TINIEBLAS SABADO SANTO I. PAGAMPO HA MGA PAGBASA PAG-ABIABI P. Bungata, Ginoo, an akon mga im-im. B. Ngan an akon baba magdadayaw ha imo. Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen. Antipona: Pakadi, singbaha ta hi Cristo an Ginoo, nga tungod ha aton nag-antos hin pagsulay ug kasakitan. Salmo 100 Pagrayhak han Gino, ikaw kalibutan; Singbaha an Ginoo nga may kalipayan; Pag-awit kamo ha iya atubangan. Antipona Hibaroi niyo nga an Ginoo Dyos, Hi kita ngatanan in iya ginhimo, Pinalabi nga panon, nga iya mga tawo. Antipona Sulod ha iya bungsaran dara in pasalamat ngan ha iya mga ruwang dara in pagdayaw. Pasalamat han Dyos, pati iya ngaran. Antipona Kay an kamaupay han Ginoo in tinuod gud man. Masarig an iya higugma tubtob ha kadayunan, ngan an iya katangkod, ha mga katuigan. Antipona Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen. Antipona
IMNO: O Dyos namon ha kalooy O Dyos namon ha kalooy, Ikaw an amon Amay Magburuhat, manunubos, O Ginoo han ngatanan Refrain: Jesus malooy ka ha amon Pasayloon mo kami An sala gindumtan namon Diri na magliwat kami Namatay hi Jesucristo didto ha Calvario Basi nga kita matalwas han kasubo nga dako. Ref. SALMODIYA Antipona 1: Ha kalinaw, mahigda ako ngan makaturog Salmo 4 Batona an akon pagsangpit, Dyos ko matalwason Ha akon kasurok-an, natikang ha imo higayon; Kalooyi gad ako, dungga an pag-ampo ko. Maiha pa ba, katawhan, in pagtamay ha akon Ug pagkaruyag niyo han mga waray pulos, Ug han mga kabuwaan nga ginlalanat niyo? Hibaroi niyo, nagbubuhat an Ginoo Hin mga urusahon ha iya matinuohon, Kon nagtatawg ako, namamati an Ginoo. Pangurog hi kamo, nganpakasala kamo hunong Ha iyo mga higdaan pamalandong kamon hilom. Paghalad hi kamo naangay nga sakripisyo Nganayaw kamo pag-alang, tapud la han Ginoo.
Damo in nasering, Kahuraan in kataonunta. Ipakita gad, Ginoo,kanan bayhon mo kapawa! Kundi an akon kasingksing imo gud ginlipay Labaw pa han ira trigo ugh in bino nga damo. Hi ako murayaw ha pagkaturog ug pagpahuway, Kay hi ikaw gud la, Ginoo, an akon pahalibway. Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen. Antipona 1: Ha kalinaw, mahigda ako ngan makaturog Antipona 2: Mapahuway an akon lawas ha paglaum Salmo 16 Bantayi ako, O Dyos; ha imo ako nadangop. Nasering ako han Ginoo, Ikaw an akon Ginoo, Waray na ako kaupayan labot la ha imo. Waray pulos an ngatanan diyos-diyos hinin tuna Hinganiban an ngatanan nga mga nadangop ha ira. Adton mga nagbibiling hin lain pa nga diyos, An ira mga kakurian ira ginpapadamo Diri ko gud ig-iipis an halad nra nga dugo, O an ira mga ngaran ha mga im-im ko dumapat. Ginoo, ikaw an naghimo kabubuwason ko mapiho. Magpakaruruyag nga dapit iginsukol na ha akon, Makaruruyag manggud an akon maangkon. Nagpasalamat ako han Ginoo nga nawaydong ha akon; Ginwawaydungan ako bisan ha kagab-ihon. Gintitipigan ko an Ginoo dayuday ha akon atubangan; An Ginoo ha akon tuo, diri ako mapupukan An kasingkasing ko malipayon, kalag ko narayhak; Ngan an akon kalawasan in diri matutumba. Kay waray mo ako bayai nga hingadto ha impyerno, Ngan inin tangkod ha imo kumita pa han Buho.
An dalan han kinabuhi ipapakita mo ha akon Nga nalangbo hin kalipay ha imo atubangan, Mga kalipay ha imo tuo tubtob ha kadayunan. Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen. Antipona 2: Mapahuway an akon lawas ha paglaum Antipona 3: Alsaha an kadaan nga mga portahan. Masulod ang Hadi han himaya. Salmo 24 Kanan Ginoo an tuna ngan an aada ngatanan, Pati an kalibutan nga dida nabubuhi man Kay gintukod ini han Dyos ha bawbaw han kadagatan Iginbutang niya ini ha bawbaw han kasapaan. Hino an makakasagka ha bukid han Ginoo? Hino an makatukdaw didto han iya temple? An mga tawo gud la nga maglinis an kamot ngan an ira kasingkasing in waray gud dum-it, ngan diri nasingba hin mga waray pulos, ngan diri nanunumpa hin diri man tinuod. Makarawat hira bendisyon tikang han Ginoo ngan hin katadungan han Dyos, ira magtaralwas, Amo hira an mga tawo nga nahigugma han Ginoo, an nagbibiling han bayhon han Dyos ni Jacob. Ihangad an iyo mga ulo, kamo mga portahan, Buhat hi kamo, hadto pa nga mga portahan Basi man makasulod an hadi han kahimayaan. Hino man ini nga hadi han kahimayaan? Hiya an Ginoo, an bantugan nga mangaraway. Hiya an Ginoo, bantugan ha pag-awayan. Ihangad an iyo mga ulo, kamo mga portahan; Buhat hi kamo, hadto pa nga mga portahan; Basi man makasulod an hadi han kahimayaan.
Hino man ini nga hadi, hadi han kahimayaan? Hiya an Ginoo, Ginoo han mga kagamhanan, Hiya an hadi, an hadi han kahimayaan. Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen. Antipona 3: Alsaha an kadaan nga mga portahan. Masulod ang Hadi han himaya. SYAHAN NGA PAGBASA Tikang han surat ngadto han mga Hebreo An Pagpahuway ha Adlaw nga iglilihe Sanglit, pag-ikmat kita samtang nagpapadayon pa an saad pag-upod han iya pagpahuway, kay hinaut pa waray ha iyo mapakyas. Kay ha kamatuoran sugad han aton mga kaapoy-apoyan, kinarawat liwat kita han maupay nga sumat. Kundi waray nira pagpulsi an mensahe nga ira nakarawat kay waray man hira pakig-usa ha pagtuo hadton mga namati han mensahe. Kay hi kita nga mga tinuo an makasulod hito nga pagpahuway, kay sumala pa han iya ginsering: Ha akon kasina in nagsaad ako, Diri hira makasulod ha akon pagpahuway. Ngan aladaw natuman an mga binuhat han Dyos dida han paghimua han kalibutan. Kay usahay iya ginhinabi an ikapito kaadlaw ha sugad hini nga pupulungon. Ngan kahuman mabuhat an ngatanan pinahuway an Dyos ha ikapito kaadlaw; ngan dida han ginhinabi nga pulong, nagsering hiya, Diri hira Sanglit, tungod kay nagpapabilin pa nga an iba diri makaupod han akon pagpahuway. makasulod hito nga pagpahuway, ngan an mga nahiuna pagkarawat han maupay nga sumat waray pagpakasulod tungod han ira pagpalabi-labi, nagtalaan na liwat hiya hin adlaw nga amo an yana, paglabay hin hilaba nga panahon dida han iya pagsering kan David, dida han aton na ginhinabi nga Kon yana mamati kamo han iya tingog, an iyo mga kasingkasing ayaw pagtig- aha. Niyan kon gintagan hira ni Josue hin pagpahuway diri na unta hiya magyayakan pa hin lain na liwat nga adlaw. Sanglit, nagpapadayon pa gihapon an adlaw nga iparahuway para han bungto han Dyos. Ngan an hino man nga masulod ngadto han pagpahuway han Dyos, in mapahuway tikang han iya kalugaringon nga mga ginbubuhat sugad nga ginbuhat man liwat ini han Dyos. Sanglit, pagtalinguha kita nga makasulod hito nga pagpahuway basi waray bisan hino man in mahulog hin sugad nga pagpalabi-labi nga ginbuhat han iyo kaapoy-apoyan. Lugod, an pulong han Dyos buhi ug mapulsanon, matarotarom pa kay hin hinganiban nga magkaluyo an tarom; nakatahos ini han giultan han kalag ngan han espiritu, ha mga ugat ngan utok han mga tul-an, ngan nakakatukib ini hin mga pamalandong ngan mga ginhuhunahuna han 4:1-13
kasingkasing. Waray binuhat nga natatago sa Dyos, kay lubas an ngatanan ngan dayag gud ha mga mata niya nga amo an magsususi han aton mga binuhatan. An Pulong han Ginoo. RESPONSORYO cf. Mat 27:66, 60, 62 Ginlubong niya han Ginoo ngan ginsadhan han iya lubnganan pinaagi hin dako nga bato nga ibinutang ha ganghaan. Nagbutang hira hin mga sundalo pagbantay hito An labaw nga kapadian naghangyo kan Pilato hin bantay Nagbutang hira hin mga sundalo pagbantay hito. IKADUHA NGA PAGBASA Tikang hin kadaan nga sermon ha Sabado Santo (PG 43, 439, 451, 462-463) An Ginoo linusad ngadto ha kahiladman. Urosahon iton nahitatabo - mayada dako nga paghilom ha kalibutan yana, dako na paghilom ngan kamingaw. An bug-os nga kalibutan nahilom tungod kay an Hadi nakaturog. Nabay-og an kalibutan ngan nagmamingaw tungod kay kumaturog an Dyos nga nagkaada hin unod ngan iya ginbanhaw an ngatanan nga kumaturog tikang pa pagtikang han kalibutan. An Dyos namatay ha unod ngan an kahiladman nabay-og tungod hin kahadlok. Kumadto hiya pamiling han aton siyahan nga kag-anak, sugad hin nawara nga karnero. Tungod han iya dako nga karuyag hin pagduaw hadton nag-uukoy ha kasisidman ngan ha lambong han kamatayon, kinadto hiya basi gawson tikang ha kasubo an mga nabihag nga Adan ug Eva, hiya ngahaw Dyos ug anak ni Eva. An Ginoo kumadto ha ira dara an kros, an hinganiban nga naghatag hin kadaugan. Ha pagkita ha iya, hi Adan, an syahan nga tawo nga iya gintuha, nagpukpok han iya dughan hin kahadlok ngan ginoliat ha ngatanan: "An Ginoo maada ha iyo ngatanan." Ginbaton hiya ni Cristo, "Ngan ha imo espiritu." Iya hiya ginkaptan ngan ginpabuhat, ha pagsering: "Pagmata, ikaw nga nakaturog, ngan buhat tikang ha kamatayon, ngan tatagan ka hin kapawa ni Cristo." Ako an imo Dyos, nga tungod ha imo nahimo nga imo anak. Tungod hin gugma ha imo ngan para han imo mga sumurunod, nagsusugo ako ha akon kalugaringon nga gahum ha ngatanan nga nabilanggo nga gumawas, ngatanan nga aada ha kasisidman nga malamragan, ngatanan nga nakaturog nga bumuhat. Nagsusugo ako, Ikaw nga nakaturog, hin pagbuhat. Waray ako paghimo ha imo basi la mabilanggo ha kahiladman. Buhat tikang ha kamatayon, kay ako an kinabuhi han mga nagkamatay. Buhat, tinuha han akon mga kamot, ikaw nga gintuha sugad han
akon ladawan. Buhat, bayai naton ini nga dapit, kay ikaw aada ha akon; magingin-usa na kita ngan waray na magbubulag ha aton. Tungod ha imo, ako nga imo Dyos nahimo nga imo anak; ako, an Ginoo, nahimo nga uripon; ako, kanay panimalay aadto ha langit, linusad ha kalibutan ngan ha ubos pa han kalibutan. Tungod ha imo, tungod han tawo, nahimo ako nga tawo hin waray nimo bulig, gawas na ha kamatayon. Tungod ha imo, nga ginawas tikang han hardin, ginlingo ako ngadto ha mga Judiyo dida ngahaw han hardin, ngan ginraysang ako dida han hardin. Kitaa ha akon bayhon an lura nga akon ginkarawat basi la mabalik an imo kinabuhi nga akon iginhuyop ngada ha imo. Kitaa an mga ulat han mga paghampak ha akon basi matanggal an butok han sala nga nakapabug-at han akon sugbong. Kitaa an akon mga kamot, nga ginraysang hin hugot ngada han kahoy, para ha imo nga hadto anay tungod hin maraot nga hinungdan nag- unat han imo kamot ngada hin kahoy. Kumaturog ako dida han kros ngan usa nga bangkaw an nagsamad han akon kagiliran para ha imo nga kumaturog ha paraiso basi mahimugso hi Eva tikang han imo kagiliran. An akon kagiliran nagtambal han kasakit dida han imo. An akon pagkaturog nagpukaw ha imo tikang han imo pagkaturog didto ha kahiladman. An bangkaw nga nagsamad han akon kilid amo an nagtaming han bangkaw nga iginsasamad ha imo. Buhat, baya kita hini nga dapit. An kaaway nagtugway paggawas han tunan-on nga paraiso. Diri ko na ikaw igbabalik ngada hito nga paraiso, kundi papalingkuron ko ikaw ha langit. Gindid-an ko ikaw han kahoy nga tigaman la han kinabuhi, kundi, kitaa, ako an kinabuhi ngahaw kausa na nimo. Nagtudlok ako hin kerubin pagbantay ha imo sugad nga an mga oripon ginbabantayan, kundi yana magsisingba na hira ha imo sugad hin Dyos. An trono nga ginhimo han mga kerubin naghuhulat ha imo, an mga nagdadara hini nagdadagmit ug nangangandoy na. An higdaan han kinasal ginrayandayanan na, an kombite andam na, an puroy-anan nga dayon naghuhulat na, an mga balay han mga hiyas han ngatanan nga kaupayan bukas na. RESPONSORYO An aton magmarangno, an burabod han tubig han kinabuhi, namatay. An adlaw nagsirom han iya pagbaya. Kundi yana an nagbihag han tawo amo na an ginbihag. Amo ini an adlaw diin an Manunubos nagbungkag han ganghaan han kamatayon. Gin-guba niya an mga ulang han kahiladman, ngan hin ginpaiwas an paghadi han yawa. Amo ini an adlaw diin an Manunubos nagbungkag han ganghaan han kamatayon. II. PAGAMPO HA AGA SALMODIYA
Antipona 1: Bisan kon waray sala, an Ginoo ginpatay. An kalibutan nasusubo sugad hin nawadan han amo la nga anak. Salmo 64 Dungga gad, O Dyos, tingog ko nasusubo Panalipdi an kinabuhi ko ha mga kaaway ko. Itago ako hirayo ha larang han magraot Ha mga pamaagi han an mga buhat maraot. Binaid an ira dila sugad hin mga hinganiban, Maglara nira nga pulong sugad daw pana nga andam. Inagbatan nga inosente ira ginpapana; Tigda la gin-iigo nga waray ruhaduha. An ira gud larang an maraot nga tuyo; Nagsasarabot hira hin bitik paghimo, Hira in nasiring,hin nakita waray pa man! In masabot han maraot nga buhat hin-o man An aton pamaagi puros kaupayan. An kasingkasing han tawo hilarum man gud, Ngan an iya ginhuhunahuna makuri matugkad. Kundi an Dyosngahaw an mapana ha ira. Diri hira maabot, magkakasasamad hira. Huhulugon hira han ira la ngahaw dila; Magpipilingpiling han ulo adton mga makita. Niyan an ngatanan in magkakahadlok na; An mga nabubuhat han Dyos in igsusumat nira; An iya nabuhat pag-iinoinohon nira. An mga magtadong mgrarayhak han Ginoo Ngan ngada ha iya hira madangop. Kamo nga magtadong, himayaa an Dyos. Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen. Antipona 1: Bisan kon waray sala, an Ginoo ginpatay. An kalibutan nasusubo sugad hin nawadan han amo la nga anak.
Antipona 2: Tikang han ganghaan han kahiladman, talwasa an akon kalag Ginoo. Isaias 38:10-14,17-20 An akon pakasabot nga patay ako dida ha akon pagkabatan-on Ngan makadto na ako han kalibutan han mga patay. Ngan diri na gud ako mabubuhi. An akon pakasabot nga dida hini nga kalibutan han mga buhi Diri na ako igkakakita han Ginoo O bisan hino nga buhi nga tawo. Nautod ngan natapos an akon kinabuhi Sugad hin tulda nga ginbulkas Sugad hin dugnit nga gintabas Tikang hin usa na hablonan An akon pakasabot nga gintubos na han Dyos an akon kinabuhi Igintangis ko an kamasakit ha bug-os nga gab-i Sugad hin gindudugmok hin liyon an akon mga tul-an An akon pakasabot nga gintatapos na han an akon kinabuhi. Maluya nga hagawhaw la an akon tingog Ngan nagharoy ako sugad hin sarapati. Ruthay an akon mga mata hin pagsiniplat ha langit. O Ginoo, talwasa gad ako tikang hini ngatanan nga kakurian. Mahihimo nga kamurayaw an akon kapaitan. Gintalwas mo an akon kinabuhi ha ngatanan nga kataragman; Ginpasaylo mo an ngatanan ko nga mga sala. Waray makakagdayaw ha imo didto han kalibutan han mga patay; Diri makakasarig an mga patay dida han imo pagkamatinumanon. An mga buhi amo an mgadadayaw ha imo, Sugad nga gindadayaw ko ikaw yana. Nagsususmat an mga amay ha ira mga anak mahitungod han imo pagkamatinumanon O Ginoo, gin-uupay mo ako! Magtotokar kami hin mga arpa Ngan magkakanta hin pagdayaw ha imo Magkakanta kami hin pagdayaw didto han imo Templo Samtang nga mga nabubuhi pa kami.
Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen. Antipona 2: Tikang han ganghaan ha kahiladman, talwasa an akon kalag, Ginoo. Antipona 3: Patay ako, kundi yana nabubuhi ha kadayunan, ngan aadi ha akon an susi han kamatayon ug impyerno. Salmo 150 Pagdayawa an Ginoo dida han santuaryo; Pagdayawa hiya ha kanan kusog niya sagpo Pagdayawa niyo hiya ha iya dagko nga binuhatan. Pagdayawa niyo hiya ha iya kagamhanan Pagdayawa hiya ha tunog hin mga budyong, Pagdayawa niyo hiya hin lira ug gitara. Pagdayawa niyo hiya hin tamborin ug sayaw. Pagdayawa niyo hiya hin dikwerdas ug dipipa. Pagdayawa niyo hiya hin tunog hin talutang Pagdayawa niyo hiya hin paturunggon nga lata. Magdadayaw han Ginoo, ngatan nga naginhawa. Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen. Antipona 3: Patay ako, kundi yana nabubuhi ha kadayunan, ngan aadi ha akon an susi han kamatayon ug impyerno. PAGBASA: Os 5:15b - 16:2 Pagbasa tikang han basahan ni Oseas nga manaragna Nasering an Ginoo: Bangin dida han ira pag-antos magtalinguha hira hin pagbiling ha akon. Nasering an katawhan: Balik kita ngadto han Ginoo. Ginpapasakitan kita niya kundi tatambalon gud kita niya; ginsamad kita niya, kundi bubutkon niya an aton mga kasamdan. Katapos hin duha o tulo ka adlaw bubuhion kita niya ngan mag-uukoy kita ha iya atubangan.
An Pulong han Ginoo. ANTIPONA: Tungod ha aton, nagsugot hi Cristo, bisan pagkarawat han kamatayon, an kamatayon ha kros. Sanglit ginbayaw hiya han Dyosngan gintagan hiya hin ngaran labaw han iba nga mga ngaran. AWIT NI ZACARIAS Antipona: kami pinaagi han pag-ula han imo dugo; nangangaraba kami han imo panabang, O Dyos. Talwasa kami, O magtaralwas han kalibutan. Dida han kros, gintubos mo Baraan an Ginoo, an Israel Kay ginduaw ngan gintalwas niya an katawhan Naghatag hiya hin gamhanan nga Magtaralwas para ha aton Nga tulin ni David, iya surogoon. Nagsaad hiya ha maiha na nga panahon Pinaagi han iya baraan nga mga manaragna; Nga talwason kita tikang ha aton mga kaaway Ngan tikang han gahum hadton ngatanan nga nagdudumot ha aton Nagsering hiya nga malolooy hiya han aton mga ginikanan Ngan manunumdum hiya han iya baraan nga ginsaaran. Nagsumpa hiya kan Abraham nga aton ginikanan Ngan nagsaad nga babawion kita niya tikang han aton mga kaaway Ngan tutugotan kita hin pagsingba ha iya hin waray kahadlok. Basi mabaraan ngan magmatadong kita ha iya atubangan Ha ngatanan nga mga adlaw ha aton kinabuhi. Tatawagon ka, Anak ko, nga manaragna han Gihahataasi nga Dyos Mag-uuna ka han Ginoo hin pag-andam han dalan nga iya aagian; Hin pagsumat han iya katawhan nga matatalwas hira, Pinaagi hin pagpasaylo han ira mga sala. Maloloy-on ngan mapuanguron an aton Dyos. Ipapasirang niya ha aton an adlaw han katalwasan nga masanag tikang ha langit ngadto hadton ngatanan nga nag-uukoy dida han masirom nga lambong han kamatayon. ha pagtugway ha aton ngadto han dalan han kamurayaw. Himaya sa Amay, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo Sugad hadton tinikangan, niyan, ug ha kadayunan. Amen.
Antipona: kami pinaagi han pag-ula han imo dugo; nangangaraba kami han imo panabang, O Dyos. Talwasa kami, O Magtaralwas han kalibutan. Dida han kros, gintubos mo PAGAMPO HAN BUNGTO An aton manunubos nag-antos ug ginlubong tungod ha aton basi mabanhaw liwat. Inupdan hin hul-os nga paghigugma, nagsisingba kita ha iya, ngan upod in pagkilala han aton mga panginahanglan, nangangaraba kita ha iya. Ginoo, kalooye kami. Cristo amon Manunubos, dida han pagpataya ug paglubngan ha imo an imo mabidoon nga Iroy nagtindog ug nagsaksi ha imo. Dida han amon mga kabiduan, makaangbit unta kami han imo kasakitan. Cristo amon Ginoo, sugad han liso nga gintanom ha tuna, naghatag ka ha amon han ani han grasya. Mamatay unta kami han sala ngan magukoy para han Dyos. Cristo, an Maupay nga Magmarangno, ha kamatayon waray ka kilala han kalibutan. Tutdoi kami hin paghigugma hin kinabuhi nga hilom upod ha imo dida han Amay. Cristo, an bag-o nga Adan, sinulod ka han ginhadian han kamatayon basi gawson an mga magtadong tikang han katinikangan han kalibutan. Makabati unta han imo tingog an ngatanan nga namatay tungod han sala ngan magkaada unta hira hin bag-o nga kinabuhi. Cristo, Anak han Buhi nga Dyos, pinaagi han bunyag nahilubong kami upod ha imo. Ngan kami nga nabanhaw upod ha imo dida han bunyag magukoy unta dida hin bag-o nga kinabuhi. Dida han bag-o nga kinabuhi nga ginpaangbit ha aton ni Jesucristo, pag-urosa kita pagsangpit ha aton uusa la nga Amay ha langit. Amay namon, nga aada ka ha mga langit; Pagdayawon an imo ngaran, Ikanhi mo ha amon an imo ginhadi-an, Ipasunod an imo pagbuot dinhi ha tuna, sugad han pagsunda didto ha langit. Tagan mo kami niyan han karan-on namon ha ikina-adlaw; Pagwad-on mo an amon mga sala Sugad han pagwara namon han nakasala ha amon;
ngan diri mo kami bayaan, basi diri kami pagdag-on han mga panulay, kundi bawi-a kami ha karat-an. PAGAMPO: Makagarahum ug buhi nga Dyos an imo bugtong nga Anak kinadto ha kahiladman ngan nabanhaw liwat dida han himaya. Ha imo kamaupay, banhawa an imo matinumanon nga bungto nga nahilubong upod ha iya dida han bunyag basi mahiusa ha imo dida han waray katapusan nga kinabuhi ha langit diin aadto hiya buhi ug naghahadi upod ha imo ug han Espiritu Santo Dyosha dayon nga katuigan. Amen. PAGPALAKAT P. An Ginoo maada ha iyo. B. Ngan maada man ha imo. P. Santo. Bendisyonan kamo han makagarahum nga Dyos, Amay, ug Anak, ug + Espiritu B. Amen. P. Lakat na kamo nga murayaw. B. Salamat sa Dyos.


Ang Kasabutan sa Nagoya Kabahin sa Pagkuha sa mga Kapanguhaang Henetiko ug ang Husto ug Makiangayon nga Pakig-ambitay sa mga Benepisyo gikan sa Paggamit Niini Pasiuna Ang mga Sakop niining Kasabutan, Isip Sakop sa Convention on Biological Diversity, nga pagatawagon dinhi nga "Convention," Paghinumdum nga ang husto ug makiangayon nga pagpakig-ambitay sa benepisyo gikan sa paggamit sa mga kapanguhaang henetiko maoy usa sa tulo ka kinauyukan nga tumong sa Convention, ug pag-ila nga kining maong Kasabutan nagatinguha sa pagpatuman niining maong tumong sulod sa Convention, Pagmatuod nga ang mga nangibabaw nga katungod sa mga Nasud diha sa ilang mga kiinauyanhong kapanguhaan ug sumala sa probisyones sa Convention, Paghinumdum sa Artikulo 15 sa Convention, Pag-ila sa bilihon nga kontribusyon ngadto sa malungtarong kalamboan nga nahimo sa pagbalhin sa teknolohiya ug kooperasyon diha sa pagpalambo sa kapasidad sa panukiduki ug pagbag-o nga nagdugang og bili sa kapanguhaang henetiko sa mga nagalambo nga mga nasud pinasubay sa Artikulo 16 ug 19 sa Convention, Pag-ila nga ang kasayuran sa publiko kabahin sa ekonomikanhong bili sa kalikopan ug pagkadauya sa kinaiyahan ug ang husto ug makiangayon nga pagpakig-ambit niining maong ekonomikanhong bili ngadto sa mga piniyalan sa nagkadaiyang kinaiyahan maoy pinaka- importante nga insentibo alang sa pagtigum sa nagkadaiyang kinaiyahan ug ang malungtarong paggamit sa mga bahin niini, Pag-ila sa mahimong papel sa Access and Benefit-sharing sa pagtampo ngadto sa pagtigum ug malungtarong paggamit sa nagkadaiyang kinaiyahan, pagwagtang sa kakabus ug malungtarong kalikopan ug busa nagatampo ngadto sa pagkab-ot sa Millennium Development Goals, Pag-ila sa kalambigitan sa pagkuha sa kapanguhaang henetiko ug ang husto ug makiangayong pakig-inambitay sa mga benepisyo gikan sa paggamit sa maong mga kapanguhaan, Pag-ila sa pagka-bililhon sa paghatag og kaseguruhan legal kabahin sa pagkuha sa kapanguhaang henetiko ug ang husto ug makiangayong pakig-inambitay sa mga benepisyo sa paggamit niini, Dugang nga pag-ila sa pagka-bilihon sa pagpaduso kaangayan diha sa pagsabot-sabit
kalabot sa nahiuyunan nga mga hilisgutanan sa mga tinubdan ug mga mogamit sa kapanguhaan henetiko, Pag-ila usab sa mahinungdanong papel sa mga kababaihan diha sa Access and Benefit- sharing ug pagmatuod sa panginahangalnon alang sa tibuok nga pagpangilabot sa kababaihan sa tanang ang-ang sa paghimo ug pagpatuman sa mga polisiya kabahan sa pagtigum sa nagkadaiyang kinaiyahan, Determinado sa dugang nga pag-suporta alang sa epektibo nga pagpatuman sa mga probisyones sa Access and Benefit-sharing sa Convention; Pag-ila nga ang usa ka binag-o nga kasulbaran ang gikinahanglan aron pagtubag sa husto ug makiangayong pakig-inambitay sa mga benepisyo gikan sa paggamit sa mga kapanguhaang henetiko ug tradisyonal nga kahibaloan kalabot sa kapanguhaang henetiko nga nahimutang sa siwasyon nga nagatabok sa mga utlanan sa mga nasud o sa siwasyon nga dili posible nga makadawat o mokuha og nahisayug nga pagtugot. Pag-ila sa pagkabililhon sa kapanguhaang henetiko alang sa kaseguruhan sa pagkaon, panglawas sa publiko, pagtigum sa nagkadaiyang kinaiyahan ug ang pagpakunhod sa epekto ug pagpahiuyon sa pagbag-o sa klima, Pag-ila sa espesyal nga kinaiya diha sa nagkadaiyang biyolohikanhong kinaiyahan sa agrikultra, ang iyang managlahi nga kahimtang ug problema nga nanginahanglan og managlahi nga kasulbaran, Pag-ila sa pag-salig sa usa'g-usa sa tanang mga nasud kalabot sa kapanguhaang henetiko alang sa pagkaon ug agrikultura apil na ang espesyal nga kinaiya alang sa pagkab-ot sa kaseguruhan sa pagkaon sa tibuok kalibutan ug alang sa malungtarong kalamboan sa agrikultura sa konteksto sa pagkunhod sa kakabus ug pag-usab sa klima ug pag-ila sa sukaran nga papel sa International Treaty on Plant Genetic Resources for Food and Agriculture ug ang FAO Commission on Genetic Resources for Food and Agriculture sa maong hisgutanan, Paghuna-huna sa International Health Regulations (2005) nga gisagop sa World Health Organization ug ang pagkabilihon sa pagpaseguro nga adunay kakuhaan sa mga organismo nga maoy hinungdan sa sakit sa tawo alang sa tumong sa pagpangandam sa publiko kabahin sa ilang panglawas ug ang mga pagtubag niini. Pag-ila sa padayong buhat sa uban nga mga tigum internasyonal kalabut sa Access and Benefit-sharing. Paghinumdum sa Multilateral System of Access and Benefit-Sharing ubos sa International Treaty on Plant Genetic Resources for Food and Agriculture nga gimugna sa pakig-uyon sa Convention, Pag-ila nga mga internasyonal nga mga instrumento kalabut sa Access anf benefit-sharing kinahanglan magsuporta sa usa'g-usa sa panglantaw nga makab-ot ang tumong sa Convention, Paghinumdum sa pagka-mahinungdanon sa Artikulo 8(j) sa Convention kabahin sa
tradisyonal nga kahibaloan nga kalambigit sa kapanguhaang henetiko ug sa husto ug makiangayond pakig-inambitay sa mga benepisyo gikan sa paggamit sa maong mga kahibaloan, Pag-ila sa relasyon kabahin sa kapanguhaang henetiko ug tradisyonal nga kahibaloan, ang ilang dili mahimulag nga kinaiya alang sa mga lumad ug lokal nga komunidad,ang pagkabilihon sa tradisyonal nga kahibaloan alang sa pagtigum sa nagkadaiyang kinaiyaan ug malungtarong paggamit sa mga bahin niini, ug alang sa malungtarong panginabuhian sa mga komunidad, Pag-ila sa pagkadaiya sa mga kahimtang diin ang tradisyonal nga mga kahibaloan kalambigit sa kapanguhaang henetiko gigunitan o gipanag-iya sa mga lumad ug lokal nga komunidad, Paghuna-huna nga katungod sa mga lumad ug lokal nga komunidad sa pag-ila kung kinsa matuod nga mga naghawid sa tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa kapanguhaang henetiko sa sulod sa ilang mga komunidad, Dugang nga pag-ila sa talagsaon nga kahimtang diin ang tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa kapanguhaang henetiko anaa sa mga nasud, nga mamahimong anaa kini sa oral nga tradisyon, nakasulat o sa ubang porma, nga naghulagway sa bahandianon nga kabilin nga kultura alang sa pagtigum ug malangtarong paggamit sa nagkadaiyang kinaiyahan, Nag-ila sa United Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, ug, Pagmatuod nga wala niining kasabutan pagasabton nga nagpaubos o nagwagtang sa mga nagatigbabaw nga mga katungod sa mg lumad ug lokal nga komunidad. Nagkauyon sumala sa mosunod: Artikulo 1. Tumong Ang tumong niining maong Kasabutan mao ang Husto ug Makiangayon nga Pag-inambitay sa mga benepisyo gikan sa paggamit sa mga kapanguhaang genetiko, apil na ang tukmang pag-kuha sa mga kapanguhaang genetiko ug ang tukmang pagbalhin sa mga haum nga teknolohiya, diin gihatagan ug pagtagad ang tanang katungod kalabot sa maong mga kapanguhaan ug mga teknolohiya, ug ang tukmang pagpahigayon og pondo, ug busa nagatampo kini sa pagtigum sa nagkadaiya nga kinaiyahan biyolohika ug ang maluntarong paggamit sa mga ginsakpan niini. Artikulo 2. Paggamit sa mga Pulong Mga pulong nga nga gipatin-aw sa Artikulo 2 sa Convention on Biological Diversity (CBD) maoy pagagamiton niining maong Kasabutan. Ug dugang pa, alang sa katuyuan niining maong Kasabutan: (a) "Conference of the Parties" nagpasabot sa mga Conference of the Parties sa CBD;
(b) "Convention" nagpasabot sa Convention on Biological Diversity; (c) "Paggamit sa mga kapanguhaan mga henetiko" nagpasabot sa paghimo ug pagpanukiduki ug ang pagpalambo sa sa mga henetiko ug/o ang biochemical nga kinaiya sa mga kapanguhaang henetiko, apil na ang paggamit sa biotechnology alang niini sumala sa pag-tuki niini sa Artikulo 2 sa Convention; (d) "Biotechnology" sumala sa kahulugan niini sa Artikulo 2 sa Convention nagpasabot sa bisan unsang teknolohiya nga mogamit sa mga biyolohikanhong sistemang, mga buhing organismo, o mga naggumikan niini, sa tumong nga maghimo o usbon ang produkto o mga proseso alang sa piho nga paggamit niini; (e) "Derivative" nagpasabot sa usa ka natural nga biochemical compound nga miresulta gikan sa genetic expression o metabolismo sa mga kapanguhaang biyolohiko o henetiko, bisan ug wala kini'y kinaiya kalambigit sa pagpaliwat. Artikulo 3. Kasangkaran Ang Kasabutan naglambigit sa mga kapanguhaang henetiko nga nahisilod sa Artikulo 15 sa Convention ug ang mga benepisyo gikan sa paggamit sa maong mga kapanguhaan. Kining maon Kasabutan nagalambigit usab sa mga kahibaloang tradisyonal kabahin sa mga kapanguhaang henetiko nga nahisulod sa kasangkaran sa Convention ug sa mga banepisyo nga nagagikan sa paggamit sa maong mga kahibaloan. Artikulo 4. Kalambigitan sa ubang Internasyonal nga Kasabutan ug Instrumanto 1. Ang mga probisyones niinig maong Kasabutan dili maka-apekto sa mga katungod ug mga katungdanan sa mga Sakop nga mugna sa mga internasyonal nga kasabutan, gawas lang kung ang pagpatuman sa maong mga katungod ug katungdanan makahimo og seryosong kadaut o hulga ngadto sa mga nagkadaiyang kinaiyahang nga biyolohical. Kining maong parapo wala nagatumong nga maghimo og paghan-ay sa importansya sa Kasabutaan ug ubang mga intrumentong internasyonal. 2. Walay bahin niining Kasabutan ang magapugong sa mga Sakop sa pagmugna ug pagpatuman ug ubang mga kasabutang internasyonal, apil na ang mga kasabutan kabahin sa "access and benefit-sharing," kundisyon nga ang maong mga kasabutan naga-suporta ug dili magkabangi sa tumong sa Convention ug niining Kasabutan. 3. Kining maong Kasabutan ipatuman subay sa pamaagi nga pagsuportahay sa ubang mga instrumentong internasyonal nga adunay kalambigitan niinig Kasabutan. Hatagan og igong pagtagad ang mga buluhaton o pamaagi sa ubang instrumento ug organisasyong internasyonal, subay sa kundisyon nga kini naga-suporta ug dili magkabangi sa mga tumong sa Convention. 4. Kining maong Kasabutan mao ang instrumento alang sa pagpatuman sa hisgutan sa "access and benefit-sharing" sa Convention. Kung adunay laing instrumento kalabot sa ABS nga mahisubay ug dili magkabangi sa mga tumong sa Convention ug niining Kasabutan, kining maong Kasabutan dili mahimong maggamit sa Sakop o mga Sakop sa maong laing instrumento kabahin sa mga kapanguhaang henetiko nga nahi-apil sa ug maoy tumong sa
maong instrumento. Artikulo 5. Makiangayon nga Pag-inambitay sa mga Benepisyo 1. Subay sa Artikulo 15, parapo 3 ug 7 sa Convention, ang mga benepisyo gikan sa paggamit sa mga kapaninguhaang henetiko lakip ang pag-palambo ug pag-kumersyo niini ipaambit sa husto ug makiangayong pamaagi sa Sakop nga maoy tinubdan sa maong kapaninguhaan o ang Sakop nga nakaangkon sa maong kapaninguhaan subay sa Convention. Ang maong pag-inambitay pagahimuon subay sa nakasabutan nga pamaagi. 2. Ang matag Sakop mohimo ug mga tukmang lakang sa pamalaud, administratibo o polisiya sa tumong nga mapasiguro nga ang mga benepisyo gikan sa paggamit sa mga kapaninguhaang henetiko nga anaa sa kamot sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad, sumala sa lokal nga pamalaud kabahin sa katungod niining mga lumad ug lokal nga komunidad sa maong mga kapaninguhaang henetiko, mapaambit sa makiangayong pamaagi sa mga nahisgutang komunidad, subay sa nahiuyunan nga kasabutan. 3. Aron sa pagpatuman sa Parapo 1 sa taas, ang matag Sakop mohimo ug mga haum nga mga lakang sa pamalaof, sa administratibo o sa polisiya 4. Ang mga benepisyo mahimong maglakip sa sa salapi o dili salapi nga benepisyo apil na apan dili limitado lamang sa mga nalista sa Annex. 5. Ang matag Sakop mohimo og tukmang mga lakang sa pamalaud, administratibo ug polisiya aron ang mga benepisyo gikan sa paggamit sa mga kahibaloang tradisyonal kalambigit sa mga kapaninguhaang henetiko nga nga mapaambit sa husto ug makiangayong pamaagi ngadto sa mga lum gikauyunan nga mga hisgutanangikauyunan nga mga hisgutanan ad ug lokal nga komunidad nga maoy naghawid sa maong mga kahibaloan. Ang maong pag-inambitay mahisubay sa gikauyunan nga mga pamaagi. Artikulo 6. Pagkuha sa mga Kapaninguhaang Henetiko 1. Sa pagpatuman sa mga katungod kabahin sa mga kinaiyanhon kapaninguhaan, ug subay sa mga pamalaud kabahin sa Access and Benefit-sharing" ug ubang mga regulasyon, ang mga pagkuha sa mga kapaninguhaang henetiko mosubay sa nahisayud nga pagtugot (prior informed consent) gikan sa Sakop nga maoy tinubdan nga nasud sa maong kapaninguhaan o sa Sakop nga nanag-iya na sa maong kapaninguhaan henetiko sunbay sa Convention, gawas lang kung adunay managlahing pagtan-aw ang Sakop kabahin niini. 2. Sumala sa mga balaud sa nasud, ang matag Sakop mohimo og mga tukmang lakang satumong nga mapasiguro nga ang nahisayud nga pagtugot ug pagpangilabot sa mga lumad ug lokal nga komunidad makab-ot kabahin sa pagkuha sa mga kapaninguhaang henetiko diin aduna sila'y giila na nga katungod sa paghatag og pagtugot sa pakuha sa maong mga kapaninguhaan. 3. Subay sa Parpo 1 sa hitaas, ang matag Sakop nga nanginahanglan og nahisayod nga pagtugot mohimo og mga gikinahanglan nga mga tukmang lakang sa pamalaud, administratibo ug polisiya alang sa: (a) Paghatag og kasiguruhan, katin-awan ug pagka-ablihan sa ilang pamalaud kabahin sa
Access and Benefit-sharing o mga gipatuman nga mga regulasyon; (b) Paghatag og makiangayon ug dili nagdapigdapig nga mga pamagi ug proseso kabahin sa pagkuha sa mga kapaninguhaang henetiko; (c) Paghatag og impormasyon kung unsaon pag-himo sa mahisayod nga pagtugot; (d) Paghatag og tin-aw og abli nga nga nakasulat desisyon nga hinimo sa usa ka takos nasudnong autoridad, sa usa ka pamaagi nga tukma sa galastuhon ug sulod sa makatarunganong higayon; (e) Paghatag og permiso o katumbas niini sa panahon sa pagkuha sa kahinguhaang isip ebidensya sa adunay pagsanong sa pagkuha sa nahisayod nga pagtugot ug sa pagkab-ot sa gikahiuyunan nga mga hisgutanan, ug sa pagpahibalo niini ngadto sa Access and Benefit-sharing Clearing-House; (f) Sumala sa sitwasyon ug sa pamalaud sa nasud, maghimo og listahan sa mga panginhanglanon ug process kung unsaon pagkuha og nahisayod nga pagtugot ug ang pagpangilabot sa mga lumad ug lokal nga komunidad alang sa pagkuha sa mga kapanguhaang henetiko; ug, (g) Pagpatuman og tin-aw nga mga buluhaton ug pamagi alang sa pagkab-ot sa mga gikauyonan nga mga pamaagi. Ang maong mga pamaagi pagasulaton og moapil niining mosunod, lakip na sa ubang hisgutanan: (i). Probisyong kabahin sa paghusay sa mga panagbangi; (ii). Mga kauyunan kalambigit sa pagpaambit sa benepisyo apil na ang kabahin sa intellectual property rights; (iii). Mga kauyunan sa paggamit sa ikatulong partido, kung aduna; ug, (iiii). Kauyunan kabahin sa pag-usab sa katuyuan, kung asa kini magamit. Article 7. Pagkuha sa mga Tradisyonal nga mga Kahibaloan nga adunay Kalambigit sa mga Kapanguhaang Henetiko Nahisubay sa nasudnong balaud, ang matag Sakop mohimo og mga tukmang lakang, sa tumong nga ang mga tradisyonal nga mga kahibaloan kalambigit sa kapanguhaang henetiko sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad makuha pinaagi sa nahisayod nga pagtugot ug pagpangilabot sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad, ug nga adunay nakab-ot nga gikauyunan nga mga hisgutanan. Artikulo 8. Espesyal nga Konsiderasyon Sa pagmugna ug pagpatuman sa balaud o regulasyon kabahin sa Access and Benefit- sharing, ang matag Sakop: (a) Mopahigayon sa mga sitwasyon nga magpaduso ug mag-awhag sa mga panuki-duki
nga modugang sa pag-tigum og paggamit sa malungtarong pamaagi sa nakadaiyang kinaiyahang biyolohical, ilabina sa mga nagalambo nga mga nasud, apil na pinaagi sa pinasayon nga mga pamaagi sa pagkuha alang sa dili pang-kumersyo nga panuki- duki, samtang naglantaw sa panginhanglan nga bag-uhon ang tumong sa maong panukiduki; (b) Paghatag og igong pagtagas sa mga panghitabo nga makamugna og hulga o kadaut sa karon ug sa kalagmitan ngadto sa panglawas sa tawo, mananap o tanum suma sa nasudnon ug internasyonal nga paglantaw niini. Ang mga Sakop mamahimong mohatag og konsiderasyon alang sa paspas nga pagkuha sa mga kapanguhaang henetiko ug paspas nga makiangayong nga pag-inambitay sa mga benepisyo gikan sa maong mga kapanguhaang henetiko, apil na, ang pagpasayon sa pagkab-ot og barato nga pagpanambal sa mga nanginahanglan, ilabina sa mga nagalambo nga mga nasud; (c) Hatagan og konsiderasyon ang kamahinungdanon sa mga kapanguhaang henetiko alang sa pagkaon ug agrikultura ug ang bilihong papel niini alang sa kasegurohan sa pagkaon. Article 9. Kontribusyon ngadto sa Pagtigum ug Malungtarong Paggamit Ang mga Sakop maga-awhag sa mga mogamit ug mga tinubdan nga ipahimutang ang mga benepisyo gikan sa paggamit sa mga kapanguhaang henetiko ngadto sa pagtigum sa mga nagkadaiyang kinaiyahang biyolohical, ug ang malungtaring paggamit sa mga nagkalainlaing bahin niini. Article 10. Pangkalibutanon nga mga Mekanismo alang sa Pagpaambit sa mga Benpisyo Hatagan og konsiderasyon sa mga Sakop ang mga panginahanglanon ug mga kinaiya sa usa ka pangkalibutanon nga pamaagi nga motubag sa husto ug makiangayong pag-inambitay sa mga benepisyo gikan sa paggamit sa mga kapanguhaang henetic ug mga tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa maong mga kapanguhaan nga anaa nahilangkub sa duha o pipila ka mga nasud o sa kahimtang diin dili mahimo nga mohatag o mokuha of nahisayod nga pagtugot. Ang mga benepisyo nga ipaambit sa mga mogamit sa mga kapanguhaang henetiko ug tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa maong mga kapanguhaan pianngi niining mekanismo pagagamiton sa pag-suporta sa pagtigum sa nagkadaiyang kinaiyan biyolohical ug malungtarong paggamit niini sa tibuok kalibutan. Article 11. Kooperasyon sa mga Nasud 1. Sa mga sitwasyon diin ang susamang kapanguhaang henetiko anaa sa teritoryo sa sobra sa usa ka Sakop, manigkanmot ang maong mga Sakop magkaduyog sa tukmang pamaagi nga kalambigit ang mga lumad ug lokal nga komunidad, kung gikinahanglan, diin ang tumong mao ang pagpatuman niining Kasabutan. 2. Sa mga siwasyon diin ang susamang tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa mga kakuhaang henetiko anaa sa pipila ka mga lumad o lokal nga komunidad sa pipla usab nga mga Sakop, ang maong mga Sakop maningkamot nga magkaduyog sa tukmang pamaagi, kalambigit usab ang mga lumad ug lokal nga komunidad sa tuyo nga mapatuman ang mga tumong ninining Kasabutan.
Artikulo 12. Tradisyonal nga Kahibaloan nga Kalambigit sa mga Kapanguhaang Henetiko 1. Sa pagpatuman sa ilang mga katungdanan ubos niining Kasabutan, ang mga Sakop, sumala sa ilang nasudnong balaod, mohatag og konsiderasyon ngadto sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad kalabot sa ilang mga naandan na nga pamalaud, kasabutan ug pamaagi kabahin sa mga tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa mga kapanguhaang henetiko. 2. Ang mga Sakop, pinaagi sa epektibo nga partisipasyon sa mga lumad ug lokal nga komunidad, magmugna ug mga mekanismo nga maghatag ug kasayuran ngadto sa mga mamahimong mogamit sa mga tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa mga kapanguhaang henetiko, kabahin sa ilang mga katungdanan, apil na ang mga pamaagi nga anaa sa Access and Benefit-sharing Clearing-House alang sa pagkuha ug ang husto ug makiangayong pagpaambit sa mga benepisyo gikan sa paggamit sa maong mga kahibalo. 3. Ang mag Sakop maningkamot nga mohatag og tukmang suporta ngadto sa mga lumad ug lokal nga koumnidad, apil ang kababaihan niining mga kounidad, kalabot sa ilang pagmugna sa mga musunod: (a) Kasabutan sa komunidad kabahin sa pagkuha sa mga tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa mga kapanguhaang henetiko ug ang husto ug makiangayon pagpaambit sa mga benepisyo gikan sa paggamit sa maong mga kahibaloan; (b) Mga pinaka-menos nga mga panginahanglanon alang sa pagka-uyunan nga kasabutan alang sa pagpasiguro sa husto ug makiangayong pagpaambit sa mga benpisyo gikan sa paggamit sa mga tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa mga kapanguhaang henetiko; ug. (c) Modelo nga mga probisyon alang sa kontrata kabahin sa pagpaambit sa mga benepisyo gikan sa paggamit sa mga tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa mga kapanguhaang henetiko. 4. Ang mga Sakop, sa ilang pagpatuman niining Kasabutan, hangtud sa mamahimo, dili ,opugomg sa naandan na nga paggamit ug pabbinayloay og mga kapanguhaang henetiko ug mga kalambigit nga tradisyonal nga kahibaloan sa sulod ug sa uban nga mga komunidad subay sa tumong sa Convention. Artikulo 13. National Focal Points and Competent National Authorities 1. Ang matag Sakop mopili og usa national focal point kabahin sa Access and Benefit- Sharing. Ang maong national focal point mao ang magpahigayon sa mga kasayuran susama sa: (a) Alang sa mga aplikante nga gusto mokuha og mga kapanguhaang henetiko, kasayuran kabahin sa pamaagi sa pagkuha og nahisayud nga pagtugot ug ang paghimo og mga gikauyunan nga mga kasabutan, apil na kabahin sa pagpaambit sa mga benepisyo;
(b) Alang sa mga aplikante nga gusto mokuha og mga tradisyonal nga mga kahibaloan kalambigit sa mga kapanguhaan nga henetiko, kung mahimo, mga kasayuran kabahin sa mga pamaagi sa pagkuha og nahisayud nga pagtugot ug ang pangilabot, sa tukmang pamaagi, sa mga lumad ug lokal nga koumnidad ug sa paghimo sa gikauyunan nga mga kasabutan, apil na ang kabahin sa pagpaambit sa mga benepisyo; ug, (c) Kasayuran kabahin nasudnon nga mga autoridad, nalambigit nga mga lumad ug lokal nga komunidad ug uban pang mga "stakeholders." Ang national focal point maoy responsible sa pakiglambigit sa Secretariat. 2. Ang matag Sakop mopili og usa o labaw pa sa usa nga mga nasudnong takus nga awtoridad kabahin sa Access and Benefit-Sharing. Ang maong mga nasudnong takus nga awtoridad, sumala sa mga nasudnong balaud, mga adminisytatibo ug polisiya nga mekanismo, maoy responsible sa paghatag og pagtugot kabahin sa mga pagkuha sa mga kapanguhaang henetiko, o, kun tukma, maghimo og nakasulat nga ebidensya nga ang mga panginahanglanon sa pagkuah nakab-ot na, ug responsible usab sa pagtambag kabahin sa haum nga mga pamaagi ug panginahanglanon alang sa pagkuha sa nahisayud nga pagtugot ug pagsulod sa usa ka gikauyunan nga mga hisgutanan. 3. Ang usa ka Sakop mamahimo nga mopili og usa lang ka opisina nga maoy mohimo sa gimbuhaton sa focal point ug nasudnong takus nga awtoridad. 4. Ang matag Sakop, sa dili pa molapas sa petsa sa pagsugod sa pagpatuman niining Kasabutan sa maong nasud, mopahibalo sa Secretariat sa kasayuran kabahin sa iyang national focal point ug nasudnong takus nga awtoridad o mga awtoridad. Kung ang Sakop motudlo sa sopra sa usa ka nasudnong takus nga awtoridad, iya kining ipaabot ngadto sa Secretariat, apil na ang pagpahibalo kabahin niini, mga kasayuran sa mga katungdanan sa mga awtoridad. Kung gikinahanglan, ang maong mga kasayuran magalakip, sa labing menos, sa impormasyon kung kinsa sa mga awtoridad ang responsible kabahin sa kapanguhaan henetiko. Ang matag Sakop mopahibalo gidayon sa Secretariat kung adunay pag-usab sa pagtublo sa national focal point or sa kasayuran o katungdanan sa nasudnong takus nga awtoridad o mga awtoridad. 5. Ang mga kasayuran nga madawat sa Secretariat subay sa Parapo 4 sa hitaas ipahibalo kini sa Secretariat pinaagi sa Access and Benefit-sharing Clearing-House. Artikulo 14. Ang Access and Benefit-sharing Clearing-House ug ang Pagpaambit sa mga Kasayuran 1. Tukurun amg usa ka Access and Benefit-sharing Clearing-House isip kabahin sa "clearing- house mechansim" ubos sa Artikulo 18. Parap 3, sa Convention. Magasilbi kini nga pamaagi sa pagpaambit og mga kasayuran kalambigit sa Access and Benefit-sharing. Mopahigayon kini sa pagpambit sa mga kasayuran gikan sa matag Sakop kabahin sa pagpatuman sa Kasabutan. 2. Sa walay pagsupak sa pagpanalipod sa tinagoan nga kasayuran, ang matag Sakop mohatag ngadto sa Access and Benefit-sharing Clearing-House og mga kasayuran nga
gikinahanglan niining Kasabutan, apil na ang mga impormasyon nga gikinahanglan sumala sa mga desisyon nga nakab-ot sa Conference of the Parties nga nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan. Ang maong mga kasayuran naga-apil aning mosunod: (a) Mga lakang kabahin sa pamalaud, administratibo ug polisiya nga kalambigit sa hisgutanang Access and Benefit-sharing; (b) Kaduyuran kabahin sa national focal point ug takus nga nasudnong takus nga awtoridad o mga awtoridad; ug, (c) Mga pagtugot o katumbas niini nga gipagawas sa panahon sa pagkuha sa mga kapanguhaan isip ebidensya sa desisyon sa paghatag og nahisayud nga pagtugot ug sa paghimo sa mga gikauyunan nga mga hisgutanan. 3. Dugang kasayuran, kung aduna ug tukma, mahimong mahi-apil, sama sa: (a) Mga takus nga awtoridad kabahin sa mga lumad ug lokal nga komunidad ug mga kasayuran niini; (b) Modelo nga mga probisyon sa kontrata; (c) Mga pamaagi ug galamiton nga namugna alang sa pagsubay sa kapanguhaang genetiko; ug, (d) Mga buluhaton sa pamatasan ug mga labing maayong buhat. 4. Ang mga pamaagi sa pagpadagan sa Access and Benefit-sharing Clearing-House, laki na ang pagtaho sa iyang mga kalihukan, pagahisgutan ug paga-desisyonan sa Conference of Parties nagsilbing isip tigum sa mga Sakop niining Kasabutan diha sa unang tigum, ug padayong pagatun-an human niana. Artikulo 15. Pagsunod sa mga Nasudnong Balaud o Regulasyon Kabahin sa Access and Benefit-sharing 1. Ang matag Sakop mohimo og tukma, epektibo ug igo nga mga lakang nga pamalaud, administratibo ug polisiya aron pagpaseguro nga ang mga kapanguhaang henetiko sa sulod sa iyang nasud nakuha pinasubay sa nahisayud nga pagtugot ug sa mga gikauyunang mga pamaagi sumala sa mga balaud kabahin sa Access and Benefit-sharing sa uban nga Sakop. 2. Ang mga Sakop mohimo og tukma, epektibo ug igo nga mga lakang aron pag-atubang sa mga sitwasyon diin adunay dili pagsunod sa mga gimbuhaton sumala sa Parapo 1 sa taas. 3. Amg mga Sakop, hangtud sa mahimo ug sa tukmang pamaagi, mohatag og tabang ngadto sa mga kaso sa paglapas sa mga nasudnong balaud ug regulasyon kabahin sa Access and Benefot-sharing sumala sa Parapo 1 sa hitaas. Artikulo 16. Pagsunod sa mga Nasudnonf Balaod o Regulasyon Kabahin sa Access and Benefit-sharing sa mga Tradisyonal nga Kahibaloan Kalambigit sa Kapanguhaang
Henetiko 1. ng matag Sakop mohimo og tukma, epektibo ug igo nga mga lakang nga pamalaud, administratibo ug polisiya aron pagpasiguro nga ang mga tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa kapanguhaang henetiko nakuha subay sa nahisayud nga pagtugot ug pagpangilabot sa mga lumad ug lokals nga mga komunidad ug nga adunay nahiuyunana nga mga pamaagi sumala sa nasudnong balaud o regulasyon sa Access and Benefit-sharing sa pikas Sakop diin anaa didto ang mga lumad ug lokal nga komunidad. 2. Ang matag Sakop mohimo og mga tukma, epektibo ug igo nga mga lakang aron pag- atubang sa mga sitwasyon diin adunay dili pagsunod supak sa mga buluhaton sumala sa Parapo 1 sa hitaas. 3. Ang mga Sakop, hangtud sa mahimo ug sa tukma nga pamaagi, mohatag og tabang sa mga kaso kabahin sa mga pagsupak sa nasudnong balaud o regulasyon sumala sa Parapo 1 Artkulo 17. Pagsubay sa Paggamit sa mga Kapanguhaang Henetiko 1. Agi og pag-suporta sa pagsunod, ang matag Sakop mohimo og mga tukmang lakang aron pagsubay ug pagpalambo sa pagka-ihag sa paggamit sa mga kapanguhaang henetiko. Ang maong mga lakang, magalakip sa mosunod: (a) Paghimo og usa or sobra pa sa usa nga mga tsekpoynt: (i) Ang mga tsekpoynt mao ang mo-kolekta o modawat, sa tukmang pamaagi, og mga importanteng kasayuran kabahin sa nahisayud nga pagtugot, sa tinubdan sa maong mga kapanguhaang henetiko, sa paghimo og mga nahiuyunan nga hilisgutanan, ug/o ang paggamit sa kapanguhaang henetiko. (ii) Ang matag Sakop, sumala sa tukmang pamaagi ug depende sa sitwasyon sa matag tsekpoynt, mmanginahanglan sa mogamit sa kapanguhaang henetiko nga mohatag og subay sa hitaas nga parapo ngadto sa nahitungdang tsekpoynt. Ang matag Sakop mohimo og tukma, epektibo ug igo nga mga lakang isip pag-atubang sa mga sitwasyon sa dili pagsunod niini. (III) Ang maong mga kasayuran, apil na ang gikan sa mga sertipiko nga giila na sa kalibuta, sa bisan asa kini makuha, ug samtang pagaanalipdan ang pagka______ niini, ihatag ngadto sa mga nasudnong awtoridad, sa Sakop nga naghatag sa nahisayud nga pagtugut ug sa Access and Benefit-sharing Clearing House, suma sa tukmang pamaagi. (Iv) Ang mga tsekpoynt kinahanglan nga epektibo ug mohimos sa ilang buluhaton sulama sa pagpatuman niining Parapo (a). Kinahanglan nga sila mahinungdanon sa paggamit sa mga kapanguhaang henetiko, o sa pagkolekta sa mga bililhong kasayuran, inter alia, sa bisan unsang hugna sa pagtuon, pagpalambo, pagmugna og mga kabag-uhan, sa dili pa ang pag- komersyo niini ug sa mismong pag-komersyo. (b) Pag-awhag sa mga mogamit ug mga tinubdan sa mga kapanguhaang henetiko sa paglakip diha sa ilang gikauyunan nga hilisgutanan ang pagpaambit sa mga kasayuran kabahin sa pagpatuman sa maong mga hilisgutanan, apil na pinaagi sa mga gikinahanglan nga mga pagtaho; ug.
(c) Pag-awhag sa paggamit sa mga kahimanan ug sistema sa komunikasyon nga epektibo ug dili hataas ang gasto. 2. Usa ka permiso o susama niini sumala sa Artikulo 6, Parapo 3 (e) ug gihatag ngadto sa Access and Benefit-sharing Clearing-House, mamahimong sertipiko sa pagsunod nga paga- ilhon sa tibuok kalibutan. 3. Ang giila sa kalibutan nga setipiko sa pagsunod mamahimong ebidensya nga ang mga kapanguhaang henetiko nga iyang gilangkub nakuha sumala sa nahisayud nga pagtugot ug nga namugna ang mga gikauyunan nga mga hilisgutanan, sumala sa mga nasudnong balaud o regulasyon kalambigit sa Access and Benefit-sharing sa Sakop nga maoy nagpahigayon sa nahisayud nga pagtugot. 4. Ang giila sa kalibutan nga sertipiko sa pagsunod magalangkob sa pinaka-menos sa mosunod nga mga kasayuran kung dili kini paga-ilhon nga confidential: (a) Ang nagahatag nga awtoridad; (b) Petsa sa paghatag; (c) Ang tinubdan; (d) Ang talagsaon nga timailhan sa maong sertipiko; (e) Ang tawo o organisasyon nga maoy nahatagan sa nahisayud nga pagtugot; (f) Ang hilisgutan o kapanguhaang henetiko nga maoy gilangkob sa maong sertipiko; (g) Pagsanong nga namugna ang mga nahiuyunan nga mga hilisgutanan; (h) Pagsanong nga nakuha ang nahisayod nga pagtugot; ug, (i) Ang paggamit sa pang-lomersyo ug dili pang-komersyo nga katuyuan. Artikulo 18. Pagsunod sa nga Nahiuyunan nga mga Hilisgutanan 1. Sa pagpatuman sa Artikulo 6. Parapo 3 (g) (I) ug Artikulo 7, ang matag Sakop maga- awhag sa mga tinubdan ug mga mogamit sa mga kapanguhaang henetiko ug/o tradisyonal nga mga kahibaloan kalambigit sa mga kapanguhaang henetiko nga ilakip sa gikauyunan nga hilisgutan ang probisyon kabahin sa paghusay sa mga panagbangi apil na ang mga mosunod: (a) Ang buhatan nga nga maoy mohusay sa mga panagbangi;
(b) Ang tukmang balaod; ug/o, (c) Mga alternatibong kapaingnan alang sa pagsulbad sa mga panagbangi, sama pinaagi sa pagpanaghusay niini. 2. Ang matag Sakop mopaseguro nga adunay kadangpan nga legal nga pamaagi, ubos sa pamalaud niini, ug nahisubay sa modumala sa susamang mga kaso, sa panahon nga adunay panagbangi kabahin sa nahiuyonan nga mga hilisgutanan. 3. Ang matag Sakop mohimo og tukma ug epektibo nga mga lakang kabahin niining mosunod: (a) Kadangpan alang sa hustisya; (b) Ang paggamit sa mga mekanismo alang sa pag-ila ug pagpatuman sa mga hukom gikan sa mga laing nasud ug ang paghatag of ganti. 4. Ang pagka-epektibo niining maong artikulo paga-tun-an pag-usab sa Conference of the Parties niining Kasabutan sumala sa Artikulo 31 sa maong Kasabutan. Articulo 19. Mga Modelo nga mga Hilidgutanan sa mga Kontrata 1. Ang matag Sakop maga-awhag, sumala sa nahitukma, alang sa pag palambo, pag-taho ug paggamit sa mga hilisgutanan sa mga kontrata nga adunay base sa mga lain-laing sektor. 2. Ang COP, isip nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, magahimo og pagtuon kabahin sa paggamit sa mga hilisgutanan sa mga kontrata nga adunay base sa mga lain- laing sektor. Artikulo 20. Mga Lagda sa Pamatasan, mga Sumabanan ug mga Labing Maayong Buhat ug/o mga Sukaranan 1. Ang matag Sakop maga-awhag, sumala sa nahitukma, sa pagpalambo, pagbag-o ug paggamit sa mga boluntaryo nga mga lagda sa pamatasan, mga sumbanan, ug mga labing maayong buhat kabahin sa Access & Benefit-sharing. 2. Ang Conference of the Parties, isip nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, moagahimo og pagtuon sa paggamit sa mga boluntaryo nga mga lagda sa pamatasan, mga sumbanan, ug mga labing maayong buhat ug maghatag og konsiderasyon alang sa pagsagop sa mga lagda sa pamatasan, mga sumbanan, ug mga labing maayong buhat ug/o mga sukaranan, Artikulo 21. Pagpataas sa Kahibaloan Ang matag Sakop mohimo og mga lakang sa pagpataas sa kahibaloan kabhin sa kamahinungdanon sa mga kapanguhaang henetiko ig mga tradisonal nga kahibaloan kalambigit sa kapanguhaang henetiko, ug ang ang mga hilisgutanan kabahin sa Access and Benefit-sharing. Ang maong mga lakang magalakip sa mosunod:
(a) Pagpaduso sa Kasabutan, lakip na ang mga tumong niini; (b) Pagpahigayon og mga tigum sa mga lumad ug mga lokal nga mga komunidad ug mga hugpong nga adunay kalabutan niini; (c) Pagtukod ug pag-padayon sa usa ka opisina nga mohatag og tabang ngadto sa mga luma ug mga loka nga komunidad ug mga kalabot nga mga hugpong; (d) Pagpakuyanap sa kasayuran pinaagi sa usa ka nasudnong buhatan; (e) Pagpaduso sa mga boluntaryo nga mga lagda sa pamatasan, mga sumbanan, ug labing maayong mga buhat ug/o sujaranan subay sa mga konsultasyon sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad ug mga kalabit nga hugpong; (f) Pagpaduso, sa tukmang pamaagi, of mga pagbinayloay og mga kasinatian sa diha sa lokal, rehiyonal ug internasyonal nga lebel. (g) Edukasyon ug pagbansay-bansay sa mga gumagamit ug mga tinubdan sa mga kapanguhaang henetiko ug mga tradisyonal nga kahibaloan kalambigit sa mga kapanguhaang henetiko kabahin sa ilang mga obligasyon sa hisgutanang Access and Benefit-sharing; (h) Pagpanilabot sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad ug mga kalabot nga mga hugpong diha sa pagpatuman niining Kasabutan; ug, (i) Pagpataas sa kasayuran kabahin sa mga kasabutan ug mga pamaagi sa mga lumad ug mga lokal nga komunidad. Artikulo 22. Kapasidad 1. Ang mga Sakop magatinabangay alang sa pagpalambo sa mga kapasidad ug pagpalig-on sa kapanguhaang tawhanon ug kapasidad sa institusyon alang sa epektibo nga pagpatuman niining Kasabutan sa mga Sakop diha sa mga nagalambo nga mga nasud, ug ilabina sa mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya, pinaagi sa mga institusyon ug organisasyon nga pangkalibutan, rehiyonal, ubos sa rehiyonal ug nasudnon. Niining maong konteksto, ang mga Sakop mopahigayon sa pakiglambigit sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad ug kalabut nga mga hugpong, lakip na ang mga organisasyon nga dili gobyerno (non-government organizations) ug sa pribadong sektor. 2. Ang panginahanglanon sa mga nagalambo nga mga nasud, ilabina sa mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya alang sa mga kapanguhaan nga pinansyal sumala sa mga kalabut nga mga probisyones sa Convention pagahatagan og konsiderasyon alang sa pagapalambi sa kapasidad alang sa pagpatuman niinig Kasabutan. 3. Isip basehan alang sa mga tukmang lakang kalabot sa pagpatuman niining Kasabutan, ang mga nagalambo nga mga nasud, ilabina sa mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo
ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya maga-ila sa ilang mga panginahanglanon ug prayoridad alang sa nasudnong kapasidad pinaagi sa kaugalinong pagtuki sa nasudnong kapasidad ug prayoridad sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad ug mga kalabut nga mga hugpong, nga ila nang giila, diin hatagan og dakong bili ang panginahanglanong kapasidad ug prayoridad sa mga kababainhan. 4. Agi og pagsuporta sa pagpatuman niining Kasabutan, ang pagpalambo sa kapasidad magalakip niining mga mosunod: (a) Kapasidad sa pagpatuman ug pagsunod sa mga gikinahanglan niining Kasabutan; (b) Kapasidad sa pagpakigsabot kalabut sa mga gikauyunan nga mga hilisgutanan; (c) Kapasidad sa pagpalambo ug pagpatuman sa mga nasudnon nga mga lakang sa pamalaud, administratibo ug polisiya kabahin sa Access and Benefit-sharing; ug, (d) Kapasidad sa mga nasud nga magpalambo sa ilang kaugalinging kapasidad sa pagpanukiduki aron modugan og bili sa ilang kapanguhaang henetiko; 5. Ang mga lakang sumala sa Parapo 1 ngadto sa 4 sa hitaas, magalakip niining mga mosunod: (a) Pagpalampo sa mga pamaaging legal ug institusyonal; (b) Pagpaduso sa kaangayan sa mga pagsabot-sabot kabahin sa mga nahiuyunan nga mga hilisgutanan; (c) Ang pagpatuman sa pagsunod; (d) Paggamit sa pinakamaay nga mga kahimanan sa komunikasyon ug mga sistema sa Internet alang sa Accesss and Benefit-sharing; (e) Ang pagplambo ug paggamit sa mga pamaagi sa paghatag og bili: (f) Pagkolekta og mga kapanguhaang biyolohikal, mga kalambigit nga panukiduki ug mga pagtuon kalabot sa taxonomiya. (g) Pagbalhin sa teknolohiya, ug impastraktura ug kapasidad nga teknikal alng sa paghimo sa pagblahin sa teknolohiya; (h) Pagpalambo sa kontribusyon sa mga kalihukan kabahin sa access and Benefit-sharing ngadto sa pag-konserbar sa nakadaiyang kapanguhaang biyolohikal ug anf malungtarong paggamit sa mga ginsakopan niini; (i) Espesyal nga mga lakang sa pagpalambo sa kapasidad sa mga kalabut nga mga hugpong kabahin sa Access and Benefi-sharing; ug,
(j) Espesyal nga mga lakang alang sa pagpalambo sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad ilabina sa pagpalambo sa kapasidad sa mga kababainhan sa sulod niining maong mga komunidad kalabot sa pagakuha sa mga kapanguhaang henetiko ug/o tradisyonal nga mga kahialoan kalambigit sa mga kapanguhaang henetiko. (6) Ang mga kasayuran kabahin sa mga pagpalambo sa kapasidad diha sa nasudnon, rehiyonal ug internasyonal nga lebel, nga gihimo sumala sa Parapo 1 ngadto sa 5 sa hitaas, ipaambit ngato sa Access and Benefit-sharing Clearing House sa tumong nga mapaduso ang paghiusa ug pagtinabanay diha sa pagpalambo sa kapasidad kabahin sa Access and Benefit- sharing. Artikulo 23. Pagbalhin sa Teknolohiya, Pagtinabangay ug Kooperasyon Sumala sa Artikulo 15, 16, 18 ug 19 sa Convention, ang mga Sakop magatinabangay ug mag-kooperar sa mga programa alang sa pagpanukiduki ug pagpalambo nga teknikal ug syentipiko, lakip na ang mga kalihukan sa pagtuon sa biotechnology,isip pamaagi sa pagkab- ot sa mga tumong niining Kasabutan. Ang mga Sakop mohimo og pagpaduso ug pag-awhag alang sa pagkuha sa mga teknolohiya ug pabalhin sa mga teknolohiya ngadto sa mga nagalambo nga mga nasud, ilabina sa mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya aron sa mahitabo ang paglambo ug paglig-on sa usa ka maayo ug masaligan nga sukaran alang sa pagkab-ot sa nga tumong sa Convention ug niining Kasabutan. Kung mahimo ug kung asa haum, ang maon mga pagtinabangay mahitabo sa sulod o kalambigit sa usa ka Sakop o sa mga Sakop nga nagahatag og mga kapanguhaang henetiko nga mao ang nasud o mga nasud nga tinubdan sa maong mga kapanguhaan o ang Sakop o mga Sakop nga nakakuha og mga mga nasud mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya kapanguhaang henetiko pinasubay sa Convention. Artikulo 24. Ang mga Dili Sakop Ang mga Sakop maga-awhag sa mga dili mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya Sakop nga mosubay niining Kasabutan ug mopaambit og haum nga mga kasayuran ngadto sa Access and Benefit-sharing Clearing-House. Artikulo 25. Mga Mekanismong Pinan mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya syal 1. Dinha sa paglantaw sa mga kapanguhaang pinasyal alang sa pagpatuman niining Kasabutan, ang mga Sakop magahatag og pagtagad sa mga probisyones sa Artikulo 20 sa Convention. 2. Ang mga mekanismong pinasyal sa Convention mao usab ang mekanismong pinansyal niining Kasabutan. mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga mga nasud nga pinaka-ubos ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang
ekonomiya 3. Kabahin sa pagpalambo sa kapasidad nga nahisgutan sa Artikulo 22 niining Kasabutan, ang Conference of the Parties isip nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, sa paghatag og giya kalabut sa sa mekanismong pinansyal nga nahisgutan sa Parapo 2 sa hitaas, alang sa konsiderasyon sa Conference of the Parties, magahatag og pagtagas sa panginahanglanon sa mga Sakop gikan sa mga nagalambo nga mga nasud, ilabina mga nasud nga ubos pa ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya, alang sa kapanguhaan pinansyal, lakip na ang panginahanglanon ug prayoridad alang sa kapasidad sa mga lumad ug lokal nga mga komunidad, apil na ang mga kababainhan sa sulod niining mga komunidad. 4. Sa konteksto sa Parapo 1 sa hitaas, ang mga Sakop magahatag usab og pagtagad sa mga panginahanglanon sa mga Sakop gikan sa mga nagalambo nga mga nasud, ilabina mga nasud nga ubos pa ang paglambo ug mga gagmayng isla nga nasud, ug mga nasud nga adunay pagbag-o sa ilang ekonomiya, sa ilang paningkamot sa pag-ila ug pagpatuman sa ilang mga knahanaglanon alang sa pagpalambo sa kapasidad sa tumong nga pagpatuman niining Kasabutan. 5. Ang paggiya sa mekanismong pinansyal sa Convention sa mga desisyons nga adunay kalabutan sa Conference of the Parties, lakip na kadtong mga nahiuyunan na sa wala pa masagop kining Kasabutan, pagagamiton sa mga probisyones niining Artikulo. 6. Ang mga Sakop gikan sa mga milambo na nga mga nasud mahimo nga mo mohatag, ug ang mga Sakop gikan sa mga nagalambo nga nasud ug mga nasud nga nagabag-o ang eknomiya, mokuha, og mga kapanguhaang pinansyal ug uban pa alang sa pagpatuman sa mga probisyones niining Kasabutan pinaagi sa kooperasyon sa duha ka nasud, diha sa rehiyon ug pinaagi sa dinaghan nga mga tinabangay. Artikulo 26. Ang Conference of the Parties Nagasilbing Tigum sa mga Sakop niining Kasabutan 1. Ang Conference of the Parties magasilbi nga tigum sa mga Sakop niining Kasabutan. 2. Ang mga Sakop sa Convention nga dili Sakop niining Kasabutan mahimo nga moapil isip maga-obserba sa dagan sa tigum sa mga Sakop niining Kasabutan. Sa panahon nga ang Conference of the Paries magasilbi nga tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, ang mga desisyon sa ilawm niining Kasabutan mamahimo lang nga pagahimoon sa mga Sakop niini. 3. Sa panahon nga ang Conference of the Parties magasilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, ang bisan knsang miembro sa Bureau of the Conference of the Parties nga nag- representar sa usa ka Sakop sa Convention apan, sa maong higayon, dili sa usa ka Sakop niining Kasabutan, paga-pulihan sa usa ka miembro nga pagapilion pinaagi sa eleksyon gikan sa mga Sakop niining Kasabutan. 4. Ang Conference of the Parties nga nagasilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan mohimo og regular nga pagtuon sa pagpatuman niining Kasabutan ug mhimo, sulod sa iyang gahum, mga kinahanglanon nga mga desisyon alang sa pagpaduso sa iyang epektibo nga pagpatuman. Mohimo siya sa iyang mga gimbuhaton sumala sa gihatag sa niining Kasabutan ug:
(a) Mohimo og rekomendasyon sa bisan unsang matang nga kinahanglanon alang sa pagpatuman niining Kasabutan; (b) Magahimo og sanga nga kahugpungan sumala sa gikinahanglan alang sa pagpatuman niining Kasabutan; (c) Mangita og gamiton, kung asa nahitukma, ang serbisyo ug kooperasyon ug ang kasayuran nga gihatag sa mga adunay takus nga mga organizasyong nga internasyonal, mga organisasyon sa mga naghugpong nga mga gobyerno, ug mga kahugpungan nga dili sa gobyerno; (d) Magahimo sa porma ug sa agwat sa panahon alang sa pagpadala sa kasayuran pinasubay sa Artikulo 29 niining Kasabutan ug pagdawat sa maong kasayuran apil na ang mga taho nga gikan sa mga sanga nga kahugpungan; (e) Tun-an ug mosagop, kung gikinahanglan, og mga kausaban niining Kasabutan ug sa iyang Annex, ug uban pang mga sumpay niining Kasabutan, nga nakita nga panginahanglanon alang sa pagpatuman niining Kasabutan; ug, (f) Mohimo og uban pang gimbuhaton kung kini gikinahanglan sa pagpatuman niining Kasabutan. 5. Ang mga lagda sa pamaagi sa Conference of the Parties ug ang lagda pinansyal sa Convention pagagamiton, lakip na ang mga kausaban niini, ubos niining Kasabutan, gawas lang sa kung unsa ang nahiusahang desisyon sa Conference of the Parties nga nagasilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan. 6. Ang unang tigum sa Conference of the Parties nga magsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan pagatawagon sa Secretariat ug himoon nga dungan sa unang tigum sa Conference of the Parties nga pagatakdaon human sa petsa sa pagkahimong epektibo niining Kasabutan. Ang mosunod nga mga ordinaryong tigum sa Conference of the Parties nga nagasilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan pagahimoon dungan sa ordinaryo nga tigum sa Conference of the Parties, gawas lang kung unsa ang desisyon sa Conference of the Parties nga nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan. 7. Ang mga talagsaon nga tigum sa Conference of the Parties nga nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan pagahimoon sa ubang higayon kung nakita nga gikinahanglan sa Conference of the Parties nga nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, o pinaagi sa nakasulat nga hangyo sa bisan kinsang Sakop, sa kundisyun nga sulod sa unom ka bulan gikan sa pagpadala sa maong hangyo ngadto sa Secretariat, kini paga-suportahan sa labing menus usa sa ikatulo sa tanang mga Sakop. 8. Ang Tinipong Kanasuran, ang iyang mga espesyal nga mga ahensya ug ang International Atomic Energy Agency, ug unban nga mga nasud nga sakop sa mga niini o mga naga- obserba nga dili sakop sa Covention, mahimong ma-representahan isip taga-obserba sa mga tigum sa Conference of the Parties nga nagasilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan. Ang bisan unsang kahugpungan o ahensya, bisan nasudnon o internasyonal, gobyerno o dili gobyerno, nga kwalipikado sa mga hilisgutanan sa sulod niining Kasabutan ug nga nagpahibalo sa Secretaria sa iyang gusto nga ma-represnetahan isip taga-obserba sa usa ka
tigum sa Conference of the Parties nga nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan pagadawaton gawas lang kung usa tulo sa tanang mga Sakop mosupak niini sumala niining Artikulo, ang pagdawat ug pag-apil sa mga taga-obserba magasunod sa lagda sa mga pamaagi, subay sa Parapo 5 sa hitaas. Artikulo 27. Mga Sanga nga Kahugpungan 1. Ang bisan unsang sanga nga kahugpungan nga pagahimoon sa o ubos sa Convention mahimong mosilbi niining Kasabutan, apil na ang pag-desisyon sa Conference of the Parties nga nagasilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan. Ang maong mga desisyon magahatag og mga piho nga mga gimbuhaton. 2. Ang mga Sakop sa Convention nga dili Sakop niining Kasabutan mahimong moapil isip taga-obserba sa dagan sa bisan unsa nga tigum sa busab ubsa nga sangang kahugpungan. Kung ang usa ka sangang kahugungan sa Convention magasilbing sangang kahugpungan niining Kasabutan, ang mga desisyon ubos niining Kasabutan pagadawaton lang sa mga Sakop niining Kasabutan. 3. Kung ang usa ka sangang kahugpungan sa Convention mohimo sa iyang gimbuhaton kabahin sa mga hilisgutanan niining Kasabutan, ang bisan knsang miembro sa buhatan sa maong sangang kahugpungan nga naga-represntar sa usa ka Sakop sa Convention, apan, sa maong higayon, dili Sakop niining Kasabutan, pagapulihan og usa ka miembro nga pagapilion pinaagi sa eleksyon gikan sa mga Sakop niining Kasabutan. Artikulo 28. Secretariat 1. Ang Secretariat nga gitukod subay sa Artikulo 24 sa Convention magasilbing secretariat niining Kasabutan. 2. Ang Artikulo 24, Parapo 1, sa Convention kabahin sa mga gimbuhaton sa Secretariat pagagamiton, lakip ang mga kausaban, niining Kasabutan. 3. Sa hisgutanan nga kini sila managlahi, ang gasto sa mga serbisyo sa Secrtariat alang niining Kasabutan pagatubagon sa mga Sakop niini. Ang Conference of the Parties isip nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan mohimo og desisyon, as iyang unang tigum, kabahin sa mga pagpahan-ay sa mga gikinahanglan nga galastuhon B. Pagsubay ug Pagtaho Ang matag Sakop mohimo og pagsubay sa pagpatuman sa iyang mga katungdanan ubos niining Kasabutan ug mohimo og mga pagtaho, sumala sa porma nga pagamugnaon sa Conference of the Parties nga nagasilbing tigu, sa mga Sakop niining Kasabutan, ngadto sa Conference of the Parties nga nagasilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan kabahin sa mga lakang nga iyang gihimo sa pagpatuman niining Kasabutan. Artikulo 30. Mga Pamaagi ug Mekanismo alang sa Pagpaduso sa Pagsunod niining Kasabutan Ang Conference of the Parties isip nagasilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, sa
una niyang tigum, magatuki ug magkauyon og mga pamaagi sa kooperasyon mga mekanismong institusyonal alang sa pagpaduso ang pagsunod sa mga probisyones niining Kasabutan ug paghisgut sa mga kaso sa dili pagsunod niini. Kini nga mga pamaagi ug mekanismo magalakip sa mga probisyones sa paghatag of tambag o tabang, king asa kini haum. Kini himulag, ug dili magababag, sa mga paghusay sa mga panagbangi ug sa mekanismo ubos sa Artikulo 27 sa Convention. Artikulo 31. Pagtasa ug Pagduki Ang Conference of the Parties isip nagsilbing tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, sa paglabay sa upat ka tuig gikan sa pagsugod sa pagpatuman niining Kasabutan ug sa matag higayon nga gitakda sa Conferenece of the Parties nga nagsiling tigum sa mga Sakop niining Kasabutan, mohimo ug ebalwasyon sa pagka-epektibo niining Kasabutan. Artikulo 32. Pirma Kining maong kasabutan abli alang sa pagpirma sa mga Sakop sa Convention adto sa United Nations Headquarters sa New York gikan sa 2 Pebrero 2011 ngadto sa 1 Pebrero 2012. Artikulo 33. Pagsugod sa Pagpatuman 1. Kini nga Kasabutan magasugod sa iyang pagpatuman sa ika-siyaman (90th) nga adlaw gikan sa petsa sa pagdeposito sa ika-lim-an (50th) nga instrumento sa ratipikasyon, pagdawat, pag-uyon o pagsulod sa mga o mga hugpong rehiyonal alang sa ekonomikanhong paghiusa nga Sakop usab sa Convention. 2. Kini nga Kasabutan magasugod sa iyang pagpatuman sa usa ka nasud o mga hugpong rehiyonal alang sa ekonomikanhong paghiusanga mi-ratipikar, midawat, o miuyon niining Kasabuton o misulod niini human sa pagdeposito sa ika-lim-an nga instrumento sumala sa Parapo 1 sa hitaas, sa ika-siyaman nga adlaw human sa petsa diin ang maong Nasud o hugpong rehiyonal alang sa ekonomikanhong panaghiusa nakadeposito sa ilang instrumento sa ratipikasyon, pagdawat, pag-uyon o pagsulod, o sa petsa diin ang Convention nagasugod sa pagpatuman alang sa Nasud o hugpong rehiyonal alang sa ekonomikanhong panaghiusa, kung asa mas ulahing nahitabo. 3. Pinasubay sa parapo 1 ug 2 sa hitaas, ang bisan unsang instrumento nga gideposito sa usa ka hugpong rehiyonal alang sa ekonomikanhong panaghiusa dili pagaiphon isip dugang sa mga nadeposito sa mga sakop nga nasud sa maong hugpong. Artikulo 34. Reserbasyon Walay reserbasyon ang pagadawaton alang niining Kasabutan. Artikulo 35. Paghawa 1. Sa bisan unsang panahon human sa duha ka tuig gikan sa pagsugod sa pagpatuman niining Kasabutan alang sa usa ka Sakop, ang maong Sakop mahimong mohawa gikan niining Kasabutan pinaagi sa paghatag og nakasulat nga pagpahibalo ngadto sa Depositary.
2. Ang maong paghawa mamahimo sa human sa usa ka tuig gikan sa pagdawat sa Depositary, or sa ulahi nga petsa sumala sa nahibutang sa pagpahibalo sa paghawa. Artikulo 36. Panghimatuud Ang orihinal niining Kasabutan, siin ang gisulat sa Arabiko, Intsik, Ingles, Pranses ug Espanol adunay susama ka pagkamatuod, pagadeposito ngadt sa Secretary-General sa Tinipong Kanasuran. SA KASAKSIHAN NIINI, ang nakapirma sa ubos, nga adunay gahum sa paghimo sa ingon mipirma niining Kasabutan sa petsa nga nahimutang. GIHIMO sa Nagoya sa ika-kawhaan-ug-siyam nga adlaw sa Oktubre tuig dos mil diyes. Annex. Mga Benepisyo nga Pinaagi sa Salapi ug Dili Salapi 1. Ang mga benepisyo nga pinaagi sa salapi mahimong magalakip, apan dili lang limitado, niining mosunod: (a) Bayad alang sa matag nakolekta; (b) Direkta nga pagbayad; (c) Bayad alang sa mga mahinungdanong panghitabo; (d) Bayad alang sa mga "royalties;" (e) Bayad alang sa lisensya kung adunay pag-kumersyo; (f) Espesyal nga bayad ngadto sa mga pondo nga pagagamiton alang sa pagtigum ug malungtarong paggamit sa nagkadaiyang kinaiyahan; (g) Sweldo ug mga nagustohang pamaagi sumala sa nahiuyunan; (h) Pondo alang sa mga panukiduki; (i) Hiniusang kalihukan; (j) Hiniusang pagpanag-iya sa kalabot nga mga "intellectual property rights." 2. Ang mga benepisyo nga dili pinaagi sa salapi mahimong magalakip, apan dili lang limitado, niining mosunod: (a) Pakig-inambitay sa mga resulta sa panukduki ug pagpalambo
(b) Pagtinabangay, kooperasyon ug paghatag og ikatampo ngadto sa mga programa alang syentipiko nga panukiduki og pagpalambo, ilabina sa mga kalihukan kalabot sa "biotecnology" nga kung mahimo anha pagahimoon sa Sakop nga maoy tinubdan sa kapanguhaan henetiko; (c) Pagpangilabot sa pagmugna og produkto; (d) Pagtinabangay, kooperasyon ug paghatag og ikatampo ngadto sa edukasyon ug pagbansay-bansay;" (e) Pagpasulod ngadto sa "ex sit" nga mga pasilidad para sa mga kapanguhaang henetiko ug tigumanan sa mga kasayuran; (f) Pagbalhin ngadto sa tinubdan sa kapanguhaang henetiko sa mga kahibaloan ug teknolohiya ubis sa husto ug pinaka-mapuslanon nga pamaagi, lakip na kabahin sa mga paborableng kasabutan, ilabi na, mga kahibaloan ug trknolohiya nga mogamit og mga kapanguhaan henetiko, lakip na ang "biotechnology," o mga adunay kalambigitan sa pagtigum ug malungtarong paggamit sa nagkadaiyan kinaiyahan; (g) Pagpalig-on sa kapasidad alang sa pagbalhin sa teknolohiya; (h) Pagpalig-on sa kapasidad sa mga institusyon; (i) Kapanguhaang tawhan ug materyal aron mapalig-on ang kapasidad alang sa pagdumala ug pagpatuman sa mga regulasyon kabahin sa pagkua; (j) Pagbansay-bansay kalabot sa kapanguhaang henetiko diin adunay tibuok nga pag-apil sa mga nasud nga maoy tinubdan sa mga kapanguhaang henetiko, ug kung mahimo, adto himoon sa maong mga nasud. end -


AYAHAG RAINFORESTATION FARMER'S ASSOCIATION Brgy. Ayahag, Saint Bernard, So. Leyte BATAKANG BALAOD PASIUNA Kami nga mga miembro sa Ayahag Rainforestation Farmer Association (ARFA) nagkahiusa pinasikad sa bendisyon sa labaw nga makagagahum aron pagtukod ug usa ka organisasyon sa mga mag-uuma nga makahugpong sa hiniusang katyu-an nga maka-uswag sa kinatibuk-ang kaayuhan, kalinaw ug katungod sa katawhan pinasikad sa atong demokratikong panggobierno aron pagmugna ug pagtukod ning Batakang Bala-od. Artikulo I Pangalan, Lugar ug Termino sa Asosasyon Seksyon1. Ang pangalan sa among asosasyon mao ang Ayahag Rainforestation Farmer Association (ARFA). Seksyon 2. Ang lugar o opisina sa asosasyon nahimutang sa Brgy. Ayahag, Saint Bernard, Southern Leyte. Seksyon 3. Ang termino sa among asosasyon mo kabat ug biente singko katuig gikan kini marehistro. Artikulo II Katuyu-an Seksyon 1. Ang kinatibuk-ang katuyu-an sa asosasyon mao kini ang mag-una sa pagpanalipod, pagpreserbar, ug pagbalik sa katahum sa kinaiyahan para adunay masunod nga kaayuhan sa among sumusunod nga mga kabataan o kaapuhan. Seksyon 2. Ang tagsa-tagsang katuyu-an mao kini'ng mosunod: a. motabang sa mga ahensiya sa panggobierno ug non-government organization (NGO) pagsumpo sa mga kalapasan sa bala-od o illegal nga buhat nga amo makita labi na mahitungod sa pagputol sa kahoy diha sa among kumunidad.
b. Mosagup sa konsepto sa Rainforestation Farming system nga usa ka saktong pama-agi sa pagpabalik sa katahum sa kabukiran para aduna kami maayong mapaninguhaan ug hamugaway nga panginabuhian; c. mohatag ug pagbansay-bansay sa mga insaktong pamaagi sa pagpanalipod, pagpreserbar, ug pagpabalik sa katahum sa kabukiran nga diin makahatag kini ug maayong pagtulon-an sa mga katawhan; ug d. Paghimo ug pagtudlo ug insaktong alternatibong panginabuhian aron mauswag ug mahamugaway ang tagsa-tagsang sosyal ug ekonomikanhong aspeto sa mga miembro. Artikulo III Pagpamiembro Seksyon 1. Kakayahan. Usa ka mag-uuma nga andam mosagop ug motabang sa katuyu-an ug tumong sa asosasyon. Seksyon 2. Pagpasakop. Siya moatubang sa (Screening Committee) aron iya isaysay kung ngano siya interesado pag-apil sa grupo samtang ang committee usab ang motuki ug mosaysay sa mga patakaran sa asosasyon ngadto kaniya. Ang screening committee ang mo- rekomendar sa aplikante ngadto sa Board of Directors (BOD). Andam nga mopirma ug usa nga kasabutan (membership form) nga diin iya ilakbit ang iyang katuyu-an ug tumong ngano siya magpamiembro man sa asosasyon. Mobayad ug ( P 150.00 isip usa ka membership fee). Human ang usa ka aplikante ma- irekomendar ngadto sa BOD, adunay 15 dias nga serbisyo nga walay bayad, hukman siya sa asembliya kung angayan ba siya dawaton isip usa ka miembro. Kung madawat na isip usa ka miembro, isugod pagrecord ang iyang "labor inputs" diha sa iyang pagserbisyo ug 15 dias. Pero kon dili siya dawaton isip usa ka miembro, wala siyay makuha nga bahin gikan sa asosasyon. Seksyon 3. Paggawas. Kadtong miembro o opisyal nga gusto mogawas sa kapunungan kinahanglan mohatag ug pasabot (resignation letter) ngadto sa BOD Chairman. Ang BOD Chairman usab ang mopasabot ngadto sa BOD members aron pagtuki sa kaso ug hukman kini sa asembliya kung usa ka miembro o opisyal angayan ba tanggalon sa asosasyon. Seksyon 4. Kaakuhan. Kada miembro adunay mosunod nga mga kaakuhan:
a. andam nga mohatag ug kapital para sa asosasyon; b. andam mosagup sa mga nahipatik sa Presidential Decree No. 1365 ug Presidential Proclamation No. 1852, kini nga batakang bala-od, ug sa mga desisyon nga himu-on sa asembliya ug Board of Directors; c. mosibya sa mga tumong ug katuyu-an sa asosasyon alang sa kaayuhan sa mga miembro; ug d. andam mohatag ug P10.00 sa kada regular nga tigum sa asembliya isip monthly dues. Seksyon 5. Katungod. Kada miembro adunay mosunod nga mga katungod: a. moapil sa pagtuki sa mga pagahisgutan diha sa tigum; b. adunay katungod sa pagbotar hilabi na sa mga importanting butang nga pagahisgutan sulod sa tigum; c. Adunay katungod sa paglansad ug posisyon sa Board of Directors; ug d. Adunay katungod sa paglantaw ug pagsusi sa mga "Book of Accounts" ug uban pang klase sa records ug dokumento sa asosasyon sulod sa tingtrabaho nga adlaw ug oras pinasubay sa gilagda sa asembliya. Artikulo IV Mga Patakaran Seksyon 1. Ang gahum sa limitasyon sa asembliya. Kini ang mga mosunod nga gahum ug limitasyoin sa asembliya: a. maoy mopili ug motanggal sa mga Board of Directors ug opisyal; b. c. d. maminaw ug moduso sa mga reports sa mga BOD members, opisyal, ug ang Chairman sa kada komitiba; mao ang katapusang mohukom sa mga palisiya ug katuyu-an sa asosasyon; ug mao ang motuki sa mga angayan i-amendar sa Batakang bala-od.
Seksyon 2. Kinatibuk-ang tigum. Ang kinatibuk-ang tigum pagahimuon sa ala-una sa hapon sa ika-upat nga Dominggo sa Bulan diha sa opisina sa ARFA nga nahimutang sa Brgy. Ayahag, Saint Bernard, Southern Leyte. Kinahanglan nga ang P.I.O magpasabot sa mga miembro sa dili pa ang adlaw sa maong pagtigum. Seksyon 3. Espesyal nga tigum. Ang BOD chairman makatawag ug espesyal nga tigum kung gikinahanglanon. Seksyon 4. Regular nga tigum sa mga BOD members ug Chairman sa mga nagkalain-laing komitiba. Ang regular nga tigum sa mga BOD members ug Chairman sa nagkalain-laing komitiba pagahimuon sa ala-una sa hapon sa kada ikatulong Dominggo sa Bulan diha sa opisina sa Brgy. Ayahag, Saint Bernard, Southern Leyte. Kinahanglan nga ang P.I.O magpasabot sa mga miembro sa dili pa ang adlaw sa maong pagtigum. Seksyon 5. Quorum. Usa pagasugdan ang tigum, kinahanglan adunay labaw sa katunga sa mga aktibong miembro ang manambong. Seksyon 6. Fiscal year. Ang fiscal year sa asosasyon magsugod sa primerong adlaw sa Enero hangtod sa katapusang adlaw sa Deciembre. Seksyon 7. Patakaran sa tigum. Kinahanglan ang tigum pagabuhaton sa mosunod nga pamaagil: a. panalangin; b. pagdeklara sa quorum ug pagtawag sa mga pangalan sa miembro; c. pagbasa ug pag-uyon sa miaging minutas; ug d. pagtuki ug pagbatbat sa katuyu-an sa tigum. Artikulo V Board of Directors Seksyon 1. Ang BOD mao ang modumala ug mo-implementar sa mga plano sa asosasyon. Ang BOD adunay (8) walo ka miembro diin sila ang mopili kon kinsa ang mamuno sa asosasyon sa sekreto nga pinili- ay nga pagaasikasuhon sa Election Committee.
Seksyon 2. Kakayahan sa mga Board of Directors. Ang tanang aktibong miembro may katungod sa pagdagan ug posisyon sa BOD basta siya adunay paghigugma sa pagserbisyo diha sa asosasyon. Ang usa ka miembro dili makadagan ug posisyon kon siya adunay mosunod nga mga kina-iya ug katungdanan: a. adunay susama nga negosyo sa asosasyon nga diin makaapekto sa pagdagan niini; b. usa ka ex-convict o may administratibo ug criminal nga kaso; c. adunay mga nakabinbin nga kaso sa anomaliya hilabi na sa kuarta diha sa ubang giapilang grupo o organisasyon; ug d. dili puede makadagan pinasikad sa bala-od sa Bureau of Rural Workers ug Department of Labor and Employment. Seksyon 3. Ang mga BOD members pagapilion pinaagi sa asembliya sa sekreto nga pagbotar nga pagaasikasuhon sa Election Committee. Ang mahimo nga BOD members, adunay termino nga tulo ka tuig gikan sila gi- proklamar sa Election Committee ug puede pa sila nga makadagan sa sunod nga pinili-ay sa susamang posisyon nga iya nahuptan. Seksyon 4. Ang mga posisyon sa mga BOD members mao ang mosunod: Chairman, Vice-Chairman, (Kalihim o Secretary, Mamahandi o Treasurer), 2 P.I.O ug 2 Advisers. Seksyon 5. Katungdanan ug reponsibilidad sa mga BOD members: a. Ang Chairman maoy mo representar sa asosasyon sa tanang kontrata o kasabutan ug maoy modumala sa tigum. b. Ang Vice-Chairman mohulip sa katungod sa Chairman kung kini dili makatambong sa tigum ug kalihukan sa asosasyon. c. Ang kalihim o Secretary maoy tigsulat sa minutas sa tigum, tighipus sa mga record ug uban pang importanting dokumento sa asosasyon. Ang P.I.O maoy mopasabot sa mga miembro, pinaagi sa sulat, kung adunay tigum o kalihukan nga pagahimuon ang asosasyon. d. Ang Mamahandi o treasurer maoy mogunit o mohipus sa kuarta ug bahandi sa asosasyon. Siya maoy manubag kung adunay mawala
nga way pagtugot sa paggamit o paggasto niini ngadto sa mga miembro. Siya mohimo ug sumada bahin sa kahimtang sa panalapi (Financial Report) sa mga misulod ug migawas gikan sa panudlanan matag bulan ug ipahayag kini diha sa asembliya. Siya gitugutan sa pagdawat o pagkobra sa kuarta nga alang sa asosasyon, paghatag ug resibo sa matag kantidad nga nadawat gikan ni bisan kinsang tawo o financing institution, pagbayad sa tanang balayranan nga ipakita ngadto niya pinaagi sa usa ka "Voucher" nga pinirmahasn sa Secretary ug Chairman. e. Ang nahibilin nga miembro mao ang mopuli kung adunay bakanti nga puesto nga mahitabo sa mga opisyales. Seksyon 6. Way opisyales o BOD members sa asosasyon nga maghupot ug duha ka katungdanan. Artikulo VI Mga Komitiba Seksyon 1. Ang asosasyon adunay pito (7) ka komitiba. Mao kini ang mosunod subay sa tagsa-tagsang mga katungdanan ug responsibilidad kada komitiba: a. Committee on Agriculture. Ang komitiba sa agriculture maoy magdumala sa mga kalihukan parti sa pagestablisar, pagpalambo, ug pagmentinar sa agriculture nga mga proyekato sama sa vegetables production. Ang chairman maoy molista sa mga pangalan sa miembro sa kada kalihokan nga pagahimuon sa asosasyon ug problima nga may relasyon sa agriculture, mo lista sa mga patay ug paghulip nga lawngon, mao sab ang moabi-abi sa mga bisita nga motan-aw sa vegetables labi na sa organic fertilizer nga pamaagi, ug unsa pang panghitabo diha sulod sa garden. Kining tanan nga mga records iya isumiter ngadto sa secretary ug ipasabot sa kada regular nga tigum sa BOD ug asembliya. b. Committee on Finance. Maoy magplano kung unsa ang mga angayan sudlan nga negosyo ang asosasyon. c. Committee on Education and Training. Maoy mangulo sa pag- edukar sa mga kabataan ug ginikanan hilabi mahitungod sa mga illegal nga buhat sama sa pagputol ug kahoy, pagmina sa mga balas ug bato, pagkaingin, ug uban pa nga may relasyon sa pagpanamastamas sa kalikupan. Mohatag usab ug pagbansay-bansay mahitungod sa
pagpanalipod, pagpreserbar, paghiuli sa kabukiran ug mga insaktong alternatibong panginabuhi-an nga dili makadaot sa kinaiyahan. d. Committee on Environment. Ang komitiba sa environment maoy modumala sa mga kalihukan parti sa pag-establisar, papalambo, ug pagmentinar sa Rainforestation Farming Cooperator's Farm. Ang chairman maoy molista sa mga pangalan sa miembro sa kada kalihukan nga pagahimuon sa asosasyon ug problima nga may relasyon sa Rainforestation Farming, lista sa mga patay ug nahulip nga mga lawongon, maoy moabi-abi sa mga bisita nga motan-aw sa cooperator's farm, ug unsa pang mga panghitabo diha sa sulod sa farm. Kining tanan nga mga records iya isumiter ngadto sa Secretary ug ipasabot kada regular nga tigum sa BOD ug Asembliya. e. Committee on Audit. Kini ang motuki ug mosusi sa tanang negosyo sa asosasyon. Mohimo ug report (financial) kung unsa ang kahimtang sa mga negosyo. Kini usab ang mosusi sa panudlanan sa asosasyon nga gigunitan/hipusan sa Treasurer. Ang Chairman obligado gayud mopasabot ug mosumiter ug report ngadto sa Secretary ug ipasabot sa kada regular nga tigum sa BOD ug Asembliya. f. Committee on Election. Kini ang mangulo, moasikaso, ug magplano sa kada piniliay nga pagahimuon ang asosasyon. g. Screening Committee. Ang komitiba sa screening maoy modumala sa mga kalihukan parti sa pagpalambo o pag-agni ug mga bag-ong miembro nga gusto moapil sa asosasyon. Mao usab kini mosusi sa mga katuyu-an sa mga bag-ong aplikante diha sa asosasyon. Ang komitiba usab ang motuki ug mosasysay sa mga patakaran sa asosasyon ngadto sa aplikante ug mao ang mo-rekomendar niini ngadto sa Board of Directors kung angayan ba siya dawaton isip usa ka miembro. Artikulo VII Puhunan Seksyon 1. Mga tinubdan sa puhunan. Ang puhunan kuha-on gikan sa mga mosunod: a. Membership fees ug monthly dues. Ang kada miembro kinahanglan mobayad gayod ug membership fee (P 15.00) sa daan nga miembro ug sa bag-o nga magpa miembro (P150.00) usa siya matawag nga hingpit nga miembro sa asosasyon. Obligado usab
b. c. d. e. Seksyon 1. a. b. c. d. siya mobayad ug monthly dues (P10.00) sa kada kinatibuk-ang tigum nga pagahimuon sa asosasyon. Loan capital borrowing. Ang asosasyon pinaagi sa Board of financing Directors, mohulam ug kuarta sa bisan kinsang institutions kung kini gikinahanglan. Revolving capital. Kini makuha diha sa mga interest earnings gikan sa mga gihulam nga kuarta sa matag miembro diha sa "cridet assistance" sa asosasyon. Subsidies, grants, ug donations. Ang asosasyon maka-ayo ug hinabang sa mga ahensya sa gobierno ug NGO. Labor inputs. Ang mga kahago sa tagsa-tagsa ka mga miembro sa matag kalihukan nga pagahimuon ang asosasyon. Kini gikonberter ngadto sa cash nga diin gibasi sa P25.00 matag-oras nga gi-devote ang usa ka miembro sa kada kalihukan nga pagahimuon ang asosasyon hilabi na diha sa orchard plantation, vegetables production, Rainforestation ug commercial nursery projects. Artikulo VIII Pagbahinbahin sa Ginansya Inigkahuman sa fiscal year, ang asosasyon magbahinbahin sa ginansya pinasubay ning mosunod nga mga reglamento: Singko porsiento (5%) sa ginansya ibutang ngadto sa education and training aron adunay magamit nga kuarta ang maong komitiba; Quiensi porsiento (15%) sa ginansya ibutang sa general reserved fund. Kini nga pundo gamiton kon adunay paga-arkansi sa mga negosyo ang asosasyon; Singko porsiento (5%) sa ginansya ipuno ngadto sa monthly dues sa asosasyon; Ang sobra nga sietenta y singko porsiento (75%) maoy bahin- bahinon sa mga miembro depende sa ilang tagsa-tagsa ka stocks basi diha sa ilang labor inputs.
Artikulo IX Pagpagawas, Pagsuspende/Pagtangtang ug Pagkamatay sa usa ka miembro Seksyon 1. Pagpaggawas. Walay tugutan nga usa ka miembro sa paggawas sa asosasyon kung kini aduna pa siyay tubagunon nga utang. Tugutan lang siya kon ang iyang utang bayaran ug gika-oyunan na pod siya sa asembliya nga pagataktakon isip usa ka miembro sa asosasyon. Kadtong mga miembro nga migawas sa asosasyon wala na silay makuha pa nga bahin hilabi na sa mga ''long-term project''. Seksyon 2. Pagsuspende. Ang usa ka miembro masuspende kon siya wala na nagtuman sa iyang mga kaakuhan ug obligasyon isip usa ka miembro sa asosasyon. Pero kini paga-oyunan sa mayorya sa miembro ubos sa usa ka tigum nga himuon regular man o espesyal. Kung ang nasuspende o natangtang nga miembro adunay tubagonon nga utang hilabi na kon kini makaapekto sa government funded project, ang BOD mopasabot sa nahisgutang ahensya sa gobierno kung unsa man ang angayang buhaton. Sekyon 3. Pagkamatay. Kung ang usa ka miembro mamatay, ang giila sa bala-od nga sumusunod ang modawat sa iyang bahin ug burial benefits. Kung siya adunay utang sa asosasyon, kini paga-ibanan ug ihatag ang sobra ngadto sa iyang sumusunod. Artikulo X Miscellaneous Seksyon 1. Logo. Ang Board of Directors andam mohimo ug inventory ug opisyal nga logo sa asosasyon. Seksyon 2. Annual Report. Ang asosasyon pinaagi sa audit ug inventory committee kinahanglan mohimo ug usa ka annual report sa mga financial affairs uban sa audited nga financial statement. Obligado gayod ang Chairman, Vice Chairman, Treasurer, ug ang audit ug inventory committee sa pag-certify niini. Kinahanglan ipasabot kini sa mga miembro sa higayon sa asembliya. Seksyon 3. Book of Accounts. Ang audit ug inventory committee kinahanglan mohimo ug mohipus ug usa ka ''book of accounts'' pinasubay sa akseptado sa nga accounting procedures. Seksyon 4. Ammendments. Ang pagtuman ug pag-amendar niining batakang bala-od pagahimu-on sa usa ka regular o espesyal nga tigum ubos
sa maong katuyuan, ang pagbotar sa mayorya sa tanang miembro, ug ang paglig-on ug pagtugot sa Department of Labor and Employment ubos sa Bureau of Rural Workers. Seksyon 5. Regular nga Tagbo. Mag-depende sa skedyul sa mga miembro basta duha (2) sa usa ka bulan. Artikulo XI Uban Pangbala-odnon ug Reglamento Seksyon 1. Ang Board of Directors may katungod sa pagpanday ug uban pang bala-odnon o mga reglamento nga kinahanglanon gayod sa asosasyon hilabi na kon kini maghisgot sa mga serbisyo sa mga miembro aron mapalambo ang kapunongan. BUSA, kami nga mipirma niining batakang bala-od, nga nagrepresentar sa mayorya sa kinatibuk-ang miembro sa usa ka tigum nga gihimo sa Barangay Ayahag, St. Bernard, Southern Leyte. UG MAKUSGANON SA PAGLIMBASOG UG PAGTUMAN NIINING BATAKANG BALA-OD SA AYAHAG RAINFORESTATION FARMERS ASSOCIATION (ARFA) diha sa Ayahag, St. Bernard, Southern Leyte. PANGALAN PIRMA 1. Alejandra T. Veralla 2. Berlito T. Coquilla 3. Brexio C. Margas 4. Danilo M. Coquilla 5. Delia M. Ramos 6. Demetrio C. Betedos Jr. 7. Demetrio C. Betedos Sr. 8. Efren Pie 9. Fedila M. Pangan 10. Felix R. Resma 11. Florentino B. Betonio 12. Francisco B. Betonio
13. Francisco C. Margas 14. Juliet S. Coquilla 15. Norberto Lufranco 16. Sepriano C. Nueva 17. Sopronio R. Resma
AYAHAG RAINFORESTATION FARMERS ASSOCIATION (ARFA) OFFICERS PRESIDENT: FERMIN R. RESMA VICE PRESIDENT: DEMETRIO C. BETEDOS JR. SECRETARY: FEDILA M. PANGAN TREASURER: BERLITO T. COQUILLA AUDITOR: DANILO M. COQUILLA P.I.O: SEPRIANO C. NUEVA BREXIO C. MARGAS ADVISERS: CRISANTO B. COQUILLA ARSENIO B. MESA