PAGTUDLO NGA MGA TAKTIKA HARVESTIME INTERNATIONAL INSTITUTE Kini nga kurso kabahin sa Harvestime International Institute, usa ka programa nga gide sinyo aron sa pagsangkap sa mga magtotoo alang sa epektibo nga espirituhanong pag-ani. Ang nag-unang mga tema sa pagbansay-bansay mao ang pagtudlo kon unsa ang gipanudlo ni Jesus, nga mikuha sa mga tawo nga mga mangingisda, mga maniningil sa buhis, ug uban pa, ug mibag-o kanila ngadto sa mapuslanong mga kristohanon nga moabot sa ilang katilingban uban sa Ebanghelyo nga adunay pagpakita ug gahum. Kini nga manwal maoy usa ka kurso sa pipila ka mga modyuls sa kurikulum nga magapali- hok sa mga magtotoo gikan sa paghanduraw ngadto sa pagpahimutang, pagpadaghan, pag- organisar, ug pagpalakaw aron sa pagkab-ot sa tumong sa pag -ebanghelyo. © Harvestime International Institute 0
MGA KAUNDAN Unsaon Paggamit Kini Nga Manwal . . . . . Mga Sugyot Sa Grupo nga Pagtuon . . . . . Pasiuna . . . . . . . . Mga Tumong sa Kurso . . . . . . 1. Pasiuna sa Pagtudlo . . . . . 2. Ang magtutudlo nga gikan sa Dios: Ang Misyon . 2. Ang magtutudlo nga gikan sa Dios: Ang Misyon . . 3. Ang magtutudlo nga gikan sa Dios: Ang Mensahe -Unang Bahin . 3. Ang magtutudlo nga gikan sa Dios: Ang Mensahe -Unang Bahin . 4. Ang magtutudlo nga gikan sa Dios: Ang Mensahe- Ikaduhang Bahin. . 5. Ang magtutudlo nga gikan sa Dios: Ang mga Paagi- Unang Bahin . 6. Ang magtutudlo nga gikan sa Dios: Ang mga Paagi -Ikaduhang Bahin 7. Mga Tabang sa Pagtudlo . . . . . 8. Pag-analisar sa Mamiminaw . . . . . 9. Pagpahayag sa mga Tumong . . . . 10. Pagplano sa Leksyon . . . . . . 11. Pagtimbang-timbang . . . . . 12. Pagpili sa Kurikulum . 12. Pagpili sa Kurikulum . . . . . . 13. Pagtudlo sa dili-edukado nga mga Estudyante . . . 14. Pagbansay sa Magtutudlo . . . . . 15. Pasiunsa sa Pagwali . . . . . 16. Pagplano sa usa ka Mensahe . 16. Pagplano sa usa ka Mensahe . . . . . Mga Tubag sa Kinaugalingong mga Eksamen . . . 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 3 4 5 6 18 32 39 59 72 91 98 115 124 137 144 152 157 167 175 192
UNSAON PAGGAMIT KINI NGA MANWAL PORMAT SA MANWAL Ang matag leksyon naglangkob sa: Mga Tumong: Kini mao ang mga kalab-oton nga kinahanglang makab-ot pinaagi sa pagtuon sa kapitulo. Basaha una usa magsugod sa leksyon. Sag-uluhong Bersikulo: Kini nga bersikulo nagpatigbabaw sa mga nag-unang konsepto sa kapitulo.Sag-uloha kini. Hisgutan sa Kapitulo: Tun-i ang matag seksyon. Gamita ang inyong Biblia sa pagtan-aw sa bisan unsa nga pakisayran nga wala iimprinta sa manwal. Kinaugalingong Eksamen: Kuhaa kini nga eksamen pagkatapos magatu-on sa kapitulo. Su layi sa pagtubag ang mga pangutana sa walay paggamit sa inyong Biblia o niini nga manwal. Sa diha nga kamo matapos na sa kinaugalingong eksamen, i-tsek ang inyong mga tubag diha sa tubag nga seksyon nga gihatag sa katapusan sa basahon. Alang sa Dugang Pagtuon: Kini nga seksyon makatabang kaninyo nga mopadayon sa in- yong pagtuon sa Pulong sa Dios, ipalambo ang inyong mga kahanas sa pagtuon, ug gamita ang inyong nakat-onan sa inyong kinabuhi ug ministeryo. Katapusang Eksaminasyon: Kon kamo nalista niini nga kurso para adunay grado, makada wat kamo ug katapusang eksaminasyon niini nga kurso. Sa pagtapos niini nga kurso, kina- hanglan nga makompleto ninyo ang eksaminasyon ug ibalik kini alang sa grado ingon sa gisugo. DUGANG MATERYALES NGA GIKINAHANGLAN Kinahanglanon ninyo ang King James nga hubad sa Biblia 2
MGA SUGYOT ALANG SA GRUPONG PAGTUON UNANG PANAGTIGOM Pagsugod: Sugdan sa pag-ampo ug magpaila-ila. Mag-inilhanay sa usag-usa ug itala ang mga estudyante. Paghimo ug mga pamaagi alang sa Grupo: Seguradohon kon kinsa ang mogiya sa mga miting, ang panahon, dapit, ug mga petsa alang sa sunod pa nga mga sesyon. Pagdayeg ug Pagsimba: Dapita ang presensya sa Balaang Espiritu sa inyong sesyon sa pag bansay. Iapod-apod ang mga Manwal sa mga Estudyante: Ipaila ang titulo sa manwal, pormat, ug mga tumong sa kurso nga gihatag sa unang pipila ka mga pahina sa manwal. Himoa ang Unang Buluhaton: Ipabasa sa mga estudyante ang mga kapitulo nga nakatuka ug ipakuha ang kinaugalingong eksamen sa dili pa ang sunod nga panagkita. Ang gidaghanon sa mga kapitulo nga ituka matag miting mag-agad sa gitas-on sa mga kapitulo, sa sulod niini, ug sa mga abilidad sa inyong grupo. IKADUHA UG SA SUNOD PANG PANAGTIGOM Pagsugod: Pag-ampo. Pag-abi-abi ug irehistro ang mga bag-ong estudyante ug iapod-apod sa kanila ang manwal. Kuhaa ang listahan sa mitambong. Tagai ug panahon sa pagdayeg ug pag simba. Balikan Pagtuon: Ipresentar ang usa ka mubo nga kinatibuk-an sa gitun-an sa naunang miting. Leksyon: Hisguti ang matag seksyon sa kapitulo gamit ang mga oluhan nga adunay dagkong mga letra ingon nga latid sa usa ka pagtulun-an. Pangutan-a ang mga estudyante kon aduna bay mga pangutana o mga komentaryo sa ilang gitun-an. Iaplikar ang leksyon sa mga kinabu hi ug sa mga ministeryo sa inyong mga estudyante. Kinaugalingong eksamen: Balikan ang kinaugalingong eksamen sa mga estudyante nga na tapos. (Pahinumdom: Kon dili ninyo gusto nga ang mga estudyante adunay sumbanan sa mga tubag sa kinaugalingong eksamen, mahimong pilason ang mga panid sa tubag sa likod sa ma tag manwal.) Alang sa Dugang Pagtuon: Mahimo nga buhaton kini nga mga proyekto sa usa ka grupo o sa indibidwal nga basehan. Katapusang Eksaminasyon: Kon kamo nalista niini nga kurso para adunay grado, makada wat kamo ug katapusang eksaminasyon niini nga kurso. Sa pagtapos niini nga kurso, kina hanglan nga makompleto ninyo ang eksaminasyon ug ibalik kini alang sa grado ingon sa gisugo. 3
Modyul: Kurso: Pagpadaghan Pagtudlo nga mga Taktika PASIUNA Ang hilisgutan niini nga kurso mao ang "Pagtudlo nga mga Taktika".Ang "Pagtudlo" mao ang buhat sa paghatag ug instruksyon sa ubang tawo. Ang Bibliyanhong pagtudlo naglakip sa paghatag ug kahibalo ug sa pagpakita kon unsaon paggamit niana nga kahibalo sa personal nga kinabuhi ug ministeryo. Ang mga "Taktika" maoy mga paagi nga gigamit aron sa pagkab -ot sa kalab-oton, katuyoan, o tumong. Sa militar, ang hilisgutan sa "mga taktika" nagtudlo sa sundalo kon unsaon paggamit ang ilang mga hinagiban aron makabentaha sa kaaway. Tinuod usab kana sa espirituhanon nga kalibutan. Kon atong ipadapat ang mga paagi o "mga taktika", sa Dios kita makabuntog sa espirituhanon nga mga kaaway nga naglakip sa kalibutan, ang unod ug si Satanas uban sa tanan niyang mga gahum. Sa "Pagtudlo nga mga Taktika" kamo makakat-on unsaon sa paggamit sa dagko nga espiritu hanong hinagiban. Kana nga hinagiban mao ang espada sa Espiritu nga mao ang Pulong sa Dios (Taga-Efeso 6:17). Kamo makakat-on sa mga taktika sa pagwali ug pagtudlo sa Pulong sa Dios alang sa katuyoan sa pagpildi sa kaaway. Kini nga kurso migamit sa Pulong sa Dios, ang Balaan nga Biblia, ingon nga pinadayag diin ang tanan nga pagtudlo gibasi. Sa Bibliyan hong pagtudlo ang magtutudlo, hilisgutan, ug mga paagi kinahanglan nga ang tanan anaa sa panag-uyon sa Biblia. Ang pagtudlo dili lamang ang pagpakigbahin sa doktrina o impormasyon. Ang mga estudyan te kinahanglan nga makasinati sa Dios, dili lamang sa pagkat-on sa impormasyon mahitungod kaniya. Ang pagtudlo maoy paghatag [pagpaambit] sa kinabuhi ug sa estilo sa kinabuhi. Ang kinabuhi nga ihatag sa mga estudyante mao ang bag-ong kinabuhi diha kang Kristo pinaagi sa bag-o nga pagkatawo sa espirituwal (Juan 3). Ang estilo sa kinabuhi nga ihatag mao kanang anaa sa gingharian sa Dios. Ang mga estudyante kinahanglan tudloan kon unsaon sa pagpuyo ingon nga "molupyo" niini nga Gingharian, sa pagkat-on sa parehong mga pribilehiyo ug mga responsibilidad sa ilang posisyon. Usahay, kita kontento na nga manghulam sa hinimo-sa-tawo nga mga sistema sa edukasyon imbis sa pagkat-on ug pagpadapat sa unsa ang gipadayag sa Pulong sa Dios bahin sa pagtud lo. Kini nga kurso nagtutok sa Bibliyanhong mensahe ug mga paagi sa pagtudlo. Kamo maka kat-on ug makapadapat sa mga paagi sa Agalong magtutudlo, si Jesu-Kristo. Kamo makasa bot sa mga gimbuhaton sa Dios nga Amahan, sa Anak, ug sa Espiritu Santo diha sa inyong pagtudlo. Ang mga giya gihatag alang sa pag-analisar sa mga mamiminaw, paghimo sa mga tumong, pagplano sa leksyon, paggamit sa lain-laing mga paagi sa pagtudlo, ug sa pagtimbang-tim bang sa inyong pagtudlo. Ang kalambigitan tali sa pagtudlo ug sa pagwali gisusi ug ang mga giya gihatag alang sa pagwali sa Bibliyanhong mga mensahe. Kamo usab makakat-on kon unsaon pagbansay sa uban sa pagtudlo ug unsaon sa pagpahiangay sa inyong pagtudlo sa dili- edukado nga mga tawo [mga tawo nga dili makabasa o makasulat]. Kon kamo nagakuha sa Harvestime International Institute nga mga kurso sa ilang gisugyot 4
nga han-ay, kini mao ang ikaduha nga kurso sa Modyul nga nag-ulohang "Pagpadaghan", usa ka modyul nga nagdetalye kon unsaon sa pagpadaghan pinaagi sa pagpakigbahin sa uban sa espirituhanong mga kamatuoran nga inyong nakat-onan. Ang ubang mga kurso sa Modyul naglakip sa "Bibliyanhong Panglataw sa Kalibutan", "Mga Metodo sa Pagpadaghan", ug "Gahum nga mga Prinsipyo". MGA TUMONG SA KURSO Sa pagkahuman niini nga kurso kamo makahimo sa: Pagpasabot sa kalainan tali sa posisyon sa magtutudlo, ang gasa sa pagtudlo, ug sa sugo sa tanan nga mga magtotoo sa pagtudlo. Pagtingob sa misyon ug mga paagi sa Agalong magtutudlo, si Jesu-Kristo. Pagpasabot sa mga gimbuhaton sa Amahan, Anak, ug Balaang Espiritu sa pagtudlo. Paggamit sa Bibliyanhong paagi sa pagtudlo. Pagpasabot sa misyon sa magtutudlo. Paglista sa Bibliyanhong mga kwalipikasyon alang sa mga magtutudlo. Pag-analisar sa mga mamiminaw. Pagpahayag sa panudlo nga mga tumong. Pagtudlo sa leksyon sa Biblia. Pagpasabot sa kalambigitan tali sa pagtudlo ug sa pagwali. Pagwali sa mensahe sa Biblia. Pagpalambo ug paggamit sa tabang pinaagi sa madungog ug makita. Pagtimbang-timbang sa inyong pagtudlo ug pagwali. Pagbansay sa uban sa pagtudlo. Pagpili ug / o sa pagpalambo ug kurikulum sa Biblia. Pagpahiangay sa inyong pagtudlo sa mga tawo nga dili-edukado. 5
KAPITULO 1 USA KA PASIUNA SA PAGTUDLO MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pag-ila sa Bag-ong Tugon nga pakisayran nga nagsugo sa mga magtotoo sa pagtudlo. • Pagpatin-aw sa mga pulong nga "tudlo", "magtutudlo", ug "pagtudlo". • Pagpasabot nganong kita nagkinahanglan ug mga magtutudlo. • Pagpasabot sa kalainan tali sa pagpangulo nga posisyon sa magtutudlo ug sa pag sulti nga gasa sa pagtudlo. • Pag-ila kon kinsa ang tudloan. • Pag-ila sa duha ka nag-unang tumong sa pagtudlo. • Paglista sa Bibliyanhong mga pasidaan nga gihatag ngadto sa mga magtutudlo. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Busa panglakaw kamo, ug panudloan ninyo ang tanang mga nasud, nga maga bautismo kanila sa ngalan sa Amahan, ug sa Anak ug sa Espiritu Santo: Magatudlo kanila nga managbantay sila sa tanan nga mga butang nga gisugo ko kaninyo; ug ania karon, ako magauban kaninyo sa kanunay, hangtud sa katapu san sa kalibutan. (Mateo 28: 19-20) PASIUNA Kamo ba nagpasabot na ngadto sa laing tawo sa butang nga wala nila mahibaloi? Tingali ka- mo nagpakita kanila kon unsaon pagbuhat sa usa ka buluhaton? Kon mao, inyo nang nasinati ang pagtudlo. Kamo tingali nangutana sa inyong kaugalingon, "Nganong kami kinahanglan nga magtuon niini nga leksyon? Nganong kinahanglan namong kuhaon ang kurso sa "Pagtudlo nga mga Taktika?" Niini nga kapitulo kamo makakat-on kon ngano nga ang matag magtotoo kina hanglan mahibalo unsaon sa pagtudlo. Kamo makakat-on unsa ang gipasabot sa pagtudlo, ang mga nag-unang tumong sa pagtudlo, ngano nga ang mga magtutudlo gikinahanglan,ug kinsa ang tudloan. Kamo makakat-on sa kalainan tali sa pagpangulo nga posisyon sa magtutudlo, ang gasa sa pagtudlo, ug sa kinatibuk-ang sugo sa tanang mga magtotoo sa pagtudlo. Kamo usab maka kat-on sa seryoso nga responsibilidad sa pagtudlo samtang kamo magtuon sa espesyal nga Bibliyanhong mga pasidaan. 6
ANG SUGO SA PAGTUDLO Gikan sa sinugdanan sa Bibliyanhong kasaysayan, gisugo sa Dios ang iyang mga katawhan sa pagtudlo sa iyang Pulong: Ug kining mga pulonga, nga gisugo ko niining adlawa, magapaibabaw sa imong kasingkasing: Ug igatudlo mo kini sa dakong kakugi sa imong mga anak, ug magasulti ka mahi tungod kanila sa diha nga magalingkod ikaw sa imong balay, ug kong molakaw ikaw sa dalan, ug sa imong paghigda ug sa imong pagbangon. (Deuteronomio 6: 6-7) Ang pagtudlo sa Pulong sa Dios mao ang responsibilidad sa matag magtotoo sa panahon sa Daang Tugon. Human sa iyang kamatayon ug pagkabanhaw ug sa wala pa mobalik sa langit, si Jesu-Kristo naghatag sa iyang mga sumusunod sa pipila ka importante nga mga panudlo: Busa panglakaw kamo, ug panudloan ninyo ang tanang mga nasud, nga maga bautismo kanila sa ngalan sa Amahan, ug sa Anak ug sa Espiritu Santo: Magatudlo kanila nga managbantay sila sa tanan nga mga butang nga gisugo ko kaninyo; ug ania karon, ako magauban kaninyo sa kanunay, hangtud sa katapu san sa kalibutan. (Mateo 28: 19-20) Ang matag sumusunod ni Jesus motudlo "sa tanan nga mga nasud". Sila mogiya sa mga tawo ngadto sa paghinulsol ug mobautismo diha kang Kristo ug unya mopadayon sa pagtudlo kani la sa "tanan nga mga butang" nga gitudlo ni Jesus. Ang tanang mga tawo nga nag-alagad sa Ginoo "andam" o "makahimo" sa pagtudlo sa uban: Ug ang ulipon sa Ginoo kinahanglan nga ... andam sa pagtudlo... (II Timoteo 2:24) Ang tanang hamtong nga mga magtotoo kinahanglan nga nalambigit sa pagtudlo sa uban. Si Pablo nagtul-id sa pipila ka mga magtotoo tungod kay sila dili mga hamtong sa espirituwal ug dili makahimo sa pagtudlo: Kay samtang niining panahona karon angayan na unta kamo nga mahimong mga magtutudlo, nagakinahanglan pa man diay hinoon nga kamo adunay maga subli pa sa pagtudlo kaninyo sa mga sinugdanan sa nahaunang mga pagtulon-an sa mga pulong sa Dios; ug nagkinahanglan pa man diay kamog gatas, ug dili sa kan-onon nga magahi. (Hebreohanon 5:12) Kini nga mga magtotoo wala mitubo sa espirituwal aron sila makatudlo sa uban. Sila sa giha pon nanginahanglan sa nag-unang mga pagtulon-an [sa gatas sa mga Pulong] sa ilang mga kaugalingon. Ang matag magtotoo motudlo. Kini ang hinungdan nga ang hilisgutan sa pagtud lo maoy tagdon sa tanan nga mga Kristohanon. 7
KATIN-AWAN SA PAGTUDLO Ang pulong "tudlo" nagpasabot sa paghatag ug instruksyon, pagpakita, pagpasundayag pagpa hibalo, paghatag ug kahibalo, pagbansay ug paggiya sa mga pagtuon sa uban. Ang usa ka "magtutudlo" mao ang usa nga nagtudlo. "Ang pagtudlo" maoy buhat sa pagmatuto ug pag bansay sa uban. NGANONG KITA NAGKINAHANGLAN SA MGA MAGTUTUDLO? Ang pagtudlo ug pagwali sa matuod nga mga magtotoo maoy mga paagi sa Dios nga gipili sa pag-abot sa mga nasud sa Ebanghelyo. Basaha ang istorya sa Etiopiahanon nga eunoco [lider] sa Mga Buhat 8: 26-40. Kini nga tawo anaa sa husto nga espirituhanong dapit. Siya didto sa Jerusalem diin ang dako nga templo sa pagsimba nahimutang (Buhat 8:27). Siya didto alang sa husto nga katuyoan. Siya miadto aron sa pagsimba (Buhat 8:27). Siya nagbasa sa husto nga libro. Siya nagbasa sa usa ka bahin sa Pulong sa Dios diha sa Isaias 53: 7 (Buhat 8:30). Apan siya sa gihapon nagkinahanglan ug usa ka tawo aron makatabang kaniya sa pagsabot. Siya nagkinahanglan sa usa ka magtutudlo. Ang Dios nagpadala kang Felipe aron sa pag- tudlo kaniya. Ang Eunuco midawat sa Ebanghelyo ug gibautismohan sa tubig. Kon walay mga magtutudlo, ang dili-luwas nga mga tawo sama sa mga carnero nga walay magbalantay. Sila dili makasabot kon asa nga dalan mosubay: Ug si Jesus, sa diha nga siya mikawas, nakita niya ang daghang mga katawhan, ug giabot siya ug kalooy ngadto kanila, kay sila sama sa mga carnero nga walay magbalantay; ug siya misugod sa pagtudlo kanila sa daghang mga butang. (Marcos 6:34) Bisan ang mga magtotoo adunay mga problema kon walay tukma nga pagtulon-an. Ang Dios miingon... AKONG KATAWHAN nalaglag tungod sa kakulang sa kahibalo ... (Oseas 4: 6) ANG NAG-UNANG MGA TUMONG Adunay duha ka nag-unang mga tumong sa Bibliyanhong mao ang pagwali ug pagtudlo: Ang pag-ebanghelyo ug pagdisipulo. Ang Dios migamit sa mga magtotoo nga kabahin sa iyang Simbahan sa pagtuman niini nga mga tumong. Ang Simbahan maoy grupo sa mga tawo nga nakadungog ug mitubag sa tawag sa Dios ug nahiusa pinaagi sa pagtoo diha kang Kristo Jesus. Kini gilangkoban sa tanan nga matuod nga mga magtotoo kinsa naghinulsol gikan sa sala ug midawat ni Jesus ingon nga Manluluwas. Ang lokal nga Simbahan maoy grupo sa mga magtotoo nga gi-organisar sa usa ka dapit sa pagtuman sa mga katuyoan sa Dios diha sa maong komunidad. Ang matag lokal nga Simba han kabahin sa gitawag sa Bag-ong Tugon nga "Lawas ni Kristo". Ang "Lawas ni Kristo" mao ang Simbahan nga gilangkuban sa mga magtotoo sa tanang edad ug mga panahon sa tanan nga mga bahin sa kalibutan. 8
Ang Simbahan gitawag nga "Lawas ni Kristo" tungod kay kini mao ang paagi nga ang Dios makatuman sa iyang mga katuyoan sa kalibutan karon. Si Jesus mao ang ulo sa Simbahan. Ang mga magtotoo mao ang iyang lawas, nga nagatuman sa mga katuyoan sa Dios sa yuta. Ang nag-unang katuyoan sa Dios dinhi sa yuta gihubit sa libro sa Efeso: ... Sumala sa iyang maayong kahimut-an nga iyang gituyo diha kaniya: Alang sa usa ka hugna sa kahupnganan sa mga panahon siya magatigom sa tanan nga mga butang diha kang Kristo ... (Efeso 1: 9-10) Diha kaniya kita may katubsanan pinaagi sa iyang dugo, ang kapasayloan sa mga sala, sumala sa pagkadato sa iyang gracia. (Efeso 1: 7) Ang katuyoan sa Dios mao nga ang matag tawo madala ngadto sa usa ka personal nga rela syon sa iyang kaugalingon pinaagi ni Jesus. Ang iyang paagi sa pagtuman niini nga katuyoan mao ang paggamit sa Simbahan: Sa tuyo nga karon ikapaila alang sa mga punoan ug mga kagamhanan diha sa mga langitnon nga dapit pinaagi sa iglesia ang nagakalainlain nga kinaadman sa Dios. Sumala sa walay katapusan nga katuyoan nga iyang natuman diha kang Kristo Jesus nga atong Ginoo. (Efeso 3: 10-11) Ang matag magtotoo mopakigbahin sa Ebanghelyo ni Jesu-Kristo ug mogiya sa uban ngadto sa husto nga relasyon sa Dios. Kini gitawag nga "pag-ebanghelyo". Apan basaha ang yawing bersikulo niini nga leksyon pag-usab: Busa panglakaw kamo, ug panudloan ninyo ang tanang mga nasud, nga maga bautismo kanila sa ngalan sa Amahan, ug sa Anak ug sa Espiritu Santo: Magatudlo kanila nga managbantay sila sa tanan nga mga butang nga gisugo ko kaninyo; ug ania karon, ako magauban kaninyo sa kanunay, hangtud sa katapu san sa kalibutan. (Mateo 28: 19-20) Human sa pagdawat sa mensahe sa Ebanghelyo, ang bag-ong mga magtotoo kinahanglan nga tudloan "sa tanan nga mga butang" nga gisugo ni Jesus. Sila kinahanglan gayud nga makakat- on kon unsaon sa pagpuyo sa bag-ong gingharian sa Dios nga sila karon kabahin na. Kini nga matang sa pagtudlo mao ang gitawag nga "pagdisipulo". Ang pag-ebanghelyo ug pagdisipulo mao ang mga nag-unang tumong sa Bibliyanhong pagtudlo ug pagwali. KINSA ANG ATONG TUDLOAN? Kita motudlo sa duha ka nag-unang mga grupo sa mga tawo: 9
TANANG MGA NASUD: Kita kinahanglan nga motudlo sa mga dili-magtotoo. Ang matag tawo sa matag nasud maka dungog sa Ebanghelyo. Kita makatuman niini pinaagi sa pagtudlo ug pagwali sa Pulong sa Dios: Busa panglakaw kamo, ug panudloan ninyo ang tanang mga nasud, nga maga bautismo kanila sa ngalan sa Amahan, ug sa Anak ug sa Espiritu Santo: (Mateo 28:19) MATINUD-ANON NGA MGA TAWO: Kita usab motudlo sa "matinud-anon" nga mga lalaki ug mga babaye nga nahimong mga mag totoo ni Jesus... Magatudlo kanila nga managbantay sila sa tanan nga mga butang nga gisugo ko kaninyo; ug ania karon, ako magauban kaninyo sa kanunay, hangtud sa katapu san sa kalibutan. (Mateo 28:20) Kini nga mga tawo mopadayon sa proseso pinaagi sa pagtudlo sa uban: Ug ang mga butang nga imong hingdunggan kanako sa atubangan sa daghang mga saksi, ang mao usab itugyan mo sa mga tawo nga matinud-anon, nga maka himo sa pagtudlo sa uban usab. (II Timoteo 2: 2) Ang matag tawo nga natudloan maoy motudlo sa uban nga makahimo sa pagtudlo usab. Kini mao ang sulondan sa padayon nga pagtudlo aron paspas nga modaghan sa pagpakaylap sa Ebanghelyo sa tibook kalibutan: Apan kadtong natudloan sa Pulong paambita kaniya nga nagatudlo sa tanang mga maayong mga butang. (Galacia 6: 6) MATANG SA MGA MAGTUTUDLO Niini nga kalibutan adunay daghang mga matang sa mga magtutudlo. Adunay mga magtutud lo sa pampublikong mga tulunghaan sa matag lebel, gikan sa pagkabata hangtud sa kolehiyo nga edad. Alang sa matag trabaho adunay mga magtutudlo nga makatudlo sa uban sa pagbu hat sa espesyal nga buluhaton o pag-alagad. Apan sa diha nga kita mosulti sa mga magtutudlo niini nga kurso, kita wala nagahisgot mahitungod sa mga magtutudlo sa kalibutan nga sistema sa edukasyon. Kita nagahisgot sa mga magtutudlo sa Dios nga gipahimutang sa Simbahan ug sa buluhaton sa pagtudlo sa mga magtotoo. Kamo nakakat-on na nga ang tanan nga mga magtotoo motudlo sa Maayong Balita [pag- ebanghelyo] ug motudlo sa bag-o nga mga magtotoo [pagdisipulo]. Dugang pa niining kinatibuk-ang sugo sa pagtudlo, ang Dios naghatag sa pipila ka mga magtotoo ug espesyal nga mga gasa sa pagtudlo: Ug gibutang sa Dios sa iglesia ang uban, ang nahauna mao ang mga apostoles, ang ikaduha ang mga propeta, ang ikatulo mga magtutudlo... (I Mga Taga Corinto 12:28) 10
Ug gihatag niya ang uban ... mga magtutudlo ... (Efeso 4:11) Adunay daghang espesyal nga mga abilidad nga gihatag sa Dios nga gitawag nga "espirituha nong mga gasa". Kini nga mga abilidad makapahimo sa mga magtotoo sa pagtuman sa mga katuyoan sa Dios diha sa ministeryo. Adunay duha ka espirituhanon nga mga gasa sa pagtud- lo. Adunay pagpangulo nga posisyon sa magtutudlo ug pagsulti nga gasa sa pagtudlo. Kad- tong aduna niining mga gasaha adunay espesyal nga abilidad sa pagpakigsulti sa Pulong sa Dios nga epektibo nga sa ingon nga paagi ang uban makat-on ug mopadapat kon unsa ang gitudlo. Ang ilang abilidad sa pagtudlo labaw pa sa matag magtotoo alang sa pagwali sa ebanghelyo ug sa pagdisipulo. Sila adunay dihog ug pagbati sa "pagtawag" o pag-awhag sa pagtudlo ug pagwali sa Pulong sa Dios. Ang Dios nagpahimutang sa pipila niini nga mga magtutudlo sa mga posisyon sa pagpangulo aron sa paggiya sa mga kalihokan sa simbahan. Buhat 13: 1-4 naghulagway sa pagpangulo nga posisyon sa pagtudlo. Ang uban espesyal nga gidihogan sa Dios sa pagtudlo, apan wala naghupot sa posisyon sa pagpangulo diha sa Simbahan. Sila nagtudlo lamang, sila wala maga giya sa mga kalihokan sa simbahan. Dili ang tanan adunay pagpangulo nga posisyon sa magtutudlo. Dili ang tanan adunay espiri tuhanong gasa sa pagtudlo. Si Pablo misulat: Mga apostoles ba ang tanan? Mga propeta ba ang tanan? Mga magtutudlo ba ang tanan? ... (I Mga Taga Corinto 12:29) Ang tubag niini nga mga pangutana,"Dili". Dili ang tanan aduna niining espirituhanong mga gasa. Ang Lawas ni Kristo susama sa lawas sa tawo. Ang matag tawo adunay nagkalain-laing mga posisyon sama sa matag sakop sa inyong lawas nga adunay nagkalain-laing mga katung- danan: Kay maingon nga kita adunay daghan nga mga bahin sa usa ka lawas, ug ang tanang mga bahin nagbaton sa dili managsamang buluhaton: Mao man usab kita, nga bisan daghan, usa ra kita ka lawas diha kang Kristo, ug ang matag-usa kanato isigkabahin ang usa sa usa. Busa sa gibatonan ta ang mga nagakalainlain nga mga hiyas, sumala sa gracia nga gihatag kanato ... kita maghulat sa atong pag-alagad ... siya nga nagatudlo, sa iyang pagpanudlo. (Roma 12: 4-7) Importante nga madiskobre ang inyong espirituhanong gasa tungod kay sa diha nga ang bug- os nga Lawas nagatrabaho sa husto nga paagi uban sa matag tawo diha sa iyang dapit, ang mga katuyoan sa Dios matuman: Nga gikan kaniya ang tibook nga lawas nabalay ug natibook, pinaagi niadtong lutahan nga nagapalig-on, sumala sa pagbuhat sumala sa hiarangan sa tagsa tagsa ka bahin, nga nagapatubo sa lawas aron sa pagtukod sa iyang kaugalingon diha sa gugma. (Efeso 4:16) 11
Apan hinumdomi: Bisan kon kamo wala makabaton niining espesyal nga mga gasa sa pagtud lo, ang Dios nagtawag sa TANANG mga magtotoo sa pagtudlo sa Ebanghelyo sa tanan nga mga nasud sa pag-ebanghelyo ug sa pagbansay sa bag-ong mga magtotoo sa proseso sa pag kadisipulo. UNSAY ATONG ITUDLO? Ang Pulong sa Dios mao ang awtoridad diin ang tanang Bibliyanhong pagtulon-an gibasi. Ang kinatibuk-ang pagpadayag sa Pulong sa Dios kinahanglan nga itudlo. Sa diha nga kamo motudlo sa Pulong sa Dios kamo dili lamang motudlo sa doktrina o sa tinuod nga imporma syon. Kamo kinahanglan gayud nga makig-estorya sa kinabuhi ug sa estilo sa kinabuhi. Ka- mo moistorya sa kinabuhi ni Jesus ug maningkamot sa pagdala sa tanan nga mga tawo ngadto sa pakig-ambitay uban kaniya. Kamo motudlo sa estilo sa kinabuhi sa Gingharian sa Dios diin ang bag-ong magtotoo nahimong kabahin. Ang ubang mga libro ug mga materyales mahi mong gamiton sa pagtudlo, apan sila kinahanglan nga kanunay nahiuyon sa Pulong sa Dios. Sa ulahi niini nga kurso kamo magtuon sa dugang nga detalye sa mga sulod sa Bibliyanhong pagtudlo samtang kamo makakat-on sa gitudlo ni Jesus ug unsa ang gipadayon sa unang mga lider sa Simbahan sa pagtudlo human siya mokayab sa Langit. MGA PULONG SA PAGPASIDAAN Adunay tulo ka Bibliyanhong mga pasidaan nga gihatag sa Dios mahitungod sa pagtudlo: ANG PAGTUDLO KINAHANGLAN NGA BASI SA PULONG SA DIOS, DILI SA PAGTULON-AN SA TAWO: Apan kawang lamang ang ilang pagsimba kanako, nga nagatudlo alang sa mga pagtulon-an sa mga sugo sa mga tawo. (Marcos 7: 7) Ang pagtudlo sa lagda sa tawo, mga sugo, ug mga doktrina "kawang". Kini nagpasabot nga dili molampos ug nagtuman sa dili maayo nga katuyoan. Ang Bibliyanhong pagtudlo wala gibasi sa kaalam sa tawo: Nga ginasultihan ta usab, dili sa mga pulong nga tinudlo sa kaalam nga tawha non, kondili ang tinudlo sa Espiritu; sa pagpasabot sa espirituhanon nga mga butang uban sa espirituhanon nga mga pulong. (I Mga Taga Corinto 2:13) Ang kaalam sa Dios makatuman sa iyang mga katuyoan sa kinabuhi sa mga tinudloan: ... Si Kristo diha kaninyo, ang paglaum sa himaya; Kinsa among ginawali nga nagatambag sa tagsatagsa ka tawo, ug nagatudlo sa tagsatagsa ka tawo sa tanang kaalam; aron ikapaatubang namo ang tagsatagsa ka tawo nga hingpit diha kang Kristo Jesus. (Colosas 1: 27-28) 12
ANG MGA MAGTUTUDLO KINAHANGLAN MAGKINABUHI KON UNSA ANG ILANG GITUDLO: Busa, ikaw nga nagatudlo sa lain nga tawo, wala ka ba magtudlo sa imong kaugalingon? Ikaw nga nagawali nga ang tawo dili angay mangawat, nagapa ngawat ka ba? Ikaw nga nagaingon nga ang tawo dili angay nga manapaw, nagapanapaw ka ba? Ikaw nga nagadumot sa mga larawan, gikawatan mo ba ang templo? (Roma 2: 21-22) (Tan-awa usab sa Mateo 5:19) Ang mga magtutudlo kinahanglan nga magkinabuhi kon unsa ang ilang gitudlo, tungod kay sila pagahukman basi sa ilang gipangtudlo: Mga kaigsoonan ko, dili daghan ang mga agalon [magtutudlo], sa hingbaloan nga magadawat kita sa labi pa ka mabug-at nga hukom. (Santiago 3: 1) Ang mga magtutudlo kinahanglan gayud nga adunay kasinatian nga kahibalo sa Pulong sa Dios. Kini nagpasabot nga sila kinahanglan nga makasabot pinaagi sa kasinatian [dili lamang sa ulo nga kahibalo] kon unsa ang ilang gipanudlo. Si Pablo naghisgot niadtong mga... Nga naninguha sila aron mahimong mga magtutudlo sa Kasugoan; bisan sila wala makasabot sa ilang gipamulong, ni nga tungod niana sila gipamatud-an. (1 Timoteo 1: 7) Ang pagsabot moabot pinaagi sa kasinatian ug paggamit sa Pulong sa Dios diha sa inyong kaugalingon nga kinabuhi. ADUNAY MINI NGA MGA MAGTUTUDLO: Apan may mga mini nga mga manalagna usab sa taliwala sa mga katawhan, ma- ingon nga sa taliwala ninyo aduna usab gayuy mobarug nga mini nga mga mag tutudlo, nga sa tago magapasulod sa makadaut nga mga herija, ug magapanghi makak pa gani sa Agalon nga maoy nagpalit kanila, ug busa magpahimutang sa kalit nga pagkalaglag diha sa ilang mga kaugalingon. (II Pedro 2: 1) Ang pipila niining mga mini nga mga magtutudlo makaagni sa dagkong panon sa mga kataw han tungod kay sila nanag-ingon kon unsay gusto sa mga tawo nga madungog: Kay ang panahon moabot nga sila dili molahutay sa maayong mga pagtulon- an; apan sumala sa ilang kaugalingong mga pangibog, sila magapaalirong sa ilang kaugalingong mga magtutudlo, nga may mga dalunggan nga gikatlan: Ug igapahilayo nila ang ilang mga dalunggan gikan sa kamatuoran, ug mang hisalaag sila ngadto sa mga sugilanon. (II Timoteo 4: 3-4) Kadaghanan sa mga mini nga mga magtutudlo adunay sayop nga motibo. Sila motudlo alang sa pinansyal nga ganansya: 13
Kansang mga baba kinahanglan pagsap-ungan, nga nagabungkag sa tibook nga mga panimalay, nga nagapanudlo sa mga butang nga dili angay nila nga itudlo tungod sa ginansya nga makauulaw. (Tito 1:11) Kamo dili modawat sa mga doktrina sa mini nga mga magtutudlo: Apan bisan pa kami, kun usa ka manolonda gikan sa langit, magwali kaninyo sa bisan unsa nga lain nga Maayong Balita kay sa among ginawali kaninyo, ipatung lo siya. Sumala sa among giingon kaniadto, giingon ko man usab karon: kon bisan kinsa nga tawo nga magwali kaninyo ug Maayong Balita nga lahi kay sa nadawat nin- yo, ipatunglo siya. (Galacia 1: 8-9) 14
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Ilista ang pakisayran sa Bag-ong Tugon nga nagsugo sa mga magtotoo sa pagtudlo. 3. Ipatin-aw kini nga mga pulong: Tudlo:_______________________________________________________________ Magtutudlo:___________________________________________________________ Pagtudlo: 4. Nganong kita nagkinahanglan sa mga magtutudlo? 5. Ipasabot ang kalainan tali sa pagpangulo nga posisyon sa magtutudlo ug sa gasa sa pagtudlo. 6. Kini ba nga pahayag tinuod o bakak? "Ang tanan nga mga magtotoo wala makabaton sa gasa o pagpangulo nga posisyon sa pagtudlo, apan ang tanan magtotoo motudlo." Ang pahayag ______________. 7. Kinsa ang atong tudloan? 8. Unsa ang duha ka mga nag-unang tumong sa Bibliyanhong pagtudlo? _____________________________ ug _____________________________ 9. Ilist ang tulo ka Bibliyanhong mga pasidaan bahin sa pagudlo nga gihisgutan sa leksyon. (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 15
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. II Pedro kapitulo 2 ug sa libro sa Judas, ilista ang pipila ka mga personal nga kinaiya diin kita makaila sa mini nga mga magtutudlo. 2. Kon kamo wala makahibalo kon unsa nga espirituhanong gasa ang gihatag sa Dios kaninyo, pagbaton sa Harvestime International Intitute nga kurso, "Minisetryo sa Balaang Espiritu". Kini makatabang kaninyo sa pagdiskobre sa inyong espirituhanon nga gasa. 3. Ang Harvestime International Institute nga kurso, "Sama sa lebadurang Pag-ebang helyo", nagpasabot kon unsaon sa pag-ebanghelyo sa paagi nga ang espirituhanon nga pag sanay magpadayon, ingon sa levadura nga mikatap sa tibook nga tinapay. 4. Ang Harvestime International Institute nga kurso nga nag-ulohang "Mga Metodo sa pagpadaghan" nagdetalye kon unsaon sa pagdisipulo sa bag-ong mga magtotoo. 5. Tun-i ang mosunod nga mga panig-ingnan sa mga magtutudlo diha sa Bag-ong Tugon. Kinsa sa inyong hunahuna ang adunay pagpangulo nga posisyon sa magtutudlo? Kinsa kaha ang adunay pagsulti lamang nga gasa sa pagtudlo? Appollos: -Aquilla ug Priscila: -Pablo: -Walay ngalan: -Pedro: Buhat 18: 24-25 Buhat 18:26 Buhat 20: 20-21, 27; 21:28 Buhat 13: 1 Buhat 5: 28-29 6. Niini nga leksyon kamo nakakat-on nga gikan sa sinugdanan sa kasaysayan sa Biblia gisu go sa Dios ang iyang mga tawo sa pagtudlo sa iyang Pulong. Ipadayon ang inyong pagtuon sa hilisgutan sa "pagtudlo" sa Daang Tugon pinaagi sa pagbasa sa mosunod nga mga pakisayran diha sa inyong Biblia: Deuteronomio 4: 9,10,14; 6: 9,20; 5:31; 11:19; 17:11; 20:18; 24: 8; 31:19; 33:10 Exodo 4: 12, 15; 18:20; 24:12; 35:34 Levitico 10:11; 14:57 Salmo 119: 99 Proverbio 9: 9; 16:23 Miqueas 3:11 II Mga Cronicas 17: 7 Esdras 7:10 Mga Maghuhukom 3: 2; 13: 8 I Samuel 12:23 II Samuel 1:18 I Mga Hari 8:36 II Mga Hari 17:27 16
7 Ania ang pipila ka mga butang nga gusto sa Dios itudlo kanato: Salmo 18: 34; 25: 4-12; 27:11; 32: 8; 34:11; 45: 4; 51:13; 71:17; 86:11; 90:12; 94: 10,12;105: 22; 119: 12,68,99,102,104,124,135,171; 143: 10; 144: 1 II Samuel 22:35 Isaias 2: 3; 28: 9, 26; 48:17 I Mga Cronicas 25: 7 Miqueas 4: 2 8. Tun-i kini nga mga bersikulo sa pahamatngon: Salmo 2:10 Proverbio 5:13; 1: 2-8; 4: 1,13; 6:23; 8: 10,33; 9: 9; 10:17; 12: 1; 13: 1; 15:33; 19: 20,27; 21:11; 23: 12,23; 24:32 Isaias 8:11 Lucas 1: 4 Taga-Roma 2:18 Filipos 4:12 II Timoteo 3:16 9. Adunay seryoso nga mga resulta sa pagdumili sa Diosnong pahamatngon. Tun-i ang mosunod nga mga bersikulo: Proverbio 1: 7; 5: 12, 13, 23; 13:18; 15: 5, 32; 16:22 Jeremias 17:23; 32:33 Salmo 50:17 17
KAPITULO 2 ANG MAGTUTUDLO NGA GIKAN SA DIOS: ANG MISYON MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagpasabot sa mga gimbuhaton sa Amahan, Anak, ug Balaang Espiritu sa pagtudlo. • Pag-ila nga si Jesu-Kristo mao ang labing dako nga magtutudlo, ang panig-ingnan alang sa tanan aron sundon. • Pag-ila sa mga hiyas sa personalidad nga kinahanglan makita diha sa kinabuhi sa magtutudlo. • Pagpasabot sa misyon ni Jesus ingon nga magtutudlo nga gikan sa Dios. • Pagtingob dis-a, kanus-a, ug kinsa ang gitudloan ni Jesus. • Paghatag ug Bibliyanhong reperensiya nga nagpamatuod nga kita gipadala ni Jesus ingon nga siya gipadala sa Dios. • Pag-ila sa inyong misyon ingon nga magtutudlo nga gikan sa Dios. Kining tawhana miadto kang Jesus sa takna sa kagabhion, ug miingon kaniya: Rabbi, kami nasayud nga ikaw usa ka magtutudlo nga gikan sa Dios: kay walay tawo nga makahimo niining mga milagro nga imong gipangbuhat, gawas lamang kon ang Dios anaa uban kaniya. (Juan 3: 2) Pagpasabot sa mga gimbuhaton sa Amahan, Anak, ug Balaang Espiritu sa pagtudlo. • Pag-ila nga si Jesu-Kristo mao ang labing dako nga magtutudlo, ang panig-ingnan alang sa tanan aron sundon. • Pag-ila sa mga hiyas sa personalidad nga kinahanglan makita diha sa kinabuhi sa magtutudlo. • Pagpasabot sa misyon ni Jesus ingon nga magtutudlo nga gikan sa Dios. • Pagtingob dis-a, kanus-a, ug kinsa ang gitudloan ni Jesus. • Paghatag ug Bibliyanhong reperensiya nga nagpamatuod nga kita gipadala ni Jesus ingon nga siya gipadala sa Dios. • Pag-ila sa inyong misyon ingon nga magtutudlo nga gikan sa Dios. Kining tawhana miadto kang Jesus sa takna sa kagabhion, ug miingon kaniya: Rabbi, kami nasayud nga ikaw usa ka magtutudlo nga gikan sa Dios: kay walay tawo nga makahimo niining mga milagro nga imong gipangbuhat, gawas lamang kon ang Dios anaa uban kaniya. (Juan 3: 2) PASIUNA Niini nga kapitulo kamo makakat-on sa mga gimbuhaton sa Amahan, Anak, ug Balaang Espiritu sa Bibliyanhong pagtudlo. Kamo makakat-on sa mga detalye sa misyon ni Jesus, "ang usa ka magtutudlo nga gikan sa Dios". Gikan niini nga pagtuon kamo makakaplag sa balaan nga katuyoan sa inyong kaugalingon nga misyon ingon nga magtutudlo. BALAANG MGA AHENTE SA PAGTUDLO Ang Bibliyanhong pagtudlo gihatagag gahum sa balaang mga ahente. Kini nagpasabot nga adunay espirituhanong mga gahum luyo sa maong pagtudlo. Kini dili lamang pagtudlo sa tawo. Kining balaan nga mga ahente sa Bibliyanhong pagtudlo mao ang Dios nga Amahan, Anak nga si Jesukristo, ug Espiritu Santo. DIOS NGA AMAHAN: Kamo nakakat-on sa miagi nga kapitulo nga ang Dios nagpahimutang sa mga magtotoo diha sa Simbahan uban sa espirituhanon nga mga gasa ug buluhaton sa pagtudlo (Efeso 4:11). Sa Bibliyanhong pagtudlo ang hilisgutan nga gitudlo mao ang Pulong sa Dios. Kamo makakat- on ug dugang mahitungod niini sa sunod nga kapitulo samtang kamo magtuon sa mensahe sa magtutudlo nga gikan sa Dios. 18
Ang Dios nga Amahan mao ang nagpadala ni Jesu-Kristo sa yuta aron sa pagtudlo kanato mahitungod sa iyang kaugalingon ug sa paghatag ug kaluwasan alang sa tanan nga mga katawhan: Kay gihigugma gayud sa Dios ang kalibutan, nga gihatag niya ang iyang bugtong Anak, aron si bisan kinsa nga motoo kaniya dili malaglag, kondili may kinabuhi nga walay katapusan. Kay ang Dios wala magpaanhi sa iyang Anak sa kalibutan aron sa paghukom sa silot sa kalibutan; kondili aron ang kalibutan pinaagi kaniya maluwas. (Juan 3: 16-17) JESU-KRISTO: Si Jesu-Kristo, ang Anak sa Dios, mao ang labing dako nga espirituhanon nga magtutudlo sa tanang panahon. Si Jesus gipadala sa yuta pinaagi sa Dios nga Amahan: Kining tawhana miadto kang Jesus sa takna sa kagabhion, ug miingon kaniya: Rabbi, kami nasayud nga ikaw usa ka magtutudlo nga gikan sa Dios: kay walay tawo nga makahimo niining mga milagro nga imong gipangbuhat, gawas lamang kon ang Dios anaa uban kaniya. (Juan 3: 2) Sanglit si Jesus gipadala sa yuta ingon nga magtutudlo nga nagrepresentar sa Dios, siya mao ang panig-ingnan alang sa Bibliyanhong mga magtutudlo aron sundon. Si Jesus mao ang nag padala sa mga magtotoo ngadto sa kalibutan ingon nga mga magtutudlo: Maingon nga ang Amahan nagpadala kanako, mao man usab igapadala ko kamo. (Juan 20:21) Ug si Jesus miduol ug misulti kanila, nga nagaingon: Ang tanang gahum gitug yan kanako sa langit ug sa yuta. Busa panglakaw kamo, ug panudloan ninyo ang tanang mga nasud, nga maga bautismo kanila sa ngalan sa Amahan, ug sa Anak ug sa Espiritu Santo: Magatudlo kanila nga managbantay sila sa tanan nga mga butang nga gisugo ko kaninyo; ug ania karon, ako magauban kaninyo sa kanunay, hangtud sa katapu san sa kalibutan. (Mateo 28: 18-20) ANG BALAANG ESPIRITU: Sa diha nga si Jesus mibalik sa Langit human sa iyang kamatayon ug pagkabanhaw, ang Espi ritu Santo gipadala sa Dios aron mahimong residente nga magtutudlo sa mga magtotoo. Ang Balaang Espiritu nagpuyo sa sulod sa inyong espiritu ug nagtudlo kaninyo sa mga butang sa Dios: Apan ang Maglilipay, nga mao ang Espiritu Santo, igapadala sa Amahan sa akong ngalan, siya magatudlo kaninyo sa tanang butang, ug magapahinumdom kaninyo sa tanang mga butang nga akong gipamulong kaninyo. (Juan 14:26) 19
Dugang nga mga gimbuhaton sa Espiritu Santo sa pagtudlo gipadayag sa mga mosunod nga mga tudling. Ang Balaan nga Espiritu: 1. Mohatag ug instruksyon sa "tanang mga butang" nga gitudlo ni Jesus (Juan14:26). 2. Motabang kaninyo sa paghinumdom kon unsa ang inyong nakat-onan (Juan 14:26). 3. Mogiya kaninyo ngadto sa tanan nga kamatuoran (Juan 16:13). 4. Mopadayag [mopahibalo] sa umaabot nga mga panghitabo sa plano sa Dios (Juan 16:13). 5. Mopadayag sa "lawom nga mga butang" sa Dios (I Mga Taga Corinto 2:10). 6. Mao ang kaalam luyo sa Bibliyanhong pagtudlo (I Mga Taga Corinto 2:13). 7. Motudlo kaninyo kon unsay isulti sa krisis nga mga kahimtang (Lucas 12:12). 8. Modihog kaninyo sa pagtudlo ug sa pag-alagad (Lucas 4:18, 1 Juan 2:27). 9. Mopahimo sa pag-ampo alang sa mga estudyante (Roma 8:26). Ang Balaan nga Espiritu usab nagapamuhat sa mga kinabuhi sa inyong mga gitudloan: l. Samtang kamo magtudlo, ang Espiritu Santo mao ang espirituhanon nga gahum nga nagkonbiktar sa mga makasasala ug nagdala kanila sa pagsanong sa mensahe sa Ebanghelyo (Juan 16: 7-11). 2. Ang Espiritu Santo nagpadayag sa Ginoo nga si Jesu-Kristo ngadto kanila (Juan 16:14). 3. Ang Espiritu Santo modala kanila ngadto sa "pagkatawo pag-usab" nga kasinatian (Juan 3: 5, 6, 8). 4. Siya mogiya kanila ngadto sa kinabuhi diha sa Espiritu imbis nga sa unod (Galacia 5:16). 5. Siya mosaksi sa ilang mga kasingkasing sa mga kamatuoran sa Pulong sa Dios (Buhat 5: 29-32). ANG AGALONG MAGTUTUDLO Si Jesus mao ang panig-ingnan alang sa Kristohanong mga magtutudlo aron sundon. Siya mao ang modelo alang sa pagtudlo sa Biblia. Tungod niini, importante nga inyong makat- onan ang tanan mahitungod kaniya ingon nga magtutudlo. Una, atong tan-awon ang mga hiyas diha sa kinabuhi ni Jesus nga kinahanglan makita diha sa kinabuhi sa Kristohanong mga magtutudlo: BUNGA SA BALAANG ESPIRITU: Ang"bunga" sa Balaang Espiritu dayag sa kinabuhi ni Jesus. Ang espirituhanong "bunga" naghisgot sa positibo nga mga hiyas nga ang Balaang Espiritu gusto nga mopalambo diha sa kinabuhi sa tanang mga magtotoo: ...Ang bunga sa Espiritu mao ang gugma, kalipay, kalinaw, pailub, pagkamapua ngoron, pagkamaayo, pagkamatinumanon, kaaghup, pagpugong sa kaugalingon: nga sa maong mga butang walay kasugoan nga kabatok. (Galatia 5:22-23) 20
Basaha ang mga libro sa Mateo, Marcos, Lucas, ug Juan ug matikdi sa unsa nga paagi ang matag-usa niini nga mga hiyas nadayag sa kinabuhi ni Jesus. Ang matag "Puno sa Espiritu" nga magtutudlo sa Pulong sa Dios kinahanglan adunay pareho niini nga mga hiyas. Kini maoy espirituhanong bunga, dili mga gasa, nga maoy tinuod nga pagsulay sa miniseryo. Ug ang tanang mga tawo nanghibulong, ug nanag-ingon, mao ba kaha kini ang anak ni David? (Mateo 12:23) MGA KINAIYA NI JESUS: Dugang pa sa espirituhanong bunga, si Jesus usab modelo sa hustong mga kinaiya nga kinahanglan makita sa mga kinabuhi sa mga magtutudlo sa Pulong sa Dios. Ang mosunod nga mga kasulatan mohulagway niiini nga mga kinaiya: Si Jesus adunay dako nga kalooy sa mga tawo ug sa ilang mga panginahanglan: Mateo 15:32; Marcos 1:32-35; 8:2-3; Lucas 10:54-56; 19:41 Kini nga kalooy midala kaniya sa pagpangamuyo niadtong iyang mga gitudloan: Mateo 11:21-24; 23:37-39 Kini moresulta sa pagtagad sa buluhaton sa Amahan: Lucas 2:49; 4:43; Juan 4:34; 9:4 Si Jesus adunay kinaiya nga dili mohukom niadtong iyang mga gitudloan: (Marcos 2:17; Juan 8:1-11). Siya midawat sa mga tawo kon dis-a sila ug gigiyahan sila sa lebel sa pagtoo nga angay kanila. Siya wala mohukom kang Tomas sa diha nga siya nagduhaduha (Juan 20:24-29). Siya wala mohukom sa punoan nga mibati nga gikinahanglan nga si Jesus moadto sa iyang panimalay aron moampo alang sa iyang anak nga babaye. (Mateo 9:18-26). Bisan tuod kini gipakita na nga dili gikinahanglan (Mateo 8:5-13). Bisan tuod siya dili mohukom, siya wala makipagkompromiso sa sala. Kini nagpa sabot nga siya sa bisan unsa nga paagi wala miuyon o mobaliwala niini: Mateo 11:21-24; 15:3-9; 12:12-13; Marcos 10:17; Lucas 5:31-32; 19:45-46 Si Jesus nagpakita ug pagsalig sa Dios sa mga imposible: Marcos 10:17; 11:22-24; Lucas 18:27 Siya nagpakita ug kaissug ug awtoridad sa iyang pagtudlo: Mateo 21:23-27; Marcos 8:38; 11:24-33; Lucas 5:24 Labing importante, siya a dunay sulogoon nga kinaiya ngadto sa iyang mga giministeryohan: Mateo 20:25-28; 23:2-12; Marcos 10:42-45; Lucas 22:25-27 ANG MISYON SA AGALON Sa diha nga kita mosulti sa "misyon" ni Jesus kita nagpasabot sa mosunod: 21
Nganong si Jesus nagtudlo. Kinsay iyang gitudloan. Giunsa niya pagtudlo. Kanus-a ug dis-a siya nagtudlo. Unsay iyang gitudlo. Atong susihon ug ngano, kanus-a, dis-a, ug kinsa ang gitudloan ni Jesus. Ang mosunod nga mga kapitulo motutok sa mensahe (unsa) ug mga paagi (giunsa) sa iyang misyon. NGANONG SIYA NAGTUDLO: Si Jesus nagtudlo tungod kay gisugo siya sa Dios sa pagbuhat sa ingon. Ang misyon (rason o katuyoan) ni Jesus gitingob sa mosunod nga mga Kasulatan: Dili kamo maghunahuna nga ako mianhi aron sa pagbungkag sa Kasugoan, kun sa mga manalagna, wala ako moanhi aron sa pagbungkag, kondili aron sa pagtu man.(Mateo 5:17) Ako wala moanhi aron sa pagtawag sa mga matarung, kondili sa mga makasasa la sa paghinulsol. (Mateo 9:13) Dili kamo magdahum nga ako mianhi aron sa pagdala ug pakigdait sa yuta: Ako wala moanhi sa pagdala ug pakigdait, kondili espada. (Mateo 10:34) (Si Jsesus nagpasabot nga ang iyang mensahe maoy hinungdan sa pagkabahinbahin; ang uban modawat niini ug ang uban dili.) Ako gipadala ngadto lamang sa mga nangawalang carnero sa banay ni Israel. (Mateo 15:24) Kay ang anak sa tawo mianhi sa pagluwas sa mga nangawala. (Mateo 18:11) (Tan-awa usab sa Lucas 19:10). Ako wala moanhi sa pagtawag sa mga matarung, kondili sa mga makasasala sa paghinulsol. (Marcos 2:17) Mangadto kita sa silingang mga lungsod, aron magawali usab ako didto; kay alang niini mianhi usab ako. (Marcos 1:38) Kay ang anak sa tawo wala moanhi aron sa paglaglag sa mga kinabuhi sa mga tawo, kondili sa pagluwas kanila... (Lucas 9:56) Ug siya miingon kanila, ingon niini ang nahisulat, nga si Kristo kinahanglan mag-antus, ug mabanhaw gikan sa mga patay sa ikatulo ka adlaw. Ug nga sa iyang ngalan igawali ang paghinulsol ug ang pagpasaylo sa mga sala sa tanang mga nasud magsugod sa Jerusalem. (Lucas 24:46-48) Si Jesus miingon kanila: Ang akong kalan-on mao ang pagbuhat sa kabubut-on sa nagsugo kanako, ug ang paghingpit sa iyang buhat. (Juan 4:34) 22
Kay ako nanaug gikan sa langit, dili sa pagbuhat sa akong kaugalingong kabubut-on, kondili sa kabubut-on sa nagpadala kanako. (Juan 6:38) ... Tungod niini ako nagpakatawo, ug alang niini mianhi ako sa kalibutan, aron ako magahatag ug pagpamatuod sa kamatuoran ... (Juan 18:37) Ako mianhi nga kahayag sa kalibutan, aron bisan kinsa nga motoo kanako dili magpabilin sa kangitngit. (Juan 12:46) Ako nagasulti sa hingkit-an ko sa akong Amahan ... (Juan 8:38) ... Ako mianhi aron sila makabaton ug kinabuhi, ug nga sila unta makabaton niini nga mas madagayaon gayud. (Juan 10:10) KANUS-A UG DIS-A SIYA NAGTUDLO: Si Jesus nagtudlo sa Adlaw nga Igpapahulay: Ug nangadto sila sa Capernaum; ug dihadiha sa adlaw nga igpapahulay siya misulod ngadto sa sinagoga, ug nagtudlo. (Marcos 1:21) (Tan-awa usab sa Lucas 4:31; 6: 6; 13:10). Siya nagtudlo matag adlaw: Ug siya nagpanudlo sa matag-adlaw sulod sa templo ... (Lucas 19:47) Siya nagtudlo sa mga ciudad ug mga balangay: Mangadto kita sa silingang mga lungsod, aron magawali usab ako didto; kay alang niini mianhi usab ako. (Marcos 1:38) Ug si Jesus nagasuroy sa tanang mga lungsod ug mga balangay sa pagtudlo... (Mateo 9:35) (Tan-awa usab sa Mateo 11: 1; Marcos 1:38; 6: 6; Lucas 13:22). Siya nagtudlo sa mga sentro sa relihiyosong pagsimba: Ug si Jesus milibot sa tibook Galilea, nga nagapanudlo didto sa mga sinagoga ... (Mateo 4:23) (Tan-awa usab sa Mateo 13:54; Marcos 1:21; 6: 2; Lucas 4:15; 6: 6; 13:10; Juan 6:59; 18:20). Ug sa diha nga siya misulod sa templo, ang mga punoan sa mga sacerdote ug mga anciano sa mga tawo miduol kaniya samtang nagpanudlo siya... (Mateo 21:23) (Tan-awa usab sa Mateo 26:55; Marcos 12:35; 14:49; Lucas 19:47; 20:21; 21:37; Juan 7: 14, 28; 8: 2, 20). Siya nagtudlo bisan asa ug sa matag dapit: Ug siya miadto pag-usab sa daplin sa baybayon; ug ang tanang panon sa kataw han nangadto kaniya, ug iyang gipanudloan sila. (Marcos 2:13) (Tan-awa usab sa Marcos 4:1; 10:1; Lucas 5:3). 23
KINSAY IYANG GITUDLOAN: Si Jesus nagtudlo sa panon sa mga katawhan: Ug sa pagkakita niya sa panon sa mga katawhan, siya mitungas sa bukid... ug sa pagbuka niya sa iyang baba gitudloan sila nga nag-ingon (Mateo 5:1-2) (Tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga kapitulo alang sa dugang reperensya sa ministeryo ni Jesus sa mga panon sa katawhan). Si Jesus nagtudlo sa mga indibiduwal: Tan-awa sa Juan 3 ug 4 ug sa "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga kapitulo alang sa mga reperensya sa ministeryo ni Jesus ngadto sa mga indibiduwal. Si Jesus nagtudlo sa mga lalaki ug mga babaye sa tanang lebel sa katilingban: Siya nagtudlo sa dato: Marcos 10:17-22 Siya nagtudlo sa kabus: Lucas4:18 Siya nagtudlo sa tanang mga lebel sa katilingban Ang Samariahanon nga babaye anaa sa ubos nga lebel sa katilingban (Juan 4). Si Nicodemo usa ka punoan ug sakop sa hataas nga hut-ong sa katilingban (Juan3). Siya nagtudlo sa kaugalingon niyang kaliwatan: Ako gipadala ngadto lamang sa mga nangawalang carnero sa banay ni Israel. (Mateo 15:24) ... sa pagtudlo sa tibook nga Judea, sukad sa Galilea ngadto niini nga dapit. (Lucas 23: 5) Siya nagtudlo sa ubang mga kaliwatan. Tan-awa sa Juan 4 diin nagtudlo si Jesus sa babayeng Samariahanon. Siya nagtudlo sa relihiyosong mga lider: Ug nahitabo nga sa usa ka adlaw, samtang nagpanudlo siya, nga may mga Fa- riseo ug mga magtutudlo sa kasugoan nga naglingkod, nga gikan sa matag lungsod sa Galilea, ug sa Judea, ug sa Jerusalem; ug ang gahum sa Ginoo didto kaniya aron sa pag-ayo kanila. (Lucas 5:17) Siya nagtudlo sa tanan nga mga pangidaron: Siya nagtudlo sa batan-ong mga magma mando (Marcos 10: 17-22) ug sa usa ka tawo nga naghulat sa 38 ka tuig alang sa usa ka milagro (Juan 5: 1-16). Ang iyang pagtudlo nga misyon alang sa tibook kalibutan, mga tawo gikan sa tanang kultura, banay, ug pinulongan: 24
Ug siya miingon kanila: Kinahanglan nga iwali ko ang gingharian sa Dios ngadto sa ubang mga ciudad usab: kay tungod niini gipaanhi ako. (Lucas 4:43) Si Jesus naghatag ug espesyal nga pagtudlo ngadto sa iyang mga tinun-an: Ug siya nagtudlo kanila ug daghang mga butang pinaagi sa mga sambingay, ug siya miingon kanila sa iyang pagtudlo. (Marcos 4: 2) Unya si Jesus mipapauli sa panon sa katawhan, ug misulod ngadto sa balay: ug ang iyang mga tinun-an miduol kaniya, nga nagaingon: Saysayi kami sa sambi ngay sa bunglayon sa uma. (Mateo 13:36) Si Jesus nagtudlo sa espesyal nga mga leksyon ngadto sa iyang mga tinun-an tungod kay sila mao ang mga tawo nga iyang gibansay alang sa pagpangulo diha sa Simbahan. Usahay si Jesus naghiusa sa mga grupo ug nagtudlo kanila nga managsama: Tan-awa sa Lucas 15: 1-17: 11. "BUSA IPADALA KO KAMO" Si Jesus mihimo sa importante nga pahayag mahitungod sa iyang mga sumusunod nga alang usab sa tanang matuod nga mga magtotoo. Siya miingon.... Maingon nga ang Amahan nagpadala kanako, mao man usab igapadala ko kamo. (Juan 20:21) Kini nagpasabot nga ang mga magtotoo gipadala ngadto sa kalibutan uban sa parehong mi- syon ni Jesus. Sama ni Jesus, kita mga magtutudlo nga "gikan sa Dios". Kita sa hamubo mo- tingob sa atong misyon sa pagtudlo pinaagi niini nga pahayag: Ingon nga gipadala sa Amahan si Jesus, maingon man usab kita gipadala sa pagtuman sa susama nga mga katuyoan. Ang iyang misyon mao ang atong misyon. Tungod kay kita adunay pareho nga misyon ni Jesus, kita kinahanglan nga mosunod sa iyang ehemplo sa kang kinsa, dis-a, ug kanus-a kita motud lo. Ang atong misyon ngadto sa tanan nga mga katawhan, bisan asa, bisan kanus-a. Kita kina hanglan usab motugot sa Dios sa pagpalambo sa espirituhnaon nga mga hiyas diha sa atong mga kinabuhi sama ni Jesus. Ribyuha kini nga leksyon mahitungod sa misyon ni Jesus. Sam- tang inyo kining buhaton, hinumdumi nga kamo gipadala ngadto sa nawala nga kalibutan uban sa susama nga misyon. 25
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Unsa ang gimbuhaton sa Dios nga Amahan sa pagtudlo? 3. Unsa ang gimbuhaton ni Jesu-Kristo sa pagtudlo? 4. Unsa ang mga gimbuhaton sa Espiritu Santo sa pagtudlo? 5. Sulati kini nga mga blangko sa hustong pulong. ______________ ______________ mao ang Agalong Magtutudlo, ang ehemplo alang sa tanan aron sundon. 6. Ilista ang pipila ka mga positibo nga mga hiyas nga kinahanglan molambo diha sa kinabuhi sa magtutudlo. 26
7. Itingob ang misyon ni Jesus ingon nga magtutudlo gikan sa Dios. 8. Pagsulat ug hamubo nga katingbanan sa matag-usa niini nga ulohan. Atol sa iyang yutan-on nga pagministeryo..... Dis-a si Jesus nagtudlo? Kanus-a si Jesus nagtudlo? Kinsa ang gitudloan ni Jesus? 9. Unsa ang Bibliyanhong reperensya nga nagpamatuod nga kita gipadala ni Jesus ingon nga siya gipadala sa Amahan? 10. Sa hamubo itingob ang misyon ni Jesus ingon nga magtutudlo gikan sa Dios. (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niiini nga manwal). 27
ALANG SA DUGANG PAGTUON l. Tun-i ang mosunod nga mga reperensya alang sa dugang pagtuon sa ministeryo ni Jesus ngadto sa mga panon sa katawhan: Mateo: 5:1-2; 7:28-29; 8:1-2 [indibiduwal taliwala sa mga panon sa katawhan]; 8:16- 17,34; 9:1-8,36- 38; 11:7; 13:1-9; 14:13-23; 15:30-39; 17:14; 19:2; 20:29-34; 21:8-11; 22:23; 26:47 Marcos: 1:33-35,45; 2:1-5,7-15,20-21,32-35; 4:1-36; 5:14-17,21-43; 6:2-5,33-46,55- 56; 7:24,31-37; 8:1-9; 9:14-27; 10:1,46-52; 11:8-10; 14:43-52; 15:8 Lucas: 2:45-52; 4:16-30,40-44; 5:1,15-16,18-26; 6:17-7:1; 7:11-18; 8:1,37,40,56; 9:12-18,37; 12:1; 13:11-17; 18:35-43; 19:1-10,36-40; 22:47; 23:1 Juan: 2:1-11; 4:39-42; 5:1,13; 6:5-15,22; 7:40; 8:1-9; 12:9,12-13 2. Tun-i ang mosunod nga mga reperensya alang sa dugang pagtuon sa ministeryo ni Jesus alang sa mga indibiduwal: Mateo: Kapitulo 8 (sanlahon, sulogoon, Ugangang babaye ni Pedro, escriba); Kapitulo 9 (tawo nga may sakit nga paralitico, babaye nga gitalinug-an, bata); Kapitulo 12:9-13 (tawo nga may kamot nga nakuyos); 12:22 (nademonyohan); Kapitulo 15:21-28 (babaye nga adunay anak nga babaye nga nademonyohan); Kapitulo 17:17-18 (tawo nga adunay anak nga lalaki nga nademonyohan); Kapitulo 19:16-22 (batan-ong dato); Kapitulo 22:34-40 (tawong batid sa Kasugoan); Kapitulo 26:6-13 (babaye nga adunay pahumot). Marcos: Kapitulo1:23-26 (tawo sa sinagoga ng adunay mahugawng espiritu); Kapitulo 1:40-45 (sanlahon); Kapitulo 5:1-20 ("Legion"); Kapitulo 8:22-26 (tawong buta); Kapitulo 10:46-52 (buta nga si Bartemio). Lucas: Kapitulo 7:11-17 (patay nga tawo); Kapitulo 8:2 (Maria Magdalena); Kapitulo 9:57-62 (indibiduwal nga mahimong disipulo); Kapitulo 10:25-37(tawong batid sa kasugoan); 10:38-42 (Martha); Kapitulo 12:13-15 (igsoon nga nabalaka sa panulondon); Kapitulo 13:10-17 (babaye nga may mahugawng espiritu); 13:23-30 (wala hiilhi nga nangutana); Kapitulo 14:1-6 (tawong nanghupong); Kapitulo 19:1-10 (Zaqueo). Juan: Kapitulo 1: 47-51 (Natanaiel); Kapitulo 3 (Nicodemo); 28
Kapitulo 4: 4-42 (babayeng Samariahanon); Kapitulo 5: 1-16 (Bakul nga tawo didto sa Betsaida); Kapitulo 8: 1-11 (babayeng nasakpan sa pagpanapaw); Kapitulo 9 (tawo nga buta gikan sa pagkatawo); Kapitulo 11 (Lazaro, si Marta); Kapitulo 13: 1-10; 21: 15-25 (Pedro); Kapitulo 19: 25-27 (ang iyang inahan); Kapitulo 20: 11-18 (Maria); Kapitulo 20: 24 29 (Tomas) 3. Si Jesus gitawag nga "magtutudlo" 48 ka beses diha sa mga Ebanghelyo. Pangitaa ug markahi kini nga mga pakisayran diha sa inyong Biblia. 4. Ang Harvestime International Institute adunay kurso nga nag-ulohang "Ang Ministeryo sa Balaang Espiritu" nga naghatag ug dugang nga panudlo sa kamahinungdanon sa Espiritu Santo diha sa kinabuhi ug ministeryo. 5. Kamo nakakat-on na niini nga leksyon kon giunsa ni Jesus pagtudlo sa bisan unsang pana hon ug sa bisan asa nga dapit. Kini misunod sa Daang Tugon nga prinsipyo sa Dios nga giha tag diha sa Deuteronomio 6: 6-7. Basaha kini nga tudling diha sa inyong Biblia. 6. Tun-i ang mosunod nga mga tsart nga makadugang sa atong pagsabot sa balaan nga mga ahente luyo sa Bibliyanhong pagtudlo: Ang Kinaiyahan sa Pinadayag I Mga Taga Corinto 2: 9-13 Ang wala makita sa mata, ni madungog sa dalunggan, ni mosantop sa kasingkasing sa tawo ang gikatagana sa Dios alang kanila nga mahigugma kaniya, Ang impormasyon wala gibasi sa tawhanong kasinatian Ang Dios nagpadayag kanato pinaagi sa Espiritu. Ang Espiritu nagatugkad man sa tanang mga butang, bisan pa ang mga kina hiladman sa Dios. Kay kinsa bang pagkataw hana ang nasayud sa mga hunahuna sa tawo gawas sa espiritu sa tawo, nga anaa kaniya? Maingon man usab nga walay usa nga naka- sabot sa mga hunahuna sa Dios gawas sa Espiritu sa Dios. Katuyoan sa Balaang Espiritu sa pagtudlo Karon kita nakadawat, dili sa espiritu sa kali butan, kondili sa Espiritu nga gikan sa Dios, aron kita makasabot sa mga gasa nga gihatag sa Dios kanato. Ang katuyoan sa pinadayag 29
Ug kita mipakigbahin niini sa mga pulong nga wala gitudlo sa tawhanong kaalam kondili gitudlo sa Balaang Espiritu, nagahubad sa espirituhanong mga kamatuoran niadtong mga gipanag-iya sa Espiritu. Ang pinadayag ipakigbahin sa mga pulong nga gitudlo sa Balaang Espiritu (Revised Standard Version) I Mga Taga Corinto 2: 1 - 4: 7 Atong Bahin Bahin sa Dios Kita wala moanhi uban sa dagko nga sinultihan o kaalam kita naghatag ug gibug-aton kang Kristo ug sa iyang krus kita wala mosalig sa tawhanong kaalam, kondili sa... Pagpasundayag sa gahum sa Espiritu. Alang sa hamtong nga mga magtotoo kita mosulti sa espiritu hanong kaalam. . . . Nga gikapadayag na sa Dios Ang Espiritu nagpadayag sa mga butang nga wala gayud nahitabo sa kinai yanhon nga tawo Siya mopakigbahin sa lawom nga mga kamatu- oran sa Dios Siya lamang ang nakasa bot sa mga hunahuna sa Dios Siya naghatag ug hait nga salabutan sa gracia sa Dios Kita mopahimutang niining mga espirituhanong kama- tuoran sa mga pulong... Ang Espiritu nagtudlo Kita nagpasalamat kanila... Kita adunay mga hunahuna ni Kristo Pinaagi sa espirituhanong pagsabot Kita mga sulugoon lamang... Kang kinsa ang Ginoo naghatag ug buluhaton 30
Atong Bahin Bahin sa Dios Pipila kanato nagtanom, ang uban nagbisibis... Apan ang Dios ang naghatag ug pagtubo Kita walay bisan unsa sa atong kaugalingon, kon itandi sa... Dios nga naghatag sa pagtubo Kadtong nagtanom ug nagbisibis usa lang ang tumong. . . Apan ang matag-usa nakaangkon ug ganti sumala sa iyang buhat Kita isigkamagbubuhat sa Dios; kamo mao ang iyang uma, ang iyang balay ... Sumala sa sugo sa Dios Ang usa mao ang arkitekto nga nagpahimutang sa patukoranan (Kristo), samtang lain ang nagatukod sa ibabaw niini. Ang matag usa kinahanglan nga mag- amping unsaon niya sa pagtukod... Ang adlaw sa paghukom mosulay pinaagi sa kalayo sa matag buhat sa tawo; kon ang iyang buhat moba rug sa pagsulay siya maka dawat sa iyang ganti Kita mao ang templo sa Dios... Diin ang Espiritu sa iyang permanente nga balay Ang kaalam sa kalibutan maoy kabuangan sa Dios; kita dili makapasigarbo tungod sa mga tawo apan ang tanan [espirituhanon] inyo diha kang Kristo, sa Dios kita mga ulipon ni Kristo ug mga piniyalan sa mga kamatuoran sa Dios, nga kinahanglan nga mopamatuod nga takus sa pagsalig... Ang atong bugtong nga maghuhukom mao ang Dios mismo nga mobut- yag sa tinago nga mga motibo ug mohatag ug pagdayeg sumala niana. Ang tanan nga ania kana to gasa gikan sa Dios aron walay ikapanghambog. 31
KAPITULO 3 ANG MAGTUTUDLO NGA GIKAN DIOS: ANG MENSAHE - UNANG BAHIN MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagtingob sa nag-unang mga mensahe nga gitudlo ni Jesu-Kristo. • Paghatag ug Bibliyanhong reperensiya nga nagtingob sa nag-unang mga elemento sa mensahe sa Ebanghelyo. • Pag-ila nga ang mga magtotoo motudlo sa samang mensahe nga gitudlo ni Jesus. • Pag-ila nga ang pagtudlo ug pagwali kinahanglan nga inubanan sa pagpasundayag sa gahum sa Dios. • Pag-ila sa Biblia ingon nga basihan alang sa panudlo sa Gingharian sa Dios. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Ug samtang kamo manlakaw, pagwali kamo, nga nagaingon: Ang gingharian sa langit haduol na. Pagaayohon ninyo ang mga masakiton, pagahinloan ninyo ang mga sanlahon, pagabanhawon ninyo ang mga patay, pagahinginlan ninyo ang mga yawa: sa walay bayad inyong nadawat, sa walay bayad ihatag. (Mateo 10: 7-8) PASIUNA Sa miagi nga kapitulo kamo nakakat-on sa pagtudlo nga misyon ni Jesus nga karon mao na ang responsibilidad sa mga magtotoo. Kamo nagtuon sa kalidad sa iyang paagi sa kinabuhi nga kinahanglan makita diha sa inyong kinabuhi ingon nga magtutudlo. Kamo nakakat-on ngano, kanus-a, dis-a ug kinsa ang gitudloan ni Jesus. Niiini ug sa mosunod nga kapitulo kamo makakat-on kon unsa ang gitudlo ni Jesus. Si Jesus walay tibook kinabuhi nga moban say sa iyang mga tinun-an. Siya adunay pipila lamang ka mubo nga mga tuig, mao nga siya nakatutok sa iyang pagtudlo diha sa importante nga mga konsepto. Ang sulod sa iyang men- sahe kinahanglan nga maoy punting sa inyong kaugalingon nga pagtudlo sa misyon. ANG BATAKANG MENSAHE Ang nag-unang mensahe ni Jesus mahimong itingob sa usa ka pamahayag: Siya mitudlo sa tanan nga mga butang mahitungod sa Gingharian sa Dios. Ang tanang tawo nagpuyo sa natural nga gingharian niini nga kalibutan. Sila nagpuyo sa ciu- dad o balangay nga kabahin sa nasud. Kana nga nasud mao ang gingharian niini nga kalibu- tan. Dugang pa sa natural nga mga gingharian niini nga kalibutan aduna pay duha ka espiritu hanon nga mga gingharian. Ang matag tawo molupyo sa hain sa duha niini nga gingharian. Ang gingharian ni Satanas o ang gingharian sa Dios. 32
Ang mga dili-magtototo kabahin sa gingharian ni Satanas. Si Satanas mao ang nagmando sa ilang mga kinabuhi. Sila adunay dili-diosnon, imoral, unodnon, ug makasasala nga estilo sa kinabuhi. Kadtong naghinulsol gikan sa ilang mga sala ug midawat kang Jesus ingon nga ilang personal nga manluluwas kabahin sa gingharian sa Dios. Ang Dios mao ang ilang hari ug siya ang nagmando sa ilang mga kinabuhi. Ang Maayong Balita sa gingharian sa Dios mao ang sentro nga katuyoan sa kinabuhi ni Kristo. Siya nagsugod sa iyang yutan-ong ministeryo pinaagi sa pagpahayag sa pag-abot sa gingharian: Sukad niadtong higayona nagsugod si Jesus sa pagwali nga nag-ingon, Paghinul sol kamo: kay haduol na ang gingharian sa langit. (Mateo 4:17) Siya mitapos sa iyang yutan-ong ministeryo pinaagi sa pagsulti sa mga "butang mahitungod sa gingharian": Kanila mipakita siya nga buhi pinaagi sa daghang pagpamatuod, nga nagpakita ngadto kanila sulod sa kap-atan ka adlaw, ug nagsulti kanila mahitungod sa gingharian sa Dios (Mga Buhat 1:3) Sa taliwala sa sinugdanan ug sa katapusan sa iyang yutan-ong pagministeryo, ang gingharian sa Dios mao ang sentro sa iyang pagtudlo. Siya miingon: Kinahanglan nga iwali ko ang gingharian sa Dios ngadto sa ubang mga ciudad usab: kay tungod niini gipaanhi ako. (Lucas 4:43) Ang mga sambingay ni Jesus nakapunting sa gingharian. Ang iyang mga milagro maoy pag pasundayag sa gingharian sa Dios diha sa aksyon. Si Jesus nagtudlo sa mga tawo kon unsaon pagsulod sa gingharian pinaagi sa pagkatawo pag-usab nga kasinatian (Juan3). Kini mao ang pag-ebanghelyo. Si Jesus usab nagtudlo sa mga tawo kon unsaon pagkinabui ingon nga kaba hin sa gingharian sa Dios pinaagi sa pagpalambo sa gingharianong estilo sa kinabuhi. (Pa nanglitan, basaha sa Mateo 5-7). Kini mao ang pagdisipulo. Tungod sa kamahinungdanon sa hilisgutan sa gingharian sa Dios, ang Harvestime Interna- tional Institute nagtanyag sa kurso nga nag-ulohang "Gingharianong Pagkinabuhi". Kon kamo wala pa magtuon niini nga kurso importante nga inyo kining pagabuhaton. Kini nagla kip sa detalyado nga panudlo mahitungod sa gingharian sa Dios. Laing kurso nga gitanyag sa Harvestime International Institute, "Mga Pundasyon sa Pagtoo", naghatag ug panudlo sa nag-unang mga kamatuoran [espirituhanong mga pundasyon"] diin ang gingharian nakasandig. Kon kamo mikuha sa mga kurso sa Institute sa gisugyot nga han-ay, inyo nang natun-an kini nga mga kurso. ug nasabtan unsaon sa pagsulod ug pagpuyo ingon nga kabahin sa ginghari- an. Kini mao ang mensahe nga inyong iwali ug itudlo sa uban. 33
MGA NAG-UNANG SUKARANAN SA EBANGHELYO Adunay tudling sa Bag-ong Tugon nga nagtingob sa nag-unang mga mensahe sa Ebanghelyo: Mga igsoon, buot kong ipahinumdom kaninyo ang Maayong Balita nga akong giwali kaninyo, nga inyong gipanagdawat, ug niini nanagbarug kamo karon: Nga pinaagi niini kamo usab ginaluwas, kon inyo kining gikuptan pag-ayo sa panumdoman ang akong giwali kaninyo, gawas kon kamo mingtoo nga walay pulos. Kay gihatag ko kaninyo una sa tanan ang akong nadawat usab, nga si Kristo namatay alang sa atong mga sala sumala sa mga Kasulatan; Ug nga siya gilubong, ug nga siya nabanhaw sa ikatolo ka adlaw, sumala sa mga Kasulatan. (I Mga Taga Corinto 15: 1-4) Ang nag-unang mga sukaranan sa mensahe sa Ebanghelyo mao nga si Jesus namatay alang sa atong mga sala sumala sa mga kasulatan, siya gilubong, ug siya nabanhaw sumala sa Kasula tan. Sa diha nga kamo mosangyaw o motudlo sa Ebanghelyo sa Gingharian ang inyong men- sahe kinahanglan nga maglakip niining nag-unang mga kamatuoran. Si Jesus mao ang sentro sa mensahe sa Ebanghelyo.Ang Bibliyanhong pagtudlo kinahanglan kanunay nga nagtagad mahitungod sa bisan hain ang pag-ebanghelyo [unsaon sa pagsulod sa Gingharian sa Dios] o pagdisipulo [unsaon pagpuyo diha sa Gingharian sa Dios]. ANG PULONG SA DIOS Si Jesus nagtudlo sa mensahe sa Dios sa kamatuoran: ... Magtutudlo, nasayud kami nga ikaw maminatud-on, ug nagatudlo sa dalan sa Dios diha sa kamatuoran... (Mateo 22:16) Siya nagtudlo sa pagtulon-an: Ug siya mitudlo sa daghan nga mga butang pinaagi sa mga sambingay, ug siya miingon kanila sa iyang mga pagtudlo ... (Marcos 4: 2) Kamo makakat-on samtang kamo magtuon sa mga paagi sa pagtudlo ni Jesus nga iyang giga- mit ang Daang Tugon nga mga Kasulatan kanunay. Ang Bibliyanhong pagtudlo kinahanglan nga maglakip sa kinatibuk-ang pagpadayag sa Pulong sa Dios, ingon nga kini mao ang basi- han sa instruksyon nga nagtudlo kanato kon unsaon sa pagpuyo diha sa Gingharian sa Dios: Ang tibook nga Kasulatan gituga sa Dios, ug may kapuslanan alang sa pagpa nudlo, alang sa pagbadlong, sa pagsaway, sa pagmatuto sa pagkamatarung: Aron ang tawo sa Dios mamahingpit, masinangkapan alang sa tanang maayong mga buhat. (II Timoteo 3: 16-17) 34
ANG SUGO SA MGA MAGTOTOO Ang mga magtotoo gisugo ni Jesus sa pagtudlo ug pagwali sa parehong mensahe: Ang Ebang helyo sa Gingharian sa Dios. Si Jesus miingon sa iyang mga sumusunod: Ug samtang kamo manlakaw, pagwali kamo, nga nagaingon: Ang gingharian sa langit haduol na. Pagaayohon ninyo ang mga masakiton, pagahinloan ninyo ang mga sanlahon, pagabanhawon ninyo ang mga patay, pagahinginlan ninyo ang mga yawa: sa walay bayad inyong nadawat, sa walay bayad ihatag. (Mateo 10: 7-8) Ug siya miingon kanila: Lumakaw kamo ngadto sa tibook kalibutan ug iwali ninyo ang Maayong Balita ngadto sa tibook nga kabuhatan. (Marcos 16:15) Ang pagtulon-an ni Jesus kanunay naglakip sa gibug-aton sa pagpadaghan. Kadtong nahi- mong kabahin sa Gingharian sa Dios adunay responsibilidad sa pagsanay ug pagdala sa uban ngadto sa Gingharian. Kini maoy paagi kon unsaon sa Gingharian pagpadayon sa pagtubo ug pagpakaylap sa tibook kalibutan. Ang bag-ong mga kinabig sa Gingharian kinahanglan mahi mong mga tinun-an. Ang usa ka tinun-an maoy estudyante sa magtutudlo nga nakakat-on ug nagkinabuhi sa iyang nakat-onan. Ang mga tinun-an kinahanglan nga mahimong mga aposto- les. Ang apostol maoy usa ka pinadala sa espesyal nga sugo nga nagrepresentar sa nagsugo. Tungod kay atong nadawat ang Ebanghelyo nga walay bayad gikan kang Jesus, atong ipag pakigbahin kini nga walay bayad ngadto sa uban. Ang sulondan gitingob ni Apostol Pablo: Ug ang mga butang nga imong hingdunggan kanako sa atubangan sa daghang mga saksi, ang mao usab itugyan mo sa mga tawo nga matinumanon, nga maka himo sa pagtudlo sa uban usab. (II Timoteo 2: 2) Importante nga kamo matinud-anon sa sugo sa pagpakaylap sa Ebanghelyo sa Gingharian tungod kay sa diha nga kamo makatuman na sa buluhaton, ang mga gingharian niini nga kalibutan matapos: Ug kining Maayong Balita sa Gingharian igawali sa tibook kalibutan aron sa pag matuod sa tanan nga mga nasud; ug unya moabot ang katapusan. (Mateo 24:14) ANG PAGPAKITA SA GAHUM Ang mensahe sa Gingharian sa Dios dili binaba lamang nga mensahe. Kini uban sa pagpakita sa gahum sa Gingharian diha sa lihok. Si Jesus miingon: Ang Espiritu sa Ginoo ania kanako, tungod kay siya nagdihog kanako sa pag- mantala sa Maayong Balita ngadto sa mga kabus, iya akong gisugo sa pag-ayo sa mga masulob-ong kasingkasing, aron sa pagwali sa kagawasan sa mga bihag, ug sa pagpahiuli sa igtatan-aw ngadto sa mga buta, sa paghatag sa kagawasan ngadto sa mga gipiutan. (Lucas 4:18) 35
Ang Gingharian sa Dios gipakita sama sa gitudlo ni Jesus: Ug si Jesus milibot sa tibook Galilea, nga nagapanudlo didto sa ilang mga sinago ga, ug nagawali sa Gingharian, ug naga-ayo sa tanan nga matang sa balatian ug sa tanan nga matang sa sakit sa katawhan. (Mateo 4:23) Busa, bisan kinsa nga magalapas sa usa niining mga sugo nga labing diyutay, ug ang magatudlo sa mga tawo sa ingon, siya pagatawgon nga labing diyutay sa gingharian sa langit: apan bisan kinsa nga magabuhat ug magatudlo kanila, kini pagatawgon nga dako sa Gingharian sa langit. (Mateo 5:19) Sa diha nga gisugo ni Jesus ang iyang mga sumusunod sa pagsangyaw sa Ebanghelyo sa Gingharian, siya misulti kanila nga... Pagaayohon ninyo ang mga masakiton, pagahinloan ninyo ang mga sanlahon, pagabanhawon ninyo ang mga patay, pagahinginlan ninyo ang mga yawa: sa walay bayad kamo nakadawat, sa walay bayad ihatag. (Mateo 10: 8) Ang mensahe sa Gingharian sa Dios kinahanglan nga inubanan sa pagpakita sa iyang gahum nga makapausab sa mga kinabuhi. Tungod sa kamahinungdanon niini nga hilisgutan, ang Harvestime International Institute nagtanyag sa kurso nga nag-ulohang "Gahum nga mga Prinsipyo". Ang "Pagtudlo nga mga taktika" nga inyong makat-onan niini nga kurso kina hanglan nga inubanan sa pagpakita sa gahum, mao nga importante nga kamo motuon ug mopadapat sa mga prinsipyo nga gitudlo sa parehong kurso. 36
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Unsa ang nag-unang mensahe nga gitudlo ni Jesu-Kristo? 3. Hatagi ug Bibliyanhong reperensiya nga nagtingob sa mga nag-unang mga sukaranan sa mensahe sa Ebanghelyo. 4. Kini ba nga pahayag tinuod o bakak: Ang mga magtotoo motudlo ug mowali sa sama nga mensahe nga gibuhat ni Jesus. Ang pahayag __________________________. 5. Ang pagtudlo ug pagwali sa Ebanghelyo inubanan sa pagpakita sa______________sa Dios. 6. Unsa ang nag-unang mga libro alang sa panudlo nga nagtudlo mahitungod sa Gingha- rian sa Dios? (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 37
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Pagbaton sa Harvestime International Institute nga kurso nga nag-ulohang "Gingha rianong Pagkinabuhi" alang sa dugang nga pagtuon sa espirituhanon nga Gingharian nga gitudlo ni Jesus. 2. Ang "Mga Pundasyon sa Pagtoo" usa sa Harvestime International Institute nga mga kurso nga nagpasabot sa mga nag-unang kamatuoran diin ang Ebanghelyo sa Gingha rian sa Dios anaa. Importante nga kamo makakat-on usab niini. 3. Pagbaton sa kurso sa Harvestime International Institute, "Gahum nga mga Prinsip yo", alang sa dugang pagtuon kon sa unsang paagi nga ang pagpakita sa gahum inubanan sa pagpanudlo ug sa pagwali. 38
KAPITULO 4 ANG MAGTUTUDLO NGA GIKAN DIOS: ANG MENSAHE -IKADUHANG BAHIN MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagpadayon sa pagtuon sa mensahe nga gitudlo ni Jesus. • Paggamit niini nga leksyon sa pagpakigbahin sa mga pagtulon-an ni Jesu-Kristo ngadto sa uban. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Kini mao ang mensahe nga among nadungog gikan kaniya, ug gipahayag nganha kaninyo, nga ang Dios mao ang kahayag, ug diha kaniya wala gayud ing kangitngit. (1 Juan 1: 5) PASIUNA Ang kinatibuk-ang mensahe ni Jesus mao ang Ebanghelyo sa Gingharian. Apan unsa ang mga piho nga mga detalye sa iyang pagtulon-an? UNSAON PAGTUON KON UNSA ANG GITUDLO NI JESUS 1. Pagbaton ug usa ka pula nga sulat nga edisyon sa Biblia. Kini maoy Biblia nga ang tanan nga mga butang nga gisulti ni Jesus gipatik sa pula. Kamo magtuon sa iyang mga pagtulun-an sa detalye pinaagi sa pagtuon sa tanan nga gipatik sa pula diha sa mga libro ni Mateo, Marcos, Lucas, Juan ug Buhat kapitulo 1. (Kon kamo dili maka kuha niana nga Biblia, nan gamita ang usa ka regular nga Biblia ug badlisi ang tanan mga butang nga gisulti ni Jesus.) 2. Pagtuon sa Mga Buhat ug sa mga Epistola [Roma hangtud sa Judas] sa Bag-ong Tu- gon. Matikdi kon unsa ang gitudlo niini sa mga magtototo samtang sila mituman sa pagtudlo nga sugo nga gihatag ni Jesus. 3. Gamita ang mosunod nga latid sa pagtuon ug pagtudlo sa unsa ang gitudlo ni Jesus. PAGTUDLO KON UNSAY GITUDLO NI JESUS Kini nga latid naglista sa mga pakisayran alang sa tanang mga hilisgutan nga gitudlo ni Jesus sa panahon sa iyang yutan-ong pagpangalagad. Ang mga pagtulon-an gigrupo sumala sa kina tibuk-ang hilisgutan. Adunay upat ka nag-unang mga libro sa Biblia nga nagrekord sa mga pagtulon-an ni Jesus. Kini mao ang mga libro sa Mateo, Marcos, Lucas, ug Juan. Kasagaran, ang usa ka pagtulon- an ni Jesus gibalik-balik diha sa tanang upat ka mga libro. Ang mga pakisayran niini nga kapitulo giorganisar aron sa paghiusa niining susama nga mga asoy. 39
Kini nga latid makatabang kaninyo sa pagtudlo sa importante nga mga kamatuoran nga gitud lo ni Jesus. Kini mosangkap kaninyo sa pagpakigbahin sa mensahe sa iyang Ebanghelyo sa mga nasud sa kalibutan. Pahinumdom: Tungod sa pakisayran nga pormat niini nga kapitulo, walay "Kinaugalingong eksamen" o "Alang sa Dugang Pagtuon "nga seksyon. ANG DIOS DIOS NGA AMAHAN: Mateo 11:27; 19: 17, 26; 22:32; 23: 9 Marcos 12: 26-27, 29; 10: 18, 27 Lucas 10:22; 18: 19, 27; 20: 37-38 Juan 4:24; 5: 17, 37; 6:46; 10:29; 14: 28, 31; 15: 8 ANG ANAK, SI JESU-KRISTO: Diosnong Kinaiya: Mateo 9: 5-6; 10: 32-33; 11: 4-6,27; 12: 6,41-42; 16: 13,15,17,27; 21:42; 22: 42- 45; 23:10; 26: 53,64; 27:11; 28:18 Marcos 2: 9-11, 28; 8: 27, 29; 12: 10-11, 35-37; 14:62; 15: 2 Lucas 5: 23-24; 6: 5; 7: 22-23; 9: 18,20; 10:22; 11: 20,31-32; 19:40; 20: 17-18,41- 44; 22: 69-70; 23: 3 Juan 1:51; 3:13; 4: 10,26,32; 5: 6: 27,29,35,46, 51,62; 7: 17- 18; 8: 14,16-19,23,25,29,42, 50,54-56,58; 9: 35,37; 10: 25,30,34- 38; 12: 30,44-45; 13: 31-32; 14: 1,6,7,9-11,20; 15:23; 16: 15,27-28; 17: 1-3,5, 8,10-11,21-24,28-29; 18: 36-37; 19:11 Tawhanong Kinaiya: Mateo 3:15; 8:20; 11:19; 26: 10-13, 38-39, 42, 45; 27:46 Marcos 14: 7-9, 26, 34, 36, 41; 15:34 Lucas 7:34; 9:58; 22: 28, 42; 24: 39, 41 Juan 4: 7; 12: 7-8; 19: 26, 28; 20:27; 21: 5, 12 Iyang Misyon: Mateo 4: 4; 5:17; 9: 12-13; 10: 34-36; 11:15; 15:26; 18: 11-13; 21: 33-40 Marcos 1:38; 2:17; 4: 21-22; 7: 16, 27; 12: 1-9 40
Lucas 2:49; 4: 18-19,21,23-27,43; 5: 31-32; 8: 16,17; 11: 30,33; 12: 2-3,14,49,51- 53; 13: 32-33;19:10; 20: 9-16 Juan 3: 19-21; 4: 13,14,34; 5: 25,28-30; 6: 38-40,50,55,56,58; 7: 7,16; 8: 12,26; 9: 3- 5,39; 10: 1-5,7,9-18,27-29; 11: 4,9,10; 12: 26,27,47-50; 13:20; 18: 15,16,37 Iyang Ministeryo: Mateo 9: 15, 37, 38; 12: 25-30; 20:28 Marcos 2:19; 3: 23-27; 10:45 Lucas 5:34; 11: 17-23 Juan 2: 4; 3:11; 4: 35-38; 12: 35, 36 Iyang Posisyon: Mateo 10: 29-30; 11: 28-31 Lucas 4: 18, 19; 8:52 Juan 6:37; 7:37; 10: 9; 11: 25,26; 12:32; 14: 1,2,6,13,14,16,27; 15: 1,2,4-6,9-11,15- 16,18,19; 16: 1,4,23,24,33 ANG BALAANG ESPIRITU: Mateo 10: 19, 20; 12: 31, 32; 28:19 Marcos 3: 28, 29 Lucas 12: 10-12 Juan 3: 8; 6:63; 16: 7-11, 13, 14; 20:22 Buhat 1: 8 ANG GINGHARIAN SA DIOS UG LANGIT Mateo 4:17; 5:20; 6:33; 7:21; 8:11; 10: 7; 11: 11-13; 13: 3-8,11,18-33; 37- 50,52; 16:28; 22: 2-14; 25: 14-30; 26:29 Marcos 4: 3-8, 11-20, 26-29; 9: 1; 14:25 Lucas 8: 5-15; 9:27; 10:11; 11:20; 12:31; 13: 18-21,29,30; 17: 20,21; 19: 12- 27; 21:31; 22:18 ANG SIMBAHAN Mateo 5: 13-15; 12: 48-50; 16: 18, 19; 18: 17-20; 21:13; 23: 16-21; 24: 22,31 Marcos 3: 33-35; 11:17; 12:10; 13: 20, 27 Lucas 8:21; 11:23; 12:32; 19:26 Juan 2:16; 4: 23,24; 13:35; 17: 20,21; 20:23 41
ANG KASUGOAN, ANG KASULATAN, ANG MGA PROPETA Mateo 5: 17, 18; 7:12; 8: 4; 11:13; 21:42; 26:54 Marcos 1:44; 12: 10, 11; 14: 21, 29 Lucas 5:14; 10: 26,28; 16: 16,17,29-31; 17:14; 18:31; 21:22; 22: 22,37; 24: 25,26, 44,46 Juan 5: 39, 45-47; 7: 12, 19; 8: 17, 18; 10: 34-36; 15:25 ANG PULONG Mateo 4: 4; 7: 24-27; 10:27; 11:15; 13: 3-9, 19-23; 28: 19, 20 Marcos 4: 3-9, 14-20, 23, 24; 13:31 Lucas 4: 4, 18, 19, 43; 6: 46-49; 8: 5-8, 10-15, 18; 10:24 Juan 3:11; 5: 24,25,28,46,47; 6:63; 7: 17,18; 8: 14,31,32,38,45-57; 10:27; 12: 47- 50; 14: 10,21,23-25; 15: 7,10,12,14,15,17,20,22; 16: 12,13,25,33; 17: 6- 8,13,14,19,20,25,26; 18: 20,37 ANG DAANG UG BAG-ONG MGA PAGDUMALA Ang "daan nga pagdumala" nagtumong sa paagi sa pagpakiglabot sa Dios uban sa katawhan atol sa panahon nga narekord sa Daang Tugon. Kini naglakip sa panggobyerno pinaagi sa kasugoan ug sa mga nagkalain-laing mga halad alang sa sala nga gihulagway sa libro sa Levitico. Ang "bag-o nga pagdumala" nagtumong sa bag-ong paagi sa pagpakiglabot sa Dios uban sa katawhan gikan sa panahon sa yutan-ong pagministeryo ni Jesu-Kristo.Kini gitawag ug pana hon sa gracia diin gihimo ang paghalad alang sa sala kausa ug alang sa tanan pinaagi sa kama tayon ni Jesus didto sa krus. ANG MGA PROPETA NGA NAGAPAHIBALO SA BAG-ONG PAGDUMALA: Ang tawo nga ginganlan ug Juan Bautista mao ang propeta nga gipadala gikan sa Dios aron ipahibalo sa mga tawo ang bag-o nga pagdumala. Si Jesus nagtudlo mahitungod kaniya diha sa mosunod nga mga tudling: Mateo 7:11; 11:7-11, 14, 18; 21:25 Marcos 9:13; 11:30 Lucas 7:24-28, 33; 20:4 Juan 5:33, 35 MGA PAGTULON-AN MAHITUNGOD SA MGA PAGDUMALA: Ang mga pagtulon-an ni Jesus mahitungod sa daan ug bag-o nga mga pagdumala Makita sa mosunod nga mga tudling: 42
Mateo 5:17; 11:27; 26:27, 28 Marcos 14:24 Lucas 10:22; 16:16; 22:20 Juan 4:23; 5:25; 6:32, 33, 49, 58 I Corinto 11:25 ANG MGA TINUN-AN Si Jesus mipili sa 12 ka mga tawo aron mahimo nga iyang mga tinun-an atol sa iyang yutan- ong pagministeryo. KINATIBUK-ANG MGA PAGTULON-AN: Ang mosunod ng mga pagtulon-an gihatag sa iyang mga tinun-an ingon nga grupo: Mateo 13:11,16,17,51; 16:8-11; 17:7; 18:18; 21:2,3; 23:10; 24:9; 26:38,40,45 Marcos4:11,12,35; 6:31; 8:17-20; 11:2,3; 13:9,11,13; 14:27,32, 34,41; 16:15 Lucas 8:10, 22; 10:23-24; 19:30, 31; 21:14-19; 22:28-30, 35, 36, 38; 24:49 Juan 6:61,67,70; 12:30; 14:25,31; 15:12,16-20,27; 16:2,3,27,32; 20:21-23 PIHO NGA MGA PAGTULON-AN: Ang mosunod nga mga pagtulon-an gitumong sa piho nga mga tinun-an: Si Pedro ug si Andres: Mateo 4:19 Marcos 1:17 Mateo: Mateo 9:9 Marcos 2:14 Pedro: Mateo 16:17-19, 23; 17:25-27; 26:34 Marcos 8:33; 14:30, 37 Lucas 5:4, 10; 22:31, 32, 34, 51 Juan 1:42; 13:7, 8, 10, 36, 38; 18:11; 21:15-19, 22 Tomas: John 20:27, 29 Felipe: John 14:9 43
Judas Iscariote: John 13:27 ANG PAGPADALA SA MGA DISIPULO Ang espeyal nga mga pulong gisulti ni Jesus sa diha nga iyang gipadala ang iyang mga disi pulo aron ipakigbahin ang ebanghelyo sa gingharian. MGA PULONG NGA GISULTI NGADTO SA NAPULO UG DUHA KA MGA DISIPULO: Mateo 10:5-42 Marcos 6:10, 11 Lucas 9:3-5 MGA PULONG NGA GISULTI NGADTO SA SETENTA KA MGA DISIPPULO: Luke 10:3-12, 16, 19, 20 ANG PAG-AMPO NI JESUS Kini nga mga reperensya nagtagad mahitungod sa natala nga mga pag-ampo ni Jesus. Dugang pa sa pagkat-on sa gitudlo ni Jesus mahitungod sa pag-ampo, importante nga susihon kon gi- unsa niya pagkinabuhi sa iyang mga gitudlo diha sa iyang kinabuhi sa pag-ampo. Mateo 6:9-13; 11:25, 26; 26:36, 39, 42 Marcos 14:36 Lucas 10:21; 11:2-4; 22:42 Juan 11:41, 42; 17:1-26 MGA PANGHITABO SA KINABUHI NI JESUS Si Jesus nagtudlo mahitungod sa espesyal nga mga panghitabo sa iyang kaugalingon nga kinabuhi ug migamit sa espesyal nga mga okasyon aron ipakigbahin ang mga kamatuoran sa Dios. Kini naglakip sa mosunod: PAG-ANTUS UG PAGTINTAL: Mateo 17:12; 13:57; 26:38 Marcos 6:4; 9:12; 14:34 Lucas 4:24; 9:22; 17:25; 22:28; 24:46 44
ANG KATAPUSANG PANIHAPON: Mateo 26:18, 26-29 Marcos 14:13-15, 22, 24, 25 Lucas 22:8, 10-12, 15-20 I Corinto 11:24, 25 ANG PAGBUDHI: Mateo 17:22; 26: 2, 21, 23-25, 46, 50, 55 Marcos 14: 18, 20, 21,42,48,49 Lucas 22: 21, 22,48,52,53 Juan 13: 18, 19, 26; 18: 4, 5, 7,8,23 ANG PAGLANSANG: Lucas 9:44; 22:37 Juan 3:14; 8:28; 12: 31, 32 MGA PULONG SA KRUS: Mateo 27:46 Marcos 15:34 Lucas 23: 34, 43, 46 Juan 19: 26,27,28,30 KAMATAYON, PAGKABANHAW, UG PAGKAYAB: Mateo 12:40; 17: 19, 22, 23; 20: 18, 19; 26: 12, 31, 32 Marcos 9:31; 10: 33, 34; 14: 8, 27, 28 Lucas 5:35; 9:22; 12:50; 18: 31-33 Juan 2:19; 3:13; 6:62; 7: 33,34; 8:21; 10: 17,18; 12: 7,23,24; 13:33; 14: 19,29; 16: 5- 7,16,19-22,25,26,32; 20:17 MGA PULONG NGA GISULTI HUMAN SA PAGKABANHAW: Mateo 28: 9, 10, 18-20 Marcos 16: 15-18 Lucas 24: 17, 19, 25, 26, 36, 38, 39, 41, 44, 46-49 Juan 20: 15-17, 19, 21-23, 26, 27; 21: 5,6,10,12,19,22 Buhat 1: 4,5,7,8 45
PROPESIYA Si Jesus nagtudlo ug daghan mahitungod sa propesiya. Ang propesiya maoy pagpadayag sa mga butang nga wala pa mahitabo. Kini maoy mensahe gikan sa Dios mahitungod sa umaa bot. Ang matagnaon nga mga hilisgutan nga gitudlo ni Jesus naglakip sa: IKADUHANG PAGBALIK NI JESU-KRISTO: Mateo 24: 6-47; 25: 1-13; 26:64 Marcos 2:20; 8:38; 13: 7-36; 14:62 JERUSALEM: Mateo 5: 34, 35; 23: 37-39; 24: 2 Marcos 13: 2 Lucas 13: 34, 35; 19: 42-44; 21: 20-24; 23: 28-31 Juan 4:21 MGA JUDIO: Mateo 8: 11,12; 10: 6; 11: 16-19; 15: 24,26; 21: 31,32; 22: 2-7 Marcos 7:27 Lucas 7: 31-35; 21:24; 22: 67, 68 Juan 4:22; 7: 19, 21; 8: 37-47, 49; 9:41; 10: 26, 32; 18: 20, 36 ANG MGA ESCRIBA, MGA FARISEO, UG MGA SADUSEO: Mateo 12:34; 15: 7-9,14; 16: 6; 23: 2-7,13-15,25-27,29-36 Marcos 7: 6; 8:15; 12: 38-40 Lucas 11: 39, 40-44, 46-52; 12: 1; 20: 46, 47 Juan 5:42 ANG MGA GENTIL: Mateo 8:11; 21:43; 22: 8-10; 24:14; 28:19 Marcos 13:10; 16:15 Lucas 13:29; 24: 46, 47 Juan 10:16 MINI NGA MGA PROPETA UG ANG SAYOP NGA MGA PAGTULON-AN: Mateo 7: 15-18, 20; 24: 4,5,11,23,24,26 Marcos 13: 5, 6, 21, 22 Lucas 6: 39, 43, 44; 17: 1, 2, 22, 23; 21: 8 Juan 10: 1, 8 46
SALA: Usa ka yano nga kahulogan sa sala mao ang kalapasan o paglapas sa kasugoan sa Dios. Si Jesus nagtudlo mahitungod sa sala: SI SATANAS UG ANG SALA: Mateo 4:10; 12: 26, 27; 13:19; 16:23; 25:41 Marcos 3: 23, 26; 4:15; 8:33 Lucas 4: 8; 10:18; 11: 18, 19; 22:31 Juan 8: 34-36; 14:30 PAGPASIPALA: Mateo 12: 31, 32; 15:19 Marcos 3: 28, 29; 7: 21, 22 Lucas 12:10 PAGDUHADUHA: Mateo 14:31; 17: 17, 20 Marcos 2: 8; 9:19; 16:16 Lucas 9:41 Juan 3: 11,12,18; 4:48; 5: 38,40,43-47; 6:64; 8: 24,45-47; 12: 47,48; 15: 22,24, PAGPAKAARON-INGNON: Mateo 6: 2, 16; 15: 7, 8; 23: 13-15, 25, 27-29 Marcos 7: 6; 12:40 Lucas 11:44; 12: 1; 20:47 GARBO: Mateo 23: 5-7, 12 Marcos 7: 21, 22; 12: 38, 39 Lucas 11:43; 14:11; 20:46 KASUKO: Mateo 5:22 47
PAGPATAY: Mateo 5:21; 15:19; 19: 17, 18 Marcos 7:21; 10:19 Lucas 18:20 Juan 8:44 PAGPANAPAW, PAKIGHILAWAS, KAULAG: Mateo 5: 27, 28, 32; 15:19; 19: 9, 11,12,17,18 Marcos 7: 21, 22; 10: 11, 12, 19 Lucas 16:18; 18:20 DIBORSIYO: Mateo 5: 31, 32; 19: 8, 9 Marcos 10: 3, 5, 11, 12 Lucas 16:18 PAGPANGAWAT: Mateo 15:19; 19: 17, 18 Marcos 7: 21, 22; 10:19 Lucas 18:20 BAKAK NGA SAKSI, LIMBONG, TIKAS: Mateo 15:19; 19: 17, 18 Marcos 7: 21, 22; 10:19 Lucas 18:20 Juan 8:44 DAUTANG HUNAHUNA, DAUTANG MATA, KADAUTAN, BINUANG; Mateo 6:23; 9: 4; 15:19; 20:15 Marcos 7: 21, 22 Lucas 11:34 PAGKAMASINAHON: Marcos 7: 21, 22 Lucas 12: 15-21 48
PAGKAMATERYALISMO UG PAGKAKALIBUTANON: Mateo 6: 19-21, 24; 12:39; 13: 3, 22; 16: 4; 24: 38, 39 Marcos 4: 3, 7, 18, 19; 8:12 Lucas 8:14; 9:60; 10: 41,42; 11:29; 14: 16-24; 16: 1-9,13,15; 17: 26-29; 21:34 Juan 4:48; 6:27 PAGKALANGANLANGANON: Ang paglangan maoy padayon nga paglangay sa pagbuhat sa usa ka butang. Mateo 24: 45-51 Lucas 12: 42-47; 13: 25-28; 14: 16-20 PAGHUKOM: Mateo 7: 1-5; 12: 7 Mark 4:24 Lucas 6: 37, 41, 42 Juan 8: 7,10,11,15 PAGKABUTA SA KASINGKASING: Mateo 13: 13-15; 15:14; 16: 2, 3 Marcos 4:12; 8: 18, 21 Lucas 8:10; 12: 54-56 PAGSIBOG SA PAGPANGALAGAD Ang pagsibog sa pagpangalagad maoy pagtalikod sa pagsunod ni Jesus. Mateo 12: 43-45 Lucas 11: 24-26 PAGKATAMPALASAN: Ang pagkatampalasan maoy paglapas niadtong mga sagradong butang: Mateo 7: 6 PAGSAWAY: Mateo 10: 14,15; 11: 22,23; 12: 34,41,42; 13: 13-15; 16: 4; 18: 7; 21:19; 23: 13- 15,25,27,29,33-36 Marcos 6:11; 8:12; 11:14 Lucas 6: 24-26; 9: 5; 10: 10-15; 11: 29, 32, 42, 44, 46, 47, 49-52 49
PAGKAMATARUNG Si Jesus migugol sa daghan sa iyang pagtulon-an sa yutan-ong ministeryo sa hilisgutan sa pag kamatarung, unsaon sa usa pagkinabuhi diha sa husto nga relasyon sa Dios, sa uban, ug sa kaugalingon. ANG TAWAG SA PAGKAMATARUNG: Mateo 4:19; 8:22; 9: 9; 14:29 Marcos 1:17; 2:14; 4:24; 10:21; 19:21 Lucas 5:27; 9: 59, 60; 18:22 Juan 1: 38, 39, 43; 12:26; 21:19 PAGTOO: Mateo 8: 10, 13, 26; 9: 22, 28, 29; 14:27; 15:18; 17:20; 21:22 Marcos 4:40; 5: 34, 36; 6:50; 7:29; 9:23; 10:52; 11: 22-24; 16: 16-18 Lucas 7: 9, 50; 8: 25, 48, 50; 17: 6, 19; 18: 8, 42 Juan 3:18; 6: 20,29; 7:38; 9:35; 11: 15,25,26,40,42; 14: 1,12; 16:31; 20: 27,29 KALUWASAN PINAAGI PAGTOO: Marcos 16:16 Juan 3: 14-16, 18; 5:24; 6: 40, 47; 11: 25, 26 PAGHINULSOL: Mateo 4:17; 21: 28-32 Mark 1:15 Lucas 13: 2-5; 15: 4-32 BAUTISMO: Mateo 21:25; 28:19 Marcos 11:30; 16:16 Lucas 20: 4 Juan 3: 5 Buhat 1: 5 PAGKABAG-O: Mateo 9: 16, 17 Marcos 2: 21, 22 Lucas 5: 36-39 Juan 3: 3, 5-8, 10 50
MGA BUHAT: Mateo 5:16; 7: 16-27; 12:33; 13: 3, 4, 8, 23; 21:19 Marcos 3: 33-35; 4: 3, 4, 8, 20; 11:14 Lucas 6: 43, 44, 46-49; 10: 30-37; 13: 6-9 Juan 7:17; 10: 37, 38; 15: 8, 16 ANG DAKONG SUGO: Mateo 7:12; 22: 37-40 Marcos 12: 29-31 Lucas 6:31 GUGMA: Mateo 5: 43-47; 7:12 Lucas 6: 27, 28, 32-35 Juan 13: 34, 35; 14: 23, 24; 15: 12, 13, 17 GUGMANG PUTLI: Mateo 5:42; 6: 1-4; 19:21 Marcos 10:21; 12: 43, 44 Lucas 6: 30,38; 11:41; 12: 33,34; 14: 12-14; 16: 9; 18:22; 21: 3,4 PAGPASAYLO UG PAGPASIG-ULI: Mateo 5: 23-26; 6: 14,15; 9: 2,5,6; 16: 18,19; 18: 18,22-35 Marcos 2: 5, 9-11; 11: 25, 26 Lucas 5: 20,23,24; 6:37; 7: 40-48; 12: 58,59; 17: 3,4; 23:34; 24: 46,47 Juan 20:23 KALOOY: Mateo 5: 7; 9:13; 18: 15-17, 27, 33 Lucas 6:36 PAGDUMILI SA KAUGALINGON: Mateo 10: 37-39; 16: 24-26 Marcos 8: 34-37 Lucas 9: 23-25; 14: 26, 27-33; 17:33 Juan 12:25 51
KAPUTLI UG TALAGSANON NGA KASINGKASING: Mateo 5: 8,27,28; 6: 22-24; 9: 4; 12: 34,35; 15: 10,11,16-20 Marcos 7: 18-23; 10:15 Lucas 4:12; 6:45; 11: 34-36, 41; 16:13; 18:17 KAPUTLI UG SINULTIHAN: Mateo 5: 33-37; 12: 36, 37; 23: 20-22 PAGBUNTOG SA UNOD: Mateo 5: 29, 30; 6: 16-18; 17:21; 18: 8, 9 Marcos 9: 29, 43-49 PAGSUGOT UG PAGPASAKOP: Mateo 26: 39, 42; 28: 19, 20 Marcos 14:36 Lucas 22:42 Juan 7: 17, 18; 8: 29, 50; 14: 15, 21; 15:14; 18:11 PAGPASAKOP SA AWTORIDAD: Mateo 17: 25-27; 22: 19-21 Marcos 12: 15-17 Lucas 20: 24, 25 PAGKAMATINUMANON UG PAGKAMABINANTAYON: Mateo 24: 42-47; 25:13; 26:41 Marcos 13: 33-37; 14:38 Lucas 12: 35-40, 42-44, 47, 48; 16: 10-12; 21:36; 22: 40, 46 PAGKAMAKANUNAYON UG PAGKAMALAHUTAYON: Mateo 5:13; 10:22; 13: 3-9, 18-23; 24:13 Marcos 4: 3-9, 13-20; 9:50; 13:13 Lucas 9:62; 14: 34, 35 Juan 8: 31, 32 MAPAILUBON: Lucas 21:19 Buhat 1: 7 52
KAISUG: Mateo 8:26; 14:27; 17: 7 Marcos 4:40; 5:36; 6:50 Lucas 8:50 Juan 6:20 WALAY PAGDUMILI: Mateo 5: 38-41, 43-45; 26:52 Lucas 6: 27-30 PAGPAUBOS UG PAGKAYANO: Mateo 5: 3.5; 11: 25,26; 18: 3,4; 20: 25-27; 23: 8,11,12 Marcos 9: 33, 35; 10: 15, 42-44 Lucas 9:48; 14: 8-11; 18: 14, 17; 22: 25-27 Juan 13: 7, 8, 10, 12-17 PAGSALIG SA TAGANA SA DIOS: Mateo 6: 25-34 Lucas 12: 6, 7, 22, 24-32 PAGKAMAPASALAMATON: Mateo 8: 4 Marcos 1:44; 5:19 Lucas 5:14; 7: 40-48, 50; 8:39; 17: 17, 18 PAGKAMATUGOTON: Marcos 9: 39-41 Lucas 9:50 KATUNGDANAN: Lucas 17: 7-10 KAHINGPITAN: Mateo 5:48; 7: 13, 14; 19:21 Marcos 10:21 Lucas 6:40; 12:57; 13:24; 18:22 53
MGA KABULAHANAN: Mateo 5: 3-12; 11: 6; 13:16 Lucas 6: 20-23; 7:23; 10:23; 11:28 ESPESYAL NGA MGA PAGTULON-AN Si Jesus nagtudlo sa laing importante nga mga hilisgutan nga among gipundok ubos niini nga ulohan, "Espesyal nga Pagtulon-an". Kini naglakip sa: PAGTUBOS SA SALA: Mateo 17:12; 20: 18, 19, 28; 26: 24,31,39,42 Marcos 9:12; 10: 33, 34, 45; 14: 21, 24, 36 Lucas 9: 22, 56; 13: 34, 35; 18: 31-33; 19:10; 21:28; 22: 19, 22, 37, 42; 24:26,44, 46,47 Juan 3: 13-16,18; 5:39; 6: 38-40,51; 8: 24,28,56; 10: 7,9-11,15-18,36; 11: 25,26; 12: 24,27,32,47;13: 7,8; 14:19; 15:13; 16: 7,20,22,33; 17: 1-4,19-21,23; 18:11; 19:30 I Mga Taga Corinto 11: 24, 25 MANAGSAMA ILALUM SA PAGTUBOS: Mateo 20: 1-15 PAG-AMPO: Mateo 6: 5-13; 7: 7-11; 18: 19, 20; 21:22; 26:41 Marcos 11:24; 14:38 Lucas 11: 2-13; 18: 2-8, 10-14; 22: 40, 46 Juan 4:24; 14: 13, 14; 15: 7; 16: 23, 24; ANG SULAT UG ANG ESPIRITU: Mateo 15: 3-8, 10, 11, 16-20; 23: 16-26, 28 Marcos 7: 6-8, 14, 15, 18-23 Lucas 11: 39,40,42,44 Juan 6:63; 7:24 GISUGO NA DAAN: Mateo 15:13; 20:23; 22:14; 24: 22, 31 Marcos 10:40; 13: 20, 27 Lucas 18: 7 Juan 6: 37, 43-45, 64, 65; 15:16 54
PAGSUGID SA PAGTOO: Mateo 10: 32, 33 Marcos 5:19; 8:38 Lucas 8:39; 9:26; 12: 8, 9 PERSONAL NGA TULUBAGON: Mateo 13:12; 22: 11-13 Marcos 4: 23-25 Lucas 8:18; 12: 47, 48 Juan 9:41 PAGHAGO UG KAUGALINGON NGA PAGPALAMBO: Mateo 20: 6; 25: 14-30 Lucas 19: 12-26 ANG IGPAPAHULAY: Mateo 12: 3-5, 8, 11, 12 Marcos 2: 25-28; 3: 4 Lucas 6: 3-5, 9; 13: 15, 16; 14: 3.5 KAMINYOON: Mateo 19: 4-6; 22:30 Marcos 10: 6-9; 12:25 Lucas 20: 34, 35 MGA BATA: Mateo 18: 3-6, 10, 14; 19:14; 21:16 Marcos 9: 37, 42; 10: 14, 15 Lucas 9:48; 18: 16, 17 ANG KABUS: Mateo 11: 5; 19:21; 26:11 Marcos 10:21; 14: 7 Lucas 4: 18, 21; 6:20; 14: 13, 14; 18:22 Juan 12: 8 55
ANG DATO: Mateo 19: 23, 24 Marcos 10: 23-25 Lucas 14:12; 16: 19-31; 18: 24, 25 KAGUOL: Mateo 5: 4; 10:38; 11:28; 16:24; 23: 38,39; 24: 7,8; 26: 38,39,42 Marcos 4: 16, 17; 8:34; 13:19; 14: 34, 36 Lucas 6:21; 9:23; 14:27; 21: 22-26; 22:42; 23: 28-30; 24:38 Juan 12:27; 14: 1, 27; 16: 5, 6, 20-22; 18:11 KALINAW UG PAHULAY: Mateo 9:22; 10:13; 11: 28-30; 26:45 Marcos 4:39; 5:34; 6:31; 9:50; 14:41 Lucas 7:50; 8:48; 10: 5, 6, 41, 42; 12:29; 19:42; 24:36 Juan 14: 1, 23, 27; 16:33; 20: 19, 21,26 KALIPAY: Mateo 5:11; 6:17; 9: 2; 13:44; 14:27; 18: 12,13; 25: 21,23 Mark 6:50 Lucas 6: 21-23; 10:20; 11:36; 15: 4-10, 32 Juan 4:36; 8:56; 13:17; 15:11; 16: 20-22, 24; 17:13 KAALAM: Mateo 7:24; 10:16; 11: 15,25; 13:51; 15:16; 16: 2,3; 21:16; 24: 45-47 Marcos 4:12; 7: 14, 16; 8: 17, 18, 21 Lucas 6: 47, 48; 8:10; 10:21; 12: 42-44, 54-56; 16: 1-8 Juan 8:12; 9:41; 12:46 KAMATAYON UG PARAISO: Mateo 8:22; 9:24; 10: 8,28; 16:28; 17: 9,23; 22:32 Marcos 5:39; 9: 1, 31; 10:34; 12: 25-27; 14:34 Lucas 7:22; 9: 27,60; 12: 4,5,20; 16:31; 18:33; 20: 35-38; 23:43; 24:46 Juan 5: 21,25,28,29; 6: 39,40,49,58; 10: 17,18; 11: 4,14; 12:24; 15:13 56
ESPESYAL NGA MGA PULONG PARA SA INDIBIDUWAL Kining katapusan nga grupo sa mga pagtulon-an ni Jesus maoy espesyal nga mga pulong nga gisulti alang sa mga indibiduwal sa panahon sa iyang yutan-on nga ministeryo. Sila naglakip sa mosunod: NATANAEL: Juan 1: 47, 48, 50 ANG BABAYE SA SAMARIA: Juan 4: 7, 16-18 ZAQUEO, ANG MANININGIL SA BUHIS: Lucas 19: 5, 9 ANG BUTA NGA TAWO SA JERICHO: Mateo 20:32 ANG NANGUTANA NGA MGA ESCRIBA: Mark 9:16 ANG MGA ANAK NGA LALAKI NI ZEBEDEO: Mateo 20: 21-23 Marcos 10: 36, 38-40 MGA IGSOON NI JESUS: Juan 7: 6-8 ANG NANGUTANA NGA ESCRIBA: Marcos 12:34 MARTHA: Lucas 10: 41, 42 57
ANG PANGULONG MGA SACERDOTE UG ANG MGA ANCIANO: Mateo 21: 24, 25, 27 Marcos 11: 29, 30, 33 Lucas 20: 3, 4, 8 ANG MGA TINUN-AN SA MGA FARISEO KAUBAN SA MGA HERODIANHON: Mateo 22:18 Lucas 20:23 ANG HATAAS NGA SACERDOTE: Juan 18:21 PILATO: Juan 18:34 58
KAPITULO 5 ANG MAGTUTUDLO NGA GIKAN SA DIOS: ANG MGA PAAGI - IKADUHANG BAHIN MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa pagpasabot kon giunsa ni Jesus pagga mit ang mosunod nga mga paagi sa pagtudlo: Mga milagro • Awtoridad • Gugma ug kalooy • Pakig-uban ug pagsundog • Pagsanong • Pagtugyan • Palibot • Biswal nga pagpasundayag • Ang prinsipyo sa anam-anam nga pagkat-on • Paggrupo sa mga estudyante SAG-ULOHONG BERSIKULO: Ug si Jesus nagalibod sa tanang mga lungsod ug mga balangay sa pagtudlo didto sa ilang mga sinagoga, ug sa pagsangyaw sa Maayong Balita sa gingharian, ug nagaayo sa tanang balatian ug sa tanan nga sakit sa katawhan. (Mateo 9:35) PASIUNA Kamo nakakat-on kanus-a, dis-a, ngano, ug unsa ang gitudlo ni Jesus atol sa iyang yutan-ong ministeryo. Niini ug sa mosunod nga kapitulo kamo magtuon kon giunsa ni Jesus pagtudlo. Kini nga mga leksyon mitutok sa mga paagi nga iyang gigamit sa pagtudlo. Ang usa ka paagi maoy usa ka plano, sistema, pamaagi, o paagi sa pagbuhat sa usa ka butang. Ang pagtudlo nga mga paagi ni Jesus nagtumong kon giunsa niya pagtudlo. Kasagaran, ang Simbahan kontento na sa paggamit sa sekular nga pang-edukasyon nga mga paagi kay sa mga gipadayag diha sa Pulong sa Dios. Ang labing maayo nga mga paagi sa pag tudlo sa Biblia mao kadtong mga gigamit na ni Jesus ug napamatud-an nga epektibo. Kini nga leksyon nagtumong sa kinatibuk-ang mga paagi nga uban sa pagtulon-an ni Jesus. Ang mosunod nga kapitulo nagtagad sa piho nga mga paagi sa binaba nga panudlo. MGA MILAGRO Kamo nakakat-on nga ang mensahe sa mga magtutudlo kinahanglan nga inubanan sa pagpa sundayag sa gahum sa Dios. Kini nga pagpasundayag sa gahum makapadani sa mga tawo aron sa pagpatalinghug sa Pulong sa Dios: 60
Ug sa diha nga ang adlaw nga igpapahulay miabot, siya misugod sa pagtudlo sa sinagoga: ug daghan sa nakadungog kaniya nahibulong nga nanag-ingon, Diin kini nga tawo makabaton niining mga butanga? Ug unsa nga kaalam ang giha tag ngadto kaniya, nga bisan pa ang gamhanang mga buhat nahimo pinaagi sa iyang mga kamot? (Marcos 6: 2) (Tan-awa usab Mateo 13:54). Si Jesus migamit sa mga milagro aron sa pag-andam sa mga kasingkasing sa mga tawo sa pag dawat sa mga mensahe. Sa Juan 9 basaha ang istorya ni Jesus sa pag-ayo sa tawo nga buta gikan sa pagkatawo. Ingon nga resulta sa iyang pag-ayo ang pagpamatuod sa gahum sa Dios miabot sa iyang mga silingan (9: 8), sa mga lider sa relihiyon (9:13), ug sa iyang pamilya (9:18). Sa Juan 9: 41-10, si Jesus migamit ug kaayohan sa pagtudlo sa usa ka mensahe gikan sa Dios ngadto sa mga lider sa relihiyon. Ang mga milagro ni Jesus nag-alagad sa mga tawo sa ilang punto sa panginahanglan. Sam- tang kamo magtuon ug dugang pa mahitungod sa mga milagro diha sa seksyon sa "Alang sa Dugang Pagtuon" niini nga leksyon inyong makita kon sa unsang paagi ang iyang mga milag- ro mitagbo sa materyal, pisikal, emosyonal, espirituhanon, pangisip, ug natural nga mga pa- nginahanglan. Ang mga demonyo gihinginlan, ang patay gibanhaw, ang mga masakiton gipang-ayo, ang mga gigutom gipakaon, ug kadtong nanginahanglan sa kagawasan nakada wat niini. Walay laing mas dako nga paagi sa paghulagway ug sa pagmatuod sa usa ka Bibliyanhong mensahe kay sa pagpasundayag sa gahum sa Dios. Kini nga gahum mitagbo sa tawhanong panginahanglan ug nagdalag kausaban sa kinabuhi. Kini maoy hinungdan ngano nga si Jesus mitugyan ug espirituhanon nga gahum sa iyang mga sumusunod: Ug gitawag niya ang napulo ug duha, ug nagsugod sa pagsugo kanila sa tinagur- ha; ug gihatagan niya sila ug gahum batok sa mga mahugawng espiritu. (Marcos 6: 7) Ug samtang kamo manlakaw, pagwali kamo, nga nagaingon: Ang gingharian sa langit haduol na. Pagaayohon ninyo ang mga masakiton, pagahinloan ninyo ang mga sanlahon, pagabanhawon ninyo ang mga patay, pagahinginlan ninyo ang mga yawa: sa walay bayad inyong nadawat, sa walay bayad ihatag. (Mateo 10: 7-8) Sa pagkatinuod, sa pagkatinuod, magaingon ako kaninyo, nga ang motoo kana- ko, ang mga buhat nga ginabuhat ko pagabuhaton niya usab; ug mas dako nga mga buhat kay niini ang iyang pagabuhaton, kay ako moadto sa akong Amahan. (Juan 14:12) AWTORIDAD Si Jesus nagtudlo uban sa awtoridad. Ang "Awtoridad" nagpasabot sa paggamit sa gahum sa pagsugo. Sama sa mga milagro, ang pagtudlo nga adunay awtoridad nakadani sa mga mami minaw: Ug sila nahibulong sa iyang pagtulon-an, kay siya nagtudlo kanila ingon sa usa nga may pagbulot-an, ug dili ingon sa mga escriba. (Marcos 1:22) (Tan-awa usab sa Mateo 21:23). 60
Ang ubang modernong mga magtutudlo nagdasig sa mga magtutudlo nga mahimong "usa sa mga grupo" kay sa pagtudlo uban sa awtoridad. Apan si Jesus nagtudlo uban sa awtoridad. Ang awtoridad ni Jesus gihatag sa Dios. Sa wala pa mobalik ngadto sa Langit, si Jesus miha tag kanato sa espirituhanon nga awtoridad: Maingon nga gipadala ako sa akong Amahan [uban sa gahum ug awtoridad] mao man usab igapadala ko kamo. (Juan 20:21) Si Jesus nagsaad ug awtoridad [gahum] sa mga magtotoo aron sila makahimo sa pagtudlo ug pagwali ingon nga mga saksi sa Ebanghelyo: Apan kamo makadawat ug gahum sa diha nga ang Espiritu Santo mokunsad kaninyo; ug kamo mahimo nga mga saksi alang kanako sa Jerusalem, ug sa tibook nga Judea, ug sa Samaria ug hangtud sa kinatumyan sa yuta. (Buhat 1: 8) Ang edukasyon, katilingbanong posisyon, o natural nga abilidad dili mao ang basihan sa Bib- liyanhong awtoridad. Ang atong awtoridad sa pagtudlo nagagikan kang Jesus-Kristo. GUGMA UG KALOOY Si Jesus wala mihukom niadtong iyang mga gitudloan. Hinonoa, iyang gipakita kanila ang gugma ug kalooy. Sa diha nga ang babaye nasakpan sa akto nga pagpanapaw, siya wala mo- hukom kaniya (Juan 8:11). Sa diha nga si Maria migamit sa mahalon nga pahumot aron sa pagdihog kaniya, si Jesus wala mohukom kaniya sa pag-usik-usik sa mabaligya aron ikata bang sa mga kabus.Siya nakasabot sa rason luyo sa pagbuhat ug gitagad siya uban sa gugma (Mateo 26: 10-13). Si Jesus nalooy sa mga buta (Marcos 10: 46-62) ug mga bata (Marcos 10: 13-16) sa diha nga ang iyang kaugalingon nga mga tinun-an walay pag-atiman. Si Jesus nahigugma bisan pa sa dato nga batan-ong lalaki nga mipili sa bahandi kay sa pagsunod kaniya (Marcos 10: 17-22). Si Jesus miayo sa dalunggan sa sundalo nga miduol aron sa pagdakop kaniya (Lucas 22: 50- 51). Ang kalooy ni Jesus nagdala kaniya sa pagpangamuyo alang sa mga tawo nga iyang gia- lagaran (Marcos 6:34) ug sa ilang mga ciudad (Lucas 19:41). 1 CORINTO 13 nagpadayag nga bisan unsang ministeryo [naglakip sa pagtudlo] dili epektibo gawas kon gibuhat diha sa gugma. Ang mga magtutudlo kinahanglan gayud nga mopakita ug gugma, pagpakabana, ug kalooy ngadto sa mga estudyante o "kini walay kapuslanan." PAKIG-UBAN UG PAGSUNDOG Sa diha nga gitawag ni Jesus ang iyang mga tinun-an, Siya adunay piho nga katuyoan: Ug gitudlo niya ang napulo ug duha, aron sila makig-uban kaniya, ug aron iyang masugo sila sa pagwali, Ug sa pagbaton ug gahum sa pag-ayo sa mga sakit, ug sa paghingilin sa mga yawa. (Marcos 3: 14-15) 61
Ang mga tinun-an unang gitawag nga mahimong kauban ni Jesus, sa pagkat-on gikan kaniya pinaagi sa panig-ingnan nga iyang gipahimutang. Ang kahibalo maangkon pinaagi sa pagpa kig-uban sa dili pa kini masabtan pinaagi sa pagpatin-aw. Ang mga tinun-an maoy "kauban" ni Jesus nga aktibo. Sila dili lamang mauyonon nga mga tigpaminaw. Sila momatikod ug moapil sa iyang pangalagad. Si Jesus nagkinabuhi ug nagpakita kon unsa ang iyang gitudlo. Ang iyang panig-ingnan sa pagkinabuhi sa iyang mga mensahe mao ang labing epektibo nga mga paagi sa pagtudlo nga inyong sundon. Si Jesus mipakita sa iyang mga estudyante kon unsaon sa pagpadapat sa Bibliyanhong pagtu lon-an sa matag adlaw nga kinabuhi. Aron sa pagtudlo sa leksyon sa pag-ampo, nag-ampo siya. Aron sa pagtudlo sa kaimportante sa Kasulatan siya mikutlo gikan niini. Aron sa pagtud lo sa kamahinungdanon sa pagpakaylap sa Ebanghelyo, iyang gipakaylap kini. Sa pagpatin- aw sa gahum sa Dios, siya mipakita niini. Ang tul-id nga paagi sa kinabuhi sa usa ka magtutudlo nagdugang sa labing taas nga kredibi- lidad sa iyang mensahe. Ang magtutudlo kinahanglan adunay kalambigitan sa mga estudyan- te diha sa adlaw-adlaw nga kinabuhi ug ministeryo nga mga sitwasyon aron sa paghatag ug oportunidad alang sa pagkat-on pinaagi sa pakig-uban. PAGSANONG Gikan sa panahon nga unang niyang gisultihan ang iyang mga tinun-an nga "Sumunod kamo kanako", si Jesus kanunay nagtawag alang sa pagsanong sa mga mensahe nga iyang gitudlo. Siya misulti sa mga lalaki ug mga babaye sa pagduol ngadto kaniya ug sa pagpas-an sa ilang krus (Marcos 8: 34-35). Siya mipadala kanila sa pagpamatuod sa atubangan sa ilang mga pa- milya (Marcos 5:19) ug mga lider sa relihiyon (Lucas 5:14). Siya misulti sa pipila sa pagbalig ya sa ilang mga bahandi (Marcos 10:21), lakaw panghilam-os sa mga linaw sa tubig (Juan 9: 7) ug uban pang mga susama nga mga sugo. Ang pagtudlo dili kompleto kon walay pagkinabuhi sa mga pagtulon-an. Kamo kinahanglan gayud nga motudlo sa mga estudyante sa pagkinabuhi kon unsa ang ilang gitudlo. Sila kina hanglan gayud nga mahimong mga magtutuman sa Pulong, dili lang propesyonal nga mga tigpamati. Apan himoa nga magtutuman kamo sa Pulong, ug dili lamang magpapanimati, nga nagalimbong kamo sa inyong kaugalingon. Kay kon ang bisan kinsa nga magpapanimati sa Pulong, ug dili magtutuman, siya sama sa usa ka tawo nga nagtan-aw sa iyang nawong nga kinaiya sa salamin; Kay nagatan-aw siya sa iyang kaugalingon, ug molakaw sa iyang dalan, ug mahikalimot kong unsa nga dagwaya siya. Apan bisan kinsa nga nagatan-aw sa hingpit nga Kasugoan sa kagawasan, ug nagapadayon niana, siya nga dili magpapanimati lamang nga malimtanon kon- dili magtutuman sa bulohaton, kini nga tawo mahimong bulahan sa iyang mga buhat. (Santiago 1: 22-25) 62
Ang espirituhanon nga pagtubo wala gisukod pinaagi sa unsa ang nadungog sa estudyante, apan pinaagi sa unsa ang iyang gibuhat sa unsay iyang nadungog. Kamo kinahanglan gayud nga motudlo aron ang mga estudyante makasinati sa Pulong, dili lamang makakat-on sa impo masyon mahitungod niini. Sila kinahanglan nga moabot ngadto sa tinuod nga pagkaila sa Dios, dili lang masayud mahitungod kaniya. Ang pagkat-on naglakip sa "pagbuhat" ingon man sa "pagtudlo". Si Jesus mipakita niini diha sa iyang kaugalingon nga ministeryo: Ang nahaunang basahon gibuhat ko, Oh Teofilo, mahitungod sa tanang mga butang nga gisugdan ni Jesus sa pagbuhat ug sa pagtudlo. (Buhat 1: 1) Si Jesus miingon: Busa, bisan kinsa nga magalapas sa usa niining mga sugo nga labing diyutay, ug magatudlo sa mga tawo sa ingon, siya pagatawgon nga labing diyutay sa gingha rian sa langit; apan bisan kinsa nga magbuhat ug magtudlo kanila, kini paga nganlan nga dako didto sa Gingharian sa langit. (Mateo 5:19) Siya mitudlo sa iyang mga tinun-an sa "pagbuhat" ingon man sa "pagtudlo": Ug ang mga apostoles nagtigom pag-usab uban kang Jesus, ug gisugilon kaniya ang tanang mga butang, nga ilang gibuhat, ug gipanudlo. (Marcos 6:30) Ang oportunidad alang sa pagsanong gikan sa mga estudyante kinahanglan kanunay nga ihatag kon kamo magtudlo. Kamo makakat-on ug dugang mahitungod niini sa Kapitulo 10, "Pagplano sa Leksyon". Apan ang tawag alang sa tubag kinahanglan dili emosyonal nga apelar. Si Jesus mihimo niini nga tin-aw nga sa pagsanong sa pangangkon sa Ebanghelyo mahal: Ug sa diha nga siya mitawag sa mga katawhan ngadto kaniya uban sa iyang mga tinun-an usab, siya miingon ngadto kanila, Bisan kinsa nga mosunod kanako, kinahanglan magdumili siya sa iyang kaugalingon ug mopas-an sa iyang krus, ug magasunod kanako. Kay bisan kinsa nga magaluwas sa iyang kinabuhi mawala kini kaniya; apan bisan kinsa nga mawad-an sa iyang kinabuhi tungod kanako ug tungod sa Maayong Balita, magapatunhay niini. (Marcos 8: 34-35) PAGTUGYAN Gikan sa sinugdanan sa panahon, ang Dios nagtugyan sa responsibilidad ngadto sa mga tawo. Siya mihatag kanila sa mga buluhaton sama sa pagngalan sa mga mananap, ug sa pagtukod sa arka, mga tabernakulo, mga templo, ug mga paril. Si Jesus usab mitugyan sa espirituhanon nga mga proyekto ngadto sa iyang mga tinun-an. Siya miingon kanila sa pagpakaon sa mga panon sa katawhan (Mateo 14:16). Siya mipalakaw kanila aron sa pagwali sa Ebanghelyo ug sa pag-ayo sa mga masakiton (Mateo 10: 9-10). Siya milaum nga sila mosanay sa espirituwal (Juan 15). Si Jesus nag-andam sa mga estudyante sa pagpuli sa iyang dapit sa diha nga siya mobalik na ngadto sa Langit. Sa hinay-hinay, siya mitugyan kanila sa iyang responsibilidad alang sa 63
ministeryo, sa pagtudlo, ug sa pagwali. Kamo motudlo ingon nga kamo nag-andam sa ma- tag estudyante sa pagpuli sa inyong dapit. Aron husto ang pag-andam kanila, kamo modele- gar sa responsibilidad alang sa Pulong nga inyong gipiyal kanila. Ingon nga magtutudlo, kinahanglan gayud nga adunay espirituhanon nga mga tumong alang sa inyong mga estudyante. Kamo moplano sa mga leksyon ug mga proyekto alang kanila nga makatabang sa pagkab-ot niini nga mga tumong. Ang pagtugyan sa responsibilidad alang sa ministeryo usa ka importante nga bahin niini nga proseso. PALIBOT Si Jesus migamit sa natural nga palibot diin siya nakakaplag sa mga tawo sa pagtudlo sa espi rituhanon nga mga leksyon. Ang "Palibot" naglakip sa pisikal, katilingbanon, kulturahanon, ug espirituhanon nga mga butang nga naglibot sa tawo. Kini mao ang katilingban diin ang tawo nagpuyo, nagtrabaho, ug nagministeryo. Si Jesus naghimo sa matag pagkat-on nga kahimtang nga kabahin sa tinuod nga kinabuhi. Siya nagtudlo sa mga tawo diin sila nagpuyo, nagtrabaho, o nag-alagad. Ang Dios nagpada yon sa pagtudlo kanato sa natural nga mga sitwasyon sa kinabuhi pinaagi sa mga problema ug mga hagit nga atong giatubang sa matag adlaw. (Kini mao ang paagi sa Harvestime Inter- national Institute. Mao nga kining kursoha midangat kaninyo kon asa kamo nagpuyo ug nag trabaho.) Si Jesus wala mosalig sa pormal nga tigomanan, adlaw nga igpapahulay nga klase, o sa pulpi to. Ingon sa inyong nakakat-onan sa Kapitulo 2, siya mipahimulos sa matag yano nga panag kita sa pagtudlo. Bisan asa siya, siya nagtudlo. Si Jesus migamit sa mga kahimtang sa kinabu hi sa pagtudlo sa mga leksyon. Sa diha nga nahitabo nga siya miagi sa usa ka prosesyon sa paglubong, iyang gibanhaw ang usa ka tawo gikan sa mga patay (Lucas 7: 11-15). Sa diha nga siya giuhaw, siya mihatag ug mensahe sa buhi nga tubig (Juan 3). Sa diha nga iyang na- kita ang kabus nga babaye nga nagdala sa iyang halad-sa templo, siya nagwali sa mensahe sa paghatag (Marcos 12: 41-44). Ang mga tawo makakat-on ug labing maayo sa diha nga kini may kalabutan sa ilang palibot. Unsay ilang makakat-on kinahanglan nga praktikal ug magamit sa mga problema nga ilang giatubang. Ang mensahe kinahanglan moministeryo sa ilang espesyal nga mga panginahang lan. Sa diha nga kamo mohimo ug kalabutan sa mga kamatuoran sa Pulong sa Dios ngadto sa matag adlaw nga kinabuhi kini gitawag nga "aplikasyon" o (pagpadapat). Kamo "mopadapat" sa unsay inyong nakat-onan sa tinuod nga mga sitwasyon sa kinabuhi. Ang maong mga kahimtang nagkalain-lain sa matag kultura ug managlahi depende sa mami minaw. Kini ang hinungdan nganong kamo kinahanglan gayud nga masayud sa inyong mga estudyante aron sa pagpadapat sa Pulong sa ilang mga kinabuhi. Kamo makakat-on ug du- gang pa mahitungod niini sa ulahi nga mga leksyon nga nag-ulohang "Pag-analisar sa mga mamiminaw" ug sa "Pagplano sa Leksyon". BISWAL NGA PAGPASUNDAYAG Si Jesus migamit sa mga biswal sa paghulagway sa iyang pagtulon-an. Ang "biswal" usa ka 64
butang, simbolo, o aksyon nga naghulagway kon unsa ang gitudlo. Pananglitan, sa dihang gusto ni Jesus nga itudlo sa sama-sa-bata nga kinaiya nga gikinahanglan sa pagdawat kaniya ug sa pagsulod sa Gingharian... ... siya mikuha sa usa ka bata, ug gipataliwala kini kanila: ug sa diha nga gikugos niya diha sa iyang mga bukton, siya miingon kanila, Bisan kinsa nga magadawat sa usa niining mga bata sa akong ngalan, kanako nagadawat; ug bisan kinsa nga magadawat kanako, magadawat dili kanako, kondili kaniya nga nagpadala kanako. (Marcos 9: 36-37) Sa diha nga si Jesus mipasabot sa kahulogan sa iyang kamatayon iyang gigamit ang mga simbolo sa tinapay ug vino (Marcos 14: 22-25). Sa diha nga buot ni Jesus itudlo ang leksyon bahin sa mapainubsanon nga pag-alagad iyang gihugasan ang mga tiil sa mga tinun-an (Juan 13: 1-17). Siya migamit sa mga biswal sama sa mga bulak (Mateo 5:28) ug sa mga langgam (Mateo 5:26) aron sa paghulagway kon unsa ang gusto niya nga itudlo. Ang Kapitulo 7 niini nga manwal, "Pagtudlo nga mga tabang ", nagsugyot sa mga biswal nga inyong mapalit o mahimo, depende sa inyong kultura, panalapi, ug pagkaanaa sa mga materyales. Apan bisan kon kamo walay salapi o paagi sa maong mga biswal, kamo makagamit sa mga butang gikan sa inyong kaugalingon nga palibot aron sa paghulagway sa inyong pagtulon-an. Si Jesus wa- lay salapi alang sa ekipo o materyal sa paghimo sa biswal nga mga tabang. Siya migamit sa yano nga mga butang nga gikan sa palibot. ANG PRINSIPYO SA ANAM-ANAAM NGA PAGKAT-ON Si Jesus nakaamgo nga ang iyang mga estudyante makakat-on lamang sa ingon ka daghan sa usa ka higayon. Tungod niini, siya mipahiangay sa iyang pagtulon-an sa lebel sa ilang tukma nga pagsabot: Ug pinaagi sa daghang mga sambingay misulti siya sa Pulong ngadto kanila, ingon nga sila makahimo sa pagpatalinghug niini. (Marcos 4:33) Ako adunay daghan pa nga mga butang nga isulti kaninyo, apan dili kamo makahimo sa pagdala kanila karon. (Juan 16:12) Ang matag grupo sa mga estudyante ug ang matag indibiduwal makakat-on sa lain-lain nga gidaghanon. Ang abilidad sa mga estudyante sa pagkat-on apektado sa daghang lain-laing mga butang. Kamo makakat-on ug dugang mahitungod niini sa Kapitulo 8, "Pag-analisar sa mga mamiminaw" PAGGRUPO SA MGA ESTUDYANTE Si Jesus mipahiangay sa iyang pagtulon-an sa nagkalain-laing mga grupo sa mga estudyante. DAKONG PANON SA MGA KATAWHAN: Si Jesus migamit sa pakigpulong nga paagi sa diha nga siya nagtudlo sa dagko nga panon sa katawhan. Siya dili motugot sa mga pagsanta o nanginahanglan ug tubag hangtud sa katapu 65
san sa leksyon. Kini maoy labing maayo alang sa dagkong mga grupo. Ang pagwali sa kasa garan misunod niini nga sumbanan. Tan-awa sa Mateo 5-7 alang sa usa ka panig-ingnan. GAMAY NGA MGA GRUPO: Kasagaran diha sa gamay nga mga grupo gitugotan ni Jesus ang pag-apil sa mamiminaw. Pananglitan tan-awa ang Marcos 8: 10 12; 14-21; 27-30. MGA INDIBIDUWAL: Si Jesus migamit sa pakig-istoryahanay nga paagi sa mga indibiduwal. Siya nakigsulti uban kanila ug nangutana ug mitubag sa mga pangutana. Ang paagi sama sa usa ka normal nga panag-istoryahanay tali sa duha ka mga tawo. Alang sa mga panig-ingnan tan-awa ang Juan 3 ug 4. 66
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. Ang matag usa sa mosunod, itingob unsay inyong nakat-onan niini nga leksyon. Kon giunsa ni Jesus paggamit ang... 2. Mga milagro: 3. Awtoridad: 4. Gugma ug kalooy: 5. Pakig-uban ug pagsundog: 6. Pagsanong: 7. Pagtugyan: 67
8. Palibot: 9. Biswal nga Pasundayag: 10. Ang prinsipyo sa anam-anam ng pagkat-on: 11. Paggrupo sa mga Estudyante: (Ang mga tubag sa ekssamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 68
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Tun-i sa dugang pa ang mga milagro ni Jesus nga nag-alagad sa tawhanong panginahang lan: MGA MILAGRO SA PAGBANHAW SA PATAY Ang bugtong anak nga lalaki sa usa ka balo nga babaye, samtang sila nagapas-an kaniya ngadto sa lubnganan: Lucas 7: 11-16 Ang anak nga babaye ni Jairo, ang pangulo sa sinagoga: Marcos 5: 22-24, 35-43; Mateo 9: 18- 26; Lucas 8: 41, 42, 49-56 Si Lazaro, sa diha nga siya patay na sulod sa upat ka adlaw: Juan 11: 32-44 Ang iyang kaugalingong lawas, sa ikatolo ka adlaw gikan sa paglubong: Lucas 24: 1-7; Juan 19: 42-20: 14; Marcos 16: 9-11 MGA MILAGRO SA PAGHINGILIN SA MGA YAWA Ang tawo, sa usa ka mahugaw nga espiritu: Marcos 1: 23-26; Lucas 4: 33-37 -Ang giyawaan, nga buta ug amang: Mateo 12: 22-23; Marcos 3: 19-30; Lucas 11:1423 Ang duha ka mga tawo nga gipanag-iya sa legion, mga mabangis kaayo: Mateo 8: 28-34; itandi Lucas 8: 26-39 ug Marcos 5: 1-20 Ang tawong amang nga gipang-iya sa yawa: Mateo 9: 32-35 -Ang anak nga babaye sa Sirofenicia nga babaye: Marcos 7: 24-30; Mateo 15: 22-28 -Ang patulon nga batang lalaki, ang mga tinun-an nangapakyas: Mateo 17: 14-21; itandi Marcos 9: 14-39; Lucas 9: 37-43 -Ang yawa nga amang: Marcos 9: 14-26 MGA MILAGRO SA PAGPANG-AYO Ang anak nga lalaki sa opisyal, hilanat: Juan 4: 46-54 Ugangan nga babaye ni Pedro, hilanat: Marcos 1: 29-31; Mateo 8: 14-17; Lucas 4: 38-39 Tawo nga napuno sa sanla: Marcos 1: 40-45; Mateo 8: 2-4; Lucas 5: 12-16 Tawong giyayongan sa upat, paralitico: Marcos 2: 3-12; Mateo 9: 1-8: Lucas 5: 17-26 -Ang bakul nga tawo nga gisakit sa katloan ug walo ka tuig: Juan 5: 1-16 Ang tawo nga may kamot nga nakuyos: Marcos 3: 1-5; Lucas 6: 6-10; itandi sa Mateo 12: 9-13 69
Ang alagad sa kapitan, paralitico: Mateo 8: 5-13; Lucas 7: 1-10 Ang babaye nga napulog-duha ka tuig nang gitalinug-an: Marcos 5: 25-34; Lucas 8: 43-48; Mateo 9: 20-22 Panan-aw gipahiuli sa duha ka mga tawo: Mateo 9: 27-31 -Pangdungog ug sinultihan gipahiuli sa usa ka tawo: Marcos 7: 32-37 -Panan-aw gipahiuli sa usa ka tawo: Marcos 8: 22-26 -Panan-aw gihatag ngadto sa tawo nga natawo nga buta: Juan 9 -Babaye nga sa napulog-walo ka tuig gisakit: Lucas 13: 11-17 -Tawo, nanghupong: Lucas 14: 1-6 -Napulo ka mga tawo, sanlahon: Lucas 17: 11-19 -Panan-aw gipahiuli sa makililimos: Lucas 18: 35-43; itandi sa Mateo 20: 29-34 -Panan-aw gipahiuli kang Bartemio: Marcos 10: 46-52; itandi sa Mateo 20: 29-34 -Ang dalunggan ni Malco [o Marcus], ang ulipon sa labawng sacerdote: Lucas 22: 50-51 MGA MILAGRO SA SUPLAY Tubig nahimong vino: Juan 2: 1-11 -Ang pukot ni Pedro napuno sa dagkong mga isda: Lucas 5: 1-11 -Lima ka libo ka mga lalaki, gawas sa mga babaye ug mga bata, gipakaon: Mateo 14: 15-21; Marcos 6: 35-44; Lucas 9: 12-17; Juan 6: 5-14 -Upat ka libo ka mga lalaki, gawas sa mga babaye ug mga bata, gipakaon: Mateo 15: 32-39; Marcos 8: 1-10 -Usa ka isda nga naghatag ug salapi para sa buhis: Mateo 17:27 -Dakung kuha sa mga isda: Juan 21: 6-14 MGA MILAGRO SA PAGHUKOM Ang baboy midagan sa kimba nga dapit nahulog sa dagat, ug nangalumos: Mateo 8: 30-32 -Ang kahoy nga higuera nalaya: Mateo 21: 18-21; Marcos 11: 12-14, 20-24 MGA MILAGRO SA KALUWASAN Siya nagaluwas sa iyang kaugalingon gikan sa iyang mga kaaway: Lucas 4:30 -Ang hangin ug dagat misunod sa iyang pulong: Marcos 4: 37-41; Mateo 8: 23-27; Lucas 8: 22-25 Si Pedro naluwas, misulay sa paglakaw sa dagat, samtang si Jesus naglakaw: Mateo 14: 28-31; Marcos 6: 45-52 Ang hangin mihunong, ug ang sakayan dihadiha midunggo sa baybayon: Juan 6:21; Marcos 6: 51-52 Kadtong gipadala aron sa pagdakop kaniya nangatumba patalikod: Juan 18: 4-6 70
MGA MILAGRO NGA GIHIMO NI KRISTO, ARON SA PAGPAMATUOD SA IYANG PAGKADIOS Ang giya sa mga Mago pinaagi sa usa ka bitoon ngadto sa Betlehem: Mateo 2: 1-9 -Ang mga ilhanan sa iyang pagbautismo: Mateo 3: 16-17; Marcos 1: 9-12; Lucas 3: 21-23 Ang mga ilhanan sa pagka-usab sa iyang sa dagway: Mateo 17: 1-14; Lucas 9: 28- 37; Marcos 9: 1-14 -Ang tubag sa iyang pag-ampo: Juan 12: 28-30 -Ang mga ilhanan sa iyang kamatayon: Mateo 27: 45-53 -Ang mga ilhanan sa iyang pagkabanhaw: Mateo 28: 2; Marcos 16: 4 -Ang mga ilhanan sa iyang pagkayab: Marcos 16:19; Lucas 24: 50-51; Buhat 1: 6-12 2. Kon kamo nakahuman sa buluhaton # 1 sa ibabaw kamo nagtuon sa tanan nga mga milag- ro nga gigamit ni Jesus kauban sa iyang mga pagtulon-an. Karon atong basahon ang mga lib-ro sa Mateo, Marcos, Lucas, ug Juan ug tun-an ang uban sa mga kinatibuk-ang mga prinsipyo ug mga paagi sa pagpanudlo ni Jesus. Irekord ang mga panig-ingnan nga inyong makita sa sa mosunod nga tsart: Awtoridad: Ehemplo sa.... Mateo Marcos Lucas Juan Gugma ug Kalooy: Ehemplo sa.... Mateo Marcos Lucas Juan Pakig-uban ug pagsundog: Ehemplo sa.... Mateo Marcos Lucas Juan Pagsanong: Ehemplo sa.... Mateo Marcos Lucas Juan 71
Pagtugyan: Ehemplo sa.... Mateo Marcos Lucas Palibot: Ehemplo sa.... Mateo Marcos Lucas Biswal nga pagpasundayag: Ehemplo sa.... Mateo Marcos Lucas Ang prinsipyo sa anam-anam nga pagkat-on: Ehemplo sa... Mateo Marcos Lucas Paggrupo sa mga estudyante: Ehemplo sa... Mateo Marcos Lucas Ang mga indibiduwal Gamay nga mga grupo Ang dagkong panon sa katawhan 72 Juan Juan Juan Juan Juan
KAPITULO 6 ANG MAGTUTUDLO NGA GIKAN DIOS: ANG PAAGI - IKADUHANG BAHIN MGATUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagtingob sa hamubo kon giunsa ni Jesus paggamit ang mosunod nga mga paagi sa pagtudlo: • Nailhan ngadto sa wala mailhi • Kinatibuk-ang ngadto sa piho • Mga leksyon sa butang • Mga pangutana ug mga tubag • Mga sambingay • Mga panghitabo nga kasaysayan • Paggamit sa Kasulatan • Pagtandi • Mga problema • Mga higayon SAG-ULOHONG BERSIKULO: Ug sa diha nga siya miabot sa iyang kaugalingong lungsod, siya nagtudlo kanila diha sa ilang sinagoga, sa pagkaagi nga nanghibulong sila, ug miingon: Diin kining tawhana niini nga kaalam, ug niining mga katingalahan buhat? (Mateo 13:54) PASIUNA Kadaghanan sa mga pagtudlo ni Jesus binaba. Adunay usa lamang ka talaan kaniya nga naga sulat sa iyang mensahe (Juan 8: 6). Kini nga kapitulo nagtumbok sa piho nga mga paagi sa binaba nga panudlo nga gigamit ni Jesus. NAILHAN NGADTO SA WALA MAILHI Si Jesus migamit sa nailhan sa pagtudlo sa wala mailhi. Iyang gigamit ang daan aron sa pagpa ila sa bag-o. Siya nagsugod sa mga kamatuoran nga ang mga tawo nahibalo ug nakasabot, un- ya nagtukod gikan kanila aron makatudlo sa mga kamatuoran nga wala pa nila mahibaloi. Pananglitan, si Jesus sagad nga nagpahayag sa kamatuoran gikan sa kasugoan sa Daang Tugon, unya mopadayag sa usa ka bag-ong kamatuoran (Tan-awa sa Mateo 5: 17- 48). Ang pagtudlo kinahanglan moresulta sa pagsabot. Ang pagpadayag sa bag-ong mga kamatu oran pinaagi sa pagtukod sa unsa ang nailhan na sa tigpaminaw maoy maayo nga paagi sa pagkab-ot sa tumong. 73
Importante nga ang mga tawo makasabot uban sa ilang mga hunahuna sa mensahe tungod kay... Kay maingon nga siya nagahunahuna sa sulod sa iyang kasingkasing, sa ingon niana mao man siya ... (Proverbio 23: 7) KINATIBUK-AN NGADTO SA PIHO Ang Dios nagpadayag sa kahibalo sa kanunay nga pagdugang sa pinadayag. Siya naglihok gikan sa kinatibuk-ang ngadto sa piho nga kahibalo. Ang usa ka kinatibuk-ang pagpadayag gihimo, ug unya ang piho nga detalye idugang pa. Pananglitan, ang unang kinatibuk-ang tagna sa usa ka Manluluwas gihatag diha sa Genesis 3:15. Sa kadugayan, ingon sa gisulat sa Daang Tugon nga mga manalagna, ang Dios nagpadayag sa mas labaw pa nga detalye mahitu ngod sa pag-anhi sa Manluluwas. Sa Juan 6:35 si Jesus nagpadayag sa kinatibuk-ang kamatuoran nga siya mao ang tinapay sa kinabuhi. Sa Juan 6: 51-58 si Jesus mipalapad niini nga kamatuoran. Siya mihatag sa dugang detalye bahin sa iyang lawas ingon nga tinapay sa kinabuhi diin kinahanglan sila mopakig- ambit kon sila mosinati sa kinabuhi nga walay katapusan. Si Jesus migamit niini nga sulon dan sa pagtudlo, nga maoy usa ka maayong prinsipyo sa pagtudlo nga inyong masundog. MGA LEKSYON SA BUTANG Si Jesus migamit sa komon nga mga butang ug mga simbolo nga ang iyang mga mamiminaw pamilyar sa pagtudlo sa Bibliyanhong mga kamatuoran. Siya migamit sa mga lirio sa kapata gan ug sa mga langgam sa pagtudlo sa pag-atiman sa Dios (Mateo 6: 26-30). Siya migamit sa pagpangisda ug sa pag-ani aron sa paghulagway sa panginahanglan alang sa mga mamomoo sa pag-abot sa mga dili-luwas (Juan 4:35 ug Mateo 4:19). Si Jesus migamit sa tipik sa tinapay ingon nga simbolo alang sa iyang lawas ug vino ingon nga simbolo sa iyang dugo (Lucas 22: 19-20). Iyang gigamit ang paghugas sa mga tiil sa mga tinun-an aron sa paghulagway sa mapainubsanon nga pag-alagad sa pagpangulo (Juan 13: 1- 17). Si Jesus nagtawag sa gagmayng bata ingon nga panig-ingnan sa pagpaubos ug pagsalig nga gikinahanglan sa pagsulod sa Gingharian sa Dios (Marcos 10: 13-16). Siya migamit sa daghan nga mga simbolo aron ihulagway ang Gingharian sa Dios, lakip na ang mga sambi ngay sa pukot, mga liso, bunglayon ug trigo, levadura, liso sa mustasa, ug uban pa. Sa diha nga ang leksyon sa butang ang gamiton, sila kinahanglan nga komon nga mga butang o mga simbolo diin pamilyar sa mga estudyante. MGA PANGUTANA UG MGA TUBAG Si Jesus migamit ug mga pangutana ug mga tubag sa kasagaran sa iyang pagtudlo. Daghang higayon nga si Jesus mangutana ug pangutana aron ang iyang mga mamiminaw maghunahu na. Usahay siya nagkinahanglan ug tubag (Mateo 16: 13-16). Sa ubang mga panahon si Jesus nangutana ug nagpabilin nga walay tubag. Kini gidisenyo lamang aron ang iyang mamimi naw maghunahuna ug mohimo sa ilang kaugalingon nga mga konklusyon (Lucas 10: 25-37; Marcos 10: 17-18). 74
Usahay ang iyang mga pangutana mahitungod sa problema aron mahunahuna (Mateo 21: 25- 27). Sa uban nga mga panahon siya mangutana sa pagpagana sa panghunahuna (Mateo5:13). Usahay ang iyang tibook nga pakigpulong usa ka serye sa mga pangutana (Mateo 16: 9-12). Kasagaran si Jesus motubag sa mga pangutana sa mga tawo pinaagi sa pagpangutana sa laing pangutana (Mateo 9: 14-15; 12: 10-11; 15: 1-3; 21: 23-25). Si Jesus migamit sa mga pangutana sa lain-laing mga paagi. Kamo makahimo sa paggamit niini nga mga paagi usab sa: Pagpaila sa leksyon: Mateo 21:28 -Pagkahuman sa leksyon: Mateo 21:40 -Paghinumdom sa mga nailhan: Marcos 2: 25-26 -Pagtandog sa tanlag sa mga mamiminaw: Mateo 23:17 -Paglalang ug pagtoo: Mark 8:29 -Pagklaro sa usa ka sitwasyon: Marcos 10: 3 -Pagbadlong sa pagsaway: Marcos 2: 25-26 -Pagdasig sa dugang nga paghunahuna o pagsusi: Mateo 6: 25-31 -Pagkonsiderar sa lain-laing mga buhat: Mateo 9: 5 -Pagkuha sa pagsabot sa mga estudyante: Mateo 16:15 Ang magtutudlo makahimo sa: Pagpangutana sa tibook nga klase. -Pagpangutana sa matag usa. -Pag-awhag ug pangutana gikan sa ilang kaugalingong pagsusi sa Pulong sa Dios. Ang mga Estudyante makahimo sa: Pagpangutana sa magtutudlo. -Pagpangutana sa matag usa. -Pag-awhag ug pangutana gikan sa ilang kaugalingong pagsusi sa Pulong sa Dios. Ania ang pipila ka mga sugyot sa pagtabang kaninyo nga mangutana sa maayo nga mga pangutana: Pangutana sa usa ka pangutana sa usa ka panahon. Ang labaw pa kay sa usa ka pangutana makapalibog sa estudyante. Human sa pagpangutana, mohilum. Maghulat sa estudyante nga motubag. Isunod ang kinatibuk-ang pangutana uban sa dugang nga piho nga mga pangutana diha sa samang ulohan. Panumbalinga ang mga tubag nga gihatag sa mga estudyante. Hisguti ang mga tubag. Ayaw pakaulawi ang estudyante nga naghatag sa sayop nga tubag. Pangutana ug "bukas" kay sa "sirado". Ang sirado nga pangutana mao ang nagkina hanglan sa yano nga "oo" o "dili" nga tubag. Ang sirado nga mga pangutana dili- 75
moawhag sa estudyante sa dugang nga paghunahuna ug pagtuon. Ania ang usa ka panig- ingnan sa usa ka sirado nga pangutana: "Si Jesus ba namatay sa krus?" Kini nga pangutana nagkinahanglan lamang sa "oo" nga tubag. Ania ang panig-ingnan sa usa ka bukas nga pangutana: "Nganong mamatay si Jesus sa krus?" Kini nga pangutana nagkinahanglan ug labaw pa kay sa "oo" o "dili" nga tubag. Kini mopahu nahuna sa mga estudyante ug dugang pa mahitungod sa kamatayon ni Jesus. Sila makahimo sa pagtubag sa daghan nga mga tubag: "Tungod kay kini mao ang katuyoan nga gipadala siya sa Dios dinhi sa kalibutan." "Tungod sa iyang gugma alang sa tibook nga kalibutan." "Aron sa pagluwas sa mga tawo gikan sa sala." "Alang sa atong kaayohan ingon man sa atong kaluwasan." "Alang sa AKONG kaugalingong mga sala." Ang matag usa niini nga mga tubag moresulta sa dugang nga panaghisgot sa kamatayon ni Jesus sa krus. Ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga kapitulo naghatag ug kahigayonan alang kaninyo sa pagkat-on ug dugang pa mahitungod sa mga pangutana ni Jesus ug unsaon paggamit sa mga pangutana diha sa inyong kaugalingon nga pagtudlo. MGA SAMBINGAY Ang sambingay maoy usa ka sugilanon nga migamit sa usa ka panig-ingnan gikan sa natural nga kalibutan aron sa paghulagway sa espirituhanon nga kamatuoran. Ang aktuwal nga kahu logan sa pulong nga "sambingay" mao ang "ibutang sa tupad, itandi sa". Sa mga sambingay, si Jesus migamit sa natural nga panig-ingnan ug itandi kini ngadto sa espirituhanon nga kama tuoran. Ang usa ka sambingay maoy usa ka yutan-ong sugilanon nga adunay Langitnong ka- hulogan. Si Jesus kasagaran migamit sa mga sambingay ingon nga paagi sa pagtudlo: Ug pinaagi sa daghang mga sambingay misulti siya sa Pulong ngadto kanila, sumala sa mahimo nila sa pagpatalinghug. (Marcos 4:33) Ang mga Sambingay kinahanglan ipasabot aron masabtan: Apan sa walay sambingay, wala siya magasulti kanila: ug sa tago, iyang gisaysay ang tanan nga mga butang ngadto sa iyang mga tinun-an. (Marcos 4:34) Sa usa ka higayon ang mga tinun-an nangutana kang Jesus kon nganong siya nagtudlo nga nagagamit sa mga sambingay. Siya mitubag: 76
... Tungod kay kini gihatag nganha kaninyo ang paghibalo sa mga tinago sa Gingharian sa Langit, apan kanila wala kini gihatag. (Mateo 13:11) (Tan-awa usab sa Lucas 8:10). Ang mga tawo nga adunay espirituhanon nga mga hunahuna makasabot sa espirituhanon nga mga sambingay. Apan kadtong adunay kalibutanon nga hunahuna dili makasabot: Apan ang kinaiyanhon nga tawo nga kalibutanon dili magadawat sa mga butang sa Espiritu sa Dios: kay sila mga binuang ngadto kaniya; siya dili arang makaila kanila, kay sila pagatugkaron sa espirituhanong paagi. (I Corinto 2:14) Ang hunahuna sa espirituwal nga tawo mao ang usa nga natawo pag-usab sa espirituwal.Tun- i ang Juan 3 alang sa katin-awan sa "natawo pag-usab" nga kasinatian. Ang mga sambingay nga gitudlo ni Jesus nagtagad sa mga hihisgutan nga pamilyar sa iyang mga mamiminaw. Sa diha nga kamo magtudlo, kamo makagamit sa mga sambingay nga gitudlo ni Jesus apan kamo mahimo usab nga mohimo sa modernong mga sambingay sa mga hilisgutan nga pamilyar sa inyong mamiminaw. Tungod kay ang kultura managlahi, ang mga sambingay nga masabtan sa mga tawo sa Amiha nang America mahimong dili masabtan sa mga tawo sa Australia, Africa, Asia, Latinong America, ug Europa. Ang matag lain-laing mga grupo sa mga tawo kinahanglan nga adunay mga sambingay nga may kalabutan sa ilang kaugalingon nga mga kasinatian. Alang sa dugang nga pagtuon niini nga hilisgutan sa mga sambingay tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga leksyon. PANGHITABO NGA MGA KASAYSAYAN Sama sa mga sambingay, ang panghitabo nga mga kasaysayan maoy mga sugilanon nga nag hulagway sa mga kamatuoran sa Biblia. Apan ang panghitabo nga mga kasaysayan mga tinu od nga mga istorya nga tinuod nga nahitabo. Pananglitan, ang istorya ni Lazaro ug sa dato nga tawo aktuwal nga kasaysayan sa panghitabo. Si Lazaro ug ang dato nga tawo parehong tinuod nga mga tawo. Kamo makagamit sa panghitabo sa kasaysayan nga gigamit ni Jesus sa pagtudlo sa mga lek- syon. Tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga kapitulo alang sa du- gang nga mga ehemplo sa panghitabo nga kasaysayan nga gigamit ni Jesus. Kamo makahimo usab sa paggamit sa modernong panghitabo nga mga kasaysayan. Gamita ang mga panig-ing nan gikan sa inyong kaugalingon nga mga espirituhanong kasinatian. Gamita ang panghitabo nga pagtuon sa modernong espirituhanon nga mga lider aron sa paghulagway sa kamatuoran sa Biblia. PAGGAMIT SA MGA KASULATAN Sa panahon sa ministeryo ni Jesus, ang Daang Tugon lamang ang nasulat. Si Jesus nahibalo sa Daang Tugon nga mga Kasulatan ug gigamit sila kanunay sa iyang pagtudlo. Paklia ngadto sa "Alang sa Dugang Pagtuon "nga seksyon sa leksyon ug pagribyu sa pipila sa mga kinutlo sa Daang Tugon nga gigamit ni Jesus. 77
Importante nga kamo mogamit sa Pulong sa Dios diha sa inyong pagtudlo tungod kay kini mao ang IYANG mga pulong nga labing epektibo sa pagkab-ot sa espirituhanon nga mga katuyoan: Sa ingon niini mao man ang akong Pulong nga magagula gikan sa akong baba: kini dili mobalik kanako nga walay kapuslanan, kondili nga kini magatuman sa makapahimuot kanako, ug kini magapauswag sa butang nga tungod niana kini akong gipadala. (Isaias 55:11) PAGTANDI Si Jesus migamit sa daghang mga pagtandi diha sa pagtudlo. Ang pagtandi gihimo sa diha nga ang duha ka mga butang magkaatbang o magkalahi sa matag usa. Pananglitan, gitandi ni Jesus ang maayo ug dautan, ang kahayag ug kangitngit, ang dato ug kabus sa paghulagway sa mga kamatuoran nga iyang gitudlo. Ang pagtandi magamit sa pagtudlo sa espirituhanon nga mga kalainan. Kamo makahimo sa orihinal nga mga panig-ingnan sa mga pagtandi o sa paggamit sa mga gipaambit ni Jesus uban sa iyang mga estudyante. Tun-i ang mga pagtandi nga gigamit ni Jesus sa"Alang sa Dugang Pagtuon "nga seksyon niini nga leksyon. MGA PROBLEMA Si Jesus migamit sa mga problema sa matag adlaw nga kinabuhi sa pagtudlo sa mga leksyon. Ang tinuod nga panghunahuna ug pagkat-on kasagaran magsugod sa usa ka problema. Pa- nanglitan, ang escriba adunay problema sa paghunahuna kon kinsa ang adunay katungod sa pagpasaylo sa mga sala (Marcos 2: 7). Ang mga escriba ug ang mga Fariseo adunay problema mahitungod sa pagpa kig-uban ni Jesus sa mga maniningil sa buhis ug sa mga makasasala (Marcos 2:16). Si Jesus migamit sa matag usa niini nga mga problema sa pagtudlo ug importante nga espiritu hanong mga kamatuoran. Alang sa uban nga mga panig-ingnan sa paggamit sa mga problema sa pagtudlo, tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga kapitulo. MGA HIGAYON Si Jesus migamit sa mga higayon nga kabahin sa komon nga mga kahimtang sa kinabuhi sa pagtudlo sa mga leksyon. Siya migamit sa higayon sa babaye nga mokalos ug tubig sa ata- bay sa pagtudlo ug usa ka leksyon sa buhi tubig (Juan 4). Sa diha nga si Jesus gisaway tungod sa pagkaon ug kalan-on uban sa mga Fariseo, iyang gigamit ang pagsaway ingon nga usa ka higayon sa pagtudlo sa sambingay sa duha ka mga utangan (Lucas 7: 36-50). Tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga kapitulo alang sa ubang mga ehemplo sa paggamit sa higayon ingon nga usa ka paagi sa pagtudlo. 78
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. Isulat ang mubo nga katingbanan sa mosunod nga mga paagi sa pagtudlo nga gigamit ni Jesus: 2. Nailhan ngadto sa wala mailhi: 3. Kinatibuk-ang ngadto sa Piho: 4. Mga leksyon sa butang: 5. Mga pangutana ug mga tubag: 6. Mga sambingay: 7. Panghitabo nga mga kasaysayan: 79
8. Paggamit sa Kasulatan: 9. Pagtandi: 10. Mga problema: 11. Mga higayon: (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 80
ALANG SA DUGANG PAGTUON Ang mosunod nga mga buluhaton makahatag ug dugang pagtuon alang sa matag hilisgutan nga gihisgutan niini nga leksyon. NAILHAN NGADTO SA WALA MAILHI Tun-i ang mosunod nga mga pakisayran nga gigamit ni Jesus ang nailhan aron sa pagtudlo sa mga wala miilhi: Mateo: 5: 17-48; 12: 3-8, 38-42; 16: 5-12 Mark: 2: 23-28; 7: 9-13; 8: 17-21; 10: 17-20 Lucas: 4: 16-21; 6: 3-5; 11: 29-32; 13: 1-5,15-16; 24: 44-48 Juan: 3: 14-15; 5: 33-36, 46-47; 6: 32-33; 7: 21-24; 8: 39-59; 10: 34-38 KINATIBUK-AN NGADTO SA PIHO Usa sa labing maayo nga mga panig-ingnan sa pagtudlo gikan sa kinatibuk-ang ngadto sa pi- ho makaplagan sa Juan 6:35. Si Jesus nagpatin-aw sa kinatibuk-ang konsepto sa iyang kamata yon sa krus. Siya naghatag sa piho nga mga detalye sa Juan 6: 35-58. Sa Mateo si Jesus nagha tag sa kinatibuk-ang impormasyon sa iyang kamatayon Mateo 9: 43-45, apan ang mga tinun- an wala makasabot. Siya mipasabot sa dugang mga detalye diha sa Mateo 18: 31-34, ug sila sa katapusan nakasabot sa diha nga nahuman na niya pagtudlo ang hilisgutan sa Mateo 22: 15-23. Kamo makakaplag ba sa ubang mga panig-ingnan kon sa unsang paagi gigamit ni Jesus kini nga paagi sa iyang pagpanudlo? MGA LEKSYON SA BUTANG Tun-i ang mosunod nga mga pakisayran diin gigamit ni Jesus ang mga butang o mga simbolo sa pagtudlo sa espirituhanon nga mga kamatuoran. Paghimo ug usa ka tsart sa pag-ila sa espi rituhanon nga kamatuoran nga gitudlo ni Jesus. Ang mga ulohan alang sa inyong tsart kina hanglan nga sama sa mosunod: Butang / Simbolo Reperensiya Kamatuoran nga iyang gitudlo Gamita ang mosunod nga mga pakisayran sa paghuman sa inyong tsart: Mateo: Pagpangisda 4:19; asin 5:13; kahayag 5: 14-16; mga langgam 6:26; lirio 6: 28-33; mga puling ug mga troso 7: 1-5; mga ganghaan 7: 13-14; mga lobo ug mga carnero 7:15; bunga 7: 16-20; duha ka mga balay 7: 24-27; milo ug mga langgam 8:20; mga bisti ug vino 9: 16-17; ting-ani 9: 37-38; mga carnero ug mga lobo 10:16; mga gag- may nga langgam 10: 29-31; yugo 11: 28-30; liso ug mga yuta 13: 1-43; bahandi 13: 44, 52; perlas 13: 45-46; pukot 13: 47-50; tanom 81
15: 10-14; panahon 16: 1-4; bata 18: 1-6; mga carnero 18: 12-14; kamelyo ug dagum 19: 23-26; kahoy nga higuera 21: 18-22; bato 21: 42-44; denario 22: 15- 22; tagnok ug mga kamelyo 23:24; mga copa, ug pinggan 23: 25-26 lubnganan 23:27; mga carnero ug mga kanding 25: 31-33; tinapay ug vino 26: 26-29 Marcos: Isda 1: 16-18; binhi ug yuta 4; tinapay ug mga iro 8: 25-30; asin 9:50; mga anak 10: 13-16; kamelyo ug dagum 10: 23-27; denario 12: 13-17; tinapay ug vino 14: 22-25 Lucas: Isda 5: 9-10; mga bisti ug vino nga sudlanan nga panit 5: 36-39; mga kahoy 6: 43- 45; duha ka mga balay 6: 48-49; yuta ug binhi 8; ting-ani 10: 2; mga nating carnero ug mga lobo 10: 3; kahayag 11: 33-36; 11: 39-40; pinggan ug ang mga copa; lubnga nan 11:44; mga gagmay nga langgam 12: 6-7; mga uwak 12: 22-24; Lirio 12: 27-31; panahon 12: 54-57; mustasa 13: 17-19; levadura 13: 20-21; mga gubat ug mga torre 14: 26-33; asin 14: 34-35; mga carnero 15: 1-7; salapi 15: 8-10; liso sa mustasa 17:6; bata 18: 16-17; bato 20: 17-18; denario 20: 20-26; tinapay ug vino 22:19-22; mga kahoy nga higuera 21: 29-33 Juan: Hangin 3: 8; tubig 4: 13-14, 7: 37-38; pag-ani 4:35; kahayag 8:12, 9: 5, 12:46; magbalantay sa mga carnero 10; mais sa trigo 12: 23-24; punoan sa parras ug mga sanga 15; babaye nga nanganak 16: 19-21; pagpakaon sa mga carnero 21: 15-17; paghugas sa mga tiil 13: 1-17 MGA PANGUTANA UG MGA TUBAG Tun-i ang mosunod nga mga pakisayran diin gigamit ni Jesus ang mga pangutana ug mga tubag ingon nga usa ka paagi sa pagtudlo: Mateo: 5: 13,46,47; 6: 25-31; 7: 3,4,9-11,16,22; 8:26; 9: 4,5,15,28; 10: 25,29; 11: 7-9,16; 12: 4,5,11,12,26,27,29,34,48; 13: 27,28,51; 14:31; 15: 13,16,17,34; 16: 3,8 11,13, 15, 26; 17: 17,25; 18: 12,33; 19: 5,17; 20: 6,13,15,21,22,32; 21: 16,25,28,31,40, 42; 22:12,18,22, 31,32,42-45; 23: 17,19,33; 24: 2,45; 25: 37-39,44; 26: 10,40,50,53 55; 27: 46 Marcos: 2: 8,9,19,25,26; 3: 4,23,33; 4: 13,21,30,40; 5: 30,39; 6:38; 7: 18,19; 8: 5,12,17-21, 27,29,36,37; 9: 16,19,21,33,50; 10: 3,18,36,38,51; 11: 3,17,30; 12: 9, 11,15,16, 24, 26,35,37;13: 2; 14: 6,14,37,48; 15:34 Lucas: 2:49; 5: 22,23; 6: 4,9,32-34,39,41,42,46; 7: 24-26,31,42,44; 8: 25,30,44; 9: 18,20, 25,41;10: 26,36; 11: 5,6,11-13,18,19,40; 12: 6,14,17,20,24 26,28,42,49, 51,56,57; 13: 2,4,7,15,16,18,20;14: 3,5,28,31,34; 15: 4,8; 16: 2,3,5,7,11,12; 17: 7-9,17; 8: 7,8,19,41; 19:31; 20: 3,4,13,15,17,23,24,41,44; 22: 11,27,35,46,48,52; 23:31; 24: 17,19,26,38,41 Juan: 1: 38,50; 2: 4; 3: 10,12; 5: 6,44,47; 6: 5,61,62,67,70; 7: 19,23; 8: 10,43,46; 9:35; 10: 32,34,36;11: 9,26,34,40; 12:27; 13: 12,38; 14: 9,10; 16: 5,19,31; 18: 4,7,11, 23, 34; 20:15; 21: 5, 15-17, 22, 23 82
MGA SAMBINGAY Hilisgutan Reperensiya Ang puling ug torso Ang duha ka mga balay Mga anak diha sa mga baligyaan Ang duha ka utangan Ang espiritu nga mahugaw Ang pagpamalandong sa tawong dato Ang apuli nga kahoyng higuera Ang magpupugas Ang mga bunglayon Ang liso Ang liso sa mustasa Ang levadura Ang kandila Ang pukot Ang tinago nga bahandi Ang perlas nga labing bililhon Ang tagbalay Ang kaminyoon Ang gitapakan nga bisti Ang mga botelya sa vino Ang pag-ani Ang kaaway Ang duha ka dili-makabayad nga mga Lucas 6: 37-43 Mateo 7: 24-27; Lucas 6: 47-49 Mateo 11:16; Lucas 7:32 Lucas 7:41 Mateo 12: 43-45; Lucas 11: 24-26 Lucas 12:16 Lucas 13: 6-9 Mateo 13:3-8; Marcos 4:3-8; Lucas 8:5-8 Mateo 13: 24-30 Marcos 4:26 Mateo 13: 31, 32; Marcos 4: 31, 32; Lucas 13:19 Mateo 13:33; Lucas 13:21 Mateo 5:15; Marcos 4:21; Lucas 8:16; 11:33 Mateo 13: 47, 48 Mateo 13:44 Mateo 13: 45, 46 Mateo 13:52 Mateo 9:15; Marcos 2: 19, 20; Lucas 5: 34, 35 Mateo 9:16; Marcos 2:21; Lucas 5:36 Mateo 9:17; Marcos 2:22; Lucas 5:37 Mateo 9:37; Lucas 10: 2 Mateo 5:25; Lucas 12:58 utangan Ang maayong Samariahanon Ang tulo ka tinapay Ang tinuod nga magbalantay Ang sigpit nga ganghaan Ang mga bisita Sa panihapon sa kasal Ang kasal nga bisti Ang torre Ang hari nga moadto sa gubat Ang nawala nga carnero Ang nawala nga salapi Ang anak nga nawala Ang dili matarung nga tinugyanan Ang nagsigig hangyo nga balong babaye Ang Fariseo ug maniningil sa buhis Ang buhatan sa sulogoon Ang mga mamomoo sa ubasan Ang mga talento Ang duha ka mga anak nga lalaki Ang mamomono nga mag-uuma Mateo 18: 23-35 Lucas 10: 30-37 Lucas 11: 5-8 Juan 10: 1-16 Mateo 7:14; Lucas 13:24 Lucas 14: 7-11 Mateo 22: 2-9; Lucas 14: 16-23 Mateo 22: 10-14 Lucas 14: 28-30 Lucas 14:31 Mateo 18: 12, 13; Lucas 15: 4-7 Lucas 15: 8, 9 Lucas 15: 11-32 Lucas 16: 1-9 Lucas 18: 2-5 Lucas 18: 10-14 Lucas 17: 7-10 Mateo 20: 1-16 Mateo 25: 14-30; Lucas 19: 11-27 Mateo 21:28 Mateo 21:33-43; Marcos 12:1-9; Lucas 20:9-16 83
Hilisgutan Reperensiya Ang kahoy nga higuera Ang nagbantay nga tagbalay Ang tawo sa halayo nga panaw Ang kinaiya sa duha ka mga alagad Ang napulo ka mga birhen Ang nagabantay nga mga alagad Ang parras, ug ang mga sanga niini Mateo 24:32; Marcos 13:28; Lucas 21: 29-30 Mateo 24:43; Lucas 12:39 Marcos 13:34 Mateo 24: 45-51; Lucas 12: 42-46 Mateo 25: 1-12 Lucas 12: 36-38 Juan 15: 1-6 Karon paghimo sa pipila ka modernong mga sambingay: 1. Pagpili ug Bibliyanhong kamatuoran o leksyon nga inyong gustong itudlo. 2. Paghunahuna ug pipila ka mga sitwasyon, kahimtang, o panig-ingnan nga masabtan sa tigpaminaw. 3. Pinaagi sa paggamit niini nga mga ehemplo, paghimo ug sambingay [istorya] nga maghulagway sa kamatuoran sa Biblia nga gusto ninyong itudlo. Hinumdumi: Ang sambingay kinahanglan mohulagway sa kamatuoran nga itudlo. Ang istor ya nga aron lang makasugilon sa istorya dili epektibo. Kini kinahanglan may kalabutan sa o mohulagway sa Pulong sa Dios. PANGHITABO NGA MGA KASAYSAYAN Tun-i ang mosunod nga mga panig-ingnan sa panghitabo nga mga kasaysayan. Makakita ba kamo ug uban pa diha sa pagtudlo ni Jesus? Panghitabo nga Kasaysayan Reperensiya Juan Bautista Lazaro ug ang tawong dato Mateo 11: 7-19; Lucas 7: 24-25 Lucas 16: 19-31 Karon paghimo sa inyong kaugalingon nga mga kasaysayan sa panghitabo. Paghunahuna sa pipila ka tinuod nga panghitabo nga nahitabo nga naghulagway sa kamatuoran sa Biblia. Pa- nanglitan, nahibalo ka ba ug usa ka tawo nga midawat ni Jesus sa wala pa sila namatay sa usa ka aksidente? Makahimo ka sa paggamit sa ilang "panghitabo nga kasaysayan" aron sa paghu lagway sa mensahe sa "Karon Mao Ang Adlaw Sa Kaluwasan ". Unsay personal nga kasinatian ang inyong nasinati nga naghulagway sa mga kamatuoran sa Biblia? Isulti ang inyong kaugalingon nga "panghitabo nga kasaysayan" nga (gitawag usab nga inyong personal nga pagpamatuod). Gamita ang mga kinabuhi sa dagkong espirituhanong mga pangulo sa modernong mga panahon ingon nga panghitabo nga mga kasaysayan. Giunsa sa ilang mga kinabuhi sa pagpakita sa mga kamatuoran sa Pulong sa Dios? PAGGAMIT SA KASULATAN Tun-i ang mosunod nga mga pakisayran diin gigamit ni Jesus ang Kasulatan diha sa iyang pagtudlo: 84
Bag-ong Tugon Okasyon Daang Tugon Reperensya nga gigamit Mateo 4: 4: Mateo 4: 7: Mateo 4:10: Mateo 5:21: Mateo 5:27: Mateo 5:31: Mateo 5:33: Mateo 5:38: Mateo 5:43: Mateo 9:13, 12: 7: Mateo 11:10: Mateo 13: 14, 15: Mateo 15: 4: Mateo 15: 4: Mateo 15: 8, 9: Mateo 19: 4: Mateo 19: 5: Mateo 19: 18, 19: Mateo 21:16: Mateo 21:42: Mateo 21:13: Mateo 22:32: Mateo 22:37: Mateo 22:39: Mateo 22:44: Mateo 26:31: Mateo 27:46: Lucas 22:37: Lucas 23:46: Lucas 4:18: Juan 10:34: Juan 13:18: Juan 15:25: Deuteronomio 8: 3 Deuteronomio 6:16 Deuteronomio 6:13 Exodo 20:13; Deuteronomio 5:17 Exodo 20:14; Deuteronomio 5:18 Deuteronomio 24: 1,3 Levitico 19:12; Numeros 30:2, Deuteronomio 23:21 Exodo 21:24; Levitico 24:20; Deuteronomio 19:21 Levitico 19:18 Oseas 6: 6 Malaquias 3: 1 Isaias 6: 9, 10 Exodo 20:12; Deuteronomio 5:16 Exodo 21:17; Levitico 20: 9 Isaias 29:13 Genesis 1:27, 5: 2 Genesis 2:24 Exodo 20: 12-16; Deuteronomio 5: 16-20 Salmo 8: 2 Salmo 118: 22 Isaias 56: 7; Jeremias 7:11 Exodo 3: 6 Deuteronomio 6: 5 Levitico 19:18 Salmo 110: 1 Zacarias 13: 7 Salmo 22: 1 Isaias 53:12 Salmo 31: 5 Isaias 61: 1, 2 Salmo 82: 6 Salmo 41: 9 Salmo 35:19, 69: 4 PAGTANDI Tun-i ang mosunod nga mga pakisayran diin gigamit ni Jesus ang pagtandi sa iyang pagtudlo: Mateo: Kapitulo 5-7 9:12 9:13 9:16 9:17 Ang wali sa Bukid naggamit sa daghang mga pagtandi. Maayog lawas / masakiton Matarung / makasasala Daang panapton / bag-o nga panapton Daang vino / bag-ong vino 85
10:26 10:27 10:28 10: 32-33 10:34 12:33 12:35 12:37 13:12 13:13 13:30 13: 47-50 15:25 18: 23-35 16: 19-18: 18 19:30 20:16 20: 25-28 21: 28-30 21:42 23:11 23:12 23:24 23: 25-28 24: 40-41 25: 1-4 25:29 Marcos: 2:17 2: 19-20 2:21 2:22 2:27 3: 4 2: 4 4:12 4:22 4:25 4: 31-32 4:40 7: 6-13 7: 14-15 8:33 8:35 9:40 Gitabonan / gipadayag Kangitngit / kahayag Lawas / kalag Mokumpisal / molimud Kalinaw / espada Maayong kahoy / dunot nga kahoy Maayong tawo / dautan nga tawo Mga pulong nga nagpakamatarung/ pulong nga nagsilot Kadtong aduna / kadtong wala Kadtong makakita ug makadungog / kadtong dili Trigo / bunglayon; maayo / kabus nga mga yuta Maayo / dili maayo nga mga isda; dautan / matarung Nagluwas sa kinabuhi / nawad-an sa kinabuhi Kadtong gipasaylo / kadtong wala Pagbugkos / pagbadbad Una / ulahi Gitawag / gipili Agalon / ulipon Anak nga nagtrabaho / anak nga wala nagtrabaho Gisalikway nga bato / bato sa pamag-ang Labing dako mao ang ulipon Gibayaw / gipaubos Tagnok / kamelyo Sa gawas ug sa sulod sa pinggan Kadtong gikuha ug mibiya Maalamon nga mga ulay / buangbuang nga mga birhen Naghatag / wala naghatag Maayog lawas / masakiton, matarung / makasasala Kadtong pagpuasa / kadtong wala Daang mga bisti / bag-ong mga bisti Daang vino / bag-ong vino Adlaw nga igpapahulay alang sa tawo / tawo alang sa adlaw nga igpapahulay Buhat nga maayo o dautan sa adlaw nga igpapahulay Maayong yuta / mga kabus nga yuta Nakakita ug nakadungog / dili makakita ug makadungog Ang mga butang tinago / butang nga gipadayag Nakahatag / wala nakahatag Labing Gamayng binhi / labing dako nga tanom Kahadlok / pagtoo Doktrina / tradisyon Sulod / gawas Mga butang sa Dios /mga butang sa mga tawo Nagluwas sa kinabuhi / mawad-an sa kinabuhi Batok kanato / alang kanato 87
Lucas: 9:50 10: 43-44 11: 27-33 12:17 12:27 12:44 14:38 5:31 5:32 5:36 5: 37-38 Kapitulo 6 7: 20-21 7:47 8: 17-18 9:24 9:48 9:56 Kapitulo 10 11:23 11:34 11:35 11:39 12: 2-3 12: 8-9 12: 47-48 12:51 13: 9 13:30 14: 8-11 14: 12-14 14:30 14: 34-35 15: 4-10 15: 11-32 16: 10-12 16:13 16:15 16: 19-20 17:33 17: 34-36 18: 10-14 19: 12-27 Maayong asin / dili maayong asin Labing dako / labing gamay, Ang dako mao ang moalagad Bautismo ni Juan? Sa Langit o sa mga tawo? Cesar / Dios Dios sa mga patay / Dios sa mga buhi Paghatag gikan sa kadagaya / paghatag gikan sa kawalad-on Espiritu / unod Maayog lawas / masakiton Matarung / makasasala Bag-ong mga bisti / daang mga bisti Bag-ong vino / daang vino Daghang mga pagtandi niini nga kapitulo Juan Bautista / Jesus Paghigugma nga dako / diutay tinago / dayag; aduna / wala Makabaton ug kinabuhi / mawad-an sa kinabuhi Labing Gamay / labing dako Paglaglag / pagluwas Unsaon sa paglihok diha sa mga ciudad diin kamo gidawat / unsaon sa paglihok sa diha nga kamo wala gidawat Uban kaniya / batok kaniya Usa ka mata / dautan nga mata Kahayag / kangitngit Sa gawas mahinlo / sa sulod dili Gitabonan / gipadayag Mokumpisal / molimud Pipila ka mga labod / daghang mga labod Kalinaw / pagkabahin Maayong bunga / dili maayo nga bunga Ulahi / una Gibayaw / gipaubos Dato / kabus Mosugod apan dili mohuman Asin / asin nga walay lami Nawala / nakakaplag Maayong anak / dili maayong anak nga lalaki Matinud-anon sa labing gamay / matinud-anon diha sa daghan Duha ka agalon Giila sa tawo, dili sa Dios Adunahan nga tawo / kabus nga tawo Nangita sa kinabuhi / mawad-an sa kinabuhi Usa gikuha / usa gibilin Pagtandi sa duha ka tawo nga nag-ampo Pagtandi kon giunsa paggamit sa tawo ang mga talento 88
19:46 20: 17-18 20:38 21: 1-4 22: 25-30 23:31 Balay sa pag-ampo / langub sa mga tulisan Gisalikway nga bato / bato sa pamag-ang Dios sa mga patay / Dios sa mga buhi Mga gasa sa dato / kabus Labing dako / labing diutay Lunhaw nga kahoy / laya nga kahoy Juan: 3: 6 3:12 3:17 3: 19-21 4: 13-14 5:24 5:29 6: 32-33 6:63 7:18 7:24 8:12 8:23 8:35 8:47 9:39 10: 1-18 10: 25-29 10: 37-38 12: 24-35 12: 35-36, 46 12:47 13:16 14:12 14: 23-24 14:27 15: 2 15:15 15:19 16: 20-22 20:27 20:29 21:18 Natawo sa unod / espiritu Yutan-ong mga butang / langitnong mga butang Dili mohukom kondili moluwas Kahayag / kangitngit Buhi / natural nga tubig Kamatayon ngadto sa kinabuhi Maayo / dautan nga mga pagkabanhaw tinapay ni Moises / tinapay sa Dios Espiritu / unod Atong himaya / Iyang himaya Duha ka mga paghukom Kahayag / kangitngit Niini nga kalibutan / dili niini nga kalibutan Ang ulipon / ang anak nga lalaki Nagpatalinghug / wala nagpatalinghug Buta / makakita Ang maayong magbalantay sa mga carnero / ang kawatan Ang akong mga carnero / ubang mga carnero Buhata ang mga buhat / ayaw pagbuhat Nagluwas sa kinabuhi / nawad-an sa kinabuhi Kahayag / kangitngit Paghukom / pagluwas Alagad / Ginoo Mga buhat / mas dako nga mga buhat Pagtuman / dili pagtuman sa mga buhat Kalinaw sa Dios / kalinaw sa kalibutan Namunga nga parras / wala namunga nga parras Mga alagad / mga higala Iya sa kalibutan / dili iya sa kalibutan Kasubo nga nahimong hingpit nga kalipay Walay pagtoo / pagtoo Kadtong nakakita ug nitoo / kadtong wala makakita Pagtandi ni Pedro sa dihang siya batan-on ug tigulang. MGA PROBLEMA Tun-i ang mosunod nga mga pakisayran diin gigamit ni Jesus ang mga problema sa iyang pagtudlo: 89
Mga tawo Ang ilang mga mga Problema Ang mga escriba (Marcos 2: 7) Kinsa ang makapasaylo sa mga sala? Mga escriba ug mga Fariseo (Marcos 2:16) Ang pakig-uban ni Jesus sa mga mani ningil sa buhis ug sa mga makasasala. Nganong wala nagpuasa ang mga tinun-an Pagbantay sa Adlaw nga Igpapahulay. Giunsa ni Jesus paghingilin sa mga yawa. "Sila" (Marcos 2:18) Ang mga Fariseo (Marcos 2:24) Ang mga escriba (Marcos 3:22) Ang iyang mga katagilungsod (Marcos 6: 2, 3) Ang mga tinubdan sa gahum ni Jesus. Mga escriba ug mga Fariseo (Marcos 7: 5) Nganong ang mga tinun-an wala motuman sa mga tradisyon. Gusto nila ang usa ka ilhanan. Ang mga Fariseo (Marcos 8:11) Si Pedro, si Santiago, si Juan (Marcos 9:11) Ang pag-abot ni Elias. Ang mga tinun-an (Marcos 9:34) Juan ug ang uban (Marcos 9:38) "Kinsa ang labing dako?" Pagkamatugtanon sa ubang mga trabahante. Diborsiyo. Ang mga Fariseo (Marcos 10: 2) Ang adunahan nga batan-ong magmamando Pagpanunod sa kinabuhi nga walay (Marcos 10:17) Santiago ug Juan (Marcos 10:37) katapusan. Ang molingkod sa iyang tuo ug wala nga kamot. Punoan sa mga sacerdote, mga escriba ug ang mga anciano (Marcos 11:28) Ang awtoridad ni Jesus. Mga Fariseo ug mga Herodianhon (Marcos 12:14) Saduceo (Marcos 12:23) Usa ka escriba (Marcos 12:29) Pedro, Santiago, Juan ug Andres (Marcos 13: 4) Ang pipila sa panihapon ni Simon (Marcos 14: 4) Ang labawng sacerdote (Marcos 14:61) Ang buhis kang Cesar. Ang pagkabanhaw Ang unang sugo. "Kanus-a kining mga butanga?" Ang pag-usik-usik sa pahumot. Kon si Jesus ba nag-angkon nga mao ang Kristo. MGA KAHIGAYONAN Tun-i ang mga kahigayonan sa kinabuhi ni Jesus nga gigamit sa pagtudlo sa mga leksyon: Ang kahigayonan Ang Paggamit Reperensiya Nakakaplag ug mga magpapa tigayon sa templo Paghinlo sa templo Mateo 21: 12-13; Marcos 11: 15-17 Si Nicodemo miduol kaniya Pagtudlo sa bag-ong pagkatawo Juan 3: 1-21 90
Ang kahigayonan Panagkita sa babayeng Samaria hanon Sanlahon nga miduol kaniya Ang pagdala sa paralitico nga tawo Iyang nakita ang tawo nga nag higda sa linaw sa Betsaida Ang pagbagulbol sa mga Fariseo ngadto sa mga tinun-an tungod sa pagpangutlog mais sa adlaw nga igpapahulay "Ang pagkakita sa mga panon sa katawhan" Ang pagkaon uban kang Simon nga Fariseo Ang pag-abot sa iyang inahan ug mga igsoon Ang pangutana sa mga tinun-an, "Nganong nagasulti ka ngadto kanila sa mga sambingay? " Ang mga tinun-an mihangyo sa katin-awan sa bunglayon nga sambingay "Nganong nagakaon ang inyong agalon uban sa mga maniningil sa buhis? " Ang Paggamit Reperensiya Pag-usab sa usa ka kina buhi Juan 4: 1-42 Paghinlo sa pisikal nga lawas Mateo 8: 1-4; Marcos 1: 40-45; Lucas 5: 12-14 Espirituhanon ug pisikal Mateo 8: 5-13; Lucas 7: 1-10 nga kaayohan Pisikal nga kaayohan Juan 5: 1-9 Pagtudlo sa tinuod nga relasyon sa tawo ug sa adlaw nga igpapahulay Mateo 12: 1-8; Marcos 2: 23-28; Lucas 6: 1-5 Wali sa Bukid Mateo 5 ngadto sa 7 Ang duha ka utangan Lucas 7:41 Pagtudlo sa pagkalabaw sa espirituhanon nga relasyon Mateo 12: 46-50 Marcos 3: 31-35; Lucas 8: 19-21 Pagtudlo mahitungod sa sa mga misteryo sa gingharian Mateo 13: 10-17 Pagtudlo mahitungod sa mga anak nga lalaki sa dautan Mateo 13: 36-43 Pagtudlo mahitungod sa maayog lawas ug sa mga masakiton Mateo 9: 10-13 91
KAPITULO 7 MGA TABANG SA PAGTUDLO MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagpatin-aw sa "mga tabang sa pagtudlo". • Pagpasabot kon unsa ang audio-visual nga tabang. • Pagpasabot sa kaimportante sa audio-visual nga tabang. • Paghimo ug audio-visual nga tabang. • Pagsusi sa mga tabang sa pagtudlo. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Ug siya mikuha sa usa ka bata, ug gipataliwala kini kanila: ug sa diha nga gikugos niya diha sa iyang mga bukton, siya miingon kanila, Bisan kinsa nga magadawat sa usa niining mga bata sa akong ngalan, kanako nagadawat; ug bisan kinsa nga magadawat kanako, magadawat dili kanako, kondili kaniya nga nagpadala kanako. (Marcos 9: 36-37) PASIUNA Niini nga leksyon kamo makakat-on sa mga nagkalain-laing tabang nga magamit sa diha nga kamo magtudlo. Kamo tingali dili makahimo sa pagkuha sa tanan nga mga tabang sa pagtud lo nga hisgutan niini nga kapitulo tungod sa inyong heyograpikanhong nahimutangan o ka- himtang sa panalapi. Tungod kay ang Harvestime International Institute nga kurso gigamit sa daghang mga dapit, kini nga kapitulo gilakip alang sa mga tawo nga adunay makuhaan sa maong mga materyales. Kita adunay gilakip usab nga mga sugyot alang sa pagtudlo sa mga tabang nga inyong magamit nga walay bayad o espesyal nga ekipo. MGA TABANG SA PAGTUDLO Ang tabang sa pagtudlo maoy usa ka butang nga makatabang kaninyo sa pagtudlo sa leksyon. Mao nga kini gitawag nga usa ka "tabang". Ang tabang sa pagtudlo mahimong usa ka kaliho kan o proyekto nga makatabang sa mga estudyante sa pagsabot sa Bibliyanhong kamatuoran. Ang tabang sa pagtudlo mahimo usab nga usa ka butang nga makita, madungog, o mahikap. Ang maong butang gitawag nga usa ka "audio-visual nga tabang". Ang pulong "audio" nagtumong sa madungog. Ang pulong "visual o biswal" nagtumong sa makita. Ang"audio-visual nga tabang" maoy usa ka butang nga makita, madungog, o mahi kap ug motabang sa pagkat-on. Usahay ang tabang hingpit nga audio, sama sa usa ka cassette rekording o sa usa ka rekord. Usahay kini hingpit nga visual, sama sa usa ka hulagway nga naghulagway sa kamatuoran. Sa 92
uban nga mga panahon, ang audio ug visual o biswal gihiusa nga tabang sa pagtudlo. Panang litan, usa ka salida o video nga adunay tingog. ANG KAMAHINUNGDANON SA MGA TABANG SA PAGTUDLO Ang mga tabang sa pagtudlo importante tungod kay ang pagtan-aw, pagpaminaw, ug pagbu hat mao ang mga nag-unang mga paagi aron kita makakat-on. Espesyal nga pagtuon gihimo ug nagpadayag nga kita mahinumdom: ... 10% sa atong madungog, ... 50% sa atong makita, ... 70% sa unsay atong mabuhat, ... ug 90% sa atong makita, madungog, masulti, ug mabuhat. Tungod niini, importante nga ang mga magtutudlo mohiusa sa audio, visual o biswal, ug kali hokan nga mga tabang sa pagtudlo. MATANG SA MGA TABANG SA PAGTUDLO Ania ang pipila ka mga tabang nga inyong magamit sa pagtudlo: KASAGARANG MGA BUTANG: Kamo makahimo sa paggamit sa komon nga mga butang sa palibot aron sa paghulagway sa leksyon. Si Jesus migamit ug daghan sa maong mga tabang. Iyang gigamit ang bulak, kandi la, mga langgam, mga isda, binhi, trigo, mga anak, ug mga bato aron sa paghulagway sa iyang mga leksyon. MGA LARAWAN: Ang tinubdan naglakip sa mga litrato, mga ginunting gikan sa mantalaan, basahon ug maga sin nga mga hulagway. VIDEO-CASSETTES UG DVD: Video-cassettes ug DVD maoy mga pelikula nga may tingog nga nagkinahanglan ug espesyal nga projector o mga kompyuter aron makapasalida. AUDIO-CASSETES UG CD: Audio cassette ug mga CD maoy mga audio rekording nga gihimo sa bisan hain sa cassette rekorder o sa kompyuter. PAGSUSI SA BIBLIA NGA MGA MATERYAL: Awhaga ang mga estudyante nga mogamit sa mga konkordans sa Biblia, diksiyonaryo, atlas, mga libro sa pulong nga pagtuon, ug mga komentaryo kon sila anaa. Sila makakat-on ug du- gang pa mahitungod sa leksyon nga inyong gitudlo samtang nagpalambo sa bililhong kahanas sa pagtuon sa Biblia. 93
GIKAN SA KOMPYUTER NGA MGA IKAPAKITA: Mga mapa, mga latid, mga pulong sa mga awit, ug mga Kasulatan mahimong ibutang sa kompyuter o sa mabalhin nga kagamitan ug ipakita sa tabil alang sa pagtan-aw ug pagtuon. MGA PROYEKTO: Hatagi ug mga proyekto ang mga estudyante sa pagpalig-on kon unsa ang ilang nakat-onan. Sila tingali modibuho sa usa ka mapa o hulagway, mohimo ug modelo sa usa ka butang nga [sama sa tabernaculo sa Daang Tugon], mosulat ug taho, o mohimo ug tsart o grapika. Ang [praktikal nga pangalagad nga mga proyekto mahimong ilakip sama sa pagsangyaw ngadto sa uban, pagduaw sa mga masakiton, pagpakaon sa gigutom, ug uban pa. Ang mga proyekto mo dasig sa mga estudyante sa "pagbuhat sa Pulong" imbis nga tigpaminaw lamang. MGA MAPA: Ang mga mapa makatabang sa mga estudyante nga makasabot sa yuta diin nahitabo ang mga panghitabo sa Biblia. Ang mga estudyante mahimong motuon sa mga mapa o modibuho sa mga mapa nga may kalabutan sa leksyon. PAGBIYAHI NGA PAGTUON: Ang mga pagbiyahi nga pagtuon maoy lain nga maayo kaayo nga tabang sa pagtudlo. Ang mga estudyante mahimong mobisita sa museyo sa Biblia, sa bilanggoan, pahulayanan nga balay, ug uban pa, sa pagkat-on ug labaw pa / o sa paggamit kon unsa ang ilang nakat-onan. MGA TSART UG MGA GRAPIKA: Paghimo ug tsart o grapika aron sa paghulagway sa leksyon. Ang tsart molista sa nag-unang mga punto sa leksyon o ang bersikulo nga namemorya. Ang mga grapika magamit aron sa paghimo ug mga pagtandi. MGA DULA, MGA TANGHAGA: Usa ka maayo kaayo nga ideya alang sa pagtrabaho uban sa mga bata mao ang paghimo sa mga dula ug mga tanghaga sa pagpalig-on sa pagtudlo. Pananglitan, isulat ang matag indibi duwal nga pulong sa usa ka teksto sa Kasulatan sa lain nga mga kard ug isagol sila. Ipabutang sa mga estudyante sa husto nga han-ay. Kini makatabang sa pagsag-ulo sa bersikulo. DRAMA: Ang mga estudyante mahimong moarte [modrama] sa leksyon sa Biblia nga gitudlo. Sa pag buhat niini, ang mga estudyante moarte sa mga papel sa nagkalain-laing mga karakter diha sa leksyon ug modrama sa istorya sa Biblia. MGA MUNYEKA: Ang mga munyeka maoy lain nga paagi sa pag-arte sa mga istorya sa Biblia. Ang mga mun- 94
yeka maoy mga gagmayng dagway sa mga tawo ug sa mga mananap nga mahimong gamiton sa pagdrama sa mga istorya. Sila mahimong buhaton gikan sa karton, panapton, ug sa uban pang mga materyal. PISARA SA YESO O PUTING PISARA: Ang mga pisara sa yeso o puti nga mga pisara maoy mga tabla nga gitabonan sa espesyal nga taklap o pangsapaw aron kamo makahimo sa pagsulat sa ibabaw, papaon kini, ug gamiton pag-usab. Ang magtutudlo mahimong mogamit sa mga pisara sa pagsulat sa yawing hug- pong sa mga pulong, bersikulo, o mga latid sa leksyon. Sila mahimo usab nga gamiton sa pag dibuho ug mga hulagway ug mga ilustrasyon. Ang mga estudyante mahimo usab nga moga mit sa mga pisara alang sa sama nga katuyoan ingon nga usa ka kalihokan sa pagkat-on. FLASH CARDS: Ang mga flash card maoy mga piraso sa papel o karton nga ipahigayon diha sa inyong kamot ug "ipakidlap" sa atubangan sa mga estudyante ingon nga tabang sa pagkat-on. Pananglitan, kamo makahimo ug flash card sa sag-ulohong bersikulo. Sa usa ka kilid mahimo nga isulat ang bersikulo. Sa likod ang reperensya sa Biblia. Sa diha nga kalit ninyong ipakita ang repe rensya sa Biblia, ang klase mosulti sa husto nga bersikulo. Sa diha nga kalit ninyong ipakita ang bersikulo alang kanila sa pagtan-aw, sila mohatag sa husto nga pakisayran. MGA AWIT: Ang mga awit mahimong gamiton ingon nga tabang sa pagtuon. Gamita ang usa ka awit nga: Adunay kalabutan sa leksyon nga inyong gipakigbahin. Mohatag sa matang sa tubag nga inyong gipangayo diha sa leksyon. Pananglitan, nagatawag alang sa pagdawat sa Ebanghelyo kon maoy hilisgutan sa leksyon. Paghupot sa espiritu sa leksyon: Malipayon ug magmaya o hinay ug masimbahon. MGA PAGPAMATUOD: Ang mga pagpamatuod sa mga estudyante o mga bisita mahimong gamiton sa paghulagway sa leksyon. Pananglitan, kon ang pagtudlo mahitungod sa leksyon sa kaluwasan, tugoti ang usa ka tawo nga mopamatuod mahitungod sa ilang kaugalingon nga kaluwasan. PAGPASAG-ULO: Ang pagpamemorya sa mga bersikulo, mga istorya, ug mga kamatuoran maoy maayo kaayo nga tabang aron sa pagtabang sa mga estudyante sa paghinumdom sa leksyon sa Biblia. PAG-EKSAMEN: Ang mga estudyante mahimong i-eksamen sa pagpalig-on sa pagkat-on. Ang eksamen mahi- mong binaba o sinulat. Human sa eksamen, ribyuha ang bisan unsa nga mga materyales nga ang mga estudyante adunay kalisud. 95
PAGSULTIG SUGILANON UG PAGRIBYU: Sa diha nga nagatrabaho uban sa mga batan-on paistoryaha sila sa sugilanon diha sa ilang kau galingon nga mga pulong human sa leksyon. Ang mga hamtong makatingob sa leksyon. Ri- byuha ang leksyon pinaagi sa diskusyon, mga pangutana ug mga tubag. TINUBDAN SA MGA TABANG SA PAGTUDLO Kamo makahimo ug mga tabang sa pagtudlo sa inyong kaugalingon. Ang pipila mapalit sa tindahan. Kon kamo walay mga pundo o makuhaan sa maong mga tabang, gamita ang yano nga mga butang gikan sa inyong kaugalingon nga palibot o mga kalihokan nga walay gikina hanglan nga mga materyales o gasto. Si Jesus walay salapi alang sa mga ekipo o materyal aron makahimo sa mga tabang sa pagtud lo, apan gigamit niya sila sa kanunay pinaagi sa pagpili sa mga butang gikan sa natural nga palibot aron sa paghulagway sa iyang mga leksyon. Kamo tingali usab makahimo sa pagpang hulam ug audio-visual nga tabang ug mga gikinahanglan nga mga ekipo gikan sa mga miyem bro sa inyong simbahan, sa ubang mga iglesia, mga librarya, sa lokal nga mga pampubliko nga eskwelahan, o sa inyong denominasyon nga buhatan. PAGSUSI SA MGA TABANG SA PAGTUDLO Gamita ang mosunod nga listahan sa pagsusi sa mga tabang sa pagtudlo: 1. Ang mga tabang o kalihokan ba adunay kalabutan sa leksyon? Kini nakatabang ba pagpatin-aw o pagpresentar niini nga mas tin-aw? 2. Kini ba angay alang sa lebel sa edad nga gigamitan? 3. Kini ba angay sa kantidad kon kamo nagapalit niini / o sa panahon ug gasto sa pag himo niini kon kamo nagmugna sa usa ka audio-visual nga tabang? 4. Sa unsang paagi makaamot kini sa pagkab-ot sa mga tumong nga inyong gibutang alang sa leksyon? 5. Kini ba tin-aw ug sayon nga sabton? Hinumdumi: Ang mga tabang sa pagtudlo mao lang kana ... tabang. Ayaw pagsalig lamang niini. Ang atong pagsalig anaa sa Pulong sa Dios nga gigamit sa Espiritu sa Dios sa pagbuhat sa buluhaton sa Dios diha sa kinabuhi sa mga estudyante. Ang usa ka maayong mag-uuma mogamit sa labing maayo nga mga himan sa pagtanom sa iyang uma. Apan siya nahibalo nga ang binhi, dili ang iyang mga himan, ang nagdala sa ani. 96
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Unsa ang usa ka tabang sa pagtudlo? 3. Unsa ang audio-visual nga tabang? 4. Nganong ang audio-visual nga tabang importante? 5. Unsa nga matang sa audio-visual nga tabang ang gigamit ni Jesus? (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 97
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Paghimo ug usa ka audio o biswal nga tabang alang sa leksyon nga inyong giplano nga itudlo. 2. Susiha ang tabang nga inyong gibuhat gamit ang listahan nga gihatag niini nga leksyon: 1. Ang mga tabang o kalihokan ba adunay kalabutan sa leksyon? Kini nakatabang ba pagpatin-aw o pagpresentar niini nga mas tin-aw? 2. Kini ba angay alang sa lebel sa edad nga gigamitan? 3. Kini ba angay sa kantidad kon kamo nagapalit niini / o sa panahon ug gasto sa pag himo niini kon kamo nagmugna sa usa ka audio-visual nga tabang? 4. Sa unsang paagi makaamot kini sa pagkab-ot sa mga tumong nga inyong gibutang alang sa leksyon? 5. Kini ba tin-aw ug sayon nga sabton? 98
KAPITULO 8 PAG-ANALISAR SA MGA MAMIMINAW MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagpatin-aw sa "pag-analisar sa mamiminaw". • Pagpasabot sa kaimportante sa pag-analisar sa mamiminaw. • Pagtingob sa mga lakang alang sa pag-analisar sa mamiminaw. • Pagtingob sa mga kinaiya sa nagkalain-laing mga grupo sa edad. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Apan si Jesus wala gayud mosalig sa iyang kaugalingon kanila, tungod kay siya nakaila sa tanang mga tawo. Ug tungod kay wala siya magkinahanglan nga may bisan kinsa nga magapama tuod sa tawo: kay siya nasayud kon unsa ang anaa sa sulod sa tawo. (Juan 2: 24-25) PASIUNA Sa dili pa kamo magsugod sa pagtudlo importante ang pag-analisar sa inyong mamiminaw, paghimutang sa mga tumong, ug pagplano sa leksyon. Kini nga leksyon nagpatin-aw kon sa unsang paagi i-analisar ang mga mamiminaw. Ang mosunod nga duha ka kapitulo nagtagad sa paghimo ug tumong ug pagplano sa leksyon. PAG-ANALISAR SA MAMIMINAW Ang "mamiminaw" mao ang pundok sa mga tawo nga inyong tudloan. Ang "pag-analisar" sa usa ka butang mao ang pagtuon niini nga detalyado, ang pagsusi pag-ayo sa iyang mga kinai ya, ang pagtuon sa mga bahin sa kinatibuk-an. Ang pag-analisar sa mamiminaw nagpasabot sa pagtuon sa mga kinaiya sa usa ka grupo sa mga tawo nga inyong giplanong tudloan. ANG KAMAHINUNGDANON SA PAG-ANALISAR Ang pag-analisar sa mamiminaw importante tungod kay ang pagkat-on maapektohan sa dag hang mga butang nga naglakip sa pinulongan, edukasyon, kultura, pisikal nga mga abilidad, espirituhanong pagkahamtong, sekso, kaminyoon nga kahimtang, katilingbanon ug ekonomi kanhong lebel, personal nga mga panginahanglan, ug edad. Kon kamo dili moanalisar sa mamiminaw kamo mahimong magtudlo sa ibabaw o sa ubos sa ilang lebel sa edukasyon / o sa ilang lebel sa espirituhanong pagkahamtong. Kamo dili maka 99
gamit sa pinulongan nga ilang masabtan. Kamo dili makahatag sa mga leksyon nga may kala butan sa ilang katilingbanon ug ekonomikanhong lebel o sa ilang personal nga mga pangina hanglan. Kamo dili makahibalo sa tanang bahin sa matag tawo diha sa mamiminaw. Apan ang inyong mahimo mao ang paghunahuna mahitungod sa unsa ang kadaghanan sa inyong mamiminaw ug mangutana sa Balaan nga Espiritu sa pagtabang kaninyo sa pagtagbo sa ilang piho nga mga panginahanglan. Si Jesus nakasabot sa iyang mga mamiminaw. Siya nasayud sa mga kostumbre sa iyang ma- miminaw ug estilo sa kinabuhi tungod kay siya usa man kanila. Si Jesus adunay langitnong kahibalo sa ilang mga panginahanglan: Apan si Jesus wala gayud mosalig sa iyang kaugalingon kanila, tungod kay siya nakaila sa tanang mga tawo. Ug tungod kay wala siya magkinahanglan nga may bisan kinsa nga magapama tuod sa tawo: kay siya nasayud kon unsa ang anaa sa sulod sa tawo. (Juan 2: 24-25) Ang Dios makapakita kaninyo sa mga butang mahitungod sa mamiminaw apan kamo mahi mo usab nga mopalambo ug pipila ka praktikal nga mga kahanas sa pagtabang kaninyo niini nga dapit. Si Apostol Pablo mibuhat niini: Ug sa nakamatikod si Pablo, nga ang usa ka bahin kanila mga Saduceo, ug ang uban mga Fariseo, siya misinggit sa Sanhedrin: Mga igsoon ako usa ka Fariseo, ang anak sa mga Fariseo; sa paglaum ug sa pagkabanhaw sa mga patay, ako karon ginahukman. (Buhat 23: 6) Sa diha nga si Pablo nag-alagad sa mga Judio, siya naghatag ug gibug-aton sa iyang mga Judiohanong kagikan. Sa diha nga siya misulti sa Taga-Roma ug sa ubang mga nasyonalidad, iyang giusab ang iyang paagi. Si Pablo nahibalo sa kaimportante sa pag-analisar sa iyang mga mamiminaw, nga nagasulti kanila sa ilang kaugalingon nga pinulongan, ug nagagamit sa paa- gi nga makahimo sila sa pag-ila: Apan si Pablo miingon: Ako usa ka tawo nga Judio, gikan sa Tarso ...ug ako nagahangyo kanimo, tugoti ako sa pagsulti sa mga tawo... Ug sa pagkadungog nila nga siya nagsulti sa pinulongan nga Hebreohanon ngad- to kanila, sila milabi pa kahilum, ug siya miingon ... (Buhat 21:39 ug 22: 2) UNSAON PAG-ANALISAR ANG MAMIMINAW Ania ang pipila ka mga lakang aron sa pagtabang kaninyo sa pag-analisar sa mamiminaw nga inyong giplanong tudloan: 1. Pag-ampo sa Dios nga ipadayag kaninyo ang ilang espirituhanon, emosyonal, kaisi pan, pisikal, ug materyal nga mga panginahanglan: 100
Kon kinsa kaninyo ang nagkulang sa kaalam, papangayoa siya sa Dios, nga na- gapanghatag ngadto sa tanang mga tawo sa madagayaon gayud ug sa walay pagpamoyboy: ug kini igahatag kaniya. (Santiago 1: 5) 2. Kita gisultihan sa pagkaibog [pagpangita] sa espirituhanon nga mga gasa (I Mga Taga Corinto 12:31). Pangayo sa Dios alang sa mga espirituhanon nga mga gasa sa pulong sa kaalam ug sa pulong sa kahibalo. Kini nga mga gasa naghatag ug balaan nga kahi- balo sa mga tawo ug sa ilang mga problema inubanan sa usa ka pulong sa kaalam aron sa pagtabang kanila. Ang gasa sa pag-ila sa mga espiritu usab makatabang. (Alang sa dugang pagtuon niini nga mga espirituhanon nga mga gasa, tan-awa ang Harvestime International Institute nga kurso, "Ministeryo sa Balaang Espiritu"). 3. Pagbantay ug pakig-uban kamo sa inyong mga estudyante. Kamo makakat-on ug dag han pinaagi sa pagbantay ug sa pag-uban kanila. Basaha sa mga Ebanghelyo ug matik di kon sa unsang paagi nakita ni Jesus ang kinaiya sa iyang kaugalingong mga tinun- an ug sa unsa nga paagi kini nakaapekto sa iyang mga pagtudlo. 4. Kon kamo nag-alagad diha sa usa ka nasud nga lahi kay sa inyong kaugalingon, pag kat-on sa tanan kutob sa inyong mahimo mahitungod sa mga tawo pinaagi sa pagpa ngutana, pag-obserbar, ug sa pagbasa sa mga libro mahitungod sa kultura. 5. Kon mahimo, bisitahi sa mga panimalay ang inyong mga estudyante. Kamo makakat- on ug daghan pinaagi sa pagbisita sa ilang mga personal nga palibot. 6. Kon kamo nag-alagad sa mga bata, ila-ilaha ang ilang mga ginikanan. Pangutan-a ang mga ginikanan bahin sa espesyal nga mga panginahanglan sa mga bata ug makipagti nabangay uban sa mga ginikanan sa maong mga lugar. 7. Gamita ang giya alang sa pag-analisar sa mga mamiminaw nga gihatag diha sa nahibilin niini nga leksyon. GIYA SA PAG-ANALISAR SA MAMIMINAW Gamita kini nga giya sa pag-analisar sa inyong mamiminaw. Ang pagkat-on apektado sa mo sunod nga mga hinungdan: PINULONGAN: Ang estudyante kinahanglan nga makasabot sa pinulongan diin ang leksyon gitudlo. Kay kon dili, nagkinahanglan kini ug maghuhubad. Analisaha ang inyong mamiminaw: Sila ba nagsulti sa sama nga pinulongan nga inyong gisulti? Anaa bay mga nanambong nga dili makasulti sa inyong pinulongan? Kon mao, ang usa ka maghuhubad gikinahanglan. 101
EDUKASYON: Ang kalisud sa leksyon kinahanglan ipahiangay sa lebel sa edukasyon sa kadaghanan sa mga mamiminaw. Ang ubang mga estudyante adunay pormal nga pag-eskwela ug ang uban wala. Ang uban hinay nga mokat-on ug ang uban paspas nga mokat-on. Analisaha ang inyong mamiminaw: Unsay kinatibuk-ang lebel sa edukasyon sa mga estudyante? Sila ba dili edukado, elementarya, sekondarya, o sa kolehiyo nga lebel? Kamo aduna bay mga estudyante nga dunay mga problemsa sa edukasyon? Kon mao, unsa sila ug unsaon ninyo sa pagtabang kanila? KULTURA: Ang kultura makaapekto sa proseso sa pagkat-on. Ang magtutudlo kinahanglan gayud nga mogamit sa mga panig-ingnan nga nasabtan sa kultura. Ang kultura makaapekto sa atong paghunahuna ug pagsabot sa kalibutan sa atong palibot. Ang mga tawo makakat-on nga labing maayo sa diha nga ang mga leksyon may kalabutan sa ilang palibot. Ang kultura moti no sa angay nga tubag. Pananglitan, ang pipila sa mga kultura emosyonal kaayo. Ang uban emosyonal. Giunsa sa mga estudyante pagsanong sa Ebanghelyo kasagaran apektado sa ilang kultura. Sa pipila ka kultura dili madawat nga ang usa ka babaye motudlo sa usa ka lalaki o sa usa ka lalaki nga motudlo sa usa ka babaye. Ang ubang mga kultura nagkinahanglan ug magtutudlo nga gi-uyonan sa mga anciano o lider sa tribo sa dili pa motudlo. Kamo tingali nagkinahang lan nga mopahiangay sa inyong estilo sa paninina o panagway aron madawat. Importante nga makasabot ug motrabaho sa sulod sa kultura, kutob sa mahimo, basta kini dili milapas sa mga prinsipyo sa Kasulatan o mikompromiso sa presentasyon sa mensahe sa Ebanghelyo. Analisaha ang inyong mamiminaw: Unsay kultura nga girepresentahan? -Sa unsa nga mga paagi nga ang kultura makaapekto sa inyong paagi sa pagtudlo? -Sa unsa nga paagi nga ang kultura makaapekto sa paggamit sa inyong leksyon? -Sa unsang paagi nga ang kultura makaapekto sa tubag gikan sa mga estudyante? -Kamo nagkinahanglan ba nga mopahiangay sa inyong estilo sa pagtulon-an o panagway aron madawat niini nga kultura? PISIKAL NGA MGA ABILIDAD: Ang pisikal nga mga abilidad makaapekto sa pagkat-on. Pananglitan, mga magtutudlo sa mga estudyante nga dili makadungog o makakita kinahanglan nga mopahiangay sa ilang mga paa- gi sa pagtudlo. 102
Analisaha ang inyong mamiminaw: Ibalhin kadtong adunay problem sa pangdungog ug pana-aw sa atubangan. -Siguradoha nga ang tabang dagko aron makita. -Paggamit ug tighubad alang sa mga bungol [simbolo nga pinulongan], kon mahimo. -Kamo tingali kinahanglan nga mohan-ay ug espesyal nga tabang alang sa uban nga adunay laing pisikal nga mga kakulangan. -Pagministeryo sa gahum sa Dios ngadto kanila. ESPIRITUHANONG PAGKAHAMTONG: Ang inyong mamiminaw mahimong naglangkob sa mga dili magtotoo, bag-ong mga magto too, hamtong nga mga magtotoo o sagol sa tulo. Si Pablo nagpasidaan nga ang ubang mga tawo dili andam sa "kalan-on sa Pulong" [mas lawom nga espirituhanon nga mga kamatuo ran]. Ang mga tawo kinahanglan nga pakan-on sa "gatas" sa Pulong [nag-unang mga kamatu oran] sa dili pa mopadayon ngadto sa mas lawom nga mga hilisgutan sa Biblia (I Mga Taga Corinto 3: 1-2). Analisaha ang inyong mamiminaw: Kasagaran ba mga dili-magtotoo? Kini tinuod sa bukas nga panagtigom o sa ciudad nga krusada. Ang inyong mensahe kinahanglan motumbok sa mga dili-magtotoo. -Ang mamiminaw ba kasagaran bag-ong mga magtotoo? Kon mao, sila nagkinahang lan sa pagtudlo sa nag-unang mga baruganan sa pagtoo. -Kasagaran ba mga magtotoo? Kini tinuod sa pagpamalandong o espesyal nga miting nga alang lamang sa mga miyembro sa simbahan. Apan ayaw paghunahuna nga ang tanan magtotoo na. Kanunay ihatag ang oportunidad alang sa mga tawo sa paghinul sol ug pagdawat kang Jesus ingon nga Manluluwas. -Unsay inyong nahibaloan bahin sa ilang espirituhanon nga lebel sa pagkahamtong? SEKSO: Bisan kon ang mamiminaw tanan mga lalaki o tanan mga babaye o sagol nga sekso makaa pekto sa pagtudlo. Pananglitan, leksyon sa Bibliyanhong responsibilidad sa mga bana sa paghigugma sa ilang mga asawa nga mas tukma alang sa mga lalaki nga mamiminaw kay sa mga babaye nga mamiminaw. Analisaha ang inyong mamiminaw: Tanan ba mga lalaki? -Tanan ba mga babaye? -Sagol ba nga sekso? KAMINYOON NGA KAHIMTANG: Ang magtiayon adunay lain-laing mga problema ug mga panginahanglan kay sa singgol nga mga tawo, biniyaan sa bana o asawa, ug balo. Ang mga tawo nga adunay mga anak moatu bang sa pipila ka mga hagit kay sa magtiayon nga walay anak. 103
Analisaha ang inyong mamiminaw: Susiha ang inyong mamiminaw aron sa pagtino kon pila ka daghan ang: Singgol -Minyo ug may mga anak -Minyo apan walay mga anak -Balo nga may mga anak -Balo nga walay mga anak -Biniyaan ug wala naminyo pag-usab, nagpadako sa mga anak nga nag-inusara -Biniyaan ug wala naminyo pag-usab, walay mga anak -Biniyaan ug nagminyo pag-usab, walay mga anak -Biniyaan ug naminyo pag-usab nga may mga anak KATILINGBANON UG EKONOMIKANHONG LEBEL: Ipahiangay ang inyong pagtulon-an sa ekonomikanhon ug katilingbanon nga lebel nga gire- presentaran sa kadaghanan sa mga mamiminaw. Si Jesus nagministeryo nga lahi sa babaye didto sa atabay (Juan 4) kay sa gibuhat niya kang Nicodemo (Juan 3). Ang babaye ubos sa ekonomikanhon nga hut-ong. Si Nicodemo gikan sa taas nga hut-ong. Si Pablo miingon nga kita kinahanglan nga andam mopahiangay sa pagpakigsulti sa Ebang helyo: ... Ako nahimong tanang mga butang ngadto sa tanang mga tawo, nga ako unta sa tanang paagi moluwas sa uban. (I Mga Taga Corinto 9:22) (Tan-awa usab sa mga bersikulo 19-21). Analisaha ang inyong mamiminaw: Unsa ang kinatibuk-ang lebel sa ekonomiya? Sila ba adunahan, tunga-tunga, o kabus nga klase? Sila adunay bay dako nga pinansyal nga mga panginahanglan? Unsa ang mga trabaho? Estudyante, nagministeryo, nagnegosyo ug propesyonal nga mga trabahante, retirado, mga asawa, mga mamomoo, walay trabaho? Asa sila nagpuyo? Mga ciudad, mga balangay, hilit nga mga dapit, kabus nga mga dapit, tunga-tunga o pang-adunahan nga klase nga mga dapit. Sila ba mga migrante [langyaw kanunay]? Sila ba walay puy-anan? PERSONAL NGA MGA PANGINAHANGLAN: Importante nga masayud sa pisikal, kaisipan, espirituhanon, emosyonal, ug materyal nga mga panginahanglan sa mamiminaw. Kini importante alang sa pag-angkon ug pagtagad, aplika- syon ug sa pagsanong. 104
Analisaha ang inyong mamiminaw: Ania ang pipila ka komon nga mga panginahanglan sa tawo ug mga problema: Espirituhanong mga Panginahanglan: Kaluwasan -Kasiguradohan sa kaluwasan -Pagbalaan / pagkabalaan -Bautismo sa tubig -Bautismo sa Espiritu Santo -Kaayohan ug kaluwasan -Espirituhanong pagkahamtong: Pananglitan, mga gasa sa Espiritu, bunga sa Espiritu, pagkahibalo sa kabubut-on sa Dios, ang pagsagubang sa krisis sa kinabuhi, ang pagsa gubang sa tentasyon, gubat, pag-ampo, pagsanay sa espirituhanon, ug uban pa. Emosyonal nga mga panginahanglan: Kahadlok -Pagkamasulob-on -Depresyon ug pagkawalay kadasig -Kapaitan -Dili mapinasayloon -Kasuko, kabuot, ug uban pang mga problema sa kinaiya Konsepto sa kaugalingon -Kasilag -Kasal-anan -Pangabugho -Rebelyon Pinansyal nga mga panginahanglan: Dili igo nga salapi sa pagtagbo sa nag-unang mga panginahanglan -Nagkinahanglag trabaho Pisikal mga Panginahanglan: Balatian Problema sa timbang Problema sa itsura Espesyal nga Problema: Diborsyo -Pagtubok -Imoralidad -Aborsyon -Druga -Sigarilyo -Vino -Okulto o malamaton Pagpihig -Demonyohanong pagpanglupig /pagpanag-iya -Kasubo / pagsagubang sa kamatayon -Hinungihong, pagreklamo, pagtunglo, pagpasipala -Mga kulto -Maut nga mga batasan ug mga buhat -Pagbansay sa mga anak EDAD: Ang sulod ug kalisud sa leksyon kinahanglan ipahiangay sa lebel sa edad sa mga estudyante. Ang gitas-on sa pagpalinghug ug abilidad sa pagkat-on magkalahi sa lain-laing edad. Ang mga tawo nga nagtuon kon giunsa sa mga tawo pagtubo ug paglambo sa hunahuna, sa pisikal, sa katilingbanon, ug sa espirituhanon miila sa nagkalain-laing nga mga kinaiya alang sa lain- 105
laing mga grupo sa edad. Kini nga mga kinaiya o mga hiyas maoy kinatibuk-ang mga kinaiya nga magamit sa mga estudyante sa usa ka grupo sa edad. Ang mga hiyas managlahi sa lain- laing mga kultura: Mga edad 2-3: A. Pisikal: 1. Mosundog; gusto nga motabang. 2. Lihok; nagkinahanglan sa parehong pisikal nga kalihokan ug ang panahon sa pagpahulay. 3. Dili makalahutay, sensitibo ang sistema sa ugat. 4. Ganahan mohikap sa mga butang; mapaniiron. 5. Ganahan sa ritmo ug garaygaray. 6. Dili magkadungan ang mas gamay nga kaunoran. Ang dagko nga kaunoran mipa- lambo pa. 7. Motubo ug makat-on samtang magdula. B. Panghunahuna: 1. Mahandurawon. 2. Gitas-on sa pagpamati, 3 ngadto sa 4 minutos. 3. Ganahan sa pamilyar ug pagbalik-balik. 4. May limitadong bokabularyo; ganahan sa yano nga mga sugilanon. 5. Makakat-on pinaagi sa mga igbalati sa pagtan-aw, pagpaminaw, paghikap, pagsimhot, pagtilaw. 6. Mosanta sa mga istorya; makaawit sa sayon nga mga awit. 7. Makasuhop sa mga detalye. 8. Motoo kon unsa ang gisulti. 9. Dili makakat-on pag-ayo pinaagi sa direkta nga tambag. 10. Nagapalambo sa kaugalingon nga personalidad. 11. Sensitibo sa mga emosyon sa uban. C. Sosyal: 1. Maulawon, mahadlok sa mga panon sa katawhan. 2. May hinanduraw nga mga kahadlok. 3. Nagkinahanglan ug indibiduwal nga pagtagad. 4. Magdula nga mag-inusara. Kinahanglan makat-on sa pagpakigdula sa uban. 5. Hakog; kinahanglan makat-on sa pagpakigbahin ug pagtabang. 6. Ganahan sa pagdula ug mga istorya, moarte sa mga bahin. 7. Tigsundog. 8. Nagkinahanglan sa makanunayon nga disiplina. 9. Daling kapuyon; masuko sa kalibog. 10. Nagtinguha sa pagpahimuot sa mga ginikanan o sa magtutudlo. 11. Nagkinahanglan sa gugma, pagsabot, ug seguridad. 106
D. Espirituwal: 1. Makasabot unsaon sa pagpasalamat ug sa pagpahimuot sa Dios; nga ang Biblia mao ang Libro sa Dios; nga ang simbahan mao ang balay sa Dios. 2. Naghunahuna nga ang Dios tinuod ug mahigugmaon nga tawo. 3. Makat-on sa Dios pinaagi sa kinaiyahan ug komon nga mga kasinatian diin ang Dios gihisgotan. 4. Nagkinahanglan nga mobati nga ang iyang magtutudlo ug ang Dios nahigugma kaniya. 5. Sa diha nga sa hustong paagi gitudloan, ang pagsalig nakadepende sa Ginoo. 6. Mag-ampo sa diha nga madasig sa emosyon. 7. Makat-on sa paghatag, tungod kay siya nahigugma kang Jesus. Mga edad 4-5: A. Pisikal: 1. Makahimo sa dugang nga pag-atiman sa kaugalingon. 2. Makasinina sa iyang kaugalingon. 3. Ganahan sa pisikal nga kalihokan. 4. Tabian. 5. Saputon. 6. Ang kaunoran sa gihapon nagpalambo pa. 7. Adunay gamay nga paglahutay sa pisikal. B. Panghunahuna: 1. Makaagwanta sa programa nga dili kaayo nagkalainlain. 2. Gitas-on sa pagpamati, 10 minutos. 3. Maayo ang imahinasyon. 4. Makasabot ug gamay bahin sa panahon ug luna. 5. Dali mapukaw sa gugma ug simpatiya. 6. Nagadugang ang abilidad sa panghunahuna. 7. Reyalistiko 8. Makasag-ulo sa mubo nga mga bersikulo. 9. Andam sa pagtagbo sa bag-ong emosyonal ug pangutok nga mga kasinatian. C. Sosyal: 1. Andam sa pagtagbo sa bag-ong katilingbanong mga kasinatian. 2. Maayo sa pipila ka mga kahanas sa pagdula. 3. Nagatubo nga abilidad sa pakighugoy. 4. Ganahan sa dula nga naglambigit sa ko-operasyon. 5. Maayong pagdisiplina. 6. Iyaiyahon; nagkinahanglan ug praktis sa pagpakigbahin ug paghatag. 7. Nagatubo sa pagkamahigalaon. 8. Nagapalambo sa mga hiyas sa pagpangulo. 9. Nahigugma sa hilabihan ug nagtinguha sa pagpahimuot. 10. Ganahan nga moarte o modula sa mga istorya. 107
D. Espirituwal: 1. Makahimo sa kinasingkasing nga pagsimba sa Ginoo; mahimong giyahan sa pagpasalamat sa Dios pinaagi sa iyang mga katingalahan diha sa kinaiyahan. 2. Makigsulti sa Ginoo sa personal nga paagi. 3. Makasabot nga ang Dios nahigugma ug nag-atiman kaniya. 4. Mahibalo nga ang tinuyo nga pagsupak sala. 5. Makakat-on sa reyalidad sa presensya, pagtagad, giya, probisyon, ug kaalam sa Dios. 6. Natural nga masaligon, apan kinahanglan nga tudloan sa pagsalig ug pagsunod sa Ginoo. Mga edad 6-8: A. Pisikal: 1. Ang gikusgon sa pagtubo mohinay. 2. Adunay kalit nga pagdugang sa enerhiya. 3. Daling kapuyon. 4. Nagkinahanglan sa lain-laing mga kalihokan. 5. Nagkinahanglan nga makat-on sa paghuman kon unsa ang iyang gisugdan. 6. Ganahan nga mohikap sa mga butang. B. Panghunahuna: 1. Ulitan ug mabination. 2. Ganahan sa espesyal nga pagbati ug paggiya. 3. Mahandurawon, mapangatarunganon. 4. Makakat-on pinaagi sa mga igbalati, kasinatian, ug mga pulong. 5. Ganahan ug mga istorya sa Biblia nga nagpakita sa gahum sa Dios. 6. Ganahan nga mosulbad sa pangisip nga mga problema sa pulong. 7. Makakat-on sa pagpili. 8. Makamemorya sa mga pulong nga mas sayon kay sa mga hunahuna. 9. Magsugod sa pagmahal sa heyograpikanhon ug sa kasaysayan nga mga kaagi. C. Sosyal: 1. Magtubo ilalum sa pagdayeg alang sa husto nga mga binuhatan. 2. Nanginahanglan ug praktis sa pagkamatinabangon, pagkamaayo, ko-operasyon, pagkadili hakog, ug konsiderasyon. 3. Sundogon ang mga hamtong ug gusto ang pag-uyon sa mga hamtong. 4. Malingaw sa mga istorya mahitungod sa mga bata nga anaa sa iyang kaugalingon nga edad. 5. Usahay rebelyoso; nagsulti sa tag-as nga mga sugilanon. 6. Mas gusto ang walay kompetisyon nga mga kalihokan sa grupo. 7. Magpili ug mga higala; mag-ilis ug suod nga higala kanunay. 108
D. Espirituwal: 1. Mapuslan pinaagi sa panig-ingnan sa hamtong sa espirituwal. 2. Makahimo sa pagkaamgo sa gugma ug kapasayloan sa Dios. 3. Makakat-on sa balaan nga pagtahud pinaagi sa lagda ug sa ehemplo. 4. Kasagaran andam na sa pagdawat kang Kristo ingon nga Manluluwas. 5. Makaampo ug makapuyo na alang kang Jesus. 6. Makasulbad sa mga problema pinaagi sa pagsugid sa Biblia. 7. Kinahanglan matudloan dayon sa pagsugid sa sala. 8. Masusihon bahin sa kamatayon. 9. Ganahan sa aksyon ug misyonaryo nga mga sugilanon. Mga edad 9-11: A. Pisikal: 1. Anaa sa pinakahimsog nga kahimtang sa kinabuhi. 2. Aktibo ug naghinam-himan. 3. Nagatubo sa kagawasan. 4. Dili kaayo hapsay. 5. Ganahan sa gawas sa mga kalihokan. 6. Motubo nga hinay-hinay. B. Panghunahuna: 1. Makagamit sa Biblia sa pagpangita sa mga pakisayran ug mga solusyon sa mga problema; usab mga mapa ug diksiyonaryo. 2. May maayo nga abilidad sa pagsag-ulo; alerto ug mosaway sa kaugalingon nga buhat. 3. Nagapalambo sa mga konsepto sa panahon ug sa luna. 4. Interesado sa mga problema. 5. Naghinam-hinam alang sa impormasyon; aktibo. 6. Adunay daghang mga interes; makasulat ug mga balak, mga istorya. 7. Malalangon kon hatagan ninyo siya sa inyong panahon, interes, ug pagsabot. 8. Ganahan nga mosusi sa kaugalingong pag-uswag. 9. Interesado sa kinaiyahan ug sa maisog nga mga tawo. 10. Ang dugang nga gahum sa konsentrasyon. C. Sosyal: 1. Mahimong dasigon nga adunay taas nga mga sumbanan. 2. Interesado sa hustisya. 3. Ganahan moapil sa klase. 4. Mas gusto sa kaugalingong mga higala; dili gusto sa kaatbang nga sekso. 5. May pagkamaunongon sa grupo. 6. Modayeg sa mga lider. 7. Kinahanglan nga tudloan sa pagtahod sa awtoridad. 8. Dili na kaayo maulawon kay sa bata pa. 109
D. Espirituwal: 1. Andam alang sa kaluwasan. 2. Mosanong sa pagtudlo sa pagtubo diha kang Kristo. 3. Makasabot sa doktrinal nga mga kamatuoran. 4. Nagkinahanglan ug pagdasig sa adlaw-adlaw nga debosyon. 5. Mahimong interesado sa pagkab-ot sa mga anaa sa kaugalingon nga pamilya ug kasilinganan. Mga edad 12-14: A. Pisikal: 1. Motubo ug paspas ug dili pareho. 2. Ang mga batang babaye mohamtong ug sayo kay sa mga batang lalaki. 3. Maulaw sa pagkalihokan tungod sa dili pareho nga pagtubo. 4. Nagapuswak sa kusog ug mohagsa sa kakapoy. 5. Kasagaran labing lisud nga panahon sa kinabuhi. B. Panghunahuna: 1. May mas hait nga hunahuna; makasag-ulo pag-ayo kon mapukaw ang interes. 2. Kusog mopakatawa. 3. Mahandurawon, gihunahuna ang iyang kaugalingon nga usa ka bayani. 4. Sobrang emosyonal. 5. Gustong mohimo sa kaugalingong mga desisyon sa kinabuhi. 6. Sensitibo, prangka, sobrang sapoton, kritikal, rebelyoso. C. Sosyal: 1. Mobalhin ang pagkamaunongon gikan sa panimalay ngadto sa eskwelahan, magtutudlo, o sa pipila ka tawo nga iyang gi-idolo. 2. Mosunod sa panon sa katawhan. 3. Gutom sa mga "kasinatian"; walay pagtagad. 4. Mahadlok nga isipong nagbinata; naningkamot sa paglihok sama sa mga hamtong. 5. Magsugod nga maibog sa kaatbang nga sekso. 6. Nangandoy nga mahimong importante, makihigalaon ug usa sa mga gang. D. Espirituwal: 1. Nagatan-aw sa mas magulang nga mga batan-on alang sa pagpangulo. 2. Anaa sa nagapangutana nga estado. 3. Kinahanglan makaila sa panginahanglan sa Manluluwas ug sa kasigurohan sa kaluwasan. 4. Nagkinahanglan ug paggiya. 110
Mga edad 15-18: A. Pisikal: 1. Nakalampas sa ilang pisikal nga pagkabakikaw. 2. Nagatukod ug nagapalig-on sa pisikal nga mga batasan. 3. Nag-atiman sa ilang personal nga panagway. 4. Madani sa kaatbang nga sekso. B. Panghunahuna: 1. Nakapalambo sa gahum sa pagpangatarungan. 2. Nakahinumdom sa mga ideya kay sa mga pulong. 3. Mahandurawon ug kasagaran mamugnaon. 4. Nagkontrolar sa imahinasyon pinaagi sa rason ug sa paghukom. C. Sosyal: 1. Ganahan sa organisasyon ug pagpangulo nga responsibilidad. 2. Gusto nga kabahin sa usa ka grupo. 3. Nagtinguha sa pag-uyon sa uban sa ilang kaugalingon nga edad. 4. Maghunahuna mahitungod sa umaabot. 5. Adunay dugang tinguha sa pagtabang sa uban. 6. Nakigbisog sa pagpugong sa ilang mga emosyon. 7. Nagapangita sa mga paukyab. 8. Daling sapoton. 9. Morebelde batok sa awtoridad. 10. Mangandoy alang sa seguridad. D. Espirituwal: 1. Kasagaran adunay mga pagduhaduha mahitungod sa espirituhanon nga mga butang. 2. Mosanong dayon ngadto sa emosyonal nga mga hangyo. 3. Gusto sa usa ka personal, aktibo nga Kristiyanidad nga "mga buluhaton." Mga hamtong A. Pisikal: Sa pisikal ang mga hamtong nakaabot na sa pagkahamtong sa gidak-on ug gitas-on. Sila adunay pisikal nga mga abilidad nga molingkod na kay sa mga bata. Ang mas magulang nga mga hamtong mahimong nakigbisog sa mga problema sa panglawas labaw pa kay sa batan-on nga mga hamtong. Ang mga hamtong mahimong nabalaka mahitungod sa ilang pisikal nga panagway ug mga abilidad kon sila dili mahiuyon sa unsay giisip nga normal sa ilang kultura. 111
B. Panghunahuna: Ang mga katakos sa pangisip, mga kinaiya ug mga prinsipyo lig-on nga nakasilsil. Ang mga hamtong mas "nakapahimutang na sa ilang nga mga paagi "ug mas lisud na alang kanila sa pag-usab. Kasagaran, daw mas lisud nga motubo sa pagkat-on sa bag- ong mga butang sa pagtaas sa edad. Ang gitas-on sa pagpatalinghug mas maayo sa mga hamtong kay sa mga bata. Sila makahimo sa pagkuha sa tinag-as na nga leksyon ug sa nagkalain-laing paagi. Kadaghanan sa mga hamtong adunay maayo nga pagsa bot sa ilang pinulongan ug kultura. Kadaghanan sa mga hamtong mas gusto ang pagkat-on sa mga konsepto kay sa pagsag-ulo sa mga kamatuoran. C. Sosyal: Kadaghanan sa mga hamtong napahimutang na sa katilingbanon ug sa ekonomikan hong lebel. Ang kadaghanan sa ilang mga higala kasagaran gikan sa sama nga ang- ang. Ang uban tingali nakigbisog sa pagpalambo sa ilang sosyal ug ekonomikanhong kahimtang. Ang kasagaran nakapili na o sa dili madugay mopili sa ilang mga kapikas. D. Espirituwal: Ang mga hamtong nagkinahanglan ug espirituhanon nga giya sa dagkong mga desis- yon sa kinabuhi sama sa kaminyoon, ministeryo, mas taas nga edukasyon, ug panar baho nga mga pagpili. Sila usab nagkinahanglan ug giya sa magtiayon ug pamilya mga relasyon. Ang mga magtotoo nagkinahanglan sa dugang nga panudlo sa espirituhanon nga pag kahamtong ug mahimong aktibo diha sa ministeryo sa simbahan. Sila kinahanglan nga modiskobre ug mogamit sa ilang espirituhanon nga mga gasa. Ang mga dili-magtotoo kinahanglan nga makadungog sa Ebanghelyo ug madala ngadto sa kaluwasan. 112
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Unsa ang gipasabot sa "pag-analisar sa mamiminaw"? 3. Nganong ang pag-analisar sa mamiminaw importante? 4. Itingob ang mga lakang sa pag-analisar sa mamiminaw. 5. Pagpili sa usa ka grupo sa edad nga inyong gitudloan o giplanohan nga tudloan. Ribyu ha ang mga kinaiya alang niana nga grupo sa edad niini nga leksyon. Isulat ang kating banan mahitungod sa grupo sa edad. (Ang mga tubag eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 114
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Si Jesus adunay napulo ug duha ka mga tinun-an. Pinaagi sa paggamit sa mga kahanas nga inyong nakat-onan niini nga kapitulo, analisa kini nga mamiminaw. Kamo maka kaplag sa impormasyon sa napulo ug duha ka mga tinun-an diha sa Mateo, Marcos, Lucas, Juan ug sa basahon sa Mga Buhat. 2. Analisaha ang mamiminaw nga inyong giplanohan nga tudloan. 3. Tun-i ang mga leksyon nga gitudlo ni Jesus ngadto kang Nicodemo sa Juan 3 ug sa babaye diha sa atabay sa Juan 4. 4. Ang usa adunahan ug intelehente. Ang usa kabus. Sa unsa nga paagi nga ang pagtudlo nga mga paagi ug ang sulod sa leksyon managlahi? Sa unsa nga paagi sila managsama? 114
KAPITULO 9 PAGPAHAYAG SA MGA TUMONG MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagpatin-aw sa mga pulong nga "tumong". • Pagpasabot sa kaimportante sa mga tumong diha sa pagtudlo. • Pagsulat sa mga tumong. • Paggamit sa listahan sa pagtimbang-timbang sa mga tumong. • Pagpasabot sa kalainan tali sa kinatibuk-an ug sa piho nga mga tumong. • Pag-ila sa katapusan nga tumong sa pagtudlo sa Biblia. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Kinsa among ginawali nga nagatambag kami sa tagsatagsa ka tawo, ug nagatud lo sa tagsatagsa ka tawo sa tanang kaalam: aron ikapaatubang namo ang tagsa tagsa ka tawo nga hingpit diha kang Kristo Jesus. (Colosas 1:28) PASIUNA Kamo nakakat-on nga ang tinuod nga espirituhanong pagtubo wala gisukod pinaagi sa unsa ang nadungog sa estudyante, apan sa unsa ang iyang gibuhat mahitungod sa iyang nadung gan. Niini nga kapitulo kamo makakat-on unsaon sa pagpahayag sa mga tumong nga makata bang kaninyo sa pagtino kon ang mga estudyante nakasabot gayud ug naglihok sa unsay ilang nakat-onan. MGA TUMONG Ang tumong maoy kalab-oton o katapusan sa aksyon. Kini maoy punto, tumong, o gitinguha nga resulta nga makab-ot. Sa diha nga ang usa ka magtutudlo mopahayag sa mga tumong, siya mosulat ug pahayag sa mga tumong alang sa iyang mga estudyante. Kini gipahayag sa mga termino nga mohulagway kon unsay mahimong buhaton sa mga estudyante sa pagkahu man sa leksyon. Ang leksyon nga inyong gitun-an karon adunay mga tumong. Balik sa sinug danan sa leksyon ug ribyuha kini nga mga tumong. ANG PAGKAMAHINUNGDANON SA MGA TUMONG Ang mga tumong importante tungod kay: 1. Sila magamando sa mga pag-ampo sa magtutudlo, mga plano, pagtudlo, ug mga kali hokan sa pagkat-on ngadto sa usa ka piho nga tumong. Kamo nahibalo kaayo kon unsa ang inyong gusto nga maabot sa matag leksyon aron nga kamo makaampo, maka plano, makatudlo ug maka-andam sa mga kalihokan sa pagkat-on sumala niana. 115
2. Sila magamit sa pagsukod sa pagka-epektibo sa pagtudlo. Kamo makasulti kon ang estudyante nakakat-on ba kon unsa ang gusto ninyong itudlo ngadto kanila. 3. Sila mopalambo sa inyong pagtudlo. Tungod kay kamo makasukod sa pagka-epektibo sa inyong pagtudlo, kamo makasulti sa diha nga kamo mapakyas ug sa diha nga kamo molampos. Kamo makakat-on gikan sa kapakyasan ug kalampusan ug magpadayon sa pagpalambo sa inyong pagtudlo. 4. Sila makatabang sa mga estudyante nga mahimong mga magtutuman imbis nga mga mamiminaw lamang sa Pulong. Sa diha nga kamo mopahimutang sa mga tumong ug moistorya kanila nga tin-aw sa mga estudyante sa dili pa kamo magsugod sa pagtudlo, nan unya sila mahibalo unsa ang gipaabot gikan kanila. UNSAON SA PAGSULAT SA MGA TUMONG IPAHAYAG ANG MGA TUMONG PINAAGI SA GIHIMO SA MGA ESTUDYANTE: Isulti sa piho kon unsa ang gusto ninyong ipabuhat sa kanila nga mahimo nila sa pagbuhat. Ania ang usa ka tumong nga gipahayag sa mga termino sa gihimo sa estudyante: "Sa pagtapos niini nga leksyon ang mga estudyante makahimo sa pagpatin-aw sa Juan 3:16". Ania ang usa ka tumong nga sayop ang pagkapahayag: "Ako motudlo sa mga estudyante sa Juan 3:16." Ang unang tumong gipahayag nga husto tungod kay kini nagpaila unsa ang inyong gusto sa estudyante nga mahimong buhaton sa katapusan sa leksyon. Kamo makahimo sa pagtino kon siya nakat-on sa husto nga paagi pinaagi sa pagpangutana kaniya sa pagpatin-aw sa Juan 3:16 nganha kaninyo. Ang ikaduha nga tumong sayop. Kini nagsulti kon unsa ang inyong buhaton kay sa unsa ang inyong gusto sa estudyante nga pagabuhaton. Unsaon ninyo pagkahibalo nga husto ang in- yong pagtudlo kanila? Ang tumong walay gihatag nga paagi sa pagtino niini. SUGDI ANG MATAG TUMONG SA USA KA BERBO: Ang berbo maoy usa ka pulong sa aksyon nga nagpailag unsay gikinahanglan nga resulta. Gamita ang usa ka pangbukas nga pahayag sama niini: "Sa pagkahuman niini nga leksyon ang estudyante makahimo sa:" Unya ilista ang mga tumong, nagasugod ang matag usa sa berbo. Diha sa seksyon sa "Alang sa Dugang Pagtuon" niini nga kapitulo adunay listahan sa mga berbo nga makatabang kanin yo sa pagpahayag sa mga tumong. Ania ang usa ka panig-ingnan sa usa ka tumong nga nagsu god sa usa ka berbo: 116
"Sa pagkahuman niini nga kapitulo ang estudyante makahimo sa pagpasabot sa plano sa kaluwasan." Ang "pagpasabot" maoy usa ka aksyon nga pulong. Kini nagsulti kon unsa ang inyong gusto sa estudyante nga pagabuhaton ingon nga resulta sa leksyon. IPAHAYAG ANG MATAG TUMONG NGA TAGSATAGSA: Ipahayag lamang ang usa ka pagkat-on nga resulta kada tumong. Ania ang pipila ka mga ehemplo: "Sa pagkahuman niini nga kapitulo ang estudyante makahimo sa: Husto: Pagsulti sa Juan 3:16. Sayop: Pagsulti ug pagpasabot sa Juan 3:16 ". Kon kamo gusto nga sila mopatin-aw usab niini, kamo kinahanglan nga mopahayag sa duha ka lainlaing nga tumong: "Sa pagkahuman niini nga leksyon ang estudyante makahimo sa: Pagsulti sa Juan 3:16 Pagpasabot sa Juan 3:16" IPAHAYAG ANG MATAG TUMONG NGA SUNOD-SUNOD Ang matag tumong kinahanglan nga may kalabutan ngadto sa unsay nag-una ug / o mosunod niini. Pananglitan, "kinutlo sa Juan 3:16 "Kini mao ang usa ka maayo nga tumong ang pag lista sa dili pa sa" pagpatin-aw sa Juan 3:16 ". Ang estudyante kinahanglan nga masayud niini aron makahimo sa pagpasabot niini. IPAHAYAG ANG MATAG TUMONG PINAAGI SA KINAIYA NGA INYONG NAMATIKDAN: Ania ang pipila ka mga ehemplo: "Sa pagkahuman niini nga kapitulo ang estudyante makahimo sa: Husto: Pagpasabot sa Juan 3:16. Sayop: Pagsabot sa Juan 3:16" Kon ang estudyante makapasabot Juan 3:16 kamo makahibalo nga siya nakasabot niini. Kon ang inyong tumong gipahayag nga "Pagsabot sa Juan 3:16" kini dili masukod. Kini wala mo- pahayag kon UNSA ang pagabuhaton sa estudyante aron kamo masayud kon natagbo ang tumong. 117
HIMOA NGA ANG MATAG TUMONG MAKAB-OT: Kon kamo mopahimutang sa mga tumong nga lisud kaayo, ang mga estudyante mawad-an sa kadasig. LISTAHAN Gamita kini nga listahan sa mga pangutana aron sa pagsusi sa mga tumong nga inyong gisulat alang sa inyong mga estudyante: 1. Kini ba gisulat sa mga termino nga mahimo sa mga estudyante? Kini ba nagsulti kon unsa ang inyong gidahom gikan sa estudyante kay sa unsa ang inyong buhaton? 2. Kini ba makita? Kamo ba nagsulat sa mga tumong pinaagi sa mga kinaiya nga inyong namatikdan aron sa pagtan-aw ko kamo nakatuman sa tumong? 3. Kini ba piho? Kini ba naghulagway sa tin-aw ug ilabi na kon unsa ang gilauman sa estudyante. 4. Kini ba tagsa-tagsa? Aduna bay usa lang ka pagkat-on nga resulta sa matag tumong? 5. Kini ba sunod-sunod? Kini ba may kalabutan sa mga tumong nga nag-una o sa mosunod? 6. Kini ba makab-ot? Siguroha nga kini dili kaayo lisud alang sa mga estudyante sa pagkab-ot. 7. Kini ba Bibliyanhon? KINATIBUK-AN UG PIHO O ESPESIPIKONG MGA TUMONG Kamo mopahimutang sa parehong kinatibuk-an ug piho nga mga tumong alang sa inyong mga estudyante. KINATIBUK-ANG MGA TUMONG: Ang kinatibuk-ang mga tumong mao ang mga tumong nga magamit sa inyong pagtudlo sa kinatibuk-.an Sila mao ang tumong nga ang mga estudyante makakab-ot sa usa ka yugto sa panahon. Ania ang pipila ka kinatibuk-ang mga tumong nga kinahanglan nga nag-unang mga mga tumong sa matag magtutudlo. Kini nga mga tumong gipahimutang pinaagi sa kinaiya sa estudyante nga inyong namatikdan: Ingon nga resulta sa mga leksyon nga akong gitudlo, ang estudyante makahimo sa: Pagtubag sa Ebanghelyo: Kini nga tumong dali ra nga ma-obserbahan. Ang estudyante ba naghinulsol ug mitalikod gikan sa sala? 118
Pagdawat sa Bautismo sa Balaan nga Espiritu: Ang magtutudlo kinahanglan motabang sa paggiya sa matag estudyante niini nga kasi natian. Ang ilhanan sa pagsulti sa laing mga sinultihan ug ang mga ebidensiya sa ga- hum sa pagsaksi aron sa pagtan-aw kon kini nga tumong nakab-ot. Pagpabautismo sa Tubig: Ang mga estudyante nga natawo pag-usab kinahanglan nga awhagon sa pagsunod ni Jesus pinaagi sa pampublikong pagsugid sa ilang pagtoo. Pagpasundyag sa Espirituhanong Bunga: Usa sa importante nga tumong sa pagtudlo mao ang kalamboan nga sama-kang-Kristo nga kinaiya. Kini naglakip sa espirituhanong bunga nga gilista sa Galacia 5: 22-23. Kini usab naglakip sa pagpalambo sa Gingharianong estilo sa kinabuhi basi sa mga baruganan nga gitudlo ni Jesus ug dugang pa nga gipalapdan sa mga Epistola sa Bag- ong Tugon. Pagdiskobre sa Espirituhanon nga mga Gasa: Ang Biblia nagpadayag nga ang matag magtotoo adunay labing menos usa ka espi rituhanong gasa. Kini mao ang responsibilidad sa Kristohanong magtutudlo sa pagta bang sa mga estudyante nga madiskobre ang ilang espirituhanon nga mga gasa. Paggamit sa Espirituhanon nga mga Gasa: Dili lamang igo nga madiskobre ang espirituhanong mga gasa. Ang estudyante kina hanglan nga madasig sa paggamit niini nga mga gasa sa buhat sa pagpangalagad. Pagsanay sa Espirituwal: Ang pagtulon-an nga liyok dili bug-os hangtud nga ang estudyante nga gitudloan mosanay sa espirituwal. Tan-awa II Timoteo 2: 2. Pag-apil sa Personal nga Pagtuon sa Biblia: Ang pagpalambo sa personal nga pagtuon sa Biblia mao ang usa ka importante nga kinatibuk-ang tumong. Ang paagi sa inyong pagtudlo sa Biblia moawhag sa mga estudyante sa pagtuon niini sa ilang kaugalingon. Ang Harvestime International Institute nga kurso, "Mamugnaong Pagtuon sa Biblia nga mga Paagi", makatabang kaninyo sa pagtudlo sa mga estudyante sa nagkalain-laing mga paagi sa personal nga pagtuon sa Biblia. 119
Paggamit sa Bibliyanhong Pagsuhid nga mga Materyal: Kon kamo adunay gihuptan nga Bibliyanhong pagsuhid nga mga materyal sama sa mga diksiyonaryo, konkordans, ug uban pa, ang mga estudyante kinahanglan nga tudloan sa paggamit niini nga mga materyal. Ang Harvestime International Institute nga kurso, "Mamugnaong Pagtuon sa Biblia nga mga Paagi", makatabang kaninyo sa pagtudlo sa mga estudyante kon unsaon paggamit ang maong mga materyal. Pag-ampo Kanunay: Ang mga estudyante kinahanglan nga matudloan kon unsaon sa pag-ampo kanunay diha sa publiko ug sa pribado. Pag-apil sa Simbahan nga Pakig-ambitay: Ang mga estudyante kinahanglan mahimong aktibong mga miyembro sa usa ka lokal nga kapunungan sa simbahan. PIHO NGA MGA TUMONG: Ang piho nga mga tumong mao kadtong inyong gipahimutang alang sa indibiduwal nga leksyon nga inyong giplanohang itudlo. Kini managlahi sa matag leksyon, depende sa hilisgutan. Ribyuha ang mga tumong nga gipahayag sa sinugdanan sa leksyon niini nga manwal. Matikdi kon sa unsa nga paagi nga ang mga tumong managlahi sa matag kapitulo depende sa sulod sa leksyon. ANG KATAPUSANG TUMONG Ang Biblia nagpadayag sa kapatusang tumong, ang katapusang tumong sa tanang mga Bibliyanhong pagtudlo: Kinsa among ginawali nga nagatambag kami sa tagsatagsa ka tawo, ug nagatud lo sa tagsatagsa ka tawo sa tanang kaalam: aron ikapaatubang namo ang tagsa tagsa ka tawo nga hingpit diha kang Kristo Jesus. (Colosas 1:28) Ang katapusan nga tumong sa pagwali ug pagtudlo mao ang pag-andam sa mga estudyante sa pagtindog sa atubangan sa Dios nga hingpit diha kang Kristo Jesus. 120
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-uohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Ipatin-aw ang pulong nga "tumong". 3. Nganong ang mga tumong importante sa pagtudlo? 4. Unsa ang kalainan sa kinatibuk-an ug piho nga mga tumong? 5. Asa niini nga mga tumong ang gipahayag nga insakto? Sa pagkahuman niini nga leksyon ang estudyante makahimo sa: Ehemplo A: Pagsabot sa Juan 3:16. Ehemplo B: Pagsulti sa Juan 3:16. Ehemplo_______ang husto. 6. Unsa ang katapusang tumong sa Bibliyanhong pagtudlo? (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusang kapitulo niini nga manwal.) 121
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Gamita ang mosunod nga tsart sa pagpili ug mga berbo sa pagsulat ug mga tumong: EHEMPLO SA MGA BERBO Kon ang tumong mao ang: KAHIBALO PAGSABOT KAHANAS Gamita kini nga mga berbo Gamita kini nga mga berbo Gamita kini nga mga berbo Pagngalan Pagribyu Paglista Pagpahayag Pagsunod-sunod Pagsulti Paghinumdom Pagsulat Pag-ila Pagmemorya Pagsubay Pagbantay sa Pagbantay uban sa Pag-uban Pagpatin-aw Paghulagway Pagpaila Paglabel Paglatid Pagsulti Pagtingob Pag-analisa Pagsalikway Pagpataliwala Pagkompara Paghatag ug kalainan Paghubad Pagtandi Paglain Pagpili Pagpalabi Paglahi Pagsusi Pag-ila Pagdiskobre Pagtugbang Pagkopya Pag-organisar Paghubad Pagtimbang-timbang Pagpangita Paghisgot Pagtabang Paggiya Pagtudlo Pagplano Pagpangutana Pagsuhid Pagpadapat Pagpamalandong Paghimo Paggamit Pagpraktis Pagsulbad Pagsinati Pagpasabot Pagsulti Pagtabang sa Pag-ampo bahin sa Pagpakita Pag-organisar Pagdesinyo Pagpakita Pagsuhid Pagpalambo Pagtuon 2. Pagsulat ug pipila ka mga piho nga mga tumong sa leksyon nga inyong giplanohang itudlo.Gamita ang listahan aron sa pagtimbang-timbang sa mga tumong nga inyong nasulat. 1. Kini ba gisulat sa mga termino nga mahimo sa mga estudyante? Kini ba nagsulti kon unsa ang inyong gidahom gikan sa estudyante kay sa unsa ang inyong buhaton? 2. Kini ba makita? Kamo ba nagsulat sa mga tumong pinaagi sa mga kinaiya nga inyong namatikdan aron sa pagtan-aw ko kamo nakatuman sa tumong? 3. Kini ba piho? Kini ba naghulagway sa tin-aw ug ilabi na kon unsa ang gilauman sa estudyante. 122
4. Kini ba tagsa-tagsa? Aduna bay usa lang ka pagkat-on nga resulta sa matag tumong? 5. Kini ba sunod-sunod? Kini ba may kalabutan sa mga tumong nga nag-una o sa mosunod? 6. Kini ba makab-ot? Siguroha nga kini dili kaayo lisud alang sa mga estudyante sa pagkab-ot. 7. Kini ba Bibliyanhon? 3. Gamita ang mosunod nga mga latid sa pagtuon sa mga tumong nga gipahimutang sa Dios alang sa ministeryo nga mga gasa: MGA TAGA -EFESO 4:11-16 "Ug ang iyang mga gasa mao nga ang uban mahimong mga: A. Ang mga nagkalain-laing mga ministeryo: Ang uban mga apostoles, ang uban mga propeta, ang uban mga ebanghelista, ang uban mga pastor, ug ang uban mga mag tutudlo: B. Ang buluhaton: Alang sa pagsangkap sa mga balaan, alang sa buhat sa ministeryo, alang sa pagtukod sa Lawas ni Kristo, 1. Gitinguha nga resulta: Hangtud nga makadangat kitang tanan sa panaghiusa sa pagtoo, ug sa kahibalo sa Anak sa Dios, sa pagkahamtong, sa sukod sa gitas-on sa kahupnganan ni Kristo; 2. Posible nga mga Kinaiya: aron kita dili na mahimong mga bata, a) Dili magustohan: Ginapalid ngadto ug nganhi, ug gidala ngadto sa tanan nga hangin sa doktrina pinaagi sa kabatid sa mga tawo, pinaagi sa ilang mga maliputon ug malimbongon nga mga lalang. b) Magustohan: Hinonoa, nagasulti sa kamatuoran diha sa gugma, kita motubo sa tanang paagi ngadto kaniya nga mao ang ulo, ngadto kang Kristo, nga gikan kaniya ang tibook nga lawas, nabalay ug nasumpay pinaagi sa matag lutahan nga kini gitagana, sa diha nga ang matag bahin nagtrabaho sa husto nga paagi, naghimo sa pagtubo sa lawas ug nagtukod sa iyang kaugalingon diha sa gugma. 123
KAPITULO 10 PAGPLANO SA LEKSYON MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pag-ila sa mga hinungdan nga komon sa matag sitwasyon sa pagtudlo. • Pag-ila sa mga bahin sa nag-unang mga plano sa pagtudlo. • Pagtingob sa mga lakang alang sa pagplano sa leksyon. • Pagplano sa leksyon. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Ang maalamon nga magtutudlo makahimo sa pagkat-on nga usa ka hingpit nga kalipay. (Proverbio 15: 2, TLB) PASIUNA Kamo nagtuon sa mga mensahe nga gitudlo ni Jesus. Kamo nakakat-on sa paagi sa pagtudlo, unsaon paggamit sa mga tabang sa pagtudlo, pag-analisa sa mamiminaw, ug sa unsa nga paa gi gipahayag ang mga tumong. Kamo mogamit sa tanang kahanas niini nga kapitulo samtang kamo magplano sa leksyon. ANG KAHIMTANG SA PAGTUDLO Sa diha nga kamo magplano ug leksyon, hinumdumi nga ang matag pagtudlo nga kahimtang naglakip sa mosunod nga komon nga mga butang: BALAANG MGA AHENTE: Ang Amahan, Anak, ug Espiritu Santo mao ang balaan nga espirituhanong mga ahente luyo sa pagtudlo sa Biblia. Ang Espiritu Santo mao ang gahum nga makahimo sa mga magtutudlo sa pagtudlo ug maka-abli sa pagsabot sa mga estudyante. (Ribyuha ang Kapitulo 2) ANG MAGTUTUDLO: Ang magtutudlo mao ang nakaila sa kamatuoran nga itudlo: Ug siya misugod sa pagtudlo kanila sa daghang mga butang. (Marcos 6:34) (Ribyuha ang Kapitulo 1 ug 2, "Usa ka Magtutudlo Gikan sa Dios"). ANG ESTUDYANTE: Ang estudyante maoy usa ka matinud-anon nga lalaki o babaye nga motambong nga adunay 124
interes sa leksyon nga gihatag. Ang estudyante makakat-on sa diha nga siya adunay reaksyon sa iyang makita, madungog, ug masabtan: ... Nagsulti siya [Jesus] sa pulong ... sumala sa ilang katakus sa pagpatalinghug. (Marcos 4:33) Ang magtutudlo kinahanglan nga mobuhat labaw pa kay sa pagtudlo sa kamatuoran sa Bib- lia. Ang kamatuoran lamang dili makahuloganon. Ang estudyante kinahanglan makasabot ug mopadapat sa kamatuoran. Sa Mateo 13 diha sa sambingay sa magpupugas, ang binhi nga na hulog sa daplin sa dalan gisakmit tungod kay ang tigpaminaw wala makasabot (Mateo 13:19). Ang mga estudyante kinahanglan nga makasabot sa kahulogan kon unsa ang gitudlo pinaagi sa ilang kaugalingong personal nga kasinatian. (Ribyuha ang Kapitulo 8) PINULONGAN: Ang pinulongan nga gigamit sa pagtudlo kinahanglan nga masabtan sa estudyante o kaha usa ka maghuhubad ang gikinahanglan. (Ribyuha ang Kapitulo 8) PALIBOT: Ang mga tawo makakat-on nga labing maayo sa diha nga ang leksyon may kalabutan sa ilang palibot. Unsay ilang makat-onan kinahanglan nga praktikal ug magamit sa mga problema nga ilang giatubang sa kinabuhi. Ang mensahe kinahanglan nga moministeryo sa mga pangina hanglan nga nalalang sa ilang palibot sa balay, sa trabaho, o sa pagpangalagad. (Tan-awa sa Kapitulo 8). LEKSYON: Ang leksyon nga ipakigsulti mao ang Pulong sa Dios, ang Biblia. Ang Biblia mao ang nag- unang libro sa pahamatngon. Ang ubang mga basahon ug mga materyales magamit, apan ang Pulong sa Dios mao ang katapusan nga awtoridad. (Ribyuha Kapitulo 3 ug upat 4) MGA TUMONG: Ang matag leksyon kinahanglan may kalabutan sa kinatibuk-an ug sa piho nga espirituhanon nga mga tumong. (Ribyuha ang Kapitulo 9) MGA PAAGI: Ang matag leksyon itudlo pinaagi sa paggamit ug mga paagi. (Ribyuha ang Kapitulo 5 ug 6) USA KA PANIG-INGNAN Ania ang usa ka panig-ingnan sa mga butang sa sitwasyon nga komon sa pagtudlo gamit ang Juan 4: Balaan nga mga Ahente: Si Jesus misulti sa mensahe sa Dios nga Amahan, nga gihatagag gahum sa Espiritu Santo. 125
Magtutudlo: Si Jesus. Tinun-an: Ang babaye didto sa atabay. Pinulongan: Si Jesus misulti kaniya sa usa ka pinulongan nga iyang masabtan. Palibot: Ang palibot mao ang atabay ni Jacob. Gigamit ni Jesus ang kinaiyahan sa pagpre sentar sa leksyon. Leksyon: Ang Dios espiritu man ug ang mga magasimba kaniya kinahanglan managsimba diha sa espiritu ug sa kamatuoran. Si Jesus mao ang tinubdan sa buhi nga tubig. Mga Tumong: Aron sa pagdala sa babaye sa pagkaamgo nga ang iyang tinuod nga pangi nahanglan dili alang sa pisikal nga tubig apan alang sa buhi nga tubig. Mga Paagi: Si Jesus migamit sa komon nga butang [tubig] ingon nga tabang sa pagtu-on sa pagdani ug pagtagad. Iyang gigamit ang komon nga okasyon [miduol aron sa pagkalos ug tubig] ingon nga oportunidad sa pagtudlo. Si Jesus migamit sa pagtandi tali sa natural nga tubig ug buhi nga tubig. Siya migamit sa panag-istoryahanay, pagpangutana, ug sa paghisgot sa tradisyon. Iyang gikutlo gikan sa Daang Tugon ug gigamit sa karon nga sitwasyon nga may kalabutan sa mga panginahanglan sa babaye. Siya nagpadapat sa leksyon sa iyang kina buhi ug nagtawag alang sa personal nga tubag. PAGPLANO SA LEKSYON Kamo karon andam na sa pagplano sa leksyon. Sunda kini nga mga lakang: UNANG LAKANG - Pangandam sa espirituwal: Andama ang inyong kasingkasing: Ang mga laraw sa kasingkasing iya sa tawo ug ang tubag sa dila gikan kang Jehova. (Proverbio 16: 1) Andama ang inyong hunahuna: Ug kon aduna man kaninyoy nakulangan sa kaalam, papangayoa siya sa Dios, nga nagapanghatag ngadto sa tanang mga tawo sa madagayaon ug sa walay pag pamoyboy; ug kini igahatag kaniya. (Santiago 1: 5) Pag-ampo nga ang Dios mo-andam sa mga kasingkasing sa mga estudyante sa pagdawat sa Pulong. Pag-ampo alang sa inyong kaugalingon, nga ang Dios modihog ug mohatag ug kata kus kaninyo sa pagpakigbahin sa iyang Pulong. IKADUHANG LAKANG - Tun-i ang Leksyon: Basaha ang teksto sa Biblia alang sa leksyon. Basaha ang nakapalibot nga mga tudling nga naghatag ug gigikanan sa leksyon. Pamalandongi ang tudling sa hinay, mahunahunaon nga pagbalik-balik sa pagbasa. Tun-i ang tanan nga butang sa Biblia nga nagsulti bahin sa ulohan nga inyong itudlo. Kon kamo adunay mga materyales sa pagsuhid sa Biblia sama sa konkor- 126
dans, libro sa pulong nga pagtuon, ug mga komentaryo, gamita kini alang sa dugang nga pagsuhid: Pagtuon sa pagpakita sa imong kaugalingon nga mahimut-an sa Dios, usa ka magbubuhat nga walay igakaulaw, mahibalo nga mobahinbahin sa pulong sa kamatuoran. (II Timoteo 2:15) Samtang kamo magtuon, isulat ang importante nga mga punto ug espesyal nga mga hunahuna sa Espiritu Santo nga gidala sa inyong hunahuna. Kamo mogamit niini nga mga sulat sa pag palambo ug latid sa leksyon. IKATULONG LAKANG - Analisaha ang mamiminaw: Gamita ang mga kahanas nga inyong nakat-onan sa Kapitulo 8 niini nga kurso sa pag-analisar sa mga manambong nga inyong tudloan. IKAUPAT NGA LAKANG - Ipahimutang ang mga Tumong: Gamita ang mga sulat sa inyong pagtuon ug ibutang diha sa hunahuna ang inyong pagtuki sa mamiminaw, ipahimutang ang mga tumong sa leksyon. (Ribyuha ang kapitulo 9 niini nga kurso, "Pagpahayag sa mga tumong"). IKALIMANG LAKANG - Ilatid ang nag-unang mga seksyon sa Leksyon: Adunay upat ka nag-unang mga bahin sa plano alang sa pagtudlo sa Bibliyanhong leksyon: Ang pasiuna, lawas sa leksyon, mga aplikasyon, ug konklusyon. Ang latid naglangkob sa mubo nga sinulat nga mga pahayag nga nagtingob sa importante nga mga kamatuoran nga inyong gusto nga ipresentar sa matag seksyon sa leksyon. Ang latid usa ka bililhon nga tabang sa pagtudlo tungod kay kini makatabang kaninyo nga magpabilin sa hilisgutan sam- tang kamo magtudlo. Kini makatabang usab kaninyo sa paghinumdom sa importante nga mga kamatuoran nga inyong gikinahanglan sa pagtudlo sa mga estudyante. Gamita ang mga mubo nga mga sulat nga inyong gisulat sa panahon sa inyong pagtuon sa pagpalambo sa latid sa pagtudlo. Ania ang paagi sa pagsulat ug latid: Titulo o Ulohan: Ang mga titulo o ulohan makatabang sa mga tawo nga mahinumdom sa hilisgutan. Sila usab makatabang sa mga magtutudlo sa piho nga bahin sa katuyoan sa lek- syon. Pagpili ug usa ka titulo o ulohan alang sa leksyon nga nagpakita sa sentro nga kama tuoran. Pangutan-a ang inyong kaugalingon, "Unsay akong hisgotan bahin niini nga leksyon?" Isulat ang titulo o ulohan sa sinugdanan sa inyong latid. Pasiuna: Ang pasiuna mao ang sinugdanan sa leksyon. Importante nga ang pasiuna mohatag ug interes sa estudyante o dili na siya mopadayon sa pagpamati. Si Jesus walay sumbanan sa pasiuna. Siya nagsiguro sa iyang mga mamiminaw pinaagi sa pipila ka mga pamaagi. Usahay siya mokuha niini pinaagi sa pag-ingon "Sa pagkatinuod, sa pagkatinuod". Sa diha nga si Jesus moingon "Sa pagkatinuod, sa pagkatinuod", kini sama sa pag-ingon "Pamati pag-ayo ... kini importante!" 127
Si Jesus mikuha sa pagtagad pinaagi sa pagsugod sa usa ka pahayag nga may interes sa tawo nga iyang gisultihan. Pananglitan, giablihan niya ang panag-istoryahanay uban sa babaye didto sa atabay sa Juan 4 pinaagi sa pagpangayo ug mainom nga tubig: Ug dihay usa ka babaye nga Samariahanon nga miabot aron sa pagkalos ug tubig: Si Jesus miingon kaniya, paimna ako. (Juan 4: 7) Siya miabot sa atabay sa pagtimba ug tubig, mao nga siya nagsugod sa iyang punto sa inte- res. Ang pasiuna midala ngadto sa usa ka panaghisgot sa espirituwal nga leksyon sa buhi nga tubig. Kon ang mga mamiminaw interesado sa Kasugoan ni Moises, nan, gigamit ni Jesus kini nga hilisgutan alang sa pasiuna. Kon sila nagtagad bahin sa Gingharian nga gisaad sa Israel, siya moabli ug pahayag niini nga hilisgutan. Kon kamo magsugod sa leksyon uban sa pahayag nga makahatag ug interes sa inyong mamiminaw, kini makadani sa ilang pagtagad mao nga kamo makahimo sa pagpakigbahin sa Ebanghelyo. Si Jesus usab migamit sa komon nga mga butang, mga pangutana ug mga tubag, mga sambi ngay, mga panghitabo sa kasaysayan, mga Kasulatan, mga pagtandi, ug mga problema ingon nga mga pasiuna sa pagsiguro sa pagtagad. Siya migamit sa mga higayon nga mga bahin sa komon nga mga kahimtang sa kinabuhi. Siya nagsugod kon unsa ang nahibaloan sa mga tawo aron sa pagtudlo sa wala mahibaloi ug gidala sila gikan sa kinatibuk-ang ngadto sa piho nga mga pagtulon-an. Ang Pasiuna kinahanglan nga: Mubo: Kon kini taas kaayo, ang interes mawala. Makadani: kinahanglan kini makadani sa interes sa mga mamiminaw; itumbok sa pipila ka mga panginahanglan o pagtagad. Mahinumduman: Kini kinahanglan nga daling mahinumdoman sa mamiminaw. May kalabutan: Ang pasiuna nag-andam alang sa mga kamatuoran nga inyong itudlo; ug nagpasinati sa mga mamiminaw sa nag-unang ideya sa leksyon. Pag-andam ug pasiuna nga makaangkon sa interes sa inyong mga estudyante. Sa inyong latid isulat ang katingbanan kon unsaon ninyo pagpaila ang leksyon. Lawas: Ang "lawas" sa leksyon mao ang nag-unang unod sa pagtulon-an. Sa leksyon nga gitudlo ni Jesus sa babaye didto sa atabay, ang lawas sa iyang mensahe nagtumbok sa buhi nga tubig. Kini nagpadayag sa tinubdan sa buhi nga tubig, usa ka kalainan tali sa buhi ug sa natural nga tubig, ang tubag nga gikinahanglan sa pagdawat sa buhi nga tubig, ug ang mga resulta sa pag-inom sa buhi nga tubig: Ang tinubdan: ... Si Jesus mitubag ug miingon kaniya: Kong ikaw nakaila sa hatag sa Dios, ug nga kini mao ang nagaingon kanimo, Paimna ako; mangayo unta ikaw kaniya ug siya mohatag unta kanimo ug buhi nga tubig ... (Juan 4:10) 128
Kalainan tali sa Buhi ug Natural nga Tubig: ... Bisan kinsa nga magainom niining tubiga pagauhawon pag-usab: Apan bisan kinsa nga magainom sa tubig nga akong ihatag kaniya dili na gayud pagauhawon ... (Juan 4: 13-14) Ang Tubag nga Gikinahanglan: Siya kinahanglan gayud nga moinom sa tubig gikan sa espirituhanon nga tinubdan: ... Pangayo kaniya ug siya mohatag kanimo ug buhi nga tubig ... Bisan kinsa nga magainom sa tubig nga akong ihatag kaniya dili na gayud pagauhawon... (Juan 4: 10, 14) Ang mga Resulta: ... Dili gayud pagauhawon; apan ang tubig nga akong igahatag kaniya mahi mong diha sa sulod niya usa ka atabay sa tubig nga magatubod ngadto sa kinabuhi nga walay katapusan. (Juan 4:14) Ania ang sayon nga paagi sa pag-organisar sa lawas sa leksyon diha sa latid: 1. Unang nag-unang punto. A. Dugang pahayag sa unang nag-unang punto. 1. ilalum nga punto 2. ilalum nga punto B. Dugang pahayag sa unang nag-unang punto. 1. ilalum nga punto C. Dugang pahayag sa unang nag-unang punto. II. Ikaduhang nag-unang punto. (Ilista ang mga pahayag mahitungod sa ikaduha nga nag-unang punto ingon sa gibuhat ninyo sa unang mga nag-unang punto.) Siguroha nga ang mga puntos giorganisar sa makatarunganon nga han-ay nga nagsunod sa teksto sa Kasulatan alang sa leksyon. Ang nag-unang mga punto kinahanglan nga may kala butan ngadto sa mga nag-unang ideya ug ang mga ilalum nga mga punto kinahanglan nga may kalabutan sa nag-unang mga punto. Paghimo ug maayo nga pagbalhin tali sa mga puntos pinaagi sa pag-asoy sa matag punto sa miaging usa. Padayon sa paglatid hangtud nga matapos ang tanang nag-unang mga punto sa leksyon. Ang gidaghanon sa mga punto nagdepende sa matag leksyon. Aplikasyon o Pagpadapat: Sa diha nga kamo makig-asoy sa kamatuoran sa Pulong sa Dios sa inyong matag adlaw nga pagkinabui, kini gitawag nga "aplikasyon o pagpadapat". Kamo 129
naghimo o nagpadapat sa inyong gitudlo sa reyalidad sa kinabuhi. Pagkatapos itudlo ang Bib- liyanhong kamatuoran, kini iaplikar sa kinabuhi ug ministeryo sa naminaw. Kini kinahanglan motubag sa pangutanan nga "Giunsa niini nga kamatuoran pag-apekto kanako?" Diha sa ehemplo ni Jesus ug sa babaye sa atabay, siya nagtudlo kaniya mahitungod sa buhi nga tubig ug unya giaplikar ang leksyon. Siya miingon kaniya nga kining buhi nga tubig ma- himong maanaa kaniya ug mousab sa iyang kinabuhi. Siya mipakita kaniya kon unsaon sa pagsimba ang tinuod nga Dios diha sa espiritu ug kamatuoran. Ang aplikasyon mahimo pina agi sa paggamit sa bisan hain sa paagi sa pagtudlo nga inyong nakat-onan sa kapitulo 5 ug 6. Ang pagpangutana ug pagtubag sa mga pangutana maoy maayo nga paagi sa paggamit sa mga kamatuoran nga inyong gitudlo. Tugoti ang mga estudyante sa paghimo sa aplikasyon sa ilang mga kaugalingon usab. Ang mga aplikasyon kinahanglan nga gikuha gikan sa tinuod nga mga kasinatian sa kinabuhi nga ihulagway sa leksyon. Kamo makakaplag sa maong mga ilustrasyon diha sa Biblia, kasay sayan, mga biyograpiya sa bantog nga mga tawo, mga sambingay, mga himno, pinaagi sa pag basa sa mga libro, ug pinaagi sa personal nga obserbasyon, ug kasinatian. Ang mga tawo ma kakat-on nga labing maayo sa konteksto sa pagbuhat. Ang mga estudyante kinahanglan mobu hat kon sila gusto nga mokat-on: Kon kamo mahibalo niining mga butanga, malipayon kamo kon kamo mobuhat kanila. (Juan 13:17) (Ribyuha ang Santiago 5 usab). Ang "pagbuhat" mao ang aplikasyon. Ang paggamit sa mga leksyon mahimong maglakip sa mga proyekto ug mga kalihokan aron sa pagtabang sa mga estudyante sa paggamit sa mga kamatuoran nga ilang nakat-onan. Sa pagtudlo sa latid, isulat kon sa unsang paagi kamo mo- gamit sa mga kamatuoran nga inyong gitudlo. Ilakip ang mga paagi ug mga kalihokan nga inyong gamiton. Konklusyon: Ang konklusyon motapos sa leksyon. Ang konklusyon sa leksyon kinahanglan nga maglakip sa katingbanan sa nag-unang mga punto nga gitudlo diha sa lawas sa leksyon. Ang katingbanan dili kinahanglan nga makapalaay nga pahayag sa mga kamatuoran. Kamo makahimo sa paggamit sa bisan unsa sa mga paagi nga inyong nakat-onan sa Kapitulo 5 ug 6 sa pagribyu sa leksyon. Kamo maglakip sa ilustrasyon o kinutlo, pangutana o sa paghatag sa piho nga direksyon. Ang pagribyu importante. Si Jesus kasagaran misubli sa espirituhanong mga kamatuoran. Gamita ang daghan nga pabalikbalik nga pagsubli ingon sa gikinahanglan aron makasiguro nga ang mga estudyante makasabot sa leksyon. Ang konklusyon kinahanglan usab maglakip sa oportunidad alang sa tubag gikan sa estudyan te. Sa dihang si Jesus mitapos sa mga leksyon, siya sa kanunay nangayo ug tubag. Sa atabay, giingnan ni Jesus ang Samariahanon nga babaye, "Lumakaw ka, tawga ang imong bana." Kini nangayo ug tubag nga miresulta sa iyang pagsugid sa sala. Dili igo nga makadungog lang sa Pulong. Dili igo lang nga mahibalo kon sa unsang paagi nga kini magamit sa atong mga kinabuhi. Kita kinahanglan gayud nga motubag sa unsa ang atong nakat-onan. Ang tubag posible lamang sa diha nga ang mga kamatuoran may kalabutan kanato. Kini maoy hinungdan nga ang aplikasyon nga bahin sa leksyon importante. Kita kinahanglan gayud nga makasabot sa unsa nga paagi magamit ang mensahe nga alang kanato aron maka tubag niini. 130
Ang pagpadayag nagkinahanglan ug tubag. Bisan ang kamatuoran nga gipadayag sa Dios ang iyang kaugalingon diha sa katahum sa kinaiyahan nagkinahanglag tubag gikan sa tawo: Tungod kay ang nahibaloan sa Dios, ginapahayag diha kanila; kay gipahayag man sa Dios ngadto kanila. Kay ang dili makita nga mga butang kaniya gikan sa pagtukod sa kalibutan mao ang tin-aw nga nakita, nasabtan pinaagi sa mga butang nga binuhat; bisan ang iyang walay katapusan nga gahum ug pagka-Dios, aron sila wala nay ikabalibad. (Roma 1: 19-20) Ang mga ehemplo sa mga tubag sa leksyon mao ang pagdawat kang Jesus ingon nga Manlu luwas, ang pagduol sa pag-ampo aron sa pagdawat sa kaayohan o sa pagbautismo sa Balaang Espiritu, pagsugid sa sala, ug ang pasalig sa kristohanong pagpangalagad. Ang pag-awhag sa tubag dili ibasi sa emosyonal nga pag-apelar. Si Jesus mihimo niini nga tin-aw nga ang pagsa nong sa ebanghelyo bililhon.(Tan-awa sa Marcos 8:34-35). Pagdesisyon kon unsaon ninyo pagtsek kon ang inyong gipahimutang nga mga tumong naa- bot. Inyo bang eksaminon ang mga estudyante? Inyo ba silang pahimoon ug proyekto o kali hokan nga magamit ang ilang nakat-onan? Pagsulat ug katingbanan kon unsaon ninyo pagta pos ang leksyon. Hinumdumi ang pag-apil sa tawag alang sa pagtubag. Unsay inyong gusto nga tubag sa mga estudyante nga inyong gitudloan. IKAUNOM NGA LAKANG - Pagpili ug mga paagi ug mga tabang: Pagpili ug mga paagi nga inyong gamiton sa pagtudlo sa leksyon. Ania ang listahan sa mga paagi nga inyong gitun-an diin kamo makapili: Nailhan ngadto sa wala mailhi -Kinatibuk-an ngadto sa piho -Mga leksyon sa butang / biswal nga pagpasundayag -Mga pangutana ug mga tubag / diskusyon -Mga sambingay -Panghitabo nga kasaysayan [naghulagway kon unsa ang inyong itudlo] -Paggamit sa mga Kasulatan -Kalainan -Mga problema -Mga higayon Siguroha nga ang mga paagi nga inyong gipili angay sa mamiminaw ug sa leksyon. Pagplano ug mga tabang sa pagtudlo nga magamit sa leksyon ug sa mga kalihokan nga naglakip sa pag- apil sa mga estudyante. IKAPITONG LAKANG- I-organisar ang mga materyal: I-organisar ang mga materyal nga inyong gikinahanglan sa pagtudlo sa leksyon. Kini magla kip sa inyong latid sa pagtudlo, Biblia, gisulat nga mga materyales alang sa mga estudyante, mga tabang sa pagtudlo, ug bisan unsa nga mga suplay nga inyong gikinahanglan alang sa mga kalihokan nga inyong giplano. 131
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Unsa ang mga butang nga komon sa matag sitwasyon sa pagtudlo? 3. Unsa ang upat ka nag-unang mga bahin sa pagplano sa leksyon nga gihisgotan niini nga kapitulo? ______________________________ ______________________________ 4. Ilista ang mga lakang sa pagplano sa leksyon nga gihisgotan niini nga kapitulo. Unang Lakang: Ikaduhang Lakang: Ikatulong Lakang: Ikaupat nga Lakang: Ikalima nga Lakang: Ikaunom nga Lakang: Ikapito nga Lakang: 5. Gamita ang latid sa "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon sa pagplano sa leksyon. (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 13
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Usa sa mga nag-unang tumong sa pagtudlo mao ang paggiya sa mga estudyante sa pagdawat ni Jesus Kristo ingon nga ilang personal nga Manluluwas. Kini nga tumong posible bisan pa sa mga bata. Ang gikinahanglan lamang mao nga ang bata may pangi daron na aron makasabot ug makahimo ug desisyon. Ang Bibliyanhong mga panig-ingnan sa mga bata nga miduol sa Dios mao si Jose, Samuel, Jeremias, Daniel, Juan Bautista ug si Timoteo. Ang pagkakabig mahitabo sa bata pa nga lebel: Mateo 18: 3 Ang pagkamapainubsanon maoy kinaiya sa mga bata nga naghimo niini nga mas sayon alang kanila sa pagdawat sa Ebanghelyo: Mateo 18: 4 Ang gamay nga bata makahimo sa pagtoo: Mateo 18: 6 Ang paghimo sa bata nga mapandol sa espirituwal seryoso nga butang: Mateo 18:6, 8 Ang bata dako'g bili sa Dios: Mateo 18:10 Si Jesus naghisgot pa gihapon bahin sa mga bata sa diha nga siya misulti sa nawala nga carnero nga hingkaplagan: Mateo 18: 12, 13 Kini dili kabubut-on sa Amahan nga ang usa ka bata mawala: Mateo 18:14 2. Analisaha ang komon nga mga hinungdan sa sitwasyon sa pagtudlo ni Jesus kang Nicodemo sa Juan 3: Balaan nga Ahente: Magtutudlo: Estudyante: Pinulongan: Palibot: Leksyon: Mga Paagi: 3. Analisaha ang estruktura sa pipila ka mensahe ni Jesus nga narekord sa Biblia. Sa matag usa, hunahunaa kini nga mga pangutana: 133
Pasiuna: Unsa nga paagi ang iyang gigamit aron sa pagsiguro sa pagta gad? Sa unsa nga paagi siya nagpaila sa pagtulon-an? Lawas sa Mensahe Unsa ang nag-unang mga kamatuoran nga iyang gitudlo? Unsa nga mga paagi ang iyang gigamit sa pagpresentar kanila? Aplikasyon: Giunsa niya paggamit ang kamatuoran sa Biblia ngadto sa kina- buhi o mga kinabuhi sa mga mamiminaw? Konklusyon: Giunsa ni Jesus pagtapos sa mensahe? Unsay tubag nga iyang gipangayo? 4. Gamita ang latid sa ubos sa pag-andam sa mga leksyon nga itudlo. LATID SA PAGPLANO SA MGA LEKSYON Ulohan sa Leksyon: Teksto sa Kasulatan: Mamiminaw: Itingob kon unsa ang inyong nahibaloan mahitungod sa mga mamiminaw nga inyong giplanohan nga tudloan: Mga Tumong: Sa pagkatapos niini nga leksyon ang estudyante makahimo sa: Latid sa leksyon: Pasiuna: Unsaon ninyo sa pagsugod sa leksyon: 135
Lawas: (Ilatid ang dagko nga mga puntos). Aplikasyon: Unsaon ninyo sa paggamit kini nga leksyon ngadto sa mga kinabuhi sa inyong mga estudyante: Konklusyon: Planoha ang matag usa sa mosunod: Katingbanan sa Leksyon: Unsaon ninyo pagtingob ang leksyon: Pagtimbang-timbang: Unsaon ninyo pagtimbang-timbang sa mga estudyante sa pagtan-aw kon ang mga tumong naabot: Tawag alang sa tubag: Unsay inyong pangayoon nga ipabuhat sa mga estudyante: Mga paagi sa pagtudlo: Unsa nga mga paagi ang inyong gamiton sa pagtudlo niini nga leksyon: (Ania ang usa ka listahan sa mga paagi nga inyong gitun-an diin kamo makapili.) _____Nailhan ngadto sa wala mailhi _____Kinatibuk-an ngadto sa piho _____Mga leksyon sa butang / biswal nga pasundayag _____Mga pangutana ug mga tubag / diskusyon _____Mga sambingay Panghitabo nga kasaysayan -Paggamit sa Kasulatan -Mga pagtandi -Mga problema -Mga higayon Ang uban pa: Mga tabang sa pagtudlo: Mga tabang sa pagtudlo nga inyong gamiton sa pagtudlo niini nga leksyon: Mga materyal nga gikinahanglan: Mga materyal nga akong gikinahanglan dalhon sa klase: __Biblia__Pangtudlo __Mga tabang sa pagtudlo __uban pa: __________________________ 136
KAPITULO 11 PAGTIMBANG-TIMBANG MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagpatin-aw sa "pagtimbang-timbang". • Pagpasabot ngano nga importante ang pagtimbang-timbang sa pagtulon-an. • Paglista sa upat ka mga paagi sa pagtimbang-timbang sa pagtudlo sa Biblia. • Pag-ila sa mga rason sa mga problema sa magtutudlo / estudyante nga kahimtang. • Pag-ila sa mga problema ingon nga mga oportunidad imbis nga mga babag. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Aron mauyonan ninyo ang mga butang nga labing maayo; nga kamo magmina tud-on ug walay kalapasan hangtud sa adlaw ni Kristo. (Filipos 1:10) PASIUNA Kamo nakakat-on kon unsaon sa pagpahimutang sa mga tumong, pagplano, ug pagtudlo sa Bibliyanhong leksyon gamit ang nagkalain-laing mga paagi. Apan unsaon ninyo sa pagka hibalo nga ang inyong pagtudlo epektibo? Unsaon ninyo sa pagkasayud nga ang espirituha non nga mga tumong natagbo ug ang mga kinabuhi niadtong inyong gitudloan nakasinati sa tabang ug kausaban? Ang tubag niini nga mga pangutana makita sa pagtimbang-timbang. PAGTIMBANG-TIMBANG Ang pagtimbang-timbang maoy proseso sa pagsusi pag-ayo sa usa ka butang. Sa diha nga inyong timbang-timbangon ang inyong pagtudlo kamo mosusi pag-ayo sa mga resulta sa pagtan-aw kon ang inyong ministeryo epektibo. Importante nga timbang-timbangon ang inyong pagtudlo kon kamo gusto nga mopalambo sa gasa nga gihatag sa Dios kaninyo. Si Pablo miingon ikaw mopaugmad sa imong paghukom... Aron mauyonan ninyo ang mga butang nga labing maayo; nga kamo magmina tud-on ug walay kalapasan hangtud sa adlaw ni Kristo. (Filipos 1:10) BASIHAN SA PAGTIMBANG-TIMBANG Ang pagtimbang-timbang sa Bibliyanhong pagtudlo gibasi sa mosunod: MGA TUMONG: Kamo makatimbang-timbang sa pagtulon-an pinaagi sa mga tumong. Ang mga tumong ba nga gikapahimutang nakab-ot sa mga estudyante? Kamo kinahanglan nga mopahayag sa mga tumong nga masukod aron kamo makasulti kon sila nakab-ot. 137
Si Jesus mipahimutang ug mga tumong alang sa iyang mga tinun-an ug nagtimbang-timbang sa mga resulta sa ilang mga kasinatian sa pagkat-on: Ug gitawag niya ngadto kaniya ang napulo ug duha, ug nagsugod sa pagsugo kanila sa tinaturga... Ug ang mga tinun-an nagtigom uban kang Jesus, ug misulti kaniya sa tanan nga mga butang nga ilang nabuhat ug unsa ang ilang gipanudlo. (Marcos 6: 7, 30) (Tan-awa usab sa Lucas 9). PAGSULAY: Ang pagsulay maoy usa ka eksaminasyon nga motino kon ang usa ka estudyante nakakat-on kon unsa ang gitudlo. Ang Dios nagtudlo ug nagsulay kanato pinaagi sa mga kasinatian sa ki- nabuhi. Si Jesus nagsusi sa iyang mga tinun-an pinaagi sa pagsulay: Sa diha nga giyahat ni Jesus ang iyang mga mata, ug sa nakita ang usa ka dakong panon sa katawhan nga nagpadulong kaniya, siya miingon kang Felipe. Asa kita magpalit ug tinapay aron kini sila makakaon? Ug kini iyang gipamulong sa pagsulay kaniya: kay siya sa iyang kaugalingon nahibalo kong unsa ang iyang pagabuhaton. (Juan 6: 5-6) Ang pormal nga mga pagsulay isulat sama sa "Kinaugalingong Eksamen" niini nga man- wal. Sila usab mahimong binaba, diin ang mga pangutana ipangutana sa pulong ug ang mga estudyante motubag sa pulong. Ang impormal nga pagsulay mahitabo sa diha nga ang mga estudyante moatubang sa tinuod nga mga problema sa kinabuhi ug ministeryo. Kon sa un- sang paagi ang mga estudyante motubag niini nga mga sitwasyon maoy mas importante pa kay sa ilang tubag sa pormal nga pagsulay. PAGSANONG: Ang pagtudlo usab gitimang-timbang pinaagi sa tubag sa mga estudyante: Ang mga estudyante ba namati sa leksyon? Sila ba mitubag sa tawag nga gihatag sa magtutudlo? Pananglitan, kon ang tawag alang sa kaluwasan, ang mga dili-luwas misanong ba? Kon ang tawag alang sa pag- ayo o bautismo sa Espiritu Santo, aduna bay tubag gikan sa mga estudyante? Ang espirituhanon nga pagtubo ba dayag sa tubag sa pagtudlo? Hinumdumi: Ang espiritu hanon nga pagtubo wala gisukod pinaagi sa unsa ang nadungog sa estudyante apan unsa ang iyang gibuhat mahitungod sa iyang nadungog. BINUHATAN SA MAGTUTUDLO: Ang binuhatan sa magtutudlo kabahin sa proseso sa pagtimbang-timbang usab. Gamita ang listahan sa "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga leksyon aron sa pagtimbang- timbang sa inyong mga pagtudlo. 138
PAG-ANALISAR SA MGA PROBLEMA Ayaw kaluya kon sa pagtimbang-timbang nagpadayag ug mga problema diha sa inyong pag tudlo. Ang pag-ila sa mga problema naghatag ug oportunidad alang kaninyo sa pagtul-id kanila. Bisan si Jesus nakasinati ug mga problema sa iyang mga estudyante sa magtutudlo / estudyante nga relasyon. Tagda ang mosunod: Basaha ang Lucas 9: 54-56. Sa diha nga nakita ni Santiago ug ni Juan nga gisalikway si Jesus, sila gusto nga motawag ug kalayo gikan sa langit aron mout-ut sa mga tawo. Sila sa hingpit nakalimot sa mensahe ni Jesus nga nag-ingon... Kay ang Anak sa tawo wala moanhi sa paglaglag sa kinabuhi sa mga tawo, kondili sa pagluwas kanila ... (Lucas 9:56) Sa dihang si Jesus nagsugod sa pagtudlo nga kinahanglan siya mamatay alang sa mga sala sa katawhan, gibadlong siya ni Pedro. Gitul-id siya ni Jesus (Marcos 8:31-33). Bisan tuod gihatagan ni Jesus sa awtoridad sa paghingilin sa mga yawa, napakyas ang mga tinun-an sa pagministeryo sa usa ka giyawaan nga bata (Marcos 9: 13-28). Basaha ang Marcos 10: 35-45. Si Santiago ug si Juan nangutana kang Jesus kon sila molingkod uban kaniya sa umaabot niya nga gingharian. Ang uban nga mga tinun-an nasuko kang Santiago ug kang Juan sa diha nga sila nakadungog niini. Silang tanan napakyas sa mensahe nga gitudlo ni Jesus: Apan dili maingon niini sa taliwala ninyo; kondili, bisan kinsa kaninyo nga buot magpakadako, mahimong inyong alagad: Ug bisan kinsa kaninyo nga buot magauna mahimong ulipon sa tanan. Kay ang Anak sa tawo mianhi, dili aron pagaalagaran kondili sa pag-alagad, ug sa paghatag sa iyang kinabuhi nga lukat alang sa daghan. (Marcos 10: 43-45) Ang mga tinun-an natulog sa takna sa labing dako nga panginahanglan ni Kristo ug sa diha nga siya nihangyo kanila sa pag-ampo (Marcos 14: 32-42). Usa ka tinun-an ang nagbudhi kang Jesus, ang usa milimod kaniya, ug ang nahibilin mikalagiw sa diha nga siya gidakop (Marcos 14: 43-72). Ang dato nga batan-ong magmamando misalikway sa tawag ni Jesus sa pagkadisi pulo (Marcos 10: 17-22). Sanglit si Jesus walay sala, ang mga problema sa iyang magtutudlo / estudyante nga relasyon wala diha kaniya. Ang problema anaa sa mga estudyante. Ang Dios dili mapakyas. Ang iyang Pulong dili mapakyas. Si Jesus dili mapakyas. Sa diha nga adunay mga problema sa atong magtutudlo / estudyante nga mga sitwasyon adunay duha lamang ka mga dapit nga susihon. Ang problema bisan hain sa magtutudlo o sa estudyante. 139
Ania ang pipila ka komon nga rason sa mga problema sa magtutudlo / estudyante nga mga sitwasyon: ANG MAGTUTUDLO: Ang mga tumong wala mapahimutang: Walay gipahimutang, busa walay natagbo. Dili husto nga pag-analisar sa mamiminaw: Ang magtutudlo wala may kalabutan ngadto sa mga estudyante sa hustong kultura, edukasyon, o espirituhanon nga lebel. Kulang sa hustong pagpangandam: Dili igo nga panahon ang gihatag ngadto sa pagpalambo sa leksyon. Kulang sa Pag-ampo: Dili igo nga panahon sa pag-ampo alang sa mga estudyante ug sa leksyon. Dili husto nga paagi: Ang mga paagi dili angay alang sa leksyon nga gitudlo, ang grupo sa edad o sa kultura. Ang mga paagi wala mikuha sa pagtagad sa mamiminaw. Disiplina: Ang husto nga pagdisiplina wala magpabilin ug ang mga estudyante dili makapami naw ug husto sa leksyon. Dili husto nga pagpresentar: Ang magtutudlo nakigsulti nga paspas kaayo, hilabihan ka hi- nay, dili kusog nga igong madungog o may babag sa komunikasyon. ANG ESTUDYANTE: Pagkawalay pagtoo: Si Jesus dili makahimo sa epektibo nga paagi sa pag-alagad diha sa iyang kaugalingong lungsod tungod sa pagkawalay pagtoo sa mga mamiminaw (Mateo 13:58). Ang Binhi sa Pulong sa Dios wala Mahulog sa Maayong Yuta: Basaha ang sambingay sa magpupugas sa Mateo 13: 1-9, 18-23. Si Satanas misakmit gilayon sa Pulong, kini nalaya sa diha nga ang mga pagsulay miabot o ang mga kabalaka sa kalibutan nakapatay niini. Pagkawalay Pagtagad: Ang estudyante wala nagtagad tungod sa kalinga o mga problema sa pagdisiplina. Ilang gitugotan si Satanas sa pagsakmit sa Pulong gikan sa mga maayo nga yuta sa ilang mga kasingkasing (Mateo 13:19). Pagdumili sa Pagtubag: Ang estudyante wala mahimong magtutuman sa Pulong. Siya nakadu ngog sa Pulong ug wala magsalikway sa Pulong sa iyang kaugalingon apan nagdumili sa pag praktis niini sa iyang kinabuhi (Ribyuha ang Santiago 1: 22-25). Kini maoy problema sa dato nga batan-ong magmamando nga wala mosanong sa tawag sa Ginoo sa pagkadisipulo (Marcos 10: 17-22). Pagsalikway sa Mensahe: Ang estudyante misalikway sa mensahe. Kini mao ang problema sa dihang ang pipila ka mga tinun-an ni Jesus mitalikod sa pagsunod kaniya (Juan 6: 53-66). 140
PAGGAMIT SA MGA PROBLEMA Ayaw kaluya sa mga problema sa sitwasyon sa pagtudlo. Gamita sila ingon nga mga oportuni dad sa pagkat-on ug sa pagpalambo sa inyong mga taktika sa pagtudlo. Ang mga problema mahimong itul-id pinaagi sa pag-ampo ug kausaban. Ang magtutudlo mahimong mausab sa pagtul-id sa pipila ka mga problema. Ang mga estudyante mausab sa pagtul-id sa uban. Si Jesus wala mobiya sa iyang mga tinun-an. Siya wala maluya sa ilang mga sayop ug kapak yasan. Siya nakakita kanila sa mahimong unsa sila sa diha nga ilang tugotan ang Espiritu Santo sa pagtrabaho sa ilang kinabuhi. Sa katapusan, napamatud-an sila nga takus niini nga pagsalig. Sa basahon sa Mga Buhat atong makita kining mga nagaduhaduha, nagakahadlok, nagalimud nga mga tawo nga nagapakita ingon nga dagkong mga lider sa unang Simbahan. Mahimo inyong tan-awon ang mga problema sa bisan hain sa mga oportunidad o mga babag. Kon inyong tagdon ang mga problema ingon nga mga babag, kamo mawad-an sa kadasig ug moundang. Kon inyong tagdon sila ingon nga mga oportunidad, kamo motubo sa espirituha non ug mopalambo sa inyong mga kahanas sa pagtudlo sa Biblia. 141
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Ipatin-aw ang "pagtimbang-timbang". 3. Nganong importante ang pagtimbang-timbang sa inyong mga pagtudlo? 4. Ilista ang upat ka mga paagi sa pagtimbang-timbang sa pagtudlo sa Biblia. 5. Itingob ang komon nga mga rason sa mga problema diha sa magtutudlo / estudyante nga sitwasyon. 6. Unsaon ninyo paggamit sa mga problema sa positibo nga paagi? (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 142
ALANG SA DUGANG PAGTUON PAGTIMBANG-TIMBANG SA INYONG PAGTUDLO Pagtimbang-timbang sa inyong kaugalingon ingon nga magtutudlo. Basaha ang matag pa- ngutana ug lingini ang numero nga inyong gibati nga labing tukma. Isumada ang kinatibuk-an nga gilinginan nga mga numero. Ang iskor nga 85 ug labaw pa maoy maayo kaayo nga iskor ug ang 40 ug ubos pa maoy minos nga iskor. Ang anaa sa taliwala gikan sa (41-60) iksakto lang, maayo ang (61-84). Ang mga numero nagpakita nga: 1 = dili 2 = panagsa ra 3 = usahay 4 = kasagaran 5 = kanunay PAGPANGANDAM: Ako magsugod sa pagpangandam sa leksyon labaw pa kay sa usa ka semana nga abante. -Ang Biblia mao ang sentro sa akong pagpangandam sa leksyon. -Ako adunay sistematikong plano sa pagtuon sa leksyon. -Akong gihunahuna ang piho nga mga panginahanglan sa akong mga estudyante sa akong pagpangandam. -Ako nagasulat sa piho nga tumong alang sa matag leksyon. -Ako nagasulat ug plano sa leksyon. -Ako nag-ampo kanunay sa akong buluhaton. -Ako nangita kanunay sa pagpalambo sa akong pagtudlo pinaagi sa pagbasa, pagtambong sa mga magbubuhat nga mga panagtigom o sa pagbansay nga mga kurso. PAGPRESENTAR: 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 Ako nakabaton sa interes sa mga estudyante gikan sa sinugdanan. -Akong gibasa ang teksto sa Biblia nga makahuloganon. -Ako mitapos uban sa usa ka tawag alang sa tubag. -Ako migamit sa lainlaing matang nga paagi sa pagtudlo. -Ako nakahimo sa pagsunod sa hilisgutan hangtud sa konklusyon nga dili mawala. -Ako mihatag sa husto nga pagtagad sa sentro nga mga kamatuoran. -Ako mipadapat sa akong kinabuhi ug ministeryo kon unsa ang gitudlo. PAGSANONG: 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 Ang akong mga estudyante napukaw sa dugang pagtuon sa Biblia. -Ang akong pagtudlo nakatabang sa kausaban sa kinabuhi. -Ang akong pagtudlo nag-abot sa nawala alang kang Kristo. [Pag-ebanghelyo] -Ang akong pagtudlo naghimo sa mga estudyante nga matinud-anon sa mga relasyon sa simbahan. -Ang akong pagtudlo nakatabang sa pagpalambo sa espirituhanon nga pagka- hamtong. 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 5 4 3 2 1 143
KAPITULO 12 PAGPILI SA KURIKULUM UG PAGPALAMBO MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagpatin-aw sa "Bibliyanhong kurikulum". • Pagpasabot sa bili sa Bibliyanhong kurikulum. • Pagpili sa tukma nga kurikulum. • Pagpalambo sa inyong kaugalingon nga Bibliyanhong kurikulum. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Ang tibook nga kasulatan gituga sa Dios, ug may kapuslanan alang sa pagpanud lo, alang sa pagbadlong, sa pagsaway, sa pagmatuto sa pagkamatarung: Aron ang tawo sa Dios mamahingpit, masinangkapan alang sa tanang maayong mga buhat. (II Timoteo 3: 16-17) PASIUNA Ang Bibla mao ang basihan sa tanang mga instruksyon diha sa simbahan. Apan ang Kristoha nong mga magsusulat nag-ugmad sa pipila ka maayo kaayo nga mga materyales nga mota bang sa pag-organisar ug sa pagbansay alang sa usa ka grupo o sa pipila ka mga grupo sa mga estudyante. Kini nga leksyon nagtagad mahitungod sa pagpili sa Bibliyanhong kurikulum. BIBLIYANHONG KURIKULUM Ang pulong "kurikulum" nagtumong sa usa ka organisadong kurso sa pagtuon. Kini mahi mong motumong sa usa ka kurso o sa tanan nga mga kurso nga gigamit sa eskwelahan. Ang "Bibliyanhong kurikulum" maoy usa ka organisadong kurso sa pagtuon sa Bibliyanhong mga hilisgutan. ANG BILI SA BIBLIYANHONG KURIKULUM Ang Bibliyanhong kurikulum maoy usa ka bililhon nga himan sa Kristohanong pagtudlo. Ania ang pipila ka mga rason: Kini naghatag ug dugang nga panukiduki ug kaagi sa materyal kay sa inyong mahimo o panahon sa pag-andam. Kini naghatag sa sinulat nga mga leksyon ug mga kalihokan alang sa mga estudyante. Kini naghatag ug latid sa pagtudlo sa leksyon. 144
Kini naghatag ug mga sugyot kon unsaon sa pagtudlo sa leksyon. Ang ubang kurikulum naghatag ug sinulat nga mga tumong alang sa matag leksyon. Kasagaran sa mga kurikulum giandam alang sa piho nga mga lebel sa edad. Kini gisulat sa mga tawo nga gibansay diha sa pagtrabaho uban sa partikular nga grupo sa edad. Ang organisadong programa sa kurikulum naghatag ug halapad nga gilangkuban sa Bibliyan hong mga kamatuoran. Kasagaran sa mga magtutudlo nagtumong lamang sa pipila ka bahin sa Biblia nga ilang gikalipay o gibati nga komportabling itudlo. Ang organisadong mga prog rama sa kurilukum naglangkob sa tibook Biblia sa pipila ka mga panahon. Kini naghatag ug paagi sa pag-organisar sa pagtudlo alang sa daghang mga grupo sa edad diha sa lokal nga simbahan. PAGPILI SA KURIKULUM Ang labing importanting butang nga hinumduman sa pagpili sa kurikulum mao nga ang kuri kulum nga gisulat sa tawo dili mao ang atong katapusang awtoridad. Ang Biblia nag-inusara ug mao lamang ang awtoridad sa Kristohanong magtutudlo. Ang kurikulum kinahanglan nga susihon pag-ayo aron sa pagsiguro nga kini husto nga pagtulon-an. Ania kon unsaon sa pagbaton ug pagpili sa kurikulum: 1. Kon ang inyong lokal nga simbahan kabahin sa organisadong denominasyon, sila tingali nagmantala sa ilang kaugalingong kurikulum. Sulat sa inyong pangulong buhatan aron makabaton ug mga sampol. Hinumdumi ang pag-apil sa Harvestime International Institute nga mga materyal alang sa inyong pagbansay nga progama sa mga katigulangan. Sulat kanamo alang sa impormasyon. 2. Samtang kamo magpaabot sa mga materyal, pagsulat sa kinatibuk-ang mga tumong alang sa inyong kinatibuk-ang programa sa pagtudlo.(Gamita ang kahanas nga inyong nakat-onnan sa kapitulo 9 niini nga kurso). Unsa ang inyong kinatibuk-ang espirituha nong tumong alang sa grupo diin inyong gipaabot ang mga materyal? Kamo kinahang lan nga masayud niini nga mga tumong sa pagtimbang-timbang sa kurikulum aron makita kon kini nakatagbo sa espirituhanong katuyoan. 3. Sa diha nga inyong madawat ang sampol nga mga materyal, gamita ang listahan niini nga kapitulo sa pagtimbang-timbang sa mga materyal. Kong ang uban motudlo niini nga kurikulum, patabanga sila sa pagribyu sa mga materyal. 4. Human sa pagpili sa kurikulum nga gusto ninyong gamiton, iandam ug ipakoreyo ang han-ay. Gamita ang porma sa paghan-ay o pag-order nga gisukip sa sampol. Siguroha nga naglakip sa husto nga bayad alang sa mga materyal. Paghupot ug kopya sa inyong order aron inyong masusi nga inyong nadawat ang inyong gi-order. 5. Sa diha nga ang order moabot, gilayon ablihi ang mga materyal aron sa pagsiguro nga sila nagpadala sa inyong gi-order. Itandi ang inyong kopya sa orihinal nga order diha sa aktuwal nga gipadala. Kon adunay mga sayop sa inyong order, ipahibalo dayon sa magmamantala. 145
6. Kamo kinahanglan mobansay sa uban kon unsaon sa paggamit sa kurikulum. Kapitulo 14 niini nga kurso, "Pagbansay sa Magtutudlo", motabang kaninyo sa pagbuhat niini. 7. Tipigi ang materyal sa siguro nga dapit hangtud nga kamo andam na sa paggamit niini. PAGPALAMBO SA BIBLIYANHONG KURIKULUM Kon kamo walay pundo aron sa pagpalit ug kurikulum, pagpalambo niini sa inyong kaugali ngon. Sa Kapitulo 10 niini nga kurso inyong nakat-onan kon unsaon sa pagplano ug leksyon sa Biblia. Gamita kini nga mga kahanas sa pag-ugmad ug serye sa mga leksyon. Isulat kini nga mga leksyon nga detalyado. Sa katapusan, kamo makapalambo na sa inyong kaugalingon nga kurso sa pagbansay. Kuhaa ang serye sa mga leksyon nga inyong gisulat ug timbang-tim banga sila gamit ang tsart sa pagtimbang-timbang niini nga kapitulo. Ang tsart makatabang kaninyo sa pag-ila sa mga paagi aron sa pagpalambo sa mga materyales nga inyong giandam. Mas dugay ang pag-ugmad sa Bibliyanhong kurikulum kay sa pagpalit niini, apan adunay pipila ka mga bentaha: Kamo makahimo sa pagdisenyo niini sa piho alang sa mga mamiminaw o kultura nga inyong giplanohan nga gamiton kini. -Kamo makasiguro sa sulod sa pagtulon-an. -Kamo makaandam niini sa pagtagbo sa piho nga espirituhanon nga mga tumong. LISTAHAN SA PAGTIMBANG-TIMBANG SA KURIKULUM Gamita kining listahan sa pagtimbang-timbang sa diha nga magribyu sa mga materyal sa kurikulum: MGA MATERYAL SA MAGTUTUDLO: Mga tumong: Unsa ang gipahayag nga mga tumong? -Sila ba susama sa mga tumong nga inyong gibutang sa pagtudlo / pagkat-on? -Sila ba piho kaayo aron nga kamo masayud sa diha nga kamo makatuman na kanila? Kaundan: Ang sulod ba maayong nga pagtulon-an? -Kini ba angay alang sa inyong kultura? -Ang Bibliyanhong sulod angay ba alang sa mga estudyante sa edad diin sila mogamit niini? -Ang kahulogan sa Bibliyanhong nga materyal angay ba alang sa edad nga mogamit niini? (Dili kaayo yano alang sa mas magulang nga mga estudyante o lisud kaayo alang sa mga batan-ong estudyante). 146
Kini ba nga materyal makatabang sa mga estudyante nga makasabot kon unsa ang gipasabot sa mahimong kabahin sa Kristohanong komunidad, sa iyang pagsimba, estruktura, mga tinoohan, kasaysayan, misyon? -Ang sulod ba misuporta sa programa sa inyong simbahan? Kasinatian sa Kinabuhi: Giunsa sa materyal paghubad sa kahulogan sa Kristohanong kinabuhi? Sa unsa nga gidak-on kini may panag-uyon uban sa inyong mga tumong? -Giunsa sa materyal pagpakiglabot sa Kristohanong kinabuhi ngadto sa Bibliyanhong pagkat-on? -Kini ba nga materyal naghatag sa mga oportunidad sa pagpraktis ug sa pagpamalan dong sa mga buhat nga nagpahayag sa Kristohanong estilo sa kinabuhi? -Giunsa sa materyal pagpakiglabot sa Kristyanismo ngadto sa pagpuyo uban sa pamil ya, eskwelahan, komunidad, katilingban, ug palibot? Pormat: Ang pormat ba sa libro madanihon? -Ang matag sesyon sa tin-aw gilatid ba aron ang magtutudlo dali rang masabtan ang mga lakang alang sa pagtudlo? -Aduna bay partikular nga mga bahin nga makatabang sa mga magtutudlo aron masab tan ang latid? -Unsay mga paagi sa pagtudlo nga gisugyot? Asa niini nga ang mga magtutudlo kom portable? Hain sa mga bag-o ang dali ra nga makat-onan? -Ang mga panudlo alang sa mga kalihokan ba tin-aw ug sayon nga sundon? -Unsay mga kapanguhaan nga gisugyot alang sa paggamit nga wala diha sa libro? Unsa ang mahinungdanon? Unsa ang dali ra nga makuha? -Ang mga libro ba sa magtutudlo naglakip sa makatabang nga materyal mahitungod sa edad ug sa pagkat-on nga mga lebel niadtong anaa sa klase? -Aduna bay kaagi nga materyal mahitungod sa sulod sa leksyon aron nga ang impor masyon sa mga magtutudlo mapadaghan? MGA MATERYAL SA ESTUDYANTE: Ang pagbasa sa libro: Kini ba nindot nga gihulagway [gikan sa panglantaw sa usa ka bata]? -Ang pagpatik ba sayon basahon sa usa ka bata? -Ang estilo ug pinulongan ba makapadani sa interes sa usa ka bata? -Ang istorya ba anaa sa sulod sa pagsabot sa usa ka bata? Librong sulatanan: Ang mga pagbansay makahatag ug interes sa mga bata? -Sila ba lisud kaayo? Sayon ra kaayo? -Sila ba makapalambo sa pagsabot sa leksyon? Sa unsang paagi? -Sila ba igong makatabang alang sa gasto nga nalambigit? O mas maayo pa nga nag- ugmad sa mga kalihokan ilabi na sa klase? 147
Mga Kalihokan: Unsa nga mga kalihokan ang lagmit nga gigamit? Unsa ka kanunay? -Sa lain nga pagkasulti, unsa ang kalidad sa matag kalihokan: karatula larawan, pelikula, ug uban pa.? -Ang mga bata ba nakakaplag sa gisugyot nga mga kalihokan nga magamit, o susama nga mga kalihokan ang himoon nga diutay ra ang kahago ug gamay ra ug gasto? Dalhon sa Balay nga mga Papel: Unsa ang katuyoan niini nga papel nga gipakita pinaagi sa iyang disenyo ug sulod? -Kini ba makapalig-on sa leksyon nga magamit sa balay? -Kini ba makapalambo sa materyal nga gigamit sa klase? -Kini ba mahimong tulay sa mga wala mitungha sa klase? -Unsa ka bililhon ang pagkontak sa pamilya sa mga bata nga mitambong sa klase? Ug kadtong wala mitungha? -Kini igo ba sa presyo? Ngano? Nganong dili? KINATIBUK-ANG PLANO SA KURIKULUM: Unsa ang mga katuyoan sa 6, 8, o 12 ka mga tuig nga moabot? -Isulat ang sulod sa matag yunit sa 12 ka tuig nga gidugayon. -Isulat ang "paghan-ay" sa mga materyal: Giunsa paggamit ang Bibliyanhong materyal: pagkasunod-sunod? ulohan? uban pa? -Unsa ang mga bentaha / walay bentaha niini nga disenyo? -Diin man nahitabo ang pabalik-balik sa materyal? -Kini ba nakapalig-on sa pagkat-on? Nakapalalum sa panabot? Nakapuno sa luna? -Ang mga yunit ba giplano alang sa panapanahon nga pagtagad? Kini ba mapuslanon? Ang presyo ba sulod sa badyet sa inyong kongregasyon? Ang programa ba sulod sa mga kahanas sa pagtudlo sa inyong mga magtutudlo? -Aduna bay luna alang sa mga pagdugang o pag-ilis alang sa espesyal nga pagtuon sa walay pagtugaw sa sulondan [Sama sa mga misyon nga proyekto, pagsimba, pagkatinugyanan]? 148
KINAUGALINNGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Ipatin-aw ang "Bibliyanhong kurikulum". 3. Unsa ang bili sa Bibliyanhong kurikulum? 4. Unsaon ninyo pagpalambo sa inyong kaugalingon nga kurikulum? (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 149
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Kasagaran sa mga magmamantala sa Bibliyanhong kurikulum misunod sa plano sa ilang literatura. Tun-i ang mosunod nga mga impormasyon kon giunsa ang modernong kuriku lum pagplano: MODERNONG KURIKULUM NGA MGA PLANO Ania ang upat ka nag-unang mga plano sa evangelical nga mga magmamantala nga gisunod sa paggrado sa ilang mga materyal sa leksyon. Sa pagtimbang-timbang sa kurikulum, kamo kinahanglan nga magtuon sa mga bentaha ug dili bentaha sa matag plano sa kurikulum pinaagi sa inyong kaugalingong mga panginahanglan ug mga tumong: MANAGSAMA NGA PAGGRADO: Giunsa ang Kurikulum pag-organisar: Ang sama nga bahin sa Biblia itudlo sa matag grupo sa edad. Mga Kaayohan: 1. Ang gamay nga simbahan makahiusa sa tanan nga mga estudyante sa usa ka leksyon nga may kalabutan sa pagsimba nga pag-alagad. 2. Ang tanan nga mga sakop sa pamilya makahimo sa paghisgot sa ilang komon nga leksyon sa balay. Mga Dili Makaayo: 1. Ang mga leksyon gisubli sa 5-7 tuig nga liyok, naghatag ug limitado nga kalangkuban sa Biblia. 2. Ang sulod sa Biblia sagad dili angay alang sa mga estudyante sa tanan nga edad. HINIUSA NGA PAGGRADO: Giunsa ang Kurikulum pag-organisar: Lain-lain nga sulod sa Biblia, nga may kalabutan sa usa ka tema, gitudlo sa matag grupo sa edad. Mga Kaayohan: 1. Daghang mga grupo sa edad magtigom sa usa ka tema nga may kalabutan sa pagsim ba nga pag-alagad. 2. Sa balay ang paghisgot sa tema posible. 150
Mga Dili Makaayo: 1. Ang limitadong gidaghanon sa mga tema lisud hatagan sa bug-os nga kalangkuban sa Biblia. 2. Ang mga leksyon nga gitudlo sa matag departamento gitino sa tema, kay sa panginahanglan sa estudyante. DEPARTAMENTO NGA PAGGRADO: Giunsa ang Kurikulum pag-organisar: Lain-laing mga sulod sa Biblia ang gihatag alang sa matag grupo sa edad. Mga Kaayohan: 1. Ang tanan nga mga kalihokan may kalabutan sa leksyon sa Biblia diha sa matag grupo. 2. Ang mga leksyon mahimong itumong ngadto sa katilingban, pangutok, emosyonal ug pangisip nga lebel sa tanan nga mga estudyante. Mga Dili Makaayo: 1. Ang komon nga panaghisgot sa panimalay limitado, kay ang mga ginikanan ug mga anak nagtuon sa lain-laing mga materyal. HAUM NGA PAGGRADO: Giunsa ang Kurikulum pag-organisar: Lain-laing mga sulod sa Biblia ang gihatag alang sa mga estudyante sa matag edad. Mga Kaayohan: 1. Ang kurikulum maplano aron mohaum sa hut-ong sa kalamboan sa mga estudyante. Mga Dili Makaayo: 1. Sa panimalay ang panaghisgot limitado. 2. Lisud nga ipakiglabot sa tanang mga kalihokan sa usa ka komon nga tema, kay ang matag edad adunay lain-laing mga leksyon. 151
KAPITULO 13 PAGTUDLO SA DILI-EDUKADO NGA MGA ESTUDYANTE MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pag-ila sa dili-edukado nga mga estudyante. • Pagtingob ug mga sumbanan alang sa pagtudlo sa dili-edukado nga mga estudyante. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Ang kahadlok kang Jehova mao ang sinugdanan sa kaalam: ug ang kahibalo sa Balaan mao ang pagsabot. (Proverbio 9:10) PASIUNA Ang ubang mga magtutudlo miatubang sa hagit sa pagtudlo sa dili-edukado nga estudyante. Ang dili-edukado nga mga estudyante mao kadtong dili makamaong mobasa ug mosulat sa iyang pinulongan. Kon kamo nagplano sa pagtudlo sa dili-edukado nga mga estudyante, kamo kinahanglan nga motuon niini nga leksyon. Kon kamo walay plano sa pagtudlo sa dili- edukado nga mga estudyante, kamo mahimo nga molaktaw niini nga leksyon ug moderetso sa Kapitulo 14. SILA BA MAHIMO NGA MATUDLOAN? Ang usa ka tawo dili kinahanglan mahibalo kon unsaon sa pagbasa ug pagsulat aron makat- on. Pananglitan, ang pinulongan lisud nga kahanas nga maangkon, apan ang mga bata naka kat-on sa pagsulti sa ilang lumad nga pinulongan nga wala mahibalo unsaon sa pagbasa ug pagsulat. Kini posible nga itudlo sa dili-edukado nga mga estudyante ang mga kamatuoran sa Pulong sa Dios bisan pa sila dili makabasa niini sa ilang kaugalingon. Usa sa unang mga sugo sa Dios sa pagpakaylap sa iyang Pulong mao ang pagbuhat niini sa binaba: Ug kining mga pulonga, nga gisugo ko niining adlawa, magapaibabaw sa imong kasingkasing; Ug igatudlo mo kini sa dakong kakugi sa imong mga anak, ug magasulti ka ma hitungod kanila sa diha nga magalingkod ikaw sa imong balay ug sa diha nga molakaw ikaw sa dalan, ug sa diha nga ikaw mohigda, ug sa diha nga mobangon ikaw. (Deuteronomio 6: 6-7) Si Jesus nagtudlo sa walay paggamit sa sinulat nga mga materyal. Siya wala gayud mohatag sa sinulat nga mga leksyon o may iyang mga estudyante nga nagbasa sa mga tudling gikan sa Biblia. 152
Kita modahum nga si Jesus nagtudlo sa mga tawo ng dili-edukado tungod kay ang iyang mga mamiminaw naglangkob sa mga kabus nga wala makabaton ug edukasyon. Kini nga mga tawo wala mobasa o mosulat sa mga leksyon nga gitudlo ni Jesus. Sila misalig sa binaba nga komunikasyon aron makat-on. Kon kamo motudlo sa ebanghelyo ngadto sa matag tawo, nan kamo kinahanlan adunay plano sa pag-abot sa mga dili-edukado. Kamo dili makaabot sa matag usa sa sinulat nga mensahe sa Pulong sa Dios ug kamo dili modahum nga sila makat-on una sa pagbasa sa dili pa sila maa- bot sa ebanghelyo. Ang pagkat-on mahitungod sa Dios wala makadepende sa edukasyon ingon sa kinaiya sa kasingkasing: Ang kahadlok kang Jehova mao ang sinugdanan sa kaalam: ug ang kahibalo sa Balaan mao ang pagsabot. (Proverbio 9:10) ANG PAGTUDLO SA DILI-EDUKADO NGA MGA ESTUDYANTE Ania ang pipila ka mga giya alang sa pagtudlo sa dili-edukado nga mga estudyante: PAGTRABAHO PINAAGI SA KULTURAHANON NGA MGA LIDER: Ang dili-edukado nga mga tawo mamati ug mosunod sa ilang mga lider. Kon kamo makahi mok sa mga lider sa pagdawat sa mensahe, mas dali nga ipakigbahin ngadto sa mga tawo. Sa diha nga ang mga lider modawat sa mensahe, sila dali ra nga mopakigbahin niini ngadto sa uban tungod kay sila naanad sa pagpakigsulti nga walay sinulat nga mga materyal. IPAKIGBAHIN ANG MENSAHE NGA MAY KALABUTAN S A KULTURA: Kamo nakakat-on nga ang mensahe kinahanglan nga may kalabutan sa mga mamimnaw aron makuha ang atensyon, mabuhat ang pagpadapat, ug maabot ang husto nga tubag. Tun-i ang kultura sa dili-edukado nga tawo. Unsa ang mga pagtagad sa matag adlaw nga pagkinabuhi? Unsa ang mga problema ug mga hagit nga ilang gisagubang sa ilang kultura? Ang inyong mensahe kinahanglan adunay kalabutan niini nga mga pagtagad aron makuha ang atensyon, makahimo sa hustong aplikasyon, ug makakuha ug tubag gikan sa mga tawo. ANG MGA PAAGI SA PAGTUDLO MAY KALABUTAN SA KULTURA: Kadaghanan sa mga kultura adunay tradisyonal nga paagi sa pagpasa ug mga impormasyon nga tinagsa. Ang ubang mga kultura gibuhat kini pinaagi sa pag-istoryahanay. Ang uban gibu hat kini pinaagi sa mga awit ug musika nga makaistorya sa ilang mga mensahe. Tun-i ang kul tura aron sa pagtan-aw kon sa unsang paagi ang mga mensahe labing maayo nga ipakigbahin. Ilha ang mga paagi nga sagad gigamit sa ilang kultura ug gamita sila sa pagtudlo sa mga ka- matuoran sa Biblia . GAMITA ANG PALIBOT: Gamita ang palibot sa dili-edukado nga tawo. Pilia ang yano nga mga butang gikan sa ilang 153
kaugalingong kultura aron gamiton ingon nga tabang sa pagtudlo. Hinumdumi kon sa unsang paagi gigamit ni Jesus ang bato, mga bulak, binhi, mga langgam, mga isda, mga kandila, ug mga bilding? Kamo makalalang sa modernong mga sambingay aron sa paghulagway sa mga kamatuoran. Si Jesus migamit sa mga sambingay nga nagtumbok sa pagpangisda, pagtanum ug pag-ani, ug uban pa, tungod kay ang iyang mga mamiminaw nakasabot niining mga buta nga. Ang inyong mamiminaw dili tingali makasabot niini nga mga ilustrasyon. Tun-i ang ki- naiyahan sa dili-edukado nga mga tawo nga inyong gitudloan. Gamita ang ilang palibot sa paghimo ug modernong mga sambingay nga naghulagway sa kamatuoran sa Biblia. BALIKA ANG YANO NGA MGA PRINSIPYO: Pabilin sa yano nga mga leksyon. Ipresentar sa yano ang nag-unang mga baruganan. Balika kining nag-unang mga puntos sa pipila ka panahon aron sa pagsiguro nga ang mga estudyante nakasabot kanila. Ipabalik sa mga estudyante ang nag-unang mga kamatuoran nga binaba sa ilang mga kaugalingon. PAGTINGOB: Ipresentar ang mubo nga pahayag sa pagtapos sa leksyon nga nagtingob sa nag-unang kama tuoran nga inyong gitudlo. Pananglitan, sa pagtudlo sa pagkatawo pag-usab nga kasinatian sa Juan 3 kamo makapahayag sa konklusyon: "Kamo kinahanglan gayud nga matawo pag-usab. Kini maoy usa ka espirituhanon nga pagkatawo, dili pisikal. Kamo matawo pag-usab sa espi- rituwal pinaagi sa paghinulsol sa inyong mga sala ug pagdawat kang Jesus ingon nga inyong Manluluwas. " MANGUTANA UG MGA PANGUTANA: Sa diha nga kamo nahuman na sa pagtudlo sa leksyon, mangutana ug mga pangutana aron sa pagsiguro nga ang nag-unang mga baruganan sa leksyon nasabtan. TAWAG ALANG SA PAGSANONG: Usa ka paagi sa pagsiguro nga ang mga estudyante nakasabot sa mensahe mao ang pagtawag alang tubag. Pananglitan, sa katapusan sa leksyon sa Juan 3, mangutana "Pila kaninyo ang gusto nga makasinati niining bag-ong pagkatawo?" ANG BIBLIA: LIBRO SA DIOS Ang Biblia maoy usa ka sinulat nga mensahe diin ang Dios naggiya sa mga tawo sa pagsulat. Kini maoy libro nga gisulatan sa iyang mga pulong. Ang iyang tinguha mao nga ang tanan nga mga tawo makahimo sa pagbasa niini. Tungod niini nga rason, daghang Kristohanong mga lider ang niapil sa pagbasa ug pagsulat nga pagbansay. Kini maoy usa ka programa nga nagtudlo sa dili-edukado nga mga tawo kon unsaon sa pagbasa ug pagsulat aron sila makahi mo sa pagbasa sa mensahe sa Dios alang sa ilang kaugalingon. Kon kamo interesado sa pagbuhat niini, tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga sek syon niini nga kapitulo. Apan hinumdumi, wala kinahanglana sa usa ka tawo nga makabasa ug makasulat sa pagtubag sa Ebanghelyo. 154
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Ipatin-aw ang termino nga "dili-edukado." 3. Itingob ang mga sumbanan nga gihatag niini nga leksyon alang sa pagtudlo sa dili- edukado nga mga estudyante. (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 155
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Pangita ug usa ka tawo nga dili-edukado ug ipakigbahin ang Ebanghelyo uban kaniya gamit ang mga sumbanan nga gihatag niini nga kapitulo. 2. Kon kamo interesado sa pagsugod sa usa ka programa sa pagtudlo sa pagtabang sa mga tawo nga makat-on sa pagbasa ug pagsulat sa ilang kaugalingon nga pinulongan, kontaka ang Laubauch Literacy Society sa inyong nasud ug pangayog mga imporma syon. 156
KAPITULO 14 PAGBANSAY SA MAGTUTUDLO MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pag-ila sa duha ka nag-unang mga panginahanglan sa pagbansay sa magtutudlo. • Pagtingob sa mga lakang alang sa pagplano sa programa sa pagbansay sa magtutudlo. • Pagpasabot kon unsaon sa pagrekrut sa mga estudyante alang sa programa sa pagban say sa magtutudlo. • Pagtingob sa mga sumbanan alang sa pagdumala sa mga sesyon sa pagbansay sa mag- tutudlo. • Pagtingob sa mga sumbanan alang sa pagpahiluna sa gibansay nga mga magtutudlo diha sa simbahan. • Paglista sa mga paagi nga ang usa ka magtutudlo matimbang-timbang. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Kay gihatag ko ngadto kanila ang mga pulong nga imong gihatag kanako; ug ilang gidawat kini, ug nahibalo sila sa pagkatinuod nga ako gikan kanimo, ug sila mitoo nga ikaw nagsugo kanako. (Juan 17: 8) PASIUNA Si Jesus mibansay sa mga tinun-an ug sa katapusan sa pagbansay miingon... Kay gihatag ko ngadto kanila ang mga pulong nga imong gihatag kanako... (Juan 17: 8) Ang Bibliyanhong plano sa espirituhanon nga pagdaghan mao ang pagtudlo sa matinud-anon nga mga tawo nga makahimo sa pagtudlo sa uban usab (II Timoteo 2: 2). Kon kamo gusto nga makatuman niini nga plano, kamo kinahanglan gayud nga sa kanunay mobansay ug mga magtutudlo. Kini nga leksyon nagtagad sa hilisgutan sa pagbansay sa magtutudlo.Niini nga kapitulo duha ka nag-unang mga panginahanglan alang sa mga magtutudlo gihisgutan ug ang praktikal nga mga lakang gihatag alang sa pagplano ug pagbansay nga programa. Ang mga giya gihatag usab kon unsaon sa pagrekrut ug mga estudyante alang sa pagbansay, unsaon sa pagdumala ang mga sesyon, ug pagpahiluna sa nabansay nga mga magtutudlo sa simbahan. DUHA KA NAG-UNANG PANGINAHANGLAN SA PAGBANSAY Adunay duha ka nag-unang mga panginahanglan alang sa pagbansay ug mga magtutuddlo sa simbahan; sa dili pa mosugod pagserbisyo ug anaa na sa serbisyo nga pagbansay. SA DILI PA MOSUGOD SA SERBISYO NGA PAGBANSAY: Sa dili pa mosugod sa serbisyo nga pagbansay maoy pagbansay nga gihatag sa dili pa ang 157
magtotoo mosugod sa pag-alagad sa simbahan ingon nga magtutudlo. Kini usa ka programa sa pagtuon aron makatabang kaniya sa pagtudlo. ANAA NA SA SERBISYO NGA PAGBANSAY: Anaa na sa serbisyo nga pagbansay gihatag niadtong nag-alagd na ingon nga magtutudlo sa simbahan. Ang pagbansay makatabang kanila nga mas mapalambo pa ang ilang gasa sa pag tudlo. Si Jesus mihatag sa parehong matang sa pagbansay sa iyang mga disipulo. PAGPLANO UG PROGRAMA ALANG SA PAGBANSAY SA MAGTUTUDLO Ania ang mga lakang alang sa pagplano ug programa sa pagbansay sa magtutudlo sa inyong simbahan. 1. Iapil ang kooperasyon sa pastor o espirituhanong lider sa simbahan. 2. Hangyoa ang mga tawo nga epektibo na nga mga magtutudlo nga motabang ingon nga mga lider nga motudlo sa uban. 3. Pakigkita niini nga mga lider aron makapahimutang sa: Mga tumong alang sa programa sa pagbansay: Itino ang mga panginahanglan sa karon nga mga magtutudlo ug sa potensyal nga mga magtutudlo. Ipahayag ang mga tumong nga gusto ninyong mahuman sa programa sa pagbansay. Mga petsa, mga panahon, ug dapit alang sa pagbansay. Mga lider nga motudlo sa pagbansay nga programa: Kinsay motudlo, unsa, ug kanus-a? Paglista ug mga kinahanglanon alang sa programa: Kinsay inyong tugotan sa pagtambong? Sila kinahanglan nga mga magtotoo na, siyempre, apan kamo tinga li adunay uban pa nga kinahanglanon nga gustong ipahimutang. (Tan-awa sa mga sugyot diha sa "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga kapitulo). Sukdanan nga gikinahanglan alang sa pagkompleto sa programa: Unsay ilang giki nahanglan sa pagkompleto sa pagbansay? (Alang sa mga sugyot, tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga leksyon). Matang sa pagbansay nga panghitabo: Tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga leksyon alang sa mga nagkalain-laing matang sa mga panghitabo sa pagbansay. Badyet [gasto] alang sa magtutudlo nga pagbansay: Pilay gasto? Asa ang mga pundo magagikan? Pagbansay nga mga materyales nga gamiton: Kini nga kurso mahimong gamiton sa pagbansay sa mga magtutudlo. Kamo mahimo nga modugang niini uban sa pagbansay nga talagsaon sa inyong denominasyon ug / o sa kurikulum nga giplano ninyong gamiton 158
4. Pag-andam sa mga kalihokan alang sa tibook tuig ug ilista ang tanan nga mga sesyon sa pagbansay sa ibabaw niini. Ilakip ang petsa, mga panahon, ug mga dapit. 5. Pag-andam ug usa ka paghulagway sa ministeryo alang sa mga magtutudlo. Kini moila sa mga responsibilidad sa magtutudlo alang niadtong naghunahuna pa nga moapil sa pagbansay. (Tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon "nga seksyon niini nga leksyon alang sa usa ka sampol sa ministeryo nga paghulagway). 6. Pag-andam ug panumpa sa magtutudlo alang sa potensyal nga mga magtutudlo aron papirmahan. Kini usa ka dokumento nga nagpaila sa pasalig sa magtutudlo. (Tan-awa ang "Alang sa Dugang Pagtuon" nga seksyon niini nga leksyon alang sa usa ka sam- pol sa panumpa). PAGREKRUT ALANG SA PROGRAMA SA PAGBANSAY Ania ang pagpangrekrut sa mga tawo alang sa programa sa magtutudlo nga pagbansay: 1. Dapita ang kasamtangan nga mga magtutudlo nga anaa na sa serbisyo sa pagbansay. 2. Paghimog pahibalo sa mga serbisyo sa simbahan bahin sa pagbansay. Pangutan-a ang potensyal nga mga magtutudlo nga interesado sa pagkontak kaninyo. 3. Paghimog personal nga kontak sa inyong nahibaloan o naobserbahan ug kadtong inyong gitoohan nga adunay espirituhanong gasa sa pagtudlo. 4. Ribyuha ang mga aplikante nga wala pa nagtudlo aron sa pagsiguro nga sila nakatag- bo sa kinahanglanon nga inyong gipahimutang alang sa programa sa magtutudlo nga pagbansay. 5. Pahibaloa ang tanan nga mipasa sa petsa, oras ug dapit sa unang sesyon. PAGPAHIGAYON SA PAGBANSAY Ania ang pipila ka mga sumbanan alang sa pagpahigayon sa mga sesyon sa magtutudlo nga pagbansay: 1. Sugdi ang matag sesyon sa hustong oras. 2. Sugdi uban sa pag-ampo nga ang Espiritu Santo modihog sa mga magtutudlo ug moabli sa mga kasingkasing ug hunahuna sa mga estudyante sa pagkat-on. 3. Ilista ang pagtambong. Ang mga estudyante gikinahanglan motambong sa gidagha non sa mga sesyon sa klase aron makompleto ang kurso. 4. Siguroha nga ang matag estudyante adunay usa ka kopya sa bisan unsa nga sinulat nga mga materyal mahitungod sa leksyon nga itudlo. 159
5. Dalha ang tanan nga gikinahanglan nga suplay sa pagtudlo sa leksyon. Kini mahimo nga maglakip sa mga biswal nga mga tabang, pagtudlo nga manwal, ug sa susamang mga butang. Gamita ang mga paagi sa pagtudlo nga inyong nakat-onan niini nga kurso. 6. Tugoti ang panahon alang sa mga pangutana ug mga tubag bahin sa materyal nga inyong gitudlo diha sa sesyon. 7. Hatagig mga buluhaton ang mga estudyante nga humanon sa dili pa ang sunod nga miting. Kini mahimo nga maglakip sa pagbasa, pagsulat, o sa pagtudlo nga mga buluhaton. 8. Gawas kon ang Espiritu Santo naglihok sa lahi nga paagi, pagbantay sa oras nga gipahimutang alang sa klase. Paulia ang mga estudyante sa husto nga oras. PAGPAHIMUTANG SA MGA MAGTUTUDLO Ang pagbansay sa mga magtutudlo dili epektibo gawas kon kadtong inyong gibansay gigamit sa pagtudlo. Ania ang pipila ka mga sumbanan alang sa pagpahimutang sa mga magtutudlo sa edukasyon nga programa sa simbahan: PAKISAYUD SA PASTOR: Diin siya nagkinahanglan ug mga magtutudlo? Diin man siya nagtoo sa usa ka tawo nga la- bing epektibo? Ang Pastor mao ang lider sa Dios nga gibutang diha sa simbahan. Siya mao ang responsable alang sa pagtudlo nga programa sa simbahan. Siya mao usab ang responsable sa paggiya sa mga gasa ug mga talento sa mga tawo nga kabahin sa simbahan. IPAHIMUTANG SUMALA SA KATAWAGAN UG MGA ABILIDAD: Tagda ang mga abilidad sa tawo nga ipahimutang. Sila mahimong epektibo ba sa grupo nga ilang tudloan? Ang Dios ba naghatag kanila sa espesyal nga tawag niining partikular nga grupo? Pananglitan, ang Apostol nga si Pablo epektibo sa Gentil nga mga tawo tungod sa tawag sa Dios nga gihatag kaniya ug sa iyang personal nga kaagi ug mga abilidad. IPAHIMUTANG SUMALA SA EDAD NGA INTERES: Ang ubang mga tawo walay interes sa pagtudlo sa mga bata. Ang uban dili komportable sa mga hamtong. Ang tanan nga mga edad kinahanglan nga matudloan, apan ang usa ka magtu- tudlo kinahanglan nga adunay interes / o tawag sa pagpamuhat sa piho nga grupo sa edad. HATAGIG KAHIGAYONAN SA PAGPRAKTIS SA PAGTUDLO: Tugoti nga ang mga bag-o nga magtutudlo moalagad una ingon nga puli nga magtutudlo sa diha nga ang regular nga magtutudlo dili makahimo. Unya patudloa sila sa pipila ka mga lek- syon uban sa batid nga magtutudlo nga maniid. Human sa leksyon, ang tigpaniid sa pribado mopakigbahin sa makatabang nga mga sugyot sa bag-ong magtutudlo. 160
PAGTIMBANG-TIMBANG SA MAGTUTUDLO Human ang magtutudlo moalagad diha sa simbahan, ang ilang pangalagad kinahanglan nga timbang-timbangon sa matag panahon. Si Jesus mihimo niini sa iyang mga tinun-an human niya ipadala sila sa pag-alagad. Sila mitaho pagbalik sa tanan nga ilang gisulti ug gibuhat (Marcos 6: 7 ug 30). Ang pagtimbang-timbang makatabang sa pag-ila ug sa pagtul-id sa mga problema sa pagtudlo. Kini naghatag ug oportunidad alang sa espirituhanon nga mga pangu lo sa simbahan aron makatabang sa mga magtutudlo sa dugang pagpalambo sa ilang espiritu hanong gasa sa pagtudlo. Ania ang pipila ka mga paagi sa pagtimbang-timbang sa usa ka magtutudlo: 1. Ang magtutudlo mahimong timbang-timbangon gamit ang mga kahanas sa pagtim bang-timbang nga nakat-onan sa Kapitulo 11 niini nga kurso. Tugoti ang matag mag tutudlo sa pagbuhat sa kinaugalingong pagtimbang-timbang, unya ribyuha ang mga resulta uban kanila. 2. Timbang-timbanga basi sa paghulagway sa ministeryo: Sila ba mituman sa mga kina- hanglanon sa ministeryo nga gihulagway sa ilang pagpanudlo nga posisyon? 3. Sila ba nagtipig sa mga pasalig sa magtutudlo nga ilang gipirmahan? 4. Panid-i ang magtutudlo sa tinuod nga pagtudlo sa leksyon. Sila ba epektibong mipa kigsulti sa Pulong sa Dios ngadto sa ilang mga estudyante? Unsa ang ilang buhaton aron sa pagpalambo sa paagi sa pagpresentar sa ilang leksyon? Ipakigbahin ang pipila ka positibo nga mga sugyot uban kanila. 5. Timbang-timbanga ang "bunga". Ang Biblia nag-ingon nga ang "bunga" [mga resulta sa ministeryo] mahimong obserbahan (Lucas 6: 43-44). Hinumdumi: Ang pagtimbang-timbang maoy pagtul-id sa mga problema nga kina- hanglan kanunay buhaton sa usa ka mahigugmaon ug positibo nga paagi. 161
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Unsa ang duha ka nag-unang mga panginahanglan sa magtutudlo nga pagbansay? 3. Itingob ang mga lakang alang sa pagplano sa usa ka programa sa pagbansay sa magtu- tudlo. 4. Unsaon ninyo pagrekrut sa mga estudyante alang sa programa sa pagbansay sa magtu- tudlo? 5. Itingob ang mga sumbanan alang sa pagpahigayon sa mga sesyon sa pagbansay sa magtutudlo. 6. Itingob ang mga sumbanan alang sa pagpahimutang sa gibansay nga mga magtutudlo sa simbahan. 7. Ilista ang lima ka mga paagi sa pagtimbang-timbang sa usa ka magtutudlo. ____________________________ ____________________________ ____________________________ ____________________________ ____________________________ (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 162
ALANG SA DUGANG PAGTUON Ang mosunod nga giya nagtingob kon unsa ang inyong nakat-onan niini nga leksyon. Kamo makahimo sa paggamit niini aron sa pagplano ug usa ka programa sa magtutudlo nga pagban say: 1. Ilista ang mga tumong sa inyong programa sa pagbansay: 2. I-eskedyul ang mga petsa, mga panahon, ug mga dapit sa kalendaryo sa tibook tuig. (Gamita ang usa ka kalendaryo sa pagbuhat niini). 3. Ipalig-on ang pagpalista nga kinahanglanon alang sa programa. Ang aplikante kinahanaglan nga: Natawo pag-usab nga magtotoo -Misunod sa ehemplo ni Kristo sa bautismo sa tubig -Puno sa Espiritu -Mitambong sa mga serbisyo sa simbahan kanunay (o miyembro sa simbahan). -Adunay maayong reputasyon sa simbahan ug sa komunidad -Nakatagbo sa Bibliyanhong kinahanglanon ingon nga mga lider -Nagpasundayag sa bunga sa Balaang Espiritu ug sa sama kang Kristo nga kinaiya sa inadlaw nga pagkinabuhi. 4. Ipahimutang ang sumbanan sa pagtapos sa programa. Ania ang mga sugyot: Ang aplikante kinahanglan nga: Motambong sa tanang sesyon gawas kon may sakit o dinalian nga gigutan sa lider sa klase. -Mokompleto sa tanang mga buluhaton sa klase. -Mopraktis pagtudlo labing menos usa ka leksyon nga gipanid-an sa lider. 5. Itino ang matang sa pagbansay sa magtutudlo nga panghitabo. Ania ang pipila ka mga sugyot: Hamubo nga pagbansay ingon nga kabahin sa pagbansay sa magtutudlo: Kon ang mga magtutudlo sa simbahan nagtigom kanunay, gamita ang bahin niana nga pa- nagtigom alang sa anaa na sa sulod nga pagbansay. Atol sa mga oras sa Sunday school: Kon ang inyong simbahan adunay oras sa Sunday School, pagbansay ug bag-ong mga magtutudlo sa espesyal nga klase nga gipahimutang niini nga panahon. 163
Kinaugalingong instruksyon: Hatagi ang potensyal nga mga magtutudlo ug kopya niini nga manwal ug ipakompleto ang leksyon sa indibiduwal nga pagtuon. Usa ka gabii nga pagbansay: Panagtigom sa usa ka gabii sa matag semana alang sa pagbansay. Sunod-sunod: Panagtigom sa sunod-sunod nga miting alang sa pagbansay. Pananglitan, Lunes hangtud Biernes sa usa ka semana. Pagpamalandong: Dalha ang mga magtutudlo sa kampo o pagpamalandong alang sa pagbansay. Tinagsa: Itudlo ang usa nga may kasinatian na nga magtutudlo aron sa pagbansay sa bag-o nga magtutudlo sa tinagsa nga basihan. Hiniusa nga pagbansay: Tingali pipila ka mga kasimbahanan sa komunidad gusto nga magplano alang sa hiniusa nga pagbansay nga kalihokan diin ang tanan nga mga magtutudlo sa ilang denominasyon mohiusa alang sa pakig-ambitay ug pagbansay. Audio-visual nga pagbansay: Kon kamo adunay audio teyp o visuaI teyp nga mga pasilidad, irekord ang pagbansay ug tugoti ang mga estudyante nga motuon niini sa tinag-usa 6. Pagpili ug mga lider nga motudlo, unsa nga bahin ang ilang itudlo, ug kanus-a sila motudlo. Paghimo ug tsart sa mosunod nga mga ulohan: Ngalan Mga Petsa Mga Hilisgutan 7. Unsa nga mga materyal sa pagbansay ang inyong gamiton? Ngalan sa pagbansay nga kurso: Tigmantala Ngalan/Adres: (Ayaw'g kalimti...Kamo makahimo sa paggamit niini nga manwal sa Harvestime aron mobansay sa mga magtutudlo.) 8. I-andam ang badyet: Pila ang gastohon sa pagpahibalo sa programa Pila ang ibayad sa pagbansay? Ubang mga galastohan: Php_________ Php_________ Php_________ 9. Pag-andam ug paghulagway sa ministeryo nga mga responsibilidad alang sa mga potensyal nga mga magtutudlo. Ania ang usa ka panig-ingnan nga sundon: 164
SAMPOL SA PAGHULAGWAY SA MINISTERYO Magtutudlo sa Hamtong nga Klase Titulo sa Ministeryo: Magtutudlo sa Hamtong nga Klase Paghulagway sa Ministeryo: Ang magtutudlo sa hamtong nga klase sa pagtuon sa Biblia modawat ug personal nga responsibilidad alang sa: Pagpangandam ug sa pagtudlo sa senemanang sesyon sa klase. Adlaw____________ Oras______________ Dapit_____________ Pagrekrut ug bag-ong mga miyembro sa pag-apil sa klase. Pagkontak sa wala motambong nga mga estudyante ug dili aktibo nga mga miyem- bro sa pagtino sa mga problema, sa pag-alagad, ug ibalik ingon aktibo nga mga miyembro. Pagdala sa mga dili-luwas nga mga miyembro ngadto kang Ginoong Jesu-Kristo. Pagministeryo sa espirituhanon nga mga panginahanglan sa mga sakop sa klase nga mga magtotoo na, nga nagagiya kanila sa espirituhanon nga pagtubo ug paglambo, nagasangkap kanila alang sa buhat sa pagpangalagad. Nagadasig sa mga sakop sa klase nga mahimong usa ka aktibo nga bahin sa kinati buk-ang pakig-ambitay sa simbahan. Nagakompleto sa bisan unsa nga gikinahanglan nga mga rekord sa simbahan mahi- tungod niini nga klase, ie, mga rekord sa pagtambong, ug uban pa. Personal nga Kinahanglanon: Gitawag sa Dios alang niining piho nga ministeryo. -Nagtagbo sa Bibliyanhong kwalipikasyon sa pagpangulo. -Nihuman sa pagbansay sa magtutudlo nga kurso nga gitanyag niini nga simbahan. -Abilidad sa pagpakigsulti nga epektibo. -Aktibo nga sakop sa pakig-ambitay niini nga simbahan. -Adunay panag-uyon sa doktrinal nga tinoohan niini nga simbahan. -Misuporta ug nahiuyon sa pagpangulo sa simbahan. Panahon nga Pasalig: Personal nga panahon sa pagpangandam alang sa regular nga pagtambong sa klase. -Regular nga panahon sa pagtambong sa klase: Duha ka oras sa matag semana. -Binulan nga miting sa mga kawani. -Tinuig nga pagbansay alang sa anaa na serbisyo nga mga magtutudlo. -Panahon alang sa personal nga pagpakig-uban, sa pakig-ambitay, sa pagpangumusta, ug pagministeryo sa mga estudyante. 165
10. Pag-andam sa panumpa sa magtutudlo nga pasalig. Ania ang usa ka panig-ingnan nga sundon: PASALIG SA MAGTUTUDLO Kay nadawat si Jesus Kristo ingon nga personal nga Manluluwas, ug karon nagpuyo sa pa kig- ambitay uban kaniya, nakaamgo ako nga ang pag-alagad kang Kristo ug sa iyang pulong ngadto sa uban mao ang taas nga katawagan. Sa paglantaw sa akong sugo ingon nga usa ka magtutudlo, ug nagasalig sa tabang ug giya sa Espiritu Santo, ako manumpa nga: Akong giuyonan ang doktrinal nga pahayag sa akong simbahan, ug walay lain nga itudlo nga makabangi niini. Ako mogahin sa adlaw-adlaw ug panahon alang sa pag-ampo ug pagtuon sa Biblia. Ako sa tinud-anay moampo alang sa pagkakabig sa akong mga tinun-an ug alang sa espirituhanon nga pag-uswag niadtong mga Kristohanon na. Ako matinud-anon nga mogahin ug panahon sa pag-andam sa matag leksyon, ug sa pag-andam sa akong kaugalingon sa espirituwal pinaagi sa pagkinabuhi sa mga kama tuoran nga akong gitudlo. Ako mahimong matinud-anon sa akong mga pagtudlo diha sa simbahan. Ako magatudlo sa klase gikan sa Pulong sa Dios, magapalambo sa pagtuon sa Biblia pinaagi sa akong mga estudyante ug magadasig sa ilang aktibo nga pag-apil diha sa klase. Ako matinud-anon nga motambong ug mopalambo sa mga serbisyo sa atong simba- han, ug mosuporta sa simbahan sa pinansiyal ug uban sa akong mga pag-ampo. Ako motambong sa bisan unsa nga mga miting sa departamento sa simbahan, gawas kon napugngan sa pipila ka rason ako mainampingong mohatag sa Dios. Kon sa pipila ka rason nga ako dili makatuman sa akong mga responsibilidad, ako mokonsulta sa akong mga lider ug isurender ang akong klase kon daw gikinahanglan. Ngalan: Petsa ______________ 166
KAPITULO 15 USA KA PASIUNA SA PAGWALI MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagpatin-aw sa pagwali. • Pag-ila sa mga hilisgutan diin ang pagwali sa Biblia kinahanglan itumbok. • Pagpasabot sa kaimportante sa pagpakita sa gahum sa Dios sa diha nga nagawali sa Pulong. • Pag-ila sa unom ka Bibliyanhong mga pasidaan bahin sa pagwali. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Nan unsaon nila sa pagtawag kaniya nga wala nila pagtuhoi? ug unsaon nila pagtoo kaniya nga wala nila hidunggi? ug unsaon nila pagkadungog nga wala may magwawali? Ug unsaon sa pagwali nila, gawas kong sila ipadala? (Roma 10: 14-15a) PASIUNA Kini nga kapitulo nagpaila sa hilisgutan sa Bibliyanhong pagwali. Kini nagpatin-aw sa pagwa li, nag-ila sa mga hilisgutan sa Bibliyanhong pagwali, nagpasabot sa kamahinungdanon sa pa sundayag sa gahum sa Dios sa diha nga nagawali, ug nag-ila sa mga pasidaan sa Bibliyan- bahin pagwali. Sa sunod nga kapitulo kamo makakat-on kon unsaon sa pagplano sa sermon sa Biblia. PAGTUDLO UG PAGWALI Kamo nakakat-on sa kahulogan sa "pagtudlo" sa Kapitulo 1 niini nga kurso: Ang pagtudlo maoy buhat sa pagtudlo sa uban. Kini naglakip sa pagpakita, pagpasun- dayag, pagpahibalo, paghatag ug kahibalo, pagbansay, ug paggiya sa pagtuon sa ubang tawo. Ania ang kahulogan sa "pagwali": Ang pagwali maoy buhat sa paghatud sa usa ka pakigpulong [usa ka sermon o sistema tikong pagsusi sa usa ka hilisgutan] nga nagtudlo sa uban sa pormal nga paagi. Ang pagwali ug pagtudlo susama, kay silang duha nagsulti sa mga kamatuoran sa Pulong sa Dios ngadto sa uban. Kamo makakat-on sa sunod nga kapitulo nga ang pag-andam sa wali susama sa pag-andam sa leksyon nga itudlo. Apan ang pagwali ug pagtudlo sa kasagaran managlahi sa mga paagi sa pagtudlo nga gigamit ug sa estilo sa sinultihan. 167
PAGHIUSA SA PAGWALI UG PAGTUDLO Ang epektibo nga pagpakigbahin sa Ebanghelyo naghiusa sa pagwali ug pagptudlo. Si Jesus nagtudlo ug nagwali: Ug si Jesus nagalibod sa tanang mga lungsod ug mga balangay sa pagtudlo didto sa ilang mga sinagoga, ug sa pagwali sa Maayong Balita sa Gingharian, ug naga ayo sa tanang balatian ug sa tanan nga sakit sa katawhan. (Mateo 9:35) (Tan-awa usab sa Mateo 4: 17, 23; 9:35; 11: 1,5; Marcos 1: 14,38-39; 2: 2; Lucas 4: 43-44; 9: 6; 20: 1; I Pedro 3:19; 4: 6). Usa sa nag-unang mga misyon ni Jesus mao ang pagwali: Ang Espiritu sa Ginoo ania kanako, tungod kay siya nagdihog kanako sa pagwali sa Maayong Balita ngadto sa mga kabus ... sa pagwali sa kagawasan ngadto sa mga binihag ... sa pagwali sa nahimut-ang tuig sa Ginoo. (Lucas 4: 18-19) Si Jesus namatay aron nga ang paghinulsol ug ang pagpasaylo sa mga sala mahimo nga iwali: Ug miingon kanila, sa ingon niini nahisulat, ug nga si Kristo kinahanglan nga mag-antus, ug mabanhaw gikan sa mga minatay sa ikatolo ka adlaw: Ug nga ang paghinulsol ug ang pagpasaylo sa mga sala kinahanglan igawali diha sa iyang ngalan taliwala sa tanan nga mga nasud, sugod sa Jerusalem. (Lucas 24: 46-47) ANG SUGO SA PAGWALI Ang mga tinun-an gisugo ni Jesus sa pagwali: Ug siya mitudlo sa napulo ug duha, aron sila makig-uban kaniya, ug aron iyang masugo sila sa pagwali. (Marcos 3:14) Ug samtang manlakaw kamo, magwali kamo, nga nagaingon: Ang gingharian sa langit haduol na. (Mateo 10: 7) (Tan-awa usab sa Mateo 10:27; Lucas 9: 2, 60). Ang kalab-oton sa unang simbahan mao ang pagwali sa Ebanghelyo ngadto sa mga tawo nga wala pa makadungog niini; Sa pagwali sa Maayong Balita sa mga dapit sa unahan pa kaninyo, ug dili maghimaya sa sulod sa utlanan sa ubang tawo sa mga butang nga giandam sa atong mga kamot. (II Mga Taga Corinto 10:16) Sama sa pagtudlo, ang pagwali wala gikahon sa pormal nga nahimutangan sa simbahan: Ug sa matag-adlaw sa templo, ug sa kabalayan, sila wala mohunong sa pagtudlo ug sa pagwali kang Jesu-Kristo. (Buhat 5:42) 168
Ang pagwali dili lamang alang sa mga pastor o mga ministro. Ang mga magtotoo sa unang simbahan nagkatibulaag tungod sa paglutos ug ... ... sila nga nagkatibulaag sa gawas sa nasud nanagpanglangyaw nga nanagwali sa Pulong. (Buhat 8: 4) (Tan-awa usab sa Buhat 11: 19-20). Ingon nga mga magtotoo, kita usab gisugo sa pagwali sa Ebanghelyo ngadto sa mga nasud sa kalibutan: Ug kining Maayong Balita sa Gingharian igawali sa tibook kalibutan aron sa pag pamatuod sa tanang mga nasud; ug unya moabot ang katapusan. (Mateo 24:14) Lumakaw kamo sa tibook kalibutan ug iwali ang Maayong Balita ngadto sa matag binuhat. (Marcos 16:15) ANG HILISGUTAN SA PAGWALI Sama sa pagtudlo, ang pagwali kinahanglan kanunay ibasi sa Pulong sa Dios. Pananglitan, diha sa wali ni Pedro sa Buhat 2, 12 sa 23 ka mga bersikulo gikutlo gikan sa Daang Tugon nga Kasulatan. Ang Bibliyanhong pagwali kinahanglan nakatumbok sa: PAGHINULSOL UG PAGPASAYLO SA MGA SALA: Ug nga ang paghinulsol ug ang pagpasaylo sa mga sala kinahanglan igawali diha sa iyang ngalan taliwala sa tanan nga mga nasud, sugod sa Jerusalem. (Lucas 24:47) Ug sila nanlakaw, ug nagwali nga ang mga tawo kinahanglan maghinulsol. (Marcos 6:12) (Tan-awa usab sa Buhat 13:38; 14:15). ANG MAAYONG BALITA SA GINGHARIAN SA DIOS: Ug kining Maayong Balita sa Gingharian igawali sa tibook kalibutan aron sa pag pamatuod sa tanang mga nasud; ug unya moabot ang katapusan. (Mateo 24:14) (Tan-awa usab sa Mateo 9:35; 11: 5; Marcos 1:14; 16:15; Lucas 4:18; Buhat 8: 12; 14: 7,21; 16:10; 20:25; Roma 1:15; 15: 19-20; I Mga Taga Corinto 15: 1; II Taga-Corinto 2:12; 10:14; 11: 7; Colosas 1:23; I Mga Taga Tesalonica 2: 9). ANG PAGKABANHAW SA PATAY: ... nagwali pinaagi kang Jesus ang pagkabanhaw gikan sa mga patay. (Buhat 4: 2) (Tan-awa usab sa Buhat 17: 3, 18). 169
ANG PULONG SA DIOS: Ug gilayon nanugok ang panon sa mga tawo kaniya hangtud nga wala nay kasudlan bisan pa sa haduol sa pultahan: Ug nagwali siya sa Pulong ngadto kanila. (Marcos 2: 2) Apan ang Pulong sa Ginoo nagapadayon sa walay katapusan. Ug kini mao ang Pulong sa Maayong Balita nga ginawali kaninyo. (I Pedro 1:25) (Tan-awa usab sa Buhat 8: 4,25; 13: 5; 14:25; 15: 35-36; 17:13; II Timoteo 4: 2; Tito 1: 3). ANG PULONG SA PAGTOO: ... Pulong anaa haduol kanimo, sa imong baba, ug sa imong kasingkasing: nga mao, ang pulong sa pagtoo, nga among ginawali. (Roma 10: 8) (Tan-awa usab sa Mga Taga-Galacia 1:23). TANANG BUTANG MAHITUNGOD KANG JESUS: ... Nagawali sa Gingharian sa Dios, ug nagatudlo sa mga butang mahitungod kang Ginoong Jesu-Kristo ... (Buhat 28:31) Kanako, nga labing ubos sa labing ubos sa tanang mga balaan, gihatag kini nga gracia, nga ako kinahanglan magwali sa mga Gentil sa dili matugkad nga mga pagkadato ni Kristo. (Efeso 3: 8) (Tan-awa usab sa Buhat 5:42; 8: 5, 35; 9:20; 17: 3, 18; Roma 16:25; II Mga Taga Corinto 1:19; 4: 5; Colosas 1:28). KALINAW PINAAGI NI JESU-KRISTO: Ang Pulong nga gipadala sa Dios ngadto sa mga anak sa Israel, sa pagwali sa pakigdait pinaagi ni Jesu-Kristo ... (Buhat 10:36) (Tan-awa usab sa Mga Taga- Efeso 2:17). ANG KRUS: Kay ang pulong sa cruz alang kanila nga nagakawala, binuang; apan alang kanato nga ginaluwas, kini mao ang gahum sa Dios. (I Mga Taga Corinto 1:18) (Tan-awa usab 1 Taga-Corinto 1: 17-22). ANG PAGPASUNDAYAG SA GAHUM Ang pagpasundayag sa gahum sa Dios mouban sa pagwali ingon man sa pagtudlo: Ug si Jesus nagalibod sa tanang mga lungsod ug mga balangay sa pagtudlo didto sa ilang mga sinagoga, ug sa pagwali sa Maayong Balita sa Gingharian, ug naga ayo sa tanang balatian ug sa tanang sakit sa katawhan. (Mateo 9:35) 170
Si Pablo miingon: Ug ang akong pagsulti ug ang akong pagwali wala sa mga madanihong pulong sa tawhanong kaalam, kondili sa pagpadayag sa Espiritu ug sa gahum; Aron ang inyong pagtoo dili ikapatukod diha sa kaalam sa mga tawo, kondili sa gahum sa Dios. (I Corinto 2:4-5) (Tan-awa sa Marcos 1:39; Lucas 9:6; Mga Taga Roma 15:19; I Corinto 1:17-18). Ang pagpasundayag sa gahum mahinungdanon tungod kay kini nagpamatuod sa pagwali sa Pulong sa Dios: Ug sila nanagpanglakaw ug nanagwali sa tanang mga dapit, ang Ginoo nagapa muhat uban kanila ug nagapamatuod sa Pulong sa mga ilhnan nga gipauban. Marcos 16:20) ANG MAGWAWALI Sa una niini nga kurso kita naghisgot sa personal nga mga kinaiya nga madayag diha sa kinabuhi sa magtutudlo. Ang parehong mga kinaiya maanaa usab sa kinabuhi sa usa nga nagwali sa Maayong Balita. Ang Colosas kapitulo 1 nag-ila sa tulo ka dugang nga mga kinaiya sa magwawali sa Maayong Balita: SIYA MINISTRO NI KRISTO: "Usa ka matinud-anon nga ministro ni Kristo" (bersikulo 7). Si Kristo ang maitaas sa tanan niya nga pagwali. SIYA MINISTRO SA MAAYONG BALITA: "Ang Maayong Balita ... nga niini ako, si Pablo, nahimo nga usa ka ministro" (Bersikulo 23). SIYA MINISTRO SA SIMBAHAN: "... Ang simbahan, nga ako nahimo nga usa ka ministro" (bersikulo 24-25). BIBLIYANHONG MGA PASIDAAN Ania ang upat ka Bibliyanhong mga pasidaan bahin sa pagwali: ANG MGA MAGWAWALI KINAHANGLAN MAGKINABUHI KON UNSAY ILANG GIWALI: Busa, ikaw nga nagatudlo sa ubang tawo, wala ka ba magtudlo sa imong kauga lingon? Ikaw nga nagawali nga ang tawo dili angay mangawat, nagapangawat ka ba? (Roma 2:21) Apan gibuntog ko ang akong lawas, ug gibutang ko kini sa pagkaulipon; kay tingali unya nga sa human ako makawali sa uban, ako sa akong kaugalingon igasalikway. (I Mga Taga Corinto 9:27) 171
KON IKAW GITAWAG SA PAGWALI, KINI DILI USA KA KAPILIAN: Ang pagwali dili kapilian alang niadtong piho nga gitawag sa Dios sa pagbuhat sa ingon: Kay kon ginawali ko ang Maayong Balita, ako walay bisan unsa nga ihimaya; kay ang gikinahanglan gitugyan kanako; oo, alaut ako, kon dili ko iwali ang Maayong Balita. (I Mga Taga Corinto 9:16) ANG PAGWALI KINAHANGLAN GIBASI SA PULONG SA DIOS: Apan bisan pa kami, kun usa ka manolonda gikan sa langit, magwali kaninyo ug lain nga Maayong Balita kay sa among ginawali kaninyo, ipatunglo siya. Ug sumala sa among giingon kaniadto, giingon ko man usab karon, kon may tawo nga magawali kaninyo ug Maayong Balita nga lahi kay sa nadawat ninyo, ipatunglo siya. (Galacia 1: 8-9) (Tan-awa usab sa II Corinto 11: 4). ANG MOTIBO KINAHANGLAN HUSTO: Si Pablo naghisgot sa mga motibo sa pagwali sa Maayong Balita sa Filipos 1: 15-18. Basaha kini nga tudling diha sa inyong Biblia. Si Pablo nakamatikod nga... Ang uban, sa pagkamatuod nagawali kang Kristo tungod sa kasina ug sa pakig lalis, ug ang uban usab sa maayong kabubut-on. (Filipos 1:15) 172
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Ipatin-aw ang "pagwali". 3. Sa unsa nga mga hilisgutan nakatumbok ang Bibliyanhong pagwali? 4. Ilista ang upat ka mga pasidaan sa Biblia bahin sa pagwali nga gihisgutan niini nga leksyon. 5. Nganong ang pagpasundayag sa gahum sa Dios importante sa diha nga magawali sa Pulong? (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 173
ALANG SA DUGANG PAGTUON Tun-i kining Bibliyanhong mga pakisayran sa pagwali: DAANG TUGON MGA PAKISAYRAN SA PAGWALI Salmo 40: 9; Ecclesiastes 1: 1,2,12; 7:27; 11: 8-10; Isaias 61: 1; Nehemias 6: 7. BAG-ONG TUGON NGA MGA PAKISAYRAN SA DAANG TUGONG MGA MAGWAWALI Mateo 12:41; Lucas 11:32; II Pedro 2: 5 BAG-ONG TUGON NGA MGA PAKISAYRAN SA PAGWALI Mateo 3: 1, 4: 17,23; 9:35; 10: 7,27; 11: 1,5; 12:41; 24: 14,41; 26:13 Marcos 1: 4,7,14,38-39; 2: 2; 3:14; 6:12; 14: 9; 16: 15,20; Lucas 3: 3, 18; 4: 18-19,43-44 Buhat 3:20; 4: 2; 5:42; 8: 4,5,12,25,35,40; 9: 20,27; 10: 36-37,42; 11: 19-20; 13: 5,24,38,42; 14: 7,15,21,25; 15: 21,35-36; 16: 6,10; 17: 3,13,18; 19:13; 20: 7,9,25 Roma 1:15; 2:21; 10: 8-15; 15: 19-20; 16:25 I Mga Taga Corinto 1: 17-18; 2: 4; 9: 14-16,18,27; 15: 1-2,11,12,14 II Mga Taga Corinto 1:19; 2:12; 4: 5; 10:14; 10:16; 11: 4,7 Galacia 1: 8, 9, 11, 16, 23; 2: 2; 3: 8; 4:13; 5:11 Efeso 2:17; 3: 8; Filipos 1: 15-18; Colosas 1: 23, 28; I Mga Taga Tesalonica 2: 9; 1 Timoteo 2: 7; 3:16; II Timoteo 1:11; 4:17; Tito 1: 3; Hebreohanon 4: 2,6; I Pedro 1: 12, 25; 3:19; 4: 6; II Pedro 2: 5 174
KAPITULO 16 PAGPLANO SA WALI MGA TUMONG: Sa pagkahuman niini nga kapitulo kamo makahimo sa: Pagtingob sa nag-unang mga lakang alang sa pagplano sa wali. • Pagpatin-aw sa tapikal nga pagwali. • Pagpatin-aw sa tekstowal nga pagwali. • Pagpatin-aw sa mabatbaton nga pagsangyaw. • Pagplano sa sermon nga iwali. SAG-ULOHONG BERSIKULO: Iwali ang pulong; magkugi ka sa panahon ug sa dili panahon; himoa ang pagpa madlong, ang pagsaway, tambagi ang uban sa tanan nga pagkamapailubon ug pagpanudlo. (II Timoteo 4: 2) PASIUNA Niini nga leksyon kamo makakat-on unsaon sa pagwali sa Bibliyanhong sermon. Kamo maka kat-on sa nag-unang mga prinsipyo sa pagwali pinaagi sa pagtuon sa pipila sa mga wali diha sa Biblia ug sa pipila sa mga labing epektibo nga sermon sa dagkong magwawali sa tibook kasaysayan sa simbahan. Kamo makadiskobre nga ang pagwali ug pagtudlo susama sa dag- hang mga paagi apan managlahi sa mga paagi sa presentasyon ug estilo sa pagpakigsulti. PAGWALI UG PAGTUDLO: UNSAY ILANG KALAINAN Ang pagwali ug pagtudlo sa kasagaran managlahi sa mosunod nga mga paagi: ANG MGA PAAGI: Ang paagi nga nagtawag sa pag-apil sa mamiminaw dili kaayo gigamit sa pagwali. Panangli- tan, kasagaran walay diskusyon o pangutana ug tubag nga panahon sa diha nga kamo magwa li. Ang rason mao nga ang pagwali sa kasagaran naglakip sa mas dako nga mamiminaw. Tungod niini, ang paagi sa pagpresentar mas pormal. ANG ESTILO SA PAGSULTI: Sa pagtudlo, ang mga tawo sagad gibahin sa mga grupo sa edad. Sa klase ang tanan mga ham tong, mga batan-on, o mga bata. Ang pagwali kasagaran naglakip sa grupo sa mga tawo sa nagkalain-laing mga edad. Ang mamiminaw wala gibahin sa mga grupo sa edad ingon nga sila sa kasagaran anaa sa Sunday school o pagtuon sa simbahan nga mga grupo. Tungod niini nga rason, kamo kinahanglan nga mopahiangay sa inyong estilo sa pagwali ngadto sa komon nga lebel. 175
Ayaw paghimo ug wali nga lisud kaayo, nga ang mga bata ug mga tin-edyer dili makasabot. Sa samang higayon, ayaw himoa nga yano kaayo nga ang mga hamtong mawad-an sa interes. KURIKULUM: Ang matag Dominggo nga pagtuon ug eskwelahan sa simbahan sa kanunay adunay mga giya sa kurikulum nga gihatag kaninyo nga hilisgutan ug paghisgot sa leksyon nga inyong itudlo. Kini kasagaran dili mahimo sa pagwali. Uban sa direksyon sa Ginoo, kamo kinahanglan gayud nga motino sa matang ug sulod sa inyong mensahe. PAGPANGANDAM SA WALI Ang nag-unang mga lakang sa pag-andam sa wali susama sa mga nakat-onan ninyo sa pagpla no sa leksyon nga itudlo.Kamo kinahanglan nga: Mangandam sa inyong kaugalingon sa espirituwal. -Mo-analisar sa mamiminaw. -Mopahimutang ug mga tumong. Ang nag-unang mga estruktura sa wali misunod sa pagtudlo sa leksyon. Ang inyong wali kinahanglan nga maglakip sa: Titulo / ulohan. -Pasiuna. -Lawas. -Aplikasyon. -Konklusyon. (Ribyuha ang Kapitulo 10 sa"Pagplano ugLeksyon"). Sama sa inyong pagbuhat sa pagtudlo, kamo kinahanglan nga makaangkon ug makahupot sa pagtagad sa mamiminaw. Kamo mopresentar sa leksyon sa hapsay nga paagi. Kamo kinahang lan gayud mohimo sa kinabuhi ug ministeryo nga pag-aplikar sa wali ug kamo kinahanglan mohagit sa mga tawo sa pagtubag sa pagpadayag sa Pulong sa Dios. MATANG SA MGA WALI Gikan sa pagtuon sa mga wali sa Biblia ug sa mga wali sa dagkong mga magwawali sa tibook kasaysayan sa Simbahan, tulo ka nag-unang mga matang sa mga wali giila: UNANG MATANG- TAPIKAL NGA MGA WALI: Ang Tapikal nga mga wali nagtumbok sa piho nga mga hilisgutan sama sa espirituhanong bunga, espirituhanong pagpakig-away, espirituhanon nga mga gasa, ug uban pa. Unsaon Pagplano sa Tapikal nga Wali: 1. Tinoa ang kinatibuk-ang hilisgutan sa wali. Pananglitan, "pag-ampo" ang hilisgutan nga inyong napili. 176
2. Tinoa ang mga piho nga tema: Sa unsa nga tema sa pag-ampo ang inyong iwali? Ania ang pipila ka mga posibilidad: Ang Panginahanglan sa Pag-ampo -Ang Bili sa Pag-ampo -Ang mga Panahon alang sa Pag-ampo -Ang Gahum sa Pag-ampo -Ang Katuyoan sa Pag-ampo -Ang Paagi sa Pag-ampo -Ang mga Resulta sa Pag-ampo -Ang mga Kondisyon sa Pag-ampo -Ang mga Problema sa Pag-ampo -Pag-ampo diha sa Espiritu -Paglahutay sa Pag-ampo -Ang pagkalabaw sa Pag-ampo -Mga tubag sa Pag-ampo Mapangamuyoong Pag-ampo -Pag-ampo sa Pamilya -Mga Babag sa Pag-ampo -Mga Pag-ampo sa Biblia -Practikal nga Pag-ampo -Mga Paagi sa Pag-ampo -Mga Dapit sa Pag-ampo -Pagsimba pinaagi sa Pag-ampo -Postura sa Pag-ampo -Ang Pribilehiyo sa Pag-ampo -Pagtoo ug Pag-ampo -Ang tumong sa Pag-ampo Kamo motino sa piho nga tema alang sa inyong wali. Kamo dili makahuman sa ma- tag bahin sa hilisgutan tungod kay, ingon sa inyong nakita niini nga panig-ingnan, adunay daghang mga tema nga kasagaran sa Bibliyanhong mga hilisgutan. Ang tema nga inyong napili mahimong titulo sa inyong wali. Pananglitan, kamo nakapili sa pag sulti sa "Mga Babag sa Pag-ampo". 3. Susiha ang tanang butang sa Biblia nga adunay gisulti sa tema nga inyong napili. Kon kamo adunay gibatonan nga Bibliyanhong mga materyal sa pagsusi sama sa konkor dans, mga komentaryo, ug sa pulong nga pagtuon nga mga libro, gamita kini diha sa inyong pagtuon usab. 4. Palamboa ang latid pinaagi sa pagsunod sa yano nga upat-ka-seksyon nga estruktura sa inyong nakat-onan sa Kapitulo 10 sa pagplano sa leksyon: Pasiuna -Lawas -Aplikasyon -Konklusyon Ehemplo sa Tapikal nga Wali: Pinaagi sa paggamit sa panig-ingnan nga tema nga "Mga babag sa Pag-ampo", ang inyong itsura sa latid unta tan-awon sama sa mosunod: Titulo: MGA BABAG SA PAG-AMPO Pasiuna: Itumong sa mga problema nga aduna ang kadaghanan sa mga tawo: Ang wala ma- tubag nga pag-ampo ug ang pangutana nga sama sa nganong ang mga pag-ampo wala matu- bag. Kini makaangkon ug pagtagad sa kadaghanan tungod kay ang tanan nakasinati niini nga problema. 177
Lawas: Hisguti ang mga babag sa pag-ampo nga giila diha sa Pulong sa Dios: Sayop nga motibo ug mga hangyo: Santiago 4: 2-3 -Sala sa bisan unsa nga matang: Isaias 59: 1-2 -Mga idolo diha sa kasingkasing: Ezequiel 14: 1-3 -Dili mapasayloon nga espiritu: Marcos 11:25 -Kahakog: Proverbio 21:13 -Sayop nga pagtratar sa kapikas sa kaminyoon: I Pedro 3: 7 -Kaugalingong pagkamatarung: Lucas 18: 10-14 -Pagkadili matinoohon: Santiago 1: 6-7 -Wala nagapabilin diha kang Kristo ug sa iyang Pulong: Juan 15: 7 Aplikasyon o Paggamit: I. Ipasabot kon sa unsang paagi nga ang wala matubag nga pag-ampo nababagan: A. Sa kinabuhi sa pamilya. B. Sa atong personal nga espirituhanon nga kalamboan. C. Sa atong ministeryo. II. Hangyoa ang mga mamiminaw sa paggamit niini nga mga kamatuoran sa tagsa-tagsa: A. Unsa nga mga babag ang nagaali sa akong mga pag-ampo? Konklusyon: 1. Itongob ang mga babag sa pag-ampo nga gihisgutan. 2. Tawga alang sa pagsugid ug sa paghinulsol sa mga butang nga nakababag sa pag- ampo. IKADUHANG MATANG - TEKSTOWAL NGA MGA WALI: Sa tekstowal nga pagwali, ang yawi nga teksto sa Biblia nagporma sa sentro nga kamatuoran o teksto sa leksyon. Ang nahibilin sa mensahe gitukod niining usa ka sentro nga kamatuoran. Unsaon sa Pagplano sa Tekstowal nga Wali: 1. Pagpili ug teksto. 2. Pagpalambo ug titulo sa wali gikan sa teksto. 3. Tun-i ang detalye sa teksto. Unya pagtuon sa ubang mga teksto sa Kasulatan nga may kalabutan sa teksto nga inyong napili. Kon kamo nagbaton sa materyal sa pagsuhid sa Biblia sama sa konkordans, komentaryo, ug sa pulong nga pagtuon nga mga libro, gamita kini alang sa dugang pa nga pagsaliksik sa teksto. 178
4. Palamboa ang latid pinaagi sa pagsunod sa yano nga upat-ka-seksyon sa gambalay nga inyong nakat-onan sa Kapitulo 10 sa pagplano sa leksyon: Pasiuna -Lawas -Aplikasyon/paggamit -Konklusyon Ehemplo sa Tekstowal nga Wali: Ang wali ni Pedro diha sa Mga Buhat 2: 14-36 usa ka maayo nga panig-ingnan niini. Kon si Pedro may usa ka titulo alang sa wali, kini tingali ... KINI MAO ANG Pasiuna: Si Pedro miabli sa mensahe uban sa paghisgot sa usa ka teksto sa Kasulatan: Apan kini mao ang gisulti pinaagi sa profeta nga si Joel; Ug mahitabo diha sa ulahi nga mga adlaw, nagaingon ang Dios, ibubo ko ang akong Espiritu ibabaw sa tanang unod; ug ang inyong mga anak nga lalaki ug ang inyong mga anak nga babaye magapanagna, ug ang ang inyong mga batan- ong lalaki makakita sa mga panan-awon, ug ang inyong mga tigulang nga mga lalaki managdamgo ug mga damgo: Ug sa akong mga ulipon nga lalaki, ug sa ibabaw sa akong mga ulipong babaye ibubo ko usab kanila ang akong Espiritu ug managpanagna sila... (Buhat 2: 16-18) Kini nga pasiuna nakaangkon sa pagtagad sa mamiminaw tungod kay sila nagtan-aw sa katumanan niini nga yugto sa ilang mga mata! Lawas: Ang lawas sa wali ni Pedro nakatumong sa teksto. 1. Siya nagpresentar sa nangagi nga kasaysayan sa tudling, nga niadtong adlawa natuman. 11. Iyang gipakita sa unsa nga paagi kini may kalabutan sa kasaysayan sa Israel ug kang Jesu-Kristo. Aplikasyon: Siya naghimo sa personal nga aplikasyon... Kay ang saad alang kaninyo ug sa inyong mga anak, ug sa tanan nga atua sa halayo, bisan ang kapid-an nga pagatawgon sa atong Ginoong Dios. (Buhat 2:39) Konklusyon: Siya nagtawag alang sa tubag... Ug si Pedro miingon kanila: Maghinulsol kamo ug managpabautismo ang tagsa tagsa kaninyo sa ngalan ni Jesus-Kristo alang sa kapasayloan sa mga sala, ug kamo makadawat sa gasa sa Balaang Espiritu. (Buhat 2:38) 179
Ug ang mga mamiminaw mitubag... Unya kadtong mga mingdawat sa iyang pulong gibautismohan; ug niadtong adlawa dihay gidugang ngadto kanila nga tulo ka libo ka mga kalag. (Buhat 2:41) IKATULONG MATANG- PAGBATBAT NGA MGA WALI: Ang "pagbatbat" maoy titulo nga gihatag ngadto sa usa ka paagi sa pagwali nga nagtumbok sa usa ka tudling sa Kasulatan ug nagpatin-aw niini nga detalyado, matag bersikulo. Ang pulong nga "pagbatbat" nagpasabot sa pagkuha sa usa ka bahin ug pagsusi sa mga bahin sa kinatibuk-an." Ang pagbatbat maoy mas detalyado nga matang sa pagwali kay sa tapikal o sa tekstowal. Kini nakatumbok sa piho nga bahin o tudling sa Kasulatan, ug nagapatin-aw niini nga detal yado, matag bersikulo ug matag pulong. Kini usab nakatumbok sa usa ka libro sa Biblia, ang pagtuon sa detalye sa libro, matag kapitulo, unya matag bersikulo, ug bisan sa paghisgot sa giladmon sa kahulogan sa mahinungdanon nga mga pulong. Ang pagbatbat nga pagwali ma himong motumbok sa usa ka biyograpiya, pagtuon sa bersikulo, sa tanan nga natala nga bahin sa pinili nga Bibliyanhong tawo. Tungod kay ang pagbatbat nga wali detalyado, kini kasagaran moresulta sa usa ka serye nga mga mensahe. Dili posible ang paghisgot sa detalye sa tanang butang bahin sa usa ka tudling sa Biblia, libro, o personalidad sa usa ka sermon. Ang matag wali sa serye kinahanglan may kalabutan ngadto sa uban. Kon kamo magsugod sa matag wali kinahanglan kamo mopakita kon sa unsang paagi kini may kalabutan ngadto sa mga nga nag-una niini. Kamo makahimo niini pinaagi sa daklit nga pagtingob sa miaging mga mensahe ug sa pagpatin-aw kon sa unsang paagi sila may kalabutan ngadto sa usa nga inyong gipresentar. Bisan tuod ang matag wali anaa sa serye kinahanglan nga may kalabutan sa uban, ang matag wali kinahanglan usab nga kompleto sa iyang kaugalingon. Ang matag usa diha sa mamimi naw dili kanunay nga anaa sa matag wali sa serye. Sila kinahanglan nga makasabot sa matag wali bisan wala makadungog sa uban. Unsaon Pagplano sa Pagbatbat nga Wali: 1. Pagpili ug teksto, hilisgutan, karakter sa Biblia, o libro nga inyong giplanohan nga tumbokon sa inyong serye sa mga mensahe. 2. Pagtuon sa detalye sa tanang butang nga gitudlo sa Biblia sa teksto, hilisgutan, karak ter sa Biblia o libro. Kon kamo nagbaton sa materyal sa pagsuhid sa Biblia sama sa konkordans, komentaryo, ug sa pulong nga pagtuon nga mga libro, gamita kini alang sa dugang pa nga pagsaliksik. 3. Tinoa kon ang inyong hilisgutan mahimong mosakop sa usa lang ka pagbatbat nga wali o kon kini nagkinahanglan sa usa ka serye sa mga wali. 180
4. Pagpalambo ug usa ka titulo ug teksto alang sa matag mensahe sa serye. 5. Pagpalambo ug usa ka latid alang sa matag mensahe sa serye. Sunda ang yano nga upat-ka-seksyon sa gambalay alang sa matag mensahe: Pasiuna -Lawas -Aplikasyon -Konklusyon Ehemplo sa Pagbatbat nga Wali: Ania ang usa ka panig-ingnan sa latid alang sa Pagbatbat nga Wali: Titulo: MGA KINAIYA SA MINI NGA MAGTUTUDLO Teskto: Judas kapitulo 1 Pasiuna: Judas 1: 3-4 Lawas: I. Ang ilang kagikan: A. Gitagana nang daan ngadto sa pagkahinukman sa silot (bersikulo 4). II. Ang ilang paglakaw: A. Miyuhot lamang sa pagsulod (bersikulo 4). B. Nagalakaw sa ilang kaugalingong mga kailibgon (bersikulo 16). C. Nagalakaw sa ilang kaugalingong dili diosnon nga mga pangibog (bersikulo 18). III. Ang ilang pakigpulong: A. Nagsulti ug dautan sa mga halangdon (bersikulo 8-10). B. Nagsulti ug dautan sa mga butang nga wala nila hibaloi (mga bersikulo 8-10). C. Bagulbolan (bersikulo 16). D. Reklamador (bersikulo 16). E. Mga baba nga nagsulti sa mga palabilabihong mga pulong (bersikulo 16). F. Mga mayubiton (bersikulo 18). IV. Ang ilang doktrina o pagtulon-an: A. Mitalikod sa gracia sa Dios ngadto sa kalaw-ayan (bersikulo 4). B. Milimud sa bugtong nga Ginoong Dios ug sa atong Ginoong Jesu-Kristo (bersikulo 4). C. Walay Espiritu Santo (bersikulo 19). 181
V. Ang ilang panggawi: A. Dili diosnon (bersikulo 4). B. Mahugawng magdadamgo (bersikulo 8). C. Naghugaw sa unod (bersikulo 8). D. Nagtamay sa kagamhanan (mga bersikulo 8-10). E. Nagdunot sa natural nga ilang nahibaloan (mga bersikulo 8-10). F. Nagdayeg sa mga tawo tungod sa kaayohan nga ilang nadawat (bersikulo 16). G. Nagbulag sa ilang kaugalingon (bersikulo 19). H. Nagpuyo sa lawasnon (bersikulo 19). Aplikasyon: Unsay angay ninyong buhaton ingon nga tubag niini nga mga matang: Judas 1: 20-23 Konklusyon: Katingbanan, tawag alang sa tubag. KINATIBUK-ANG MGA GIYA Ania ang pipila ka kinatibuk-ang mga giya nga makatabang kaninyo sa pagplano sa bisan unsa nga matang sa wali. PAGPILI SA TEKSTO: Ang pulong nga "teksto" gikan sa usa ka Gregong pulong nga nagkahulogang "sinalapid o kinalinyas". Ang teksto maoy gigikanan sa mensahe nga nagkalinyas o "nagtuyok". Kini maoy basihan sa wali. Ang paggamit ug teksto gikan sa Pulong sa Dios ingon nga basihan sa wali nagahatag sa mag wawali ug awtoridad diha sa iyang mensahe. Siya nga nagaingon "Mao kini ang giingon sa Ginoo" tungod kay siya nagsulti sa Pulong sa Dios. Siya makabuhat sa ingon uban sa kaisug ug awtoridad. Ang teksto nagbantay sa usa ka mensahe nga Bibliyanhon ug kini makaangkon sa pagsalig sa mga mamiminaw pinaagi sa pagpasalig kanila nga ang magwawali nagawali sa Pulong sa Dios ug dili sa iyang kaugalingon nga mga opinyon. Ania ang pipila ka mga sumbanan alang sa pagpili sa usa ka teksto gikan sa Pulong sa Dios: 1. Pag-ampo alang sa giya gikan sa Ginoo. 2. Pagtuon sa Pulong sa Dios kanunay. Ang mga teksto ug mga hilisgutan alang sa minis teryo moresulta gikan sa inyong pagtuon. Pagbaton ug kwaderno sa mga teksto ug hilisgutan sa mga ideya nga inyong madiskobrehan sa inyong personal nga pagtuon. Gamita kini sa ulahi alang sa pagplano sa mga wali. 3. Tagda ang espirituhanon nga mga panginahanglan sa mga mamiminaw nga inyong giplanohan sa pag-alagad. Pananglitan, ang mamiminaw nga mga ministro dili kasa garan nagkinahanglan sa teksto ug wali sa kaluwasan. (Hinumdumi unsa ang inyong nakat-onan mahitungod sa pagtuki sa mamiminaw sa Kapitulo 8). 182
4. Sa dili pa kamo magwali sa teksto, siguroha nga kamo nakasabot niini aron kamo dili makahimo ug kalibog sa mga hunahuna sa inyong mga tigpatalinghug. 5. Tagda ang kinatibuk-ang pinadayag sa kamatuoran sa Dios. Ayaw pagwali lamang sa inyong paborito nga mga teksto o mga hilisgutan diin ang mga tawo malipay nga ma- mati. Ang "TIBOOK" Kasulatan gituga sa Dios, ug may kapuslanan. PAGHUBAD SA TEKSTO: Human ninyo mapili ang teksto, pagtuon sa tanan nga gitudlo sa Biblia bahin niini. Kon ka- mo adunay mga nagkalain-laing hubad sa Biblia, pagtuon niini alang sa dugang nga pagsabot. Kon kamo adunay mga komentaryo nga Biblia, basaha kon unsa ang gisulti sa uban mahitu ngod sa teksto. Kini nga mga paagi sa pagtuon makatabang kaninyo sa pagsabot o "paghu bad" sa teksto sa hustong paagi. Ania ang pipila ka nag-unang mga lagda sa paghubad sa Pulong sa Dios nga inyong gamiton samtang kamo magtuon sa teksto: Ang Lagda sa Balaan nga Awtoridad: Ang Biblia mao ang katapusang awtoridad. Ang matag bahin sa Kasulatan tinuga sa Dios. Ang Lagda sa Literal nga Paghubad: Ang Biblia nagpasabot gayud sa giingon niini ug kina hanglan nga hubaron sa literal gawas kon ang konteksto nagpakita nga dili. Usahay adunay mga simbolo ug mga sambingay nga gigamit diha sa Biblia sa paghulagway sa mga kamatuo ran, apan kini tin-aw nga gipakita sa konteksto sa Kasulatan. Ang Lagda sa Konteksto nga Konsiderasyon: Ang matag bersikulo kinahanglan nga tun-an nga may kalabutan ngadto sa iyang konteksto. Tun-i kon unsa ang nag-una ug nagsunod sa teksto. Daghay bakak nga mga doktrina o pagtulon-an nga gilalang pinaagi sa pagkuha sa mga bersikulo gikan sa konteksto. Sa pagtuon sa usa ka tudling sa iyang konteksto pangu- tan-a ang inyong kaugalingon: Kinsay ang nagsulti o nagsulat? -Unsay gisulti? -Kang kinsa kini gisulti? -Nganong kini gisulti? -Kanus-a kini gisulti? Ang Lagda sa Unang Paghisgot: Ang unang higayon nga ang usa ka pulong, hugpong sa mga pulong, butang, o insidente gihisgotan sa Biblia, kini kasagaran naghatag ug usa ka yawi sa kahulogan niini bisan asa pa sa Biblia. Pananglitan, diha sa Genesis 3 makita ang unang paghisgot sa "mga dahon sa higuera". Dinhi, gigamit ni Adan ang dahon sa higuera aron sa pagsulay sa pagtabon sa iyang kauga- lingong sala ug pagkahubo pinaagi sa iyang kaugalingon nga mga paningkamot. Ang mga dahon sa higuera nagsulti sa kinaugalingong pagkamatarung, pagsalikway sa Dios, ug usa ka pagsulay sa pagmatarung sa kaugalingon sa atubangan sa Dios. 183
Kini ang hinungdan nga gitunglo ni Jesus ang kahoy nga adunay mga dahon apan walay bunga sa Mateo 21 ug Marcos 11 ug 13. Aron sa pagsabot niini nga buhat, atong hinumdu man ang balaod sa unang paghisgot ug mobalik sa Genesis 3. Ang mga dahon sa higuera nagrepresentar sa kinaugalingon nga pagkamatarung sa nasud sa Israel nga misalikway ni Jesus ug wala midala sa tinuod nga mga bunga sa paghinulsol. Ang Lagda sa Pagbalik-balik: Sa diha nga ang usa ka butang gibalik-balik sa Kasulatan kini alang sa katuyoan sa paghatag ug gibug-aton. Kini nagpasabot nga ang kamatuoran adunay espesyal nga importansya nga kinahanglan isubli. Ang Lagda sa Nagkadako nga Pinadayag: Ang bug-os nga kamatuoran sa Pulong sa Dios sa bisan unsa nga hilisgutan dili kinahanglan tigumon gikan sa hilit nga tudling. Ang nagdu gang [tibook] nga pinadayag sa tanang gisulti sa Biblia bahin sa usa ka kamatuoran kinahang lan ikonsiderar. Kini nagpasabot nga kamo kinahanglan gayud motapok sa tanan nga gitudlo sa Biblia sa piho nga mga hilisgutan. Kini ang hinungdan nganong ang lagda gitawag sa lagda sa "nagdugang" nga pinadayag. Kamo dili makabasi sa doktrina sa pipila ka hilit nga mga bersikulo mahitungod sa usa ka hilisgutan. PAGPUNDOK SA MATERYAL ALANG SA WALI: Sa higayon nga inyong napili na ang teksto, kamo motapok sa mga materyal alang sa wali. Ang pagpangutana niining mga pangutanaha makatabang kaninyo sa pagbuhat niini: 1. Unsay gitudlo sa Biblia bahin niini? Ang labing importante nga tumong mao ang pag- istoryag unsay gipadayag sa Dios diha sa iyang Pulong mahitungod sa hilisgutan. Kini kinahanglan naglangkob sa dakong bahin sa inyong mensahe. 2. Unsay inyong naobserbahan sa kinabuhi ug ministeryo mahitungod niini nga hilisgu tan? Unsay mga ehemplo sa kinabuhi ug ministeryo nga may kalabutan sa hilisgutan? Unsa nga paagi kamo nakakita sa mga kamatuoran sa Pulong nga gipakita sa tinuod nga kinabuhi? Inyong magamit kini nga mga panig-ingnan alang sa ilustrasyon ug aplikasyon sa mensahe. 3. Unsay inyong nabasa mahitungod niini nga hilisgutan? Kon kamo nagbaton sa repe rensya sa Biblia nga mga materyal, ang pagbasa ug pagsusi sa mga buhat sa mga eskolar sa Biblia makatabang kaninyo sa pagpundok sa materyal alang sa wali. 4. Kinsa man ang inyong nahibaloan nga adunay kahibalo niini nga hilisgutan? Aduna bay usa ka tawo nga adunay kasinatian nga may kalabutan niini nga teksto? Aduna bay usa ka tawo nga inyong nahibaloan nga nagtuon pag-ayo niini nga hilisgutan? Mokonsulta kanila ingon nga bahin sa inyong pag-andam alang sa pagwali niini nga hilisgutan. 184
ANG KATAPUSANG KATUYOAN Kini nga kapitulo nagtapos niini nga kurso sa "Pagtudlo nga mga Taktika". Apan sa pagka tinuod, kamo nagsugod pa lamang tungod kay kamo kinahanglan gayud nga mopadayon sa pagwali ug sa pagtudlo hangtud nga ang katapusan nga tumong matuman: Kinsa among ginawali nga nagatambag kami sa tagsatagsa ka tawo, ug nagatud lo sa tagsatagsa ka tawo sa tanang kaalam: aron ikapaatubang namo ang tagsa tagsa ka tawo nga hingpit diha kang Kristo Jesus. (Colosas 1:28) Ug sila dili magtudlo sa tagsatagsa ka tawo sa iyang isigkatawo, ug ang tagsa tagsa ka tawo sa iyang igsoon nga lalaki, nga nag-ingon ilha ang Ginoo; kay ang tanan makaila kanako, gikan sa labing ubos ngadto sa labing dako. (Hebreohanon 8:11) 185
KINAUGALINGONG EKSAMEN 1. Isulat ang sag-ulohong bersikulo gikan sa panumduman. 2. Ipasabot ang relasyon tali sa pagwali ug pagtudlo. Sa unsa nga paagi sila managsama ug sa unsa nga paagi sila managlahi? 3. Itingob ang nag-unang mga lakang alang sa pagplano sa wali. 4. Ipatin-aw ang "tapikal nga pagwali". 5. Ipatin-aw ang "tekstowal nga pagwali". 6. Ipatin-aw ang "pagbatbat nga pagwali". 186
7. Itingob ang mga sumbanan nga gihatag sa pagpili sa usa ka teksto. 8. Itingob ang mga sumbanan alang sa paghubad sa teksto. 9. Itingob ang mga sugyot nga gihatag niini nga leksyon alang sa pagpundok sa pangwa li nga materyal. (Ang mga tubag sa eksamen gihatag sa katapusan nga kapitulo niini nga manwal.) 187
ALANG SA DUGANG PAGTUON 1. Tun-i ang mosunod nga dagkong wali sa Biblia: Panamilit nga wali ni Moses: Deuteronomio 29-33 Panamilit nga wali ni Josue: Josue 24: 2-15 Si Samuel namulong sa Israel: I Samuel 12 Pagpahinungod nga mensahe ni Solomon: I Mga Hari 8: 15-61 Si Jeremias namulong sa mga tawo sa usa ka fiesta: Jeremias 7 Mga ehemplo sa mga wali ni Jesus: Mateo 5-7; 11: 7-19; 12: 25-37; 13; 15: 10-20; 21: 28-44; 24-25; Juan 3: 3-21; 6: 26-58; 14-16. Mga wali ni Pedro: Buhat 2: 14-36; 3: 12-26 Mga wali ni Pablo: Buhat 13: 16-41; 17: 22-31; 20: 17-35; 22: 1-21; 26: 2-23 Katapusang wali ni Esteban: Buhat 7: 2-53 2. Gamita ang porma sa sunod nga pahina sa pag-analisar sa usa ka sermon nga inyong napaminawan. Unya gamita ang porma sa pagtimbang-timbang sa inyong kaugali- ngong mga wali. 188
PORMA SA PAGTIMBANG-TIMBANG SA WALI ORGANISASYON PASIUNA: Kini ba nakakuha ug pagtagad? Kini ba nagtandog sa pipila ka panginahanglan nga direkta o dili direkta? Kini ba nagpasinati kaninyo ngadto sa hilisgutan o sa nag-unang ideya? Kini ba adunay husto nga gitas-on? Kini ba adunay piho nga katuyoan? LAWAS: Ang kalamboan ba tin-aw? Ang kinatibuk-ang gambalay ba tin-aw? Ang wali ba adunay sentro nga ideya? Mapahayag ba ninyo kini? Ang mga pagbalhin ba tin-aw? Sila ba nagribyu? Aduna bay makatarunganon nga sumpay tali sa mga puntos? Ang nag-una bang mga puntos may kalabutan ngadto sa nag-unang ideya? ______ Ang ikaduha nga mga puntos tin-aw bang may kalabutan sa ilang nag-unang mga puntos? APLIKASYON: Ang hilisgutan ba mahinungdanon? Kini ba angay? Ang wali ba gitukod sa husto nga hubad sa Biblia? Ang mamumulong ba mipakita kaninyo diin na siya sa teksto? Ang pagtuki ba sa mga hilisgutan bug-os? KONKLUSYON: Ang wali ba gitukod nga adunay sangkoanan? Aduna bay igo nga katingbanan sa mga ideya? Aduna bay mga epektibo nga panapos nga hangyo o mga sugyot alang sa tubag? ______ 189 ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______
ESTILO Ang mamumulong ba migamit sa husto nga gramatika? Ang mga pulong ba gilitok sa husto nga paagi? Ang iyang bokabularyo ba lainlain? Ang mga pulong ba gigamit sa husto nga paagi? Ang pagpili sa mga pulong nagdugang sa pagka-epektibo sa wali? PAGSULTI BINABA NGA PAGPRESENTAR: Ang mamumulong ba gusto nga madungog? Kamo mibati ba nga siya nakigsulti kaninyo? Siya ba mahigalaon? Ang pagpakigsulti ba buhi nga panag-istoryahanay? Ang tingog ba sayon nga pamation? Kini ba tin-aw? Aduna bay mga estilo sa tingog? Ang lebel ba sa tingog may kausaban? Ang mamumulong ba migamit sa mga paghunong sa epektibong paagi? PISIKAL NGA PAGPRESENTAR: Ang iyang tibook nga lawas ba nalambigit sa pagpakigsulti? Siya ba naglihok? Aduna bay makabalda nga panglihok? Ang postura maayo ba? Ang mamumulong alertong bang tan-awon? Aduna bay maayo nga ekspresyon sa nawong? 190 ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______
PAGWALI NGA ADUNAY MGA RESULTA Ni Charles G. Finney Unsay inyong motibo sa diha nga kamo magwali? Kon kamo nagatinguha sa pagdugang sa inyong kaugalingon katanyagan-- nan, siyempre, ang inyong pagwali mohaum alang niana nga katuyoan, ug dili sa pagkabig ug mga kalag ngadto kang Kristo! Kamo ba naglikay sa pagwali sa mga doktrina nga makapasuko sa kalibutanon nga hunahu na? Kamo ba nabalaka sa isulti sa inyong tigpaminaw- ingon sa ilang gisulti kang Kristo - "Kini maoy sakit nga pagkasulti. Kinsa ang mopatalinghug niini?" Kamo ba naglikay sa pag himo ug lahi nga mga puntos? Kamo ba mahadlok sa pagtugaw sa tanlag sa inyong mga tigpa minaw, tingali unya sila maka-alarma sa ilang mga kalag? Unsa ang mahitungod sa pagtudlo nga mga taktika? Kamo ba migamit sa maayo nga mga ilustrasyon? Kamo ba nangitag interesado nga mga paagi sa pagbalik sa importante nga mga pahayag? Kamo ba naghatag ug gibug-aton sa nag-unang mga puntos pinaagi sa inyong pag pili sa mga pulong ug pinaagi sa tono sa inyong tingog? Kini nga mga mga lalang makata bang sa inyong katawhan sa paghinumdom kon unsa ang inyong gisulti! Kamo ba naningkamot sa pag-apela sa mga emosyon sa inyong mga tigpaminaw? Kamo kinahanglan gayud nga maningkamot sa pag-abot sa ilang mga tanlag! Kamo ba nagpama tuod gikan sa inyong kaugalingong personal nga kasinatian sa gahum sa ebanghelyo? Kini mamunga ug konbiksyon diha sa inyong mga tigpaminaw nga kamo adunay usa ka butang nga ilang gikinahanglan. Kamo ba mahadlok nga mopukaw sa inyong mga tigpaminaw sa dili komportable nga mga handumanan pinaagi sa pagpahinumdom kanila sa ilang wala mahinulsuli nga mga sala? Ang Yawa mopalimod kaninyo sa sala sa kinatibuk-an, apan walay paghimo ug reperensiya sa piho nga mga sala sa inyong mga mamiminaw karon! Ayaw pagyukbo ngadto sa Yawa! Ang mga huyang nga mga magwawali naglikay sa pagdapit sa ilang mga tigpaminaw sa pag sunod sa kamatuoran dinhi ug karon. Apan ang nalangan nga pagkamasinugtanon maoy pag kadili-masinugtanon! Magmakusganon kamo sa igo nga pagpresentar sa sugo sa Dios ug sa kalumo mopadayon sa diha-diha nga tubag. Paabota sila sa pagtugyan sa ilang mga kaugali ngon. Paabota sila sa paghatag sa ilang mga kasingkasing ngadto sa Dios, diha-diha dayon. Kamo ba hinoon nagbilin sa impresyon nga ilang gilauman nga mopahilayo sa ilang mga sala, ug mohunahuna sa mga butang sa ilang kasayon? Mao ba kini ang labing maayong paa- gi sa pagwali nga adunay mga resulta? Inyo bang gisultihan ang mga tawo nga sila wala makahimo sa pagsunod? Nga sila kinahang lan maghulat sa Dios sa pag-usab kanila? Ang kausaban moabot human sila makatugyan sa ilang mga kasingkasing ug mga kinabuhi kang Jesus! Giyahi sila sa pagdawat kaniya karon! Maayo ang pagwali nga ang kaluwasan gasa gikan sa Dios. Apan siguroha sa pagtudlo nga ang mga makasasala nga naminaw kaninyo wala pagahukmi sa silot! Sila nawala! Niini nga paagi sila makasabot kon unsay kahulogan sa grasya ug kaluwasan, ug makakita sila nga kini gikinahanglan! Iwali ang ebanghelyo sama sa usa ka solusyon, apan ayaw itago o ibaliwala ang sakit sa mga makasasala nga resulta sa walay katapusan nga kamatayon-------------------sa Impyerno! 191
MGATUBAG SA KINAUGALINGONG EKSAMEN KAPITULO 1: 1. Busa panglakaw kamo, ug panudloan ninyo ang tanang mga nasud, nga magabautismo kanila sa ngalan sa Amahan, ug sa Anak ug sa Espiritu Santo: Magatudlo kanila nga managbantay sila sa tanan nga mga butang nga gisugo ko kanin yo; ug ania karon, ako magauban kaninyo sa kanunay, hangtud sa katapusan sa kalibutan. (Mateo 28: 19-20) 2. Mateo 28: 18-19 3. Ang pulong "tudlo" nagpasabot sa paghatag ug instruksyon, pagpakita, pagpasunda yag, pagpahibalo, paghatag ug kahibalo, pagbansay ug paggiya sa mga pagtuon sa uban. Ang usa ka "magtutudlo" mao ang usa nga nagtudlo. "Ang pagtudlo" maoy buhat sa pagmatuto ug pagbansay sa uban. 4. Kita nagkinahanglan ug mga magtutudlo tungod kay makatabang sila sa pagpatin-aw sa Pulong sa Dios ngadto sa mga dili-magtotoo [pag-ebanghelyo] ug sa mga magtotoo [pagkadisipulo]. Kon walay mga magtutudlo, ang mga tawo sama sa mga carnero nga walay magbalantay. 5. Ang pagpangulo nga posisyon sa "magtutudlo" mao ang usa nga nangulo ug naggiya sa iglesia dugang pa sa pagtudlo. Usa sa mga pagsulti nga gasa sa pagtudlo nagtudlo, apan wala naghupot sa pagpangulo nga posisyon sa simbahan. 6. Ang pahayag tinuod. 7. Kita motudlo sa tanan nga mga nasud, ug matinud-anon nga mga tawo nga makahimo sa pagtudlo sa uban. 8. Ang duha ka nag-unang tumong sa pagtudlo mao ang pag-ebanghelyo ug pagkadisi pulo. 9. Ang tulo ka Bibliyanhong mga pasidaan nga gihisgutan niini nga Kapitulo mao: Ang pagtudlo kinahanglan nga basi sa Pulong sa Dios, dili sa mga doktrina sa mga tawo. -Ang mga magtutudlo magkinabuhi kon unsa ang ilang gitudlo. -Adunay mini nga mga magtutudlo. KAPITULO 2: 1. Kining tawhana miadto kang Jesus sa takna sa kagabhion, ug miingon kaniya: Rabbi, kami nasayud nga ikaw usa ka magtutudlo nga gikan sa Dios: kay walay tawo nga makahimo niining mga milagro nga imong gipangbuhat, gawas lamang kon ang Dios anaa uban kaniya. (Juan 3: 2) 192
2. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 2. 3. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 2. 4. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 2. 5. Jesu-Kristo 6. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 2. 7. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 2. 8. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 2. 9. Juan 20:21 10. Ingon nga ang Amahan nagpadala kang Jesus, mao nga kita usab gipadala sa pagtu man sa susama nga mga katuyoan. Ang iyang misyon maoy atong misyon. KAPITULO 3: 1. Ug samtang kamo manlakaw, pagwali kamo, nga nagaingon: Ang gingharian sa langit haduol na. Pagaayohon ninyo ang mga masakiton, pagahinloan ninyo ang mga sanlahon, paga banhawon ninyo ang mga patay, pagahinginlan ninyo ang mga yawa: sa walay bayad inyong nadawat, sa walay bayad ihatag. (Mateo 10: 7-8) 2. Ang nag-unang mga mensahe ni Jesus mao ang tanan nga mga butang nga may kala butan sa Gingharian sa Dios. Kini naglakip kon unsaon sa pagsulod sa Gingharian [pag-ebanghelyo] ug unsaon sa pagpuyo ingon nga kabahin sa Gingharian sa Dios [pagkadisipulo]. 3. I Mga Taga Corinto 15: 1-4 4. Ang pahayag tinuod. 5. Gahum. 6. Pulong sa Dios, ang Balaan nga Biblia. KAPITULO 4: Walay kinaugalingong eksamen alang sa Kapitulo 4. KAPITULO 5: 1. Ug si Jesus nagalibod sa tanang mga lungsod ug mga balangay sa pagtudlo didto sa ilang mga sinagoga, ug sa pagsangyaw sa Maayong Balita sa gingharian, ug nagaayo sa tanang balatian ug sa tanan nga sakit sa katawhan. (Mateo 9:35) 2. - 11. Itandi ang inyong mga tubag alang niini nga mga pangutana sa panaghisgot sa matag hilisgutan diha sa Kapitulo 5 niini nga manwal. 193
KAPITULO 6: 1. Ug sa diha nga siya miabot sa iyang kaugalingong lungsod, siya nagtudlo kanila diha sa ilang sinagoga, sa pagkaagi nga nanghibulong sila, ug miingon: Diin kining tawha na niini nga kaalam, ug niining mga katingalahan buhat? (Mateo 13:54) 2-11. Itandi ang inyong mga tubag alang niini nga mga pangutana sa panaghisgot sa matag hilisgutan diha sa Kapitulo 6 niini nga manwal. KAPITULO 7: 1. Ug siya mikuha sa usa ka bata, ug gipataliwala kini kanila: ug sa diha nga gikugos niya diha sa iyang mga bukton, siya miingon kanila, Bisan kinsa nga magadawat sa usa niining mga bata sa akong ngalan, kanako nagada wat; ug bisan kinsa nga magadawat kanako, magadawat dili kanako, kondili kaniya nga nagpadala kanako. (Marcos 9: 36-37) 2. Ang tabang sa pagtudlo maoy usa ka butang nga makatabang kaninyo sa pagtudlo sa leksyon. Kini mahimong usa ka kalihokan o proyekto nga makatabang sa mga estud yante sa pagsabot sa Bibliyanhong kamatuoran. Kini mahimo usab nga usa ka butang nga makita, madungog, o mahikap [usa ka audio-visual nga tabang]. 3. Ang pulong "audio" nagtumong sa madungog. Ang pulong "biswal" nagtumong sa makita. Ang usa ka "audio-visual nga tabang "maoy butang nga makita ug / o madu ngog nga motabang sa pagkat-on. 4. Ang mga tabang sa pagtudlo importante tungod kay ang pagtan-aw, pagpaminaw, ug pagbuhat mao ang nag-unang mga paagi nga kita makakat-on. 5. Siya migamit sa yano nga mga butang gikan sa palibot. KAPITULO 8: 1. Apan si Jesus wala gayud mosalig sa iyang kaugalingon kanila, tungod kay siya nakai la sa tanang mga tawo. Ug tungod kay wala siya magkinahanglan nga may bisan kinsa nga magapamatuod sa tawo: kay siya nasayud kon unsa ang anaa sa sulod sa tawo. (Juan 2: 24-25) 2. Ang "mamiminaw" mao ang pundok sa mga tawo nga inyong tudloan. Ang "pag-ana lisar" sa usa ka butang mao ang pagtuon niini nga detalyado, ang pagsusi pag-ayo sa iyang mga kinaiya, ang pagtuon sa mga bahin sa kinatibuk-an. Ang pag-analisar sa mamiminaw nagpasabot sa pagtuon sa mga kinaiya sa usa ka grupo sa mga tawo nga inyong tudloan. 194
3. Ang pag-analisar sa mamiminaw importante tungod kay ang pagkat-on maapektohan sa daghang mga butang nga naglakip sa pinulongan, edukasyon, kultura, pisikal nga mga abilidad, espirituhanong pagkahamtong, sekso, kaminyoon nga kahimtang, kati lingbanon ug ekonomikanhong lebel, personal nga mga panginahanglan, ug edad. Kon kamo dili moanalisar sa mamiminaw kamo mahimong magtudlo sa ibabaw o sa ubos sa ilang lebel sa edukasyon / o sa ilang lebel sa espirituhanong pagkahamtong. Kamo dili makagamit sa pinulongan nga ilang masabtan. Kamo dili makahatag sa mga leksyon nga may kalabutan sa ilang katilingbanon ug ekonomikanhong lebel o sa ilang personal nga mga panginahanglan. 4. Itandi ang inyong katingbanan sa panaghisgot sa Kapitulo 8. 5. Itandi ang inyong katingbanan niadtong gihatag nga grupo sa edad nga inyong gipili nga isulat. KAPITULO 9: 1. Kinsa among ginawali nga nagatambag kami sa tagsatagsa ka tawo, ug nagatudlo sa tagsatagsa ka tawo sa tanang kaalam: aron ikapaatubang namo ang tagsatagsa ka tawo nga hingpit diha kang Kristo Jesus. (Colosas 1:28) 2. Ang tumong maoy kalab-oton o katapusan sa aksyon. Kini maoy punto, tumong, o gitinguha nga resulta nga makab-ot. Sa diha nga ang usa ka magtutudlo mopahayag sa mga tumong, siya mosulat ug pahayag sa mga tumong alang sa iyang mga estudyante. Kini gipahayag sa mga termino nga mohulagway kon unsay mahimong buhaton sa mga estudyante sa pagkahuman sa leksyon. 3. -Sila mogiya sa mga pag-ampo sa magtutudlo, mga plano, sa pagtudlo, ug mga kali hokan sa pagkat-on ngadto sa usa ka piho nga tumong. Sila mogamit sa pagsukod sa pagka-epektibo sa pagtudlo. Sila mopalambo sa inyong pagtudlo. Sila motabang sa mga estudyante nga mahimong mga magbubuhat sa Pulong imbis nga mga tigpaminaw. 4. Ang kinatibuk-ang mga tumong mao ang mga tumong nga magamit sa inyong pagtud lo sa kinatibuk-.an Sila mao ang tumong nga ang mga estudyante makakab-ot sa usa ka yugto sa panahon. Ang piho nga mga tumong managlahi sa matag leksyon. Sila mao ang mga tumong nga piho alang sa usa ka indibiduwal nga leksyon. 5. Ang tumong B mao ang husto. Kini nagpahayag sa mga termino nga makita sa mga kinaiya sa estudyante. 6. Ang katapusan nga tumong sa pagtudlo sa Biblia gipahayag sa Taga-Colosas 1:28. 195
KAPITULO 10: 1. Ang maalamon nga magtutudlo makahimo sa pagkat-on nga usa ka hingpit nga kalipay. (Proverbio 15: 2, TLB) 2. Itandi ang inyong listahan sa diskusyon sa Kapitulo 10. 3. -Pasiuna -Lawas -Aplikasyon -Konklusyon 4. Itandi ang inyong listahan sa diskusyon sa Kapitulo 10. 5. Walay husto o sayop nga tubag. Ang tumong mao nga kamo makahimo sa pagplano ug usa ka leksyon nga nagagamit sa mga kahanas nga nakat-onan niini nga kapitulo. KAPITULO 11: 1. Aron mauyonan ninyo ang mga butang nga labing maayo; nga kamo magminatud-on ug walay kalapasan hangtud sa adlaw ni Kristo. (Filipos 1:10) 2. Ang pagtimbang-timbang mao ang proseso sa pagsusi pag-ayo sa usa ka butang. 3. Importante nga atong susihon pag-ayo ang atong pagtudlo kon kita mopalambo sa gasa sa Dios nga gihatag kanato. 4. -Mga tumong -Pagsanong -Pagsulay -Binuhatan sa magtutudlo 5. Itandi ang inyong listahan sa diskusyon sa Kapitulo 11. 6. Kamo makagamit kanila ingon nga mga oportunidad alang sa espirituhanong pagtubo ug kausaban. Kamo makapalambo sa inyong kahanas isip usa ka magtutudlo. KAPITULO 12: 1. Ang tibook nga kasulatan gituga sa Dios, ug may kapuslanan alang sa pagpanudlo, alang sa pagbadlong, sa pagsaway, sa pagmatuto sa pagkamatarung: Aron ang tawo sa Dios mamahingpit, masinangkapan alang sa tanang maayong mga buhat. (II Timoteo 3: 16-17) 196
2. Ang pulong "kurikulum" nagtumong sa usa ka organisadong kurso sa pagtuon. Kini mahimong magtumong sa usa ka kurso o sa tanan nga mga kurso nga gigamit sa usa ka eskwelahan. "Ang Bibliyanhong kurikulum" mao ang organisadong kurso sa pag tuon sa Biblia. 3. Itandi ang inyong katingbanan sa panaghisgot sa Kapitulo 12. 4. Gamita ang mga kahanas nga nakat-onan sa Kapitulo 12 niini nga kurso sa pag-ug mad ug serye nga mga leksyon sa Biblia. Isulat kini nga mga leksyon nga detalyado. Sa katapusan, kamo makapalambo sa inyong kaugalingon nga kurikulum. Gamita ang mga "Listahan sa pagtimbng-timbang sa kurikulum" sa pagtabang sa pag-ila sa mga paagi sa pagpalambo sa mga materyales nga inyong giugmad. KAPITULO 13: 1. Ang kahadlok kang Jehova mao ang sinugdanan sa kaalam: ug ang kahibalo sa Balaan mao ang pagsabot. (Proverbio 9:10) 2 Ang dili-edukado nga estudyante maoy usa nga dili makabasa o makasulat sa iyang kaugalingon nga pinulongan. 3. Itandi ang inyong katingbanan sa panaghisgot sa Kapitulo 13. KAPITULO 14: 1. Kay gihatag ko ngadto kanila ang mga pulong nga imong gihatag kanako; ug ilang gidawat kini, ug nahibalo sila sa pagkatinuod nga ako gikan kanimo, ug sila mitoo nga ikaw nagsugo kanako. (Juan 17: 8) 2. Sa dili pa mosugod pagserbisyo ug anaa na sa serbisyo nga pagbansay 3. Itandi ang inyong katingbanan sa panaghisgot sa Kapitulo 14. 4. Alang sa pagrekrut nga mga sugyot tan-awa kadtong gilista sa Kapitulo 14. 5. Itandi ang inyong katingbanan sa panaghisgot sa Kapitulo 14. 6. Itandi ang inyong katingbanan sa panaghisgot sa Kapitulo 14. 7. Kamo makatimbang-timbang sa usa ka magtutudlo sa: Paggamit sa mga kahanas nga nakat-onan sa Kapitulo 11 niini nga kurso. -Pinaaagi sa paghulagway sa ministeryo. -May kalabutan sa pagbantay sa saad sa magtutudlo. -Pinaagi sa pag-obserbar kanila sa pagtudlo. -Pinaagi sa pag-obserbar sa "bunga" sa ilang pagtudlo. 197
KAPITULO 15: 1. Nan unsaon nila sa pagtawag kaniya nga wala nila pagtuhoi? ug unsaon nila pagtoo kaniya nga wala nila hidunggi? ug unsaon nila pagkadungog nga wala may magwa wali? Ug unsaon sa pagwali nila, gawas kong sila ipadala? (Roma 10: 14-15a) 2. Ang pagwali maoy buhat sa pagsulti sa usa ka pakigpulong [usa ka sermon o sistemati kong pagsusi sa usa ka hilisgutan nga nagtudlo sa uban sa pormal nga paagi. 3. Itandi ang inyong katingbanan sa panaghisgot sa Kapitulo 15. 4. -Ang mga magwawali magkinabuhi kon unsa ang ilang giwali. -Kon kamo piho nga gitawag pagwali, kini dili usa ka kapilian. -Ang pagwali kinahanglan nga basi sa Pulong sa Dios. -Ang mga motibo kinahanglan nga matarung. 5. Tungod kay ang pagpasundayag sa gahum sa Dios nagpamatuod sa pagwali sa iyang Pulong. KAPITULO 16: 1. Iwali ang pulong; magkugi ka sa panahon ug sa dili panahon; himoa ang pagpamad long, ang pagsaway, tambagi ang uban sa tanan nga pagkamapailubon ug pagpanudlo. (II Timoteo 4: 2) 2. Ang nag-unang mga kalainan tali sa pagwali ug pagpanudlo mao ang: Ang mga pamaagi nga gigamit sa pagwali kasagaran lahi sa pagtudlo. Ang mga paagi nga nagtawag sa pag-apil sa mamiminaw dili kaayo gigamit tungod kay ang pagwali kasagaran naglakip sa mas dako nga mga mamiminaw. Ang estilo sa pagsulti lahi sa pagwali tungod kay ang mga nanambong kasagaran naglakip sa tanan nga mga pangidaron. Ang estilo sa pagsulti kinahanglan nga mapa- hiangay sa komon nga hut-ong nga masabtan sa mga bata, mga batan-on, ug mga hamtong. Kamo kasagaran walay pinatik nga kurikulum sa paggiya ingon nga kasagarang gigamit sa Sunday School o sa eskwelahan sa simbahan. Uban sa direksyon sa Ginoo, kamo kinahanglan gayud nga motino sa matang ug sulod sa inyong mensahe. 3. Ang nag-unang mga lakang alang sa pagplano sa usa ka sermon sama sa pagtudlo. Sila naglakip sa mosunod: Pangandam sa inyong kaugalingon sa espirituwal. -Analisaha ang mamiminaw. 198
Ipahimutang ang mga tumong. -Ilatid ang mensahe nga nagagamit sa nag-unang mga estruktura nga naglakip sa pasi una, lawas sa mensahe, aplikasyon, ug konklusyon. 4. Ang Tapikal nga pagwali nagtumbok sa piho nga mga hilisgutan sama sa espirituha nong bunga, sa espirituhanon nga pagpakig-away, espirituhanon nga mga gasa, ug uban pa. Kamo mopili sa partikular nga tema sa usa niini nga mga hilisgutan ug mopalambo niini sa wali. 5. Sa tekstowal nga pagwali, ang usa ka yawi nga teksto sa Biblia moporma sa sentro nga kamatuoran o teksto sa leksyon. Ang nahibilin sa mensahe gitukod niining usa ka sentro nga kamatuoran. 6. Pagbatbat nga pagwali maoy mas detalyado nga matang sa pagwali kay sa tapikal o sa tekstowal. Kini makatumbok sa piho nga hilisgutan o tudling sa Kasulatan, usa ka lib- ro sa Biblia, o sa usa ka Bibliyanhong karakter. Kini nagpasabot sa detalye sa tanan nga gitudlo, matag bersikulo, ug bisan pa matag pulong. 7. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 16. 8. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 16. 9. Itandi ang inyong tubag sa panaghisgot sa Kapitulo 16. 199