han sirot nga sala. - Lukas 1:35. 11 Paonan-o an usa ka tawo mahimo magin lukat para ha damu nga mga tawo? Bueno, paonan-o nagtikang an pagin ma- kasasala han mga tawo? Hinumdumi nga tungod ha pakasala, nawara ni Adan an pinakaimportante nga panag-iya, an hing- pit nga tawhanon nga kinabuhi. Salit, diri na niya maipapasa ito ha iya mga anak. Lugod, an maipapasa la niya amo an sala 9. Ano nga klase hin lukat an ginkinahanglan? 10. Paonan-o iginhatag ni Jehova an lukat? 11. Paonan-o mahimo magin lukat an usa ka tawo para ha damu nga mga tawo?
An Lukat - Pinakabirilhon nga Regalo han Dios ngan kamatayon. Hi Jesus, nga tinatawag ha Biblia nga "an ka- taposan nga Adan," may-ada hingpit tawhanon nga kinabuhi, ngan waray gud hiya makasala. (1 Korinto 15:45) Sugad hin si- naliwnan ni Jesus hi Adan basi maluwas kita. Pinaagi han paghalad, o paghatag, han iya hingpit nga kinabuhi ngan pag- pabilin nga bug-os nga nasugot ha Dios, sugad hin ginbayaran ni Jesus an prisyo han sala ni Adan. Hito nga paagi tinagan ni Jesus hin paglaom an mga anak ni Adan. - Roma 5:19; 1 Korin- to 15:21, 22. 12 Detalyado nga iginsasaysay han Biblia an pag-antos nga gin-ilob ni Jesus antes hiya mamatay. Naeksperyensyahan niya an maul-ol nga paglatigo, mabangis nga pagraysang, ngan masakit nga pagkamatay ha pasakitan nga kahoy. (Juan 19:1, 16-18, 30; Apendise, pahina 204-6) Kay ano nga kinahang- lan mag-antos hinduro hi Jesus? Ha urhi nga kapitulo hini nga libro, hibabaroan naton nga ginruhaduhaan ni Satanas kon hi Jehova ba may-ada tawhanon nga mga surugoon nga magpa- pabilin nga matinumanon bisan pa han kakurian. Pinaagi han matinumanon nga pagpailob bisan pa han duro nga pag-antos, iginhatag ni Jesus an gimaopayi nga baton ha ayat ni Satanas. Pinamatud-an ni Jesus nga an hingpit nga tawo nga may ka- gawasan ha pagbuot makakatipig han hingpit nga integridad ha Dios anoman an buhaton han Yawa. Sigurado nga nalipay gud hi Jehova ha pagkamatinumanon han iya hinigugma nga Anak! - Proberbios 27:11. 13 Paonan-o iginbayad an lukat? Han ika-14 nga adlaw han Judio nga bulan han Nisan han 33 K.P., gintugotan han Dios nga patayon an iya hingpit ngan waray-sala nga Anak. Hito nga paagi iginhalad ni Jesus an iya hingpit tawhanon nga kinabu- hi "hin makausa para ha ngatanan nga panahon." (Hebreo 10: 10, NW) Ha ikatulo ka adlaw tikang ha kamatay ni Jesus, gin- banhaw hiya ni Jehova ngadto ha espirituhanon nga kinabuhi. Ha langit, iginpresenta ni Jesus ha Dios an bili han iya hing- pit nga tawhanon nga kinabuhi nga iginhalad sugad nga lukat para ha mga anak ni Adan. (Hebreo 9:24) Kinarawat ni Jehova 12. Ano an pinamatud-an han pag-antos ni Jesus? 13. Paonan-o iginbayad an lukat? 51
Iginhatag ni Jehova an iya bugtong nga Anak sugad nga lukat para ha aton
An Lukat - Pinakabirilhon nga Regalo han Dios an bili han halad ni Jesus sugad nga lukat nga ginkinahang- lan basi maluwas an katawohan tikang ha pagkauripon ha sala ngan kamatayon. - Roma 3:23, 24. KON ANO AN MGA KAPULSANAN HAN LUKAT PARA HA IMO 14 Bisan pa han aton makasasala nga kahimtang, mahimo kita magpahimulos hin presyoso nga mga bendisyon tungod han lukat. Aton paghisgotan an pipira han presente ngan tida- raon nga mga kapulsanan hinin pinakabirilhon nga regalo han Dios. 15 An kapasayloan han mga sala. Tungod han napanunod nga pagkadiri-hingpit, diri gud masayon para ha aton an pag- buhat han husto. Kita ngatanan nakakasala ha pulong o ha buhat. Kondi pinaagi han halad nga lukat ni Jesus, makakara- wat naton an "pagpasaylo han aton mga sala." (Kolosas 1:13, 14) Kondi, basi makarawat ito nga pagpasaylo, kinahanglan ki- nasingkasing nga magbasol kita. Kinahanglan mapainubsanon nga manginyupo liwat kita kan Jehova, ngan maghangyo han iya pagpasaylo basado ha aton pagtoo ha halad nga lukat han iya Anak. - 1 Juan 1:8, 9. 16 Limpyo nga konsensya ha atubangan han Dios. An sa- laan nga konsensya masayon magresulta ha kawaray-paglaom ngan tungod hito naabat kita hin kawaray-pulos. Kondi, pinaa- gi han pagpasaylo nga nagin posible tungod han lukat, may pagkabuotan nga tinutugotan kita ni Jehova ha pagsingba ha iya nga may limpyo nga konsensya bisan pa han aton pagkadi- ri-hingpit. (Hebreo 9:13, 14) Tungod hini nagigin posible nga magkaada kita kagawasan ha pakiistorya kan Jehova. Salit, may kagawasan nga makakadaop kita ha iya ha pag-ampo. (Hebreo 4:14-16) An pagtipig hin limpyo nga konsensya naghahatag hin kamurayawan ha hunahuna, nakakadugang han pagtahod-ha- kalugaringon, ngan naghahatag hin kalipayan. 14, 15. Basi makarawat an "pagpasaylo han aton mga sala," ano an kinahang- lan naton buhaton? 16. Ano an nabulig ha aton nga makagsingba ha Dios nga may limpyo nga konsensya, ngan ano an kapulsanan han sugad nga konsensya? 53
An paghibaro hin dugang pa mahitungod kan Jehova usa nga paagi han pagpakita nga inaapresyar mo an iya regalo nga lukat 17 An paglaom nga kinabuhi nga waray kataposan ha paraiso nga tuna. "An suhol han sala amo an kamatayon," siring han Roma 6:23. Ini nga bersikulo dugang nga nasiring: "Kondi an hatag nga waray bayad han Dios amo an kinabuhi nga waray kataposan, nga aada kan Kristo Jesus nga aton Ginoo." Ha Kapi- tulo 3 hini nga libro, aton ginhisgotan an mga bendisyon han tiarabot nga Paraiso nga tuna. (Pahayag 21:3, 4) Nagin posible ito ngatanan nga tidaraon nga mga bendisyon, upod na an ki- nabuhi nga waray kataposan ha hingpit nga kahimsog, tungod kay hi Jesus namatay para ha aton. Basi makarawat ito nga mga bendisyon, kinahanglan ipakita naton nga inaapresyar naton an regalo nga lukat. PAONAN-O MO MAIPAPAKITA AN IMO APRESASYON? 18 Kay ano nga sadang naton igpasalamat hin kinasingka- sing kan Jehova an lukat? Bueno, an usa nga regalo labi nga presyoso kon an naghatag hito nagsakripisyo hin panahon, nangalimbasog gud, o naggasto. Nababantad gud an aton ka- singkasing kon nakikita naton nga an usa nga regalo usa nga kapahayagan han totoo nga gugma ha aton han naghatag. An lukat amo an pinakapresyoso ha ngatanan nga mga regalo, kay 17. Ano nga mga bendisyon an nagin posible tungod kay hi Jesus namatay para ha aton? 18. Kay ano nga sadang naton igpasalamat kan Jehova an regalo nga lukat?
An Lukat - Pinakabirilhon nga Regalo han Dios daku hinduro an iginsakripisyo han Dios ha paghatag hito. "An Dios naghigugma gud han kalibotan, nga iya iginhatag an iya bugtong nga Anak," siring han Juan 3:16. An lukat amo an pi- nakamakatirigamnan nga ebidensya han gugma ni Jehova ha aton. Ebidensya liwat ito han gugma ni Jesus, kay kinaburut-on nga iginhatag niya an iya kinabuhi para ha aton. (Juan 15:13) Salit an regalo nga lukat sadang makakombinse ha aton nga hi Jehova ngan an iya Anak nahigugma ha aton sugad nga mga indibiduwal. - Galasia 2:20. 19 Salit, paonan-o mo maipapakita nga inaapresyar mo an regalo han Dios nga lukat? Siyahan ha ngatanan, mahibaro hin dugang pa mahitungod kan Jehova, an Harangdon nga Hu- maratag. (Juan 17:3) An pag-aram ha Biblia pinaagi hini nga libro mabulig ha imo nga mas makilala pa hi Jehova. Sam- tang nagdudugang an imo kahibaro mahitungod kan Jehova, maghihilarom an imo gugma ha iya. Sugad nga resulta, ito nga gugma magpapagios ha imo nga lipayon hiya. - 1 Juan 5:3. 20 Ipakita an imo pagtoo ha lukat ni Jesus. May kalabotan kan Jesus an Biblia nasiring: "An natoo ha Anak, may kinabuhi nga waray kataposan." (Juan 3:36) Paonan-o naton maipapakita nga natoo kita kan Jesus? An sugad nga pagtoo diri ipinapakita ha mga pulong la. "An pagtoo patay, kon waray mga buhat," siring han Jakobo 2:26. Oo, an totoo nga pagtoo pinamama- tud-an han "mga buhat," han aton mga buhat. An usa nga paagi ha pagpakita nga natoo kita kan Jesus amo an pagbuhat han aton gimaopayi ha pagsubad ha iya diri la ha aton ginsisi- ring kondi ha aton liwat ginbubuhat. - Juan 13:15. 21 Tambong ha tinuig nga pagsaurog han Panihapon han Gi- noo. Ha gab-i han Nisan 14, 33 K.P., gintikangan ni Jesus an usa ka espesyal nga pagsaurog nga tinatawag han Biblia nga an "Pa- nihapon han Ginoo." (1 Korinto 11:20; Mateo 26:26-28) Ini nga pagsaurog tinatawag liwat nga an Memoryal han kamatayon ni 19, 20. Ha ano nga mga paagi maipapakita mo nga inaapresyar mo an regalo han Dios nga lukat? 21, 22. (a) Kay ano nga sadang kita tumambong ha tinuig nga pagsaurog han Panihapon han Ginoo? (b) Ano an isasaysay ha Kapitulo 6 ngan 7? 55
56 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Kristo. Gintikangan ito ni Jesus basi buligan an iya mga apos- tol ngan an ngatanan nga nagin totoo nga mga Kristiano nga sinunod ha ira nga hinumdoman pirme nga pinaagi han iya kamatayon sugad nga hingpit nga tawo, iya iginhatag an iya kinabuhi sugad nga lukat. Mahitungod hini nga pagsaurog, hi Jesus nagsugo: "Ini buhata niyo nga hinumdoman ha akon." (Lukas 22:19) An pagsaurog han Memoryal nagpapahinumdom ha aton han daku nga gugma nga ipinakita ni Jehova ngan ni Jesus pinaagi han lukat. Maipapakita naton an aton apresasyon para ha lukat pinaagi han pagtambong ha tinuig nga pagsaurog han Memoryal han kamatayon ni Jesus. 22 An igintagana ni Jehova nga lukat tinuod nga pinakabiril- hon gud nga regalo. (2 Korinto 9:14, 15) Inin presyoso hinduro nga regalo mapapahimulsan bisan han mga nagkamatay na. An Kapitulo 6 ngan 7 an magsasaysay kon paonan-o. Para ha dugang nga impormasyon mahitungod han kahulogan han Paniha- pon han Ginoo, kitaa an Apendise, pahina 206-8. KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An lukat amo an paagi ni Jehova ha pagluwas ha katawohan tikang ha sala ngan kamatayon. - Efeso 1:7. ˇ Iginhatag ni Jehova an lukat pinaagi han pagsu- goa ha iya bugtong nga Anak nganhi ha tuna basi mamatay para ha aton. - 1 Juan 4:9, 10. ˇ Pinaagi han lukat, nagkakaada kita kapasayloan han aton mga sala, limpyo nga konsensya, ngan han paglaom nga kinabuhi nga waray kataposan. - 1 Juan 1:8, 9. ˇ Ipinapakita naton nga inaapresyar naton an lukat pinaagi han paghibaro hin dugang pa mahitu- ngod kan Jehova, pinaagi han pagpakita hin pagtoo ha halad nga lukat ni Jesus, ngan pinaagi han pagtambong ha Panihapon han Ginoo. - Juan 3:16.
KAPITULO 6 Hain an mga Patay? Ano an nahitatabo ha aton kon kita namamatay? Kay ano nga kita namamatay? Makakaliaw ba an pakahibaro han kamatuoran mahitungod han kamatayon? MGA pakiana ini nga ginhuhunahuna han mga tawo hin yinu- kot ka tuig na. Importante ini nga mga pakiana. Hin-o man kita o diin man kita naukoy, importante ha kada usa ha aton an mga baton hito. 2 Ha nahiuna nga kapitulo, aton ginhisgotan kon paonan-o an halad nga lukat ni Jesu-Kristo nag-abri han dalan ngadto ha kina- buhi nga waray kataposan. Aton hinbaroan liwat nga an Biblia nagtatagna hin usa ka panahon nga diin "mawawaray na kama- tayon." (Pahayag 21:4) Samtang yana, kita ngatanan namamatay. "An mga buhi maaram nga hira mapatay," siring han maaramon nga hi Hadi Salomon. (Eklesiastes 9:5) Nangangalimbasog kita nga mabuhi tubtob nga mahihimo. Kondi, karuyag naton mahi- baro kon ano an mahitatabo ha aton kon kita mamatay. 3 Kon namamatay an aton mga hinigugma, nasusubo kita. Ngan bangin magpakiana kita: 'Ano an nahitatabo ha ira? Nag- aantos ba hira? Nagbabantay ba hira ha aton? Mabubuligan ba naton hira? Makikita pa ba naton utro hira?' An mga relihiyon ha kalibotan may-ada iba-iba nga mga baton hini nga mga pakia- na. May-ada nagtututdo nga kon matadong an imo pagkinabuhi, makadto ka ha langit kondi kon maraot an imo pagkinabuhi, masusunog ka ha usa nga lugar para ha pagsakit. An iba nga mga relihiyon nagtututdo nga ha kamatay, an mga tawo napakadto ha lugar han mga espirituhanon basi makaupod han ira mga kaa- poy-apoyan. An iba pa nga mga relihiyon nagtututdo nga an mga 1-3. Ano an iginpapakiana han mga tawo mahitungod han kamatayon, ngan ano an mga baton han magkalainlain nga mga relihiyon?
58 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? patay napakadto ha kalibotan han mga patay basi hukman ngan katapos natatawo utro ha iba na nga lawas. 4 Ini ngatanan nga katutdoan han mga relihiyon may-ada uusa nga basihan nga ideya - nga may-ada bahin naton nga nagpapa- dayon nga buhi ha kamatay han pisikal nga lawas. Sumala ha haros ngatanan nga relihiyon, ha naglabay ngan yana, ha ano- man nga paagi nabubuhi kita ha kadayonan nga may abilidad ha pagkita, pamati, ngan paghunahuna. Kondi, paonan-o ito posible? An aton mga sentido, upod na an aton panhunahuna, ngatanan konektado ha paggios han aton utok. Ha kamatay, an utok diri na nagios. An aton mga panumdoman, mga pagbati, ngan mga sentido diri nagpapadayon ha paggios hin indepen- dente ha misteryoso nga paagi. Diri ito natatalwas ha kadaot han aton utok. ANO GUD AN NAHITATABO HA KAMATAY? 5 An nahitatabo ha kamatay diri misteryo kan Jehova, an Mag- lalarang han utok. Maaram hiya han kamatuoran, ngan ha iya Pulong, an Biblia, iya iginsasaysay an kahimtang han mga patay. An matin-aw nga katutdoan hito amo ini: Kon an tawo namatay, diri na hiya naeksister. An kamatayon amo an kabaliktaran han ki- nabuhi. An patay diri nakakakita o nakakabati o nakakahunahuna. Waray bisan usa nga bahin naton an nagpapadayon nga buhi ha kamatay han lawas. Waray kita kalag o espiritu nga diri-mamarat- yon. 6 Katapos maobserbahan ni Salomon nga an buhi maaram nga hira mapatay, hiya nagsurat: "Kondi an mga patay diri ma- aram han bisan ano." Katapos, dugang nga iginsaysay niya iton importante nga kamatuoran pinaagi han pagsiring nga an pa- tay diri na makakahimo paghigugma bisan pagdumot ngan nga "waray buruhaton, o paghunahuna, o hibaro, o kinaadman, did- to ha [lubnganan]." (Eklesiastes 9:5, 6, 10) Sugad man, an Salmo 146:4 nasiring nga kon an tawo namamatay, "an iya mga hu- Para ha pagsaysay mahitungod han mga pulong nga "kalag" ngan "espiri- tu," alayon kitaa an Apendise, pahina 208-11. 4. Ano an basihan nga ideya mahitungod han kamatayon diin magkapariho an damu nga mga relihiyon? 5, 6. Ano an igintututdo han Biblia mahitungod han kahimtang han patay?
Hain an mga Patay? nahuna nawawara." Mamaratyon kita ngan diri nagpapadayon nga buhi ha kamatay han aton lawas. An kinabuhi nga pinahihimulosan naton pariho ha laga han usa nga kandila. Kon na- paparong ito, diri ito napakadto ha bisan diin. Waray na gud ito. KON ANO AN GINSIRING NI JESUS MAHITUNGOD HAN KAMATAYON 7 Hi Jesu-Kristo nagsaysay mahitungod han kahimtang han mga patay. Iya ginbuhat ito may kalabotan kan Lasaro, usa nga lalaki nga kilala gud niya ngan namatay. Hi Jesus nagsi- ring ha iya mga disipulo: "An aton sangkay nga hi Lasaro nahingaturog ["napahuway," NW]." Naghunahuna an mga disipulo nga karuyag ipasabot ni Jesus nga hi Lasaro napahuway la nga nakaturog, basi mag-opay tikang ha sakit. Sayop hira. Hi Jesus nagsiring: "Hi Lasaro na- matay." (Juan 11:11-14) Tigamni nga iginpariho ni Jesus an kamatayon ha pagpahuway ngan pagkaturog. Hi Lasaro waray hingadto ha langit o ha naglalaga nga impyerno. Waray hiya igkita hin mga anghel o mga kaapoy- apoyan. Hi Lasaro waray matawo utro sugad nga lain nga tawo. Pinahuway hiya ha kamatayon, sugad hin nakaturog hin hilarom nga waray mga inop. Ha iba nga mga teksto iginpapariho liwat an kamatayon ha pagkaturog. Pananglitan, han an disipulo nga hi Esteban ginbato tubtob mamatay, an Biblia nasiring nga hiya "na- hingaturog." (Buhat 7:60) Sugad man, hi apostol Pablo nagsurat mahitungod han pipira nga mga tawo ha iya panahon nga "na- ngangaturog na" ha kamatayon. - 1 Korinto 15:6. Nahingain an laga? 8 Orihinal ba nga katuyoan han Dios nga an mga tawo ma- matay? Diri gud! Ginhimo ni Jehova an tawo basi mabuhi ha kadayonan dinhi ha tuna. Sugad han aton hinbaroan na ha nahi- una nga bahin hini nga libro, iginbutang han Dios an siyahan nga mag-asawa ha makaruruyag nga paraiso. Iya ginbendisyonan hira 7. Paonan-o iginsaysay ni Jesus kon ano an kapariho han kamatayon? 8. Paonan-o kita nahibabaro nga diri katuyoan han Dios nga mamatay an mga tawo?
60 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? hin hingpit nga kahimsog. Maopay gud la an karuyag ni Jehova para ha ira. Maruruyag ba an bisan hin-o nga mahigugmaon nga ginikanan nga mag-antos an iya mga anak han kasakitan tungod han kalagas ngan kamatayon? Syempre diri! Hinigugma ni Jehova an iya mga anak ngan karuyag niya nga magpahimulos hira han waray kataposan nga kalipayan dinhi ha tuna. Mahitungod han mga tawo, an Biblia nasiring: "[Kan Jehova] iginpahamutang an kadayonan ha ira kasingkasing." (Eklesiastes 3:11) Ginlarang kita han Dios upod an hingyap nga mabuhi ha kadayonan. Ngan nag- himo hiya hin paagi basi matuman ito nga hingyap. Ginhimo ni Jehova an mga tawo basi mabuhi ha kadayonan dinhi ha tuna
Hain an mga Patay? KON KAY ANO NGA AN MGA TAWO NAMAMATAY 9 Niyan, kay ano man nga an mga tawo namamatay? Basi hiba- roan an baton, kinahanglan tagdon naton kon ano an nahitabo han usa pa la an lalaki ngan usa pa la an babaye dinhi ha tuna. An Biblia nagsasaysay: "Tikang ha tuna naghimo hi Jehova nga Dios pagpaturok han tagsa nga kahoy nga matahom ha paniplatan, ngan mag-opay nga karan-on." (Genesis 2:9) Kondi, may-ada usa nga igindiri. Hi Jehova nagsiring kan Adan: "Ha tagsa nga kahoy han tanaman makakahimo ikaw pagkaon hin waray makauulang. Kondi ha kahoy han kinaadman han kaopayan ngan han karao- tan, diri ka makakakaon: kay ha adlaw nga ikaw kumaon hito, ikaw gud mamamatay." (Genesis 2:16, 17) Ini nga sugo diri makuri sugton. Damu an iba pa nga mga puno nga kahoy nga makukuha- an hin pagkaon ni Adan ngan ni Eva. Kondi ini nga sugo naghatag ha ira hin talagsahon nga higayon ha pagpakita han ira pagpa- salamat ha Dios nga naghatag ha ira han ngatanan, upod na an hingpit nga kinabuhi. An ira pagsugot magpapakita liwat unta nga ira gintatahod an awtoridad han ira langitnon nga Amay ngan na- ruruyag hira ha iya mahigugmaon nga giya. 10 Makasurubo, ginpili han siyahan nga mag-asawa nga talapa- son hi Jehova. Ha pagyakan pinaagi han usa nga halas, hi Satanas nagpakiana kan Eva: "Ngay-an nagsiring ba an Dios: Diri ka kuma- on bisan ano nga kahoy dida ha tanaman?" Hi Eva binaton: "Ha bunga han mga kahoy ha tanaman kami makakakaon: kondi ha bunga han kahoy nga aada ha butnga han tanaman, an Dios nag- siring: Diri kamo kumaon hito, bisan pagkamkam hito, bangin kamo mamatay." - Genesis 3:1-3. 11 "Kamo diri gud mapatay," siring ni Satanas. "An Dios maaram nga ha adlaw nga kamo kumaon hito, an iyo mga mata mapu- pukrat, ngan kamo mahinunugad ha Dios, nga mag-inaramon na han kaopayan ngan han karaotan." (Genesis 3:4, 5) Karuyag ni Sa- tanas nga tumoo hi Eva nga magpapahimulos hiya pinaagi han pagkaon han igindidiri nga bunga. Sumala ha iya, may-ada katu- ngod hi Eva ha pagdesisyon kon ano an husto ngan kon ano an sayop; may-ada hiya katungod ha pagbuhat han iya karuyag. 9. Ano an igindiri ni Jehova kan Adan, ngan kay ano nga ini nga sugo diri ma- kuri sugton? 10, 11. (a) Paonan-o gintalapas an Dios han siyahan nga tawhanon nga mag- asawa? (b) Kay ano nga seryoso an pagtalapas ni Adan ngan ni Eva? 61
62 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Nag-akusar liwat hi Satanas nga hi Jehova nagbuwa mahitungod han mga resulta han pagkaon han bunga. Tinoo hi Eva kan Sa- tanas. Salit kinuha hiya hin pipira nga bunga ngan ginkaon ito. Katapos, iya tinagan an iya bana, ngan kinaon liwat hiya. Diri tu- ngod ha pagkaignorante nga ginbuhat nira ito. Maaram hira nga ginbubuhat nira an eksakto nga ginsiring han Dios ha ira nga diri nira buhaton. Ha ira pagkaon han bunga, tinuyo nga gintalapas nira an simple ngan makatadunganon nga sugo. Nagpakita hira hin dayag nga kawaray pagtahod ha ira langitnon nga Amay ngan ha iya awtoridad. An sugad nga kawaray-pagtahod ha ira mahigug- maon nga Maglalarang diri-mapapasaylo! 12 Ha pag-ilustrar: Ano an aabaton mo kon imo ginpadaku ngan 12. Ano an mahimo makabulig ha aton nga masabtan kon ano an inabat ni Je- hova han hi Adan ngan hi Eva nagtalapas ha iya? Hi Adan tikang ha tapotapo, ngan binalik hiya ha tapotapo
Hain an mga Patay? ginmangnoan an usa nga anak nga lalaki o babaye nga katapos hito nagtalapas ha imo ha paagi nga nagpapakita nga hiya waray pagtahod o gugma ha imo? Makakabido gud ito ha imo. Salit, hu- nahunaa la an daku nga kasubo nga inabat ni Jehova han hi Adan ngan hi Eva pariho nagtalapas ha iya. 13 Hi Jehova waray hinungdan nga tugotan nga umiksister ha kadayonan an matinalapason nga hi Adan ngan hi Eva. Hira na- matay, sugad la han ginsiring ni Jehova ha ira. Hi Adan ngan hi Eva waray na umiksister. Waray hira magpakadto ha lugar han mga espirituhanon. Maaram kita hini tungod han ginsiring ni Jehova kan Adan katapos atubangon hiya tungod han iya pagta- lapas. An Dios nagsiring: 'Ikaw hiuuli ha tuna kay tumikang ka dinhi; kay tapotapo ka man, ngan ha tapotapo ikaw hiuuli.' (Gene- sis 3:19) Ginhimo han Dios hi Adan tikang ha tapotapo han tuna. (Genesis 2:7) Antes hito, diri naeksister hi Adan. Salit, han hi Jeho- va nagsiring nga hi Adan mahibabalik ha tapotapo, karuyag Niya ipasabot nga hi Adan mabalik ha kahimtang han pagin diri naek- sister. Hi Adan magigin waray-kinabuhi sugad la ha tapotapo nga tikang hito ginhimo hiya. 14 Buhi unta yana hi Adan ngan hi Eva, kondi namatay hira tu- ngod kay ginpili nira nga magtalapas ha Dios ngan salit nakasala hira. An hinungdan nga kita namamatay amo an makasasala nga kahimtang ni Adan ngan an kamatayon nga naipasa niya ha nga- tanan nga iya katulinan. (Roma 5:12) Ito nga sala pariho hin makangingirhat nga sakit nga napanunod nga waray bisan usa nga makakalikay hito. An resulta hito, nga kamatayon, usa nga si- rot. An kamatayon usa nga kaaway, diri sangkay. (1 Korinto 15:26) Mapasalamaton gud kita nga hi Jehova nagtagana han halad nga lukat basi luwason kita tikang hinin makaharadlok nga kaaway! MAPULSANON AN PAGHIBARO HAN KAMATUORAN MAHITUNGOD HAN KAMATAYON 15 Nakakaliaw an igintututdo han Biblia mahitungod han ka- himtang han mga patay. Sugad han aton hinbaroan, an mga 13. Ano an ginsiring ni Jehova nga mahitatabo kan Adan ha kamatay niya, ngan ano an karuyag ipasabot hini? 14. Kay ano nga kita namamatay? 15. Kay ano nga nakakaliaw an pakahibaro han kamatuoran mahitungod han kamatayon? 63
64 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? patay diri nag-aantos hin kasakit o kasubo. Diri kita angay ma- hadlok ha ira, kay diri hira makakadaot ha aton. Diri hira nagkikinahanglan han aton bulig, ngan diri hira makakabulig ha aton. Diri naton hira makakaistorya, ngan diri nira kita ma- kakaistorya. Damu nga mga lider han relihiyon an buwa nga nasiring nga makakabulig hira ha mga namatay, ngan an mga tawo nga natoo ha sugad nga mga lider naghahatag ha ira hin kwarta. Kondi an pakahibaro han kamatuoran nagpapanalipod ha aton nga diri malimbongan hadton nagtututdo hito nga mga buwa. 16 An imo ba relihiyon nauyon ha igintututdo han Biblia ma- hitungod han mga patay? Kadam-an an diri nauyon. Kay ano? Tungod kay an ira mga katutdoan naimpluwensyahan ni Satanas. Ginagamit niya an palso nga relihiyon basi tumoo an mga tawo nga katapos mamatay an ira lawas, magpapadayon hira nga buhi ha lugar han mga espirituhanon. Ini nga buwa igintatampo ni Sa- tanas ha iba pa nga mga buwa basi ipahirayo an mga tawo kan Jehova nga Dios. Paonan-o? 17 Sugad han gin-unabi na, an iba nga mga relihiyon nagtutut- do nga kon an usa ka tawo nagkikinabuhi ha maraot nga paagi, katapos mamatay makadto hiya ha usa nga naglalaga nga lugar para ha pagpasakit basi mag-antos ha kadayonan. Ini nga katutdo- an nagpapasipara ha Dios. Hi Jehova usa nga mahigugmaon nga Dios ngan diri gud niya paaantuson an mga tawo hini nga paagi. (1 Juan 4:8) Ano an aabaton mo mahitungod han usa ka tawo nga nagsirot ha matinalapason nga anak pinaagi han pagsunoga han iya mga kamot ha kalayo? Tatahuron mo ba ito nga tawo? Ha to- too la, maruruyag ka ba nga makilala hiya? Diri gud! Posible nga maghuhunahuna ka nga hiya madarahog hinduro. Kondi, karu- yag ni Satanas nga tumoo kita nga an mga tawo ginpapasakitan ni Jehova ha kalayo ha waray kataposan! 18 Ginagamit liwat ni Satanas an iba nga mga relihiyon ha 16. Hin-o an nakakaimpluwensya ha mga katutdoan han damu nga mga relihi- yon, ngan ha ano nga paagi? 17. Kay ano nga an katutdoan mahitungod han waray kataposan nga pagpasa- kit nagpapasipara kan Jehova? 18. An pagsingba ha mga patay iginbasar ha ano nga buwa nga katutdoan han relihiyon?
Hain an mga Patay? pagtutdo nga katapos mamatay, an mga tawo nagigin mga espiri- tuhanon nga kinahanglan tahuron ngan pasidunggan han mga buhi. Sumala hini nga katutdoan, an mga espiritu han mga patay mahimo magin gamhanan nga mga sangkay o makaharadlok nga mga kaaway. Damu nga mga tawo an natoo hini nga buwa. Na- hahadlok hira ha mga patay ngan ira ito ginpapasidunggan ngan ginsisingba. Ha kabaliktaran, an Biblia nagtututdo nga an mga patay sugad hin nakaturog ngan nga sadang singbahon naton an amo la nga totoo nga Dios, hi Jehova, an aton Maglalarang ngan Paratagana. - Pahayag 4:11. 19 An pakahibaro han kamatuoran mahitungod han mga pa- tay nagpapanalipod ha imo nga diri malimbongan han buwa nga mga katutdoan han relihiyon. Nabulig liwat ito ha imo nga ma- sabtan an iba nga mga katutdoan han Biblia. Pananglitan, kon maaram ka nga an mga tawo diri napakadto ha lugar han mga espirituhanon ha ira kamatay, nagkakaada totoo nga kahulogan para ha imo an saad nga kinabuhi nga waray kataposan ha parai- so nga tuna. 20 Maiha na nga panahon an naglabay, an matadong nga tawo nga hi Job nagpakiana: "Kon an usa ka tawo mamatay, mabubuhi ba hiya liwat?" (Job 14:14) An tawo ba nga waray-kinabuhi nga sugad hin nakaturog ha kamatayon mahimo mabuhi utro? Na- kakaliaw gud an igintututdo han Biblia mahitungod hini, sugad han ipapakita ha masunod nga kapitulo. 19. An pakahibaro han kamatuoran mahitungod han kamatayon nabulig ha aton nga masabtan an ano nga iba pa nga katutdoan han Biblia? 20. Ano nga pakiana an paghihisgotan naton ha masunod nga kapitulo? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An mga patay diri nakakakita o nakakabati o na- kakahunahuna. - Eklesiastes 9:5. ˇ An mga patay napahuway; diri hira nag-aantos. - Juan 11:11. ˇ Namamatay kita tungod kay napanunod naton an sala tikang kan Adan. - Roma 5:12. 65
KAPITULO 7 Totoo nga Paglaom Para ha Imo Namatay nga mga Hinigugma Paonan-o naton nahibabaroan nga mahitatabo gud an pagkabanhaw? Ano an nagpapasabot nga hingyap ni Jehova nga banhawon an mga patay? Hin-o an mga babanhawon? HANDURAWA nga nagdidinalagan ka basi makapalagiw tikang ha mabangis nga kaaway. Mas makusog gud hiya ngan mas ma- laksi kay ha imo. Maaram ka nga waray-kalooy hiya tungod kay hinkit-an mo nga iya ginpatay an pipira han imo mga sangkay. Bisan pa han imo duro nga pangalimbasog nga makapalagiw ha iya, nagtitikahirani la lugod hiya. Baga in waray na paglaom. Kon- di, usa nga magtaralwas an tigda la nga inabot ha imo sapit. Mas gamhanan gud hiya kay ha imo kaaway, ngan nagsasaad hiya nga bubuligan ka. Tungod hito, inaabat mo nga talwas ka na gud! 2 Ha usa nga paagi, ginlalanat ka han sugad nga kaaway. Kita ngatanan ginlalanat. Sugad han aton hinbaroan ha nahiuna nga kapitulo, an kamatayon tinatawag han Biblia nga kaaway. Wa- ray usa ha aton nga makakalikay o makakaato hito. Kadam-an ha aton an nakakita na nga ginkuha hini nga kaaway an kina- buhi han mga tawo nga aton hinigugma. Kondi hi Jehova mas gamhanan gud kay han kamatayon. Hiya an mahigugmaon nga Magtaralwas nga nagpakita na nga mapipirde niya ini nga kaa- way. Ngan nagsasaad hiya nga bug-os nga bubungkagon niya ini nga kaaway, an kamatayon, ha kadayonan. An Biblia nagtututdo: "An kataposan nga kaaway nga pagwawad-on amo an kamata- yon." (1 Korinto 15:26) Pagkamaopay hito nga sumat! 1-3. Ano nga kaaway an naglalanat ha aton ngatanan, ngan kay ano nga an pag- hisgot ha igintututdo han Biblia naghahatag ha aton hin katalwasan?
Totoo nga Paglaom Para ha Imo Namatay nga mga Hinigugma 3 Aton paghisgotan hin madaliay kon paonan-o an kaaway nga kamatayon nakakaapekto ha aton kon naatake ito. An pagbuhat hini mabulig ha aton nga masabtan an usa nga saad nga makaka- lipay ha aton. Hi Jehova nagsasaad nga mabubuhi utro an mga patay. (Isaias 26:19) Ibabalik hira ha pagin buhi. Ito an paglaom nga pagkabanhaw. KON NAMATAY AN USA NGA HINIGUGMA 4 Namatayan ka na ba hin usa nga hinigugma? An kasakit, an kasubo, ngan an mga pagbati hin kawaray-mahihimo baga in diri-maiilob. Ha sugad nga mga panahon, kinahanglan konsulta- hon naton an Pulong han Dios basi kita maliaw. (2 Korinto 1:3, 4) An Biblia nabulig ha aton nga masabtan kon ano an inaabat ni Jehova ngan ni Jesus mahitungod han kamatayon. Hi Jesus, nga hingpit nga nagpakita han mga kalidad han iya Amay, maaram han kasakit han kamatyi hin usa nga hinigugma. (Juan 14:9) Kon napakadto hi Jesus ha Jerusalem, batasan na niya nga bisitahon hi Lasaro ngan an iya duha nga bugto nga babaye, hi Maria ngan hi Marta, nga nag-ukoy ha kahirani nga bungto han Betania. Na- gin duok hira nga magsarangkay. An Biblia nasiring: "Hi Jesus naghigugma kan Marta, ngan ha iya bugto nga babaye, ngan kan Lasaro." (Juan 11:5) Kondi, sugad han aton hinbaroan ha nahiu- na nga kapitulo, hi Lasaro namatay. 5 Ano an inabat ni Jesus han namatay an iya sangkay? An asoy nagsusumat ha aton nga hi Jesus kinadto ha mga paryente ngan kasangkayan ni Lasaro nga nasusubo tungod han iya kamatay. Ha pakakita ha ira, hi Jesus nasubo hinduro. Hiya "nangurog ha iya espiritu, ngan nasamok." Katapos, an asoy nasiring nga "hi Jesus nagtuok." (Juan 11:33, 35) An kasubo ba ni Jesus nangangahulo- gan nga waray hiya paglaom? Diri gud. Ha pagkamatuod, maaram hi Jesus nga may-ada urusahon nga mahitatabo. (Juan 11:3, 4) Kondi, inabat pa gihapon niya an kasakit ngan kasubo tu- ngod han kamatayon. 4. (a) Kay ano nga an reaksyon ni Jesus ha kamatay han usa nga hinigugma nagtututdo ha aton mahitungod han mga pagbati ni Jehova? (b) Ano nga es- pesyal nga pakigsangkay an napatubo ni Jesus? 5, 6. (a) Ano an reaksyon ni Jesus han kaupod niya an nasusubo nga pamilya ngan kasangkayan ni Lasaro? (b) Kay ano nga an kasubo ni Jesus nagdadasig ha aton? 67
68 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? 6 Ha usa nga paagi, an kasubo ni Jesus nagdadasig ha aton. Nag- tututdo ito ha aton nga hi Jesus ngan an iya Amay, hi Jehova, nangangalas ha kamatayon. Kondi hi Jehova nga Dios may ga- hum ha pag-ato ngan pagpirde hito nga kaaway! Aton kitaon kon ano an ginpahinabo han Dios nga buhaton ni Jesus. "LASARO, KADI GOWA"! 7 Hi Lasaro iginlubong ha usa nga lungib, ngan hi Jesus nag- hangyo nga kuhaon an bato nga iginbutang ha ganggang hito. Nagdumiri hi Marta tungod kay paglabay hin upat ka adlaw, an lawas ni Lasaro sigurado nga nagtikang na madunot. (Juan 11:39) Ha panhunahuna han tawo, waray na gud paglaom. 8 Ginkuha an bato, ngan hi Jesus nagsinggit ha daku nga tingog: "Lasaro, kadi gowa"! Ano an nahitabo? "An minatay gino- wa." (Juan 11:43, 44) Mahahanduraw mo ba an kalipay han mga tawo didto? Bugto man nira hi Lasaro, paryente, sangkay, o am- yaw, maaram hira nga hiya namatay. Kondi, iini hiya - an tawo mismo nga ira hinigugma - natindog na liwat kaupod nira. Baga in imposible gud ito. Sigurado nga damu an malipayon nga hinangkop kan Lasaro. Daku gud ito nga kadaogan kontra ha ka- matayon! 9 Waray angkona ni Jesus nga ginbuhat niya inin urusahon nga milagro pinaagi han iya kalugaringon nga gahum. Ha iya pag-ampo antes gud tawagon hi Lasaro nga gumawas, iya iginpa- tin-aw nga hi Jehova an nagpahinabo han pagkabanhaw. (Juan 11:41, 42) Diri la hini nga panahon ginamit ni Jehova an iya ga- hum ha pagbanhaw. An pagkabanhaw ni Lasaro usa la han siyam nga pagbanhaw nga iginrekord ha Pulong han Dios. Makalili- pay an pagbasa ngan pag-aram hini nga mga asoy. Nagtututdo ito ha aton nga an Dios waray ginpapasulabi, kay an mga ginban- haw mga batan-on ngan lagas, lalaki ngan babaye, Israelita ngan An iba nga mga asoy makikita ha 1 Hadi 17:17-24; 2 Hadi 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Lukas 7:11-17; 8:40-56; Buhat 9:36-42; ngan 20:7-12. 7, 8. Ha mga tawo nga nagkikita, kay ano nga an kahimtang ni Lasaro baga in waray na paglaom, kondi ano an ginbuhat ni Jesus? 9, 10. (a) Paonan-o iginpahayag ni Jesus an Burabod han iya gahum ha pag- banhaw kan Lasaro? (b) Ano an pipira han mga kapulsanan han pagbasa ha mga asoy han Biblia mahitungod han pagkabanhaw?
Ginbanhaw ni apostol Pedro an Kristiano nga babaye nga hi Dorkas. - Buhat 9:36-42 Ginbanhaw ni Elias an anak nga lalaki han usa nga balo nga babaye. - 1 Hadi 17:17-24 An pagkabanhaw ni Lasaro nagresulta ha daku nga kalipay. - Juan 11:38-44
70 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? diri-Israelita. Ngan daku gud nga kalipay an iginsasaysay dinhi hini nga mga bersikulo! Pananglitan, han ginbanhaw ni Jesus an usa nga patay nga daragita, 'daku gud an kahipausa' ngan kalipay han iya mga ginikanan. (Markos 5:42) Oo, tinagan hira ni Jehova hin hinungdan han kalipay nga diri gud nira hingangalimtan. 10 Syempre, adton binanhaw ni Jesus, ha kataposan, namatay utro. Nangangahulogan ba ini nga waray kapulsanan an pagban- haw ha ira? Diri gud. Ini nga mga asoy han Biblia nagpaparig-on hin importante nga mga kamatuoran ngan naghahatag ha aton hin paglaom. PAGHIBARO TIKANG HA MGA ASOY MAHITUNGOD HAN PAGKABANHAW 11 An Biblia nagtututdo nga an mga patay "diri maaram han bi- san ano." Diri hira buhi ngan diri naeksister nga may sarabotan ha bisan diin. An asoy mahitungod kan Lasaro nagpaparig-on hini nga kamatuoran. Han ginbanhaw hi Lasaro, ginpalipay ba niya an mga tawo pinaagi hin mga istorya mahitungod han la- ngit? O ginhadlok ba niya hira pinaagi hin makangingirhat nga mga istorya mahitungod han naglalaga nga impyerno? Waray. An Biblia waray sugad nga mga sumat tikang kan Lasaro. Durante han upat ka adlaw nga patay hiya, 'diri hiya maaram han bi- san ano.' (Eklesiastes 9:5) Hi Lasaro nakaturog la ha kamatayon. - Juan 11:11. 12 An asoy mahitungod kan Lasaro nagtututdo liwat ha aton nga totoo an pagkabanhaw, diri kay susmatanon la. Ginbanhaw ni Jesus hi Lasaro ha atubangan han damu nga mga tawo nga nakakita. Bisan an mga lider han relihiyon, nga nangalas kan Jesus, waray magnigar hini nga milagro. Lugod, hira nagsiring: "Ano an bubuhaton naton? Kay ini nga tawo [hi Jesus] nagbubu- hat hin damu nga mga tigaman." (Juan 11:47) Damu nga mga tawo an kinadto pagkita ha binanhaw nga hi Lasaro. Sugad nga resulta, mas damu pa ha ira an tinoo kan Jesus. Nakita nira dida kan Lasaro an buhi nga pamatuod nga hi Jesus sinugo han Dios. 11. Paonan-o an asoy mahitungod han pagkabanhaw ni Lasaro nabulig ha pag- parig-on han kamatuoran nga iginrekord ha Eklesiastes 9:5? 12. Kay ano nga makakasiguro kita nga an pagkabanhaw ni Lasaro totoo nga nahitabo?
Totoo nga Paglaom Para ha Imo Namatay nga mga Hinigugma Marig-on gud ini nga ebidensya salit an iba han magtig-a an ka- singkasing nga Judio nga mga lider han relihiyon nagplano ha pagpatay kan Jesus ngan kan Lasaro. - Juan 11:53; 12:9-11. 13 Imposible ba karawaton nga totoo an pagkabanhaw? Diri, kay hi Jesus nagtutdo nga ha maabot nga panahon "an nga- tanan nga aadto ha mga lubnganan" babanhawon. (Juan 5:28) Hi Jehova an Maglalarang han ngatanan nga kinabuhi. Makuri ba toohan nga hiya makakaglarang utro hin kinabuhi? Syempre, an kadak-an madepende ha nahinunumdoman ni Jehova. Mahi- nunumdoman ba niya an aton mga hinigugma? Diri-maihap an damu hinduro nga mga bitoon ha uniberso, kondi gintagan han Dios hin ngaran an kada usa hito! (Isaias 40:26) Salit mahinu- numdoman ni Jehova an ngatanan nga detalye mahitungod ha aton mga hinigugma, ngan may kapas hiya ha pagpahiuli ha ira ha kinabuhi. 14 Kondi, ano an inaabat ni Jehova mahitungod han pagban- haw ha mga patay? An Biblia nagtututdo nga disidido hiya ha pagbanhaw han mga patay. An matinumanon nga tawo nga hi Job nagpakiana: "Kon an usa ka tawo mamatay, mabubuhi ba hiya liwat?" Gin-uunabi ni Job an mahitungod han paghulat ha lubnganan tubtob nga umabot an panahon nga hinumdoman hiya han Dios. Hiya nagsiring kan Jehova: "Ikaw magtatawag, ngan ako mabaton ha imo. Ikaw mamamay-ada kahidlaw han buhat han imo mga kamot." - Job 14:13-15. 15 Hunahunaa la! Karuyag gud ni Jehova nga mabuhi utro an mga patay. Diri ba makalilipay hibaroan nga ito an inaabat ni Jehova? Kondi kumusta man inin tidaraon nga pagkabanhaw? Hin-o an mga babanhawon, ngan diin? "AN NGATANAN NGA AADTO HA MGA LUBNGANAN" 16 An asoy han Biblia mahitungod han pagkabanhaw nag- tututdo ha aton hin damu mahitungod han tidaraon nga 13. Ano an aton basihan ha pagtoo nga hi Jehova makakagbanhaw gud han mga patay? 14, 15. Sugad han iginpapatin-aw han ginsiring ni Job, ano an inaabat ni Je- hova mahitungod han pagbanhaw ha mga patay? 16. An mga patay babanhawon basi mabuhi ha ano nga klase hin mga kahim- tang? 71
72 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? pagkabanhaw. An mga tawo nga ginbanhaw dinhi mismo ha tuna nakaupod utro han ira mga hinigugma. An tidaraon nga pagkabanhaw magigin pariho hito - kondi mas maopay pa gud. Sugad han aton hinbaroan ha Kapitulo 3, katuyoan han Dios nga magin paraiso an bug-os nga tuna. Salit an mga patay diri baban- hawon basi mabuhi ha kalibotan nga puno hin girra, krimen, ngan sakit. Magkakaada hira higayon nga mabuhi ha kadayonan dinhi ha tuna ha mamurayawon ngan makalilipay nga mga ka- himtang. 17 Hin-o an mga babanhawon? Hi Jesus nagsiring nga 'an nga- tanan nga aadto ha mga lubnganan, makakabati han iya [kan Jesus] tingog ngan manggogowa.' (Juan 5:28, 29) Sugad man, an Pahayag 20:13 nasiring: "Ihinatag han dagat an mga mina- tay nga nakada hito; ngan ihinatag han kamatayon ngan Hades an mga minatay nga nakada ha ira." An "Hades" nagtutudlok ha komon nga lubnganan han katawohan. (Kitaa an Apendise, pahi- na 212-13.) Ini nga lubnganan mawawad-an hin sulod. An ngatanan hadton binilyon nga namamahuway didto mabubuhi utro. Hi apostol Pablo nagsiring: "May pagkabanhaw han mga minatay han mga magtadong ngan diri man magtadong." (Buhat 24:15) Ano an iginpapasabot hito? 18 Kaupod ha "mga magtadong" an damu han mga tawo nga nababasa naton ha Biblia nga nabuhi antes kumanhi ha tuna hi Jesus. Bangin mahunahuna mo hira Noe, Abraham, Sara, Moises, Rut, Ester, ngan an damu pa. An iba hini nga kalalakin-an ngan kababayin-an nga may marig-on nga pagtoo ha Dios gin-uuna- bi ha ika-11 nga kapitulo han Hebreohanon. Kondi kaupod liwat ha "mga magtadong" an mga surugoon ni Jehova nga nagka- matay ha aton panahon. Tungod han paglaom ha pagkabanhaw, mahimo kita magkaada kagawasan tikang ha kahadlok nga ma- matay. - Hebreo 2:15. 19 Kumusta man an ngatanan nga mga tawo nga waray mag- alagad o magsugot kan Jehova tungod kay waray gud hira 17. Hin-o an mga babanhawon? 18. Hin-o an kaupod ha "mga magtadong" nga babanhawon, ngan paonan-o mahimo makaapekto ha imo ini nga paglaom? 19. Hin-o an 'mga diri magtadong,' ngan ano nga higayon an mahigugmaon nga ihahatag ha ira ni Jehova?
Totoo nga Paglaom Para ha Imo Namatay nga mga Hinigugma mahibaro mahitungod ha iya? Inin binilyon nga 'diri magta- dong' diri hingangalimtan. Hira liwat babanhawon ngan tatagan hin panahon nga mahibaro mahitungod han totoo nga Dios ngan mag-alagad ha iya. Durante han peryodo nga usa ka yukot ka tuig, an mga patay babanhawon ngan tatagan hin higayon nga makig-upod ha matinumanon nga mga tawo dinhi ha tuna ha pag-alagad kan Jehova. Magigin makalilipay gud ito nga pa- nahon. Ini nga peryodo amo an tinatawag han Biblia nga Adlaw han Paghukom. 20 Nangangahulogan ba ini nga babanhawon an tagsa nga tawo nga nabuhi? Diri. An Biblia nasiring nga an iba han mga patay aadto ha "Gehenna." (Lukas 12:5, NW) An Gehenna nagtikang ha ngaran han basurahan ha gawas han kadaan nga Je- rusalem. Didto ginsusunog an patay nga mga lawas ngan an mga basura. An patay nga mga lawas han magraot nga mga kriminal iginlabog didto, tungod kay ginhuhunahuna han mga Judio nga hira diri-takos han paglubong ngan pagkabanhaw. Salit an Ge- henna angayan nga simbolo han dayon nga kabungkagan. Bisan kon hi Jesus magkakaada bahin ha paghukom ha mga buhi ngan mga patay, hi Jehova an ultimo nga Hukom. (Buhat 10:42) Diri gud niya babanhawon adton iya ginhukman sugad nga magraot ngan diri naruruyag magbag-o. AN LANGITNON NGA PAGKABANHAW 21 Gin-uunabi liwat han Biblia an usa pa nga klase han pag- kabanhaw, ngadto ha kinabuhi sugad nga espirituhanon nga linarang ha langit. Usa la nga ehemplo hini nga klase han pagka- banhaw an iginrekord ha Biblia, an pagkabanhaw ni Jesu-Kristo. 22 Katapos han pagpataya kan Jesus sugad nga tawo, waray itu- got ni Jehova nga an Iya matinumanon nga Anak magpabilin ha lubnganan. (Salmo 16:10; Buhat 13:34, 35) Ginbanhaw han Dios hi Jesus, kondi diri sugad nga tawo. Hi apostol Pedro nagsasaysay Para ha dugang nga impormasyon mahitungod han Adlaw han Paghukom ngan han basihan ha paghukom, alayon kitaa an Apendise, pahina 213-15. 20. Ano an Gehenna, ngan hin-o an nahingangadto? 21, 22. (a) Ano an usa pa nga klase han pagkabanhaw? (b) Hin-o an siyahan nga nakakarawat han pagkabanhaw ngadto ha espirituhanon nga kinabuhi? 73
74 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nga hi Kristo "namatay ha unod, kondi nabuhi ha espiritu." (1 Pedro 3:18) Daku gud ini nga milagro. Hi Jesus nabuhi utro su- gad nga gamhanan nga espirituhanon nga persona! (1 Korinto 15:3-6) Hi Jesus an siyahan nga nakakarawat hinin mahimayaon nga klase han pagkabanhaw. (Juan 3:13) Kondi diri hiya an ma- gigin ultimo. 23 Tungod kay maaram nga hirani na hiya bumalik ngadto ha langit, hi Jesus nagsumat ha iya matinumanon nga mga sumuru- nod nga hiya "tikadto pag-andam hin lugar" para ha ira. (Juan 14:2) Tinawag ni Jesus adton mahingangadto ha langit sugad nga iya "gutiay nga panon." (Lukas 12:32) Pira an mahiuupod hinin gutiay nga grupo han matinumanon nga mga Kristiano? Sumala ha Pahayag 14:1, hi apostol Juan nasiring: "Akon kinita, ngan ki- taa, an Kordero [hi Jesu-Kristo] nga natukdaw ha Bukid nga Sion, ngan upod niya an usa ka gatos, kap-atan kag upat ka yukot, nga hira may ngaran niya, ngan han iya Amay, nga ipinanurat dida ha ira mga agtang." 24 Inin 144,000 nga mga Kristiano, upod na an matinumanon nga mga apostol ni Jesus, babanhawon ngadto ha kinabuhi ha langit. San-o mahitatabo an ira pagkabanhaw? Hi apostol Pablo nagsurat nga mahitatabo ito durante ha panahon han presen- sya ni Kristo. (1 Korinto 15:23) Sugad han imo mahibabaroan ha Kapitulo 9, nagkikinabuhi na kita yana hito nga panahon. Salit adton gutiay na la nga nahibibilin pa han 144,000 nga namama- tay ha aton panahon ginbabanhaw dayon ngadto ha kinabuhi ha langit. (1 Korinto 15:51-55) Kondi, an daku nga kadam-an han katawohan may-ada paglaom nga mabanhaw ha tidaraon basi mabuhi ha Paraiso nga tuna. 25 Oo, bubungkagon gud ni Jehova an aton kaaway nga ka- matayon, ngan mawawaray na ito ha kadayonan! (Isaias 25:8) Kondi, bangin magpakiana ka, 'Ano an bubuhaton ha langit hadton mga babanhawon ngadto?' Magigin bahin hira han uru- sahon nga gobyerno han Ginhadian ha langit. Damu pa an mahibabaroan naton mahitungod hito nga gobyerno ha masu- nod nga kapitulo. 23, 24. Hin-o an nagkukompwesto han kan Jesus "gutiay nga panon," ngan pira hira kadamu? 25. Ano an paghihisgotan ha masunod nga kapitulo?
Totoo nga Paglaom Para ha Imo Namatay nga mga Hinigugma KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An mga asoy han Biblia mahitungod han pag- kabanhaw naghahatag ha aton hin sigurado nga paglaom. - Juan 11:39-44. ˇ Hingyap ni Jehova nga banhawon an mga patay. - Job 14:13-15. ˇ Babanhawon an ngatanan nga aadto ha komon nga lubnganan han katawohan. - Juan 5:28, 29. Ha Paraiso, mababanhaw an mga patay ngan makakaupod utro han ira mga hinigugma 75
KAPITULO 8 Ano an Ginhadian han Dios? Ano an iginsusumat ha aton han Biblia mahitungod han Ginhadian han Dios? Ano an pagbubuhaton han Ginhadian han Dios? San-o tutumanon han Ginhadian an kaburut-on han Dios dinhi ha tuna? MINILYON nga mga tawo ha bug-os nga kalibotan an pamil- yar han pag-ampo nga tinatawag han damu nga mga tawo nga Amay Namon, o Pag-ampo han Ginoo. Ini nga mga ekspres- yon nagtutudlok ha bantogan nga pag-ampo nga iginhatag ni Jesus mismo sugad nga modelo. Makahuluganon gud ito nga pag-ampo, ngan an paghisgot ha nangunguna nga tulo nga pa- ngamuyo hito mabulig ha imo nga mahibaro hin dugang pa mahitungod ha kon ano gud an igintututdo han Biblia. 2 Ha tinikangan hini nga modelo nga pag-ampo, gintutdoan ni Jesus an iya mga mamarati: "Busa, mag-ampo kamo sugad hini nga paagi: Amay namon, nga aada ka ha langit, gindadayaw an imo ngaran; kumanhi an imo ginhadian. Matuman an imo pagburut-an, sugad ha langit, amo man ha tuna." (Mateo 6:9- 13) Ano an kahulogan hinin tulo nga pangamuyo? 3 Damu na an aton hinbaroan mahitungod han ngaran han Dios, nga Jehova. Ngan ginhisgotan na naton an mahitungod han kaburut-on han Dios - kon ano an iya ginbuhat na ngan pagbubuhaton pa para ha katawohan. Kondi, ano an iginpasa- bot ni Jesus han ginsugo kita niya nga mag-ampo: "Kumanhi an imo ginhadian"? Ano an Ginhadian han Dios? Paonan-o an pag-abot hito magbabaraan ha ngaran han Dios? Ngan pao- 1. Ano nga bantogan nga pag-ampo an uusisahon yana? 2. Ano an tulo han mga butang nga igintutdo ni Jesus ha iya mga disipulo nga ig-ampo? 3. Ano an kinahanglan hibaroan naton mahitungod han Ginhadian han Dios?
Ano an Ginhadian han Dios? nan-o an pag-abot han Ginhadian may kalabotan ha pagtuman han kaburut-on han Dios? KON ANO AN GINHADIAN HAN DIOS 4 An Ginhadian han Dios usa nga gobyerno nga gintukod ni Jehova nga Dios nga may-ada Hadi nga iya pinili. Hin-o an Hadi han Ginhadian han Dios? Hi Jesu-Kristo. Sugad nga Hadi, hi Jesus mas gamhanan kay ha ngatanan nga mga tawo nga mag- marando ngan tinatawag hiya nga 'an Hadi han mga hadi, ngan Ginoo han mga ginoo.' (1 Timoteo 6:15) May-ada hiya gahum ha pagbuhat hin mas damu gud nga kaopayan kay ha bisan hin-o nga tawo nga magmarando, bisan pa an pinakamaopay ha ira. 5 Tikang diin magmamando an Ginhadian han Dios? Bueno, hain ba hi Jesus? Sigurado nga nahinunumdoman mo an imo hinbaroan nga ginpatay hiya ha pasakitan nga kahoy, ngan ka- tapos ginbanhaw hiya. Waray pag-iha katapos hito, sinaka hiya ngadto ha langit. (Buhat 2:33) Kon sugad, didto nahimumutang an Ginhadian han Dios - ha langit. Ito an rason kon kay ano nga tinatawag ito ha Biblia nga "ginhadian nga langitnon." (2 Ti- moteo 4:18) Bisan kon an Ginhadian han Dios aadto ha langit, magmamando ito ha tuna. - Pahayag 11:15. 6 Kay ano nga hi Jesus an pinakamaopay nga Hadi? An usa nga rason, hiya diri gud mamamatay. Ha pagtanding kan Jesus ha tawhanon nga mga hadi, tinatawag hiya ha Biblia nga "amo la an diri mamaratyon, nga nag-uukoy ha kalamrag nga diri gud sadang hiranian." (1 Timoteo 6:16) Nangangahulogan ini nga an ngatanan nga mag-opay nga ginbubuhat ni Jesus magpapabilin ha kadayonan. Ngan magbubuhat gud hiya hin urusahon ngan mag-opay nga mga butang. 7 Tagda ini nga tagna han Biblia mahitungod kan Jesus: "An espiritu ni Jehova mahugdon dida ha iya, an espiritu han kina- adman, ngan han sarabotan, an espiritu han kasaragdonan ngan han gahum, an espiritu han hibaro ngan han kahadlok kan Jeho- va. Ngan an iya kalipay maaada ha kahadlok kan Jehova; ngan hiya diri maghuhukom sumala han hikikit-an han iya mga mata, 4. Ano an Ginhadian han Dios, ngan hin-o an Hadi hito? 5. Tikang diin, ngan ha ano magmamando an Ginhadian han Dios? 6, 7. Kay ano nga hi Jesus an pinakamaopay nga Hadi? 77
78 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? diri man mahatag hin kahusayan sumala han hinbabatian han iya mga talinga; kondi pinaagi han katadongan hiya maghu- hukom han mga kablas, ngan mahatag hin husay pinaagi han kaangayan para ha mga maaghop ha tuna." (Isaias 11:2-4) Ipi- napakita hito nga mga pulong nga hi Jesus magigin matadong ngan mapinairon nga Hadi ha mga tawo dinhi ha tuna. Karuyag mo ba nga magkaada hin magmarando nga pariho hito? 8 Iini an usa pa nga kamatuoran mahitungod han Ginhadian han Dios: Hi Jesus diri magmamando nga nag-uusahan. May- ada hiya mga igkasi-magmarando. Pananglitan, hi apostol Pablo nagsiring kan Timoteo: "Kon kita mag-ilob, maghahadi man kita upod niya." (2 Timoteo 2:12) Oo, hi Pablo, hi Timoteo, ngan an iba pa nga mga magtinumanon nga ginpili han Dios magma- mando kaupod ni Jesus ha langitnon nga Ginhadian. Pira kadamu an magkakaada hito nga pribilehiyo? 9 Sugad han iginpatin-aw ha Kapitulo 7 hini nga libro, hi apos- tol Juan tinagan hin bisyon diin hinkit-an niya "an Kordero [hi Jesu-Kristo] nga natukdaw ha Bukid nga Sion [an iya hadianon nga katungdanan ha langit], ngan upod niya an usa ka gatos, kap-atan kag upat ka yukot, nga hira may ngaran niya, ngan han iya Amay, nga ipinanurat dida ha ira mga agtang." Hira hin-o ito nga 144,000? Hi Juan mismo nagsusumat ha aton: "Ini hira amo an nagsusunod ha Kordero bisan diin hiya kadto. Ini hira amo an mga tinubos tikang ha mga tawo, nga magin siyahan nga mga bunga ngadto ha Dios ngan ha Kordero." (Pahayag 14:1, 4) Oo, hira an matinumanon nga mga sumurunod ni Jesu-Kristo nga es- pesyal nga pinili basi magmando ha langit upod niya. Katapos banhawon tikang ha kamatayon ngadto ha langitnon nga kina- buhi, 'maghahadi hira ha tuna' upod ni Jesus. (Pahayag 5:10) Tikang pa ha panahon han mga apostol, an Dios nagpipili na hin matinumanon nga mga Kristiano basi makompleto an kadamu nga 144,000. 10 Mahigugmaon gud an paghikay nga magmando ha katawo- 8. Hin-o an magmamando kaupod ni Jesus? 9. Pira kadamu an magmamando upod ni Jesus, ngan kakan-o nagtikang an Dios pagpili ha ira? 10. Kay ano nga mahigugmaon an paghikay nga magmando ha katawohan hi Jesus ngan an 144,000?
Ano an Ginhadian han Dios? han hi Jesus ngan an 144,000. Tungod ini kay maaram hi Je- sus kon mationan-o an pagin usa nga tawo ngan pag-antos. Hi Pablo nagsiring nga hi Jesus diri usa nga "diri sadang makahimo hin pagbati ha aton mga kakurian; kondi hiya man ginsulay ha ngatanan nga paagi sugad ha aton, kondi waray sala." (Hebreo 4:15; 5:8) An iya mga igkasi-magmarando nag-antos ngan nag- ilob liwat sugad nga mga tawo. Dugang pa, pinangalimbasogan nira nga malamposan an pagkadiri-hingpit ngan gin-ilob an nga- tanan nga klase hin sakit. Sigurado nga masasabtan nira an mga problema nga inaatubang han mga tawo! ANO AN PAGBUBUHATON HAN GINHADIAN HAN DIOS? 11 Han nagsiring hi Jesus nga sadang ig-ampo han iya mga disipulo nga kumanhi an Ginhadian, nagsiring liwat hiya nga sadang nira ig-ampo nga matuman an kaburut-on han Dios "su- gad ha langit, amo man ha tuna." An Dios aadto ha langit, ngan an iya kaburut-on pirme ginbubuhat didto han matinumanon nga mga anghel. Kondi, ha Kapitulo 3 hini nga libro, hinbaro- an naton nga usa ka maraot nga anghel an waray na magbuhat han kaburut-on han Dios ngan ginsulay niya hi Adan ngan hi Eva nga makasala. Ha Kapitulo 10, damu pa an aton hibabaro- an kon ano an igintututdo han Biblia mahitungod hiton maraot nga anghel, nga kilala naton sugad nga hi Satanas nga Yawa. Hi Satanas ngan an mga anghel nga espirituhanon nga mga lina- rang nga nagdesisyon ha pagsunod ha iya - nga tinatawag nga mga demonyo - gintugotan nga mag-ukoy ha langit hin pipi- ra ka panahon. Salit, hito nga panahon diri ngatanan ha langit nagbubuhat han kaburut-on han Dios. Mababag-o ito kon mag- tikang na magmando an Ginhadian han Dios. An bag-o la nga nahitrono nga Hadi, hi Jesu-Kristo, makikig-away kan Satanas. - Pahayag 12:7-9. 12 An masunod nga matagnaon nga mga pulong nagsasay- say kon ano an mahitatabo: "Hinbatian ko an daku nga tingog ha langit, nga nasiring: Niyan inabot na an kaluwasan, ngan an kagamhanan, ngan an ginhadian han aton Dios, ngan an 11. Kay ano nga hi Jesus nagsiring nga sadang ig-ampo han iya mga disipulo nga matuman an kaburut-on han Dios ha langit? 12. Ano nga duha nga importante nga hitabo an iginsasaysay ha Pahayag 12:10? 79
80 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? gahum han iya Kristo: kay an mga parasumbong han aton mga kabugtoan [hi Satanas] pinanhulog na, adto nga nagsusumbong ha ira ha atubangan han aton Dios ha adlaw ngan gab-i"! (Paha- yag 12:10) Natigamnan mo ba an duha nga importante hinduro nga hitabo nga iginsaysay hito nga bersikulo han Biblia? Siya- han, nagtikang magmando an Ginhadian han Dios pinaagi kan Jesu-Kristo. Ikaduha, iginhulog hi Satanas tikang ha langit ngan- hi ha tuna. 13 Ano an mga resulta hiton duha nga hitabo? Mahitungod han nahitabo ha langit, aton mababasa: "Busa magkalipay kamo, mga langit, ngan kamo nga nag-uukoy dida." (Pahayag 12:12) Oo, an matinumanon nga mga anghel ha langit nagka- kalipay tungod kay hi Satanas ngan an iya mga demonyo waray na didto, salit an ngatanan nga aadto ha langit matinu- manon kan Jehova nga Dios. Bug-os ngan waray kataposan an kamurayawan ngan pagkaurosa didto. An kaburut-on han Dios gintutuman na ha langit. 14 Kondi, kumusta man an tuna? An Biblia nasiring: "Kairo han tuna ngan han dagat: kay an Yawa linusad ha iyo, nga may daku nga kasina, kay hinbaroan niya nga halipot na la nga oras iton iya pag-ukoy." (Pahayag 12:12) Hi Satanas nasisina han pag- huloga ha iya tikang ha langit ngan tungod kay halipot na la an iya panahon nga nahibibilin. Ha iya kasina, ginpapahinabo niya an kasakitan, o "kairo," dinhi ha tuna. Damu pa an ma- hibabaroan naton mahitungod hito nga "kairo" ha masunod nga kapitulo. Kondi samtang ginhuhunahuna ito, mahimo kita magpakiana, Paonan-o tutumanon han Ginhadian an kaburut- on han Dios dinhi ha tuna? 15 Hinumdumi kon ano an kaburut-on han Dios para ha tuna. Hinbaroan mo an mahitungod hito ha Kapitulo 3. Ha Eden, ipinakita han Dios nga kaburut-on niya nga ini nga tuna ma- gin paraiso nga puno hin diri-namamatay, magtadong nga mga tawo. Ginsulay ni Satanas hi Adan ngan hi Eva nga makasala, ngan nakaapekto ito ha katumanan han kaburut-on han Dios 13. Ano an resulta han paghuloga kan Satanas tikang ha langit? 14. Ano an nahitatabo tungod kay iginhulog na hi Satanas nganhi ha tuna? 15. Ano an kaburut-on han Dios para ha tuna?
Ano an Ginhadian han Dios? para ha tuna kondi waray makagbag-o hito. Katuyoan pa giha- pon ni Jehova nga "an mga magtadong makakapanunod han tuna, ngan maukoy hira dida hin waray kataposan." (Salmo 37:29) Ngan tutumanon ito han Ginhadian han Dios. Ha ano nga paagi? 16 Hunahunaa an tagna ha Daniel 2:44. Didto aton mababasa: "Ha mga adlaw hito nga kahadian an Dios ha langit magpapaba- ngon hin usa nga ginhadian, nga diri gud magugunaw, diri man an kagamhanan hini itatapod ha iba nga katawohan; kondi ini magpipinitpinit ngan mag-aanaw hini ngatanan nga ginhadian, ngan ini matindog ha kadayonan." Ano an iginsusumat hini ha aton mahitungod han Ginhadian han Dios? 17 Siyahan, nagsusumat ito ha aton nga an Ginhadian han Dios ipapahamutang "ha mga adlaw hito nga kahadian," o samtang naeksister pa an iba nga mga ginhadian. Ikaduha, nag- susumat ito ha aton nga an Ginhadian magpapadayon ha waray kataposan. Diri ito masasakop ngan masasaliwnan hin iba nga gobyerno. Ikatulo, nasasabtan naton nga magkakaada girra but- nga han Ginhadian han Dios ngan han mga ginhadian hini nga kalibotan. An Ginhadian han Dios an magdadaog. Ha katapo- san, ito la an magigin gobyerno han katawohan. Ngan an mga tawo magpapahimulos han gimaopayi nga pagmando nga mai- eksperyensyahan pa la nira. 18 Damu an iginsasaysay han Biblia mahitungod hiton ulti- mo nga girra butnga han Ginhadian han Dios ngan han mga gobyerno hini nga kalibotan. Pananglitan, nagtututdo ito nga samtang nagtitikahirani an kataposan, an magraot nga mga es- piritu magpapasamwak hin mga buwa basi limbongan an "mga hadi ha bug-os nga kalibotan." Ha ano nga katuyoan? "Ha pag- tirok ha ira [mga hadi] ngatanan ngadto ha pakig-away ha daku nga adlaw han Dios, nga Makagarahum." An mga hadi ha tuna pagtitirukon ngatanan ngadto ha "usa nga lugar nga gin- ngangaranan ha Hebreohanon nga Armagedon." (Pahayag 16: 16, 17. Ano an iginsusumat ha aton han Daniel 2:44 mahitungod han Ginha- dian han Dios? 18. Ano an tawag ha ultimo nga girra han Ginhadian han Dios ngan han mga gobyerno hini nga kalibotan? 81
82 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? 14, 16) Tungod han ginsisiring dida hiton duha nga bersiku- lo, an ultimo nga away han mga gobyerno han tawo ngan han Ginhadian han Dios tinatawag nga girra han Har-Magedon, o Armagedon. 19 Ano an tutumanon han Ginhadian han Dios pinaagi han Armagedon? Hunahunaa utro an mahitungod han kaburut-on han Dios para ha tuna. Katuyoan han Dios nga an tuna mapuno hin magtadong, hingpit nga mga tawo nga nag-aalagad ha iya ha Paraiso. Ano an nakakaulang hito nga mahitabo yana mis- mo? Siyahan, magpakasasala kita, ngan nagkakasakit kita ngan namamatay. Kondi, hinbaroan naton ha Kapitulo 5 nga hi Je- sus namatay para ha aton basi mahimo kita mabuhi ha waray kataposan. Bangin nahinunumdoman mo an mga pulong nga iginrekord ha Ebanghelyo ni Juan: "An Dios naghigugma gud han kalibotan, nga iya iginhatag an iya bugtong nga Anak, basi nga an ngatanan nga natoo ha iya, diri mawara, kondi mamay kinabuhi nga waray kataposan." - Juan 3:16. 20 May-ada usa pa nga problema - damu nga mga tawo an nag- bubuhat hin magraot. Hira nagbubuwa, nanlilimbong, ngan nagbubuhat hin imoralidad. Diri hira naruruyag magbuhat han kaburut-on han Dios. An mga tawo nga nagbubuhat hin mag- raot bubungkagon durante han girra han Dios ha Armagedon. (Salmo 37:10) An usa pa nga hinungdan kon kay ano nga diri ginbubuhat an kaburut-on han Dios dinhi ha tuna, an mga gob- yerno diri nagdadasig ha mga tawo nga buhaton ito. Damu nga mga gobyerno an nagin maluya, mabangis, o malimbong. An Biblia prangka nga nasiring: 'An tawo may gahum labaw ha iba ha iya ikakadaot.' - Eklesiastes 8:9. 21 Katapos han Armagedon, an katawohan mamandoan han usa la nga gobyerno, an Ginhadian han Dios. Bubuhaton hito nga Ginhadian an kaburut-on han Dios ngan magdadara hin makalilipay nga mga bendisyon. Pananglitan, pagwawad- on hito hi Satanas ngan an iya mga demonyo. (Pahayag 20:1-3) 19, 20. Ano an nakakaulang ha katumanan han kaburut-on han Dios dinhi ha tuna yana mismo? 21. Paonan-o tutumanon han Ginhadian an kaburut-on han Dios dinhi ha tuna?
An paghuloga kan Satanas ngan han iya mga demonyo tikang ha langit nagdara hin kasakitan dinhi ha tuna. Hirani na matapos an sugad nga mga kakurian
84 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Gagamiton an gahum han halad ni Jesus basi an matinumanon nga mga tawo diri na magkakasakit ngan mamamatay. Lugod, ilarom han pagmando han Ginhadian hira mahimo na mabuhi ha waray kataposan. (Pahayag 22:1-3) An tuna magigin paraiso na. Hito nga paagi tutumanon han Ginhadian an kaburut-on han Dios dinhi ha tuna ngan pagbabaraanon hito an ngaran han Dios. Ano an kahulogan hini? Nangangahulogan ini nga ha kataposan, ilarom han Ginhadian han Dios an ngatanan nga buhi magpapasidungog ha ngaran ni Jehova. SAN-O MAGIOS AN GINHADIAN HAN DIOS? 22 Han ginsugo ni Jesus an iya mga sumurunod nga mag- ampo nga, "Kumanhi an imo ginhadian," matin-aw nga an Ginhadian waray pa umabot hito nga panahon. Inabot ba ito han sinaka hi Jesus ngadto ha langit? Waray, tungod kay hi Ped- ro ngan hi Pablo pariho nagsiring nga katapos banhawon hi Jesus, an tagna ha Salmo 110:1 natuman ha iya: "Hi Jehova sini- ring ngadto ha akon Ginoo: Lingkod ikaw dida ha akon too nga kamot, tubtob nga an imo mga kaaway magin turumbanan han imo tiil." (Buhat 2:32-35; Hebreo 10:12, 13) Nagkaada panahon han paghulat. 23 Tubtob san-o? Durante han ika-19 ngan ika-20 ka siglo, hi- nay-hinay nga nasabtan han sinsero nga mga estudyante han Biblia nga an panahon han paghulat matatapos ha 1914. (Ma- 22. Kay ano nga maaram kita nga an Ginhadian han Dios waray umabot han hi Jesus nakanhi pa ha tuna o katapos gud banhawon hiya? 23. (a) Kakan-o nagtikang magmando an Ginhadian han Dios? (b) Ano an pag- hihisgotan ha masunod nga kapitulo? Ilarom han pagmando han Ginhadian han Dios, matutuman an kaburut-on han Dios ha tuna sugad han ha langit
Ano an Ginhadian han Dios? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An Ginhadian han Dios usa ka langitnon nga gobyerno nga hi Jesu-Kristo an Hadi, ngan tikang ha katawohan, 144,000 an ginpili basi magmando upod niya. - Pahayag 14:1, 4. ˇ An Ginhadian nagtikang magmando han 1914, ngan tikang hito nga panahon iginhulog na hi Satanas tikang ha langit nganhi ha tuna. - Pahayag 12:9. ˇ Hirani na bungkagon han Ginhadian han Dios an mga gobyerno han tawo, ngan an tuna magigin paraiso na. - Pahayag 16:14, 16. hitungod hini nga petsa, kitaa an Apendise, pahina 215-18.) An mga hitabo ha kalibotan nga nagtikang han 1914 nagpapama- tuod nga husto an pagsabot hinin sinsero nga mga estudyante han Biblia. An katumanan han tagna han Biblia nagpapakita nga han 1914, hi Kristo nagin Hadi ngan an langitnon nga Gin- hadian han Dios nagtikang magmando. Salit, nagkikinabuhi na kita yana ha "halipot na la nga oras" nga nahibibilin para kan Satanas. (Pahayag 12:12; Salmo 110:2) May pagkasigurado nga makakasiring liwat kita nga diri na mag-iiha, an Ginhadian han Dios magios na basi matuman an kaburut-on han Dios dinhi ha tuna. Makalilipay ba para ha imo ini nga mga sumat? Natoo ka ba nga totoo ito? An masunod nga kapitulo mabulig ha imo nga masabtan nga igintututdo gud ini han Biblia. 85
KAPITULO 9 Nagkikinabuhi Na ba Kita ha "Kataposan nga mga Adlaw"? Ano nga mga hitabo ha aton panahon an igintagna ha Biblia? Ano an ginsisiring han Pulong han Dios nga magigin kinaiya han mga tawo ha "kataposan nga mga adlaw"? Mahitungod han "kataposan nga mga adlaw," ano nga mag-opay nga mga butang an igintagna han Biblia? NAGKITA ka ba ha mga sumat ha telebisyon ngan nagpakiana, 'Ano daw la an magigin tidaraon hini nga kalibotan?' An mga ka- lamidad tigda la ngan diri linalaoman nga nahitatabo salit waray tawo nga makakagtagna kon ano an mahitatabo ha tidaraon. (Ja- kobo 4:14) Kondi, maaram hi Jehova kon ano an mahitatabo ha tidaraon. (Isaias 46:10) An iya Pulong, an Biblia, maiha na nga nagtagna diri la han magraot nga mahitatabo ha aton panahon kondi han urusahon liwat nga mga butang nga hirani na mahi- tabo. 2 Gin-unabi ni Jesu-Kristo an mahitungod han Ginhadian han Dios, nga magtatapos han karaotan ngan maghihimo han tuna nga usa ka paraiso. (Lukas 4:43) Karuyag han mga tawo nga hiba- roan kon san-o maabot an Ginhadian. Ha pagkamatuod, an mga disipulo ni Jesus nagpakiana ha iya: "Ano an tigaman han imo pagkanhi, ngan han kataposan han kalibotan?" (Mateo 24:3) Ha pagbaton ginsumatan hira ni Jesus nga hi Jehova nga Dios la an maaram hin eksakto kon san-o maabot an kataposan hini nga sistema han mga butang. (Mateo 24:36) Kondi igintagna ni Jesus an mga mahitatabo dinhi ha tuna antes pahinaboon han Ginha- 1. Diin naton mahibabaroan an mahitungod han tidaraon? 2, 3. Ano an iginpakiana han mga disipulo kan Jesus, ngan paonan-o hiya bi- naton?
Nagkikinabuhi Na ba Kita ha "Kataposan nga mga Adlaw"? dian an totoo nga kamurayawan ngan seguridad ha katawohan. An iya igintagna nahitatabo na yana! 3 Antes naton usisahon an ebidensya nga nagkikinabuhi na kita ha "kataposan han kalibotan," aton paghisgotan hin madali- ay an girra nga waray makita han bisan hin-o nga tawo. Nahitabo ito ha diri nakikita nga langit, ngan apektado kita han resulta hito. GIRRA HA LANGIT 4 Iginsaysay ha nahiuna nga kapitulo hini nga libro nga hi Jesu-Kristo nagin Hadi ha langit han tuig 1914. (Daniel 7:13, 14) Waray pag-iha katapos hi Jesus magin Hadi han Ginhadian, gi- nios hiya. "Nag-araway ha langit," siring han Biblia. "Hi Miguel [lain nga ngaran ni Jesus] ngan an iya mga anghel nakig-away kontra han dragon [Satanas nga Yawa]; ngan an dragon ngan an iya mga anghel nakig-away." Hi Satanas ngan an iya magraot nga mga anghel, an mga demonyo, napirde hito nga girra ngan iginhulog hira tikang ha langit nganhi ha tuna. Nagkalipay an matinumanon nga espirituhanon nga mga anak han Dios tu- ngod kay hi Satanas ngan an iya mga demonyo iginhulog na. Kondi, an mga tawo diri makakaeksperyensya han sugad nga kalipay. Lugod, an Biblia nagtagna: "Kairo han tuna ngan han dagat: kay an Yawa linusad ha iyo, nga may daku nga kasina, kay hinbaroan niya nga halipot na la nga oras iton iya pag-ukoy." - Pahayag 12:7, 9, 12. 5 Alayon tigamni kon ano an magigin resulta han girra ha langit. Tungod han kasina ni Satanas, magdadara hiya hin ka- sakitan ngada hadton aanhi ha tuna. Sugad han makikita mo, nagkikinabuhi na kita yana hito nga panahon han kasakitan. Kondi madaliay la ito - "halipot na la nga oras." Bisan hi Sata- nas maaram hito. Tinatawag han Biblia ini nga panahon sugad nga an "kataposan nga mga adlaw." (2 Timoteo 3:1) Malipayon Para han impormasyon nga nagpapakita nga Miguel an lain nga ngaran ni Jesu-Kristo, kitaa an Apendise, pahina 218-19. 4, 5. (a) Ano an nahitabo ha langit katapos gud mahitrono hi Jesus sugad nga Hadi? (b) Sumala ha Pahayag 12:12, ano an magigin resulta han girra ha langit? 87
88 gud kita nga diri na maiha pagwawad- on na han Dios an impluwensya han Yawa dinhi ha tuna! Aton paghisgotan an pipira han mga butang nga igintag- na ha Biblia nga nahitatabo yana mismo. Pinamamatud-an hini nga nagkikinabuhi na kita ha kataposan nga mga adlaw ngan nga hirani na ihatag han Ginhadi- an han Dios an waray kataposan nga mga bendisyon ngada hadton nahigugma kan Jehova. Siyahan, aton usisahon an upat nga bahin han tigaman nga siring ni Je- sus magtitigaman han aton panahon yana. DAGKU NGA MGA HITABO HA KATAPOSAN NGA MGA ADLAW 6 "An nasud matindog kontra ha nasud, ngan an ginhadian kontra ha ginhadian." (Mateo 24:7) Minilyon nga mga tawo an ginpatay ha mga girra durante han nag- labay nga siglo. Usa nga historyador nga taga-Britanya an nagsurat: "An ika-20 ka siglo amo an pinakamadugo ha iginre- kord nga kasaysayan. . . . Ito an siglo han haros padayon nga girra, nga pipi- ra la ngan halipot la nga mga panahon an waray organisado, armado nga ara- way ha usa nga bahin han tuna." An usa nga report tikang ha Worldmatch Ins- titute nasiring: "Tulo ka pilo an kadamu han nagkamatay ha [ika-20 ka siglo] kay han nagkamatay ha ngatanan nga girra tikang han siyahan nga siglo AD tub- 6, 7. Paonan-o natutuman yana an ginsiring ni Je- sus mahitungod han mga girra ngan kakulang hin pagkaon?
tob han 1899." Sobra 100 ka milyon nga mga tawo an nagkamatay tungod han mga girra tikang han 1914. Bisan kon naieksperyensyahan naton an kasubo ha kamatay ha girra han usa nga hinigugma, diri gud naton masasabtan an kakurian ngan kasakitan nga gin-aantos han damu ka milyon nga mga tawo nga nawad-an han ira mga hinigugma. 7 "Mamamay-ada mga kagutom." (Ma- teo 24:7) An mga parasaliksik nasiring nga daku an pag-uswag ha produksyon han pagkaon durante han naglabay nga 30 ka tuig. Bisan pa hito, nagpapada- yon an kakulang hin pagkaon tungod kay damu nga mga tawo an waray igo nga kwarta nga maipapalit hin pagkaon o wa- ray tuna nga ira matatanoman. Ha kablas nga mga nasud, sobra usa ka bilyon ` nga mga tawo an nabubuhi nga an kit a usa la ka dolyar o mas gutiay pa hito ha usa ka adlaw. Kadam-an ha ira an maiha na nga nag-aantos han gutom. Ginhu- nahuna han World Health Organization nga an malnutrisyon usa ka daku nga hinungdan han kamatay han sobra lima ka milyon nga kabataan kada tuig. 8 "Maabot an magkusog nga mga linog." (Lukas 21:11) Sumala ha U.S. Geological Survey, may aberids nga 19 nga magku- sog hinduro nga linog an ginlalaoman nga mahihitabo kada tuig. Magkusog hinduro ito salit makakaguba hin mga ti- nukod ngan makakagutak han tuna. 8, 9. Ano an nagpapakita nga natutuman na an mga tagna ni Jesus mahitungod han mga linog ngan mga peste? 89
90 Iginpapakita han mga rekord nga tikang han 1900, an mga linog nagin hinung- dan han kamatay han sobra duha ka milyon nga mga tawo. Usa nga report an nasiring: "Bisan pa han pag-uswag han teknolohiya, gutiay la hinduro an naiiban ha mga namamatay tungod han mga li- nog." 9 "Magkakaada . . . mga peste." (Lukas 21:11, NW) Bisan pa han mga pag-us- wag ha medisina, an daan ngan bag-o nga mga sakit nakakadaot ha katawohan. An usa nga report nasiring nga 20 nga bantogan nga mga sakit - upod na an tuberkulosis, malaria, ngan kolera - an nagin mas kalyap na ha bag-o la nga mga dekada, ngan may-ada mga klase hin sakit nga nagtitikakuri la matam- bal han mga medisina. Ha pagkamatuod, ha pinakaminos 30 nga bag-o nga sakit an naabot. An iba hito waray hinbabaro- an nga tambal ngan makamaratay. MGA TAWO HA KATAPOSAN NGA MGA ADLAW 10 Gawas pa han paghulagway ha pipira han dagku nga mga hitabo ha kalibo- tan, an Biblia nagtagna nga an kataposan nga mga adlaw titigamnan hin pagbag-o ha sosiedad han tawo. Iginsaysay ni apos- tol Pablo kon ano an magigin kinaiya han mga tawo ha kabug-osan. Ha 2 Timoteo 3:1-5, aton mababasa: "Ha kataposan nga mga adlaw, maabot an magpakalilisang 10. Ano nga mga kinaiya nga igintagna ha 2 Timo- teo 3:1-5 an nakikita mo ha mga tawo yana nga panahon?
nga mga panahon." Ha bahin, hi Pablo nagsiring nga an mga tawo magigin ˇ mahigugmaon ha kalugaringon ˇ mahigugmaon ha salapi ˇ maglaris ha mga ginikanan ˇ diri mga baraan ["diri-maunu- ngon," NW] ˇ waray gugma nga kinaiya ˇ diri mag-ilubon ˇ magpintas ˇ mahigugmaon ha kalipayan labi kay ha paghigugma ha Dios ˇ may dagway ha pagtahod ha Dios, kondi ginwara nira an iya gahum 11 Sugad na ba hito an mga tawo ha iyo lugar? Sigurado nga sugad na hira hito. May-ada mga tawo ha bisan diin nga maraot an mga kinaiya. Ipinapakita hini nga diri na maiha gumios an Dios, kay an Biblia nasiring: "Kon an mga magra- ot tumurok sugad han banwa, ngan kon an ngatanan nga mga magburuhat han karat-an bumurak; ito hira paglalagla- gon tubtob ha waray kataposan." - Salmo 92:7. MAG-OPAY NGA MGA HITABO! 12 Oo, an kataposan nga mga adlaw puno gud hin kasakitan, sugad la han 11. Paonan-o iginsasaysay han Salmo 92:7 an ma- hitatabo ha mga magraot? 12, 13. Paonan-o an totoo nga "hibaro" nagdudu- gang durante hinin "panahon han kataposan"? 91
92 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? igintagna han Biblia. Kondi, dida hinin masamok nga kalibotan, may-ada mag-opay nga mga hitabo ha mga magsiringba ni Je- hova. 13 "An hibaro magdudugang," nagtagna an libro han Biblia nga Daniel. San-o ito mahitatabo? Durante han "panahon han kata- posan." (Daniel 12:4) Labi na tikang han 1914, binubuligan ni Jehova nga mag-uswag ha pagsabot ha Biblia adton sinsero nga naghihingyap mag-alagad ha iya. Nag-uuswag an ira pagsabot ha birilhon gud nga mga kamatuoran mahitungod han nga- ran ngan katuyoan han Dios, han halad nga lukat ni Jesu-Kristo, han kahimtang han mga patay, ngan han pagkabanhaw. Dugang pa, an mga magsiringba ni Jehova nahibaro na kon paonan-o magkikinabuhi ha paagi nga mapulsanon ha ira ngan maghaha- tag hin kadayawan ha Dios. Nagkaada na liwat hira mas klaro nga pagsabot ha pagbubuhaton han Ginhadian han Dios ngan kon paonan-o susulbaron hito an mga problema dinhi ha tuna. Paonan-o nira ginagamit ini nga kahibaro? Ito nga pakiana nag- gigiya ha aton ngadto ha usa pa nga tagna nga natutuman durante hinin kataposan nga mga adlaw. 14 "Ini nga maopay nga sumat han ginhadian igwawali ha bug- os nga kalibotan," siring ni Jesu-Kristo ha iya tagna mahitungod han "kataposan han kalibotan." (Mateo 24:3, 14) Ha bug-os nga tuna, an maopay nga sumat han Ginhadian - kon ano an Ginha- dian, kon ano an pagbubuhaton hito, ngan kon paonan-o naton makakarawat an mga bendisyon hito - iginwawali na ha sobra 230 nga nasud ngan ha sobra 400 nga yinaknan. Minilyon nga mga Saksi ni Jehova an madasigon nga nagsasangyaw han mao- pay nga sumat han Ginhadian. Tikang hira ha "tagsa-tagsa nga nasud ngan ha ngatanan nga mga panon, ngan mga katawohan ngan mga yinaknan." (Pahayag 7:9) An mga Saksi nagdudumara hin libre nga mga pag-aram ha Biblia ha balay ha minilyon nga mga tawo nga naruruyag mahibaro kon ano gud an igintututdo han Biblia. Urusahon gud ini nga katumanan han tagna, labi na kay igintagna ni Jesus nga an totoo nga mga Kristiano "pagdu- dumtan han ngatanan" nga mga tawo! - Lukas 21:17. 14. Mationan-o kakalyap an pagsangyaw han maopay nga sumat han Ginhadi- an yana, ngan hin-o an nagsasangyaw hito?
"Ini nga maopay nga sumat han ginhadian igwawali ha bug-os nga kalibotan." - Mateo 24:14
94 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? ANO AN IMO BUBUHATON? 15 Tungod kay damu na nga mga tagna han Biblia an natu- tuman yana, diri ka ba nauyon nga nagkikinabuhi na kita ha kataposan nga mga adlaw? Katapos maisangyaw an maopay nga sumat tubtob ha punto nga tagbaw na hi Jehova, "an kataposan" sigurado nga maabot. (Mateo 24:14) "An kataposan" nagpapa- sabot han panahon nga pagwawad-on na han Dios an karaotan dinhi ha tuna. Gagamiton ni Jehova hi Jesus ngan an gamhanan nga mga anghel ha pagbungkag ha ngatanan nga tinuyo nga na- kontra ha Iya. (2 Tesalonika 1:6-9) Hi Satanas ngan an iya mga demonyo diri na maglilimbong ha mga nasud. Katapos hito, an Ginhadian han Dios magpapauran hin mga bendisyon ha ngatanan nga nagpapasakop ha matadong nga pagmando hito. - Pahayag 20:1-3; 21:3-5. 16 Tungod kay hirani na an kataposan han sistema ni Satanas, kinahanglan pakianhan naton an aton kalugaringon, 'Ano an sa- dang ko pagbuhaton?' Maaramon an pagpadayon ha pagkuha hin dugang pa nga kahibaro mahitungod kan Jehova ngan ha iya mga ginkikinahanglan ha aton. (Juan 17:3) Magin maduruto nga estudyante han Biblia. Batasana an regular nga pakig-upod ha iba nga nangangalimbasog ha pagbuhat han kaburut-on ni Jehova. (Hebreo 10:24, 25) Karawata an abunda nga kahibaro nga iginhahatag ni Jehova ha mga tawo ha bug-os nga kalibotan, ngan buhata an kinahanglanon nga mga pagbag-o ha imo kina- buhi basi makarawat mo an pag-uyon han Dios. - Jakobo 4:8. 17 Hi Jesus nagtagna nga igbabalewaray han kadam-an nga mga tawo an ebidensya nga nagkikinabuhi na kita ha katapo- san nga mga adlaw. An kabungkagan han mga magraot tigda nga maabot ngan ha panahon nga diri-linalaoman. Sugad la han kawatan nga naabot ha gab-i, kakalasan hito an kadam-an nga mga tawo. (1 Tesalonika 5:2) Hi Jesus nagpahamangno: "Sugad 15. (a) Natoo ka ba nga nagkikinabuhi na kita ha kataposan nga mga adlaw, ngan kay ano? (b) Ano an iginpapasabot han "kataposan" para hadton nakon- tra kan Jehova ngan para hadton nagpapasakop ha pagmando han Ginhadian han Dios? 16. Ano an maaramon nga sadang mo buhaton? 17. Kay ano nga kakalasan an kadam-an nga mga tawo ha kabungkagan han mga magraot?
Nagkikinabuhi Na ba Kita ha "Kataposan nga mga Adlaw"? ha mga adlaw ni Noe amo man an pagkanhi han Anak han tawo. Kay sugad nga, ha mga adlaw han waray pa an paglunop, nga hira nagpipinangaon ngan nagpipinanginom, nga nangangasa- wa ngan napapangasal, tubtob ha pagsulod ni Noe ha arka; ngan hira waray hibaro tubtob ha pag-abot han paglunop ngan gin- anod hira ngatanan, maaamo man an pagkanhi han Anak han tawo." - Mateo 24:37-39. 18 Salit, hi Jesus nagsiring ha iya mga mamarati: "Pagmatngon kamo ha iyo kalugaringon, bangin an iyo mga kasingkasing ma- bug-atan han kahakog, ngan kaparahubog, ngan mga pangarit hini nga kinabuhi; ngan ito nga adlaw ha kadagmitan maabot ha iyo sugad hin lit-ag. Kay ito maabot ha ngatanan nga naukoy ha bayhon han bug-os nga tuna. Busa, pag-agmahi niyo ha ngata- nan nga panahon, ngan mag-ampo basi kamo magpakapalagiw ha ngatanan hini nga mga bagay nga maabot, ngan makatukdaw hin marig-on ha atubangan han Anak han tawo." (Lukas 21:34- 36) Maaramon an sinsero nga pagsunod ha ginsiring ni Jesus. Kay ano? Tungod kay adton inuuyonan ni Jehova nga Dios ngan han "Anak han tawo," hi Jesu-Kristo, may-ada paglaom nga ma- luwas ha kataposan han sistema han mga butang ni Satanas ngan mabuhi ha waray kataposan ha urusahon nga bag-o nga kalibo- tan nga hirani na gud! - Juan 3:16; 2 Pedro 3:13. 18. Ano nga pahamangno ni Jesus an sadang naton sundon hin sinsero? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An kataposan nga mga adlaw gintitigamnan hin mga girra, kakulang hin pagkaon, mga linog, ngan mga peste. - Mateo 24:7; Lukas 21:11, NW. ˇ Ha kataposan nga mga adlaw, damu an nahigugma ha ira kalugaringon, ha salapi, ngan ha mga kalipa- yan kondi diri nahigugma ha Dios. - 2 Timoteo 3:1-5. ˇ Durante hinin kataposan nga mga adlaw, an maopay nga sumat han Ginhadian iginsasangyaw na ha bug- os nga kalibotan. - Mateo 24:14. 95
KAPITULO 10 Mga Anghel Ngan Magraot nga mga Espiritu - Kon Paonan-o Hira Nakakaapekto ha Aton An mga anghel ba nabulig ha mga tawo? Paonan-o iniimpluwensyahan han magraot nga mga espiritu an mga tawo? Angay ba kita mahadlok ha magraot nga mga espiritu? BASI makilala an usa nga tawo, kasagaran nga kinahanglan hiba- roan mo an mahitungod han iya pamilya. Ha sugad man nga paagi, basi makilala hi Jehova nga Dios kinahanglan makilala na- ton hin mas maopay an iya langitnon nga pamilya. Tinatawag han Biblia an mga anghel nga mga "anak nga kalalakin-an han Dios." (Job 38:7) Salit, ano an ira bahin ha katuyoan han Dios? Nagkaada ba hira bahin ha mga nahitabo ha kasaysayan han tawo? An mga anghel ba nananalipod ha imo kinabuhi? Kon amo, paonan-o? 2 Damu ka beses nga gin-uunabi han Biblia an mga anghel. Aton paghisgotan an pipira hini nga mga pag-unabi basi mahiba- ro hin dugang pa mahitungod han mga anghel. Diin nagtikang an mga anghel? An Kolosas 1:16 nasiring: "Tungod ha iya [Jesu-Kristo] ginbuhat an ngatanan nga mga buhat, aadto ha mga langit ngan hahani ha tuna." Salit, pinaagi han suhag nga anak han Dios, iya ginlarang an kada tagsa han ngatanan nga espirituhanon nga mga linarang nga tinatawag nga mga anghel. Pira kadamu an mga ang- hel? An Biblia nasiring nga ginatos ka milyon nga mga anghel an ginlarang, ngan gamhanan hira ngatanan. - Salmo 103:20. Mahitungod han magtadong nga mga anghel, an Pahayag 5:11 nasiring: "An ira kadamu amo an napulo ka yukot ka tag napulo ka yukot, ngan mga yu- kot han mga yukot." Salit ipinapakita han Biblia nga ginatos ka milyon nga mga anghel an ginlarang. 1. Kay ano nga karuyag naton mahibaro mahitungod han mga anghel? 2. Diin nagtikang an mga anghel, ngan pira kadamu hira?
Mga Anghel Ngan Magraot nga mga Espiritu - Nakakaapekto ha Aton 3 An Pulong han Dios, an Biblia, nagsusumat ha aton nga han iginpahamutang an tuna, "an ngatanan nga mga anak nga ka- lalakin-an han Dios naggugliat ha kalipay." (Job 38:4-7) Salit an mga anghel maiha na nga naeksister antes pa larangon an mga tawo, antes pa ngani himoon an tuna. Ipinapakita liwat hini nga teksto han Biblia nga an mga anghel may-ada mga pagbati, kay nasiring ito nga hira "naggugliat ha kalipay." Tigamni nga "an ngatanan nga mga anak nga kalalakin-an han Dios" urosa nga nagkalipay. Hito nga panahon, an ngatanan nga mga anghel ba- hin han nagkakaurosa nga pamilya nga nag-aalagad kan Jehova nga Dios. BULIG NGAN PANALIPOD HAN MGA ANGHEL 4 Tikang nga nakita nira an paglaranga ha siyahan nga mga tawo, an matinumanon nga espirituhanon nga mga linarang nagpakita na hin daku nga interes ha nagtitikadamu nga mga tawo ngan ha katumanan han katuyoan han Dios. (Proberbios 8:30, 31; 1 Pedro 1:11, 12) Kondi, ha paglabay han panahon, naobserbahan han mga anghel nga an kadam-an han mga tawo binulag ha pag-alagad ha ira mahigugmaon nga Maglalarang. Sigurado nga nakapasubo ini ha matinumanon nga mga anghel. Ha luyo nga bahin, kon may- ada bisan usa la ka tawo nga nabalik kan Jehova, "may-ada kalipay ha atubangan han mga anghel." (Lukas 15:10) Tungod kay sugad gud hito kahilarom an pagtagad han mga anghel para ha kao- payan hadton nag-aalagad ha Dios, diri urusahon nga pauro-utro nga ginagamit ni Jehova an mga anghel ha pagparig-on ngan pag- panalipod ha iya matinumanon nga mga surugoon dinhi ha tuna. (Hebreo 1:7, 14) Tagda an pipira nga mga ehemplo. 5 Duha nga anghel an binulig ha matadong nga tawo nga hi Lot ngan ha iya mga anak nga kababayin-an nga maluwas ha kabung- kagan han magraot nga mga syudad nga Sodoma ngan Gomorra pinaagi han paggiya ha ira ha paggawas hito nga lugar. (Genesis 19: 15, 16) Paglabay hin mga siglo, iginlabog hi propeta Daniel ha lu- ngib han mga leon, kondi waray hiya madaot ngan hiya nagsiring: 3. Ano an iginsusumat ha aton han Job 38:4-7 mahitungod han mga anghel? 4. Paonan-o ipinapakita han Biblia nga an matinumanon nga mga anghel in- teresado ha mga buruhaton han mga tawo? 5. Ano nga mga ehemplo han bulig han mga anghel an mababasa naton ha Biblia? 97
98 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? "An akon Dios nagpadara han iya anghel, ngan nagguom han mga baba han mga leon." (Daniel 6:22) Han siyahan nga siglo K.P., usa nga anghel an nagpagawas kan apostol Pedro ha prisohan. (Buhat 12:6-11) Dugang pa, mga anghel an nagparig-on kan Jesus ha tini- kangan han iya ministeryo dinhi ha tuna. (Markos 1:13) Ngan antes mamatay hi Jesus, usa nga anghel an nagpakita ha iya ngan 'ginpa- rig-on hiya.' (Lukas 22:43) Sigurado nga nakaliaw gud ito kan Jesus durante hiton importante hinduro nga mga panahon ha iya kina- buhi! 6 Yana nga panahon, an mga anghel diri na nagpapakita ha kata- wohan han Dios dinhi ha tuna. Kondi bisan kon diri hira nakikita han mga tawo, an gamhanan nga mga anghel han Dios nag- papanalipod pa gihapon ha iya katawohan, labi na ha bisan ano nga nakakadaot ha espirituwal. An Biblia nasiring: "An anghel ni Je- hova nakada hin paglibot hadton mga nagkakahadlok ha iya, ngan iya ginbabawi hira." (Salmo 34:7) Kay ano nga sadang kita maliaw hito nga mga pulong? Tungod kay may-ada peligroso nga magraot nga mga espiritu nga naruruyag pagbungkag ha aton! Hin-o hira? Diin hira tikang? Paonan-o hira nangangalimbasog ha pagdaot ha aton? Basi hibaroan an mga baton hini nga mga pakiana, aton pag- hisgotan hin madaliay an nahitabo ha tinikangan han kasaysayan han tawo. MAGRAOT NGA MGA ESPIRITU NGA ATON MGA KAAWAY 7 Sugad han aton hinbaroan ha Kapitulo 3 hini nga libro, usa han mga anghel an nagpatubo hin hingyap ha pagmando ha iba ngan sugad nga resulta, nagrebelde ha Dios. Ha urhi, ini nga ang- hel nagin hi Satanas nga Yawa. (Pahayag 12:9) Durante han mga 1,600 ka tuig katapos limbongan ni Satanas hi Eva, naglampos hiya nga italikod ha Dios an haros ngatanan nga mga tawo gawas la han pipira nga mga magtinumanon, sugad kan Abel, Enok, ngan Noe. - Hebreo 11:4, 5, 7. 8 Ha panahon ni Noe, an iba nga mga anghel nagrebelde kan Je- 6. (a) Paonan-o ginpapanalipdan han mga anghel an katawohan han Dios yana nga panahon? (b) Ano nga mga pakiana an aton paghihisgotan yana? 7. Mationan-o kamalampuson hi Satanas ha pagpatalikod ha mga tawo ha Dios? 8. (a) Paonan-o nagin mga demonyo an iba nga mga anghel? (b) Basi maka- talwas ha Baha ha panahon ni Noe, ano an ginbuhat han mga demonyo?
Mga Anghel Ngan Magraot nga mga Espiritu - Nakakaapekto ha Aton hova. Ira binayaan an ira pribilehiyo ha pamilya han Dios ha langit, linusad nganhi ha tuna, ngan nagsul-ot hin unudnon nga mga la- was. Kay ano? Ha Genesis 6:2 aton mababasa: 'Ha pagtan-aw han mga anak nga lalaki han Dios nga an mga anak nga babaye han tawo mga maghusay, ira ginkuha nga mga asawa an ngatanan nga ira ginpili.' Kondi waray tuguti ni Jehova nga Dios nga magpadayon an mga binuhatan hini nga mga anghel ngan an resulta nga kada- ot ha katawohan. Nagpahinabo hiya hin baha ha bug-os nga tuna nga nagbungkag han ngatanan nga magraot nga mga tawo, ngan an iya ginluwas adto la nga matinumanon nga mga surugoon niya. (Genesis 7:17, 23) Tungod hito, an rebelyoso nga mga anghel, o mga demonyo, napiritan nga bayaan an ira unudnon nga mga la- was ngan binalik ngadto ha langit sugad nga mga espirituhanon. "An akon Dios nagpadara han iya anghel, ngan nagguom han mga baba han mga leon." - Daniel 6:22 99
100 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Sinuportahan na nira an Yawa, salit hiya nagin an "magmarando han mga demonyo." - Mateo 9:34, NW. 9 Han an matinalapason nga mga anghel binalik ngadto ha la- ngit, gintrato hira sugad nga mga isinalikway, pariho han ira magmarando, hi Satanas. (2 Pedro 2:4) Bisan kon diri na hira yana makakahimo pagsul-ot hin tawhanon nga mga lawas, nagbubu- hat pa gihapon hira hin maraot hinduro nga impluwensya ha mga tawo. Ha pagkamatuod, pinaagi han bulig hini nga mga demonyo, hi Satanas 'naglilimbong ha bug-os nga kalibotan.' (Pahayag 12:9; 1 Juan 5:19) Paonan-o? Kasagaran, nagamit an mga demonyo hin mga paagi ha paglimbong ha mga tawo. (2 Korinto 2:11) Aton pag- hisgotan an pipira hini nga mga paagi. KON PAONAN-O NANLILIMBONG AN MGA DEMONYO 10 Basi malimbongan an mga tawo, ginagamit han mga de- monyo an espiritismo. An buruhaton nga espiritismo amo an pakigkomunikar ha mga demonyo, ha direkta man nga paagi o pinaagi han usa nga espiritista. Ginkukondenar han Biblia an espiritismo ngan nagpapahamangno ha aton nga maglikay ha nga- tanan nga may kalabotan hito. (Galasia 5:19-21) Ginagamit han mga demonyo an espiritismo ha paagi nga pariho han paggamit han mga parapangisda hin paon. Ginagamit han parapangisda an magkalainlain nga paon basi makadakop hin magkalainlain nga klase hin isda. Ha sugad man nga paagi, ginagamit han magraot nga mga espiritu an magkalainlain nga klase han espiritismo basi maimpluwensyahan nira an ngatanan nga klase han mga tawo. 11 An usa nga klase han paon nga ginagamit han mga demon- yo amo an pagtigo. Ano an pagtigo? Ito an pagsari nga hibaroan an mahitungod han tidaraon o han butang nga diri-hinbabaroan. An pipira nga mga klase han pagtigo amo an astrolohiya, pagga- mit hin mga baraha, pagkita ha bola nga kristal, panhimalad, ngan an pamiling hin misteryoso nga mga pangirilal-an, o mga tigaman, ha mga inop. Bisan kon damu nga mga tawo an naghuhunahu- na nga an pagtigo diri nakakadaot, ipinapakita han Biblia nga an mga paratigo han mga mahitatabo ha tidaraon ha pagkamatuod 9. (a) Ano an nahitabo ha mga demonyo han binalik hira ha langit? (b) Ano an aton paghihisgotan mahitungod han mga demonyo? 10. Ano an espiritismo? 11. Ano an pagtigo, ngan kay ano nga sadang likyan naton ito?
An mga demonyo nagamit hin magkalainlain nga mga paagi ha paglimbong ha mga tawo nagbubuhat kaupod han magraot nga mga espiritu. Pananglitan, gin-uunabi han Buhat 16:16-18 (Maopay nga Sumat nga Biblia) an "maraot nga espiritu" nga nakabulig ha usa nga daragita nga ma- gin "paratigo." Kondi nawara ini nga iya abilidad han an demonyo ginpagawas tikang ha iya. 12 An usa pa nga paagi nga ginlilimbongan han mga demonyo an mga tawo amo an pag-aghat ha ira nga magpakiana ha mga pa- tay. An mga tawo nga nasusubo tungod ha kamatay han usa nga hinigugma agsob nga nalilimbongan han sayop nga mga ideya mahitungod hadton nagkamatay. An usa nga espiritista mahimo maghatag hin espesyal nga impormasyon o mahimo magyakan ha tingog nga baga in pariho han kanan namatay nga tawo. Sugad nga resulta, damu nga mga tawo an nagigin kombinsido nga an mga patay tinuod nga buhi ngan an pakiistorya ha ira mabulig ha mga buhi nga makailob ha ira kasubo. Kondi an sugad nga "pagli- aw" diri totoo ngan peligroso gud. Kay ano? Tungod kay an mga demonyo makakasubad han tingog han tawo nga namatay ngan makakahatag ha espiritista hin impormasyon mahitungod han usa 12. Kay ano nga peligroso an pagsari ha pakigkomunikar ha mga patay?
KON PAONAN-O AATOHAN AN MAGRAOT NGA MGA ESPIRITU ˇ Sunoga an mga butang nga may kala- botan ha espiritismo ˇ Pag-admi an Biblia ˇ Pag-ampo ha Dios
Mga Anghel Ngan Magraot nga mga Espiritu - Nakakaapekto ha Aton nga namatay. (1 Samuel 28:3-19) Dugang pa, sugad han aton hin- baroan ha Kapitulo 6, an mga patay diri na naeksister. (Salmo 115:17) Salit bisan hin-o nga "namamakiana ha mga minatay" na- lilimbongan han magraot nga mga espiritu ngan nagios ha paagi nga kontra ha kaburut-on han Dios. (Deuteronomio 18:10, 11; Isa- ias 8:19) Salit, magin maikmat nga isalikway inin peligroso nga paon nga ginagamit han mga demonyo. 13 An magraot nga mga espiritu diri la kay naglilimbong ha mga tawo kondi naghahadlok liwat ha ira. Yana nga panahon, maaram hi Satanas ngan an iya mga demonyo nga may-ada hira "halipot na la nga oras" nga nahibibilin antes hira mawaray na mahihimo, ngan mas mabangis hira yana kay ha kan-o pa man. (Pahayag 12: 12, 17) Bisan pa hito, yinukot nga mga tawo nga nahahadlok had- to ha sugad nga magraot nga mga espiritu an diri na nahahadlok yana. Paonan-o nira ginbuhat ini? Ano an mahihimo han usa ka tawo bisan kon nahidadabi na hiya ha espiritismo? KON PAONAN-O AATOHAN AN MAGRAOT NGA MGA ESPIRITU 14 An Biblia nagsusumat ha aton kon paonan-o aatohan an magraot nga mga espiritu ngan kon paonan-o makaundang ha pakigkomunikar ha ira. Tagda an ehemplo han mga Kristiano ha si- yahan nga siglo ha syudad han Efeso. An iba ha ira nagbuhat han espiritismo antes hira nagin mga Kristiano. Han nagdesisyon hira nga bayaan an espiritismo, ano an ira ginbuhat? An Biblia nasiring: "Damu han mga nagbuhat han pagkatamyawan an nagdara han ira mga basahon hin tirig-ob, ngan pagsunugon ha atubangan han ngatanan." (Buhat 19:19) Pinaagi han pagsunoga han ira mga libro ha mahika, adton bag-o nga mga Kristiano nagpakita hin susbara- nan para hadton naruruyag umato ha magraot nga mga espiritu yana. Kinahanglan sunugon han mga tawo nga naruruyag mag- alagad kan Jehova an ngatanan nga butang nga may kalabotan ha espiritismo. Kaupod na hito an mga libro, mga magasin, sine, pos- ter, ngan musika nga nag-aaghat han pagbuhat han espiritismo ngan nabulig nga magin baga in makaruruyag ngan makalilipay 13. Ano an ginhimo han damu nga mga tawo nga nahadlok hadto ha mga de- monyo ? 14. Pariho ha siyahan-siglo nga mga Kristiano ha Efeso, paonan-o kita maka- kaundang ha pakigkomunikar ha magraot nga mga espiritu? 103
104 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? ito. Kinahanglan sunugon liwat an mga anting-anting o iba pa nga mga iginsusul-ot sugad nga panalipod kontra ha maraot. - 1 Korin- to 10:21. 15 Paglabay hin pipira ka tuig katapos sunugon han mga Kristia- no ha Efeso an ira mga libro ha mahika, hi apostol Pablo nagsurat ha ira: "An aton pakig-away . . . kontra ha mga espirituhanon nga kasundalohan han karaotan." (Efeso 6:12) An mga demonyo waray ngay-an umundang. Nangangalimbasog pa gihapon hira ha panlimbong. Salit, ano pa an kinahanglan buhaton hito nga mga Kristiano? "Labaw ha ngatanan," siring ni Pablo, "kuhaa niyo an pagtoo nga iyo kalasag, nga dida hito sadang kamo makapalong ha ngatanan nga mga pana nga naglalaga han maraot [hi Satanas]." (Efeso 6:16) Kon mas marig-on an aton kalasag han pagtoo, magi- gin mas marig-on kita ha pag-ato ha mga pwersa han magraot nga mga espiritu. - Mateo 17:20. 16 Paonan-o, kon sugad, mapaparig-on naton an aton pagtoo? Pinaagi han pag-aram ha Biblia. An karig-on han usa nga pader na- depende gud ha karig-on han pundasyon hito. Ha sugad man nga paagi, an karig-on han aton pagtoo nadepende gud ha karig-on han pundasyon hito, nga amo an husto nga kahibaro ha Pulong han Dios, an Biblia. Kon aton basahon ngan pag-adman an Biblia ad- law-adlaw, magigin marig-on an aton pagtoo. Pariho han marig-on nga pader, an sugad nga pagtoo magpapanalipod ha aton kontra ha impluwensya han magraot nga mga espiritu. - 1 Juan 5:5. 17 Ano an usa pa nga pitad nga kinahanglan buhaton han mga Kristiano ha Efeso hadto? Ginkinahanglan nira an dugang nga panalipod tungod kay naukoy hira ha syudad diin kalyap an demo- nismo. Salit hi Pablo nagsiring ha ira: "Ha bug-os nga pag-ampo ngan pakimalooy, mag-ampo kamo ha ngatanan nga panahon [pi- naagi] ha espiritu." (Efeso 6:18) Tungod kay naukoy liwat kita ha kalibotan diin kalyap an demonismo, an sinsero nga pag-ampo kan Jehova para han iya panalipod kinahanglanon gud basi maatohan an magraot nga mga espiritu. Syempre, kinahanglan gamiton na- ton an ngaran ni Jehova ha aton mga pag-ampo. (Proberbios 18:10) 15. Ano an kinahanglan buhaton naton basi maatohan an mga pwersa han magraot nga mga espiritu? 16. Paonan-o naton mapaparig-on an aton pagtoo? 17. Ano nga pitad an kinahanglanon basi maatohan an magraot nga mga espi- ritu?
Mga Anghel Ngan Magraot nga mga Espiritu - Nakakaapekto ha Aton Salit, sadang kita magpadayon ha pag-ampo ha Dios nga 'luwason kita ha maraot,' hi Satanas nga Yawa. (Mateo 6:13) Babatunon ni Je- hova an sugad kasinsero nga mga pag-ampo. - Salmo 145:19. 18 Peligroso an magraot nga mga espiritu, kondi diri kita kina- hanglan mahadlok ha ira kon inaatohan naton an Yawa ngan nagigin duok kita ha Dios pinaagi han pagbuhat han Iya kabu- rut-on. (Jakobo 4:7, 8) Limitado an gahum han magraot nga mga espiritu. Ginsirotan hira ha panahon ni Noe, ngan sigurado nga maatubang hira ha ultimo nga paghukom ha ira ha tidaraon. (Ju- das 6) Hinumdumi liwat nga ginpapanalipdan kita han gamhanan nga mga anghel ni Jehova. (2 Hadi 6:15-17) Karuyag gud hito nga mga anghel nga maglampos kita ha pag-ato ha magraot nga mga espiritu. Sugad hin gindadasig kita han magtadong nga mga ang- hel. Salit magpabilin kita nga duok kan Jehova ngan ha iya pamilya han magtinumanon nga espirituhanon nga mga linarang. Hina- ot likyan liwat naton an ngatanan nga klase han espiritismo ngan buhaton pirme an sagdon han Pulong han Dios. (1 Pedro 5:6, 7; 2 Pedro 2:9) Hito nga paagi makakasiguro kita han kadaogan ha aton pakig-away ha magraot nga mga espiritu. 19 Kondi kay ano nga tinutugotan han Dios an magraot nga mga espiritu ngan an karaotan nga hinungdan han duro nga pag-antos han mga tawo? Ini nga pakiana babatunon ha masunod nga kapi- tulo. 18, 19. (a) Kay ano nga makakasiguro kita han kadaogan ha aton pakig-away ha magraot nga mga espiritu? (b) Ano nga pakiana an babatunon ha masunod nga kapitulo? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An matinumanon nga mga anghel nabulig ha mga nag-aalagad kan Jehova. - Hebreo 1:7, 14. ˇ Ginlilimbongan ni Satanas ngan han iya mga de- monyo an mga tawo ngan itinatalikod hira ha Dios. - Pahayag 12:9. ˇ Kon imo buhaton an kaburut-on han Dios ngan atohan an Yawa, mapalagiw hi Satanas ha imo. - Jakobo 4:7, 8. 105
KAPITULO 11 Kay Ano nga Tinutugotan han Dios an Pag-antos? An Dios ba an nagpapahinabo han pag-antos ha kalibotan? Ano nga isyu an iginbangon ha hardin han Eden? Paonan-o pagwawad-on han Dios an mga epekto han pag-antos han tawo? KATAPOS han makangingirhat nga girra ha usa nga nasud nga nadaot han girra, an yinukot nga mga sibilyan nga kababayin- an ngan kabataan nga pinamatay tarampo nga iginlubong ha usa nga lubnganan nga ginpalibotan hin gudtiay nga mga krus. An tagsa nga krus may-ada hini nga sinurat: "Kay ano?" Usa- hay ito an pinakamasakit ha ngatanan nga pakiana. Masurub-on nga iginpapakiana ito han mga tawo kon tungod han girra, ka- lamidad, sakit, o krimen, namamatay an ira inosente nga mga hinigugma, naguguba an ira balay, o nag-aantos hira hinduro ha iba pa nga mga paagi. Karuyag nira mahibaro kon kay ano nga nahitatabo ha ira an sugad nga mga kalamidad. 2 Kay ano nga tinutugotan han Dios an pag-antos? Kon hi Jehova nga Dios gamhanan-ha-ngatanan, mahigugmaon, maki- naadmananon, ngan may-hustisya, kay ano nga an kalibotan ˆ pun o hin kangalas ngan kawaray-hustisya? Naghunahuna ka na ba mahitungod hini? 3 Sayop ba magpakiana kon kay ano nga tinutugotan han Dios an pag-antos? An iba nababaraka nga an pagpakiana hin sugad hito nangangahulogan nga kulang an ira pagtoo o nga nagpapa- 1, 2. Ano nga klase hin pag-antos an naieksperyensyahan han mga tawo yana, ngan tungod hito ano an iginpapakiana han damu nga mga tawo? 3, 4. (a) Ano an nagpapakita nga diri sayop magpakiana kon kay ano nga ti- nutugotan han Dios an pag-antos? (b) Ano an inaabat ni Jehova mahitungod han karaotan ngan pag-antos?
Tatapuson ni Jehova an ngatanan nga pag-antos kita hira hin kawaray-pagtahod ha Dios. Kondi, kon nagbabasa ka han Biblia, hibabaroan mo nga an matinumanon, mahadlukon- ha-Dios nga mga tawo nagkaada pariho hito nga mga pakiana. Pananglitan, hi propeta Habakuk nagpakiana kan Jehova: 'Kay ano nga imo ako ginpapakita han karat-an, ngan ginpapatan-aw han kalapasan? Kay ano nga an kagunawan ngan an pagpungka aada ha akon atubangan, ngan may-ada away, ngan an pagkasum- paki binangon?' - Habakuk 1:3. 4 Gin-isgan ba ni Jehova an matinumanon nga hi propeta Ha- bakuk tungod han iya pagpakiana? Waray. Lugod, igin-upod han Dios an sinsero nga mga pulong ni Habakuk dida ha giniya- han nga rekord han Biblia. Ginbuligan liwat hiya han Dios nga magkaada mas matin-aw nga pagsabot ha mga butang ngan mas daku nga pagtoo. Karuyag ni Jehova nga buligan ka liwat. Hinum- dumi, an Biblia nagtututdo nga "hiya nagmamangno ha [imo]." (1 Pedro 5:7) Mas daku an kangalas han Dios ha karaotan ngan ha pag-antos nga resulta hito kay ha kangalas hito han bisan hin-o nga tawo. (Isaias 55:8, 9) Kay ano man nga duro an pag-antos ha kalibotan? KAY ANO NGA DURO AN PAG-ANTOS? 5 An mga tawo ha magkalainlain nga mga relihiyon napakad- to ha ira mga lider ngan mga magturutdo han relihiyon basi 5. Ano nga mga rason an usahay iginhahatag basi isaysay an pag-antos han tawo, kondi ano an igintututdo han Biblia? 107
108 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? magpakiana kon kay ano nga duro an pag-antos. An baton ag- sob nga tungod kay kaburut-on kuno han Dios an pag-antos ngan maiha na nga itinanda niya an ngatanan nga mahitatabo, upod na an makasurubo nga mga kalamidad. Damu an ginsusumatan nga misteryoso an mga paagi han Dios o nga hiya an nagpapa- hinabo han kamatayon han mga tawo - bisan han kabataan - basi makaupod niya hira ha langit. Kondi, sugad han imo hinbaroan, hi Jehova nga Dios diri gud nagpapahinabo han maraot. An Biblia nasiring: "Ipahirayo tikang ha Dios, nga hiya magbuhat hin ka- hugawan, ngan tikang ha Makagarahum nga hiya magbuhat hin karat-an"! - Job 34:10. 6 Maaram ka ba kon kay ano nga nagsasayop an mga tawo nga ginbabasol nira an Dios mahitungod han ngatanan nga pag-an- tos ha kalibotan? Ha damu nga kahimtang, ira ginbabasol an Dios nga Makagarahum-ha-ngatanan tungod kay naghuhunahu- na hira nga hiya an totoo nga magmarando hini nga kalibotan. Diri hira maaram han simple kondi importante nga kamatuoran nga igintututdo han Biblia. Imo hinbaroan ito nga kamatuoran ha Kapitulo 3 hini nga libro. An totoo nga magmarando hini nga kalibotan amo hi Satanas nga Yawa. 7 An Biblia klaro nga nasiring: "An bug-os nga kalibotan kanan yawan-on." (1 Juan 5:19) Kon hunahunaon mo ito, diri ba totoo ito? Ipinapakita hini nga kalibotan an personalidad han diri- nakikita nga espirituhanon nga linarang nga 'naglilimbong ha bug-os nga kalibotan.' (Pahayag 12:9) Hi Satanas pungtanon, ma- limbong, ngan mabangis. Salit an kalibotan, nga ilarom han iya impluwensya, puno hin kapungot, panlimbong, ngan kabangis. Ito an usa nga hinungdan kon kay ano nga duro an pag-antos. 8 An ikaduha nga hinungdan kon kay ano nga duro an pag-antos amo nga, sumala han ginhisgotan ha Kapitulo 3, an katawohan diri-hingpit ngan makasasala tikang pa han pag- rebelde ha hardin han Eden. An makasasala nga mga tawo may tendensya nga mangalimbasog gud ha pagkaada hin gahum, 6. Kay ano nga damu nga mga tawo an nagsasayop nga ira ginbabasol an Dios mahitungod han pag-antos ha kalibotan? 7, 8. (a) Paonan-o ipinapakita han kalibotan an personalidad han magmaran- do hito? (b) Paonan-o an pagkadiri-hingpit han tawo ngan an "panahon ngan diri-linalaoman nga panhitabo" nagriresulta ha pag-antos?
Kay Ano nga Tinutugotan han Dios an Pag-antos? ngan nagriresulta ini hin mga girra, panalumpigos, ngan pag-an- tos. (Eklesiastes 4:1; 8:9) An ikatulo nga hinungdan han pag-antos amo an "panahon ngan diri-linalaoman nga panhitabo." (Ekle- siastes 9:11, NW) Ha kalibotan nga waray hi Jehova sugad nga nagpapanalipod nga Magmarando, an mga tawo bangin mag-an- tos tungod kay aada hira ha sayop nga lugar ngan ha sayop nga panahon. 9 Nakakaliaw ha aton an paghibaro nga an Dios diri nagpapa- hinabo han pag-antos. Diri hiya an may-baratunon ha mga girra, krimen, panalumpigos, o bisan han natural nga mga kalamidad nga hinungdan han pag-antos han mga tawo. Kondi, kinahang- lan hibaroan naton, Kay ano nga tinutugotan ni Jehova ini ngatanan nga pag-antos? Kon hiya an Makagarahum-ha-ngata- nan, may-ada hiya gahum ha pagpaundang hito. Kay ano man nga diri niya ginagamit ito nga gahum? An mahigugmaon nga Dios nga kilala naton sigurado nga may-ada maopay nga rason. - 1 Juan 4:8. IGINBANGON AN USA NGA IMPORTANTE NGA ISYU 10 Basi hibaroan kon kay ano nga tinutugotan han Dios an pag-antos, kinahanglan hinumdoman naton an panahon han nagtikang an pag-antos. Han ginsulay ni Satanas hi Adan ngan hi Eva nga magtalapas kan Jehova, usa nga importante nga pakia- na an iginbangon. Waray ayata ni Satanas an gahum ni Jehova. Bisan hi Satanas maaram nga waray tubtoban an gahum ni Jeho- va. Lugod, ginruhaduhaan ni Satanas an kan Jehova katungod ha pagmando. Pinaagi han pagtawaga ha Dios nga usa nga buwaon nga nadiri ha paghatag hin kaopayan ha iya mga sakop, nag-aku- sar hi Satanas nga maraot nga magmarando hi Jehova. (Genesis 3:2-5) Iginpasabot ni Satanas nga magigin mas maopay an kahim- tang han katawohan kon waray an pagmando han Dios. Pag-atake ini ha pagkasoberano ni Jehova, ha iya katungod ha pagmando. 11 Hi Adan ngan hi Eva nagrebelde kan Jehova. Sugad hin hira nagsiring: 'Diri namon kinahanglan hi Jehova sugad nga amon 9. Kay ano nga makakasiguro kita nga hi Jehova may-ada maopay nga rason ha pagtugot nga magpadayon an pag-antos? 10. Ano an ginruhaduhaan ni Satanas, ngan paonan-o? 11. Kay ano nga waray dayon bungkaga ni Jehova an mga rebelde ha Eden? 109
Mas kwalipikado ba an estudyante kay ha magturutdo? Magmarando. Makakadesisyon kami para ha amon kalugaringon kon ano an husto ngan kon ano an sayop.' Paonan-o masusulbad ni Jehova ito nga isyu? Paonan-o niya matututdoan an ngatanan nga intelihente nga mga linarang nga sayop an mga rebelde ngan nga an iya paagi amo an pinakamaopay? Bangin may-ada magsi- ring nga ginbungkag na la unta han Dios an mga rebelde ngan nagtikang utro. Kondi naipahayag na ni Jehova an iya katuyoan nga an tuna pun-on han mga anak ni Adan ngan ni Eva, ngan ka- ruyag niya nga mabuhi hira ha paraiso nga tuna. (Genesis 1:28) Gintutuman pirme ni Jehova an iya mga katuyoan. (Isaias 55:10, 11) Gawas pa hito, an pagbungkag ha mga rebelde ha Eden diri makakabaton ha pakiana nga iginbangon mahitungod han katu- ngod ni Jehova ha pagmando. 12 Aton paghisgotan an usa nga ilustrasyon. Handurawa nga an usa nga magturutdo nagsasaysay ha iya mga estudyante kon pa- onan-o susulbaron an usa ka makuri nga problema. An usa nga intelihente kondi rebelyoso nga estudyante nagsiring nga sayop an paagi han magturutdo ha pagsulbad han problema. Basi ipa- kita nga an magturutdo waray kapas, iginpipirit hini nga rebelde nga maaram hiya han mas maopay nga paagi ha pagsulbad han 12, 13. Iilustrar kon kay ano nga tinutugotan ni Jehova hi Satanas nga magin magmarando hini nga kalibotan ngan kon kay ano nga tinutugotan han Dios an mga tawo nga magmando ha ira kalugaringon.
Kay Ano nga Tinutugotan han Dios an Pag-antos? problema. An iba nga mga estudyante naghuhunahuna nga hus- to hiya, ngan nagin rebelyoso liwat hira. Ano an sadang buhaton han magturutdo? Kon pagawson niya ha klase an mga rebel- de, ano an magigin epekto hito ha iba pa nga mga estudyante? Diri ba hira matoo nga husto an ira igkasi-estudyante ngan adton inupod ha iya? An ngatanan nga iba pa nga mga estudyante ha klase bangin mawad-an hin pagtahod ha magturutdo, naghuhu- nahuna nga nahahadlok hiya nga mapamatud-an nga sayop hiya. Kondi pananglitan tugotan han magturutdo an rebelde nga ipaki- ta ha klase kon paonan-o niya susulbaron an problema. 13 Ginbubuhat ni Jehova an pariho han ginbubuhat han mag- turutdo. Hinumdumi nga diri la an mga rebelde ha Eden an nahidabi. Minilyon nga mga anghel an nagkikita. (Job 38:7; Da- niel 7:10) An paagi han pagsulbad ni Jehova ha pagrebelde makakaapekto gud hito ngatanan nga mga anghel ngan ha kata- posan ha ngatanan nga intelihente nga mga linarang. Salit, ano an ginbubuhat ni Jehova? Iya tinutugotan hi Satanas nga ipakita kon paonan-o hiya magmamando ha katawohan. Tinutugotan li- wat han Dios an mga tawo nga magmando ha ira kalugaringon ilarom han giya ni Satanas. 14 An magturutdo ha aton ilustrasyon maaram nga sayop an re- belde ngan an mga estudyante nga dinapig ha iya. Kondi maaram liwat hiya nga an paghatag ha ira hin higayon nga sarihan nga pa- matud-an an ira punto magigin mapulsanon ha bug-os nga klase. Kon mapakyas an mga rebelde, makikita han ngatanan nga tang- kod nga mga estudyante nga an magturutdo la an kwalipikado nga manguna ha klase. Masasabtan nira kon kay ano nga katapos hito, an mga rebelde ginpabaya han magturutdo ha klase. Ha sugad man nga paagi, maaram hi Jehova nga an ngatanan nga mga tawo ngan mga anghel nga tangkod an kasingkasing magpapahimulos ha pagkita nga napakyas hi Satanas ngan an iya mga igkasi-rebelde ngan nga an mga tawo diri makakagmando ha ira kalugaringon. Pariho kan Jeremias ha kadaan nga panahon, mahibabaro hira hi- nin importante nga kamatuoran: "O Jehova, maaram ako nga an paagi han tawo diri aada ha iya ngahaw, diri aada ha tawo nga nag- lalakat an pagmando han iya mga pitad." - Jeremias 10:23. 14. Ano an magigin kapulsanan han desisyon ni Jehova nga tugotan an mga tawo nga magmando ha ira kalugaringon? 111
112 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? KAY ANO NGA MAIHA HINDURO? 15 Kondi, kay ano nga gintugotan ni Jehova an pag-antos nga magpadayon hin maiha hinduro? Ngan kay ano nga waray niya pugngi an magraot nga panhitabo? Bueno, tagda an duha nga butang nga diri bubuhaton han magturutdo ha aton ilustras- yon. Siyahan, diri niya pupugngan an rebelde nga estudyante ha pagpresenta han iya solusyon. Ikaduha, diri bubuligan han mag- turutdo an rebelde ha pagpakita han iya solusyon. Ha sugad man nga paagi, hunahunaa an duha nga butang nga determina- do hi Jehova nga diri buhaton. Siyahan, diri niya pinupugngan hi Satanas ngan adton nadapig ha iya ha ira pangalimbasog nga pamatud-an nga husto hira. Salit kinahanglan gud nga palabyon an panahon. Ha yinukot nga katuigan han kasaysayan han tawo, nasarihan na han katawohan an tagsa nga klase han pagmando- ha-kalugaringon, o gobyerno han tawo. An katawohan nakahimo hin pipira nga mga kauswagan ha syensya ngan ha iba nga mga kanataran, kondi an kawaray-hustisya, kakablas, krimen, ngan girra nagtitikadugang la lugod. Yana naipakita na nga pakyas an pagmando han tawo. 16 Ikaduha, diri binubuligan ni Jehova hi Satanas ha pagmando hini nga kalibotan. Kon pananglitan pugngan han Dios an maka- ngingirhat nga mga krimen, diri ba sugad hin pinamamatud-an niya nga husto an mga rebelde? Diri ba tungod hito maaaghat han Dios an mga tawo ha paghunahuna nga bangin mahimo mandoan han mga tawo an ira kalugaringon nga waray nakaka- daot nga mga resulta? Kon magios hi Jehova hito nga paagi, magigin kaangbit hiya ha kabuwaan. Kondi, "imposible gud nga magbuwa an Dios." - Hebreo 6:18, NW. 17 Kondi, kumusta man an ngatanan nga kadaot nga ginbu- buhat durante han maiha na nga pagrebelde ha Dios? Sadang hinumdoman naton nga hi Jehova makagarahum-ha-ngatanan. Salit, akos niya pagwad-on an mga epekto han pag-antos han katawohan, ngan pagwawad-on gud niya ito. Sugad han aton 15, 16. (a) Kay ano nga tinutugotan ni Jehova nga magpadayon hin maiha hinduro an pag-antos? (b) Kay ano nga diri pinupugngan ni Jehova an mga pan- hitabo sugad han makangingirhat nga mga krimen? 17, 18. Ano an bubuhaton ni Jehova ha ngatanan nga kadaot nga resulta han pagmando han mga tawo ngan han impluwensya ni Satanas?
Kay Ano nga Tinutugotan han Dios an Pag-antos? hinbaroan na, an kadaot han aton planeta maipapahiuli pina- agi han paghimoa han tuna nga Paraiso. Pagwawad-on an mga epekto han sala pinaagi han pagtoo ha halad nga lukat ni Jesus, ngan mawawara na an mga epekto han kamatayon pinaagi han pagkabanhaw. Hito nga paagi, gagamiton han Dios hi Jesus "ha pagbungkag ha mga buhat han Yawa." (1 Juan 3:8) Tutumanon ni Jehova ini ngatanan ha eksakto gud nga panahon. Nalilipay kita nga waray hiya gumios dayon, kay an iya pagpailob naghaha- tag ha aton hin higayon nga mahibaro han kamatuoran ngan mag-alagad ha iya. (2 Pedro 3:9, 10) Samtang yana, aktibo nga ginbibiling han Dios an sinsero nga mga magsiringba ngan binu- buligan hira nga mailob an bisan ano nga pag-antos nga mahimo umabot ha ira dida hinin masamok nga kalibotan. - Juan 4:23; 1 Korinto 10:13. 18 An iba bangin magpakiana, Malilikyan ba unta ini ngatanan nga pag-antos kon hi Adan ngan hi Eva ginlarang han Dios ha pa- agi nga hira diri puydi magrebelde? Basi mabaton ito nga pakiana, kinahanglan hinumdoman mo an usa nga birilhon nga regalo nga iginhatag ni Jehova ha imo. PAONAN-O MO GAGAMITON AN REGALO HAN DIOS? 19 Sugad han iginsaysay ha Kapitulo 5, ginlarang an mga tawo nga may-ada kagawasan ha pagbuot. Nasasantop mo ba nga biril- hon gud ito nga regalo? An Dios naghimo hin damu hinduro nga mga hayop, ngan ha kabug-osan nagios hira pinaagi han kinaiya nga abilidad. (Pro- berbios 30:24) An tawo nakahimo na hin mga robot nga puydi iprograma basi sumunod ha tag- sa nga sugo. Malilipay ba kita kon sugad hito an pagkahimo ha aton han Dios? Diri, malipayon kita nga may-ada kita kagawasan ha pagpili kon 19. Ano nga birilhon nga regalo an iginhatag ni Jehova ha aton, ngan kay ano nga sadang pabil- han naton ito? Bubuligan ka han Dios nga makailob han pag-antos 113
114 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? magigin ano nga klase hin tawo kita, kon ano an karuyag naton nga pagkinabuhi, kon ano an karuyag naton nga pakigsangkay, ngan damu pa. Nalilipay kita nga may-ada kita igo nga kagawa- san, ngan karuyag han Dios nga pahimulosan naton ito. 20 Hi Jehova diri interesado ha pag-alagad nga napipiritan la. (2 Korinto 9:7) Ha pag-ilustrar: Ano an mas makakalipay ha usa nga ginikanan - an pagsiring han bata nga "Hinigugma ko ikaw" tungod kay ginsagda hiya nga sidngon ito o an iya kinaburut-on nga pagsiring hito hin kinasingkasing? Salit an pakiana amo ini, Paonan-o mo gagamiton an kagawasan ha pagbuot nga iginhatag ni Jehova ha imo? Ginamit ni Satanas, ni Adan, ngan ni Eva ha pi- nakamaraot nga paagi an kagawasan ha pagbuot. Ira iginsalikway hi Jehova nga Dios. Ikaw, ano an imo bubuhaton? 21 May-ada ka higayon nga gamiton an urusahon nga regalo nga kagawasan ha pagbuot ha pinakamapulsanon nga paagi. Mahimo ka umupod ha minilyon nga mga tawo nga nadapig kan Jehova. Ira ginlilipay an Dios tungod kay aktibo nga nakikigbahin hira ha pagpamatuod nga hi Satanas buwaon ngan pakyas gud sugad nga magmarando. (Proberbios 27:11) Mahimo mo liwat buhaton ito pinaagi han pagpili han husto nga paagi han pagkinabuhi. Isasay- say ini ha masunod nga kapitulo. 20, 21. Paonan-o naton mahimo gamiton an regalo nga kagawasan ha pagbu- ot ha pinakamapulsanon nga paagi, ngan kay ano nga sadang maruyag kita nga buhaton ito? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An Dios diri nagpapahinabo han maraot nga mga kahimtang ha kalibotan. - Job 34:10. ˇ Pinaagi han pagtawaga ha Dios nga buwaon ngan pagsiring nga diri Hiya naghahatag han maopay ha Iya mga sakop, ginruhaduhaan ni Satanas an katungod ni Jehova ha pagmando. - Genesis 3:2-5. ˇ Gagamiton ni Jehova an iya Anak, an Magmaran- do ha Mesianiko nga Ginhadian, basi tapuson an ngatanan nga pag-antos han tawo ngan pagwad- on an mga epekto hito. - 1 Juan 3:8.
KAPITULO 12 Pagkinabuhi ha Paagi nga Nakakalipay ha Dios Paonan-o ka mahimo magin sangkay han Dios? Ha ano nga paagi nahidadabi ka ha ayat ni Satanas? Ano nga paggawi an diri naruruyagan ni Jehova? Paonan-o ka magkikinabuhi ha paagi nga nakakalipay ha Dios? ANO nga klase hin tawo an pipilion mo nga magin sangkay? Po- sible gud nga maruruyag ka makig-upod ha usa nga pariho ha imo an panhunahuna, mga naruruyagan, ngan mga prinsipyo. Ngan madadani ka ha usa nga may maopay nga mga kalidad, sugad han pagkatangkod ngan pagkabuotan. 2 Ha bug-os nga kasaysayan, an Dios nagpipili hin mga tawo nga magigin iya duok nga mga sangkay. Pananglitan, hi Abraham tinawag ni Jehova nga iya sangkay. (Isaias 41:8; Jakobo 2:23) Ti- nawag han Dios hi David sugad nga "tawo nga nauyon han akon kasingkasing" tungod kay hiya an klase hin tawo nga hinigugma ni Jehova. (Buhat 13:22) Ngan gintagad ni Jehova hi propeta Da- niel sugad nga usa nga "hinigugma gud." - Daniel 9:23. 3 Kay ano nga gintagad ni Jehova hira Abraham, David, ngan Daniel nga iya mga sangkay? Bueno, hiya nagsiring kan Abraham: "Ikaw nagtuman han akon tingog." (Genesis 22:18) Salit hi Jehova nagigin duok ha mga tawo nga mapainubsanon nga nagbubuhat han iya ginhahangyo ha ira. "Pamati han akon tingog," ginsid- ngan niya an mga Israelita, "ngan ako maiiyo Dios, ngan kamo maaakon katawohan." (Jeremias 7:23) Kon sugton mo hi Jehova, ikaw liwat magigin sangkay niya! 1, 2. Paghatag hin mga ehemplo han mga tawo nga gintagad ni Jehova sugad nga iya duok nga mga sangkay. 3. Kay ano nga nagpipili hi Jehova hin pipira nga mga tawo nga magin iya mga sangkay?
116 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? GINPAPARIG-ON NI JEHOVA AN IYA MGA SANGKAY 4 Hunahunaa kon ano an mga kapulsanan han pakigsangkay ha Dios. An Biblia nasiring nga hi Jehova namimiling hin mga higayon 'ha pagpakita han iya kusog ha ira nga an kasingkasing hingpit ngadto ha iya.' (2 Kronikas 16:9) Paonan-o maipapakita ni Jehova an iya kusog para ha imo? An usa nga paagi iginsasaysay ha Salmo 32:8, diin aton mababasa: "Paglaladngan ko [Jehova] ikaw ngan igsusulsog ko ikaw ha dalan nga imo kakadtoan; sasagdonan ko ikaw ngan ha bawbaw nimo ibubutang ko an akon mata." 5 Mahigugmaon gud ito nga kapahayagan han pagtagad ni Je- hova! Ihahatag niya ha imo an ginkikinahanglan nga giya ngan babantayan ka samtang ginsusunod mo ito. An Dios naruru- yag pagbulig ha imo nga mailob mo hin malampuson an mga kakurian ngan mga pagsari ha imo. (Salmo 55:22) Salit kon bug- os-kasingkasing nga nag-aalagad ka kan Jehova, makakasarig ka gud sugad han salmista nga nagsiring: "Hi Jehova iginbutang ko gihapon ha atubangan ko; tungod kay aadi hiya ha akon too nga kamot, diri ako mahitatalindas." (Salmo 16:8; 63:8) Oo, bubuligan ka ni Jehova nga magkinabuhi ha paagi nga nakakalipay ha iya. Kondi, sugad han imo hinbabaroan, may-ada kaaway an Dios nga karuyag pugngan ka ha pagbuhat hini. AYAT NI SATANAS 6 Ha Kapitulo 11 hini nga libro iginsaysay kon paonan-o gin-ayat ni Satanas nga Yawa an pagkasoberano han Dios. Gin-akusahan ni Satanas an Dios hin pagbuwa ngan iginpasabot niya nga hi Jeho- va diri makatadunganon tungod ha diri pagtugot kan Adan ngan Eva nga magdesisyon para ha ira kalugaringon kon ano an hus- to ngan kon ano an sayop. Katapos makasala hi Adan ngan hi Eva ngan samtang an tuna nagtitikang mapuno han ira mga anak, gin- ruhaduhaan ni Satanas an motibo han ngatanan nga mga tawo. "An mga tawo nag-aalagad ha Dios diri tungod kay nahigugma hira ha iya," nag-akusar hi Satanas "Tagi ako hin higayon, ngan mai- tatalikod ko an bisan hin-o kontra ha Dios." An asoy mahitungod han tawo nga hi Job nagpapakita nga ini an tinotoohan ni Satanas. Hin-o hi Job, ngan paonan-o hiya nahidabi ha ayat ni Satanas? 4, 5. Paonan-o ipinapakita ni Jehova an iya kusog para ha iya katawohan? 6. Ano an akusasyon ni Satanas may kalabotan ha mga tawo?
Pagkinabuhi ha Paagi nga Nakakalipay ha Dios 7 Hi Job nabuhi mga 3,600 ka tuig na an naglabay. Maopay hiya nga tawo, kay hi Jehova nagsiring: "Waray lain nga pariho ha iya dida ha tuna, usa nga hingpit ngan maligdong nga tawo, usa nga nahahadlok ha Dios, ngan natalikod ha karaotan." (Job 1:8) Hi Job nakalipay ha Dios. 8 Ginruhaduhaan ni Satanas an motibo ni Job ha pag-alagad ha Dios. An Yawa nagsiring kan Jehova: "Waray ba nimo himoi [hi Job] ha palibot hin alad, ngan ha palibot han ngatanan nga iya, ha kada ligid? Imo ginbendisyonan an buhat han iya mga kamot, ngan an iya manggad ginpadamu dida ha tuna. Kondi bik- yawa an imo kamot yana, ngan kamkama an ngatanan nga iya, ngan hiya magtatampalas ha imo ngada ha imo nawong." - Job 1: 10, 11. 9 Hito nga paagi nangatadongan hi Satanas nga hi Job nag-ala- gad ha Dios tungod la ha iya nakakarawat nga balos. Nag-akusar liwat an Yawa nga kon sarihan hi Job, babayaan niya an Dios. Paonan-o ginbaton ni Jehova an ayat ni Satanas? Tungod kay nahi- dadabi ha isyu an motibo ni Job, gintugotan ni Jehova hi Satanas nga sarihan hi Job. Hini nga paagi, an gugma ni Job ha Dios - o an kawaray gugma - makikita hin matin-aw. GINSARIHAN HI JOB 10 Ginsarihan dayon ni Satanas hi Job ha magkalainlain nga mga paagi. Ginkawat an iba han mga hayop ni Job, ngan ginpa- tay an iba pa. Ginpamatay an kadam-an han iya mga surugoon. Nagresulta ini hin kakurian ha panginabuhi. Inabot pa an trahed- ya han an napulo nga anak ni Job nagkamatay ha usa nga bagyo. Kondi, bisan pa hinin makalilisang nga mga hitabo, "hi Job waray makasala, o waray pahamtangi an Dios ha linurong." - Job 1:22. 11 Hi Satanas waray umundang. Posible nga naghunahuna hiya nga bisan kon makakailob hi Job han kawara han iya mga panag- iya, mga surugoon, ngan mga anak, isasalikway niya an Dios kon 7, 8. (a) Kay ano nga talagsahon hi Job ha ngatanan nga mga tawo ha iya pa- nahon? (b) Paonan-o ginruhaduhaan ni Satanas an motibo ni Job? 9. Paonan-o ginbaton ni Jehova an ayat ni Satanas, ngan kay ano? 10. Ano nga mga kakurian an inabot kan Job, ngan ano an iya reaksyon? 11. (a) Ano an ikaduha nga akusasyon ni Satanas mahitungod kan Job, ngan paonan-o binaton hi Jehova? (b) Ano an reaksyon ni Job ha iya maul-ol nga sa- kit? 117
Ginbalosan hi Job tungod han iya pagin matinumanon
Pagkinabuhi ha Paagi nga Nakakalipay ha Dios magkasakit hiya. Gintugotan ni Jehova hi Satanas nga paantuson hi Job hin mangil-ad, maul-ol nga sakit. Kondi bisan pa hini wa- ray mawara an pagtoo ni Job ha Dios. Lugod, marig-on hiya nga nagsiring: "Ngada ha akon kamatay diri ko isasalikway . . . an akon pagkamaligdong ["integridad," NW]"! - Job 27:5. 12 Diri maaram hi Job nga hi Satanas an nagpahinabo han iya mga kakurian. Tungod kay diri maaram han mga detalye mahitu- ngod han ayat han Yawa ha pagkasoberano ni Jehova, nahadlok hi Job nga bangin tikang ha Dios an iya mga problema. (Job 6:4; 16:11-14) Bisan pa hito, gintipigan niya an iya integridad kan Je- hova. Ngan an akusasyon ni Satanas nga nag-aalagad la hi Job ha Dios tungod han hakugnon nga mga hinungdan napamatud-an nga buwa tungod kay nagpabilin hi Job nga matinumanon! 13 An pagkamatinumanon ni Job naghatag kan Jehova hin ma- rig-on nga baton ha nakakainsulto nga ayat ni Satanas. Sangkay gud ni Jehova hi Job, ngan ginbalosan hiya han Dios tungod han iya pagkamatinumanon. - Job 42:12-17. KON PAONAN-O KA NAHIDADABI 14 An isyu mahitungod han integridad ha Dios nga iginbangon ni Satanas diri kay kontra kan Job la. Nahidadabi ka liwat. Ma- tin-aw nga ipinapakita ini ha Proberbios 27:11, diin an Pulong ni Jehova nasiring: "Anak ko, pagmakinaadmananon, ngan himoa an akon kasingkasing nga malipayon, nga ako makabaton ha iya nga nagsasaway ["nagtatamay," NW] ha akon." Ini nga mga pu- long, nga iginsurat ginatos ka tuig na tikang ha kamatay ni Job, nagpapakita nga hi Satanas nagtatamay pa gihapon ha Dios ngan nag-aakusar ha Iya mga surugoon. Kon nagkikinabuhi kita ha pa- agi nga nakakalipay kan Jehova, ha pagkamatuod nabulig kita ha pagbaton ha buwa nga mga akusasyon ni Satanas, ngan hito nga paagi napapalipay naton an kasingkasing han Dios. Ano an inaabat mo mahitungod hito? Diri ba makalilipay an pagkaada ba- hin ha pagbaton ha buwa nga mga akusasyon han Yawa, bisan kon mangahulogan ito hin paghimo hin pipira nga mga pagbag-o ha imo kinabuhi? 12. Paonan-o ginbaton ni Job an ayat han Yawa? 13. Ano an nahitabo tungod kay hi Job matinumanon ha Dios? 14, 15. Kay ano nga makakasiring kita nga an ayat ni Satanas may kalabotan kan Job naaplikar ha ngatanan nga mga tawo? 119
120 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? 15 Tigamni nga hi Satanas nagsiring: "An ngatanan nga ginta- tag-iya han tawo iya ihahatag para han iya kinabuhi." (Job 2:4) Ha pagsiring nga "tawo," ginklaro ni Satanas nga an iya akusas- yon naaplikar diri la kan Job kondi ha ngatanan nga mga tawo. Importante gud ito nga punto. Ginruruhaduhaan ni Sata- nas an imo integridad ha Dios. Karuyag han Yawa nga makita nga gintatalapas mo an Dios ngan binabayaan an matadong nga pag- kinabuhi kon nabangon an mga kakurian. Paonan-o mahimo buhaton ini ni Satanas? 16 Sugad han ginhisgotan ha Kapitulo 10, ginagamit ni Sata- nas an magkalainlain nga mga paagi ha pagpatalikod han mga tawo tikang ha Dios. Ha usa nga bahin, hiya naatake "sugad hin maaringasa nga leon, naglilinakat-lakat pagpinamiling hin iya la- lamyon." (1 Pedro 5:8) Salit an impluwensya ni Satanas mahimo makita kon an mga kasangkayan, mga paryente, o iba pa na- kontra ha imo mga pangalimbasog ha pag-aram ha Biblia ngan pag-aplikar han imo nahibabaroan. (Juan 15:19, 20) Ha luyo nga bahin, hi Satanas pirme nga "nagpapakaaro-anghel han ka- hayag." (2 Korinto 11:14) Mahimo gamiton han Yawa an tuso nga mga paagi ha paglimbong ngan pagsulay ha imo nga bayaan an paagi han pagkinabuhi nga nakakalipay ha Dios. Mahimo liwat niya gamiton an panluya, bangin paabaton ka nga diri ka kwali- pikado ha pagpalipay ha Dios. (Proberbios 24:10) Nagios man hi Satanas "sugad hin maaringasa nga leon" o "nagpapakaaro-ang- hel han kahayag," an iya ayat pariho la gihapon: Nasiring hiya nga kon makaeksperyensya ka hin mga kakurian o mga pagsulay, maundang ka ha pag-alagad ha Dios. Paonan-o mo mababaton an iya ayat ngan mapapamatud-an an imo integridad ha Dios, su- gad han ginbuhat ni Job? Diri ini nangangahulogan nga adton nakontra ha imo personal nga kontro- lado ni Satanas. Kondi hi Satanas an dios hini nga sistema han mga butang, ngan an bug-os nga kalibotan kontrolado han iya gahum. (2 Korinto 4:4; 1 Juan 5:19) Salit malalaoman naton nga an pagkinabuhi ha paagi nga nakakalipay ha Dios magigin usa nga pagkinabuhi nga diri maruruyagan han kadam-an, ngan an iba makontra ha imo. 16. (a) Ano nga mga paagi an ginagamit ni Satanas basi ipahirayo an mga tawo tikang ha Dios? (b) Paonan-o mahimo gamiton han Yawa ini nga mga paagi kontra ha imo?
Pagkinabuhi ha Paagi nga Nakakalipay ha Dios PAGSUGOT HA MGA SUGO NI JEHOVA 17 Mahimo mo batunon an ayat ni Satanas pinaagi han pag- kinabuhi ha paagi nga nakakalipay ha Dios. Ano an nahidadabi hini? An Biblia nabaton: "Higugmaon mo hi Jehova nga imo Dios ha bug-os mo nga kasingkasing, ngan ha bug-os mo nga ka- lag, ngan ha bug-os mo nga kusog." (Deuteronomio 6:5) Samtang nagtutubo an imo gugma ha Dios, mapupuno ka hin hingyap ha pagbuhat han iya ginkikinahanglan ha imo. "Amo ini an gug- ma ha Dios," nagsurat hi apostol Juan, "nga pagtumanon ta an iya mga sugo." Kon nahigugma ka kan Jehova ha bug-os mo nga kasingkasing, makikita mo nga "an iya mga sugo diri magbug-at." - 1 Juan 5:3. 18 Ano an mga sugo ni Jehova? An pipira hito may kalabotan ha paggawi nga kinahanglan likyan naton. Pananglitan, kitaa an kahon ha pahina 122, nga may ulohan nga "Likayi an Kinanga- ngalasan ni Jehova." Makikita mo dida nga iginlista an paggawi nga matin-aw nga ginkukondenar han Biblia. Ha siyahan nga pag- kita, an pipira nga mga buhat nga iginlista bangin baga in diri gud maraot. Kondi katapos pamalandungon an iginhatag nga mga teksto, posible nga makita mo an kinaadman han mga balaud ni Jehova. An paghimo hin mga pagbag-o ha imo paggawi bangin amo an pinakamakuri nga imo maieksperyensyahan. Kondi, an pagkinabuhi ha paagi nga nakakalipay ha Dios nagriresulta hin daku nga katagbaw ngan kalipayan. (Isaias 48:17, 18) Ngan mahi- himo mo gud ito. Paonan-o kita nahibabaro hito? 19 Hi Jehova diri gud naglalaom hin sobra kay ha mahihi- mo naton. (Deuteronomio 30:11-14) Mas maaram hiya han aton mahihimo ngan han aton mga limitasyon kay ha aton. (Salmo 103:14) Dugang pa, mahimo kita pakusgon ni Jehova ha pagsu- got ha iya. Hi apostol Pablo nagsurat: "An Dios matinumanon, ngan diri matugot nga pagsulayon kamo labaw ha iyo kasadangan; kondi upod ha pagsulay mahatag liwat hiya hin katigayonan ha paglikay, basi nga kamo makahimo ha pag-antos." (1 Korin- to 10:13) Basi buligan ka nga makailob, maihahatag pa ngani ni 17. Ano an siyahan nga hinungdan han pagsugot ha mga sugo ni Jehova? 18, 19. (a) Ano an pipira han mga sugo ni Jehova? (Kitaa an kahon ha pahi- na 122.) (b) Paonan-o kita nahibabaro nga an Dios diri naglalaom hin sobra kay ha mahihimo naton? 121
122 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Jehova ha imo an "kapin kaopay nga gahum." (2 Korinto 4:7) Ka- tapos makailob han damu nga mga kakurian, hi Pablo nakasiring: "Ngatanan mahihimo ko ha gahum han nagpaparig-on ha akon." - Filipos 4:13. PAGPATUBO HIN MGA KALIDAD NGA NAKAKALIPAY HA DIOS 20 Syempre, labaw pa an nahidadabi ha pagpalipay kan Jeho- va kay ha paglikay la ha mga butang nga iya kinangangalasan. 20. Ano nga mga kalidad nga nakakalipay ha Dios an sadang mo patuboon, ngan kay ano nga importante ini? LIKAYI AN KINANGANGALASAN NI JEHOVA Pagpatay hin tawo. - Eksodo 20: 13; 21:22, 23. Seksuwal nga imoralidad. - Lebitiko 20:10, 13, 15, 16; Roma 1:24, 26, 27, 32; 1 Korinto 6:9, 10. Kamadarahog. - Salmo 11:5; Proberbios 22:24, 25; Malakias 2:16; Galasia 5:20, 21. Diri-maopay nga mga yakan. - Lebitiko 19:16; Efeso 5:4; Kolosas 3:8. Espiritismo. - Deuteronomio 18: 9-13; 1 Korinto 10:21, 22; Galasia 5:20, 21. Sayop nga paggamit han dugo. - Genesis 9:4; Buhat 15: 20, 28, 29. Idolatriya. - 1 Korinto 10:14. Pagdumiri ha pagsuporta ha pamilya. - 1 Timoteo 5:8. Paghubog. - 1 Korinto 5:11. Pangawat. - Lebitiko 6:2, 4; Efeso 4:28. Pakigbahin ha mga girra o mga samok ha politika hini nga kalibotan. - Isaias 2:4; Juan 6:15; 17:16. Pagbuwa. - Proberbios 6:16, 19; Kolosas 3:9; Pahayag 22:15. Kahalot. - 1 Korinto 5:11, Maopay nga Sumat nga Biblia. Paggamit hin tabako o mga droga ha pagpahalib- way. - Markos 15:23; 2 Korinto 7:1.
Pagkinabuhi ha Paagi nga Nakakalipay ha Dios Kinahanglan higugmaon mo liwat an iya ginhihigugma. (Roma 12:9) Diri ka ba nadadani nga makigsangkay ha mga tawo nga pariho ha imo an mga panhunahuna, mga naruruyagan, ngan mga prinsipyo? Sugad liwat hito hi Jehova. Salit pangalimbasu- gi nga higugmaon an mga butang nga ginhihigugma ni Jehova. An pipira hini nga mga butang iginsasaysay ha Salmo 15:1-5, diin aton mababasa an mahitungod hadton gintatagad han Dios nga iya mga sangkay. An mga sangkay ni Jeho- va nagpapakita han tinatawag han Biblia nga mga "bunga han espiritu." Kaupod hito an mga kalidad sugad han "gugma, ka- lipay, pakigdait, pagkamailob, pagkamalolooyon, pagkamaopay, 123
124 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? pagkamatinoohon, pagkaaghop, paggahum ha kalugaringon." - Galasia 5:22, 23. 21 An regular nga pagbasa ngan pag-aram ha Biblia mabulig ha imo nga mapatubo an mga kalidad nga nakakalipay ha Dios. Ngan an pakahibaro han ginkikinahanglan han Dios mabulig ha imo nga ipahiuyon an imo mga panhunahuna ha panhuna- huna han Dios. (Isaias 30:20, 21) Kon mas ginpaparig-on mo an imo gugma kan Jehova, mas magdudugang an imo hingyap nga magkinabuhi ha paagi nga nakakalipay ha Dios. 22 Ginkikinahanglan an pangalimbasog ha pagkinabuhi ha paagi nga nakakalipay kan Jehova. Iginpapariho han Biblia an pagbag-o han imo kinabuhi ha paghukas han imo daan nga personalidad ngan pagsul-ot hin bag-o. (Kolosas 3:9, 10) Kondi mahitungod han mga sugo ni Jehova, an salmista nagsurat: 'Ha pagtuman hito may daku nga balos.' (Salmo 19:11) Makikita mo liwat nga daku hinduro an balos han pagkinabuhi ha paagi nga nakakalipay ha Dios. Pinaagi han pagbuhat hito, mababaton mo an ayat ni Satanas ngan mapapalipay mo an kasingkasing ni Je- hova! 21. Ano an mabulig ha imo nga mapatubo an mga kalidad nga nakakalipay ha Dios? 22. Ano an matutuman mo kon magkinabuhi ka ha paagi nga nakakalipay ha Dios? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ Mahimo ka magin sangkay han Dios pinaagi han pagsugot ha iya. - Jakobo 2:23. ˇ Gin-ayat ni Satanas an integridad han ngatanan nga mga tawo. - Job 1:8, 10, 11; 2:4; Proberbios 27:11. ˇ Kinahanglan likyan naton an mga buhat nga diri- naruruyagan han Dios. - 1 Korinto 6:9, 10. ˇ Mapapalipay naton hi Jehova pinaagi han kanga- las ha kinangangalasan niya ngan paghigugma ha ginhihigugma niya. - Roma 12:9.
KAPITULO 13 Tagda an Kinabuhi Sugad han Pagtagad Hito han Dios Paonan-o gintatagad han Dios an kinabuhi? Ano an panhunahuna han Dios mahitungod han pagpunit? Paonan-o naton ipinapakita an pagtahod ha kinabuhi? "HI Jehova amo an matuod nga Dios," siring ni propeta Jeremias. "Hiya an buhi nga Dios." (Jeremias 10:10) Dugang pa, hi Jehova nga Dios amo an Maglalarang han ngatanan nga buhi nga mga butang. An mga linarang ha langit nagsiring ha iya: "Ikaw an nagbuhat han ngatanan nga mga bagay, ngan tungod ha imo ka- burut-on nagkahihimo, ngan pinanmuhat hira." (Pahayag 4:11) Ha usa nga karantahon ha pagdayaw ha Dios, hi Hadi David nag- siring: "Aada ha imo an burabod han kinabuhi." (Salmo 36:9) An kinabuhi, kon sugad, usa nga regalo tikang ha Dios. 2 Hi Jehova nagsusustinir liwat han aton kinabuhi. (Buhat 17:28) Nagtatagana hiya han pagkaon nga aton kinakaon, han tu- big nga aton iniinom, han hangin nga aton giniginhawa, ngan han tuna nga aton inuukyan. (Buhat 14:15-17) Ginbubuhat ini ni Jehova ha paagi nga nagigin makalilipay an kinabuhi. Kondi basi mapahimulosan hin bug-os an kinabuhi, kinahanglan hiba- roan naton an mga balaud han Dios ngan sundon ito. - Isaias 48: 17, 18. PAGPAKITA HIN PAGTAHOD HA KINABUHI 3 Karuyag han Dios nga tahuron naton an kinabuhi - an aton kinabuhi ngan an kinabuhi han iba. Pananglitan, ha panahon hadto nira Adan ngan Eva, an ira anak nga hi Kain nasina gud ha iya manghod nga hi Abel. Hi Jehova nagpahamangno kan Kain 1. Hin-o an naghimo han ngatanan nga buhi nga mga butang? 2. Ano an ginbubuhat han Dios ha pagsustinir ha aton kinabuhi? 3. Paonan-o ginhunahuna han Dios an pagpatay kan Abel?
IPINAPAKITA NATON AN PAGTAHOD HA KINABUHI ˇ pinaagi han diri pagpunit ha diri pa natatawo nga bata ˇ pinaagi han pagsalikway han maraot nga mga buhat ˇ pinaagi han bug-os nga pagkuha ha aton kasingkasing han bisan ano nga kangalas ha aton igkasi-tawo
Tagda an Kinabuhi Sugad han Pagtagad Hito han Dios nga an iya kasina mahimo magresulta ha iya seryoso nga paka- sala. Ginbalewaray ni Kain ito nga pahamangno. Hiya 'binangon patok kan Abel nga iya bugto, ngan iya ini pinatay.' (Genesis 4:3- 8) Ginsirotan ni Jehova hi Kain tungod ha pagpatay ha iya bugto. - Genesis 4:9-11. 4 Paglabay hin yinukot ka tuig, tinagan ni Jehova an katawo- han ha Israel hin mga balaud basi makabulig ha ira ha pag-alagad ha iya ha paagi nga kinakarawat niya. Tungod kay iginhatag ini nga mga balaud pinaagi kan propeta Moises, usahay tinatawag ito nga Mosaiko nga Balaud. Usa nga bahin han Mosaiko nga Balaud an nagsiring: "Diri ka magpatay." (Deuteronomio 5:17) Ipinakita hini ha mga Israelita nga pinabibilhan han Dios an kinabuhi han tawo ngan kinahanglan pabilhan han mga tawo an kinabuhi han iba. 5 Kumusta man an kinabuhi han diri pa natatawo nga bata? Bueno, sumala ha Mosaiko nga Balaud, sayop an pakapatay hin bata ha tagoangkan han iroy. Oo, bisan an kinabuhi han igin- buburod presyoso kan Jehova. (Eksodo 21:22, 23; Salmo 127:3) Nangangahulogan ini nga sayop an pagpunit. 6 Kaupod han pagtahod ha kinabuhi an pagkaada husto nga pagtagad ha mga igkasi-tawo. An Biblia nasiring: "Bisan hin-o an magdumot ha iya bugto, parapamatay; ngan hinbaroan niyo nga waray parapamatay nga may nahibilin dida ha iya nga kina- buhi nga waray kataposan." (1 Juan 3:15) Kon karuyag naton an kinabuhi nga waray kataposan, kinahanglan bug-os nga kuhaon naton ha aton kasingkasing an anoman nga kangalas ha aton igka- si-tawo, tungod kay an kangalas amo an tinikangan han kadak-an nga kamadarahog. (1 Juan 3:11, 12) Importante nga hibaroan na- ton an paghigugma ha usa kag usa. 7 Kumusta man an pagtahod ha aton kinabuhi mismo? Kasagaran nga an mga tawo diri naruruyag mamatay, kondi igin- bubutang han iba an ira kalugaringon ha peligro nga mamatay 4. Ha Mosaiko nga Balaud, paonan-o pinabug-atan han Dios an husto nga pag- tagad ha kinabuhi? 5. Ano an sadang magin panhunahuna naton ha pagpunit? 6. Kay ano nga diri kita angay mangalas ha aton igkasi-tawo? 7. Ano an pipira han mga buhat nga nagpapakita hin kawaray-pagtahod ha ki- nabuhi? 127
128 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? tungod la ha kalipayan. Pananglitan, damu an nagtatabako, nag- ˆ a, o nagdudroga para ha pagpahalibway. An sugad nga mamam mga bisyo nakakadaot ha lawas ngan agsob nga nakakamatay ha mga nagamit hito. An tawo nga may-ada hini nga mga bisyo diri nagtatagad han kinabuhi sugad nga sagrado. Ini nga mga buhat mahugaw ha paniplatan han Dios. (Roma 6:19; 12:1; 2 Korin- to 7:1) Basi karawaton han Dios an aton pag-alagad, kinahanglan bayaan naton an sugad nga mga buhat. Bisan kon bangin ma- kuri hinduro ito bayaan, hi Jehova makakaghatag ha aton han ginkikinahanglan nga bulig. Ngan pinabibilhan niya an aton pa- ngalimbasog nga tagdon an kinabuhi sugad nga presyoso nga regalo tikang ha iya. 8 Kon gintatahod naton an kinabuhi, kinahanglan maghirot kita pirme. Diri kita magigin mapasibay-on ngan diri magbubu- hat hin bisan ano nga magbubutang han kinabuhi ha peligro para la ha kalipayan o pagparayaw. Lilikyan naton an waray-pag- tagad nga pagdrayb ngan an madarahog o peligroso nga mga isport. (Salmo 11:5) An balaud han Dios para ha kadaan nga Isra- el nagsiring: "Kon magtukod ka hin bag-o nga balay [nga planudo an atop], dida hito maghimo ka hin rehas [o, hamubo nga pa- der] ha imo atop, nga diri ka magdara hin dugo ha imo balay, kon tikang hini mahulog an bisan hin-o nga tawo." (Deuteronomio 22:8) Uyon ha prinsipyo hito nga balaud, an mga hagdan han imo balay kinahanglan pirme nga maopay an kahimtang basi waray bisan hin-o nga mahibalin-as, mahulog, ngan seryoso nga madaot. Kon may-ada ka awto, siguroha nga maopay an kondis- yon hito. Ayaw pasagdi nga an imo balay o an imo awto magin peligro ha imo o ha iba. 9 Kumusta man an kinabuhi han usa nga hayop? Ito liwat sag- rado ha Maglalarang. Itinutugot han Dios an pagpatay hin mga hayop basi magkaada pagkaon ngan bado o mapanalipdan an mga tawo kontra ha peligro. (Genesis 3:21; 9:3; Eksodo 21:28) Kondi, sayop an pagin mabangis ha mga hayop o an pagpatay hito para la ha kaliawan ngan nagpapakita ito hin bug-os nga kawaray-pagta- gad ha pagkasagrado han kinabuhi. - Proberbios 12:10. 8. Kay ano nga kinahanglan maghirot kita pirme? 9. Kon gintatahod naton an kinabuhi, paonan-o naton tatratuhon an mga ha- yop?
Tagda an Kinabuhi Sugad han Pagtagad Hito han Dios PAGPAKITA HIN PAGTAHOD HA DUGO 10 Katapos patayon ni Kain an iya bugto nga hi Abel, hi Je- hova nagsiring kan Kain: "An tingog han dugo han imo bugto nagsisinggit ha akon tikang ha tuna." (Genesis 4:10) Han nagya- kan an Dios mahitungod han dugo ni Abel, iginpapasabot niya an kinabuhi ni Abel. Ginpatay ni Kain hi Abel, ngan yana hi Kain kinahanglan sirotan. Baga in an dugo, o kinabuhi ni Abel, nagsi- singgit ngadto kan Jehova ha pangaro hin hustisya. Ipinakita utro an koneksyon han kinabuhi ngan han dugo katapos han Baha ha panahon ni Noe. Antes han Baha, mga prutas la, mga utanon, mga lugas, mga liso, ngan mga nuwes, an kinakaon han mga tawo. Katapos han Baha, hi Jehova nagsiring kan Noe ngan ha iya mga anak: "[An] tagsa nga nagkikiwa ngan buhi magigin kan-on niyo: sugad nga an hilaw nga utanon akon iginhatag ngatanan ha iyo." Kondi, ini an igindiri han Dios: "An unod nga may kinabuhi, nga amo an dugo, diri niyo kaunon." (Genesis 1:29; 9:3, 4) Matin-aw, ipinapakita ni Jehova nga duok gud nga magkakaw-ing an kinabu- hi ngan an dugo han usa nga linarang. 11 Ipinapakita naton an pagtahod ha dugo pinaagi han diri pag- kaon hito. Ha Balaud nga iginhatag ni Jehova ha mga Israelita, hiya nagsugo: "Bisan hin-o nga lalaki . . . nga magpanganop ngan magdakop hin bisan ano nga mananap o tamsi nga makakaon; iya itakbo an dugo hito, ngan tabonan hin tapotapo. . . . Ako nagsiring ha mga anak ni Israel: Diri kamo kumaon han dugo han bisan ano nga unod." (Lebitiko 17:13, 14) An sugo han Dios nga diri ka- unon an dugo han hayop, nga siyahan nga iginhatag kan Noe mga 800 ka tuig antes pa hito, naaplikar pa gihapon ha Israel. Matin-aw an iginpapasabot ni Jehova: An iya mga surugoon puydi kumaon han karne han hayop kondi diri han dugo. Kinahanglan nira itak- bo an dugo ha tuna - nga sugad hin ira iginbabalik ngadto ha Dios an kinabuhi han hayop. 12 Ito liwat an iginsusugo ha mga Kristiano. An mga apos- tol ngan iba pa nga kalalakin-an nga nangunguna ha mga 10. Paonan-o ipinapakita han Dios nga magkakaw-ing an kinabuhi ngan an dugo? 11. Ano nga paggamit han dugo an igindidiri han Dios tikang pa ha panahon ni Noe? 12. Ano nga sugo may kalabotan ha dugo an iginhatag pinaagi han baraan nga espiritu ha siyahan nga siglo ngan naaplikar pa gihapon yana? 129
130 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? sumurunod ni Jesus ha siyahan nga siglo nagkatirok ha pagdesis- yon kon ano nga mga sugo an kinahanglan sundon han ngatanan ha Kristiano nga kongregasyon. Ini an ira desisyon: "Ginma- opay han espiritu santo ngan sugad man namon, nga diri kamo butangan hin daku nga luran, kondi hini nga mga bagay nga kina- hanglan: nga maglikay kamo ha mga iginhalad ha mga diosdios; ngan han dugo, ngan han mga panilo, [diin nahibibilin an dugo ha karne], ngan han pakighilawas." (Buhat 15:28, 29; 21:25) Salit kinahanglan padayon nga 'maglikay kita ha dugo.' Ha paniplatan han Dios, an aton pagbuhat hito sugad kaimportante han aton paglikay ha idolatriya ngan ha seksuwal nga imoralidad. 13 An sugo ba nga maglikay ha dugo nag-uupod han pag-abuno hin dugo? Oo. Ha pag-ilustrar: Pananglitan an doktor magsiring ha imo nga diri ka uminom hin de-alkohol nga mga irin- mon. Mangangahulogan la ba ito nga diri ka sadang uminom hin de-alkohol nga irinmon kondi puydi mo ito iindyeksyon ha imo mga ugat? Syempre diri! Ha sugad man nga paagi, an paglikay ha dugo nangangahulogan hin diri pagpasulod hito ha aton lawas ha anoman nga paagi. Salit an sugo nga maglikay ha dugo nangangahulogan nga diri naton tutugotan an bisan hin-o nga mag-abuno hin dugo ha aton mga ugat. 14 Ano man kon an usa nga Kristiano nasamad hin grabe o ki- nahanglan operahan? Pananglitan an mga doktor nasiring nga kinahanglan magpaabuno hiya hin dugo kay kon diri, hiya ma- mamatay. Syempre, diri maruruyag an Kristiano nga mamatay. Ha pangalimbasog nga matipigan an presyoso nga regalo han Dios nga kinabuhi, kakarawaton niya an iba nga mga klase hin pagtam- bal nga diri nagkikinahanglan han sayop nga paggamit han dugo. Salit, mamimiling hiya han sugad nga medikal nga pagtambal kon may-ada hito ngan makarawat hiya hin magkalainlain nga tambal nga kasaliwan han dugo. 15 Tatalapason ba han usa nga Kristiano an balaud han Dios basi la mabuhi pa hin halipot nga panahon dinhi hini nga ka- libotan? Hi Jesus nagsiring: "Bisan hin-o an buot magluwas han iya kinabuhi, mawawara ito, ngan bisan hin-o an mawad-an han 13. Iilustrar kon kay ano nga an sugo nga maglikay ha dugo nag-uupod han pag-abuno hin dugo. 14, 15. Kon an mga doktor magsiring nga an usa nga Kristiano kinahanglan magpaabuno hin dugo, ano an iya bubuhaton, ngan kay ano?
iya kinabuhi tungod ha akon, iya hiaagi- an ito." (Mateo 16:25) Diri kita naruruyag mamatay. Kondi kon mangalimbasog kita ha pagluwas han aton kinabuhi yana pi- naagi han pagtalapas ha balaud han Dios, mamimeligro kita nga mawad-an han ki- nabuhi nga waray kataposan. Maaramon, kon sugad, nga sumarig kita ha pagkahus- to han balaud han Dios, bug-os nga nasarig nga kon kita mamatay tungod ha anoman nga hinungdan, an aton Humaratag-hin- Kinabuhi mahinunumdom ha aton ha pagkabanhaw ngan ibabalik niya ha aton an presyoso nga regalo nga kinabuhi. - Juan 5:28, 29; Hebreo 11:6. 16 Yana, an matinumanon nga mga suru- goon han Dios marig-on nga nasunod ha iya sugo may kalabotan ha dugo. Diri hira makaon hito ha anoman nga paagi. Diri liwat hira makarawat hin dugo para ha pag- tambal. Sigurado hira nga an Dios nga naglarang han dugo maaram kon ano an pinakamaopay para ha ira. Natoo ka ba hito? Kon an imo doktor nagsiring nga diri ka uminom hin irinmon nga de-alkohol, imo ba ito ipapaindyeksyon ha imo mga ugat? AN AMO LA NGA HUSTO NGA PAGGAMIT HAN DUGO 17 Pinabug-atan han Mosaiko nga Balaud an amo la nga husto nga paggamit han dugo. Mahitungod han pagsingba nga ginki- nahanglan ha kadaan nga mga Israelita, hi Jehova nagsugo: "An kinabuhi han unod aada ha dugo; ngan akon iginhatag ito ha iyo Para han impormasyon mahitungod han mga kasaliwan ha pag-abuno hin dugo, kitaa an pahina 13-17 han brosyur nga How Can Blood Save Your Life? nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 16. Ano an marig-on nga desisyon han mga surugoon han Dios may kalabotan ha dugo? 17. Ha kadaan nga Israel, ano an amo la nga paggamit han dugo nga kinakara- wat ni Jehova nga Dios?
132 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? ha bawbaw han halaran ha paghimo han pagtabon han sala para ha iyo mga kalag; kay an dugo amo an naghimo han pagtabon han sala." (Lebitiko 17:11) Kon an mga Israelita nakakasala, naka- karawat nira an kapasayloan pinaagi han paghalad hin hayop ngan pagbutang han iba han dugo hito ha halaran ha tabernakulo, o ha templo han Dios han nahuman na ito. Ha mga paghalad la an hus- to nga paggamit han dugo. 18 An totoo nga mga Kristiano diri sakop han Mosaiko nga Balaud ngan salit diri naghahalad hin mga hayop ngan diri nagbu- butang hin dugo han mga hayop ha halaran. (Hebreo 10:1) Kondi, an paggamit hin dugo dida ha halaran ha panahon han kada- an nga Israel nagpadagaw ha presyoso nga halad han Anak han Dios, hi Jesu-Kristo. Sugad han aton hinbaroan ha Kapitulo 5 hini nga libro, iginhatag ni Jesus an iya tawhanon nga kinabuhi para ha aton pinaagi han pagtugot nga igbubo an iya dugo sugad nga 18. Ano nga mga kapulsanan ngan mga bendisyon an makakarawat naton ti- kang ha pagbuboa han dugo ni Jesus? Paonan-o mo maipapakita an pagtagad ha kinabuhi ngan ha dugo?
Tagda an Kinabuhi Sugad han Pagtagad Hito han Dios halad. Katapos, sinaka hiya ha langit ngan iginhalad hin makausa la ngadto ha Dios an bili han iya iginbubo nga dugo. (Hebreo 9: 11, 12) Ito an nagin basihan para ha kapasayloan han aton mga sala ngan nag-abri han higayon para ha aton nga makarawat an kinabuhi nga waray kataposan. (Mateo 20:28; Juan 3:16) Ito an pi- nakaimportante gud nga paggamit han dugo! (1 Pedro 1:18, 19) Makakarawat naton an kaluwasan pinaagi la han pagtoo ha bili han iginbubo nga dugo ni Jesus. 19 Mapasalamaton gud kita kan Jehova nga Dios tungod han mahigugmaon nga regalo nga kinabuhi! Ngan diri ba ito sadang magpagios ha aton nga isumat ha iba an mahitungod han hi- gayon nga makarawat an kinabuhi nga waray kataposan pinaagi han pagtoo ha halad ni Jesus? Mapapagios kita nga buhaton ini hin kinaburut-on ngan madasigon kon aton gintatagad an kina- buhi han aton mga igkasi-tawo sugad han pagtagad hito han Dios. (Esekiel 3:17-21) Kon maduruto nga tumanon naton ini nga res- ponsabilidad, makakasiring kita, sugad han ginsiring ni apostol Pablo: "Ako malinis tikang ha dugo han ngatanan. Kay ako wa- ray paglikay han panumat ha iyo han bug-os nga pagburut-an han Dios." (Buhat 20:26, 27) An pagsumat ha mga tawo mahitungod ha Dios ngan han iya mga katuyoan usa nga maopay hinduro nga paagi han pagpakita nga gihitaasi gud an aton pagtagad ha kinabu- hi ngan ha dugo. 19. Ano an kinahanglan buhaton naton basi magin "malinis tikang ha dugo han ngatanan"? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An kinabuhi regalo tikang ha Dios. - Salmo 36:9; Pahayag 4:11. ˇ Sayop an pagpunit, tungod kay an kinabuhi han diri pa natatawo nga bata presyoso ha Dios. - Ekso- do 21:22, 23; Salmo 127:3. ˇ Ipinapakita naton an pagtahod ha kinabuhi pina- agi han diri pagbutang hito ha peligro ngan pinaagi han diri pagkaon hin dugo. - Deuterono- mio 5:17; Buhat 15:28, 29. 133
KAPITULO 14 Kon Paonan-o Magigin Malipayon an Iyo Kinabuhi Sugad nga Pamilya Ano an ginkikinahanglan basi magin maopay nga bana? Paonan-o maglalampos an usa nga babaye sugad nga asawa? Ano an nahiuupod ha pagin maopay nga ginikanan? Paonan-o makakabulig an mga anak basi magin malipayon an kinabuhi sugad nga pamilya? KARUYAG ni Jehova nga Dios nga magin malipayon an iyo kina- buhi sugad nga pamilya. An iya Pulong, an Biblia, naghahatag hin mga giya para ha tagsa nga membro han pamilya, ngan iginsasay- say hito an bahin nga karuyag han Dios nga buhaton han kada usa. Kon gintutuman han mga membro han pamilya an ira mga bahin uyon ha sagdon han Dios, makapatagbaw gud an mga resul- ta. Hi Jesus nagsiring: 'Bulahan adton nanmamati ha pulong han Dios, ngan tipigan ito'! - Lukas 11:28. 2 An kalipayan han pamilya ha kadak-an nadepende ha aton pagkilala nga an pamilya nagtikang kan Jehova, an tinatawag ni Jesus nga "Amay namon." (Mateo 6:9) An tagsa nga pamilya din- hi ha tuna naeksister tungod han aton langitnon nga Amay - ngan maaram gud hiya kon ano an nagpapalipay ha mga pamilya. (Efe- so 3:14, 15) Salit, ano an igintututdo han Biblia mahitungod han bahin han tagsa nga membro han pamilya? NAGTIKANG HA DIOS AN KAHIKAYAN HAN PAMILYA 3 Ginlarang ni Jehova an siyahan nga mga tawo, hi Adan ngan hi Eva, ngan gintampo hira sugad nga bana ngan asawa. Iya igin- 1. Ano an yawi ha malipayon nga kinabuhi sugad nga pamilya? 2. An kalipayan han pamilya nadepende ha aton pagkilala ha ano? 3. Paonan-o iginsasaysay han Biblia an tinikangan han tawhanon nga pamilya, ngan kay ano nga maaram kita nga totoo an ginsisiring hito?
Kon Paonan-o Magigin Malipayon an Iyo Pamilya butang hira ha matahom nga paraiso nga urukyan ha tuna - an hardin han Eden - ngan ginsugo hira nga magpanganak. "Mag- mabungahon kamo ngan magdamu ngan pun-on niyo an tuna," nagsiring hi Jehova. (Genesis 1:26-28; 2:18, 21-24) Diri ini istor- ya la o surumatanon, tungod kay iginsaysay ni Jesus nga totoo an ginsisiring han Genesis mahitungod han tinikangan han kinabu- hi sugad nga pamilya. (Mateo 19:4, 5) Bisan kon damu an mga problema nga inaatubang naton ngan an kinabuhi yana diri sugad han katuyoan han Dios para hito, aton kitaon kon kay ano nga po- sible an kalipayan ha sulod han pamilya. 4 An tagsa nga membro han pamilya makakabulig basi magin malipayon an pagkinabuhi han pamilya pinaagi han pagsubad ha Dios ha pagpakita hin gugma. (Efeso 5:1, 2) Kondi, paonan-o na- ton masusubad an Dios, nga diri man naton nakikita hiya? Mahibabaroan naton kon paonan-o nagios hi Jehova tungod kay sinugo niya an iya suhag nga Anak tikang ha langit nganhi ha tuna. (Juan 1:14, 18) Han nakanhi na ha tuna, ini nga Anak, hi Jesu-Kristo, nagsubad gud hin maopay ha iya langitnon nga Amay salit an pakakita ngan pakabati kan Jesus sugad hin pagin kaupod na ni Jehova ngan pakabati ha Iya. (Juan 14:9) Salit, pinaagi han paghibaro mahitungod han gugma nga ipinakita ni Jesus ngan pagsunod ha iya susbaranan, an kada usa ha aton makakabulig basi magin mas malipayon an pagkinabuhi han pamilya. SUSBARANAN PARA HA MGA BANA 5 An Biblia nasiring nga sadang tratuhon han mga bana an ira mga asawa sugad han pagtrato ni Jesus ha iya mga disipulo. Hu- nahunaa ini nga sugo han Biblia: "Mga asawa nga kalalakin-an, higugmaa niyo an iyo mga asawa nga kababayin-an, sugad man nga hi Kristo naghigugma ha singbahan ngan igintubyan niya an iya kalugaringon tungod hito . . . Sugad man an mga asawa nga kala- lakin-an kinahanglan man nga maghigugma ha ira mga asawa nga babaye sugad ha ira mga kalugaringon nga lawas. An nahigugma ha iya asawa nga babaye nahigugma man ha iya ngahaw. Kay bisan 4. (a) Paonan-o an tagsa nga membro han pamilya makakadugang ha kalipayan hito? (b) Kay ano nga an pag-aram mahitungod han kinabuhi ni Jesus importan- te gud ha kalipayan han pamilya? 5, 6. (a) Paonan-o an paagi han pagtrato ni Jesus ha kongregasyon nagpapakita hin susbaranan para ha mga bana? (b) Ano an kinahanglan buhaton basi mapa- saylo an mga sala? 135
136 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? san-o waray tawo nga nangalas ha iya kalugaringon nga unod; kon- di nga gin-aataman ngan ginmamangnoan niya ito sugad man nga hi Kristo ha singbahan." - Efeso 5:23, 25-29. 6 An gugma ni Jesus ha iya kongregasyon han mga disipulo nagpapakita hin hingpit nga susbaranan para ha mga bana. Hi Je- sus 'naghigugma ha ira tubtob ha kataposan,' nagsakripisyo han iya kinabuhi para ha ira, bisan kon hira diri-hingpit. (Juan 13:1; 15:13) Ha sugad man nga paagi, an mga bana ginsasagda: "["Pada- yon nga," NW] higugmaon niyo an iyo mga asawa, ngan diri kamo magmadarahog ha ira." (Kolosas 3:19) Ano an mabulig ha bana ha pag-aplikar hito nga sagdon, labi na kon an iya asawa usahay napa- pakyas ha paggios hin maaramon? Sadang niya hinumdoman an iya mismo mga sayop ngan an kinahanglan niya buhaton basi ma- karawat an pagpasaylo han Dios. Ano ito? Kinahanglan pasayloon niya adton nakakasala ha iya, ngan upod na hito an iya asawa. Syempre, ito liwat an angay buhaton han asawa. (Mateo 6:12, 14, 15) Nasasabtan mo ba kon kay ano nga an iba nasiring nga an ma- lampuson nga pag-asawa amo an pagtampo han duha nga tawo nga disidido magpasaylo ha usa kag usa? 7 Sadang hinumdoman liwat han mga bana nga hi Jesus nagpa- pakita pirme hin konsiderasyon ha iya mga disipulo. Iya gintagad an ira mga limitasyon ngan pisikal nga mga panginahanglan. Pa- nanglitan, han nakapoy hira, hiya nagsiring: "Kadi kamo gud hin antaw ha usa nga lugar nga mamingaw, ngan mamahuway kamo hin madaliay." (Markos 6:30-32) An mga asawa liwat takos han mahunahunaon nga konsiderasyon. Iginhuhulagway hira han Biblia sugad nga "maluroluya nga surudlan," salit an mga bana ginsusugo nga 'tagan hira hin dungog.' Kay ano? Tungod kay an mga bana ngan mga asawa pariho manurunod han "grasya han ki- nabuhi." (1 Pedro 3:7) Sadang hinumdoman han mga bana nga an pagkamatinumanon an naghihimo ha usa nga magin presyoso ha Dios, diri an iya pagin lalaki man o babaye. - Salmo 101:6. 8 An Biblia nasiring nga an bana nga 'nahigugma ha iya asa- 7. Ano an gintagad ni Jesus, nga nagpapakita hin ano nga susbaranan para ha mga bana? 8. (a) Paonan-o masisiring nga an bana nga 'nahigugma ha iya asawa nahigug- ma man ha iya ngahaw'? (b) An pagin "usa la nga unod" nangangahulogan hin ano para ha bana ngan ha iya asawa?
Kon Paonan-o Magigin Malipayon an Iyo Pamilya wa nahigugma man ha iya ngahaw.' Tungod ini kay an lalaki ngan an iya asawa "diri na duha, kondi usa la nga unod," sugad han iginpatin-aw ni Jesus. (Mateo 19:6) Salit kinahanglan diri hira makighilawas ha iba. (Proberbios 5:15-21; Hebreo 13:4) Mahihi- mo nira ini kon ipinapakita nira an diri-hakugnon nga pagtagad ha mga panginahanglan han usa kag usa. (1 Korinto 7:3-5) Sadang tigamnan ini nga pahinumdom: "Bisan san-o waray tawo nga na- ngalas ha iya kalugaringon nga unod; kondi nga gin-aataman ngan ginmamangnoan niya ito." Kinahanglan higugmaon han mga bana an ira mga asawa sugad han ira paghigugma ha ira kalu- garingon, nahinunumdom nga may baratunon hira ha ira ulo, hi Jesu-Kristo. - Efeso 5:29; 1 Korinto 11:3. 9 Hi apostol Pablo nag-unabi mahitungod han 'malumo nga paghigugma ni Kristo Jesus.' (Filipos 1:8, NW) An pagkamalumo ni Jesus nakakarepresko nga kalidad, nga naruyagan gud han ka- babayin-an nga nagin mga disipulo niya. (Juan 20:1, 11-13, 16) Sugad man, an mga asawa naghihingyap liwat hin malumo nga paghigugma tikang ha ira mga bana. SUSBARANAN PARA HA MGA ASAWA 10 An pamilya usa nga organisasyon, ngan basi gumios hin maopay, nagkikinahanglan ito hin usa nga ulo. Bisan hi Jesus nag- papasakop ha Usa nga iya Ulo. "An ulo ni Kristo amo an Dios," sugad la nga "an ulo han babaye amo an lalaki." (1 Korinto 11:3) An pagpasakop ni Jesus ha pagkaulo han Dios usa ka maopay nga susbaranan, tungod kay kita ngatanan may-ada ulo nga ha iya ki- nahanglan magpasakop kita. 11 Nagsasayop an diri-hingpit nga kalalakin-an ngan agsob nga diri nagigin susbaranan nga mga ulo han pamilya. Salit, ano an sadang buhaton han asawa? Diri niya angay minuson an ginbubu- hat han iya bana o pangalimbasogan nga agawon an iya pagkaulo. Sadang hinumdoman han asawa nga ha panhunahuna han Dios, birilhon gud an mamingaw ngan malumo nga disposisyon. (1 Pedro 3:4) Pinaagi han pagpakita hin sugad nga disposisyon, 9. Ano nga kalidad ni Jesus an gin-uunabi ha Filipos 1:8, ngan kay ano nga an mga bana sadang magpakita hini nga kalidad ha ira mga asawa? 10. Paonan-o hi Jesus nagpapakita hin susbaranan para ha mga asawa? 11. Ano an sadang magin disposisyon han asawa ngada ha iya bana, ngan ano an mahimo magin epekto han iya paggawi? 137
138 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? magigin mas masayon ha iya an pagpakita hin pagpasakop uyon ha prinsipyo han Dios, bisan ha makuri nga mga kahimtang. Du- gang pa, an Biblia nasiring: "An asawa nga babaye magtahod ha iya asawa nga lalaki." (Efeso 5:33) Kondi ano man kon diri kinakarawat han bana hi Kristo sugad nga iya Ulo? An Biblia nag- sasagda ha mga asawa: "Magpasakop kamo ha iyo mga kaasaw-an nga kalalakin-an; nga, basi, kon may-ada iba nga diri masinug- tanon ha pulong, pagdad-on unta hira ha waray pulong, pinaagi han mga batasan han ira mga kaasaw-an; nga hikit-an nira an iyo mauray nga gawi nga may kahadlok ["hilarom nga pagta- hod," NW]." - 1 Pedro 3:1, 2. 12 Igkasi-tumuroo man o diri an iya bana, diri nagpapakita hin kawaray-pagtahod an asawa kon masinabuton nga iginpapahayag niya an iya opinyon nga naiiba ha opinyon han iya bana. Bangin husto an iya punto-de-bista, ngan magpapahimulos an bug-os nga pamilya kon mamati an bana ha iya. Bisan kon waray umuyon hi Abraham han an iya asawa, hi Sara, nagrekumenda hin praktikal nga solusyon ha usa nga problema han pamilya, an Dios nagsiring ha iya: "Pamatii an iya tingog." (Genesis 21:9-12) Syempre, kon an nagin desisyon han bana diri nakontra ha balaud han Dios, ipina- pakita han asawa an iya pagpasakop pinaagi han pagsuporta ha iya desisyon. - Buhat 5:29; Efeso 5:24. 13 Ha pagtuman han asawa ha iya bahin, daku an mahihimo niya ha pagmangno ha pamilya. Pananglitan, iginsasaysay han Biblia nga an inasaw-an nga kababayin-an kinahanglan 'maghigugma ha ira kaasaw-an ngan ha ira mga anak, magin magligdong, mga uray, mga magbinantayon ha balay, mga ma- lolooyon, mga nagpapasakop ha ira mga asawa.' (Tito 2:4, 5) An asawa ngan iroy nga nagios ha sugad hini nga paagi makarawat han nagpapadayon nga gugma ngan pagtahod han iya pamilya. (Proberbios 31:10, 28) Kondi, tungod kay an pag-asawa amo an pagtampo han diri-hingpit nga mga indibiduwal, an pipira nga makuri hinduro nga mga kahimtang mahimo magresulta ha pag- bulag o pagdiborsyo. An Biblia natugot han pagbulag tungod han 12. Kay ano nga diri sayop nga magpahayag an asawa han iya mga opinyon ha matinalahuron nga paagi? 13. (a) Ano an iginsasagda han Tito 2:4, 5 nga buhaton han inasaw-an nga ka- babayin-an? (b) Ano an ginsisiring han Biblia mahitungod han pagbulag ngan pagdiborsyo?
Ano nga maopay nga susbaranan an ipinakita ni Sara para ha mga asawa? pipira nga mga kahimtang. Kondi, an pagbulag usa ka seryoso nga butang, kay an Biblia nagsasagdon: "An babaye diri bumulag ha iya asawa nga lalaki; . . . ngan nga an lalaki diri bumulag ha iya asawa nga babaye." (1 Korinto 7:10, 11) Ngan an pakighilawas la ha iba han usa han mag-asawa an may-ada Kasuratanhon nga basihan ha pagdiborsyo. - Mateo 19:9. HINGPIT NGA SUSBARANAN PARA HA MGA GINIKANAN 14 Hi Jesus nagpakita hin hingpit nga susbaranan para ha mga ginikanan ha paagi han iya pagtrato ha kabataan. Han an iba nag- sari ha pagpugong ha kabataan nga nadaop kan Jesus, hiya nagsiring: "Tuguti an kabataan pagkadi ha akon, ngan ayaw hira pagdid-i." An Biblia nasiring nga iya 'pinangugos an kabataan ngan pinanbendisyonan hira, ngan ipinanduon an iya mga kamot ha ira.' (Markos 10:13-16) Tungod kay hi Jesus naghatag hin pa- nahon ha kabataan, diri ba sadang buhaton mo liwat ito para ha imo mga anak? Nagkikinahanglan hira, diri hin gutiay la nga pa- nahon tikang ha imo, kondi hin damu nga panahon. Kinahanglan magkaada ka panahon ha pagtutdo ha ira, kay ito an iginsusugo ni Jehova nga buhaton han mga ginikanan. - Deuteronomio 6:4-9. 15 Samtang mas nagtitikaraot ini nga kalibotan, an kabataan 14. Ano an pagtrato ni Jesus ha kabataan, ngan ano an ginkikinahanglan han mga anak tikang ha ira mga ginikanan? 15. Ano an mahihimo han mga ginikanan basi mapanalipdan an ira kabataan?
140 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nagkikinahanglan hin mga ginikanan nga magpapanalipod ha ira kontra ha mga tawo nga karuyag magdaot ha ira, sugad han mga nag-aabuso ha sekso. Hunahunaa kon paonan-o ginpanalipdan ni Jesus an iya mga disipulo, nga mahigugmaon nga gintawag niya nga "gudtiay nga mga kabataan." Han gin-aresto hiya ngan ha diri maiha papatayon na, naghimo hin paagi hi Jesus basi hira maka- palagiw. (Juan 13:33; 18:7-9) Sugad nga ginikanan, kinahanglan magin listo ka ha mga pangalimbasog han Yawa ha pagdaot ha imo gudtiay nga kabataan. Kinahanglan abanse pa nga pahamang- noan mo hira. (1 Pedro 5:8) Mas namimeligro gud yana an ira pisikal, espirituwal, ngan moral nga katalwasan. An bulig ha pagpanalipod ha kabataan makikita ha kapitulo 32 han libro nga Mahibaro Tikang ha Bantogan nga Magturutdo, nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. Ano an mahibabaroan han mga ginikanan ha paagi han pagtrato ni Jesus ha kabataan?
Kon Paonan-o Magigin Malipayon an Iyo Pamilya 16 Han gab-i antes mamatay hi Jesus, naglantugi an iya mga di- sipulo kon hin-o an mas bantogan ha ira. Imbes nga masina ha ira, mahigugmaon nga nagpadayon hi Jesus ha pagtutdo ha ira pi- naagi han pulong ngan susbaranan. (Lukas 22:24-27; Juan 13:3-8) Kon ikaw usa nga ginikanan, nasasabtan mo ba kon paonan-o mo masusubad hi Jesus ha imo paagi han pagdisiplina ha imo mga anak? Oo, nagkikinahanglan hira hin disiplina, kondi sadang ito buhaton ha "husto nga paagi" ngan diri gud tungod ha kasina. Diri ka maruruyag magyakan nga waray pagtagad "sugad hin na- dulot nga kampilan." (Jeremias 30:11, NW; Proberbios 12:18) An disiplina sadang ipadapat ha paagi nga ha urhi masasabtan han imo anak nga husto gud ito. - Efeso 6:4; Hebreo 12:9-11. SUSBARANAN PARA HA KABATAAN 17 Mahibabaro ba an kabataan tikang kan Jesus? Oo! Pinaa- gi han iya mismo susbaranan, ipinakita ni Jesus kon paonan-o sadang sugton han kabataan an ira mga ginikanan. "Sugad han igintutdo ha akon han Amay," siring niya, "akon iginyayakan ini." Hiya nagdugang: "Ako nagbubuhat gihapon han iya naruruya- gan." (Juan 8:28, 29) Masinugtanon hi Jesus ha iya langitnon nga Amay, ngan an Biblia nagsusugo ha kabataan nga sugton an ira mga ginikanan. (Efeso 6:1-3) Bisan kon hi Jesus hingpit nga bata, iya ginsugot an iya tawhanon nga mga ginikanan, hi Jose ngan hi Maria, nga mga diri-hingpit. Sigurado nga nakalipay ito ha tagsa nga membro han pamilya ni Jesus! - Lukas 2:4, 5, 51, 52. 18 Makakaagi ba an kabataan hin mga paagi nga mas masusubad nira hi Jesus ngan mapapalipay an ira mga ginikanan? Oo, usahay bangin maghunahuna an kabataan nga makuri an pagsugot ha ira mga ginikanan, kondi ito an karuyag han Dios nga buhaton nira. (Proberbios 1:8; 6:20) Ginsusugot pirme ni Jesus an iya langit- non nga Amay, bisan ha makuri nga mga kahimtang. Makausa, han kaburut-on han Dios nga buhaton ni Jesus an makuri hindu- ro nga sugo, hi Jesus nagsiring: 'Balhina ini nga irinman [usa nga 16. Ano an mahibabaroan han mga ginikanan tikang ha paagi han pagdumara ni Jesus ha mga diri-kahingpitan han iya mga disipulo? 17. Ha ano nga mga paagi ipinakita ni Jesus an hingpit nga susbaranan para ha kabataan? 18. Kay ano nga ginsusugot pirme ni Jesus an iya langitnon nga Amay, ngan hin-o an nalilipay kon nasugot an kabataan ha ira mga ginikanan yana? 141
142 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? iginpapatuman] tikang ha akon.' Bisan pa hito, ginbuhat ni Je- sus an iginsugo han Dios, tungod kay nasantop niya nga maaram gud an iya Amay kon ano an pinakamaopay. (Lukas 22:42) Pinaa- gi han paghibaro nga magin masinugtanon, mapapalipay gud han kabataan an ira mga ginikanan ngan an ira langitnon nga Amay. - Proberbios 23:22-25. 19 Ginsulay han Yawa hi Jesus, ngan makakasiguro kita nga su- sulayon liwat niya an kabataan nga buhaton an sayop. (Mateo 4:1-10) Ginagamit ni Satanas nga Yawa an pag-ipit han mga kau- pod, nga bangin makuri maatohan. Importante gud, kon sugad, nga an kabataan diri makig-upod ha mga magburuhat hin sayop! (1 Korinto 15:33) An anak nga babaye ni Jakob nga hi Dina pa- dayon nga nakig-upod ha mga diri nagsisingba kan Jehova, ngan nagresulta ini hin damu nga problema. (Genesis 34:1, 2) Hunahu- naa la nga masusubo gud an pamilya kon an usa nga membro hito mahidabi ha seksuwal nga imoralidad! - Proberbios 17:21, 25. AN YAWI HA KALIPAYAN HAN PAMILYA 20 Mas masayon malamposan an mga problema ha pamilya Kon an ginikanan nagsusugo ha anak nga talapason an balaud han Dios, dida la magigin husto nga diri sundon han anak an ginikanan. - Buhat 5:29. 19. (a) Paonan-o ginsusulay ni Sata- nas an kabataan? (b) Ano an mahimo magin epekto ha mga ginikanan han imoral nga paggawi han ira mga anak? 20. Basi magpahimulos hin mali- payon nga pagkinabuhi sugad nga pamilya, ano an kinahanglan bu- haton han tagsa nga membro han pamilya? Ano an sadang hunahunaon han kabataan kon ginsusulay hira?
Kon Paonan-o Magigin Malipayon an Iyo Pamilya kon igin-aaplikar an sagdon han Biblia. Ha pagkamatuod, an pag-aplikar han sugad nga sagdon amo an yawi ha kalipayan han pamilya. Salit mga bana, higugmaa an iyo asawa, ngan tra- toha hiya sugad han pagtrato ni Jesus ha iya kongregasyon. Mga asawa, magpasakop kamo ha pagkaulo han iyo bana, ngan sun- da an susbaranan han may-kapas nga asawa nga iginsaysay ha Proberbios 31:10-31. Mga ginikanan, bansaya an iyo mga anak. (Proberbios 22:6) Mga amay, 'dumaraha hin maopay an iyo pa- nimalay.' (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8) Ngan mga anak, sugta an iyo mga ginikanan. (Kolosas 3:20) Waray bisan usa nga hingpit dida ha pamilya, kay an ngatanan nagsasayop. Salit magin mapai- nubsanon, nangangaro hin pasaylo ha usa kag usa. 21 Oo, damu gud an birilhon nga mga sagdon ngan mga instruksyon han Biblia mahitungod han pagkinabuhi sugad nga pamilya. Dugang pa, nagtututdo ito ha aton mahitungod han bag-o nga kalibotan han Dios ngan han paraiso ha tuna nga puno hin maglipayon nga mga tawo nga nagsisingba kan Jehova. (Pahayag 21:3, 4) Urusahon gud an mga paglaom ha tidaraon! Bisan yana, makakapahimulos na kita han malipa- yon nga kinabuhi sugad nga pamilya pinaagi han pag-aplikar han mga instruksyon han Dios nga aada ha iya Pulong, an Bib- lia. 21. Ano an urusahon nga mga paglaom ha tidaraon, ngan paonan-o kita maka- kapahimulos han malipayon nga kinabuhi sugad nga pamilya yana? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ Kinahanglan higugmaon han mga bana an ira mga asawa sugad han ira kalugaringon nga mga lawas. - Efeso 5:25-29. ˇ Sadang higugmaon han mga asawa an ira pamilya ngan tahuron an ira mga bana. - Tito 2:4, 5. ˇ Kinahanglan higugmaon, tutdoan, ngan panalipdan han mga ginikanan an ira mga anak. - Deuteronomio 6:4-9. ˇ Kinahanglan sugton han mga anak an ira mga ginika- nan. - Efeso 6:1-3. 143
KAPITULO 15 An Pagsingba nga Inuuyonan han Dios An ngatanan ba nga mga relihiyon nakakalipay ha Dios? Paonan-o naton makikilala an totoo nga relihiyon? Hin-o an totoo nga mga magsiringba han Dios dinhi ha tuna yana? HI Jehova nga Dios nagtatagad gud ha aton ngan karuyag niya nga magpahimulos kita han iya mahigugmaon nga giya. Kon sing- bahon naton hiya ha husto nga paagi, magigin malipayon kita ngan malilikyan naton an damu nga mga problema ha kinabuhi. Makakarawat liwat naton an iya bendisyon ngan an iya bulig. (Isa- ias 48:17) Kondi, ginatos an mga relihiyon nga nag-aangkon nga nagtututdo hira han kamatuoran mahitungod ha Dios. Pero daku hinduro an ira pagkaiba-iba ha ira mga katutdoan mahitungod ha kon hin-o an Dios ngan kon ano an ginlalaoman niya ha aton. 2 Paonan-o mo mahibabaroan an husto nga paagi han pagsing- ba kan Jehova? Diri na kinahanglan nga pag-adman mo ngan pagtandingon an mga katutdoan han ngatanan nga mga relihi- yon. Kinahanglan mo la hibaroan kon ano gud an igintututdo han Biblia mahitungod han totoo nga pagsingba. Ha pag-ilustrar: Ha damu nga mga nasud, problema an palsipikado nga kwarta. Kon tinagan ka hin trabaho nga pagkilala han palsipikado nga kwarta, paonan-o mo makikilala ito? Pinaagi ba han pagmemor- ya ha tagsa nga klase han palsipikado? Diri. Mas maopay nga pag-adman mo an totoo nga kwarta. Katapos mo hibaroan an hit- sura han totoo nga kwarta, makikilala mo na an palsipikado. Ha sugad man nga paagi, kon mahibaro kita kon paonan-o kilalahon an totoo nga relihiyon, makikilala na naton an mga relihiyon nga palso. 1. Paonan-o kita magpapahimulos kon singbahon naton an Dios ha husto nga paagi? 2. Paonan-o naton mahibabaroan an husto nga paagi han pagsingba kan Jeho- va, ngan ano nga ilustrasyon an nabulig ha aton nga masabtan ini?
An Pagsingba nga Inuuyonan han Dios 3 Importante nga singbahon naton hi Jehova ha paagi nga inu- uyonan niya. Damu nga mga tawo an natoo nga an ngatanan nga mga relihiyon nakakalipay ha Dios, kondi an Biblia diri nagtutut- do hito. Diri ngani igo nga mag-angkon la an usa ka tawo nga Kristiano hiya. Hi Jesus nagsiring: "Diri an tagsa nga nagsisiring ha akon: Ginoo, Ginoo, makakasulod ha ginhadian han langit; kondi an nagbubuhat han kaburut-on han akon Amay, nga aadto ha langit." Salit, basi uyonan han Dios, kinahanglan hibaroan na- ton kon ano an ginkikinahanglan han Dios ha aton ngan buhaton naton ito. Adton diri nagbubuhat han kaburut-on han Dios ginta- wag ni Jesus nga "mga magburuhat han karat-an." (Mateo 7:21-23) Pariho han palsipikado nga kwarta, an palso nga relihiyon waray totoo nga kapulsanan. Mas maraot pa hito, an sugad nga relihiyon ha pagkamatuod nakakadaot gud. 4 Hi Jehova naghahatag ha ngatanan dinhi ha tuna han higa- yon nga makarawat an kinabuhi nga waray kataposan. Kondi, basi magkaada kinabuhi nga waray kataposan ha Paraiso, kinahanglan singbahon naton an Dios ha husto nga paagi ngan magkinabuhi yana ha paagi nga kinakarawat niya. Makasurubo, damu an nag- dudumiri ha pagbuhat hito. Salit hi Jesus nagsiring: "Sulod kamo ha haligotay nga ganghaan; kay haluag an ganghaan, ngan hala- pad an dalan nga tipakadto ha karat-an, ngan damu an mga nagpakasulod hito. Kay haligotay an ganghaan, ngan haligot an dalan nga tipakadto ha kinabuhi, ngan talagsa la an nakakaagi hito." (Mateo 7:13, 14) An totoo nga relihiyon naggigiya ngadto ha kinabuhi nga waray kataposan. An palso nga relihiyon naggigiya ngadto ha kabungkagan. Diri karuyag ni Jehova nga mabungkag an bisan hin-o nga tawo, ngan salit tinatagan niya an mga tawo ha bisan diin hin higayon nga mahibaro mahitungod ha iya. (2 Pedro 3:9) Salit, an paagi han aton pagsingba ha Dios nangangahulogan gud hin kinabuhi o kamatayon para ha aton. KON PAONAN-O MAKIKILALA AN TOTOO NGA RELIHIYON 5 Paonan-o hiaagian 'an dalan ngadto ha kinabuhi'? Hi Jesus 3. Sumala kan Jesus, ano an kinahanglan buhaton naton kon karuyag naton nga uyonan kita han Dios? 4. Ano an kahulogan han ginsiring ni Jesus mahitungod han duha nga dalan, ngan tipakain an tagsa nga dalan? 5. Paonan-o naton makikilala adton nagbubuhat han totoo nga relihiyon? 145
146 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nagsiring nga an totoo nga relihiyon makikita ha pagkinabuhi han mga tawo nga nagbubuhat hito. "Tikang ha ira mga bunga, iyo kikilal-on hira," siring niya. "An ngatanan nga mag-opay nga kahoy nabunga hin mag-opay nga bunga." (Mateo 7:16, 17) Ha iba nga mga pulong, adton nagbubuhat han totoo nga relihiyon makikilala pinaagi han ira mga tinotoohan ngan han ira pagga- wi. Bisan kon hira diri-hingpit ngan nagsasayop, an totoo nga mga magsiringba, sugad nga grupo, nangangalimbasog ha pagbuhat han kaburut-on han Dios. Aton paghisgotan an unom nga pangi- rilal-an hadton nagbubuhat han totoo nga relihiyon. 6 Iginbabasar han totoo nga mga magsiringba han Dios an ira mga katutdoan ha Biblia. An Biblia mismo nasiring: "An ngatanan nga mga Baraan nga Surat nga ginpakaaghat han Dios may kapulsanan man ha pagtutdo, ha pagbadlong, ha pagsaway, ha panutdoan nga ha katadongan; basi nga an tawo han Dios mahingpit, ngan maan- dam tungod ha ngatanan nga maopay nga buhat." (2 Timoteo 3: 16, 17) Hi apostol Pablo nagsurat ha iya mga igkasi-Kristiano: "Han iyo pagkarawat ha amon han . . . pulong han Dios, iyo kinarawat ito, diri sugad nga pulong han mga tawo, kondi, ha pagkamatuod, nga pulong han Dios." (1 Tesalonika 2:13) Salit, an mga tinotoohan ngan mga buhat han totoo nga relihiyon diri iginbabasar ha mga opinyon o tradisyon han mga tawo. Nagtitikang ito ha giniyahan nga Pulong han Dios, an Biblia. 7 Hi Jesu-Kristo nagpakita han husto nga susbaranan pinaagi han pagbasar han iya mga katutdoan ha Pulong han Dios. Ha pag- ampo ha iya langitnon nga Amay, hiya nagsiring: "An imo pulong amo an kamatuoran." (Juan 17:17) Natoo hi Jesus ha Pulong han Dios, ngan an ngatanan nga iya igintutdo nahiuuyon ha Kasura- tan. Hi Jesus agsob magsiring: "Nahisurat na." (Mateo 4:4, 7, 10) Katapos, nagkukotar hi Jesus hin teksto. Ha sugad man nga paagi, an katawohan han Dios yana diri nagtututdo han ira kalugaringon la nga mga ideya. Natoo hira nga an Biblia amo an Pulong han Dios, ngan marig-on nga ira iginbabasar an ira mga katutdoan ha ginsisiring hito. 8 Adton nagbubuhat han totoo nga relihiyon nagsisingba kan 6, 7. Paonan-o gintatagad han mga surugoon han Dios an Biblia, ngan pao- nan-o nagpakita hi Jesus hin susbaranan may kalabotan hini? 8. Ano an nahiuupod ha pagsingba kan Jehova?
ADTON NAGSISINGBA HA TOTOO NGA DIOS ˇ nagbabasar han ira mga katutdoan ha Biblia ˇ nagsisingba kan Jehova la ngan nagpapakilala han iya ngaran ˇ nagpapakita hin putli nga gugma ha usa kag usa ˇ nakarawat kan Jesus sugad nga an usa nga ginagamit han Dios ha pagluwas ˇ diri bahin han kalibotan ˇ nagsasangyaw nga an Ginhadian han Dios an amo la nga paglaom han katawohan
148 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Jehova la ngan nagpapakilala han iya ngaran. Hi Jesus nagsiring: "Magsingba ka ha imo Ginoo nga Dios, ngan ha iya la ikaw mag- aalagad." (Mateo 4:10) Salit, an mga surugoon han Dios waray iba nga ginsisingba kondi hi Jehova la. Ini nga pagsingba nag-uupod han pagpakilala ha mga tawo han ngaran han totoo nga Dios ngan han iya personalidad. An Salmo 83:18 nasiring: "Hi ikaw la, nga an ngaran hi Jehova, amo an Gihitaasi ha bawbaw han tuna." Hi Jesus nagpakita hin susbaranan ha pagbulig ha iba nga makilala an Dios, sugad han iya ginsiring ha pag-ampo: "Akon iginpakilala an imo ngaran ha mga tawo ha kalibotan, nga imo ha akon igin- hatag." (Juan 17:6) Ha sugad man nga paagi, an totoo nga mga magsiringba yana nagtututdo ha iba mahitungod han ngaran han Dios, han iya mga katuyoan, ngan han iya mga kalidad. 9 An katawohan han Dios nagpapakita hin putli, diri-hakugnon nga gugma ha usa kag usa. Hi Jesus nagsiring: "Tungod hini an ngatanan makilala, nga kamo akon mga tinon-an, kon kamo mag- higugmaay an usa kag usa." (Juan 13:35) An siyahan nga mga Kristiano may-ada han sugad nga gugma ha usa kag usa. An gug- ma nga iginbasar ha mga prinsipyo han Biblia nagkukuha han mga ulang tungod ha pagkaiba-iba han rasa, sosiedad, ngan nasud ngan nag-uurosa han mga tawo ngada ha diri-nabubungkag nga bugkos han totoo nga pagminagburugto. (Kolosas 3:14) An mga membro han palso nga mga relihiyon waray hito nga mahigugma- on nga pagminagburugto. Paonan-o kita nahibaro hito? Pinapatay nira an usa kag usa tungod han pagkaiba-iba han nasud o tri- bo. An totoo nga mga Kristiano diri nagamit hin mga armas basi patayon an ira Kristiano nga kabugtoan o an bisan hin-o. An Bib- lia nasiring: "Dinhi iginpapahayag an mga anak han Dios, ngan an mga anak han Yawa; bisan hin-o an waray pagbuhat ha katado- ngan ngan waray paghigugma ha iya bugto diri kanan Dios. . . . Maghigugmaay kita an usa kag usa; diri sugad kan Kain nga hiya kanan yawa, ngan pinatay niya an iya bugto." - 1 Juan 3:10-12; 4: 20, 21. 10 Syempre, an putli nga gugma nangangahulogan hin labaw pa kay ha basta diri la pagpatay ha iba. May pagsakripisyo-ha- kalugaringon nga ginagamit han totoo nga mga Kristiano an ira 9, 10. Ha ano nga mga paagi naghihigugmaay ha usa kag usa an totoo nga mga Kristiano?
An Pagsingba nga Inuuyonan han Dios panahon, kusog, ngan mga katigayonan ha pagbulig ngan pagda- sig ha usa kag usa. (Hebreo 10:24, 25) Nagbibinuligay hira ha mga panahon han kasakitan, ngan gintatrato nira an iba ha tangkod nga paagi. Ha pagkamatuod, ha ira pagkinabuhi ira ginsusunod an sagdon han Biblia nga 'magbuhat han maopay ha ngatanan nga mga tawo.' - Galasia 6:10. 11 Kinakarawat han totoo nga mga Kristiano hi Jesu-Kristo su- gad nga an usa nga ginagamit han Dios ha pagluwas ha aton. An Biblia nasiring: "Ha bisan hin-o nga lain kan Kristo waray kaluwa- san, kay waray iba nga ngaran ha ilarom han langit, nga ihinatag ha mga tawo, nga sadang ta kaluwasan." (Buhat 4:12) Sugad han hinbaroan naton ha Kapitulo 5, iginhalad ni Jesus an iya kinabu- hi sugad nga lukat para ha masinugtanon nga mga tawo. (Mateo 20:28) Dugang pa, hi Jesus an pinili han Dios nga Hadi ha langit- non nga Ginhadian nga magmamando ha bug-os nga tuna. Ngan nagsusugo an Dios nga sugton naton hi Jesus ngan sundon an iya mga igintututdo kon karuyag naton an kinabuhi nga waray kata- posan. Ini an rason kon kay ano nga an Biblia nasiring: "An natoo ha Anak, may kinabuhi nga waray kataposan; kondi adton diri na- too ha Anak, diri makakakita han kinabuhi." - Juan 3:36. 12 An totoo nga mga magsiringba diri bahin han kalibotan. Han ginbibista hi Jesus ha atubangan han Romano nga magmarando nga hi Pilato, hiya nagsiring: "An akon ginhadian diri kanan hini nga kalibotan." (Juan 18:36) Diin man nga nasud hira naukoy, an totoo nga mga sumurunod ni Jesus mga sakop han iya langitnon nga Ginhadian, ngan tungod hito nagpapabilin hira nga neutral ha mga buruhaton ha politika han kalibotan. Diri hira naapi ha mga araway hito. Kondi, an mga magsiringba ni Jehova diri nag- hihilabot ha karuyag buhaton han iba mahitungod ha pag-api ha usa nga partido ha politika, pagkandidato, o pagbutos. Ngan gawas pa ha pagin neutral ha politika han totoo nga mga magsi- ringba han Dios, masinugtanon hira ha balaud. Kay ano? Tungod kay an Pulong han Dios nagsusugo ha ira nga "magpasakop" ha "hitaas nga mga awtoridad" han gobyerno. (Roma 13:1, NW) Kon nagkakasumpaki an iginsusugo han Dios ngan han politikal 11. Kay ano nga importante nga karawaton hi Jesu-Kristo sugad nga an usa nga ginagamit han Dios ha pagluwas ha aton? 12. Ano an nahidadabi ha pagin diri bahin han kalibotan? 149
150 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nga sistema, ginsusubad han totoo nga mga magsiringba an mga apostol, nga nagsiring: "Kinahanglan sundon namon an Dios su- gad nga magmarando imbes nga an mga tawo." - Buhat 5:29, NW; Markos 12:17. 13 An totoo nga mga sumurunod ni Jesus nagsasangyaw nga an Ginhadian han Dios an amo la nga paglaom han katawohan. Hi Jesus nagtagna: "Ini nga maopay nga sumat han ginhadian igwa- 13. Paonan-o gintatagad han totoo nga mga sumurunod ni Jesus an Ginhadi- an han Dios, ngan salit, ano an ira ginbubuhat? Pinaagi han pag-alagad kan Jehova kaupod han iya katawohan, mas damu an makakarawat mo kay ha mawawara ha imo
An Pagsingba nga Inuuyonan han Dios wali ha bug-os nga kalibotan ha pagpamatuod ha ngatanan nga mga nasud; ngan niyan an kataposan maabot." (Mateo 24:14) Im- bes nga dasigon an mga tawo nga sumarig ha tawhanon nga mga magmarando ha pagsulbad han ira mga problema, an totoo nga mga sumurunod ni Jesu-Kristo nagpapasamwak han langitnon nga Ginhadian han Dios sugad nga an amo la nga paglaom han katawohan. (Salmo 146:3) Gintutdoan kita ni Jesus nga ig-ampo iton hingpit nga gobyerno han hiya nagsiring: "Kumanhi an imo ginhadian. Matuman an imo pagburut-an, sugad ha langit, amo man ha tuna." (Mateo 6:10) An Pulong han Dios nagtagna nga ini nga langitnon nga Ginhadian "magpipinitpinit ngan mag-aanaw hini ngatanan nga ginhadian [nga naeksister yana], ngan ini ma- tindog ha kadayonan." - Daniel 2:44. 14 Basado ha aton pa la ginhisgotan, pakianhi an imo kalugari- ngon: 'Ano nga relihiyoso nga grupo an nagbabasar han ngatanan nga katutdoan hito ha Biblia ngan nagpapakilala han ngaran ni Je- hova? Ano nga grupo an nagbubuhat han igintututdo han Dios nga paagi han pagpakita hin gugma, natoo kan Jesus, diri bahin hini nga kalibotan, ngan nagpapasamwak nga an Ginhadian han Dios an amo la nga paglaom han katawohan? Ha ngatanan nga mga relihiyoso nga grupo dinhi ha tuna, ano nga grupo an na- kakasunod hini nga mga ginkikinahanglan? An mga kamatuoran matin-aw nga nagpapakita nga ito nga grupo amo an mga Saksi ni Jehova. - Isaias 43:10-12. ANO AN IMO BUBUHATON? 15 An pagtoo la ha Dios diri igo na para mapalipay hiya. Ha pag- kamatuod, an Biblia nasiring nga bisan an mga demonyo natoo nga naeksister an Dios. (Jakobo 2:19) Kondi, matin-aw nga hira diri nagbubuhat han kaburut-on han Dios ngan diri niya inuuyo- nan hira. Basi uyonan han Dios, kinahanglan nga diri kay tumoo la kita ha iya pag-eksister kondi kinahanglan buhaton liwat naton an iya kaburut-on. Kinahanglan bumulag liwat kita ha palso nga relihiyon ngan karawaton an totoo nga pagsingba. 14. Ha imo pagtoo, ano nga relihiyoso nga grupo an nakakasunod ha mga gin- kikinahanglan para ha totoo nga pagsingba? 15. Ano an ginkikinahanglan han Dios dugang pa ha pagtoo nga hiya naeksis- ter? 151
152 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? 16 Ipinakita ni apostol Pablo nga kinahanglan diri kita makig- bahin ha palso nga pagsingba. Hiya nagsurat: "Gumowa ngan bumulag kamo tikang ha ira, siring han Ginoo, ngan diri kamo dumuot hin mahugaw nga bagay; ngan kakarawaton ko kamo." (2 Korinto 6:17; Isaias 52:11) Salit linilikyan han totoo nga mga Kristiano an bisan ano nga may kalabotan ha palso nga pag- singba. 17 Ipinapakita han Biblia nga an ngatanan nga klase han palso nga relihiyon bahin han 'Babilonya nga Daku.' (Pahayag 17:5) Ito nga ngaran nagpapahinumdom ha aton han kadaan nga syudad han Babilonya, nga gintikangan han palso nga relihiyon katapos han Baha ha panahon ni Noe. Damu nga mga katutdoan ngan mga buhat nga komon yana ha palso nga relihiyon an maiha na nga nagtikang ha Babilonya. Pananglitan, an mga Babilonyaha- non nasingba ha mga trinidad, o mga grupo han tulo nga dios. Yana, an nangunguna nga doktrina han damu nga mga relihi- yon amo an Trinidad. Kondi an Biblia matin-aw nga nagtututdo nga uusa la an totoo nga Dios, hi Jehova, ngan hi Jesu-Kristo an iya Anak. (Juan 17:3) An mga Babilonyahanon natoo liwat nga an mga tawo may-ada diri-namamatay nga kalag nga nagpapadayon nga buhi ha kamatay han lawas ngan mahimo mag-antos ha lugar han pagsakit. Yana, igintututdo han kadam-an nga mga relihiyon an pagtoo ha diri-namamatay nga kalag o espiritu nga mahimo mag-antos ha impyerno nga kalayo. 18 Tungod kay an pagsingba han kadaan nga Babilonya nagsa- rang ha bug-os nga tuna, an moderno nga Babilonya nga Daku husto kilalahon sugad nga an imperyo han palso nga relihiyon ha kalibotan. Ngan an Dios nagtagna nga tigda nga maabot an kata- posan hini nga imperyo han palso nga relihiyon. (Pahayag 18:8) Nasasabtan mo ba kon kay ano nga importante nga bumulag ka ha tagsa nga bahin han Babilonya nga Daku? Karuyag ni Jehova Para han dugang nga impormasyon kon kay ano nga an Babilonya nga Daku nagrirepresentar han imperyo han palso nga relihiyon ha kalibotan, kitaa an Apendise, pahina 219-20. 16. Ano an sadang buhaton naton may kalabotan ha pakigbahin ha palso nga relihiyon? 17, 18. Ano an 'Babilonya nga Daku,' ngan kay ano nga kinahanglan magdag- mit gud ha 'paggawas tikang ha iya'?
An Pagsingba nga Inuuyonan han Dios nga Dios nga 'gumawas ka tikang ha iya' ha kadagmitan samtang may panahon pa. - Pahayag 18:4. 19 Sugad nga resulta han imo desisyon nga umundang na ha mga buruhaton han palso nga relihiyon, an iba bangin diri na makig-upod ha imo. Kondi, pinaagi han pag-alagad kan Jehova kaupod han iya katawohan, mas damu gud an makakarawat mo kay ha mawawara ha imo. Pariho han siyahan nga mga disipulo ni Jesus nga binaya ha iba nga mga butang basi magsunod ha iya, magkakaada ka hin damu nga espirituwal nga kabugtoan. Magigin membro ka han daku nga pamilya han minilyon nga totoo nga mga Kristiano ha bug-os nga kalibotan, nga nagpapakita ha imo han putli nga gugma. Ngan magkakaada ka han urusahon nga paglaom nga kinabuhi nga waray kataposan "ha panahon nga tia- rabot." (Markos 10:28-30) Bangin umabot an panahon nga adton binaya ha imo tungod han imo mga tinotoohan mag-usisa na han igintututdo han Biblia ngan magin mga magsiringba ni Jehova. 20 An Biblia nagtututdo nga hirani na tapuson han Dios inin maraot nga sistema han mga butang ngan sasaliwnan niya ito hin matadong nga bag-o nga kalibotan ilarom han pagman- do han iya Ginhadian. (2 Pedro 3:9, 13) Magigin makaruruyag gud ito nga kalibotan! Ngan dida hiton matadong nga bag-o nga sistema, magkakaada usa na la nga relihiyon, usa nga totoo nga paagi han pagsingba. Diri ba maaramon la nga buhaton mo an ki- nahanglanon nga mga pitad basi makaupod ka ha totoo nga mga magsiringba yana mismo? 19. Ano an makakarawat mo tungod ha pag-alagad kan Jehova? 20. Ano an magigin tidaraon hadton nagbubuhat han totoo nga relihiyon? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ Usa la an totoo nga relihiyon. - Mateo 7:13, 14. ˇ Nakikilala an totoo nga relihiyon pinaagi han mga katutdoan ngan mga buhat hito. - Mateo 7:16, 17. ˇ An mga Saksi ni Jehova nagbubuhat han pag- singba nga inuuyonan han Dios. - Isaias 43:10. 153
KAPITULO 16 Magin Marig-on ha Totoo nga Pagsingba Ano an igintututdo han Biblia mahitungod han paggamit hin mga imahen? Ano an panhunahuna han mga Kristiano mahitungod han relihiyoso nga mga piyesta? Paonan-o mo maisasaysay ha iba an imo mga tinotoohan ha paagi nga diri hira maiinsulto? PANANGLITAN hinbaroan mo nga nahugawan hinduro an iyo ˆ komunidad. May-ada ngay-an usa ka tawo nga patag o nga nag- lalabog hin nakakahilo nga basura ha iyo lugar, ngan yana namimeligro na an mga kinabuhi. Ano an imo bubuhaton? Si- gurado nga mabaya ka hito nga lugar kon mahihimo mo. Kondi katapos mo bumaya, magpapakiana ka la gihapon, 'Nahiloan ba ako?' 2 Pariho nga sitwasyon an nabangon may kalabotan ha palso nga relihiyon. An Biblia nagtututdo nga an sugad nga pagsing- ba naimpluwensyahan han mahugaw nga mga katutdoan ngan mga buhat. (2 Korinto 6:17) Salit importante nga gumawas ka ha 'Babilonya nga Daku,' an imperyo han palso nga relihiyon ha kalibotan. (Pahayag 18:2, 4) Ginbuhat mo na ba ini? Kon amo, angay ka kumendasyonan. Kondi diri igo an pagbulag la o pag- baya ha usa nga palso nga relihiyon. Katapos hito, kinahanglan pakianhan mo an imo kalugaringon, 'May nagpapabilin pa ba ha akon nga bisan ano nga tigaman han palso nga relihiyon?' Tag- da an pipira nga mga ehemplo. 1, 2. Ano nga pakiana an kinahanglan igpakiana mo ha imo kalugaringon ka- tapos bayaan an palso nga relihiyon, ngan ha paghunahuna mo, kay ano nga importante ini?
PAGSINGBA HA MGA IMAHEN NGAN HA MGA KAAPOY-APOYAN 3 An iba maiha na nga may-ada mga imahen o mga altar ha ira mga balay. May-ada ka ba liwat hito? Kon amo, bangin naabat ka nga malain o sayop an pag-ampo ha Dios nga waray han sugad nga nakikita nga bulig. Bangin hinigugma mo pa ngani an pipira hini nga mga butang. Kondi an Dios na mismo an nasiring kon paonan-o hiya sadang pagsingbahon, ngan an Biblia nagtututdo nga diri niya karuyag nga gumamit kita hin mga imahen. (Ekso- do 20:4, 5; Salmo 115:4-8; Isaias 42:8; 1 Juan 5:21) Salit mahimo ka magmarig-on ha totoo nga pagsingba pinaagi han pagbung- kag ha bisan ano nga mga butang nga gintatag-iya mo nga may kalabotan ha palso nga pagsingba. Oo, hunahunaa gud ito sugad han paghunahuna hito ni Jehova - nga "mangil-ad" ito. - Deute- ronomio 27:15. 4 An pagsingba ha mga kaapoy-apoyan komon liwat ha 3. (a) Ano an ginsisiring han Biblia mahitungod han paggamit hin mga ima- hen, ngan kay ano nga bangin makuri karawaton han iba an panhunahuna han Dios? (b) Ano an sadang mo buhaton ha bisan ano nga mga butang nga ginta- tag-iya mo nga may kalabotan ha palso nga pagsingba? 4. (a) Paonan-o kita nahibaro nga waray kapulsanan an pagsingba ha mga kaa- poy-apoyan? (b) Kay ano nga gindid-an ni Jehova an iya katawohan ha pagbuhat hin bisan ano nga klase hin espiritismo? 155
156 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? damu nga palso nga relihiyon. Antes mahibaro han kamatuo- ran han Biblia, natoo an iba nga an mga patay may sarabotan ha diri-nakikita nga lugar ngan mahimo kuno hira makabu- lig o makadaot ha mga buhi. Bangin nahiaraan mo hadto nga mangalimbasog gud ha pagpalipay ha imo patay na nga mga kaapoy-apoyan. Kondi sugad han imo hinbaroan ha Kapitulo 6 hini nga libro, an mga patay diri na naeksister ha bisan diin. Tungod hito, waray kapulsanan an mga pangalimbasog ha pa- kigkomunikar ha ira. Bisan ano nga mga mensahe nga baga in tikang ha namatay nga hinigugma, ha pagkamatuod tikang ha mga demonyo. Salit, gindid-an ni Jehova an mga Israelita nga magsari ha pakiistorya ha mga patay o makigbahin ha bisan ano nga klase hin espiritismo. - Deuteronomio 18:10-12. 5 Kon an paggamit hin mga imahen o pagsingba ha mga kaa- poy-apoyan bahin han imo paagi han pagsingba hadto, ano an imo bubuhaton? Basaha ngan pamalandonga an mga bersikulo han Biblia nga nagpapatin-aw ha imo kon ano an panhunahuna han Dios mahitungod hini nga mga butang. Pag-ampo ngadto kan Jehova kada adlaw mahitungod han imo hingyap nga mag- marig-on ha totoo nga pagsingba, ngan paghangyo ha iya nga buligan ka nga magkaada han panhunahuna nga sugad han iya panhunahuna. - Isaias 55:9. PASKO - DIRI GINSASAUROG HAN SIYAHAN NGA MGA KRISTIANO 6 An pagsingba han usa ka tawo mahimo mahugawan han pal- so nga relihiyon may kalabotan ha popular nga mga piyesta. Tagda pananglitan an Pasko. An Pasko nagsasaurog kuno han ka- tawo ni Jesu-Kristo, ngan haros an ngatanan nga relihiyon nga nag-aangkon nga Kristiano nagsasaurog hito. Kondi, waray ebi- densya nga an siyahan-siglo nga mga disipulo ni Jesus nagsaurog hito nga piyesta. An libro nga Sacred Origins of Profound Things 5. Ano an bubuhaton mo kon an paggamit hin mga imahen o pagsingba ha mga kaapoy-apoyan bahin han imo pagsingba hadto? 6, 7. (a) An Pasko nagsasaurog kuno han ano, ngan ginsaurog ba ito han siyahan-siglo nga mga sumurunod ni Jesus? (b) Konektado ha ano an mga pag- saurog han adlaw nga natawohan durante han panahon han siyahan nga mga disipulo ni Jesus?
Magin Marig-on ha Totoo nga Pagsingba nasiring: "Ha sulod hin duha ka gatos ka tuig katapos matawo hi Kristo, waray usa nga maaram, ngan gutiay la nga mga tawo an in- teresado ha eksakto nga petsa han iya katawo." 7 Bisan kon nahibaro an mga disipulo ni Jesus han eksakto nga petsa han iya katawo, sigurado nga diri hira magsasaurog hito. Kay ano? Tungod kay sugad han iginsasaysay han The World Book Encyclopedia, an siyahan nga mga Kristiano "naghunahuna nga pagano nga kustomre an pagsaurog han katawo han bisan hin-o." An mga nagsaurog la han adlaw nga natawohan nga gin-unabi ha Biblia amo an duha nga magmarando nga waray magsingba kan Jehova. (Genesis 40:20; Markos 6:21) An mga pagsaurog han adlaw nga natawohan ginbuhat liwat ha pagpasidungog ha pa- gano nga mga dios. Pananglitan, ha Mayo 24 ginsaurog han mga Romano an adlaw nga natawohan han diosa nga hi Dia- na. Kinabuwasan, ira ginsaurog an adlaw nga natawohan han ira dios-nga-adlaw, hi Apolo. Salit, an mga pagsaurog han adlaw nga natawohan konektado ha paganismo, diri ha Kristianidad. 8 May usa pa nga hinungdan kon kay ano nga an siyahan-siglo nga mga Kristiano waray magsaurog han adlaw nga natawohan ni Jesus. Posible nga maaram an mga disipulo ni Jesus nga an mga pagsaurog han adlaw nga natawohan konektado ha patootoo. Pa- nanglitan, damu nga mga Griego ngan mga Romano ha kadaan nga mga panahon an natoo nga may espiritu nga presente ha ka- tawo han tagsa nga tawo ngan nagpapanalipod ha iya ha bug-os nga kinabuhi. "Ini nga espiritu may-ada misteryoso nga relasyon ha dios nga ha iya adlaw nga natawohan igin-anak an indibidu- wal," siring han libro nga The Lore of Birthdays. Sigurado nga diri malilipay hi Jehova ha bisan ano nga pagsaurog nga magkakaw- ing kan Jesus ha patootoo. (Isaias 65:11, 12) Niyan kay ano man nga damu hinduro nga mga tawo an nagsasaurog han Pasko? AN GINTIKANGAN HAN PASKO 9 Damu ka gatos ka tuig na an naglabay katapos mabu- hi hi Jesus ha tuna han nagtikang an mga tawo pagsaurog han 8. Isaysay an koneksyon han mga pagsaurog han adlaw nga natawohan ngan han patootoo. 9. Paonan-o napili an Disyembre 25 sugad nga adlaw ha pagsaurog han kata- wo ni Jesus? 157
158 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? iya katawo ha Disyembre 25. Kondi diri ito an petsa han katawo ni Jesus, kay matin-aw nga natawo hiya han Oktubre. Niyan kay ano man nga ginpili an Disyembre 25? An iba nga ha urhi nag- angkon nga Kristiano hira posible nga "naruyag nga mahituman an petsa ha pagano nga piyesta han mga Romano nga nagsasa- urog han 'kompleanyo han waray pa mapirde nga adlaw.' " (The New Encyclopædia Britannica) Ha panahon han katugnaw, nga an adlaw baga in maluya hinduro, an mga pagano naghihimo hin mga seremonya basi bumalik ini nga surok han kapaso ngan ka- lamrag tikang ha hirayo nga mga pagbiyahe hito. Ginhunahuna nga ha Disyembre 25 nagtitikang an adlaw ha pagbalik hito. Ha pangalimbasog nga makombirte an mga pagano, ginsunod han mga lider han relihiyon ini nga piyesta ngan nangalimbasog nga himoon ito nga sugad hin kanan "Kristiano." 10 An pagano nga gintikangan han Pasko maiha na nga kinila- la. Tungod han diri-Kasuratanhon nga gintikangan hito, igindiri an Pasko ha Inglatera ngan ha pipira nga mga kolonya han Amerika du- rante han ika-17 ka siglo. Bisan hin-o nga diri magtrabaho ha adlaw han Pasko kina- hanglan magbayad hin multa. Pero waray pag-iha, an daan nga mga kustomre na- gin popular na liwat, ngan igindugang an bag-o nga mga kustomre. An Pasko nagin popular na liwat nga piyesta, ngan popu- lar pa gihapon ito yana ha damu nga mga nasud. Kondi, tungod kay an Pasko may kalabotan ha palso nga relihiyon, ad- ton naruruyag nga lipayon an Dios diri Kakaunon mo ba an dulse nga ginpurot tikang ha kali? Kitaa an Apendise, pahina 221-2. An Saturnalia nagin basihan liwat ha pagpili han Disyembre 25. Ini nga piyesta nga nagpapa- sidungog ha Romano nga dios han pag-uma na- hitabo han Disyembre 17-24. Durante han piyes- ta han Saturnalia nahitabo an mga panagtawo, pagkalipayan, ngan panhatag hin mga regalo. 10. Ha naglabay nga mga panahon, kay ano nga an iba nga mga tawo diri nagsasaurog han Pasko?
Magin Marig-on ha Totoo nga Pagsingba nagsasaurog hito o han bisan ano nga iba pa nga piyesta nga nag- tikang ha pagano nga pagsingba. IMPORTANTE GUD BA AN GINTIKANGAN HAN MGA PIYESTA? 11 An iba nauyon nga an mga piyesta sugad han Pasko may-ada pagano nga gintikangan kondi naghuhunahuna pa gihapon nga diri sayop an pagsaurog hito. Tutal, an kadam-an nga mga tawo diri man naghuhunahuna mahitungod han palso nga pagsingba kon ginsasaurog nira an mga piyesta. Ini nga mga okasyon naghahatag liwat ha mga pamilya hin mga higayon nga magka- tarampo. Ini ba an ginhuhunahuna mo? Kon amo, posible gud nga gugma ha pamilya, diri gugma ha palso nga relihiyon, an hinungdan nga baga in makuri an pagin marig-on ha totoo nga pagsingba. Sarig nga karuyag ni Jehova, an usa nga nagpatikang han pamilya, nga magkaada ka maopay nga relasyon ha imo mga paryente. (Efeso 3:14, 15) Kondi mapaparig-on mo an sugad nga mga bugkos ha mga paagi nga inuuyonan han Dios. Mahitungod han pinakaimportante nga butang nga sadang naton hunahu- naon, hi apostol Pablo nagsurat: "Proybahan ["Siguroha," NW] niyo an maruruyagan han Ginoo." - Efeso 5:10. 12 Bangin naghuhunahuna ka nga diri an mga gintikangan han mga piyesta an hinungdan kon kay ano nga ginsasaurog ito yana. Importante gud ba an mga gintikangan hito? Oo! Ha pag-ilustrar: Pananglitan nakakita ka hin usa nga dulse dida ha kali. Pupuruton mo ba ngan kakaunon iton nga dulse? Syempre diri! Mahugaw ito. Pariho hito nga dulse, an mga piyesta ba- ngin baga in makaruruyag, kondi mahugaw an gintikangan hito. Basi magin marig-on ha totoo nga pagsingba, kinahanglan su- baron naton an punto-de-bista ni propeta Isaias, nga nagsiring ha totoo nga mga magsiringba: "Ayaw kawkaw hin mahugaw nga butang." - Isaias 52:11. Para ha paghisgot kon ano an panhunahuna han totoo nga mga Kristiano ha iba pa nga popular nga mga piyesta, kitaa an Apendise, pahina 222-3. 11. Kay ano nga an iba nga mga tawo nagsasaurog han mga piyesta, kondi ano an pinakaimportante nga sadang naton hunahunaon? 12. Iilustrar kon kay ano nga sadang likyan naton an mga kustomre ngan mga pagsaurog nga mahugaw an gintikangan. 159
160 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? GAMITA AN PAGSABOT HA PAKIG-UPOD HA IBA 13 Bangin bumangon an mga problema kon magdesisyon ka nga diri makigbahin ha mga piyesta. Pananglitan, bangin mahi- pausa an imo mga katrabaho kon kay ano nga diri ka naapi ha pagselebrar ha piyesta ha imo gintatrabahoan. Ano an imo bubu- haton kon tagan ka hin regalo ha Pasko? Sayop ba an pagkarawat hito? Ano an imo bubuhaton kon an imo bana o asawa diri mo ig- kasi-tumuroo? Ano an bubuhaton mo basi masiguro nga diri umabat an imo mga anak nga may kulang ha ira tungod ha diri pagsaurog hin mga piyesta? 14 Ginkikinahanglan an maopay nga pagsabot basi hibaroan kon ano an bubuhaton ha tagsa nga sitwasyon. Kon may magsi- ring ha imo nga, "Malipayon nga piyesta," o ano pa man, puydi mo la pasalamatan hiya. Kondi kon pananglitan an usa pirme mo nakikita o regular nga katrabaho mo, hito nga kahimtang, mahi- mo ka magsaysay hin dugang pa. Ha ngatanan nga kahimtang, magin mataktika. An Biblia nagsasagdon: "An iyo pulong kina- hanglan nga may maada grasya, nga ginparasa hin asin, basi nga iyo hibaroan an pagbatonay ha usa kag usa." (Kolosas 4:6) Ayaw gud pagpakita hin kawaray-pagtahod ha iba. Lugod, mataktika nga isaysay an imo gintotoohan. Isaysay hin matin-aw nga diri ka nakontra ha panhatag hin mga regalo ngan ha mga pagtarotaram- po kondi karuyag mo makigbahin hini nga mga buruhaton ha iba nga panahon. 15 Ano man an imo bubuhaton kon may-ada naruruyag mag- regalo ha imo? Nadepende gud ito ha mga kahimtang. An humaratag bangin sumiring: "Maaram ako nga diri ka nagsasa- urog han piyesta. Kondi, karuyag ko ihatag ini ha imo." Bangin magdesisyon ka nga hito nga mga kahimtang, an pagkarawat hin regalo diri pariho ha pakigbahin ha piyesta. Syempre, kon an humaratag diri maaram han imo mga tinotoohan, mahimo mo isumat ha iya nga diri ka nagsasaurog han piyesta. Makakabulig ini ha pagsaysay kon kay ano nga nakarawat ka hin regalo kondi diri ka nagriregalo durante hito nga okasyon. Ha luyo nga bahin, magigin maaramon an diri pagkarawat hin regalo kon matin-aw 13. Ano nga mga problema an mahimo bumangon kon diri ka nakikigbahin ha mga piyesta? 14, 15. Ano an bubuhaton mo kon may magsiring ha imo nga, "Malipayon nga piyesta," o may-ada naruruyag magregalo?
Magin Marig-on ha Totoo nga Pagsingba nga an motibo han pagregalo amo an pagpakita nga diri ka nasu- nod ha imo mga tinotoohan o nga magkukompromiso ka basi la makakarawat hin regalo. ANO AN BUBUHATON MO MAY KALABOTAN HA DIRI-TUMUROO NGA MGA KAPAMILYA? 16 Ano man kon an imo mga kapamilya diri nauyon ha imo mga tinotoohan? Magin mataktika liwat. Diri kinahanglan nga makiglantugi ka mahitungod han tagsa nga kustomre o selebras- yon nga karuyag isaurog han imo mga paryente. Lugod, tahora an ira katungod ha pagkaada kalugaringon nga mga opinyon, su- gad la nga karuyag mo nga tahuron nira an imo mga katungod. (Mateo 7:12) Ayaw pagbuhat hin bisan ano nga makakahimo ha imo nga sugad hin nakikigbahin ka na ha piyesta. Kondi, magin makatadunganon ha mga buruhaton nga waray kalabotan ha ak- tuwal nga selebrasyon. Syempre, kinahanglan gumios ka pirme ha paagi nga diri makakadaot han imo maopay nga konsensya. - 1 Timoteo 1:18, 19. 17 Ano an mahihimo mo basi an imo mga anak diri umabat nga may-ada kulang ha ira tungod ha diri pagsaurog han mga piyesta nga diri uyon ha Kasuratan? Nadepende gud ini ha ginbubuhat mo ha iba nga mga panahon han tuig. An iba nga mga ginika- nan naghihikay hin mga panahon ha paghatag hin mga regalo ha ira mga anak. An usa han pinakamaopay nga mga regalo nga maihahatag mo ha imo mga anak amo an imo panahon ngan mahigugmaon nga atensyon. MAHIARA HA PAGBUHAT HAN TOTOO NGA PAGSINGBA 18 Basi mapalipay an Dios, kinahanglan isalikway mo an pal- so nga pagsingba ngan magin marig-on ha totoo nga pagsingba. Ano an nahidadabi hini? An Biblia nasiring: "Magpinalandunga- nay an usa kag usa ha aton ha pag-aghat ha gugma ngan ha mga mag-opay nga buhat; diri ta bayaan an aton pagtarotarampo, su- gad han batasan han iba, kondi maglinaygayay kita labi na gud, 16. Paonan-o ka magigin mataktika ha pagdumara ha mga buruhaton nga may kalabotan ha mga piyesta? 17. Paonan-o mo mabubuligan an imo mga anak nga diri umabat nga may-ada kulang ha ira tungod kay nakikita nira an iba nga nagsasaurog han mga piyesta? 18. Paonan-o an pagtambong ha Kristiano nga mga katirok makakabulig ha imo nga magin marig-on ha totoo nga pagsingba? 161
162 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nga iyo gintatan-aw nga an adlaw nagtitikahirani na." (Hebreo 10: 24, 25) An Kristiano nga mga katirok makalilipay nga mga okas- yon para ha imo ha pagsingba ha Dios ha paagi nga inuuyonan niya. (Salmo 22:22; 122:1) Ha sugad nga mga katirok, may-ada "pagdinasigay" ha butnga han matinumanon nga mga Kristiano. - Roma 1:12, NW. 19 An usa pa nga paagi nga magigin marig-on ka ha totoo nga pagsingba amo an pagsumat ha iba mahitungod han mga butang nga imo na hinbaroan tikang ha pag-aram ha Biblia kaupod han mga Saksi ni Jehova. Damu nga mga tawo an tinuod nga 'nanha- hayhay ngan nagsisinggit' tungod han karaotan nga nahitatabo ha kalibotan yana. (Esekiel 9:4) Bangin may kilala ka nga mga tawo nga sugad hito an inaabat. Kay ano nga diri isumat ha ira an mahitungod han imo basado-ha-Biblia nga ginlalaoman ha tida- raon? Samtang nakikig-upod ka ha totoo nga mga Kristiano ngan iginsusumat mo ha iba an mahitungod han urusahon nga mga kamatuoran han Biblia nga imo na hinbaroan, aabaton mo nga an bisan ano nga paghingyap ha mga kustomre han palso nga pagsingba nga bangin nagpapabilin ha imo kasingkasing hinay- hinay nga mawawara. Sarig nga magmamalipayon ka hinduro ngan makakarawat mo an damu nga mga bendisyon kon magin marig-on ka ha totoo nga pagsingba. - Malakias 3:10. 19. Kay ano nga importante nga isumat mo ha iba an mahitungod han mga butang nga imo na hinbaroan tikang ha Biblia? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An totoo nga pagsingba diri nagsisingba ha mga kaapoy-apoyan ngan diri liwat nagamit hin mga imahen. - Eksodo 20:4, 5; Deuteronomio 18:10-12. ˇ Sayop an pakigbahin ha mga selebrasyon nga may-ada pagano nga gintikangan. - Efeso 5:10. ˇ An totoo nga mga Kristiano sadang magin ma- taktika kon iginsasaysay nira ha iba an ira mga tinotoohan. - Kolosas 4:6.
An pagbuhat han totoo nga pagsingba nagriresulta hin totoo nga kalipayan
KAPITULO 17 Magin Duok ha Dios Pinaagi han Pag-ampo Kay ano nga sadang kita mag-ampo ha Dios? Ano an kinahanglan buhaton naton basi pamatian han Dios? Paonan-o binabaton han Dios an aton mga pag-ampo? KON itanding ha daku hinduro nga uniberso, gutiay gud la an tuna. Ha pagkamatuod, para kan Jehova, "nga Naghimo han mga langit ngan han tuna," an mga nasud han katawohan sugad la hin gutiay nga turo han tubig tikang ha usa nga balde. (Salmo 115:15; Isaias 40:15) Kondi, an Biblia nasiring: "Hi Jehova hirani ha ira ngatanan nga nagsasangpit ha iya, ha ira ngatanan nga nagsasang- pit ha iya hin kamatuoran. Magtutuman hiya han tinguha nira nga nahahadlok ha iya; hiya liwat makakabati han ira singgit." (Salmo 145:18, 19) Hunahunaa la kon ano an kahulogan hito! An makagarahum-ha-ngatanan nga Maglalarang hirani ha aton ngan mamamati ha aton kon kita "nagsasangpit ha iya hin kamatuo- ran." Pribilehiyo gud naton an pagdaop ha Dios ha pag-ampo! 2 Kondi, kon karuyag naton nga pamatian ni Jehova an aton mga pag-ampo, kinahanglan mag-ampo kita ha iya ha paagi nga inuuyonan niya. Paonan-o naton mabubuhat ini kon diri naton nasasabtan an igintututdo han Biblia mahitungod han pag-ampo? Importante nga hibaroan naton an ginsisiring han Kasuratan ma- hitungod hini nga topiko, kay an pag-ampo nabulig ha aton nga magin mas duok kan Jehova. KAY ANO NGA SADANG KITA MAG-AMPO KAN JEHOVA? 3 An usa nga importante nga rason kon kay ano nga sadang kita 1, 2. Kay ano nga sadang tagdon naton an pag-ampo sugad nga daku nga pri- bilehiyo, ngan kay ano nga kinahanglan hibaroan naton an igintututdo han Biblia mahitungod hito? 3. Ano an usa nga importante nga rason kon kay ano nga sadang kita mag-ampo kan Jehova?
'An Naghimo han langit ngan han tuna' andam mamati ha aton mga pag-ampo mag-ampo kan Jehova amo nga gindadasig kita niya nga buha- ton ito. An iya Pulong nagdadasig ha aton: "Diri kamo mabaraka hin bisan ano nga bagay; kondi ha ngatanan nga bagay tungod ha pag-ampo ngan pangamuyo upod an pagpasalamat ipahiba- ro niyo ha atubangan han Dios an iyo mga pinangangaro. Ngan an kamurayawan han Dios, nga labaw ha ngatanan nga hibabroan, magbabantay ha iyo mga kasingkasing ngan ha iyo mga hunahu- na kan Kristo Jesus." (Filipos 4:6, 7) Sigurado nga diri naton igbabalewaray ito nga mahigugmaon nga tagana ha aton han Su- premo nga Magmarando han uniberso! 4 An usa pa nga rason ha pag-ampo amo nga an regular nga pag-ampo kan Jehova usa nga paagi han pagparig-on han aton relasyon ha iya. An totoo nga magsangkay diri nag-iistorya kon may-ada la hira ginkikinahanglan. Lugod, an duok nga magsang- kay nagtatagad ha kada tagsa, ngan an ira pagin magsangkay nagigin mas marig-on samtang ira iginpapahayag an ira mga pan- hunahuna, mga kabaraka, ngan mga pagbati. Ha pipira nga mga paagi, sugad liwat hito an kahimtang may kalabotan ha aton relas- yon kan Jehova nga Dios. Pinaagi han bulig hini nga libro, damu an imo hinbaroan mahitungod han igintututdo han Biblia mahi- tungod kan Jehova, han iya personalidad, ngan han iya mga 4. Paonan-o an regular nga pag-ampo kan Jehova nagpaparig-on han aton relas- yon ha iya? 165
166 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? katuyoan. Nakilala mo hiya sugad nga totoo nga persona. An pag- ampo naghahatag ha imo han higayon ha pagpahayag han imo mga panhunahuna ngan gihilarumi nga mga pagbati ngadto ha imo langitnon nga Amay. Samtang ginbubuhat mo ito, nagigin mas duok ka kan Jehova. - Jakobo 4:8. ANO NGA MGA KINAHANGLANON AN SADANG SUNDON NATON? 5 Namamati ba hi Jehova ha ngatanan nga mga pag-ampo? Tag- da an iya ginsiring ha rebelyoso nga mga Israelita ha panahon ni propeta Isaias: "[Bisan] kon kamo maghihimo hin damu nga pag- ampo, diri ako mamamati; an iyo mga kamot puno han dugo." (Isaias 1:15) Salit may mga buhat nga mahimo magin hinung- dan nga diri pamatian han Dios an aton mga pag-ampo. Salit, basi pamatian han Dios an aton mga pag-ampo, kinahanglan sundon naton an pipira nga importante nga mga kinahanglanon. 6 An usa nga importante nga kinahanglanon amo an aton pag- pakita hin pagtoo. (Markos 11:24) Hi apostol Pablo nagsurat: "Kon waray pagtoo diri gud mahihimo nga makalipay ha [Dios]; kay ki- nahanglan nga an nadaop ha Dios tumoo nga amo hiya, ngan nga hiya magbabalos han ngatanan nga nagbibiling ha iya." (Heb- reo 11:6) An pagkaada totoo nga pagtoo diri kay paghibaro la nga an Dios naeksister ngan namamati ngan binabaton niya an mga pag-ampo. An pagtoo pinamamatud-an pinaagi han aton mga bu- hat. Kinahanglan ipakita naton an matin-aw nga ebidensya nga may-ada kita pagtoo pinaagi han aton paagi han pagkinabuhi kada adlaw. - Jakobo 2:26. 7 Ginkikinahanglan liwat ni Jehova nga adton nadaop ha iya ha pag-ampo magbuhat hito nga may pagpaubos ngan sinseridad. Diri ba damu an aton mga hinungdan nga magin mapainubsa- non kon nakikiistorya kita kan Jehova? Kon an mga tawo may-ada higayon nga makiistorya ha usa nga hadi o presidente, kasagaran 5. Ano an nagpapakita nga diri ngatanan nga mga pag-ampo pinamamatian ni Jehova? 6. Basi pamatian han Dios an aton mga pag-ampo, ano an usa nga importante nga kinahanglanon, ngan paonan-o naton masusunod ito? 7. (a) Kay ano nga sadang kita magin matinalahuron kon nakikiistorya kan Je- hova ha pag-ampo? (b) Kon nag-aampo ha Dios, paonan-o naton maipapakita an pagpaubos ngan sinseridad?
Magin Duok ha Dios Pinaagi han Pag-ampo nga ginbubuhat nira ito ha matinalahuron nga paagi, kinikila- la an hitaas nga katungdanan han magmarando. Labi pa gud nga sadang kita magin matinalahuron kon nadaop kita kan Jehova! (Salmo 138:6) Angay la, kay hiya 'an Dios nga Makagarahum-ha- ngatanan.' (Genesis 17:1) Kon nag-aampo kita ha Dios, an paagi han aton pagdaop ha iya sadang magpakita nga mapainubsanon nga kinikilala naton an aton kahimtang ha iya atubangan. An su- gad nga pagpaubos magpapagios liwat ha aton nga mag-ampo hin sinsero tikang ha aton kasingkasing, linilikyan an rutina la, pauro- utro nga mga pag-ampo. - Mateo 6:7, 8. 8 An usa pa nga kinahanglanon basi pamatian kita han Dios amo an paggios uyon ha aton mga pag-ampo. Ginlalaoman ni Jehova nga bubuhaton naton an ngatanan nga mahihimo na- ton uyon ha aton igin-aampo. Pananglitan, kon mag-ampo kita nga, "Tagan mo kami niyan hin kan-on namon ha ikinaadlaw," kinahanglan magtrabaho kita hin maduruto han bisan ano nga trabaho nga mahihimo naton. (Mateo 6:11; 2 Tesalonika 3:10) Kon mag-ampo kita para han bulig nga malamposan an usa nga kaluyahan ha unod, kinahanglan magin maikmat kita nga likyan an mga kahimtang ngan mga sitwasyon nga mahimo maggiya ha aton ngadto ha pagsulay. (Kolosas 3:5) Dugang pa hinin impor- tante nga mga kinahanglanon, may-ada mga pakiana mahitungod han pag-ampo nga kinahanglan hibaroan naton an baton. PAGBATON HA PIPIRA NGA MGA PAKIANA MAHITUNGOD HAN PAG-AMPO 9 Kan kanay kita sadang mag-ampo? Gintutdoan ni Jesus an iya mga sumurunod nga mag-ampo ngadto ha 'Amay naton, nga adto ha langit.' (Mateo 6:9) Salit, an aton mga pag-ampo kinahang- lan ngadto gud la kan Jehova nga Dios. Kondi, ginkikinahanglan ni Jehova nga kilalahon naton an katungdanan han iya bugtong nga Anak, hi Jesu-Kristo. Sugad han hinbaroan naton ha Kapitu- lo 5, sinugo hi Jesus nganhi ha tuna basi magin lukat ha pagtubos ha aton tikang ha sala ngan kamatayon. (Juan 3:16; Roma 5:12) Hiya an pinili nga Hitaas nga Saserdote ngan Hukom. (Juan 5:22; Hebreo 6:20) Salit, an Kasuratan nagsusugo ha aton nga ighalad 8. Paonan-o kita magios uyon ha aton igin-aampo? 9. Kan kanay kita sadang mag-ampo, ngan pinaagi kan kanay? 167
168 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? an aton mga pag-ampo pinaagi kan Jesus. Hiya mismo nagsiring: "Ako amo an dalan, ngan an kamatuoran, ngan an kinabuhi; wa- ray bisan hin-o nga maabot ha Amay, kon diri maagi ha akon." (Juan 14:6) Basi pamatian an aton mga pag-ampo, kinahanglan mag-ampo kita ngadto la kan Jehova pinaagi han iya Anak. 10 Kinahanglan ba an espesyal nga posisyon kon kita nag-aampo? Diri. Hi Jehova diri nagkikinahanglan hin bisan ano nga espi- sipiko nga posisyon, han mga kamot o han bug-os nga lawas. An Biblia nagtututdo nga ha pag-ampo, kinakarawat an magkalainla- in nga posisyon. Upod na hini an paglingkod, pagduko, pagluhod, ngan pagtindog. (1 Kronikas 17:16; Nehemia 8:6; Daniel 6:10; Markos 11:25) An importante gud, diri an usa nga espesyal nga po- sisyon nga makikita han iba, kondi an husto nga kahimtang han kasingkasing. Ha pagkamatuod, durante han aton adlaw-adlaw nga mga buruhaton o kon aada kita ha kasuruk-an, mahimo kita mag-ampo hin hilom bisan hain kita. Pinamamatian ni Jehova an sugad nga mga pag-ampo bisan kon bangin diri ito hinbabaroan hadton nakapalibot ha aton. - Nehemia 2:1-6. 11 Ano an puydi naton ig-ampo? An Biblia nagsasaysay: "Kon ma- ngaro kita hin bisan ano nga bagay sumala ha iya kaburut-on, mamamati hiya [Jehova] ha aton." (1 Juan 5:14) Salit mahimo na- ton ig-ampo an bisan ano nga nahiuuyon ha kaburut-on han Dios. Kaburut-on ba niya nga ig-ampo naton an mahitungod han perso- nal nga mga butang nga nakakapabaraka ha aton? Oo! An pag-ampo kan Jehova pariho gud ha pakiistorya ha usa nga duok nga sangkay. Mahimo kita makiistorya hin dayag, 'iginhuhuwad an aton kasingkasing' ngadto ha Dios. (Salmo 62:8) Husto la nga mangaro kita han baraan nga espiritu, kay mabulig ito ha aton nga buhaton an husto. (Lukas 11:13) Mahimo liwat kita mangaro hin giya ha paghimo hin maaramon nga mga desisyon ngan hin kusog basi malamposan an mga kakurian. (Jakobo 1:5) Kon kita nakakasala, sadang kita mangaro hin pasaylo basado ha halad ni Kristo. (Efeso 1:3, 7) Syempre, diri la personal nga mga pangina- hanglan an sadang ig-ampo naton. Sadang kita mag-ampo diri la 10. Kay ano nga waray espisipiko nga posisyon nga ginkikinahanglan kon kita nag-aampo? 11. Ano an pipira nga personal nga mga panginahanglan nga angay naton ig- ampo?
Magin Duok ha Dios Pinaagi han Pag-ampo para ha aton kalugaringon kondi para liwat ha iba nga mga tawo - mga kapamilya ngan mga igkasi-magsiringba. - Buhat 12:5; Ko- losas 4:12. 12 An mga butang may kalabotan kan Jehova nga Dios sadang hatagan hin siyahan nga importansya ha aton mga pag-ampo. Si- gurado nga may-ada kita rason ha pagpahayag hin kinasingkasing nga pagdayaw ngan pagpasalamat ha iya tungod han ngatanan nga iya pagkamaopay. (1 Kronikas 29:10-13) Iginhatag ni Je- sus an modelo nga pag-ampo nga nahisurat ha Mateo 6:9-13, diin gintutdoan kita niya nga mag-ampo nga pagbaraanon an ngaran han Dios, karuyag sidngon, tagdon ito sugad nga sagrado. Sunod nga gin-unabi nga kumanhi an Ginhadian han Dios ngan matu- man an iya kaburut-on ha tuna sugad la ha langit. Ginhatagan ni Jesus hin atensyon an personal nga mga butang katapos la niya unabihon inin importante nga mga butang may kalabotan kan Je- hova. Ha sugad man nga paagi, kon iginhahatag naton ha Dios an pinakaimportante nga bahin ha aton mga pag-ampo, ipinapakita naton nga interesado kita diri la ha aton kalugaringon nga kaopa- yan. 13 Mationan-o kahilaba an aton mga pag-ampo? An Biblia wa- ray ginsiring nga limitasyon kon mationan-o kahilaba an pribado o panpubliko nga mga pag-ampo. Puydi nga halipot la ito nga pag-ampo antes kumaon o hilaba nga pribado nga pag-ampo diin iginsusumat naton kan Jehova an aada ha aton kasingkasing. (1 Samuel 1:12, 15) Kondi, ginkondenar ni Jesus an nagpapakama- tadong-ha-kalugaringon nga mga tawo nga naghimo hin higlaba, parayaw la nga mga pag-ampo nga hinbabatian han iba. (Lukas 20: 46, 47) An sugad nga mga pag-ampo diri nakakalipay kan Jehova. An importante amo nga an aton pag-ampo kinahanglan nagtiti- kang ha aton kasingkasing. Salit, an kahilaba han kinakarawat nga mga pag-ampo mahimo magkaiba-iba sumala ha mga pangina- hanglan ngan mga kahimtang. 14 Mationan-o kaagsob kita mag-aampo? An Biblia nagdadasig 12. Paonan-o naton maipapakita nga gintatagad naton nga pinakaimportante an mga butang may kalabotan ha aton langitnon nga Amay ha aton mga pag-ampo? 13. Ano an iginpapakita han Kasuratan mahitungod han kahilaba han kinaka- rawat nga mga pag-ampo? 14. Ano an iginpapasabot han Biblia ha pagdasig hito ha aton nga 'magpadayon ha pag-ampo,' ngan ano an nakakaliaw mahitungod hini? 169
170 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? ha aton nga 'magpadayon ha pag-ampo,' 'magmaduruto ha pag- ampo,' ngan 'mag-ampo nga waray udong-udong.' (Mateo 26:41; Roma 12:12; 1 Tesalonika 5:17) Syempre, diri ini nangangahulo- gan nga kinahanglan mag-ampo kita kan Jehova ha ngatanan nga takna han adlaw. Lugod, ginsasagda kita han Biblia nga mag-ampo hin regular, padayon nga nagpapasalamat kan Jehova tungod han iya pagkamaopay ha aton ngan naglalaom ha iya para han giya, pagliaw, ngan kusog. Diri ba nakakaliaw hibaroan nga diri lini- limitahan ni Jehova kon mationan-o kahilaba o kon mationan-o kaagsob kita puydi makiistorya ha iya ha pag-ampo? Kon inaa- presyar gud naton an pribilehiyo ha pag-ampo, mamimiling kita hin damu nga mga higayon nga mag-ampo ha aton langitnon nga Amay. 15 Kay ano nga sadang kita sumiring hin "Amen" ha kataposan han pag-ampo? An pulong nga "amen" nangangahulogan hin "si- gurado," o "matuman unta." Ipinapakita han mga ehemplo ha Kasuratan nga husto an pagsiring hin "Amen" ha kataposan han personal ngan panpubliko nga mga pag-ampo. (1 Kronikas 16:36; Salmo 41:13) Ha pagsiring hin "Amen" ha kataposan han aton ka- lugaringon nga pag-ampo, ginpaparig-on naton nga sinsero kita ha aton mga ginsiring. Kon kita nasiring hin "Amen" - ha hilom man o ha daku nga tingog - ha kataposan han panpubliko nga pag-ampo han usa nga nanguna, iginpapasabot naton nga nauyon kita ha mga iginpahayag. - 1 Korinto 14:16. KON PAONAN-O BINABATON HAN DIOS AN ATON MGA PAG-AMPO 16 Binabaton gud ba ni Jehova an mga pag-ampo? Oo! May- ada kita marig-on nga basihan ha pagsarig nga binabaton han "Parapamati han pag-ampo" an sinsero nga mga pag-ampo han minilyon nga mga tawo. (Salmo 65:2, NW) Binabaton ni Jehova an aton mga pag-ampo ha magkalainlain nga mga paagi. 17 Ginagamit ni Jehova an iya mga anghel ngan an iya mga 15. Kay ano nga sadang kita magsiring hin "Amen" ha kataposan han personal ngan panpubliko nga mga pag-ampo? 16. Ano an masasarigan naton mahitungod han pag-ampo? 17. Kay ano nga mahimo sidngon nga ginagamit han Dios an iya mga anghel ngan an iya mga surugoon dinhi ha tuna ha pagbaton ha aton mga pag-ampo?
Magin Duok ha Dios Pinaagi han Pag-ampo surugoon dinhi ha tuna ha pagbaton han mga pag-ampo. (Heb- reo 1:13, 14) Damu na an mga eksperyensya han mga tawo nga nag-ampo ha Dios para han bulig nga masabtan nira an Biblia ngan diri nag-iiha katapos hito may nakakaistorya hira nga usa han mga surugoon ni Jehova. Ini nga mga eksperyen- sya naghahatag hin ebidensya han giya han mga anghel ha buruhaton nga pagsangyaw han Ginhadian. (Pahayag 14:6) Basi batunon an aton mga pag-ampo ha panahon nga nangingina- hanglan gud kita hin bulig, mahimo pagiuson ni Jehova an usa nga Kristiano nga bumulig ha aton. - Proberbios 12:25; Jakobo 2:16. Pamamatian an imo pag-ampo ha bisan ano nga okasyon 171
Ha pagbaton ha aton mga pag-ampo, mahimo pagiuson ni Jehova an usa nga Kristiano nga bumulig ha aton 18 Ginagamit liwat ni Je- hova nga Dios an iya baraan nga espiritu ngan an iya Pu- long, an Biblia, ha pagbaton ha mga pag-ampo han iya mga surugoon. Bangin ba- tunon niya an aton mga pag-ampo para han bulig nga malamposan an mga kakurian pinaagi han pag- hatag ha aton hin giya ngan kusog pinaagi han iya bara- an nga espiritu. (2 Korinto 4:7) Agsob nga an baton ha aton mga pag-ampo para han giya nagtitikang ha Biblia, diin iginhahatag ni Jehova ha aton an bulig ha paghimo hin maaramon nga mga de- sisyon. Bangin may mabasa kita nga makakabulig nga mga teksto durante han aton personal nga pag-aram ha Biblia ngan samtang binabasa naton an Kristiano nga mga publikasyon, sugad hini nga libro. An Kasuratanhon nga mga punto nga kinahanglan huna- hunaon naton bangin ipatin-aw ha aton pinaagi han iginsasaysay ha Kristiano nga katirok o pinaagi han mga komento han usa nga tigurang ha kongregasyon nga interesado ha aton kaopayan. - Ga- lasia 6:1. 19 Kon baga in maiha batunon ni Jehova an aton mga pag-ampo, diri gud tungod kay diri niya mababaton ito. Lugod, kinahanglan hinumdoman naton nga binabaton ni Jehova an mga pag-ampo sumala ha iya kaburut-on ngan ha iya itinanda nga panahon. Ma- aram hiya han aton mga panginahanglan ngan kon paonan-o ihahatag ito ha mas maopay nga paagi kay ha mahihimo naton. Agsob nga ginpapasagdan niya nga magpadayon kita ha 'panga- 18. Paonan-o ginagamit ni Jehova an iya baraan nga espiritu ngan an iya Pu- long ha pagbaton ha mga pag-ampo han iya mga surugoon? 19. Ano an sadang hinumdoman naton kon usahay baga in diri binabaton an aton mga pag-ampo?
muyo, pamiling, ngan pagtuktok.' (Lukas 11:5-10) An sugad nga pagkamapinadayunon nagpapakita ha Dios nga sinsero gud an aton hingyap ngan putli an aton pagtoo. Dugang pa, mahimo batunon ni Jehova an aton mga pag-ampo ha paagi nga diri matin-aw ha aton. Pananglitan, mahimo niya batunon an aton pag-ampo mahitungod han usa ka partikular nga kakurian, diri pinaagi han pagkuha hito nga kakurian, kondi pinaagi han paghatag ha aton hin kusog basi makailob. - Filipos 4:13. 20 Mapasalamaton gud kita nga an Maglala- rang hinin daku hinduro nga uniberso duok ha ngatanan nga natawag han iya ngaran ha husto nga paagi ha pag-ampo! (Salmo 145:18) Hina- ot pahimulosan naton hin bug-os an presyoso nga pribilehiyo ha pag-ampo. Kon buhaton na- ton ito, magkakaada kita makalilipay nga paglaom nga magin mas duok gud kan Jehova, an Paramapati han pag-ampo. 20. Kay ano nga sadang pahimulosan naton hin bug-os an presyoso nga pribi- lehiyo ha pag-ampo? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An regular nga pag-ampo kan Jehova nabulig ha aton nga magin mas duok ha iya. - Jakobo 4:8. ˇ Basi pamatian han Dios an aton mga pag-ampo, kinahanglan mag-ampo kita nga may pagtoo, pagpaubos ngan sinseridad. - Markos 11:24. ˇ Kinahanglan mag-ampo kita kan Jehova gud la pinaagi han iya Anak. - Mateo 6:9; Juan 14:6. ˇ Ginagamit ni Jehova, nga "Parapamati han pag- ampo," an iya mga anghel, an iya mga surugoon dinhi ha tuna, an iya baraan nga espiritu, ngan an iya Pulong ha pagbaton han mga pag-ampo. - Salmo 65:2, NW. 173
KAPITULO 18 An Bawtismo Ngan an Imo Relasyon ha Dios Paonan-o ginbabawtismohan an usa nga tawo basi magin Kristiano? Ano nga mga pitad an kinahanglan buhaton mo basi magin kwalipikado ha bawtismo? Paonan-o an usa ka tawo nagdidedikar ngadto ha Dios? Ano an espesyal nga hinungdan ha pagpabawtismo? "KITAA, iini na an tubig, ano pa an nakakaulang pagbaptis ha akon?" Ito an iginpakiana han Etiopiahanon nga opisyal ha palas- yo han siyahan nga siglo. Pinamatud-an na ha iya han Kristiano nga hi Felipe, nga hi Jesus an iginsaad nga Mesias. Tungod kay nabantad an iya kasingkasing han iya hinbaroan tikang ha Kasu- 1. Kay ano nga naghangyo an Etiopiahanon nga opisyal ha palasyo nga bawtismohan hiya?
An Bawtismo Ngan an Imo Relasyon ha Dios ratan, ginios an Etiopiahanon nga lalaki uyon ha iya hinba- roan. Ipinakita niya nga karuyag niya mabawtismohan! - Buhat 8:26-36. 2 Kon imo gin-adman hin maopay an nauna nga mga kapitu- lo hini nga libro upod han usa han mga Saksi ni Jehova, bangin andam ka na magpakiana, 'Ano an nakakaulang ha akon ha pag- pabawtismo?' Yana hinbaroan mo na an mahitungod han saad han Biblia nga kinabuhi nga waray kataposan ha Paraiso. (Lukas 23:43; Pahayag 21:3, 4) Hinbaroan mo na liwat an mahitu- ngod han totoo nga kahimtang han mga patay ngan an paglaom ha pagkabanhaw. (Eklesiastes 9:5; Juan 5:28, 29) Bangin nakikig- upod ka na ha mga Saksi ni Jehova ha ira mga katirok han kongregasyon ngan nakikita mo mismo kon paonan-o nira gin- bubuhat an totoo nga relihiyon. (Juan 13:35) Labaw ha ngatanan, bangin gintikangan mo na an pagpatubo hin personal nga relas- yon kan Jehova nga Dios. 3 Paonan-o mo maipapakita nga karuyag mo mag-alagad ha Dios? Hi Jesus nagsiring ha iya mga sumurunod: "Lakat kamo, ngan manhimo kamo hin mga tinon-an ha ngatanan nga mga nasud ngan pamaptisan hira." (Mateo 28:19) Hi Jesus mismo nagpakita hin susbaranan pinaagi han pagpabawtismo ha tubig. Waray hiya wisiki hin tubig, ngan waray hiya buboi hin gutiay la nga tubig ha iya ulo. (Mateo 3:16) An pulong nga "pagbawtismo" nagtikang ha Griego nga pulong nga nangangahulogan hin "pag- pailarom." Salit an Kristiano nga bawtismo nangangahulogan hin bug-os nga pag-unlod, o pagpailarom ha tubig. 4 An bawtismo ha tubig usa nga kinahanglanon para ha nga- tanan nga naruruyag magkaada relasyon kan Jehova nga Dios. An pagpabawtismo nagpapakita ha publiko nga hingyap mo nga mag-alagad ha Dios. Ipinapakita hito nga nalilipay ka ha pagbu- hat han kaburut-on ni Jehova. (Salmo 40:7, 8) Kondi, basi magin kwalipikado ha bawtismo, kinahanglan buhaton mo an pipira nga partikular nga mga pitad. 2. Kay ano nga sadang mo hunahunaon hin seryoso an mahitungod han baw- tismo? 3. (a) Ano an iginsugo ni Jesus ha iya mga sumurunod? (b) Paonan-o ginbu- buhat an bawtismo ha tubig? 4. Ano an iginpapasabot han bawtismo ha tubig? 175
176 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? GINKIKINAHANGLAN AN KAHIBARO NGAN PAGTOO 5 Gintikangan mo na an siyahan nga pitad. Paonan-o? Pinaa- gi han pagkuha hin kahibaro mahitungod kan Jehova nga Dios ngan kan Jesu-Kristo, bangin pinaagi han sistematiko nga pag- aram ha Biblia. (Juan 17:3) Kondi damu pa an kinahanglan mo hibaroan. Karuyag han mga Kristiano nga 'mapuno hira han husto nga kahibaro ha kaburut-on han Dios.' (Kolosas 1:9, NW) May kalabotan hini, makakabulig gud ha imo an pagtambong ha mga katirok han kongregasyon han mga Saksi ni Jehova. Im- portante an pagtambong ha sugad nga mga katirok. (Hebreo 10: 24, 25) Pinaagi han regular nga pagtambong ha mga katirok ma- bubuligan ka nga mag-uswag an imo kahibaro mahitungod ha Dios. 6 Syempre, diri kinahanglan nga hibaroan mo an ngatanan dida ha Biblia basi magin kwalipikado ha bawtismo. An Etiopia- hanon nga opisyal ha palasyo may-ada gutiay nga kahibaro, kondi nagkinahanglan hiya hin bulig basi masabtan an pipira nga bahin han Kasuratan. (Buhat 8:30, 31) Ha sugad man nga paa- gi, damu pa an kinahanglan mo mahibaroan. Ha pagkamatuod, diri ka gud maundang ha pagkuha hin kahibaro mahitungod ha Dios. (Eklesiastes 3:11) Kondi, antes ka mabawtismohan, kina- hanglan hibaroan ngan karawaton mo bisan la an basihan nga mga katutdoan han Biblia. (Hebreo 5:12) Nahiuupod ha sugad nga mga katutdoan an kamatuoran mahitungod han kahimtang han mga patay ngan an pagkaimportante han ngaran han Dios ngan han iya Ginhadian. 7 Kondi, an kahibaro la diri pa igo, kay "kon waray pagtoo diri gud mahihimo nga makalipay ha [Dios]." (Hebreo 11:6) An Biblia nagsusumat ha aton nga han an pipira nga mga tawo ha kadaan nga syudad han Korinto nakabati ha mensahe han mga Kris- tiano, hira "nanoo ngan pinanbaptisan." (Buhat 18:8) Ha sugad man nga paagi, an pag-aram ha Biblia sadang magparig-on han 5. (a) Ano an siyahan nga pitad basi magin kwalipikado ha bawtismo? (b) Kay ano nga importante an pagtambong ha Kristiano nga mga katirok han kongre- gasyon? 6. Mationan-o kadamu nga kahibaro ha Biblia an ginkikinahanglan basi magin kwalipikado ka ha bawtismo? 7. Ano an sadang magin epekto ha imo han pag-aram ha Biblia?
An Bawtismo Ngan an Imo Relasyon ha Dios imo pagtoo nga ito an giniyahan nga Pulong han Dios. Sadang ito makabulig ha imo nga tumoo ha mga saad han Dios ngan ha nakakaluwas nga gahum han halad ni Jesus. - Josue 23:14; Buhat 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17. PAGSUMAT HA IBA HAN KAMATUORAN HAN BIBLIA 8 Samtang nagtutubo ha imo kasingkasing an pagtoo, maku- kurian ka nga diri isumat ha iba an imo hinbabaroan. (Jeremias 20:9) Mapapagios ka gud nga isumat ha iba an mahitungod ha Dios ngan han iya mga katuyoan. - 2 Korinto 4:13. 9 Mahimo ka magtikang ha pagsumat ha iba han kamatuoran han Biblia pinaagi han mataktika nga pag-istorya mahitungod hito ha imo mga paryente, kasangkayan, mga amyaw, ngan mga katrabaho. Pag-abot han panahon, maruruyag ka na makigbahin ha organisado nga pagsangyaw han mga Saksi ni Jehova. Hito nga punto, ayaw pag-alang ha pakiistorya mahitungod hini ha Saksi nga nagtututdo ha imo han Biblia. Kon nakikita nga kwalipikado ka na ha ministeryo ha publiko, duha nga tigurang ha kongregas- yon an makikiistorya ha imo ngan ha imo magturutdo. 10 Mabulig ini ha imo nga mas makilala an pipira nga Kristiano nga mga tigurang, nga nagmamangno ha panon han Dios. (Bu- hat 20:28; 1 Pedro 5:2, 3) Kon makita hini nga mga tigurang nga imo nasasabtan ngan tinotoohan an basihan nga mga katutdo- an han Biblia, nagkikinabuhi ka na uyon ha mga prinsipyo han Dios, ngan karuyag mo gud nga magin usa han mga Saksi ni Je- hova, ira ipapahibaro ha imo nga kwalipikado ka na makigbahin ha ministeryo ha publiko sugad nga diri-bawtismado nga magwa- rali han maopay nga sumat. 11 Ha luyo nga bahin, bangin kinahanglan nga maghimo ka hin pipira nga mga pagbag-o ha imo estilo han pagkinabuhi ngan mga batasan basi magin kwalipikado ka ha ministeryo ha publiko. Bangin upod na hini an pag-undang ha pipira nga mga 8. Ano an magpapagios ha imo nga isumat ha iba an imo hinbabaroan? 9, 10. (a) Hin-o an mahimo mo tikangan sumatan han kamatuoran han Bib- lia? (b) Ano an sadang mo buhaton kon karuyag mo makigbahin ha organisado nga pagsangyaw han mga Saksi ni Jehova? 11. Ano nga mga pagbag-o an bangin kinahanglan buhaton han iba antes hira magin kwalipikado ha ministeryo ha publiko? 177
178 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? buhat nga igintatago mo ha iba. Salit, antes ka magpakiana mahi- tungod han pagin diri-bawtismado nga magwarali, kinahanglan inundang ka na ha pagbuhat han seryoso nga mga sala, sugad han seksuwal nga imoralidad, paghubog, ngan pag-abuso ha dro- ga. - 1 Korinto 6:9, 10; Galasia 5:19-21. PAGBASOL NGAN KAKOMBIRTE 12 Kinahanglanon an iba pa nga mga pitad antes ka magin kwa- lipikado ha bawtismo. Hi apostol Pedro nagsiring: "Magbasol . . . ngan magbalik kamo, basi an iyo mga sala mapara." (Buhat 3:19) An pagbasol amo an sinsero nga kasubo tungod han imo nabu- hat. Angayan gud an pagbasol kon an usa ka tawo nagkinabuhi hadto ha imoral nga paagi, kondi kinahanglanon liwat ito bi- san kon an usa nagkikinabuhi nga limpyo ha moral. Kay ano? Tungod kay magpakasasala an ngatanan nga tawo ngan nagkiki- nahanglan hin pagpasaylo han Dios. (Roma 3:23; 5:12) Antes mag-aram ha Biblia, diri ka maaram kon ano an kaburut-on han Dios. Salit posible ba nga magkinabuhi ka ha paagi nga bug-os nga nahiuuyon ha iya kaburut-on? Kinahanglanon kon sugad an pagbasol. 13 An pagbasol kinahanglan sundan han kakombirte, o 'pagba- lik.' Kinahanglan buhaton mo an labaw pa kay ha pagbasol la. Kinahanglan isalikway mo an imo daan nga paagi han pagkina- buhi ngan magin determinado gud nga bubuhaton mo an husto tikang yana. An pagbasol ngan kakombirte mga pitad nga kina- hanglan buhaton mo antes magpabawtismo. PAGDEDIKAR HAN IMO KALUGARINGON 14 May-ada usa pa nga importante nga pitad nga kinahang- lanon antes magpabawtismo. Kinahanglan idedikar mo an imo kalugaringon ngadto kan Jehova nga Dios. 15 Kon imo igindidedikar an imo kalugaringon ngadto kan Je- 12. Kay ano nga kinahanglanon an pagbasol? 13. Ano an kakombirte? 14. Ano nga importante nga pitad an kinahanglan mo buhaton antes magpa- bawtismo? 15, 16. Ano an kahulogan han pagdedikar han imo kalugaringon ngadto ha Dios, ngan ano an nagpapagios ha usa ka tawo nga buhaton ini?
An Bawtismo Ngan an Imo Relasyon ha Dios hova nga Dios pinaagi han sinsero nga pag-ampo, nagsasaad ka nga ihahatag mo ha iya an imo esklusibo nga debosyon ha kada- yonan. (Deuteronomio 6:15) Kondi, kay ano nga maruruyag an usa ka tawo nga buhaton ito? Bueno, pananglitan an usa nga la- laki nagtitikang mangolitawo ha usa nga babaye. Samtang mas nakikilala niya an babaye ngan nakikita niya nga may-ada hiya mag-opay nga mga kalidad, mas naruruyag hiya ha iya. Pag- abot han panahon, natural la nga iya hahangyoon hiya nga magpakasal ha iya. Totoo, an pagpakasal mangangahulogan hin pagkarawat hin dugang nga mga responsabilidad. Kondi an gug- ma magpapagios ha iya nga buhaton ito nga importante nga pitad. 16 Kon nakikilala mo hi Jehova ngan nahibabaro ka ha paghi- gugma ha iya, napapagios ka nga mag-alagad ha iya nga waray mga kondisyon o mga tubtoban ha pagsingba ha iya. An bisan hin-o nga naruruyag sumunod ha Anak han Dios, nga hi Jesu- Kristo, kinahanglan 'magsalikway han iya kalugaringon.' (Markos 8:34, NW) Iginsasalikway naton an aton kalugaringon pinaagi han pagsiguro nga an aton mga hingyap ngan mga tumong diri nakakapugong ha aton bug-os nga pagsugot ha Dios. Salit, antes ka mabawtismohan, an pagbuhat han kaburut-on ni Jehova nga Dios kinahanglan amo an magin siyahan nga katuyoan mo ha ki- nabuhi. - 1 Pedro 4:2. PAGLAMPOS HA KAHADLOK NGA MAPAKYAS 17 An iba nag-aalang ha pagdedikar ngadto kan Jehova tungod kay baga in nahahadlok hira ha pagbuhat han sugad kaseryoso nga pitad. Bangin nahahadlok hira ha pagin may baratunon ha Dios sugad nga dedikado nga Kristiano. Tungod kay nahahadlok nga bangin mapakyas nira ngan mapasubo hi Jehova, naghuhu- nahuna hira nga pinakamaopay an diri na la pagdedikar ngadto ha iya. 18 Samtang nahibabaro ka ha paghigugma kan Jehova, ma- papagios ka ha pagdedikar ngadto ha iya ngan ha pagbuhat han imo pinakamaopay ha pagkinabuhi uyon hito. (Eklesiastes 17. Kay ano nga an iba bangin nag-aalang ha pagdedikar ngadto ha Dios? 18. Ano an magpapagios ha imo nga magdedikar ngadto kan Jehova? 179
An pagkaada husto nga kahibaro ha Pulong han Dios usa ka importante nga pitad basi magin kwalipikado ha bawtismo An pagtoo sadang magpagios ha imo nga isumat ha iba an imo tinotoohan 5:4) Katapos han imo dedikas- yon, sigurado nga maruruyag ka nga 'gumawi nga takos ha Gi- noo, nga nakakalipay ha iya.' (Kolosas 1:10) Tungod han imo gugma ha Dios, diri ka maghuhunahuna nga makuri hinduro an pagbuhat han iya kaburut-on. Sigurado nga mauyon ka kan apos- tol Juan, nga nagsurat: "Amo ini an gugma han Dios, nga pagtumanon ta an iya mga sugo; ngan an iya mga sugo diri mag- bug-at." - 1 Juan 5:3. 19 Diri kinahanglan nga magin hingpit ka basi magdedikar ngadto ha Dios. Maaram hi Jehova han imo mga limitasyon ngan diri gud hiya naglalaom nga buhaton mo an labaw kay ha imo mahihimo. (Salmo 103:14) Karuyag niya nga maglampos ka ngan hiya masuporta ngan mabulig ha imo. (Isaias 41:10) Ma- 19. Kay ano nga diri ka angay mahadlok ha pagdedikar ngadto ha Dios?
An Bawtismo Ngan an Imo Relasyon ha Dios 181 kakasiguro ka nga kon sumarig ka kan Jehova ha bug-os mo nga kasingkasing, hiya "magtututdo han imo mga agianan." - Prober- bios 3:5, 6. PAGSIMBOLO HAN IMO DEDIKASYON PINAAGI HAN PAGPABAWTISMO 20 An pamalandong ha mga butang nga aton pa la ginhisgo- tan mabulig ha imo ha pagdedikar han imo kalugaringon ngadto kan Jehova pinaagi han pag-ampo. An ngatanan nga nahigugma 20. Kay ano nga an pagdedikar ngadto kan Jehova diri puydi magpabilin nga hilom la? Nagdedikar ka na ba han imo kalugaringon ngadto ha Dios pinaagi han pag-ampo? An bawtismo nangangahulogan hin kamatay ha aton daan nga paagi han pagkinabuhi ngan pagin buhi ha pagbuhat han kaburut-on han Dios
182 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? gud ha Dios kinahanglan liwat nga maghimo hin 'dayag nga pag- pahayag para ha kaluwasan.' (Roma 10:10, NW) Paonan-o mo bubuhaton ito? 21 Ipahibaro ha koordinetor han lawas han mga tigurang han iyo kongregasyon nga karuyag mo na magpabawtismo. Maghihi- kay hiya nga repasuhon ha imo han pipira nga tigurang an damu nga mga pakiana nga naghihisgot han basihan nga mga katut- doan han Biblia. Kon nagkakauruyon ini nga mga tigurang nga kwalipikado ka na, susumatan ka nira nga mahimo ka na mag- pabawtismo ha sunod nga higayon. Ha sugad nga mga okasyon, kasagaran nga may-ada pahayag nga nagrirepaso han kahulogan han bawtismo. Katapos hito, ginhahangyo han mamumulong an ngatanan nga mga kandidato ha bawtismo nga batunon an duha nga simple nga pakiana sugad nga usa nga paagi han "dayag nga pagpahayag" han ira pagtoo. 22 An bawtismo mismo amo an nagpapakilala ha imo ha pub- liko nga ikaw usa nga tawo nga nagdedikar na ngadto ha Dios ngan usa na yana han mga Saksi ni Jehova. An mga kandidato ha bawtismo bug-os nga iginpapailarom ha tubig ha pagpakita ha publiko nga nagdedikar na hira ngadto kan Jehova. AN KAHULOGAN HAN IMO BAWTISMO 23 Hi Jesus nagsiring nga an iya mga disipulo babawtismohan "ha ngaran han Amay, han Anak, ngan han espiritu santo." (Ma- teo 28:19) Nangangahulogan ini nga kinikilala han kandidato ha bawtismo an awtoridad ni Jehova nga Dios ngan ni Jesu-Kristo. (Salmo 83:18; Mateo 28:18) Kinikilala liwat niya an gahum ngan buruhaton han baraan nga espiritu, o aktibo nga pwersa han Dios. - Galasia 5:22, 23; 2 Pedro 1:21. 24 Kondi, an bawtismo diri kay pagpailarom la ha tubig. Usa An mga pagbawtismo regular nga bahin han tinuig nga mga asembleya ngan mga kombensyon nga gindudumara han mga Saksi ni Jehova. 21, 22. Paonan-o mo mahihimo an "dayag nga pagpahayag" han imo pagtoo? 23. Ano an kahulogan han pagin nabawtismohan "ha ngaran han Amay, han Anak, ngan han espiritu santo"? 24, 25. (a) Ano an ginsisimbolohan han bawtismo? (b) Ano nga pakiana an ki- nahanglan batunon?
An Bawtismo Ngan an Imo Relasyon ha Dios ito nga simbolo han importante hinduro nga butang. An pag- pailarom ha tubig nagsisimbolo nga namatay ka na ha imo daan nga paagi han pagkinabuhi. Ngan an paghaw-asa tikang ha tubig nagpapasabot nga buhi ka na yana ha pagbuhat han kaburut-on han Dios. Hinumdumi liwat nga nagdedikar ka na ngadto kan Jehova nga Dios mismo, diri ha usa nga trabaho, ha usa nga katuyoan, ha iba nga mga tawo, o ha usa nga organisas- yon. An imo dedikasyon ngan bawtismo amo an tinikangan han duok gud nga pakigsangkay ha Dios - usa nga duok hinduro nga relasyon ha iya. - Salmo 25:14. 25 An bawtismo diri naggagarantiya hin kaluwasan. Hi apostol Pablo nagsurat: 'Talinguhaon niyo an pagbuhat para ha iyo ka- lugaringon nga kaluwasan nga may kahadlok ngan pangurog.' (Filipos 2:12) Tinikangan pa la an bawtismo. An pakiana amo ini, Paonan-o ka makakapabilin ha gugma han Dios? Babatu- non ini ha aton kataposan nga kapitulo. KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ An Kristiano nga bawtismo nagkikinahanglan hin bug-os nga pagpailarom ha tubig, diri kay pagwi- sik la. - Mateo 3:16. ˇ An mga pitad ngadto ha bawtismo nagtitikang ha pagkuha hin kahibaro ngan pagpakita hin pagtoo ngan sinusundan han pagbasol, kakombirte, ngan pagdedikar han usa ngadto ha Dios. - Juan 17:3; Buhat 3:19; 18:8. ˇ Ha pagdedikar ngadto kan Jehova, kinahanglan isalikway mo an imo kalugaringon, sugad la nga iginsalikway han mga tawo an ira kalugaringon basi sumunod kan Jesus. - Markos 8:34, NW. ˇ An bawtismo nagsisimbolo han kamatay han usa ha daan nga paagi han pagkinabuhi ngan pagin buhi ha pagbuhat han kaburut-on han Dios. - 1 Pedro 4:2. 183
KAPITULO 19 Magpabilin ha Gugma han Dios Ano an kahulogan han paghigugma ha Dios? Paonan-o kita makakapabilin ha gugma han Dios? Paonan-o babalosan ni Jehova adton nagpapabilin ha iya gugma? Hihimoon mo ba hi Jehova nga imo arayopan durante hinin mabagyo nga mga panahon? HANDURAWA nga naglalakat ka dida ha dalan ha adlaw nga mabagyo. An langit nagtitikadulom. Nagtitikang pagkidlat, nagtitikakusog an dalug- dog, ngan katapos hito, nabuhos an makusog nga uran. Nag-aapura ka paglakat, nagpipinami- ling gud hin arayopan. Maopay na la, ha ligid han dalan, nakikita mo an usa nga sirongan. Marig-on ito, mamara, ngan komportable. Naruyagan mo gud iton talwas nga lugar! 2 Nagkikinabuhi kita yana ha mabagyo nga mga panahon. Nagtitikaraot an mga kahimtang ha kalibotan. Kondi may-ada talwas nga sirongan, usa nga arayopan nga makakatalwas ha aton tikang ha permanente nga kadaot. Ano ito? Ti- gamni an igintututdo han Biblia: "Masiring ako tungod kan Jehova: Hiya amo an akon arayopan ngan akon kuta; Dios nakon nga ha iya ako nata- pod." - Salmo 91:2. 3 Hunahunaa la ito! Hi Jehova, an Maglalarang ngan Soberano han uniberso, mahimo magin nagpapanalipod nga arayopan naton. Makakatal- was hiya ha aton, tungod kay mas gamhanan gud hiya kay ha bisan hin-o o bisan ano nga bangin magdaot ha aton. Bisan kon madaot kita, mahi- mo wad-on ni Jehova an ngatanan nga maraot 1, 2. Diin kita makakaagi hin talwas nga arayopan yana? 3. Paonan-o naton mahihimo hi Jehova sugad nga aton ara- yopan?
Magpabilin ha Gugma han Dios nga mga epekto hito. Paonan-o naton mahihimo hi Jehova sugad nga arayopan naton? Kinahanglan sumarig kita ha iya. Dugang pa, an Pulong han Dios nagsasagda ha aton: "Magpadayon kamo ha gugma han Dios." (Judas 21) Oo, kinahanglan magpabilin kita ha gugma han Dios, gintitipigan an marig-on nga bugkos han gug- ma ha aton langitnon nga Amay. Hito nga paagi, makakasarig kita nga hiya an aton arayopan. Kondi paonan-o naton mahihimo an sugad nga bugkos? KARAWATA NGAN BALUSI AN GUGMA HAN DIOS 4 Basi magpabilin ha gugma han Dios, kinahanglan masabtan naton kon paonan-o ipinapakita ni Jehova an iya gugma ha aton. Hunahunaa an pipira han mga katutdoan han Biblia nga imo na hinbaroan pinaagi han bulig hini nga libro. Sugad nga Maglala- rang, iginhatag ni Jehova ha aton an tuna sugad nga aton makaruruyag nga urukyan. Iya ginpuno ito hin damu nga pag- kaon ngan tubig, natural nga mga bahandi, makalilipay nga buhi nga mga hayop, ngan maanyag nga mga kiritaon. Sugad nga Aw- tor han Biblia, iginsusumat ha aton han Dios an iya ngaran ngan an iya mga kalidad. Dugang pa, an iya Pulong nagsusumat ha aton nga iya sinugo an iya mismo hinigugma nga Anak nganhi ha tuna, ngan gintugotan niya hi Jesus nga mag-antos ngan mamatay para ha aton. (Juan 3:16) Ngan ano an kapulsanan hito nga regalo para ha aton? Naghahatag ito ha aton hin paglaom nga magkaada uru- sahon nga tidaraon. 5 An aton paglaom ha tidaraon nadepende liwat ha usa pa nga ginbuhat han Dios. Hi Jehova nagtukod hin langitnon nga gob- yerno, an Mesianiko nga Ginhadian. Diri na maiha, tatapuson hito an ngatanan nga pag-antos ngan hihimoon an tuna nga paraiso. Hunahunaa la! Mahimo kita mabuhi didto ha kamurayawan ngan kalipayan ha kadayonan. (Salmo 37:29) Samtang yana, an Dios naggigiya ha aton kon paonan-o kita magkikinabuhi ha pinakama- opay nga paagi nga mahihimo yana mismo. Iginhatag liwat niya ha aton an regalo nga pag-ampo, ngan pinaagi hito mahimo kita ma- kigkomunikar ha iya. Pipira la ini han mga paagi han pagpakita ni Jehova han iya gugma ha katawohan ha kabug-osan ngan ha imo sugad nga indibiduwal. 4, 5. Ano an pipira han mga paagi han pagpakita ni Jehova han iya gugma ha aton? 185
Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? 6 An importante nga pakiana nga angay mo hunahunaon amo ini: Paonan-o ko babalosan an gug- ma ni Jehova? Damu an masiring, "Bueno, kinahanglan higugmaon ko liwat hi Jehova." Ito ba an imo inaabat? Hi Jesus nagsiring nga ini nga sugo amo an pinakaimportante ha ngatanan: "Higugmaon mo an Ginoo ["hi Jehova," NW] nga imo Dios ha bug-os mo nga kasingkasing ngan ha bug-os mo nga kalag, ngan ha bug-os mo nga hunahuna." (Mateo 22:37) Sigurado nga damu an imo mga hinungdan nga higugmaon hi Jehova nga Dios. Kondi pag-abat la ba hin sugad nga gugma an kinahanglanon basi masiring mo nga nahigugma ka kan Jehova ha bug-os mo nga kasingkasing, kalag, ngan hunahuna? 7 Sugad han iginsaysay ha Biblia, an paghigugma ha Dios labaw pa gud kay ha pag-abat la. Ha pagkamatuod, bisan kon importan- te an pag-abat hin gugma kan Jehova, ito nga pag-abat tinikangan pa la han totoo nga gugma ha iya. Pananglitan, an usa nga liso han mansanas importante ha pagtubo han usa nga namumunga nga puno nga mansanas. Kondi, kon naruruyag ka hin mansa- nas, makukontento ka ba kon tagan ka la hin liso han mansanas? Diri gud! Ha sugad man nga paagi, an pag-abat hin gugma kan Je- hova nga Dios tinikangan pa la. An Biblia nagtututdo: "Amo ini an gugma han Dios, nga pagtumanon ta an iya mga sugo; ngan an iya mga sugo diri magbug-at." (1 Juan 5:3) Basi magin totoo, an paghigugma ha Dios kinahanglan magbunga hin mag-opay nga mga bunga. Kinahanglan ipakita ito ha mga buhat. - Mateo 7:16-20. 8 Ipinapakita naton an aton gugma ha Dios kon gintutuman na- ton an iya mga sugo ngan igin-aaplikar an iya mga prinsipyo. Diri makuri hinduro an pagbuhat hito. Imbes nga makapabug-at, an mga balaud ni Jehova dinisenyo ha pagbulig ha aton nga magkaa- da hin maopay, malipayon, ngan makapatagbaw nga pagkinabuhi. (Isaias 48:17, 18) Pinaagi han pagkinabuhi uyon ha giya ni Jeho- 6. Paonan-o ka makakabalos ha gugma nga ipinapakita ni Jehova ha imo? 7. Pag-abat la ba an ginkikinahanglan ha imo basi makasiring ka nga nahigug- ma ka ha Dios? Isaysay. 8, 9. Paonan-o naton maipapakita an aton gugma ngan apresasyon ha Dios?
Magpabilin ha Gugma han Dios va, ipinapakita naton ha aton langitnon nga Amay nga inaapresyar gud naton an ngatanan nga iya ginbubuhat para ha aton. Makasu- rubo, pipira gud la nga mga tawo ha kalibotan yana an nagpapakita han sugad nga apresasyon. Diri naton karuyag nga magin diri-ma- apresyaron, pariho han iba nga mga tawo nga nagkinabuhi han nakanhi pa hi Jesus ha tuna. Gintambal ni Jesus an napulo nga sanlahon, kondi usa la an binalik ha pagpasalamat ha iya. (Lukas 17:12-17) Sigurado nga karuyag naton magin pariho hiton usa nga mapasalamaton, diri ha siyam nga diri-mapasalamaton! 9 Ano, kon sugad, an mga sugo ni Jehova nga kinahanglan tu- manon naton? Damu hito an ginhisgotan na naton dinhi hini nga libro, kondi aton repasuhon an pipira. An pagtuman han mga sugo han Dios mabulig ha aton nga magpabilin ha gugma han Dios. MAGIN MAS DUOK GUD KAN JEHOVA 10 An paghibaro mahitungod kan Jehova usa ka importan- te nga pitad basi magin mas duok ha iya. Kinahanglan nga nagpapadayon ito nga proseso. Kon adto ka ha gawas ha matug- naw hinduro nga gab-i ngan nagpapapaso pinaagi 10. Isaysay kon kay ano nga importante an padayon nga pagkuha hin kahibaro mahitungod kan Jehova nga Dios. Pariho han kalayo, an imo gugma kan Jehova nagkikinahanglan hin sungo basi magpadayon nga naglalaga 187
188 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? han kalayo, pasasagdan mo ba nga magtikaluya an laga hito tubtob nga maparong? Diri. Padayon nga dudugangan mo ito hin sungo basi an kalayo padayon nga maglaga ngan maghatag hin kapaso. An imo mismo kinabuhi bangin nadepende gud ha imo padayon nga pagpalaga han kalayo! Sugad la nga an sungo nakakapalaga han kalayo, sugad man 'an kahibaro ha Dios' nabulig nga magpa- bilin nga marig-on an aton gugma kan Jehova. - Proberbios 2:1-5. 11 Karuyag ni Jesus nga tipigan han iya mga sumurunod nga buhi ngan naglalaga hin malamrag an ira gugma kan Jehova ngan ha Iya presyoso nga Pulong han kamatuoran. Katapos banhawon hi Jesus, gintutdoan niya an duha han iya mga disipulo mahitu- ngod han pipira han mga tagna ha Hebreo nga Kasuratan nga natuman ha iya. Ano an epekto? Ha urhi hira nagsiring: 'Waray ba magpaso an aton mga kasingkasing, han nagyiyinakan hiya ha aton ha dalan, ngan han pagbuklara niya ha aton han Santos nga Surat?' - Lukas 24:32. 12 Han siyahan nga hinbaroan mo kon ano gud an igintutut- do han Biblia, inabat mo ba nga an imo kasingkasing nagtikang magpaso tungod ha kalipay, kadasig, ngan gugma ha Dios? Sigu- rado nga inabat mo ito. Sugad liwat hito an inabat han damu nga mga tawo. An makuri yana amo an pagtipig nga buhi hiton hilarom nga gugma ngan pagbulig nga magtubo ito. Diri naton ka- ruyag nga sundon an hilig han kalibotan yana. Hi Jesus nagtagna: "An gugma han kadam-an mababahaw." (Mateo 24:12) Ano an imo mahihimo basi diri magtugnaw an imo gugma kan Jehova ngan ha mga kamatuoran han Biblia? 13 Magpadayon ha pagkuha hin kahibaro mahitungod kan Je- hova nga Dios ngan kan Jesu-Kristo. (Juan 17:3) Pamalandonga, o hunahunaa hin hilarom, an imo hinbabaroan tikang ha Pulong han Dios, ngan pakianhi an imo kalugaringon: 'Ano an igintututdo hini ha akon mahitungod kan Jehova nga Dios? Ano nga dugang nga rason an iginhahatag hini ha akon nga higugmaon hiya ha bug-os ko nga kasingkasing, hunahuna, ngan kalag?' (1 Timoteo 4:15) Ito nga pamalandong magtitipig han imo gugma kan Jehova nga naglalaga hin malamrag. 11. Ano an nagin epekto han pagtutdo ni Jesus ha iya mga sumurunod? 12, 13. (a) Ha kadam-an han katawohan yana, ano an nahitabo ha gugma ha Dios ngan ha Biblia? (b) Ano an aton mahihimo basi diri magtugnaw an aton gugma?
Magpabilin ha Gugma han Dios 14 An usa pa nga paagi han pagtipig han imo gugma kan Je- hova nga naglalaga hin malamrag amo an regular nga pag-ampo. (1 Tesalonika 5:17) Ha Kapitulo 17 hini nga libro, hinbaroan na- ton nga an pag-ampo usa ka presyoso nga regalo tikang ha Dios. Sugad la nga an mga relasyon han tawo nag-uuswag pinaagi han regular, tangkod nga komunikasyon, sugad man an aton relasyon kan Jehova nagpapabilin nga mapaso ngan buhi kon regular nga nag-aampo kita ha iya. Importante nga diri gud naton tugotan an aton mga pag-ampo nga magin diri kinasingkasing - pauro-utro la nga mga pulong nga waray totoo nga pagbati o kapulsanan. Kina- hanglan makiistorya kita kan Jehova sugad hin usa nga bata nga nakikiistorya ha iya hinigugma nga amay. Syempre, karuyag naton makiistorya nga may pagtahod, kondi dayag, tangkod, ngan tikang ha kasingkasing. (Salmo 62:8) Oo, importante nga mga bahin han aton pagsingba an personal nga pag-aram ha Biblia ngan kinasing- kasing nga pag-ampo, ngan nabulig ito ha aton nga magpabilin ha gugma han Dios. MALIPAY HA IMO PAGSINGBA 15 An personal nga pag-aram ha Biblia ngan pag-ampo mga buhat han pagsingba nga bangin ginbubuhat naton ha pribado. Kondi, yana, aton paghisgotan an usa nga bahin han pagsingba nga gin- bubuhat naton ha publiko: pagsumat ha iba mahitungod han aton mga tinotoohan. Naisumat mo na ba ha iba an pipira nga mga kamatuoran han Biblia? Kon amo, nagpapahimulos ka na hin uru- sahon nga pribilehiyo. (Lukas 1:74) Kon iginsusumat naton ha iba an mga kamatuoran nga aton na hinbaroan mahitungod kan Je- hova nga Dios, ginbubuhat naton an importante hinduro nga toka nga iginhatag ha ngatanan nga totoo nga mga Kristiano - an pag- sangyaw han maopay nga sumat han Ginhadian han Dios. - Mateo 24:14; 28:19, 20. 16 Gintagad ni apostol Pablo nga birilhon gud an iya ministeryo, tinatawag ito nga usa nga bahandi. (2 Korinto 4:7) An pakiistorya ha mga tawo mahitungod kan Jehova nga Dios ngan ha iya mga ka- tuyoan amo an pinakamaopay nga buruhaton nga mahihimo mo. Pag-alagad ito ha pinakamaopay nga Agaron, ngan nagdadara ito 14. Paonan-o an pag-ampo makakabulig ha aton nga matipigan nga buhi an aton gugma kan Jehova? 15, 16. Kay ano nga husto la nga tagdon naton sugad nga pribilehiyo ngan ba- handi an pagsangyaw han Ginhadian? 189
190 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? han pinakamaopay nga mga kapulsanan. Pinaagi han pakigbahin hini nga buruhaton, binubuligan mo an mga tawo nga tangkod an kasingkasing nga magin duok ha aton langitnon nga Amay ngan magtikang paglakat dida ha dalan ngadto ha kinabuhi nga waray kataposan! May-ada pa ba mas makapatagbaw hito nga buruha- ton? Dugang pa, an pagpamatuod mahitungod kan Jehova ngan Karuyag ni Jehova nga pahimulosan mo an "totoo nga kinabuhi." Pahihimulosan mo ba ito?
Magpabilin ha Gugma han Dios ha iya Pulong nagdudugang han imo mismo pagtoo ngan nagpa- parig-on han imo gugma ha iya. Ngan pinabibilhan gud ni Jehova an imo mga pangalimbasog. (Hebreo 6:10) An padayon ngan maduruto nga pagbuhat hito nga buruhaton nabulig ha imo nga magpabilin ha gugma han Dios. - 1 Korinto 15:58. 17 Importante nga hinumdoman naton nga gin-aapura an pag- sangyaw han Ginhadian. An Biblia nasiring: "Magwali ka han pulong; maniguro ka gud." (2 Timoteo 4:2) Kay ano nga gin-aa- pura an pagbuhat hito yana? An Pulong han Dios nagsusumat ha aton: "An daku nga adlaw ni Jehova hirani na, hirani na ngan nag- dadagmit gud." (Sepania 1:14) Oo, madagmit nga nagtitiarabot an panahon nga tatapuson ni Jehova inin bug-os nga sistema han mga butang. An mga tawo kinahanglan pahamangnoan! Kinahanglan mahibaro hira nga yana na an panahon ha pagpili kan Jehova sugad nga ira Soberano. An kataposan "diri maglalangan." - Habakuk 2:3. 18 Karuyag ni Jehova nga dayag nga singbahon naton hiya ka- upod han totoo nga mga Kristiano. Salit an iya Pulong nasiring: "Magpinalandunganay an usa kag usa ha aton ha pag-aghat ha gugma ngan ha mga mag-opay nga buhat; diri ta bayaan an aton pagtarotarampo, sugad han batasan han iba, kondi maglinaygayay kita labi na gud, nga iyo gintatan-aw nga an adlaw nagtitikahira- ni na." (Hebreo 10:24, 25) Kon nagtatarutarampo kita kaupod han mga igkasi-tumuroo ha Kristiano nga mga katirok, may-ada kita maopay nga higayon ha pagdayaw ngan pagsingba ha aton hini- gugma nga Dios. Nagpaparig-onay liwat kita ngan nagdidinasigay. 19 Samtang nakikig-upod kita ha iba nga mga magsiringba ni Je- hova, napaparig-on naton an mga bugkos han gugma ngan pagkamagsarangkay ha kongregasyon. Importante nga pamilngon naton an maopay nga mga kalidad han kada tagsa, sugad la nga hi Jehova namimiling han aton maopay nga mga kalidad. Ayaw paglaom hin kahingpitan tikang ha imo mga igkasi-tumuroo. Hi- numdumi nga iba-iba an kahimtang han ngatanan ha espirituwal nga pagtubo, ngan nga nagsasayop an kada usa ha aton. (Kolosas 3:13) Pangalimbasog nga mapatubo an duok nga pakigsangkay ha 17. Kay ano nga gin-aapura an Kristiano nga ministeryo yana? 18. Kay ano nga kinahanglan dayag nga singbahon naton hi Jehova kaupod han totoo nga mga Kristiano? 19. Paonan-o naton mapaparig-on an mga bugkos han gugma ha Kristiano nga kongregasyon? 191
192 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? mga nahigugma hinduro kan Jehova, ngan makikita mo nga mag- tutubo ka ha espirituwal. Oo, an pagsingba kan Jehova kaupod han imo espirituwal nga kabugtoan mabulig ha imo nga magpabilin ha gugma han Dios. Paonan-o ginbabalosan ni Jehova adton matinu- manon nga nagsisingba ha iya ngan pinaagi hito nagpapabilin ha iya gugma? TALINGUHAA NGA MADANGAT AN "TOTOO NGA KINABUHI" 20 Ginbabalosan ni Jehova an iya matinumanon nga mga su- rugoon hin kinabuhi, kondi ano nga klase hin kinabuhi? Bueno, buhi ka gud ba yana? Kadam-an ha aton an masiring nga oo, buhi kita. Ha pagkamatuod, naginhawa kita, nakaon, ngan nainom. Si- gurado nga buhi gud kita. Ngan ha aton mas malipayon nga mga takna, bangin sumiring pa ngani kita, "Yana pinahihimulosan gud naton hin bug-os an kinabuhi!" Kondi, iginpapasabot han Biblia nga ha bug-os nga kahulogan, waray tawo yana nga nagpapahimu- los han totoo nga kinabuhi. 21 An Pulong han Dios nagsasagda ha aton nga 'kumapot hin ma- rig-on ha totoo nga kinabuhi.' (1 Timoteo 6:19, NW) Iginpapasabot hito nga mga pulong nga an "totoo nga kinabuhi" amo an ginlala- oman naton nga madangat ha tidaraon. Oo, kon hingpit na kita, mabubuhi kita ha pinakabug-os nga kahulogan han pulong, tu- ngod kay magkikinabuhi kita uyon ha orihinal nga katuyoan han Dios ha aton. Ha tidaraon kon magkikinabuhi na kita ha paraiso nga tuna ha bug-os nga kahimsog, kamurayawan, ngan kalipayan, mapapahimulosan na naton an "totoo nga kinabuhi" - kinabuhi nga waray kataposan. (1 Timoteo 6:12) Diri ba urusahon gud ito nga paglaom? 22 Paonan-o kita 'makakakapot hin marig-on ha totoo nga kina- buhi'? Dida liwat hito nga konteksto, ginsagda ni Pablo an mga Kristiano nga 'magbuhat hin maopay' ngan magin 'manggaranon ha mag-opay nga mga buhat.' (1 Timoteo 6:18) Matin-aw, kon sugad, nga daku an nakadepende ha kon paonan-o naton igin-aap- likar an mga kamatuoran nga aton hinbabaroan tikang ha Biblia. Kondi iginpasabot ba ni Pablo nga nagigin takos kita kumarawat han "totoo nga kinabuhi" pinaagi han pagbuhat hin maopay? Diri, kay an sugad nga urusahon nga mga paglaom nadepen- 20, 21. Ano an "totoo nga kinabuhi," ngan kay ano nga urusahon gud ito nga paglaom? 22. Paonan-o ka 'makakakapot hin marig-on ha totoo nga kinabuhi'?
Magpabilin ha Gugma han Dios de gud ha aton pagkarawat han "diri-takos nga pagkabuotan" han Dios. (Roma 5:15, NW) Kondi, nalilipay hi Jehova ha pag- balos hadton matinumanon nga nag-aalagad ha iya. Karuyag niya nga makita ka nga nagpapahimulos han "totoo nga kinabuhi." Ad- ton nagpapabilin ha gugma han Dios makakalaom han malipayon, mamurayawon nga kinabuhi nga waray kataposan. 23 An kada usa ha aton sadang magpakiana ha kalugaringon, 'Ginsisingba ko ba an Dios ha paagi nga iginsasaysay niya dida ha Biblia?' Kon ha kada adlaw ginsisiguro naton nga oo an aton baton, kon sugad aada kita ha husto nga dalan. Makakasarig kita nga hi Jehova an aton arayopan. Padayon nga pananalipdan niya an iya matinumanon nga katawohan tubtob ha ultimo nga masamok nga mga adlaw hinin daan nga sistema han mga butang. Talwas nga dadad-on liwat kita ni Jehova ngadto ha mahimayaon nga bag-o nga sistema han mga butang nga hirani na yana. Malilipay gud kita ha pakaeksperyensya hito nga panahon! Ngan magigin malipayon gud kita nga ginhimo naton an husto nga mga desisyon durante hi- nin kataposan nga mga adlaw! Kon himoon mo yana an sugad hito nga mga desisyon, magpapahimulos ka han "totoo nga kinabuhi," an kinabuhi nga gintuyo ni Jehova nga Dios, ha kadayonan! 23. Kay ano nga importante an pagpabilin ha gugma han Dios? KON ANO AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˇ Ipinapakita naton an totoo nga gugma ha Dios pinaagi han pagtuman han iya mga sugo ngan pag-aplikar han iya mga prinsipyo. - 1 Juan 5:3. ˇ An pag-aram ha Pulong han Dios, kinasingkasing nga pag-ampo kan Jehova, pagtutdo ha iba mahi- tungod ha iya, ngan pagsingba ha iya ha Kristiano nga mga katirok mabulig ha aton nga magpabilin ha gugma han Dios. - Mateo 24:14; 28:19, 20; Juan 17:3; 1 Tesalonika 5:17; Hebreo 10:24, 25. ˇ Adton nagpapabilin ha gugma han Dios maka- kalaom ha pagpahimulos han "totoo nga kinabuhi." - 1 Timoteo 6:12, 19; Judas 21. 193
APENDISE TOPIKO An Ngaran han Dios - An Gamit Ngan Kahulogan Hito Kon Paonan-o Igintagna an Pag-abot han Mesias ha Tagna ni Daniel Hi Jesu-Kristo - An Iginsaad nga Mesias An Kamatuoran Mahitungod han Amay, han Anak, Ngan han Baraan nga Espiritu Kon Kay Ano nga an Totoo nga mga Kristiano Diri Nagamit han Krus ha Pagsingba An Panihapon han Ginoo - Usa nga Pagsaurog nga Nagpapasidungog ha Dios "Kalag" Ngan "Espiritu" - Ano Gud ba an Kahulogan Hini nga mga Pulong? Ano an Sheol Ngan an Hades? Adlaw han Paghukom - Ano Ito? 1914 - Importante nga Tuig ha Tagna han Biblia Hin-o hi Miguel nga Arkanghel? Pagkilala ha 'Babilonya nga Daku' Natawo ba hi Jesus ha Disyembre? Sadang ba Naton Igsaurog an mga Piyesta? PAHINA 195 197 199 201 204 206 208 212 213 215 218 219 221 222
195 An Ngaran han Dios - An Gamit Ngan Kahulogan Hito HA IMO Biblia, paonan-o iginhubad an Salmo 83:18? An New World Translation of the Holy Scriptures naghubad hini nga bersikulo: "Basi mahibaro an mga tawo nga ikaw, nga an ngaran hi Jehova, ikaw la an Gihitaasi ha bug-os nga tuna." Pariho hito an mga hubad han damu nga iba pa nga mga Biblia. Kondi, waray gamita ha damu nga mga hu- bad an ngaran nga Jehova, ginsaliwnan ito hin mga titulo sugad han "Ginoo" o "Dios." Ano an sadang gamiton dinhi hini nga bersikulo? An titulo ba o an ngaran nga Jehova? Gin-uunabi hini nga bersikulo an mahitungod han usa nga nga- ran. Ha orihinal nga Hebreo nga ginamit ha pagsurat han kadak-an nga bahin han Biblia, makikita dida an naii- ba nga personal nga ngaran. Iginsurat ito nga ˘˙˘˝ (YHWH) ha Hebreo nga mga letra. Ha Samar-Leyte, an kasagaran nga hubad hito nga ngaran amo an "Jehova." Ha usa la ba nga bersikulo han Biblia makikita ito nga ngaran? Diri. Ha orihinal nga pagkasurat han Hebreo nga Kasuratan makikita ito hin haros 7,000 ka beses! ˘˙˘˝ Ngaran han Dios ha Hebreo nga mga letra Mationan-o kaimportante an ngaran han Dios? Tagda an modelo nga pag-ampo nga iginhatag ni Jesu-Kristo. Nagtitikang ito hini nga paagi: "Amay namon, nga aada ka ha langit, gindadayaw an imo ngaran." (Mateo 6:9) Katapos, hi Jesus nag-ampo ha Dios: "Amay, paghimayaa an imo ngaran." Ha pagbaton, an Dios nagyakan tikang ha langit, nga nasiring: "Ginhihimaya ko na, ngan paghihimayaon ko ito liwat." (Juan 12:28) Matin-aw, importante gud an ngaran han Dios. Kay ano man nga ginkuha han iba nga mga parahubad ini nga ngaran tikang ha ira mga hubad han Biblia ngan ginsaliwnan ito hin mga titulo? Baga in may-ada duha nga nangunguna nga rason. Siyahan, damu an nasiring nga diri sadang gamiton an ngaran tungod kay diri hinba- baroan yana an orihinal nga paagi han pagluwas hito. An kadaan nga Hebreo iginsusurat nga waray mga bokales. Salit, waray usa yana an sigurado nga makakasiring kon paonan-o gud ba ginluwas han mga tawo ha mga panahon han Biblia an YHWH. Kondi, sadang ba ini makapugong ha aton ha paggamit han ngaran han Dios? Ha mga pa- nahon han Biblia, an ngaran nga Jesus bangin ginluwas nga Yeshua o
196 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? posible nga Yehoshua - waray usa nga makakasiguro. Kondi, an mga tawo ha bug-os nga kalibotan yana nagamit hin iba-iba nga pagluwas han ngaran nga Jesus, ginluluwas ito ha paagi nga komon ha ira yinak- nan. Diri hira nag-aalang paggamit han ngaran tungod la kay diri hira maaram han pagluwas hito ha siyahan nga siglo. Ha sugad man nga paagi, kon magbibiyahe ka ngadto ha iba nga nasud, bangin maob- serbahan mo nga an imo ngaran mismo baga in iba an pagluwas ha iba nga yinaknan. Salit, an pagkadiri-sigurado mahitungod han kada- an nga pagluwas ha ngaran han Dios diri rason para diri gamiton ito. An ikaduha nga agsob nga rason han pagkuhaa han ngaran han Dios tikang ha Biblia amo an maiha na nga tradisyon han mga Judio. Damu ha ira an natoo nga diri gud sadang luwason an ngaran han Dios. Ini nga tinotoohan matin-aw nga iginbasar ha sayop nga pag-ap- likar han usa nga balaud ha Biblia nga nasiring: "Diri mo ngaranan an ngaran ni Jehova nga imo Dios hin kawang la; kay diri pag-iisipon ni Jehova nga waray sala an magngaran han iya ngaran hin waray kapul- sanan." - Eksodo 20:7. Igindidiri hini nga balaud an sayop nga paggamit han ngaran han Dios. Kondi igindidiri ba hito an matinalahuron nga paggamit han iya ngaran? Diri gud. An ngatanan nga mga parasurat han Hebreo nga Biblia (an "Daan nga Testamento") matinumanon nga kalalakin-an nga nagkinabuhi uyon ha Balaud nga iginhatag han Dios ha kadaan nga mga Israelita. Salit, agsob nga ginagamit nira an ngaran han Dios. Pananglitan, ira igin-upod ito ha damu nga mga salmos nga ginkanta ha daku nga tingog han kadam-an nga mga magsiringba. Ginsugo pa ngani ni Jehova nga Dios an iya mga magsiringba nga tawagon an iya ngaran, ngan sinugot an mga matinumanon. (Joel 2:32; Buhat 2:21) Salit, an mga Kristiano yana diri nag-aalang nga gamiton ha matinala- huron nga paagi an ngaran han Dios, sugad la han ginbuhat ni Jesus. - Juan 17:26. Ha pagsaliwani han ngaran han Dios hin mga titulo, daku gud an sayop han mga parahubad han Biblia. Tungod ha ira ginhimo, an Dios nagin baga in hirayo hinduro ngan waray pagtagad, samtang an Biblia nagsasagda ha mga tawo nga patuboon an "pagin duok kan Jehova." (Salmo 25:14, NW) Hunahunaa an imo duok nga sangkay. Magigin duok gud ba kamo kon diri ka maaram han ngaran han imo sangkay? Ha sugad man nga paagi, kon an mga tawo nagpapabilin nga diri ma- aram han ngaran han Dios, nga Jehova, paonan-o hira magigin duok gud ha Dios? Dugang pa, kon diri ginagamit han mga tawo an ngaran han Dios, diri liwat hira mahibabaro han urusahon nga kahulogan hito. Ano ba an kahulogan han ngaran han Dios?
Apendise An Dios mismo an nagsaysay han kahulogan han iya ngaran ha iya matinumanon nga surugoon nga hi Moises. Han nagpakiana hi Moises mahitungod han ngaran han Dios, hi Jehova binaton: "Ako magigin sugad han anoman nga ako magigin sugad." (Eksodo 3: 14, NW) Ini an hubad ni Rotherham hito nga mga pulong: "Ako Ma- gigin bisan ano nga karuyag ko." Salit hi Jehova puydi magin bisan ano nga ginkikinahanglan basi matuman an iya mga katuyoan. Pananglitan mahimo ka magin bisan ano nga karuyag mo. Ano an bubuhaton mo para ha imo kasangkayan? Kon an usa ha ira mag- kasakit hin grabe, mahimo ka magin espesyalista nga doktor ngan tatambalon mo hiya. Kon an usa pa mag-antos hin kalugi ha pinan- syal, mahimo ka magin bahandianon nga parabulig ngan susulbaron mo an iya problema. Kondi, an totoo, diri mo mahihimo an ngata- nan nga karuyag mo. Kita ngatanan diri makakahimo hito. Samtang gin-aadman mo an Biblia, mahipapausa ka ha pakasabot kon pao- nan-o hi Jehova nagigin bisan ano nga ginkikinahanglan basi matuman an iya mga saad. Ngan nalilipay hiya nga gamiton an iya gahum para ha mga nahigugma ha iya. (2 Kronikas 16:9) Inin ma- karuruyag nga mga bahin han personalidad ni Jehova diri nasasabtan hadton diri maaram han iya ngaran. Matin-aw, an ngaran nga Jehova sadang gamiton ha Biblia. An pag- hibaro ha kahulogan hito ngan an paggamit pirme hito ha aton pagsingba daku gud nga mga bulig basi magin mas duok kita ha aton langitnon nga Amay, hi Jehova. Para han dugang nga impormasyon mahitungod han ngaran han Dios, han kahulogan hito, ngan han mga rason kon kay ano nga sadang gamiton ito ha pag- singba, kitaa an brosyur nga The Divine Name That Will Endure Forever, nga igin- publikar han mga Saksi ni Jehova. Kon Paonan-o Igintagna an Pag-abot han Mesias ha Tagna ni Daniel AN PROPETA nga hi Daniel nabuhi sobra 500 ka tuig antes matawo hi Jesus. Kondi, nagpahayag hi Jehova kan Daniel hin impormasyon nga pinaagi hito posible nga hibaroan kon san-o hi Jesus didiho- gan, o pipilion, sugad nga Mesias, o Kristo. Hi Daniel ginsumatan: "Hibaroi ngan kilalaha, nga tikang ha paggawas han sugo ha pagpa- hiuli ngan pagtukod han Jerusalem ngadto ha dinihogan nga usa, an 197
198 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? prinsipe ["Mesias nga Lider," NW], mapipito ka semana, ngan kaun- man kag duha ka semana." - Daniel 9:25. Basi masiguro an panahon han pag-abot han Mesias, kinahanglan hibaroan anay naton an tinikangan han peryodo nga magtutugway ha pag-abot han Mesias. Sumala ha tagna, amo ito an "tikang ha paggawas han sugo ha pagpahiuli ngan pagtukod han Jerusalem." Kakan-o nahitabo ini nga "paggawas han sugo"? Sumala ha parasu- rat han Biblia nga hi Nehemia, iginpagawas an sugo ha pagtukod utro han mga pader ha palibot han Jerusalem "ha ikakaruhaan ka tuig ni hadi Artaherhes." (Nehemia 2:1, 5-8) Pinamamatud-an han mga historyador nga an tuig 474 A.K.P. amo an siyahan nga bug-os "KAPITOAN KA SEMANA" 490 ka tuig 7 ka semana (49 ka tuig) 62 ka semana (434 ka tuig) 1 ka semana (7 ka tuig) 455 406 & A.K.P. K.P. ) 29 33 36 An "sugo ha pagpahiuli . . . han Jerusalem" Inabot an Mesias An Mesias 'gin-utod' Gintukod utro an Jerusalem Kataposan han "kapitoan ka semana"
Apendise nga tuig ni Artaherhes sugad nga magmarando. Salit, 455 A.K.P. an ika-20 ka tuig han iya pagmando. Yana maaram na kita han tinika- ngan para han tagna ni Daniel may kalabotan ha Mesias, nga amo an 455 A.K.P. Iginpapasabot ni Daniel kon mationan-o kahilawig an peryodo han panahon nga magtutugway ha pag-abot han "Mesias nga Lider." An tagna nag-uunabi hin 'pito ka semana, ngan kaunman kag duha ka semana' - 69 ka semana ngatanan. Mationan-o kahilawig ini nga peryodo han panahon? An pipira nga mga hubad han Biblia nasi- ring nga diri ini mga semana han pito ka adlaw, kondi mga semana han mga tuig. Nangangahulogan ini nga an kada semana nagrirepre- sentar hin pito ka tuig. Ini nga ideya mahitungod han mga semana han mga tuig, o pito-ka-tuig nga mga bahin, hinbabaroan gud han mga Judio ha kadaan nga mga panahon. Pananglitan, ira ginsaurog an tuig han Sabbath kada ikapito ka tuig. (Eksodo 23:10, 11) Salit, an matagnaon nga 69 ka semana amo an 69 ka bahin nga 7 ka tuig an kada tagsa, o may kabug-osan nga 483 ka tuig. Yana kinahanglan la nga mag-ihap kita. Kon mag-iihap kita ti- kang ha 455 A.K.P., an 483 ka tuig magdadara ha aton ngadto ha tuig 29 K.P. Ito an eksakto nga tuig nga ginbawtismohan hi Jesus ngan nagin Mesias! (Lukas 3:1, 2, 21, 22) Diri ba makatirigamnan gud ito nga katumanan han tagna han Biblia? Tikang han 455 A.K.P. tubtob ha 1 A.K.P., may-ada 454 ka tuig. Tikang han 1 A.K.P. tubtob ha 1 K.P., may usa ka tuig (waray sero nga tuig). Ngan tikang ha 1 K.P. tubtob ha 29 K.P., 28 ka tuig. An kabug-osan hinin tulo nga numero amo an 483 ka tuig. Hi Jesus 'gin-utod' han namatay hiya han 33 K.P., durante han ika- 70 ka semana han mga tuig. (Daniel 9:24, 26) Kitaa an Pay Attention to Daniel's Prophecy! kapitulo 11, ngan Insight on the Scriptures, Tomo 2, pahina 899-901, nga pariho iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. Hi Jesu-Kristo - An Iginsaad nga Mesias BASI mabuligan kita nga makilala an Mesias, giniyahan ni Jehova nga Dios an damu nga mga propeta han Biblia ha paghatag hin mga detalye mahitungod han katawo, ministeryo, ngan kamatayon hini nga iginsaad nga Manluluwas han katawohan. Ini ngatanan nga mga tagna han Biblia natuman kan Jesu-Kristo. Urusahon an pagkahusto 199
200 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? MGA TAGNA MAHITUNGOD HAN MESIAS HITABO TAGNA KATUMANAN Natawo ha tribo ni Juda Genesis 49:10 Lukas 3:23-33 Igin-anak han usa nga birhen Isaias 7:14 Mateo 1:18-25 Nagtikang kan Hadi David Isaias 9:7 Mateo 1:1, 6-17 Iginpahayag ni Jehova nga iya Anak Salmo 2:7 Mateo 3:17 Waray toohi Isaias 53:1 Juan 12:37, 38 Sinulod ha Jerusalem nga nasakay ha asno Gintraydoran han usa nga duok nga kaupod Igintubyan kabalyo han 30 ka bug-os nga salapi Hilom ha atubangan han mga nag-akusar ha iya Sakarias 9:9 Salmo 41:9 Sakarias 11:12 Isaias 53:7 Mateo 21:1-9 Juan 13:18, 21-30 Mateo 26:14-16 Mateo 27:11-14 Ginripahan an iya mga bado Salmo 22:18 Mateo 27:35 Ginyubit samtang nakada ha pasakitan nga kahoy Salmo 22:7, 8 Mateo 27:39-43 Waray nabari ha iya mga tul-an Salmo 34:20 Juan 19:33, 36 Iginlubong upod han mga riko Isaias 53:9 Mateo 27:57-60 Ginbanhaw antes madunot Salmo 16:10 Buhat 2:24, 27 Ginpahitaas ha too han Dios Salmo 110:1 Buhat 7:56 ngan pagkadetalyado hito. Ha pag-ilustrar hini, aton paghisgotan an pipira nga mga tagna nga nagtagna han mga hitabo nga may kalabo- tan ha katawo ngan pagkabata han Mesias. Hi propeta Isaias nagtagna nga an Mesias magtitikang ha tulin ni Hadi David. (Isaias 9:7) Hi Jesus natawo gud ha katulinan ni David. - Mateo 1:1, 6-17.
Apendise Hi Mika, nga usa pa nga propeta han Dios, nagtagna nga ha ka- taposan ini nga bata magigin magmarando ngan matatawo hiya ha "Betlehem Eprata." (Mika 5:2) Ha panahon han katawo ni Jesus, may-ada duha nga bungto ha Israel nga ginngaranan nga Betlehem. An usa nahimutang hirani ha Nasaret ha norte nga rehiyon han na- sud, ngan an usa pa, hirani ha Jerusalem ha Juda. An Betlehem nga hirani ha Jerusalem tinawag hadto nga Eprata. Natawo hi Jesus did- to hito nga bungto, sugad gud han igintagna! - Mateo 2:1. An usa pa nga tagna han Biblia nagsiring nga an Anak han Dios ta- tawagon "tikang ha Ehipto." An bata nga hi Jesus gindara ngadto ha Ehipto. Iginbalik hiya katapos nga namatay hi Herodes, salit natu- man an tagna. - Hosea 11:1; Mateo 2:15. Ha tsart ha pahina 200, an mga teksto nga iginlista ilarom han ulohan nga "Tagna" nagsasaysay hin mga detalye mahitungod han Mesias. Alayon itanding ini ha mga teksto nga iginlista ilarom han ulohan nga "Katumanan." An pagbuhat hito mas magpaparig-on pa han imo pagtoo ha pagkatotoo han Pulong han Dios. Samtang gin-uusisa mo ini nga mga teksto, hinumdumi nga adton mga tagna iginsurat ginatos ka tuig na antes pa matawo hi Jesus. Hi Jesus nagsiring: "Kinahanglan matuman an ngatanan nga mga ba- gay nga nahisurat mahitungod ha akon ha Kasugoanan ni Moises, ngan han mga Manaragna, ngan ha mga Salmos." (Lukas 24:44) Su- gad han matin-aw nga ipinapakita han Biblia, natuman gud ito - ha tagsa nga detalye! An Kamatuoran Mahitungod han Amay, han Anak, Ngan han Baraan nga Espiritu AN MGA tawo nga natoo ha katutdoan han Trinidad nasiring nga an Dios ginkukompwesto hin tulo nga persona - an Amay, an Anak, ngan an Baraan nga Espiritu. Ginsisiring nga an tagsa hini nga tulo nga persona katupong ha usa kag usa, makagarahum-ha-ngatanan, ngan waray tinikangan. Salit, sumala ha doktrina han Trinidad, Dios an Amay, Dios an Anak, ngan Dios an Baraan nga Espiritu, kondi uusa la an Dios. Damu nga tawo nga natoo ha Trinidad an nasiring nga diri nira ma- isaysay ini nga katutdoan. Bisan pa hito, bangin naghuhunahuna hira 201
202 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? nga ito an igintututdo han Biblia. Sadang tigamnan nga an pulong nga "Trinidad" diri gud makikita ha Biblia. Pero makikita ba ha Biblia an ideya han Trinidad? Basi mabaton ini nga pakiana, kitaon naton an usa nga teksto nga agsob gamiton han mga nasuporta ha Trinidad. "AN PULONG AMO AN DIOS" An Juan 1:1 nasiring: "Ha tinikangan amo an Pulong, ngan an Pu- long upod han Dios, ngan an Pulong amo an Dios." Ha urhi nga bahin hiton mismo nga kapitulo, matin-aw nga ipinapakita ni apos- tol Juan nga "an Pulong" amo hi Jesus. (Juan 1:14) Kondi, tungod kay an Pulong tinatawag nga Dios, an iba nasiring nga an Anak ngan an Amay bahin han uusa nga Dios. Hinumdumi nga ini nga bahin han Biblia orihinal nga iginsu- rat ha Griego. Ha urhi, iginhubad han mga parahubad an Griego nga teksto ngadto ha iba nga mga yinaknan. Kondi, damu nga mga parahubad han Biblia an waray gumamit han mga termino nga "an Pulong amo an Dios." Kay ano? Uyon ha ira hinbabaroan ha Griego nga ginamit ha pagsurat han Biblia, adto nga mga parahubad na- kasiring nga an mga termino nga "an Pulong amo an Dios" sadang ighubad ha iba nga paagi. Paonan-o? Ini an pipira nga mga ehemplo: "An Logos [Pulong] dios." (A New Translation of the Bible) "An Pu- long usa nga dios." (The New Testament in an Improved Version) "An Pulong upod han Dios ngan pariho ha iya an kinaiya." (The Trans- lator's New Testament) Sumala hini nga mga hubad, an Pulong diri amo an Dios mismo. Lugod, tungod han iya hitaas nga katungdanan ha mga linarang ni Jehova, an Pulong tinatawag nga "usa nga dios." Dinhi an termino nga "dios" nangangahulogan nga "usa nga maka- garahum." MAMILING HIN DUGANG NGA MGA IMPORMASYON Kadam-an nga mga tawo an diri maaram han Griego nga gina- mit ha pagsurat han Biblia. Salit paonan-o ka mahibabaro kon ano gud an karuyag ipasabot ni apostol Juan? Hunahunaa ini nga ehem- plo: An usa nga maestro nagsasaysay han usa nga topiko ha iya mga estudyante. Katapos hito, an mga estudyante nagkaada iba-iba nga mga opinyon mahitungod ha kon paonan-o sasabuton an iginsay- say. Paonan-o magkakauruyon an mga estudyante mahitungod hito? Mahimo hira mangaro ha maestro hin dugang pa nga impormasyon. Sigurado nga an paghibaro hin dugang nga mga impormasyon mabu- Para ha dugang nga paghisgot han Juan 1:1, kitaa an pahina 24-25 han Nob- yembre 1, 2008 nga The Watchtower nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova.
Apendise lig ha ira nga masabtan hin mas maopay an topiko. Ha sugad man nga paagi, basi masabtan an kahulogan han Juan 1:1, mahimo mo kitaon an Ebanghelyo ni Juan para ha dugang pa nga impormasyon mahitungod han katungdanan ni Jesus. An paghibaro hin dugang nga mga impormasyon mahitungod hini nga topiko mabulig ha imo nga makahimo hin husto nga konklusyon. Pananglitan, tagda an dugang nga iginsurat ni Juan ha kapitulo 1, bersikulo 18: "Waray usa nga tawo nga nakakita han Dios [nga Ma- kagarahum-ha-ngatanan]." Kondi, nakita han mga tawo hi Jesus, an Anak, kay hi Juan nasiring: "An Pulong [hi Jesus] nahimo nga unod, ngan nag-ukoy ha aton. Ngan aton nakita an iya himaya." (Juan 1:14) Paonan-o, kon sugad, an Anak magigin bahin han Makagarahum-ha- ngatanan nga Dios? Hi Juan nasiring liwat nga an Pulong "upod han Dios." Kondi paonan-o mahitatabo nga an usa nga indibiduwal ma- kaupod han lain nga tawo ngan ha pariho nga panahon magin ito mismo nga tawo? Dugang pa, sugad han nahisurat ha Juan 17:3, igin- papatin-aw ni Jesus an kaibahan niya mismo ngan han iya langitnon nga Amay. Iya tinatawag an iya Amay nga "amo la an matuod nga Dios." Ngan ha ikatarapos han Ebanghelyo ni Juan, ginsumaryo niya ito pinaagi han pagsiring: "Ini iginsurat, basi kamo tumoo, nga hi Je- sus amo hi Kristo nga Anak han Dios." (Juan 20:31) Tigamni nga hi Jesus tinatawag nga Anak han Dios, diri an Dios. Ipinapakita hinin iginhatag nga dugang nga impormasyon dida ha Ebanghelyo ni Juan kon paonan-o sadang sabuton an Juan 1:1. Hi Jesus, an Pulong, "usa nga dios" ha paagi nga hitaas an iya katungdanan kondi diri pariho ha Dios nga Makagarahum-ha-ngatanan. PAMATUD-I AN MGA IMPORMASYON Hunahunaa utro an ehemplo mahitungod han maestro ngan han mga estudyante. Handurawa nga an iba nagruruhaduha pa gihapon, bisan kon hinbatian na an dugang nga pagsaysay han maestro. Ano an mahimo nira buhaton? Mahimo hira magpakiana ha iba nga ma- estro para ha dugang nga impormasyon ha amo gihapon nga topiko. Kon umuyon an ikaduha nga maestro ha iginsaysay han siyahan nga maestro, bangin masulbad na an mga pagruhaduha han kadam-an nga mga estudyante. Ha sugad man nga paagi, kon diri ka sigurado ha ginsisiring han parasurat han Biblia nga hi Juan mahitungod han relasyon ni Jesus ngan han Dios nga Makagarahum-ha-ngatanan, ma- himo ka dumaop ha lain nga parasurat han Biblia para han dugang nga impormasyon. Tagda, pananglitan, an iginsurat ni Mateo. Mahi- tungod han kataposan hini nga sistema han mga butang, iya ginkotar 203
204 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? hi Jesus nga nasiring: "Mahitungod hito nga adlaw ngan oras, waray usa nga maaram, diri bisan an mga anghel ha langit, bisan an Anak kondi an Amay la." (Mateo 24:36) Paonan-o pinamamatud-an hini nga mga pulong nga hi Jesus diri amo an Dios nga Makagarahum-ha- ngatanan? Hi Jesus nasiring nga an Amay mas maaram kay ha Anak. Kon hi Jesus bahin han Dios nga Makagarahum-ha-ngatanan, maaram unta hiya han mga impormasyon nga hinbabaroan han iya Amay. Salit, an Anak ngan an Amay diri puydi nga magkatupong. Kondi an iba ma- siring: 'Duha an kinaiya ni Jesus. Dinhi nagyayakan hiya sugad nga tawo.' Kondi bisan kon pananglitan totoo ito, kumusta man an bara- an nga espiritu? Kon bahin ito han uusa nga Dios sugad han Amay, kay ano nga hi Jesus waray magsiring nga maaram ito han hinbaba- roan han Amay? Samtang nagpapadayon ka ha imo pag-aram ha Biblia, magigin pa- milyar ka ha damu pa nga mga teksto han Biblia nga may kalabotan hini nga topiko. Pinamamatud-an hito an kamatuoran mahitungod han Amay, han Anak, ngan han baraan nga espiritu. - Salmo 90:2; Bu- hat 7:55; Kolosas 1:15. Kon Kay Ano nga an Totoo nga mga Kristiano Diri Nagamit han Krus ha Pagsingba MINILYON nga mga tawo an nahigugma ngan natahod ha krus. Ti- natawag han The Encyclopædia Britannica an krus sugad nga "an nangunguna nga simbolo han Kristiano nga relihiyon." Kondi, an totoo nga mga Kristiano diri nagamit han krus ha pagsingba. Kay ano? An usa nga importante nga rason amo nga hi Jesu-Kristo waray mamatay ha krus. An Griego nga pulong nga stau·ros an kasagaran nga iginhuhubad nga "krus." Nangangahulogan la ito hin "tadong nga poste o kahoy." An The Companion Bible nasiring: "An [stau·ros] diri gud nangangahulogan hin duha nga kahoy nga iginbabalabag ha usa kag usa ha anoman nga anggulo . . . Waray nahisurat ha Griego han [Bag-o nga Testamento] nga nagpapasabot hin duha nga kahoy."
Apendise Ha pipira nga mga teksto, ginagamit han mga parasurat han Bib- lia an usa pa nga pulong para ha instrumento ha pagpatay kan Jesus. Amo ito an Griego nga pulong nga xylon. (Buhat 5:30; 10:39; 13:29; Galasia 3:13; 1 Pedro 2:24) Ini nga pulong nangangahulogan la hin "kahoy" o "pudlos, ibaralbag, o puno nga kahoy." Ha pagsaysay kon kay ano nga usa la nga kahoy an agsob gamiton ha mga pagpatay, an libro nga Das Kreuz und die Kreuzigung (An Krus Ngan an Pagraysang ha Krus), ni Hermann Fulda, nasiring: "Waray mga puno nga kahoy ha mga lugar nga ginpili para ha pagpatay ha atubangan han publiko. Salit usa la nga kahoy o poste an igin-uusok ha tuna. Dida hini iginagapos o iginraraysang an mga kriminal, nga an ira mga kamot gin-alsa tipaigbaw ngan agsob an ira mga tiil liwat tipaubos." Kondi, an pinakamakakombinse nga pamatuod ha ngatanan amo an tikang ha Pulong han Dios. Hi apostol Pablo nasiring: "Hi Kris- to nagtubos ha aton tikang ha katampalasan han Kasugoanan, nga nahimo hiya nga tampalasan tungod ha aton; kay nahisurat na, Natampalasan an tagsa-tagsa nga nabitay ha usa nga kahoy." (Gala- sia 3:13) Ginkotar dinhi ni Pablo an Deuteronomio 21:22, 23, nga matin-aw nga nag-uunabi hin usa nga kahoy, diri krus. Tungod kay an sugad nga paagi han pagpatay ha usa ka tawo nagpapasabot nga hiya "usa nga iginsumpa," diri husto nga adornohan han mga Kris- tiano an ira mga balay hin mga imahen ni Kristo nga iginraysang. Waray ebidensya nga ha siyahan nga 300 ka tuig katapos mamatay hi Kristo, ginamit han nag-aangkon nga mga Kristiano an krus ha pagsingba. Kondi, han ikaupat ka siglo, nakombirte ha apostata nga Kristianidad an pagano nga hi Emperador Constantino ngan igin-ag- hat niya an paggamit han krus sugad nga simbolo hito. Anoman an mga motibo ni Constantino, an krus waray gud kalabotan kan Jesu- Kristo. An krus, ha pagkamatuod, nagtikang ha pagano. Kinakarawat han New Catholic Encyclopedia nga: "An krus makikita ha antes-han- Kristiano ngan diri-Kristiano nga mga kultura." An magkalainlain nga iba pa nga masasarigan nga mga reperensya nagsasaysay nga an krus bahin han pagsingba ha mga linarang ngan han pagano nga mga seremonya ha sekso. Kay ano man nga igin-aghat ini nga pagano nga simbolo? Posib- le nga basi mas masayon para ha mga pagano an pagkarawat han "Kristianidad." Kondi, an debosyon ha bisan ano nga pagano nga simbolo matin-aw nga ginkukondenar han Biblia. (2 Korinto 6:14- 18) Igindidiri liwat han Kasuratan an ngatanan nga klase han 205
206 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? idolatriya. (Eksodo 20:4, 5; 1 Korinto 10:14) Salit, may maopay gud nga rason nga an totoo nga mga Kristiano diri nagamit han krus ha pagsingba. Para han mas detalyado nga pagsaysay mahitungod han krus, kitaa an pahi- na 89-93 han libro nga Reasoning From the Scriptures, nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. An Panihapon han Ginoo - Usa nga Pagsaurog nga Nagpapasidungog ha Dios AN MGA Kristiano ginsusugo nga igsaurog an Memoryal han kamatayon ni Kristo. Ini nga pagsaurog tinatawag liwat nga an "Pa- nihapon han Ginoo." (1 Korinto 11:20) Kay ano nga importante gud ito? San-o ngan paonan-o sadang igsaurog ito? Gintikangan ni Jesu-Kristo ini nga pagsaurog ha gab-i han Judio nga Paskua han 33 K.P. An Paskua usa nga selebrasyon nga gin- buhat makausa la ha kada tuig, ha ika-14 nga adlaw han Judio nga bulan nga Nisan. Basi makarkula ito nga petsa, an mga Judio naghulat han spring equinox. Ini an adlaw ha katsa- ringsing nga haros may-ada 12 ka oras han kaadlawon ngan 12 ka oras han kagab-ihon. An siyahan nga pagsi- rang han bulan ha gimata nga pinakahirani ha spring equinox amo an tinikangan han Nisan. Inabot an Pas- kua paglabay hin 14 ka adlaw, ha katunod han adlaw. Ginsaurog ni Jesus an Paskua kaupod an iya mga apostol, ginpabaya hi Judas Iskariote, ngan katapos, gintikangan an Panihapon han Ginoo. Ini nga panihapon an sinaliwan ha Judio nga Paskua ngan salit sadang igsaurog hin makausa la ha usa ka tuig. An Ebanghelyo ni Mateo nagsusumat: "Hi Jesus kinuha hin usa nga ti- napay, ngan ginbendisyonan, ngan iya ginpinitpinit, ngan ipanhatag ha mga tinon-an, ngan siniring: Kuha kamo; kaon kamo; ini an akon lawas. Ngan han
Apendise pagkuha han tagayan hiya nagpasalamat, ngan ihinatag ha ira, nga nasiring: Inuma niyo ngatanan ito; kay ini an akon dugo han Bag-o nga Testamento nga igtatakbo tungod han kadam-an ha pagpasaylo han mga sala." - Mateo 26:26-28. An iba natoo nga ginpahinabo ni Jesus nga an tinapay magin lite- ral nga iya unod ngan an alaksiw magin literal nga iya dugo. Kondi, an unudnon nga lawas ni Jesus bug-os pa gihapon han iginhatag niya ini nga tinapay. Kinaon gud ba an mga apostol ni Jesus han iya literal nga unod ngan ininom han iya dugo? Waray, kay nagin ka- nibalismo unta ito ngan pagtalapas ha balaud han Dios. (Genesis 9: 3, 4; Lebitiko 17:10) Sumala ha Lukas 22:20, hi Jesus nagsiring: "Ini nga irinman amo an bag-o nga testamento han akon dugo, nga igin- bisibis tungod ha iyo." An irinman ba nagin literal nga "bag-o nga testamento" o kauyonan? Imposible ito, tungod kay an kauyonan usa nga ginkasabotan, diri materyal nga butang. Salit, mga simbolo la an tinapay ngan an alaksiw. An tinapay nag- sisimbolo han hingpit nga lawas ni Kristo. Ginamit ni Jesus an usa nga tinapay nga nahisalin tikang ha panihapon han Paskua. Ginhi- mo an tinapay nga waray ipaturubo, o libadura. (Eksodo 12:8) Agsob nga ginagamit han Biblia an ipaturubo sugad nga simbolo han sala o pagkadunot. Salit an tinapay nagsisimbolo han hingpit nga lawas nga iginhalad ni Jesus. Waray ito sala. - Mateo 16:11, 12; 1 Korinto 5: 6, 7; 1 Pedro 2:22; 1 Juan 2:1, 2. An pula nga alaksiw nagsisimbolo han dugo ni Jesus. Ito nga dugo an nagparig-on han bag-o nga kauyonan. Hi Jesus nagsiring nga an iya dugo iginbubo "ha pagpasaylo han mga sala." Hito nga paagi an mga tawo mahimo magin limpyo ha paniplatan han Dios ngan makakasulod ha bag-o nga kauyonan kan Jehova. (Hebreo 9:14; 10: 16, 17) Pinaagi hini nga kauyonan, o kontrata, nagigin posible para ha 144,000 nga matinumanon nga mga Kristiano nga makakadto ha langit. Didto hira mag-aalagad sugad nga mga hadi ngan mga saser- dote para ha pagbendisyon ha ngatanan nga katawohan. - Genesis 22:18; Jeremias 31:31-33; 1 Pedro 2:9; Pahayag 5:9, 10; 14:1-3. Hin-o an sadang kumaon ngan uminom hini nga mga emblema han Memoryal? Makatadunganon nga adto la nga kaupod ha bag-o nga kauyonan - karuyag sidngon, adton may-ada paglaom nga mahi- ngadto ha langit - an sadang kumaon han tinapay ngan uminom han alaksiw. An baraan nga espiritu han Dios nagkukombinse ha ira nga pinili hira nga magin langitnon nga mga hadi. (Roma 8:16) Bahin li- wat hira han kauyonan han Ginhadian kaupod ni Jesus. - Lukas 22:29. 207
208 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Kumusta man adton naglalaom nga mabuhi ha waray kataposan ha Paraiso ha tuna? Ira ginsusunod an sugo ni Jesus ngan natam- bong hira ha Panihapon han Ginoo, kondi presente hira sugad nga matinalahuron nga mga paraobserba, diri nakikigbahin ha paniha- pon. Makausa ha usa ka tuig ha katunod han adlaw ha Nisan 14, an mga Saksi ni Jehova nagsasaurog han Panihapon han Ginoo. Bisan kon pipira la ka yukot ha bug-os nga kalibotan an may-ada langit- non nga paglaom, importante gud ha ngatanan nga mga Kristiano ini nga pagsaurog. Ito an okasyon diin an ngatanan makakapa- malandong han gidadakui nga gugma ni Jehova nga Dios ngan ni Jesu-Kristo. - Juan 3:16. "Kalag" Ngan "Espiritu" - Ano Gud ba an Kahulogan Hini nga mga Pulong? KON nababatian mo an mga pulong nga "kalag" ngan "espiritu," ano an imo nahuhunahuna? Damu an natoo nga ini nga mga pu- long nangangahulogan hin usa nga butang nga diri-nakikita ngan diri-mamaratyon nga aada ha sulod han aton lawas. Naghuhunahu- na hira nga ha kamatay han tawo inin diri-nakikita nga bahin niya nabaya ha lawas ngan padayon nga nabubuhi. Tungod kay tinoto- ohan ini ha bisan diin, damu an nahipapausa kon nahibabaro hira nga diri gud ngay-an ito igintututdo han Biblia. Ano, kon sugad, an kalag, ngan ano an espiritu, sumala ha Pulong han Dios? AN "KALAG" SUMALA HA PAGGAMIT HA BIBLIA Siyahan, hunahunaa an kalag. Bangin nahinunumdoman mo nga Hebreo ngan Griego nga yinaknan an orihinal nga ginamit ha pag- surat han Biblia. Han iginsurat an mahitungod han kalag, ginamit han mga parasurat han Biblia an Hebreo nga pulong nga nephesh o an Griego nga pulong nga psy·khe. Inin duha nga pulong makikita ha Kasuratan hin sobra 800 ka beses, ngan pirme "kalag" an paghu- bad hito han New World Translation. Kon imo usisahon an paggamit han Biblia ha "kalag" o "mga kalag," matin-aw nga ini nga pulong nagtutudlok la ha (1) mga tawo, (2) mga hayop, o ha (3) kinabuhi han tawo o hayop. Aton paghisgotan an pipira nga mga teksto nga may kalabotan hinin tulo nga iba-iba nga kahulogan.
Apendise Mga tawo. "Ha mga adlaw ni Noe, . . . gutiay la an nabuhi nga mga tawo, nga amo an walo la nga kalag, an naluwas ha tubig." (1 Pedro 3:20) Dinhi an pulong nga "kalag" matin-aw nga nagrirepresentar han mga tawo - hi Noe, an iya asawa, an iya tulo nga anak nga kalala- kin-an, ngan an ira mga asawa. Ha Eksodo 16:16 gin-uunabi an mga instruksyon ha mga Israelita mahitungod han pagtirok hin manna. Hira ginsugo: "Pagtirok kamo hini . . . sugad ha kadamu han iyo mga tawo ["kalag," NW], magkuha kamo hini an tagsa ka tawo nga aada ha iya salapdag." Salit an kadamu han manna nga gintirok igin- basar ha kadamu han mga tawo ha tagsa nga pamilya. An iba han mga ehemplo ha Biblia diin ginamit an "kalag" o "mga kalag" ha pagtudlok ha usa ka tawo o ha mga tawo makikita ha Genesis 46:18; Josue 11:11; Buhat 27:37 (NW); ngan Roma 13:1. Mga hayop. Ha asoy han Biblia mahitungod han paglarang, aton mababasa: "An Dios siniring: Maghimo an mga tubig hin damu nga kapangon nga buhi nga mga mananap ["buhi nga mga kalag," NW], ngan an katamsihan magkalupad ha bawbaw han tuna ha sakob han panganuron han langit. Ngan an Dios siniring: Mahimo han tuna an mga buhi nga mga mananap ["buhi nga mga kalag," NW] sugad han ira kalainan, mga kabakahan ngan mga mananap nga nag-uu- soy, ngan mga dagku nga mga mananap nga magbangis ha tuna, sugad han ira kalainan; ngan nahimo ito." (Genesis 1:20, 24) Hini nga bersikulo, an kaisdaan, maanad nga mga hayop, ngan ihalas nga mga hayop tinatawag ngatanan ha amo gihapon nga mga pulong - "mga kalag." An katamsihan ngan iba pa nga mga hayop tinatawag nga mga kalag ha Genesis 9:10 (NW); Lebitiko 11:46 (NW); ngan Nu- meros 31:28. Kinabuhi sugad nga tawo. Usahay an pulong nga "kalag" na- ngangahulogan han kinabuhi han usa sugad nga tawo. Hi Jehova nagsiring kan Moises: "Patay na an ngatanan nga mga tawo nga nag- bibiling han imo kinabuhi ["kalag," NW]." (Eksodo 4:19) Ano an ginbibiling han mga kaaway ni Moises? Karuyag nira kuhaon an ki- nabuhi ni Moises. Antes pa hini, han igin-aanak ni Rakel an iya anak nga lalaki nga hi Benjamin, 'binulag an iya kalag, (kay hiya nama- tay).' (Genesis 35:16-19) Hito nga panahon, nawad-an hi Rakel han iya kinabuhi. Tagda liwat an mga pulong ni Jesus: "Ako amo an mao- pay nga paramangno han mga karnero; an maopay nga paramangno han mga karnero nahatag han iya kinabuhi ["kalag," NW] tungod han mga karnero." (Juan 10:11) Iginhalad ni Jesus an iya kalag, o ki- nabuhi, para ha katawohan. Hini nga mga bersikulo han Biblia, an 209
210 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? pulong nga "kalag" matin-aw nga nagpapasabot han kinabuhi sugad nga tawo. Makikita mo an dugang nga mga ehemplo hini nga ka- hulogan han "kalag" ha 1 Hadi 17:17-23; Mateo 10:39 (NW); Juan 15:13 (NW); ngan Buhat 20:10 (NW). Pinaagi han dugang pa nga pag-aram ha Pulong han Dios makikita mo nga ha bug-os nga Biblia waray mga pulong nga "diri- mamaratyon" o "waray kataposan" nga may kalabotan ha pulong nga "kalag." Lugod, an Kasuratan nasiring nga an kalag mamarat- yon, karuyag sidngon nga namamatay ito. (Esekiel 18:4, 20) Salit, ha Biblia, tinatawag la an usa nga namatay nga "patay nga kalag." - Le- bitiko 21:11, NW. IGINPAPAKILALA AN "ESPIRITU" Aton paghisgotan yana an paggamit han Biblia ha pulong nga "es- piritu." An iba nga mga tawo naghuhunahuna nga an "espiritu" usa pa nga pulong para han "kalag." Kondi, diri ito husto. Iginpapatin- aw han Biblia nga an "espiritu" ngan "kalag" nagpapasabot hin duha nga magkaiba nga mga butang. Ano an ira kaibahan? Ginamit han mga parasurat han Biblia an Hebreo nga pulong nga ruach o an Griego nga pulong nga pneuma han iginsu- rat nira an mahitungod han "espiritu." Iginhahatag han Kasuratan mismo an kahulogan hito nga mga pulong. Pananglitan, an Salmo 104:29 (NW) nasiring: "Kon kuhaon mo [Jehova] an ira espiritu [ru- ach], namamatay hira, ngan nabalik hira ngadto ha ira tapotapo." Ngan an Jakobo 2:26 nasiring nga "an lawas patay kon waray espiri- tu [pneuma]." Salit, hini nga mga bersikulo, an "espiritu" amo an butang nga naghahatag hin kinabuhi ha lawas. Kon waray espiritu, patay an lawas. Salit, ha Biblia an pulong nga ruach iginhuhubad diri la sugad nga "espiritu" kondi liwat sugad nga "pwersa," o pwer- sa han kinabuhi. Pananglitan, mahitungod han Baha ha panahon ni Noe, an Dios nagsiring: "Ako . . . magpapadara hin lunop hin mga tubig ha bawbaw han tuna, basi pagpoo ha ngatanan nga unod, nga may gininhawa [ruach] hin kinabuhi, ha ilarom han langit." (Gene- sis 6:17; 7:15, 22) Salit an "espiritu" amo an diri-nakikita nga pwersa (an idlap han kinabuhi) nga nagpapagios ha ngatanan nga buhi nga mga linarang. An kalag ngan an espiritu diri magkapariho. An lawas nagkikina- hanglan hin espiritu sugad la nga an radyo nagkikinahanglan hin koryente - basi magtunog. Ha dugang pa nga pag-ilustrar, hunahu- naa an usa nga gutiay nga radyo. Kon butangan mo ito hin batirya
Apendise ngan patukaron ito, an koryente dida ha mga batirya nakakapatunog han radyo. Kondi, kon waray mga batirya, diri magtutunog an radyo. Sugad man hito an iba nga klase hin radyo kon gintatangtang ito ti- kang ha koryente. Ha pariho nga paagi, an espiritu amo an pwersa nga nakakabuhi han aton lawas. Pariho liwat han koryente, an espi- ritu waray inaabat ngan diri nakakaghunahuna. Diri-persona ito nga pwersa. Kondi kon waray hito nga espiritu, o pwersa han kinabuhi, an aton mga lawas 'namamatay, ngan nabalik ngadto ha tapotapo,' sugad han ginsiring han salmista. Mahitungod han kamatayon han tawo, an Eklesiastes 12:7 nasi- ring: "An tapotapo [han iya lawas] mabalik ha tuna sugad hadto, ngan an espiritu mabalik ngadto ha Dios nga naghatag hini." Kon an espiritu, o pwersa han kinabuhi, nawawara ha lawas, namamatay an lawas ngan nabalik ha gintikangan hito - ha tuna. Ha sugad man nga paagi, an pwersa han kinabuhi nahibabalik ha gintikangan hito - an Dios. (Job 34:14, 15; Salmo 36:9) Diri ini nangangahulogan nga an pwersa han kinabuhi aktuwal nga napakadto ha langit. Lugod, na- ngangahulogan ito nga para ha usa nga namatay, an anoman nga iya paglaom ha kinabuhi ha tidaraon nadepende kan Jehova nga Dios. An iya kinabuhi aada ha mga kamot han Dios, siring pa. Pinaagi la han gahum han Dios maibabalik an espiritu, o pwersa han kinabu- hi, basi mabuhi utro an tawo. Nakakaliaw gud mahibaroan nga ini gud an bubuhaton han Dios para ha ngatanan nga namamahuway ha "mga lubnganan"! (Juan 5: 28, 29) Ha panahon han pagkabanhaw, maghihimo hi Jehova hin bag-o nga lawas para han usa ka tawo nga nakaturog ha kamatayon ngan bubuhion ito pinaagi han pagbutangi hito hin espiritu, o pwer- sa han kinabuhi. Magigin makalilipay gud ito nga panahon! Kon karuyag mo mahibaro hin dugang pa mahitungod han mga pulong nga "kalag" ngan "espiritu" sumala han paggamit ha Biblia, makikita mo an birilhon nga mga impormasyon ha brosyur nga Ano an Nahitatabo ha Aton Kon Kita Namamatay? ngan ha pahina 375-84 han libro nga Reasoning From the Scriptures, nga pariho iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 211
212 Ano an Sheol Ngan an Hades? HA ORIHINAL nga mga yinaknan, ginagamit han Biblia an Hebreo nga pulong nga sheohl ngan an katugbang hito ha Griego nga hai- des hin sobra 70 ka beses. Ito nga duha nga pulong may kalabotan ha kamatayon. Ha iba nga mga hubad han Biblia iginhubad ito su- gad nga "lubnganan," "impyerno," o "buho." Kondi, ha kadam-an nga mga yinaknan waray mga pulong nga nagpapasabot han eksak- to nga kahulogan hinin Hebreo ngan Griego nga mga pulong. Salit ginagamit han New World Translation an mga pulong nga "Sheol" ngan "Hades." Ano gud ba an iginpapasabot hini nga mga pulong? Aton tigamnan kon paonan-o ito ginagamit ha magkalainlain nga mga bersikulo han Biblia. An Eklesiastes 9:10 nasiring: "Waray buruhaton, o paghunahuna, o hibaro, o kinaadman, didto ha Sheol, ngain ikaw kakadto." Nanga- ngahulogan ba ini nga an Sheol nagtutudlok ha usa ka espisipiko, o partikular nga lubnganan nga bangin ginlubngan naton han usa nga hinigugma? Diri. Kon ginagamit han Biblia an usa ka espisipi- ko nga lubnganan, ginagamit hito an iba nga Hebreo ngan Griego nga mga pulong, diri an sheohl ngan haides. (Genesis 23:7-9; Ma- teo 28:1) Diri liwat ginagamit han Biblia an pulong nga "Sheol" para ha lubnganan diin tarampo nga iginlulubong an pipira nga mga indibiduwal, sugad han lubnganan han pamilya o lubnganan han kadam-an. - Genesis 49:30, 31. Ano nga klase hin lugar, kon sugad, an iginpapasabot han "Sheol"? Ipinapakita han Pulong han Dios nga an "Sheol," o "Ha- des," nagpapasabot hin usa nga butang nga mas labaw gud kay ha daku nga lubnganan han kadam-an. Pananglitan, an Isaias 5:14 na- siring nga an Sheol 'haluag ngan nginanga an iya baba hin waray sukol.' Bisan kon ginlamoy na, siring pa, han Sheol an damu hindu- ro nga patay nga mga tawo, baga in naghihingyap ito pirme hin mas damu pa. (Proberbios 30:15, 16) Diri pariho ha bisan ano nga lite- ral nga lubnganan, nga limitado la an kadamu han mga patay nga mahimo ilubong didto, an 'Sheol diri gud natatagbaw.' (Proberbios 27:20) Karuyag sidngon nga an Sheol diri gud napupuno. Waray ito tubtoban. Salit, an Sheol, o Hades, diri literal nga lugar ha espisipiko nga hinmumutangan. Lugod, amo ito an komon nga lubnganan, an simboliko nga lugar diin an kadam-an han katawohan nangangatu- rog ha kamatayon.
Apendise An katutdoan han Biblia mahitungod han pagkabanhaw nabu- lig ha aton nga magkaada dugang nga pagsabot ha kahulogan han "Sheol" ngan "Hades." Iginkakaw-ing han Pulong han Dios an Sheol ngan Hades ha klase han kamatayon nga tikang hito magkakaada pagkabanhaw. (Job 14:13; Buhat 2:31, NW; Pahayag 20:13) Ipinapa- kita liwat han Pulong han Dios nga an mga aadto ha Sheol, o Hades, diri la amo adton nag-alagad kan Jehova kondi liwat an damu pa nga waray mag-alagad ha iya. (Genesis 37:35; Salmo 55:15, NW) Sa- lit, an Biblia nagtututdo nga may "pagkabanhaw han mga minatay han mga magtadong ngan diri man magtadong." - Buhat 24:15. Ha kabaliktaran, an mga patay nga diri babanhawon iginsasaysay nga, waray didto ha Sheol, o Hades, kondi "ha Gehenna." (Mateo 5:30, NW; 10:28, NW; 23: 33, NW) Pariho han Sheol ngan Hades, an Gehenna diri literal nga lugar. Adlaw han Paghukom - Ano Ito? ANO an imo paghunahuna ha Adlaw han Paghukom? Damu an nag- huhunahuna nga an binilyon nga mga tawo usa-usa nga dadad-on ha atubangan han trono han Dios. Didto, huhukman an kada usa nga tawo. An iba babalosan hin langitnon nga himaya, ngan an iba pa huhukman hin waray kataposan nga pagsakit. Kondi, naiiba an pag- hulagway han Biblia hini nga peryodo han panahon. An Pulong han Dios naghuhulagway hito, diri sugad nga makaharadlok nga pana- hon, kondi sugad nga panahon han paglaom ngan pagpahiuli. Ha Pahayag 20:11, 12, aton mababasa an paghulagway ni apostol Juan ha Adlaw han Paghukom: "Hinkit-an ko an daku nga busag nga lingkuranan nga hadianon, ngan adton nalingkod dida hito, nga ti- kang ha iya nawong an tuna ngan langit pinalagiw, ngan waray hin-agian nga lugar tungod ha ira. Ngan hinkit-an ko an mga mina- tay, ngan an dagku ngan gudtiay, nga nagkakatukdaw ha atubangan han lingkuranan nga hadianon; ngan pinamuklad an mga basahon; ngan may lain nga basahon nga binuklad, nga amo an basahon han kinabuhi; ngan an mga minatay pinanhukman sumala ha ira mga bu- hat, tikang ha mga butang nga nanhisurat ha mga basahon." Hin-o an Hukom nga iginsaysay dinhi? Hi Jehova nga Dios amo an supremo nga Hukom han katawohan. Kondi, iya igintutoka ha iba an aktuwal nga buruhaton ha paghu- kom. Sumala ha Buhat 17:31, hi apostol Pablo nagsiring nga an Dios 213
214 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? "nagtigaman hin usa nga adlaw, nga iya paghukom han kalibotan han kamatadong tungod hadto nga tawo nga iya gintungdan." Inin pinili nga Hukom amo an ginbanhaw nga hi Jesu-Kristo. (Juan 5:22) Kondi, san-o magtitikang an Adlaw han Paghukom? Mationan-o kai- ha ito? Ipinapakita han libro nga Pahayag nga magtitikang an Adlaw han Paghukom katapos han girra han Armagedon, an panahon nga bu- bungkagon an sistema ni Satanas dinhi ha tuna. (Pahayag 16:14, 16; 19:19-20:3) Katapos han Armagedon, piprisuhon hi Satanas ngan an iya mga demonyo ha waray tubtoban nga kahiladman ha sulod hin usa ka yukot ka tuig. Durante hito nga panahon, an 144,000 nga mga igkasi-manurunod ha langit magigin mga hukom ngan 'maghaha- di upod ni Kristo ha usa ka yukot ka tuig.' (Pahayag 14:1-3; 20:1-4; Roma 8:17) An Adlaw han Paghukom diri kay madagmit nga hitabo ha sulod hin 24 ka oras la. Maabot ito hin usa ka yukot ka tuig. Durante hito nga usa ka yukot ka tuig, hi Jesu-Kristo "maghuhu- kom ha mga buhi ngan ha mga minatay." (2 Timoteo 4:1) An "mga buhi" amo an "daku nga panon" nga maluluwas ha Armagedon. (Pa- hayag 7:9-17, NW) Hinkit-an liwat ni apostol Juan "an mga minatay . . . nga nagkakatukdaw ha atubangan han lingkuranan nga hadia- non" han paghukom. Sugad han iginsaad ni Jesus, an 'aadto ha mga lubnganan makakabati han tingog ni Kristo ngan manggogowa' pi- naagi han pagkabanhaw. (Juan 5:28, 29; Buhat 24:15) Kondi ano an magigin basihan han paghukom ha ngatanan? Sumala ha bisyon ni apostol Juan, "pinamuklad an mga basahon," ngan "an mga minatay pinanhukman sumala ha ira mga buhat, ti- kang ha mga butang nga nanhisurat ha mga basahon." Ini ba nga mga basahon amo an mga rekord han naglabay nga mga buhat han mga tawo? Diri, an paghukom diri igbabasar ha ginbuhat han mga tawo antes hira namatay. Paonan-o naton nahibaroan ito? An Bib- lia nasiring: "Hiya nga namatay, naluwas [na] tikang ha [iya] sala." (Roma 6:7) Salit adton mga binanhaw mabubuhi nga may-ada lim- pyo nga rekord tungod kay ginpara na an ngatanan nga naglabay nga mga sala. An mga basahon kon sugad, sigurado nga nagrirepresen- tar han dugang nga mga kinahanglanon han Dios. Basi mabuhi ha kadayonan, an mga naluwas ha Armagedon ngan mga binanhaw ki- nahanglan sumugot ha mga sugo han Dios, upod na an bag-o nga Mahitungod han Armagedon, alayon kitaa an Insight on the Scriptures, Tomo 1, pahina 594-5, 1037-8, ngan an kapitulo 23 han Nagkakaurosa ha Pagsingba ha Amola Matuod nga Dios, nga pariho iginpublikar han mga Saksi ni Jehova.
Apendise mga kinahanglanon nga igpapahayag ni Jehova durante han usa ka yukot ka tuig. Hito nga paagi, huhukman an mga indibiduwal basa- do ha ira ginbubuhat durante han Adlaw han Paghukom. An Adlaw han Paghukom maghahatag ha binilyon nga mga tawo han ira siyahan nga higayon nga mahibaro mahitungod han kabu- rut-on han Dios ngan magtuman hito. Nangangahulogan ini nga mahitatabo an bug-os-kalibotan nga buruhaton ha pagtutdo. Oo, "pagkamatadong an mahibabaroan han mga umurukoy ha mabu- ngahon nga tuna." (Isaias 26:9, NW) Kondi, diri ngatanan magigin andam ha pagtuman han kaburut-on han Dios. An Isaias 26:10 nasi- ring: "Ipakita an pagdapig ha mga maraot, bisan pa ngani diri hiya makakatoon han pagkamatadong; ha tuna han pagkamaligdong hiya manunulos ha maraot, ngan diri makita han pagkaharangdon ni Jehova." Ini nga mga magraot mamamatay ha kadayonan duran- te han Adlaw han Paghukom. - Isaias 65:20. Ha kataposan han Adlaw han Paghukom, an mga tawo nga ma- luluwas bug-os nga 'nagkakabubuhi' na sugad nga hingpit nga mga tawo. (Pahayag 20:5) Salit ha Adlaw han Paghukom ibabalik an ka- tawohan ha ira orihinal nga hingpit nga kahimtang. (1 Korinto 15:24-28) Katapos, mahitatabo an ultimo nga pagsari. Bubuhian hi Satanas tikang ha iya pagkapriso ngan tutugotan hiya nga sarihan nga limbongan an katawohan ha ultimo nga higayon. (Pahayag 20: 3, 7-10) Adton maato ha iya magpapahimulos han bug-os nga katu- manan han saad han Biblia: "An mga magtadong makakapanunod han tuna, ngan maukoy hira dida hin waray kataposan." (Salmo 37:29) Oo, an Adlaw han Paghukom magigin usa nga bendisyon ha ngatanan nga matinumanon nga katawohan! 1914 - Importante nga Tuig ha Tagna han Biblia MGA dekada antes pa, iginpasamwak na han mga estudyante han Bib- lia nga magkakaada importante nga mga hitabo ha 1914. Ano ini nga mga hitabo, ngan ano nga ebidensya an nagtutudlok ha 1914 sugad nga importante gud nga tuig? Sugad han iginrekord ha Lukas 21:24, hi Jesus nagsiring: "An Jeru- salem pagtatamakan han mga Hentil, tubtob ha katuman han mga 215
216 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? panahon han mga Hentil." An Jerusalem amo an kapital nga syudad han Judio nga nasud - an lugar nga tikang didto nagmando an katuli- nan han kahadian tikang ha pamilya ni Hadi David. (Salmo 48:1, 2) Kondi, ini nga kahadian naiiba ha mga lider han mga nasud. Lining- kod hira ha "trono ni Jehova" sugad nga mga representante han Dios mismo. (1 Kronikas 29:23) Tungod hito, an Jerusalem usa nga simbo- lo han pagmando ni Jehova. Kondi, paonan-o ngan kakan-o nagtikang 'pagtamakan han mga Hentil' an pagmando han Dios? Nahitabo ini han 607 A.K.P. han an Jerusalem ginsakop han mga Babilonyahanon. Nabakante an "trono ni Jehova," ngan nautod an katulinan han kahadian nga nagtikang kan David. (2 Hadi 25:1-26) Magpapadayon ba ha waray kataposan ini nga 'pagtamak'? Diri, kay an tagna ni Esekiel nagsiring mahitu- ngod han kataposan nga hadi han Jerusalem nga hi Sedekia: "Hukasa an mitra, ngan kuhaa an korona. . . . Ini liwat mawawaray na, ngada nga hiya umabot kan kanay katadongan ["legal nga katungod," NW] amo ini; ngan akon ihahatag ini ha iya." (Esekiel 21:26, 27) An usa nga may "legal nga katungod" ha korona ni David amo hi Kristo Je- "PITO NGA PANAHON" 2,520 ka tuig 606 1/4 ka tuig Oktubre 607 A.K.P. tubtob Disyembre 31, 1 A.K.P. 1,913 3/4 ka tuig Enero 1, 1 K.P. tubtob Oktubre 1914 607 & A.K.P. K.P.) "An Jerusalem pagtatamakan han mga Hentil" Maabot hiya nga may "legal nga katungod" 1914
Apendise sus. (Lukas 1:32, 33) Salit matatapos an 'pagtamak' kon magin Hadi na hi Jesus. San-o mahitatabo iton importante nga hitabo? Ipinakita ni Je- sus nga an mga Hentil magmamando ha sulod hin itinanda nga panahon. An asoy ha Daniel kapitulo 4 nagsusumat han yawi ha pag- hibaro kon mationan-o kahilawig magpapadayon ito nga panahon. Iginsasaysay hito an matagnaon nga inop ni Hadi Nabukodonosor han Babilonya. Hinkit-an niya an usa ka daku nga puno nga kahoy ' nga ginpulod. An tu od hito diri makakatubo tungod kay ginbutok ito hin puthaw ngan hin tumbaga. Usa nga anghel an nagsiring: "Palab- ya ha iya an pito nga panahon." - Daniel 4:10-16. Ha Biblia, an mga puno nga kahoy ginagamit usahay ha pag- representar han pagmando. (Esekiel 17:22-24; 31:2-5) Salit an pagpulod han simboliko nga puno nga kahoy nagrirepresentar kon paonan-o mauutod an pagmando han Dios, nga an kahadian ha Jerusalem amo an Iya mga representante. Kondi, an bisyon nag- pahayag nga ini nga 'pagtamak ha Jerusalem' temporaryo la - ha sulod hin "pito nga panahon." Mationan-o kahilawig ito nga pana- hon? Ipinapakita han Pahayag 12:6, 14 nga an tulo ngan tunga nga pa- nahon katugbang han "usa ka yukot duha ka gatos ngan kaunman ka adlaw." Salit an "pito nga panahon" magigin doble an kahilawig, o 2,520 ka adlaw. Kondi an Hentil nga mga nasud waray umundang ha 'pagtamak' ha pagmando han Dios paglabay hin 2,520 la ka adlaw katapos han kabungkagan han Jerusalem. Matin-aw, kon sugad, nga ini nga tagna naghihisgot hin mas hilawig pa gud nga peryodo han panahon. Kon igbabasar ha Numeros 14:34 ngan Esekiel 4:6, nga nag- uunabi han "kada adlaw para ha usa ka tuig," an "pito nga panahon" kon sugad, may kahilawig nga 2,520 ka tuig. An 2,520 ka tuig nagtikang han Oktubre 607 A.K.P., han gin- bungkag an Jerusalem han mga Babilonyahanon ngan an hadi ha katulinan ni David ginpabaya ha iya trono. An panahon natapos han Oktubre 1914. Hito nga panahon, natapos an itinanda nga "mga pa- nahon han mga Hentil," ngan ginpalingkod hi Jesu-Kristo sugad nga langitnon nga Hadi han Dios. - Salmo 2:1-6; Daniel 7:13, 14. Tikang han Oktubre 607 A.K.P. tubtob Oktubre 1 A.K.P., 606 ka tuig. Tungod kay waray sero nga tuig, tikang han Oktubre 1 A.K.P. tubtob Oktubre 1914 K.P., 1,914 ka tuig. Pinaagi han pagdugang hin 606 ka tuig ha 1,914 ka tuig, magkaka- ada kita 2,520 ka tuig. Para ha impormasyon mahitungod han kabungkagan han Jerusalem han 607 A.K.P., kitaa an artikulo nga "Chronology" ha Insight on the Scriptures, nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. 217
218 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? Sugad la han igintagna ni Jesus, an iya "pagkanhi" o presensya su- gad nga langitnon nga Hadi gintitigamnan hin dagku nga mga hitabo ha kalibotan - girra, gutom, mga linog, mga peste. (Mateo 24:3-8; Lukas 21:11, NW) An sugad nga mga hitabo marig-on nga nag- papamatuod nga an 1914 tinuod nga nagtigaman han katukod han langitnon nga Ginhadian han Dios ngan han tinikangan han "kata- posan nga mga adlaw" hinin presente nga maraot nga sistema han mga butang. - 2 Timoteo 3:1-5. Hin-o hi Miguel nga Arkanghel? AN ANGHEL nga tinatawag nga Miguel diri agsob unabihon ha Biblia. Kondi, kon gin-uunabi hiya, may-ada hiya aktibo nga gin- bubuhat. Ha libro nga Daniel, hi Miguel nakikig-away ha magraot nga mga anghel; ha surat ni Judas, nakikiglantugi hiya kan Sata- nas; ngan ha Pahayag, nakikig-away hiya ha Yawa ngan ha iya mga demonyo. Pinaagi han pagdepensa ha pagmando ni Jehova ngan pakig-away ha mga kaaway han Dios, nagbubuhat hi Miguel uyon ha kahulogan han iya ngaran - "Hin-o an Pariho ha Dios?" Kondi hin-o hi Miguel? Usahay, may mga tawo nga kilala ha sobra usa nga ngaran. Pa- nanglitan, an patriarka nga hi Jakob kilala liwat sugad nga Israel, ngan hi apostol Pedro, sugad nga Simon. (Genesis 49:1, 2; Mateo 10:2) Ha sugad man nga paagi, ipinapakita han Biblia nga Miguel an lain nga ngaran ni Jesu-Kristo, antes ngan katapos niya mabuhi dinhi ha tuna. Aton paghisgotan an Kasuratanhon nga mga rason ha pagkaada hito nga konklusyon. Arkanghel. Gin-uunabi han Pulong han Dios hi Miguel "nga pu- noan han mga anghel ["an arkanghel," NW]." (Judas 9) Tigamni nga hi Miguel tinatawag nga an arkanghel. Nagpapasabot ini nga usa la an sugad nga anghel. Ha pagkamatuod, an termino nga "ar- kanghel" makikita ha Biblia para ha usa la, diri gud para ha damu. Dugang pa, para la kan Jesus an katungdanan han usa nga arkang- hel. Mahitungod han binanhaw nga Ginoo nga hi Jesu-Kristo, an 1 Tesalonika 4:16 nasiring: 'An Ginoo, ha usa nga pagsinggit, ngan ha tingog han punoan han mga anghel ["arkanghel," NW], malu- sad tikang ha langit.' Salit an tingog ni Jesus iginsasaysay sugad nga
Apendise tingog han usa nga arkanghel. Iginpapasabot kon sugad hini nga teksto, nga hi Jesus mismo amo an arkanghel nga hi Miguel. Lider han Kasundalohan. An Biblia nasiring nga "hi Miguel ngan an iya mga anghel nakikipag-away kontra ha dragon . . . ngan han iya mga anghel." (Pahayag 12:7) Salit, hi Miguel amo an Lider han kasundalohan han matinumanon nga mga anghel. Ha Paha- yag iginsasaysay liwat hi Jesus sugad nga Lider han kasundalohan han matinumanon nga mga anghel. (Pahayag 19:14-16) Ngan es- pisipiko nga gin-uunabi ni apostol Pablo an "Ginoo nga hi Jesus" ngan an "iya gamhanan nga mga anghel." (2 Tesalonika 1:7, NW) Salit pariho gin-uunabi han Biblia hi Miguel ngan an "iya mga ang- hel" ngan hi Jesus ngan an "iya mga anghel." (Mateo 13:41; 16:27; 24:31; 1 Pedro 3:22) Tungod kay waray bisan ano nga bahin han Pulong han Dios nga nagpapakita nga may-ada duha ka grupo nga kasundalohan han matinumanon nga mga anghel ha langit - usa nga pinangungunahan ni Miguel ngan usa nga pinangungunahan ni Jesus - makatadunganon la an pagsiring nga hi Miguel amo mis- mo hi Jesu-Kristo ha iya langitnon nga katungdanan. An dugang nga impormasyon nga nagpapakita nga an ngaran nga Miguel gi- nagamit para ha Anak han Dios makikita ha Tomo 2, pahina 393-4, han Insight on the Scriptures, nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. Pagkilala ha 'Babilonya nga Daku' AN LIBRO nga Pahayag may-ada mga pulong nga diri angay sabu- ton ha literal nga paagi. (Pahayag 1:1) Pananglitan, gin-uunabi hito an usa nga babaye nga may ngaran nga 'Babilonya nga Daku' nga nakasurat ha iya agtang. Ginsisiring nga ini nga babaye nalingkod ha bawbaw han "kadam-an, ngan mga nasud." (Pahayag 17:1, 5, 15) Tungod kay waray literal nga babaye nga makakahimo hini, sigura- do gud nga simboliko an Babilonya nga Daku. Ano kon sugad an ginrirepresentaran hinin simboliko nga puta? Ha Pahayag 17:18, an amo gihapon nga simboliko nga babaye iginhuhulagway sugad nga "an daku nga bungto ["syudad," NW], nga naghahadi ha ngatanan nga mga kahadian ha tuna." An pulong nga "syudad" nagpapasabot hin organisado nga grupo han mga tawo. Tungod kay inin "daku nga syudad" naghahadi ha "kahadian 219
220 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? ha tuna," an babaye nga ginngaranan nga Babilonya nga Daku sigu- rado nga maimpluwensya gud nga organisasyon nga internasyonal an nasasakopan. Husto nga matatawag ito nga imperyo ha kalibo- tan. Ano nga klase hin imperyo? Relihiyoso nga imperyo. Tigamni kon paonan-o an pipira nga mga bersikulo ha libro nga Pahayag nga may kalabotan hito naggigiya ha aton ngada hini nga konklusyon. An usa nga imperyo mahimo nga politikal, komersyal, o reli- hiyoso. An babaye nga ginngaranan nga Babilonya nga Daku diri politikal nga imperyo tungod kay an Pulong han Dios nasiring nga "an kahadian ha tuna," o an mga elemento ha politika hini nga kalibotan, "nakighilawas" ha iya. An iya pakighilawas amo an iya pakig-alyansa ha mga magmarando hini nga tuna ngan nagpa- patin-aw ini kon kay ano nga tinatawag ito nga an "daku nga puta." - Pahayag 17:1, 2; Jakobo 4:4. An Babilonya nga Daku diri mahimo nga komersyal nga imperyo tungod kay an "mga magbaraligya ha tuna," nga nagrirepresentar ha mga elemento han komersyo, mabibido hinduro ha panahon han iya kabungkagan. Ha pagkamatuod, an kahadian ngan an mga magbaraligya pariho iginhuhulagway sugad nga nagkikita ha Ba- bilonya nga Daku tikang "ha hirayo." (Pahayag 18:3, 9, 10, 15-17) Salit, makatadunganon an pagsiring nga an Babilonya nga Daku, diri politikal o komersyal nga imperyo, kondi usa nga relihiyoso nga imperyo. An relihiyoso nga pangirilal-an han Babilonya nga Daku ginpa- parig-on pa gud han asoy nga hiya naglilimbong ha ngatanan nga mga nasud pinaagi han iya "espiritistiko nga buhat." (Pahayag 18: 23, NW) Tungod kay an ngatanan nga klase han espiritismo konek- tado ha relihiyon ngan giniyahan han mga demonyo, diri urusahon nga ha Biblia tinatawag an Babilonya nga Daku nga "urukyan han mga yawa." (Pahayag 18:2; Deuteronomio 18:10-12) Ini nga imper- yo iginhuhulagway liwat sugad nga aktibo nga nakontra ha totoo nga relihiyon, nga nagpipersigir ha "mga manaragna" ngan ha "mga baraan." (Pahayag 18:24) Ha pagkamatuod, an Babilonya nga Daku nangangalas hinduro ha totoo nga relihiyon salit madarahog nga ginpipersigir hito ngan ginpapatay pa ngani "an mga testigo ni Jesus." (Pahayag 17:6) Salit, ini nga babaye nga ginngaranan nga Ba- bilonya nga Daku matin-aw nga nagrirepresentar ha imperyo han palso nga relihiyon ha kalibotan, nga ginkukompwesto han ngata- nan nga mga relihiyon nga nakontra kan Jehova nga Dios.
Natawo ba hi Jesus ha Disyembre? AN Biblia waray iginsusumat ha aton kon kakan-o natawo hi Jesus. Kondi, naghahatag gud ito ha aton hin maopay nga rason ha pagsi- ring nga waray hiya matawo ha Disyembre. Tagda an mga kahimtang han klima hito nga panahon han tuig ha Betlehem, diin natawo hi Jesus. An bulan nga Chislev (katugbang ha Nobyembre/Disyembre) han mga Judio mahagkot ngan mauran nga bulan. An bulan katapos hito amo an Tebeth (Disyembre/Enero). Ito an may-ada pinakahabubo nga mga temperatura han tuig, nga danay may mga niebe ha kabukiran. Aton kitaon kon ano an iginsusumat ha aton han Biblia mahitungod han klima hito nga rehiyon. Iginsasaysay han parasurat han Biblia nga hi Esra nga an Chislev mahagkot ngan mauran gud nga bulan. Katapos igsaysay ni Esra nga damu nga katawohan an nagkatirok ha Jerusalem ha "ikasiyam ka bu- lan [Chislev], ha ikakaruhaan ka adlaw han bulan," iginsumat niya nga an katawohan "nangungurog . . . tungod han daku nga uran." Ma- hitungod han mga kahimtang han klima hito nga panahon han tuig, an nagkakatirok nga katawohan mismo nagsiring: "Amo ini an pana- hon han duro nga uran, ngan diri kami nakakahimo pagtindog dida ha gawas." (Esra 10:9, 13; Jeremias 36:22) Diri urusahon nga ginsiguro Han natawo hi Jesus, an mga magbarantay han mga karnero ngan an ira mga panon han kakarnerohan nakada ha kapatagan ha gab-i 221
222 Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? han mga magbarantay han mga karnero nga naukoy ha mga rehiyon ha palibot han Betlehem nga hira ngan an ira mga karnero waray na dida ha gawas ha gab-i kon Disyembre! Kondi, an Biblia nagsusumat nga an mga magbarantay han mga karnero nakada ha kapatagan nga nagbabantay ha ira mga karne- ro ha gab-i han katawo ni Jesus. Ha pagkamatuod, iginpapatin-aw han parasurat han Biblia nga hi Lukas nga hiton nga panahon, an mga magbarantay han mga karnero "naghuhuron ha mga kaumhan, ngan nagbabantay han ira pag-agma ha gab-i ha ira kahayopan" hira- ni ha Betlehem. (Lukas 2:8-12) Tigamni nga an mga magbarantay han mga karnero aktuwal nga nangungukoy ha gawas, diri la nagkakala- kat ha gawas durante han kaadlawon. Kaupod nira an ira mga panon han kakarnerohan ha kapatagan ha gab-i. Ito ba nga paghulagway han pag-ukoy ha gawas naangay ha mahagkot ngan mauran nga klima han Betlehem kon Disyembre? Diri, diri gud. Salit an mga kahimtang ha panahon han katawo ni Jesus nagpapasabot nga waray hiya matawo ha Disyembre. An Pulong han Dios nagsusumat ha aton hin eksakto kon ka- kan-o namatay hi Jesus, kondi gutiay la nga detalye an iginhahatag hito kon kakan-o hiya natawo. Nagpapahinumdom ini han ginsiring ni Hadi Salomon: "An maopay nga ngaran maoroopay kay han bi- rilhon nga lana; ngan an adlaw han kamatayon kay han adlaw han katawo han usa." (Eklesiastes 7:1) Diri urusahon, kon sugad, nga an Biblia naghahatag hin damu nga detalye mahitungod han ministeryo ngan kamatayon ni Jesus kondi gutiay la nga detalye mahitungod han panahon han iya katawo. Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an pahina 176-9 han Reasoning From the Scriptures, nga iginpublikar han mga Saksi ni Jehova. Sadang ba Naton Igsaurog an mga Piyesta? DIRI ha Biblia nagtikang an popular nga relihiyoso ngan sekular nga mga piyesta nga ginsasaurog ha damu nga mga lugar ha kalibotan yana. Ano, kon sugad, an gintikangan hito nga mga selebrasyon? Kon makakagsaliksik ka ha librarya, magkakaada ka interes ha igin-aasoy han reperensya nga mga libro mahitungod han mga piyesta nga popu- lar ha lugar nga imo inuukyan. Tagda an pipira nga mga ehemplo.
Apendise Pasko han Pagkabanhaw (Easter). "Waray gin-uunabi mahitungod han pagsaurog han Pasko han Pagkabanhaw ha Bag-o nga Testamen- to," siring han The Encyclopædia Britannica. Paonan-o nagtikang an Pasko han Pagkabanhaw? Nagtikang ito ha pagano nga pagsingba. Bi- san kon ini nga piyesta nagsasaurog kuno han pagkabanhaw ni Jesus, an mga kustomre nga may kalabotan han Pasko han Pagkabanhaw diri kanan Kristiano. Pananglitan, mahitungod han popular nga "kuneho han Pasko han Pagkabanhaw," an The Catholic Encyclopedia nasiring: "An kuneho usa nga pagano nga simbolo ngan pirme nagsisimbolo han kapas ha pagpanganak." Mga Selebrasyon han Bag-o nga Tuig. Iba-iba an petsa ngan mga kustomre may kalabotan ha mga selebrasyon han Bag-o nga Tuig ha magkalainlain nga nasud. Mahitungod han gintikangan hini nga se- lebrasyon, an The World Book Encyclopedia nasiring: "Han 46 K.P., igindeklara han Romano nga magmarando nga hi Julio Cesar an Ene- ro 1 sugad nga Adlaw han Bag-o nga Tuig. Iginpahinungod han mga Romano ini nga adlaw kan Janus, an dios han mga ganghaan, mga purtahan, ngan mga tinikangan. An bulan han Enero [January] igin- sunod ha ngaran ni Janus, nga may-ada duha nga bayhon - an usa nagkikita ha atubangan ngan an usa pa nagkikita ha luyo." Salit an mga selebrasyon han Bag-o nga Tuig nagtikang ha pagano nga mga tradisyon. Kalag-kalag (Halloween). An The Encyclopedia Americana nasiring: "An mga bahin han mga kustomre nga may kalabotan ha Kalag-kalag mahimo sulsugon ngadto ha usa nga seremonya han mga Druid [ka- daan nga Celtic nga mga saserdote] ha antes-han-Kristiano nga mga panahon. An mga Celt may-ada mga piyesta para ha duha nga nangu- nguna nga mga dios - usa nga dios nga adlaw ngan usa nga dios han mga patay . . . , nga an iya piyesta ginsasaurog ha Nobyembre 1, an ti- nikangan han Bag-o nga Tuig han mga Celt. An piyesta han mga patay hinay-hinay nga igintampo ha Kristiano nga rituwal." Iba pa nga mga Piyesta. Diri posible paghisgotan an ngatanan nga mga selebrasyon nga ginsasaurog ha bug-os nga kalibotan. Kondi, an mga piyesta nga nagpapasidungog ha mga tawo o ha mga organisas- yon han tawo diri nakakalipay kan Jehova. (Jeremias 17:5-7; Buhat 10:25, 26) Hinumdumi liwat nga an gintikangan han relihiyoso nga mga selebrasyon amo an magpapakita kon nakakalipay ba ito ha Dios o diri. (Isaias 52:11; Pahayag 18:4) An mga prinsipyo han Biblia nga gin-unabi ha Kapitulo 16 hini nga libro mabulig ha imo nga masigu- ro kon ano an panhunahuna han Dios ha pakigbahin ha sekular nga mga piyesta. 223
Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon? Mahimo mo kontakon an mga Saksi ni Jehova ha
s Paghangyo hin libre nga pag-aram ha Biblia. A S h b
6 2 2 1 3 1 I G I N T U T U T D O H A N B I B L I A b h S A ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA?