E s k w e l a h a n h a M i n i s t e r y o b e - S A Magpahimulos han Edukasyon Tikang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo
be-SA Moises - ha siyahan nag-alang, kondi iya gintugotan nga gamiton hiya han Dios Apolo - maabtik nga mamumulong kondi disidido ha pagkarawat hin sagdon ANO AN IMO MAHIBABAROAN TIKANG HA MGA SUSBARANAN NGA IPINAKITA HAN Mga Surugoon ni Jehova ha Naglabay? Pablo - lohikal, makakombinse Felipe - madasigon nga ebanghelisador
Israelita nga daragita - waray kahadlok ha pagpahayag han iya pagtoo Naabot ni Natan an kasingkasing ni Hadi David Hi Pedro nagsangyaw nga may hilarom nga pagbati Hi Ester nagyakan nga may daku nga pagtahod Hi Jeremias nagpakita hin pagtoo
Magpahimulos han Edukasyon Tikang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo "Ako hi Jehova nga imo Dios, nga nagtututdo ha imo ha pagpahimulos, nga nagmamando ha imo han dalan nga imo paglalaktan." - Isa. 48:17. (Ngaran han estudyante)
Mga Sulod Malipayon nga Pagkarawat ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo . . Magkaada Kalipay ha Pulong han Dios ... 'Tagda hin Maopay Kon Paonan-o Ka Namamati' ... 13 Mapapauswag Mo an Imo Memorya ... 17 Magmaduruto Ka ha Pagbasa ... 21 May-ada Balos an Pag-aram ... 27 Kon Paonan-o an Pagsaliksik ... 33 Paghimo hin Outline ... 39 Pag-andam han mga Toka han Estudyante Para ha Eskwelahan ... 43 Pag-andam hin mga Pahayag ha Kongregasyon ... 47 Pag-andam hin mga Pahayag ha Publiko ... 52 Pauswaga an Abilidad Sugad nga Magturutdo ... 56 Kon Paonan-o Mapapauswag an mga Abilidad ha Pakiistorya ... 62 Mahibaro Kon Paonan-o Ka Mabaton ... 66 Pagkomunikar Pinaagi han mga Surat ... 71 Magpadayon - Pangalimbasog nga Mag-uswag ... 74 Programa ha Pagpauswag han Abilidad Sugad nga Mamumulong Ngan Magturutdo ... 78 An Imo Porma Para ha Sagdon ... 79 Gamit hin Magkalainlain nga mga Kahimtang ... 82 An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak ... 272 Mga Giya Para ha mga Paramangno han Eskwelahan ... 282 Indise ... 286 2002 WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIA All Rights Reserved Magpahimulos han Edukasyon Tikang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo Mga Nagpublikar WATCHTOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF NEW YORK, INC. Brooklyn, New York, U.S.A. Gin-imprinta han 2012 Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. Gawas la kon lain an ipinakita, an hubad han Biblia nga ginagamit amo an American Standard Revision nga iginpublikar han Philippine Bible Society nga ginamitan hin moderno nga ortograpiya. NW kon iginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures - With References. Benefit From Theocratic Ministry School Education Waray-Waray (be-SA) Made in Japan Ginhimo ha Japan Pahina 5 9
Kon Paonan-o Mapapauswag Aradman Pahina Aradman Pahina 1 Husto nga Pagbasa ... 83 2 Matin-aw nga Pagyakan han mga Pulong ... 86 3 Husto nga Pagluwas ... 89 4 Maabtik nga Pagpahayag ... 93 5 Angayan nga Pag-undang ... 97 6 Husto nga Pagpabug-at han Punto ... 101 7 Ginpapabug-atan an Importante nga mga Ideya ... 105 8 Igo nga Kadaku han Tingog ... 107 9 Pagbarobag-o han Tingog ... 111 10 Kadasig ... 115 11 Kapaso Ngan Pagbati ... 118 12 Pagkompas Ngan mga Ekspresyon han Nawong ... 121 13 Pagkita ha Mamarati ... 124 14 Pagin Natural ... 128 15 Maopay nga Personal nga Hitsura ... 131 16 Pamostura ... 135 17 Paggamit han Mikropono ... 139 18 Ginagamit an Biblia ha Pagbaton ... 143 19 Igin-aaghat an Paggamit han Biblia ... 145 20 Epektibo nga Iginpapakilala 29 Kuwalidad han Tingog ... 181 30 Pagtagad ha Iba nga Tawo ... 186 31 Pagtahod ha Iba ... 190 32 Iginpahayag nga May Pagtoo ... 194 33 Mataktika Kondi Marig-on ... 197 34 Makaparig-on Ngan Positibo ... 202 35 Pag-utro ha Pagpabug-at ... 206 36 Paghimo han Tema ... 209 37 Iginpatin-aw an Nangunguna nga mga Punto ... 212 38 Makapainteres nga Introduksyon ... 215 39 Epektibo nga Konklusyon ... 220 40 Pagkahusto han mga Pulong ... 223 41 Hinsasabtan han Iba ... 226 42 Impormatibo ha Imo Mamarati ... 230 43 Paggamit han Igintoka nga Reperensya . . . 234 44 Epektibo nga Paggamit han mga Pakiana ... 236 45 Mga Ilustrasyon/Ehemplo nga Nagtututdo ... 240 46 Mga Ilustrasyon Tikang ha Pamilyar nga mga Kahimtang ... 244 an Kasuratan ... 147 21 Pagbasa han Kasuratan nga May-ada Husto nga Pagpabug-at ... 150 22 Husto nga Pag-aplikar han Kasuratan . . . . 153 23 Pagpatin-aw han Praktikal nga Bili ... 157 24 Pagpili han mga Pulong ... 160 25 Paggamit han Outline ... 166 26 Lohikal nga Paghimo han Materyal ... 170 27 Ekstemporanyo nga Pagpahayag ... 174 28 Sugad-hin-Nakikiistorya nga Paagi ... 179 47 Epektibo nga Paggamit han Nakikita nga mga Garamiton ha Pagtutdo ... 247 48 Paagi han Pangatadongan ... 251 49 Iginsasaysay an Husto nga mga Argumento ... 255 50 Nangangalimbasog ha Pag-abot han Kasingkasing ... 258 51 Eksakto ha Oras, Husto nga Pagbahinbahin ... 263 52 Epektibo nga Paglaygay ... 265 53 Nadasig Ngan Naparig-on an Mamarati . . . 268
Malipayon nga Pagkarawat ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo HA BUG-OS nga tuna, ha sobra 200 nga nasud, minilyon han mga estudyante an nagpapahimulos kada semana tikang ha edukasyon han Teokratiko nga Es- kwelahan ha Ministeryo. An pipira bag-ohan. An iba damu ka tuig na nga na- tambong ha eskwelahan. An eskwelahan gindudumara ha napuplo ka yukot nga lugar. Diin ka man nag-uukoy, pariho nga programa han edukasyon an imo nakakarawat. An mga tawo ha ngatanan nga edad, etniko nga mga grupo, ngan edukasyon nakarawat hinin teokratiko nga instruksyon, nga waray ba- yad. Han gintikangan an eskwelahan ha mga kongregasyon han mga Saksi ni Je- hova han 1943, an katuyoan hito amo ini: "Basi iandam an ngatanan 'mati- numanon nga mga tawo,' adton nakabati han Pulong han Dios ngan naproy- bahan an ira pagtoo hito, basi 'makagtutdo ha iba' . . . ha usa nga katuyoan basi an kada usa . . . mas masangkapan hin maopay ha pagsumat ha kadaygan han paglaom nga aada ha iya." (Course in Theocratic Ministry, p. 4) Ito pa gi- hapon an katuyoan han eskwelahan tubtob hini nga adlaw. Ano gud ba an gimaopayi nga butang nga mahihimo han bisan hin-o ha aton mahitungod han aton hatag-han-Dios nga regalo han pagyakan? An Biblia nabaton: "An ngatanan nga may- ada gininhawa magdayaw kan Je- hova." (Sal. 150:6) Kon ginbubu- hat naton ito, ginlilipay naton an kasingkasing han aton langitnon nga Amay. Pinamamatud-an naton ha iya nga an aton mismo mga ka- singkasing nagios ha pagpasalamat ha iya pagkamaopay ngan gugma. Diri urusahon nga gindadasig an mga Kristiano nga pirme 'magha- lad ha Dios hin halad han pagda- yaw, nga amo, an bunga han mga im-im nga nagpapahayag han iya ngaran'! (Heb. 13:15) Basi ma- buligan ka nga mapauswag an imo
6 Malipayon nga Pagkarawat ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo abilidad ha paggamit han imo hatag-han-Dios nga mga regalo ha pagdayaw kan Jehova, malipayon nga kinakarawat ka namon sugad nga estudyante han Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Bisan kon ginpapabug-atan gud ha eskwelahan an pagbasa ha publiko ngan an kaabtik ha pagyakan ngan pagtutdo, an mga kapulsanan han edukasyon ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo diri tubtob la hito. Samtang na- kikigbahin ka, mabubuligan ka nga mabansay an birilhon nga mga kalidad sugad han personal nga pagbasa, pagpamati ngan paghinumdom, pag-aram, pagsaliksik, paghunahuna ngan pag-organisa, pakiistorya, pagbaton ha mga pakiana, ngan pagsurat han mga ideya. An Biblia mismo ngan an basado-ha- Biblia nga mga publikasyon an magigin basihan han pag-aram ngan han mga komento ngan mga presentasyon ha eskwelahan. Samtang ginpupuno mo an imo hunahuna han birilhon nga mga kamatuoran nga aada ha Pulong han Dios, mahibabaro ka ha pamalandong han mga panhunahuna han Dios. Ma- pulsanon gud ito ha ngatanan nga bahin han kinabuhi! Mahitungod han bili han Pulong han Dios, an ika-20 ka siglo nga magturutdo ha unibersidad nga hi William Lyon Phelps nagsurat: "An ngatanan nga may-ada hilarom nga ka- hibaro ha Biblia matatawag nga totoo nga edukado. . . . Natoo ako nga an kahi- baro ha Biblia bisan waray kurso ha kolehiyo mas birilhon kay han kurso ha kolehiyo nga waray an kahibaro ha Biblia." IMPORTANTE NGA MGA BAHIN HAN ESKWELAHAN ˙ Sinemana nga programa han pagbasa, pag-aram, ngan pagsaliksik nga nakasentro ha Biblia Kon Paonan-o Magpapahimulos hin Bug-os Siyempre, basi magpahimulos hin bug-os ha edukasyon nga igintatagana han Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo, ikaw, nga estudyante, sadang mangalimbasog. Hi apostol Pab- lo nagsagda ha iya Kristiano nga kaupod hi Timoteo: "Mag- maabtik ka hini nga mga bagay; buhata gud ini nga mga ba- gay; basi nga an imo kauswagan mahipahayag ha ngatanan." (1 Tim. 4:15) Ha ano praktikal nga mga paagi mahihimo mo ito? ˙ Instruksyon ha pagbasa ha publiko ngan ha kaabtik han pagyakan ngan pagtutdo ˙ Pakigbahin ha mga paghisgot ha klase ˙ Mga higayon para han mga presentasyon ha kongregasyon ˙ Personal nga bulig basi mag-uswag ka Kon posible, tambong kada semana ha Teokratiko nga Es- kwelahan ha Ministeryo. Gamita hin maaramon inin arad- man nga libro nga, Magpahimulos han Edukasyon Tikang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Isurat an imo nga- ran dida ha espasyo para hito ha pahina han ulohan. Dad-a pirme an libro kon natambong ka ha eskwelahan. Inin aradman nga libro may-ada liwat espasyo nga masusuratan. Kon nababasa mo an importante nga mga punto nga maa- ram ka nga makakabulig ha imo, bagisi ito. Gamita an haluag nga espasyo ha mga ligid ha pagsurat han praktikal nga mga punto nga imo hinbaroan durante han paghisgot ha eskwela- han.
Malipayon nga Pagkarawat ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo Bulag nga ihahatag an inimprinta nga kopya han programa nga gagami- ton ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. An eskedyol may-ada liwat mga detalye kon paonan-o dudumarahon an eskwelahan. Bangin praktikal ha imo nga tipigan an eskedyol kaupod hini nga libro, basi masayon dad-on ito. Ha pag-andam han sinemana nga mga sesyon han eskwelahan, hinumdu- mi nga an Biblia amo an importante nga aradman nga libro. Hatagi hin pana- hon an pagbasa han bisan ano nga bahin han Biblia nga bangin igin-eskedyol hito nga semana. Kon mababasa mo liwat hin abanse an materyal para han magkalainlain nga mga bahin han programa, magigin mapulsanon gud liwat ini. Durante han eskwelahan, bangin may-ada mga higayon nga makikigbahin an mamarati. Pahimulusi gud ini. An pakigbahin ha sugad nga mga paghisgot importante gud nga bulig ha paghinumdom han imo hinbatian ngan pag-ap- likar hito ha imo kinabuhi. Siyempre, an ngatanan nga estudyante may-ada mga higayon nga magpa- hayag o magdemonstrar ha kongregasyon. Pahimulusi hin maopay an tagsa hito nga mga higayon. Pangalimbasugi nga mag-uswag ka ha bisan ano nga kaabtik ha pakiistorya nga igintoka ha imo. Sasagdonan ka para han imo padayon nga pag-uswag. Karawata iton nga bulig ha imo. Ha imo libro, isurat an espisipiko nga mga suhestyon kon ano an imo pagbubuhaton basi mag- uswag. Tungod kay makuri para ha usa ka tawo nga kilalahon an iya kalu- garingon sugad han pagkilala han iba, an mahigugmaon, basa- do-ha-Biblia nga mga suhestyon ngan sagdon nga iginhatag makakabulig gud ha imo pag-uswag. Totoo ito bisan kon maiha ka na ha eskwelahan. - Prob. 1:5. MGA ABILIDAD NGA PAUUSWAGON Karuyag mo ba mag-uswag hin mas madagmit? Kon ma- ngangalimbasog ka, mahihimo ito. Pag-admi hin abanse an materyal nga ipapahayag han tagsa nga estudyante. Kon ginki- kinahanglan an kasaliwan nga mamumulong, mahimo ka mag- boluntaryo, ngan maghahatag ito ha imo hin dugang nga eks- peryensya. Kon nagpapahayag an iba, pamati hin maopay kon paonan-o nira gindudumara an pahayag. Nahibabaro kita tikang ha usa kag usa. ˙ Pagpamati ngan paghinumdom ˙ Personal nga pagbasa ˙ Pag-aram ˙ Pagsaliksik ˙ Paghunahuna ngan pag-organisa Dugang pa, kon igintutugot han imo mga kahimtang, mapa- padagmit mo an imo pag-uswag pinaagi han imo abanse nga pag-aram hinin aradman nga libro. Katapos mo hibaroan hin maopay an masunod 15 nga mga pag-aram, ipadayon an imo pa- ngalimbasog pinaagi han "Programa ha Pagpauswag han Abili- dad Sugad nga Mamumulong Ngan Magturutdo," tikang ha pa- hina 78. Siyahan, pag-admi an tagsa nga leksyon, ngan batona ˙ Pakiistorya ˙ Pagbaton ha mga pakiana ˙ Pagsurat han importante nga mga ideya 7
8 Malipayon nga Pagkarawat ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo an mga pakiana may kalabotan hito. Iaplikar ha imo ministeryo an imo hin- babaroan. Makakabulig gud ini han imo pag-uswag sugad nga mamumulong ngan sugad nga magturutdo han Pulong han Dios. An imo edukasyon ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo mabulig ha imo nga magin andam ha pinakaimportante nga butang ha kinabuhi. Tungod kay nabubuhi kita ha kaburut-on han Dios, an pagdayaw ha iya nagpapasabot han pagkilala han husto nga katuyoan han aton pag-eksister. Hi Jehova nga Dios takos han gihitaasi nga klase han pagdayaw. (Pah. 4:11) An edukasyon nga aton nakakarawat ha eskwelahan amo an paagi ha pagtuman hini basi makaghunahuna kita hin maopay, gumawi nga maaramon, ngan maisumat hin epektibo an urusahon nga mga kamatuoran tikang ha giniyahan nga Pu- long han Dios. AN PUNDASYON HAN PAGPARIG-ON Usa nga kaabtik an abilidad ha epektibo nga pa- kiistorya. Diri ngatanan nga tawo nakakaistorya hin maopay. Damu nga mga libro an ginhimo ha pag- bulig ha mga tawo basi mag-uswag hini nga bahin. Kondi, an Maglalarang, an Usa nga naghatag ha katawohan han abilidad ha pagyakan, amo an mas maaram mahitungod han pagyakan ngan pagtut- do kay ha bisan hin-o nga tawo nga magturutdo ha pagyakan. An iya bugtong nga Anak kabulig niya sugad nga Maabtik nga Magburuhat ha paghimo han utok han tawo ngan mga organo han pagya- kan sugad man han ngatanan iba pa nga mga uru- sahon han paglarang. Han ginlarang an mga anghel ngan sunod an mga tawo, ito nga Anak an nagin Pulong han Dios, an siyahan nga Usa nga pinaagi ha iya an Dios mis- mo an naghatag han instruksyon ha ira. (Prob. 8:30; Juan 1:1-3) Ito nga Anak ginsugo nganhi ha tuna sugad nga an Ginoo Jesu-Kristo. Mahitungod ha iya, an giniyahan nga rekord nasiring: "An mga kadam- an nanhipausa han iya pagtutdo." Ngan adton na- kabati ha iya nagpamatuod nga: "Waray pa tawo nga nagyakan sugad hini." (Mat. 7:28; Juan 7:46) Sobra 40 ka beses nga gin-unabi hi Jesus ha mga Ebanghelyo sugad nga Magturutdo, ngan may-ada maopay nga hinungdan. Damu an aton mahibaba- roan tikang ha iya mahitungod han pagyakan ngan pagtutdo. An Biblia may-ada liwat rekord kon paonan-o gi- namit ni Jehova nga Dios an kalalakin-an ngan ka- babayin-an tikang ha damu nga mga gintikangan ha pagtuman han iya katuyoan. An iba ha ira nagpa- hayag hin halipot kondi gamhanan nga mga men- sahe. Damu an waray magyakan ha atubangan han damu nga mamarati, kondi matinumanon hira nga nakikigbahin ha pagtestigo mahitungod han totoo nga Dios ngan han iya katuyoan. Matin-aw, kadam- an an diri maopay nga mga mamumulong, kondi ginbendisyonan han Dios an ira mga pangalimba- sog. Mahibabaro kita tikang ha Biblia kon paonan-o nira iginpadayon an ira ministeryo. - Sal. 68:11. Ha tinuod, an Biblia diri aradman nga libro ma- hitungod han pagpahayag ha publiko. Kondi para hadton nagbabasa nga may pagsabot, nagsusulod ito han birilhon nga mga impormasyon nga mabu- lig ha usa ka tawo nga magin epektibo ha pagyakan ngan pagtutdo. An libro nga Magpahimulos han Edukasyon Tikang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo nangangalimbasog ha pagparig-on dida hito nga pundasyon.
Magkaada Kalipay ha Pulong han Dios MALIPAYON an tawo nga "ha balaud ni Jehova aada an iya kalipay." An sugad nga tawo nagbabasa han Pulong han Dios 'ha gutiay nga tingog adlaw ngan gab-i.' (Sal. 1:1, 2) Inaabat mo ba ito nga kalipay? Paonan-o mo mapapauswag an kalipay nga iginhahatag ha imo han Pulong han Dios? Pamati Samtang Nagyayakan hi Jehova Diri igo an pagbasa la han mga pulong. Ihulagway an mga kahimtang han imo binabasa. Handurawa an mga tingog hadton ginkukotar. Samtang bina- basa mo an siyahan nga mga kapitulo han Biblia, pamati kan Jehova mismo nga nagpapahayag, han pagkasunod-sunod, kon paonan-o ginhimo an tuna nga magin angayan nga lugar para ha tawo. Pamati samtang nagsusumat hiya ha iya Anak, an Maabtik nga Magburuhat, nga inabot na an panahon ha pag- larang han siyahan nga mga tawo. Handurawa an kahimtang: Nagrebelde hi Adan ngan hi Eva, ginhukman hira han Dios ngan, pagkatapos, iya ginpagawas hira ha Paraiso. (Genesis, kap. 1-3) Abata an kahipausa samtang binabasa mo nga an tingog tikang ha langit nagpapakilala kan Jesu-Kristo sugad nga Anak han Dios, an hinigugma, an usa nga sinugo han Dios ha paghatag han iya ki- nabuhi para ha katawohan. (Mat. 3:16, 17) Handurawa an paggios ni apostol Juan han iya hinbabatian hi Jehova nga nasiring: "Kitaa, akon ginhihimo an ngatanan nga mga butang nga bag-o." (Pah. 21:5) Oo, an pagbasa han Pulong han Dios hini nga paagi usa ka makalilipay nga eksperyensya! Ipadayon an pagbasa han giniyahan nga rekord, ngan makikilala mo hi Jeho- va sugad nga harangdon ngan makatarag-ob nga persona. Magigin duok ka hin- duro hini nga Usa nga nahigugma ha aton, maloloy-on nga nagtatagad ha aton, nabulig ha aton kon kita mapainubsanon nga nangangalimbasog ha pagbuhat han iya kaburut-on, ngan nagpapakita ha aton kon paonan-o magpapahimulos han kalamposan ha ngatanan nga aton ginbubuhat. - Jos. 1:8; Sal. 8:1; Isa. 41:10. Kon mas damu nga panahon an ginagamit mo ha pagbasa han Biblia, mas matatagbaw ka samtang nagtutubo ka ha kahibaro han kaburut-on han Dios para ha imo. Kondi an kalipay mas labaw pa hito. Kon an imo pagbasa nabulig ha imo ha maaramon nga pagdumara han mga problema, aabaton mo an ina- bat han salmista nga nagsiring: "An imo mga pagpamatuod mga urusahon; Sa- lit gintitipigan iton han akon kalag." (Sal. 119:129) Malilipay ka liwat samtang hinsasabtan mo an mga prinsipyo tikang ha Kasuratan nga nabulig ha pagmol- de han imo panhunahuna ngan han imo mga hingyap ha diosnon nga paagi. - Isa. 55:8, 9. An Biblia nagtatagana hin giya ha moral nga nagpapanalipod ha aton ti- kang ha kadaot ngan nagpapakita ha aton han matadong nga dalan. Samtang 9
10 Magkaada Kalipay ha Pulong han Dios binabasa naton ito, hinsasabtan naton nga hi Jehova an Amay nga maaram kon ano nga mga problema an maabot kon magpadaog kita han diri-hingpit unudnon nga mga hingyap. Diri niya karuyag nga mag-antos kita han maka- haradlok nga mga resulta nga sigurado nga maabot tungod han pagpasipara han iya hitaas nga mga suruklan ha moral. Nagtatagad hiya ha aton ngan ka- ruyag nga magpahimulos kita han gimaopayi nga paagi han kinabuhi. An aton pagbasa han iya Pulong nabulig ha aton nga apresyaron hin bug-os an daku nga bendisyon nga hiya an aton Dios ngan langitnon nga Amay. Basaha an Biblia Kada Adlaw An salmista nagsiring mahitungod han tawo nga nagbabasa han Pulong han Dios kada adlaw: "An ngatanan nga iya paghihimoon mauswag." (Sal. 1:3) Oo, bisan pa han aton pagkadiri-hingpit, bisan pa han aton pagkinabuhi ha mara- ot nga sistema han mga butang ni Satanas, ngan bisan pa han mga pangalim- basog han Yawa ha paglamoy ha aton, an regular nga pagbasa ngan pag-aplikar han aada ha Pulong han Dios mabulig ha aton nga maglampos ha ngatanan nga butang nga may kalabotan han aton relasyon kan Jehova. Tungod kay gin-iipit kita hinin daan nga sistema, an pamalandong ha mga pagtagad han Maglalarang bisan la ha gutiay birilhon nga mga panahon kada adlaw magpapakusog ha aton. An iba nga napriso tungod han ira pagtoo naka- kabasa la hin mga teksto nga ira nakikita ha mga artikulo ha peryodiko. Ginu- gunting nira ini, ginmimemorya, ngan pinamamalandong. Ginbendisyonan ni Jehova an ira mga pangalimbasog tungod kay ginbuhat nira an igintugot han ira mga kahimtang ha pagkuha hin kahibaro tikang ha Pulong han Dios. (Mat. 5:3) Kondi, kadam-an ha aton an may-ada labaw hito nga kagawasan. Diri naton sadang hunahunaon nga an madagmit nga pagbasa hin usa nga teksto ha Biblia kada adlaw, may-ada na milagroso nga epekto. Kondi, makaka- rawat naton an mga bendisyon, kon aton ipahiuyon an mga angay unahon na- ton basi makabasa hin usa nga bahin han Biblia kada adlaw, pamalandungon ito, ngan iaplikar ito ha aton kinabuhi. Ha pagkamatuod, an gimaopayi nga mga plano naton mahimo maulang. Kon mahitabo ito, uunahon naton an mga butang nga importante gud. Pa- nanglitan, diri kita malakat nga waray irinmon nga tubig para ha usa o duha ka adlaw. Salit, anoman an mahitabo ha adlaw-adlaw naton nga pagkinabuhi, sadang kita magkaada panahon ha pagpakusog han aton kalugaringon pinaa- gi han mga tubig han kamatuoran. - Buh. 17:11. Basaha an Ngatanan nga Pulong han Dios Nabasa mo na ba an bug-os nga Biblia? Nababaraka an iba tungod kay nag- huhunahuna han pagbasa tikang ha Genesis tubtob ha Pahayag. Salit, damu nga naruruyag pagbasa han bug-os nga Biblia an nagtikang pinaagi han pagba- sa siyahan han Kristiano Griego nga Kasuratan. Kay ano? Bangin tungod kay mas masasabtan dayon nira kon paonan-o ito nga mga libro han Biblia mabu-
Magkaada Kalipay ha Pulong han Dios lig ha ira sugad nga mga indibiduwal nga nangangalimbasog ha pagsunod han mga paggawi ni Kristo. O bangin tungod kay an Kristiano Griego nga Kasura- tan diri gud damu an babasahon - sobra la hin gutiay ha ikaupat ka bahin han Biblia. Kondi katapos nira basahon an 27 nga libro, ira gintikangan pagbasa an 39 nga libro han Hebreo nga Kasuratan ngan nalipay hito. Han natapos nira an Hebreo nga Kasuratan, natikangan nira an rutina han regular nga pagbasa han Biblia, salit iginpadayon nira an pagbasa han Kristiano Griego nga Kasu- ratan ha ikaduha nga higayon, ngan waray na gud hira undang. Hinaot batasa- non mo liwat ha bug-os mo nga kinabuhi an pagbasa han Pulong han Dios kada adlaw. May-ada ba usa ha iyo pamilya o ha kongregasyon nga diri nakakabasa? Kay ano nga diri magtanyag hin regular nga pagbasa han Biblia hito nga tawo? Mag- papahimulos ka, ngan hiya liwat magpapahimulos samtang iya pinamamalan- dong an iya hinbabatian ngan igin-aaplikar ito ha iya kinabuhi. - Pah. 1:3. Ha maabot nga panahon, bangin karuyag mo maghimo hin espesyal nga mga tumong may kalabotan han imo pagbasa han Biblia. An iba hini mag- papauswag han imo apresasyon ha pagkauruyon han magkalainlain nga mga PAGLAMPOS HA ADLAW-ADLAW NGA PAGBASA HAN BIBLIA An importante nga bahin han edukasyon nga igin- hahatag ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Minister- yo nakasentro ha programa han pagbasa han Biblia. Ginsasagda ka namon nga makigbahin hito. An gutiay nga bahin han Biblia igin-eskedyol para han personal nga pagbasa ngan paghisgot ha es- kwelahan kada semana. Padayon nga magtutugway ini ha imo nga mabasa an bug-os nga Biblia. Basi magin bahin ha imo kinabuhi an adlaw-ad- law nga pagbasa han Biblia, paggahin hin regular nga panahon para hito - bangin temprano ha aga, ha udto, ha gab-i, o antes ka kumaturog. An pagba- sa hin gutiay la nga bahin hito durante han adlaw kon may-ada ka la panahon diri magsisiguro han pa- gin regular. nga ipadayon an adlaw-adlaw nga pagbasa han Bib- lia han kada tagsa. An adlaw-adlaw nga pagbasa han Biblia nag- kikinahanglan hin disiplina ha kalugaringon. Waray ka matawo nga may-ada hingyap hito. Kinahang- lan magkaada ka 'paghingyap' ha Pulong han Dios. (1 Ped. 2:2) Samtang ginpapatubo mo ito nga bata- san, mag-uuswag an interes mo ha espirituwal. Ni- yan mahibabaro ka nga kinahanglan dugangan pa an imo pag-aram pinaagi han paghimo hin espes- yal nga mga tumong ha pagbasa han Biblia ngan pag-aram basi maghilarom an imo pagsabot ngan apresasyon ha espirituwal nga mga bahandi nga igintatagana ni Jehova ha aton. Kon nagbabasa ka han Biblia, pamalandonga hin Kon ikaw usa nga ulo han pamilya, ipakita an imo interes pinaagi han pagbulig ha mga membro han pamilya ha pagpatubo hin maopay nga rutina. An tarampo nga pagbasa han Biblia han bug-os nga pamilya makakadasig ha mga membro han pamilya maopay an kahulogan han imo ginbasa - kon ano an iginsusumat hito ha imo mahitungod kan Jehova, kon paonan-o ito makakaimpluwensya ha imo kina- buhi ha mapulsanon nga paagi, ngan kon paonan-o mo magagamit ito ha pagbulig ha iba. 11
12 Magkaada Kalipay ha Pulong han Dios bahin han Biblia. Kon an imo Biblia may-ada reperensya ha ligid, magtutut- do ini ha imo han mga detalye han kasaysayan ngan han kapariho nga mga asoy. Makakabulig ito ha imo nga hisabtan an mga kahimtang nga nagtug- way ha pagsurat han magkalainlain nga mga salmo sugad man han mga surat han mga apostol ni Jesu-Kristo. An Insight on the Scriptures may-ada damu nga impormasyon mahitungod han mga tawo, mga lugar, ngan mga kalidad nga gin-unabi ha Biblia. An mga tsart nagdadani han atensyon ha katumanan han mga tagna ha Biblia, ipinapakita hito kon hin-o nga mga hadi ngan mga pro- peta an magkadungandungan, ngan nagsusumat han posible nga mga petsa han damu nga panhitabo ha Biblia. Samtang pinamamalandong mo an imo hinbabaroan, hisasabtan mo an mga hinungdan kon kay ano nga an pipira nga mga kahimtang nahitabo ha katawohan han Dios. Hibabaroan mo liwat kon kay ano nga hi Jehova nakig- upod ha iya katawohan sugad han iya ginbuhat. Masasabtan mo kon paonan-o gin-uusisa ni Jehova an mga binuhatan han mga gobyerno, katawohan, ngan mga indibiduwal. Maghahatag ini ha imo hin dugang nga pagsabot ha iya pan- hunahuna. An kasaysayan han Biblia magigin mas makaruruyag ha imo kon ihuhulag- way mo an lugar han mga panhitabo. An mga mapa han mga lugar nga gin- unabi ha Biblia nagsasaysay han teritoryo sugad man han distansya han mga lugar. Pananglitan, diin nga dapit tinabok an mga Israelita ha Dagat nga Pula? Mationan-o kahiluag an Tuna nga Iginsaad? Mationan-o kahirayo an ginbak- tas ni Jesus samtang ginbubuhat niya an iya tunan-on nga ministeryo? Ano nga mga kiritaon an nakita ni Pablo ha iya misyonero nga pagbiyahe? An mga mapa ngan heograpiya nagpapakita han mga detalye nga magpapatin-aw gud han imo pagbasa. Diin mo makikita an mga mapa han mga lugar ha Bib- lia? An iba makikita ha New World Translation of the Holy Scriptures. An mga tomo han Insight may-ada mga 70 nga mapa, ngan indese han mapa ha kata- posan han siyahan nga tomo. Gamita an Watch Tower Publications Index ha pamiling han iba nga mga mapa. Kon waray hini nga mga reperensya, gami- ta an mga mapa nga iginpublikar ha An Barantayan nga mabulig ha imo pag- basa han Biblia. Ha Hebreo nga Kasuratan, ginhimaya ni Hadi David hi Jehova, nasiring: "Kamakaruruyag ha akon an imo mga pamalandong, O Dios! Hin pagkadaku han kabug-osan nira!" (Sal. 139:17) Ha Kristiano Griego nga Kasuratan, ginda- yaw ni apostol Pablo hi Jehova tungod kay Hiya "sinidlak ha [aton] mga ka- singkasing, ha paghatag han kalamrag han pagkilala han himaya han Dios nga aada ha nawong ni Jesu-Kristo." (2 Kor. 4:6) Hi David ngan Pablo nabuhi nga mga siglo an distansya; kondi, hira nga duha nalipay ha Pulong han Dios. Salit mahihimo mo kon tatagan mo hin panahon an pagbasa han ngatanan nga iginhahatag ha imo ni Jehova ha mga pahina han iya giniyahan nga Pu- long.
'Tagda hin Maopay Kon Paonan-o Ka Namamati' AN PAGPAMATI amo an importante nga bahin ha paghibaro. Nakakaimplu- wensya liwat ito ha mga paglaom han tawo para ha katalwasan. Han nag-aan- dam hi Jehova ha pagtalwas han iya katawohan tikang ha pagkauripon ha Ehipto, naghatag hiya hin mga instruksyon kan Moises, nga nagsumat ha mga katigurangan han Israel kon ano an kinahanglan nira buhaton basi matalwas an ira suhag nga mga anak tikang ha pamatay han anghel. (Eks. 12:21-23) Ka- tapos, iginpasa han katigurangan ini nga impormasyon ha tagsa nga panima- lay pinaagi han pagsumati ha ira. Kinahanglan mamati hin maopay an mga tawo. Paonan-o hira ginios? An Biblia nagsusumat: "Ginbuhat han ngatanan nga mga anak ni Israel; sugad han iginsugo ni Jehova kan Moises ngan kan Aa- ron, amo an ira ginbuhat." (Eks. 12:28, 50, 51) Sugad nga resulta, an Israel nakaeksperyensya han makatarag-ob nga katalwasan. Yana nga panahon, hi Jehova nag-aandam ha aton para han da- rodaku pa nga katalwasan. Sigurado, an instruksyon nga iya igin- hahatag takos han aton sinsero nga pagpamati. An sugad nga instruksyon iginhahatag ha mga katirok han kongregasyon. Pi- nahihimulosan mo ba hin bug-os ito nga mga katirok? Nadepen- de gud ito kon paonan-o ka namamati. Nahinunumdoman mo ba an importante nga mga punto han instruksyon nga iginhahatag ha mga katirok? Batasan mo ba kada semana, nga mamiling hin mga paagi basi iaplikar ha imo kinabuhi an instruksyon nga iginhahatag o ipaangbit ito ha iba? Andama an Imo Kasingkasing Basi makapahimulos hin bug-os tikang ha instruksyon nga igintatagana ha Kristiano nga mga katirok, kinahanglan iandam naton an aton mga kasingkasing. An bili han pagbuhat hito igin- patin-aw ha nahitabo durante han pagmando ni Hadi Jehosapat han Juda. Maisugon nga dinapig hi Jehosapat ha totoo nga pag- singba. Iya "pinanguha an higtaas nga mga lugar ngan an mga Asarim tikang ha Juda" ngan nagsugo hin mga prinsipe, mga Le- bita, ngan mga saserdote basi tutdoan an mga tawo han Bala- ud ni Jehova ha ngatanan nga mga siyudad han Juda. Ha giha- pon, "an higtaas nga mga lugar waray panguhaa." (2 Kron. 17:6-9; 20:33) An pagsingba ha palso nga mga dios ngan an diri- awtorisado nga paagi han pagsingba kan Jehova nga ginbuhat ha 13 MGA PAAGI HAN EPEKTIBO NGA PAGPAMATI ˙ Pag-ampo para han bulig nga maisentro an imo atensyon ha programa ˙ Itutok an imo mga mata ha mamumulong ˙ Kon gin-uunabi an mga teksto, pamilnga ito ha imo Biblia, ngan sundi an pagbasa ˙ Usisaha an katuyoan han pahayag ˙ Batona ha hunahuna an mga pakiana; pamati hin maopay ha mga iginsasaysay ˙ Paghimo hin halipot nga mga nota ˙ Pilia an mga impormasyon nga plano mo iaplikar ha kalugaringon
14 'Tagda hin Maopay Kon Paonan-o Ka Namamati' higtaas nga mga lugar han pagano nakagamot na hin marig-on salit waray ito kakuha. Kay ano nga an instruksyon nga ginhikay ni Jehosapat napakyas ha pagkaa- da nagpapadayon nga epekto? An rekord nagpapadayon: "Waray pa han kata- wohan [andama] an ira mga kasingkasing ngadto ha Dios han ira mga amay." Hinbatian nira kondi napakyas ha pagbuhat hito. Bangin inabat nira nga ma- kuri an pagbiyahe ngadto ha templo ha Jerusalem basi maghalad. Anoman an kahimtang, an ira mga kasingkasing waray mapagios han pagtoo. Basi diri bumalik ha mga buruhaton han kalibotan ni Satanas, sadang naton iandam an aton mga kasingkasing ha pagkarawat han instruksyon nga iginta- tagana ni Jehova yana nga panahon. Paonan-o? Usa nga importante nga paagi amo an pag-ampo. Sadang kita mag-ampo nga makarawat naton an instruk- syon han Dios nga may mapasalamaton nga espiritu. (Sal. 27:4; 95:2) Mabulig ini ha aton ha pag-apresyar han mga pangalimbasog han aton kabugtoan nga, bisan kon diri-hingpit, andam hira nga gamiton ni Jehova ha pagtutdo ha iya katawohan. Magpapagios ito ha aton nga pasalamatan hi Jehova diri la tungod han bag-o nga mga butang nga aton hinbabaroan kondi tungod liwat han hi- gayon ha pagpahilarom han aton apresasyon ha mga butang nga aton hinbaro- an na hadto. Tungod kay naghihingyap ha pagbuhat han kaburut-on han Dios hin bug-os, nag-aampo kita: "Igtutdo ha akon an imo agian, O Jehova; . . . Pag- usaa an akon kasingkasing ha kahadlok han imo ngaran." - Sal. 86:11. Isentro an Imo Atensyon Damu an mga ulang ha aton pagpamati hin maopay. An aton mga hunahu- na bangin puno han mga kabaraka. Bangin nakakadisturbo ha aton an aringa- sa ngan pagkiniwa han mamarati o ha gawas han katirokan. An diri-maopay nga binabati ha lawas bangin nagpapakuri han aton pagsentro han hunahu- na. Adton may-ada gudtiay nga kabataan agsob nga nababahin an ira atensyon. Ano an mabulig ha aton basi maisentro an aton atensyon ha programa? An mga mata nakakaapekto gud kon diin nakasentro an aton atensyon. Ga- mita an imo mga mata basi buligan ka nga maisentro an hunahuna pinaagi han pagkita pirme ha mamumulong. Kon nag-uunabi hiya hin teksto ha Bib- lia - bisan kon pamilyar na - pamilnga ito, ngan sundi samtang ginbabasa niya ito. Likayi an paglingi ha tagsa nga aringasa o kiwa. Kon an imo hunahuna na- pupuno han nakakadisturbo nga mga impormasyon tungod han mga nakiki- ta, damu an diri mo mapapahimulsan ha iginpipresenta ha plataporma. Kon may-ada 'mga nakakadisturbo ha hunahuna' nga nagpapakuri ha imo ha pamati hin maopay ha programa, pag-ampo kan Jehova nga magkaada kal- mado nga hunahuna ngan kasingkasing nga kinahanglanon ha pagpamati. (Sal. 94:19; Fil. 4:6, 7) Pauroutro nga buhata ito kon kinahanglanon. (Mat. 7: 7, 8) An mga katirok ha kongregasyon mga tagana ni Jehova. Makakasarig ka nga karuyag niya nga magpahimulos ka hito. - 1 Juan 5:14, 15.
'Tagda hin Maopay Kon Paonan-o Ka Namamati' Pamati ha mga Pahayag Bangin nahinunumdoman mo an mag-opay nga mga punto nga imo hin- batian ha mga pahayag. Kondi, an pagpamati ha usa nga pahayag, nag-uu- pod labaw pa han pagtirok la han importante nga mga punto. An pahayag pariho hin usa nga pagbiyahe. Bisan kon bangin may-ada makapainteres nga mga butang nga nakikita ha dalan, an importante amo an destinasyon, an katuyoan hito. Bangin nangangalimbasog an mamumulong nga giyahan an mamarati ha espisipiko nga konklusyon o aghaton hira nga gumios. Tagda an pahayag ni Josue ha nasud han Israel, nga iginrekord ha Josue 24:1-15. An iya tumong amo an pagpagios ha katawohan nga magmarig-on ha totoo nga pagsingba pinaagi han bug-os nga pagbulag nira tikang ha ido- latriya han nakapalibot nga mga nasud. Kay ano nga importante gud ito? An pagsarang han palso nga pagsingba nakadaot gud han maopay nga relasyon han nasud kan Jehova. An katawohan binaton ha hangyo ni Josue ha pagsi- ring: "Ipahirayo ha amon nga kami bumaya kan Jehova ha pag-alagad ha lain nga mga diosdios. . . . Kami man mag-aalagad kan Jehova." Ngan ginbu- hat nira ito! - Jos. 24:16, 18, 31. Samtang namamati ka ha usa nga pahayag, pangalimbasugi nga hisabtan an katuyoan hito. Tagda kon paonan-o an mga punto nga iginpapatin-aw han mamumulong makakabulig ha pagdangat hito nga katuyoan. Pakian- hi an imo kalugaringon kon ano an iginpapabuhat ha imo han impormas- yon. Pamati Durante han Paghisgot An Pag-aram ha Barantayan, Pag-aram ha Libro han Kongregasyon, ngan mga bahin han Katirok ha Pag-alagad gindudumara sugad nga pakiana- ngan-baton nga paghisgot ha inimprinta nga materyal nga basado-ha-Biblia. An pagpamati durante han paghisgot, ha pipira nga kahimtang, pariho hin pakigbahin ha iristorya. Basi makapahimulos hin bug-os, pamati hin maopay. Obserbahi an direksyon han paghisgot. Tigamni kon paonan-o gin- papabug-atan han nagdudumara an tema ngan an nangunguna nga mga punto. Batona ha hunahuna an iya mga pakiana. Pamati kon nagsasaysay an iba ngan iaplikar an gin-aadman. An pag-usisa han impormasyon tikang ha panhunahuna han iba makakabulig ha imo nga hisabtan an magkalainlain nga anggulo han pamilyar nga tema. Makigbahin ha pagbinayloay hin mga ideya pinaagi han pagpahayag han imo pagtoo. - Roma 1:12. An abanse nga pag-aram ha igintoka nga pag-aadman mabulig ha imo nga magin interesado ha paghisgot ngan hisabtan an mga komento han iba. Kon makuri an pag-aram hin maopay tungod han imo mga kahimtang, isumar- yo an impormasyon antes an katirok bisan la ha pipira ka minutos. Ha pag- buhat hini mas magpapahimulos ka han paghisgot. 15
16 'Tagda hin Maopay Kon Paonan-o Ka Namamati' Pamati ha mga Asembleya Ngan mga Kombensyon Ha mga asembleya ngan mga kombensyon, bangin mas damu an mga naka- kadisturbo kay ha mga katirok ha kongregasyon. Tungod hini nagigin mas ma- kuri an pagpamati. Ano an makakabulig ha aton? An importante nga bulig amo an igo nga pagpahuway ha gab-i. Antes magti- kang an programa ha tagsa nga adlaw, ipasilsil an tema ha hunahuna. Kitaa an ulohan han tagsa nga pahayag, ngan abanse nga hunahunaa an igpipresenta. Gamita hin maopay an imo Biblia. Naobserbahan han damu nga tawo nga an halipot nga mga nota han nangunguna nga mga punto nabulig ha ira nga ma- isentro an ira hunahuna ha programa. Isurat an instruksyon nga imo ginpapla- no nga iaplikar ha imo kinabuhi ngan ministeryo. Hisguti an pipira nga punto samtang nagbibiyahe ka kada adlaw tikadto ngan tikang ha lugar han asemble- ya. Mabulig ini ha imo nga matipigan an impormasyon. Bansaya an Kabataan ha Pamati Makakabulig an Kristiano nga mga kag-anak ha ira mga anak - bisan ha mga minasus-an - nga magin 'maaramon para ha katalwasan' pinaagi han pagdara ha ira ha mga katirok ha kongregasyon, ha mga asembleya, ngan mga komben- syon. (2 Tim. 3:15) Tungod kay an kabataan nagkakaiba an personalidad ngan pagpailob ha pamati, ginkikinahanglan an pagsabot basi mabuligan hira nga mahibaro ha pamati hin maopay. Bangin makita mo nga makakabulig an ma- sunod nga mga suhestyon. Ha balay, pag-eskedyol hin panahon para ha imo gudtiay nga kabataan nga lumingkod hin mamingaw ngan basahon o kitaon an mga retrato ha aton Kris- tiano nga mga publikasyon. Ha mga katirok, likayi an paggamit hin mga uya- gan ha paglibang ha kabataan. Pariho ha kadaan nga Israel, yana nga panahon natambong liwat an kabataan 'basi hira makabati ngan basi hira mahibaro.' (Deut. 31:12) Kon praktikal, gintatagan han iba nga mga kag-anak bisan an gudtiay nga kabataan hin personal nga mga kopya han publikasyon nga ginhi- hisgotan. Samtang nagtitikadagku an kabataan, buligi hira ha pag-andam basi makigbahin ha mga programa nga may-ada pakigbahin han mamarati. An Kasuratan nagpapahayag han duok nga relasyon butnga han pagpama- ti kan Jehova ngan pagsugot ha iya. Makikita ini ha mga pulong ni Moises ha nasud han Israel: "Akon iginbutang ha atubangan mo an kinabuhi ngan an kamatayon, an bendisyon ngan an panhimaraot: busa pilia an kinabuhi . . . ha paghigugma kan Jehova nga imo Dios, ha pagsugot han iya tingog, ngan ha pagkupkop ha iya." (Deut. 30:19, 20) Yana nga panahon, importante an pag- pamati ha instruksyon ni Jehova ngan an masinugtanon nga pag-aplikar hito ha aton kinabuhi basi makarawat an pag-uyon han Dios ngan an bendisyon nga kinabuhi nga waray kataposan. Salit, importante gud nga sundon naton an sagdon ni Jesus: 'Tagda hin maopay kon paonan-o kamo namamati'! - Luk. 8:18.
Mapapauswag Mo an Imo Memorya GINHIMO ni Jehova nga Dios an utok han tawo nga may-ada makatarag-ob nga abilidad ha paghinumdom. Gindisenyo niya ito basi magin surudlan nga makukuhaan kondi diri nauubosan han presyoso nga mga butang nga gintirok didto. An pagkadisenyo han utok han tawo uyon ha katuyoan han Dios nga an mga tawo sadang mabuhi ha waray kataposan. - Sal. 139:14; Juan 17:3. Kondi bangin inaabat mo nga nawawara an damu hinduro nga iginsusulod mo ha imo hunahuna. Baga hin waray na ito ha imo hunahuna kon ginkiki- nahanglan mo ito. Ano an mahimo mo buhaton basi mapauswag an imo me- morya? Magkaada Interes An pagkaada interes amo an importante nga bahin ha pagpauswag han me- morya. Kon aton batasanon an pagin paraobserba, pagin interesado ha mga tawo ngan ha nahitatabo ha palibot naton, napapagios an aton hunahuna. Magigin mas masayon an aton paggios nga may pariho nga interes kon naka- kabasa kita o nakakabati hin usa nga butang nga mapapahimulsan ha kadayo- nan. Natural la para ha usa ka tawo nga makurian ha paghinum- dom han mga ngaran han mga tawo. Kondi, sugad nga mga Kris- tiano, maaram kita nga importante an mga tawo - an mga igkasi- Kristiano, an mga tawo nga aton ginwawalihan, ngan an iba nga aton iginkakaupod samtang ginbubuhat naton an importante nga mga butang ha kinabuhi. Ano an makakabulig ha aton basi matigamnan an mga ngaran nga sadang naton hinumdoman? Iginlista ni apostol Pablo an 26 nga ngaran ha kongregasyon nga iya ginsuratan. An iya interes ha ira iginpapakita han kamatuo- ran nga diri la kay maaram hiya han ira mga ngaran kondi gin- unabi an espisipiko nga mga detalye mahitungod han damu ha ira. (Roma 16:3-16) An iba han nagbibiyahe nga mga paramang- no han mga Saksi ni Jehova ha moderno nga panahon nanga- ngalimbasog gud ha paghinumdom han mga ngaran, bisan kon hira nagbabarobalhin hin kongregasyon kada semana. Ano an nakakabulig ha ira? Bangin damu ka beses nga ginagamit nira an ngaran han tawo ha ira siyahan nga pagkaistorya. Nangangalim- basog hira nga ikaw-ing an ngaran han tawo ha iya hitsura. Du- gang pa, nagasto hira hin panahon upod han magkalainlain nga mga indibiduwal ha ministeryo ha kanataran ngan ha pangaon nga tarampo. Kon igkita mo an usa ka tawo, mahinunumdoman 17 KON PAONAN-O MAPAPAUSWAG AN IMO ABILIDAD HA PAGHINUMDOM HAN IMO NABASA ˙ Katapos basahon an usa nga bahin han teksto, pakianhi an imo kalugaringon, 'Ano an nangunguna nga punto han akon pa la ginbasa?' Kon diri mo mahinumdoman an importante nga punto, balika ngan pamilnga ito ha imo ginbabasa ˙ Kon natapos mo na basahon an bug-os nga kapitulo o artikulo, sarihi utro an imo kalugaringon. Isurat an ngatanan nangunguna nga mga punto. Kon diri dayon ito mahinumdoman, balika ngan repasoha an imo ginbasa
18 Mapapauswag Mo an Imo Memorya mo ba an iya ngaran? Tikangi pinaagi ha pagkaada maopay nga hinungdan ha paghinumdom han ngaran; ngan sarihi an pipira nga mga suhestyon nga gin- unabi. Importante liwat an paghinumdom han imo nabasa. Ano an makakabu- lig ha imo basi mapauswag ini? May-ada bahin an interes ngan pagsabot. Ki- nahanglan magin interesado ka gud ha imo binabasa basi maisentro an imo bug-os nga atensyon dida hito. Diri mo mahinunumdoman an mga impor- masyon kon an imo hunahuna nadidisturbo samtang nangangalimbasog ka ha pagbasa. Mapapauswag an pagsabot kon ikakaw-ing mo an impormasyon ha mga butang nga pamilyar ha imo o ha hinbabaroan mo na. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Paonan-o ngan san-o ko maiaaplikar ini nga impormas- yon ha akon kinabuhi? Paonan-o ko ito magagamit ha pagbulig ha iba?' Ma- papauswag liwat an pagsabot kon babasahon mo an pipira nga mga pulong imbes han tagsa nga pulong. Mas madagmit mo masabtan an mga ideya ngan mahibaroan an importante nga mga punto, salit mas masayon ito hinumdo- man. Magkaada Panahon ha Pagrepaso Ginpapabug-atan han mga eksperto ha edukasyon an bili han pagrepaso. Ha usa nga pag-aram, an propesor ha kolehiyo nagsaysay nga ha usa ka minu- to han dirodiretso nga pagrepaso nadudoble an kadamu han impormasyon nga natitipigan. Salit katapos gud han imo pagbasa - o ha pipira han impor- tante nga bahin hito - repasoha ha hunahuna an importante nga mga ideya basi mahisilsil ini ha imo panhunahuna. Hunahunaa kon paonan-o mo isa- saysay ha imo kalugaringon nga mga pulong an bisan ano bag-o nga mga punto nga imo hinbaroan. Pinaagi han imo pagrepaso dayon ha hunahu- na katapos mo basahon an usa nga ideya, matitipigan mo an punto hin mai- ha nga panahon. Ngan ha sunod nga pipira ka adlaw, magkaada higayon ha pagrepaso han imo nabasa pinaagi han pagsumat han impormasyon ha iba. Mahimo mo ito isumat ha usa nga membro han pamilya, ha usa dida ha kongregasyon, ha ka- trabaho, ha kaeskwela, ha amyaw, o ha usa nga imo kaistorya ha ministeryo ha kanataran. Pangalimbasog nga unabihon hin pauroutro diri la an impor- tante nga mga kamatuoran kondi liwat an Kasuratanhon nga pangatadongan nga ginamit may kalabotan hito. Ha pagbuhat hini magpapahimulos ka, ma- bubuligan nga maisilsil an importante nga mga butang ha imo memorya; magpapahimulos liwat hito an iba. Pamalandonga an Importante nga mga Butang Dugang pa ha pagrepaso han imo ginbasa ngan pagsumat hito ha iba, ma- hibabaroan mo nga mapulsanon an pamalandong han importante nga mga butang nga hinbaroan. Ginbuhat ito han mga parasurat han Biblia nga hi
Mapapauswag Mo an Imo Memorya Asap ngan hi David. Hi Asap nagsiring: "Maghihimangraw ako han mga bu- hat ni Jehova; Kay hinunumdoman ko an imo mga urusahon kasanhi. Magpa- palandong liwat ako han bug-os mo nga buhat, ngan magdumdom han imo mga binuhatan." (Sal. 77:11, 12) Ha pariho nga paagi nagsurat hi David: "Na- mamalandong [ako] ha imo ha akon pag-agma ha kagab-ihon," ngan "hinu- numdoman ko an mga adlaw nga daan; Pinamamalandong ko an ngatanan nimo nga mga buhat." (Sal. 63:6; 143:5) Ginbubuhat mo ba ito? An sugad hilarom, nakasentro nga paghunahuna ha imo pagpamalandong han mga buhat ni Jehova, han iya mga kalidad, ngan mga kapahayagan han iya kaburut-on nabulig ha imo labaw pa ha paghinumdom han mga kama- tuoran. Kon buhaton mo an sugad nga paghunahuna, titipigan gud hito an importante nga mga butang ha imo kasingkasing. Magmumolde ito han imo pagkatawo. An mga butang nga nagpapabilin ha memorya magpapakita han imo gihilarumi nga mga panhunahuna. - Sal. 119:16. An Bahin han Espiritu han Dios Diri kita ginpapabay-an kon nangangalimbasog kita ha paghinumdom han mga kamatuoran mahitungod han mga buruhaton ni Jehova ngan han mga butang nga ginyakan ni Jesu-Kristo. Ha gab-i antes han iya kamatayon, hi Jesus nagsiring ha iya mga sumurunod: "Ini nga mga bagay ipinanmu- long ko ha iyo han naukoy pa ako upod niyo. Kondi an maglilipay, an [ba- raan nga espiritu], nga pakakanhion han Amay ha akon ngaran, pagtutut- doan kamo niya ha ngatanan nga mga bagay ngan magpapahinumdom ha iyo han ngatanan nga mga bagay nga akon iginsumat ha iyo." (Juan 14:25, 26) Hi Mateo ngan hi Juan presente hadto. Napamatud-an ba nga an bara- an nga espiritu nagin kabulig nira? Oo! Mga walo ka tuig an naglabay, na- tapos igsurat ni Mateo an siyahan detalyado nga asoy han kinabuhi ni Kris- to, upod na an birilhon nga mga hinumdoman han Sermon ha Bukid ngan an detalyado nga tigaman sugad han presensya ni Kristo ngan han kataposan han sistema han mga butang. Kaunman-kag-lima ka tuig katapos mamatay hi Jesus, iginsurat ni apostol Juan an iya Ebanghelyo, upod na an mga detalye han ginsiring ni Jesus han kataposan nga gab-i nga nakaupod han mga apos- tol an Ginoo antes itubyan niya an iya kinabuhi. Sigurado, hi Mateo ngan Juan may-ada matin-aw nga mga hinumdoman han mga butang nga ginsi- ring ngan ginbuhat ni Jesus samtang kaupod nira hiya, kondi an baraan nga espiritu may-ada importante nga bahin ha pagsiguro nga diri nira hinganga- limtan an importante nga mga detalye nga karuyag ni Jehova ha iya sinurat nga Pulong. An baraan nga espiritu ba nagios sugad nga kabulig han mga surugoon han Dios yana nga panahon? Sigurado! Siyempre, an baraan nga espiritu diri nag- bubutang ha aton mga hunahuna han mga impormasyon nga waray naton 19
20 Mapapauswag Mo an Imo Memorya hibaroi, kondi nagios ito sugad nga kabulig ha pagpahinumdom ha aton han importante nga mga impormasyon nga aton gin-adman ha naglabay. (Luk. 11:13; 1 Juan 5:14) Salit, kon nabangon an panginahanglan, an aton abilidad ha paghunahuna napapagios nga "hinumdoman an mga pulong nga iginya- kan hadto pa han mga baraan nga manaragna, ngan an mga sugo han aton Ginoo ngan Manluluwas." - 2 Ped. 3:1, 2. 'Diri Ka Gud Sadang Mahingalimot' Pauroutro nga nagpahamangno hi Jehova ha Israel: 'Diri ka gud sadang ma- hingalimot.' Diri hiya naglalaom ha ira nga hinumdoman hin bug-os an nga- tanan nga butang. Kondi diri hira magin okupado ha personal nga mga tingu- ha nga diri na nira nahinunumdoman an mga pakig-upod ni Jehova. Sadang tipigan nira ha ira panumdoman an pagtalwas ni Jehova ha ira han pinama- tay han iya anghel an ngatanan nga suhag han Ehipto sugad man han abrihan ni Jehova an Dagat nga Pula ngan sadhan ito, nga nalumos hi Paraon ngan an iya kasundalohan. Angay hinumdoman han mga Israelita nga ha ira iginhatag han Dios an iya Balaud ha Bukid Sinai ngan giniyahan niya hira ha kaminga- wan ngan ngadto ha Tuna nga Iginsaad. Diri hira sadang mahingalimot tu- ngod kay an paghinumdom hini nga mga butang padayon nga magkakaada daku nga epekto ha ira adlaw-adlaw nga pagkinabuhi. - Deut. 4:9, 10; 8:10-18; Eks. 12:24-27; Sal. 136:15. Kita liwat sadang maghirot nga diri mahingalimot. Samtang inaatubang na- ton an mga pag-ipit ha kinabuhi, kinahanglan hinumdoman naton hi Jehova, ginhuhunahuna pirme an kalidad han iya pagka-Dios ngan an gugma nga iya ipinakita pinaagi han paghalad han iya Anak, nga nagtagana han lukat para han aton mga sala basi magkaada kita hingpit nga kinabuhi ha kadayonan. (Sal. 103:2, 8; 106:7, 13; Juan 3:16; Roma 6:23) An regular nga pagbasa han Bib- lia ngan aktibo nga pakigbahin ha mga katirok ha kongregasyon ngan ha mi- nisteryo ha kanataran pirme magtitipig hinin birilhon nga mga kamatuoran nga matin-aw ha aton. Kon naatubang hin mga desisyon, dagku man o gudti, hinumdumi iton importante nga mga kamatuoran, ngan tuguti ito nga makaimpluwensya ha imo panhunahuna. Ayaw hingalimot. Sarig kan Jehova para han giya. Imbes nga hunahunaon la an mga butang ha unudnon nga kahimtang o sumarig ha madagmit nga pagsagda han diri-hingpit nga kasingkasing, pakianhi an imo kalugaringon, 'Ano nga sagdon o mga prinsipyo tikang ha Pulong han Dios an sadang ko hinumdoman ha akon desisyon?' (Prob. 3:5-7; 28:26) Diri mo mahinunumdoman an mga butang nga waray mo mabasa o mahibatii. Kondi samtang nagtutubo ka ha husto nga kahibaro ngan gugma kan Jehova, mag- uuswag an natirok nga kahibaro nga mahinunumdoman mo ha bulig han es- piritu han Dios, ngan an nagtutubo nga gugma mo kan Jehova magpapagios ha imo ha pagbuhat uyon hito.
Magmaduruto Ka ha Pagbasa DIRI mahihimo han mga hayop an imo ginbubuhat yana mismo. Usa ha kada 6 nga tawo an diri maaram magbasa - kasagaran nga tungod kay kulang hin higayon nga makaeskwela - ngan ha mga maaram, damu an diri regular nga nagbubuhat hito. Kondi, pinaagi han imo abilidad ha pagbasa han inim- printa ha pahina nakakapagbiyahe ka ngadto ha lain nga mga nasud, naki- kilala an mga tawo nga an pagkinabuhi nagpapauswag ha imo, ngan nagka- kaada praktikal nga kahibaro nga mabulig ha imo ha pagdumara han mga kahimtang ha kinabuhi. An abilidad ha pagbasa nakakaapekto kon mationan-o kadamu an hinba- baroan han usa nga batan-on tikang ha iya pag-eskwela. Kon namimiling hiya hin trabaho, bangin makaimpluwensya an iya abilidad ha pagbasa ha klase han trabaho nga makukuha niya ngan ha kadamu han oras nga kina- hanglan magtrabaho hiya basi kumita. An mga asawa nga ma- opay magbasa mas maaram mag-ataman han ira mga pamilya may kalabotan ha husto nga pagkaon, paglimpyo, ngan pagpu- gong han sakit. An mga iroy nga maopay magbasa magkakaada liwat maopay gud nga impluwensya ha pag-uswag han abilidad ha paghunahuna han ira mga anak. Siyempre, an gidadakui nga kapulsanan han pagbasa, amo an imo 'pakabiling han kahibaro han Dios.' (Prob. 2:5) Damu han mga paagi han aton pag-alagad ha Dios an nagkikinahang- lan han abilidad ha pagbasa. An Kasuratan ngan an basado-ha- Biblia nga mga publikasyon ginbabasa ha mga katirok ha kon- gregasyon. An imo pagin-epektibo ha ministeryo ha kanataran apektado gud han imo paagi han pagbasa. Ngan an pangandam para hini nga mga buruhaton nagkikinahanglan hin pagbasa. Tungod hito an imo pag-uswag ha espirituwal nadepende gud ha imo batasan ha pagbasa. Pahimulusi hin Maopay an Higayon Limitado an edukasyon han iba nga nag-aaram han mga paagi han Dios. Bangin kinahanglan tutdoan hira ha pagbasa basi ma- dugangan an ira pag-uswag ha espirituwal. O bangin kinahang- lan nira an personal nga bulig ha pagpauswag han ira abilidad ha pagbasa. Kon kinahanglanon ha lokal, nangangalimbasog an mga kongregasyon ha pag-organisa hin mga klase para han diri maaram magbasa ngan magsurat, ginagamit an publikasyon 21 ANO AN IUUPOD HA IMO PROGRAMA HAN PAGBASA? ˙ An Biblia ba an imo inuuna pagbasa? ˙ Regular ba nga binabasa mo an Barantayan ngan Awake! nga mga magasin? ˙ Binabasa mo ba dayon an bag-o nga aradman nga literatura ha Biblia katapos makarawat ito? ˙ Kon gintatagan hin kopya han An Aton Ministeryo ha Ginhadian, binabasa mo ba an mga impormasyon didto basi makabulig ha imo ha ministeryo? ˙ Mationan-o na kadamu an imo nabasa nga darodaan nga mga publikasyon han mga Saksi ni Jehova?
An binabasa mo ha imo mga anak nakakabulig ha pagmolde han ira personalidad Mahibaro ha pagin epektibo nga magbarasa ha publiko Magpadayon ka ha pagbasa ha publiko An imo mga batasan ha pagbasa nakakaimpluwensya han imo espirituwal nga pag-uswag
Magmaduruto Ka ha Pagbasa nga Apply Yourself to Reading and Writing. Damu ka yukot an nagpapahimu- los gud tikang hini nga tagana. Tungod ha bili han pakabasa hin maopay, an iba nga mga kongregasyon naghihikay hin mga klase para ha pagpauswag han pagbasa dungan han Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Bisan ha mga lugar nga waray han sugad nga mga klase, mahimo mag-uswag hin ma- opay an usa ka tawo pinaagi han paggahin hin gutiay nga oras kada adlaw ha pagbasa ha daku nga tingog ngan pinaagi han regular nga pagtambong ngan pakigbahin ha eskwelahan. Makasurubo, an mga komiks ngan an telebisyon, upod an iba pa han sugad hini nga mga butang, amo an nag-aaghat ha damu nga tawo nga igbalewa- ray an pagbasa. An pagkinita ha telebisyon ngan an panalagsa nga pagbasa mahimo makaulang ha pag-uswag han mga kaabtik ha pagbasa han usa ka tawo ngan han iya abilidad ha maabtik nga paghunahuna ngan pangatado- ngan ngan ha maopay nga pagpahayag han iya mga ideya. Igintatagana han 'matinumanon ngan maaramon nga uripon' an mga publikasyon nga nabulig ha aton basi masabtan an Biblia. Naghahatag ini hin damu nga impormasyon mahitungod han importante nga mga butang ha espirituwal. (Mat. 24:45; 1 Kor. 2:12, 13) Pirme liwat ito nagsusumat ha aton han bag-o importante nga mga pag-uswag ha kalibotan ngan han ka- hulogan hito, nabulig ha aton nga mas mahibaro han pisikal nga kalibotan, ngan nagtututdo ha aton han mga paagi ha paglampos han mga isyu nga na- kakaapekto ha aton. Labaw ha ngatanan, iginpapatin-aw hito kon paonan-o mag-aalagad ha Dios nga kinakarawat niya ngan magkaada han iya pag-uyon. An sugad maopay nga pagbasa mabulig ha imo nga mag-uswag sugad nga es- pirituwal nga tawo. Siyempre, an abilidad ha pagbasa hin maopay diri usa nga kalidad. An ka- abtik ha pagbasa kinahanglan gamiton ha husto nga paagi. Pariho han pag- kaon, an pagbasa kinahanglan pilion. Kay ano nga kaunon an pagkaon nga waray tinuod nga sustansya o bangin makahilo pa ngani ha imo? Ha pari- ho nga paagi, kay ano nga basahon, bisan kon pahapyaw la, an makakadaot ha hunahuna ngan kasingkasing? An mga prinsipyo han Biblia an basihanan naton ha pagsiguro kon ano nga barasahon an aton pipilion. Antes magdesis- yon kon ano an imo babasahon, hunahunaa an mga teksto sugad han Ekle- siastes 12:12, 13; Efeso 4:22-24; 5:3, 4; Filipos 4:8; Kolosas 2:8; 1 Juan 2:15-17; ngan 2 Juan 10. Magbasa nga Husto an Katuyoan An bili han husto nga katuyoan ha pagbasa nagigin matin-aw samtang gin- uusisa an mga asoy han Ebanghelyo. Pananglitan, ha Ebanghelyo ni Mateo, mababasa naton nga hi Jesus nagpakiana ha relihiyoso nga mga lider nga maaram ha kasuratan hin mga pakiana sugad han "Waray ba niyo mabasa?" 23
24 Magmaduruto Ka ha Pagbasa ngan 'Waray gud ba niyo mabasa ini?' antes hiya maghatag ha ira han Kasu- ratanhon nga mga baton ha ira tuso nga mga pakiana. (Mat. 12:3, 5; 19:4; 21: 16, 42; 22:31) Usa nga leksyon nga aton mahibabaroan hini amo nga kon diri husto an aton katuyoan ha pagbasa, magkakaada kita sayop nga konklusyon o diri masasabtan an punto. An mga Pariseo nagbasa han Kasuratan tungod kay ginhunahuna nira nga pinaagi hito, makakarawat nira an kinabuhi nga waray kataposan. Ito nga balos, sugad han iginpatin-aw ni Jesus, diri ihahatag hadton diri nahigugma ha Dios ngan diri nakarawat han Iya paagi han pag- talwas. (Juan 5:39-43) Hakugnon an katuyoan han mga Pariseo; salit, sayop an damu han ira mga konklusyon. Gugma kan Jehova an pinakaputli nga katuyoan han aton pagbasa han iya Pulong. An sugad nga gugma nagpapagios ha aton nga mahibaro han kabu- rut-on han Dios, tungod kay an gugma "nalilipay ha kamatuoran." (1 Kor. 13:6) Bisan kon hadto diri kita nalilipay ha pagbasa, an paghigugma kan Je- hova ha aton 'bug-os nga hunahuna' magpapagios ha aton nga madasigon nga gamiton an aton mga hunahuna ha pagkuha han kahibaro han Dios. (Mat. 22:37) An gugma nagpupukaw han interes, ngan an interes nagpapagi- os nga mahibaro. Tagda an Kalaksi An pagbasa may-ada duok nga relasyon ha pagsabot. Bisan ha imo pag- basa yana, ginkikilala mo an mga pulong ngan nahinunumdoman an kahu- logan hito. Mahimo mo pauswa- gon an kalaksi han imo pagbasa kon pahaluagon mo an pagsabot. Imbes nga umukoy basi usisahon an tagsa nga pulong, durungan nga usisaha an pipira nga mga pu- long. Samtang ginpapauswag mo ini nga abilidad, makikita mo nga mas hinsasabtan mo hin matin- aw an imo binabasa. An urosa nga pagbasa nakakapaduok han mga membro han pamilya Kondi, kon nagbabasa hin mas makuri nga barasahon, mahimo mag-uswag an imo hinbaroan ti- kang ha imo mga pangalimba- sog pinaagi han paggamit hin iba nga paagi. Han ginsasagdonan hi Josue ha iya pagbasa han Kasura- tan, hi Jehova nagsiring: 'Ini nga basahon han balaud diri ibulag
Magmaduruto Ka ha Pagbasa ha imo baba, ngan basahon mo ito ha gutiay nga tingog.' (Jos. 1:8) An pag- basa ha gutiay nga tingog agsob nga ginbubuhat kon an usa ka tawo namu- murubuot. Salit, an Hebreo nga pulong nga iginhubad nga 'pagbasa ha gu- tiay nga tingog' iginhubad liwat nga "namamalandong." (Sal. 63:6; 77:12; 143:5) Kon namamalandong, an usa ka tawo naghuhunahuna hin hilarom; diri hiya nagdadagmit. An pagbasa ha mahunahunaon nga paagi nabulig basi an Pulong han Dios mas makabantad han hunahuna ngan kasingka- sing. An Biblia nagsusulod hin tagna, sagdon, mga proberbio, siday, mga kapahayagan han paghukom han Dios, mga detalye mahitungod han katu- yoan ni Jehova, ngan damu totoo-ha-kinabuhi nga mga ehemplo - an nga- tanan birilhon para hadton karuyag maglakat ha mga dalan ni Jehova. Ma- pulsanon gud an pagbasa han Biblia ha paagi nga magpapabilin gud ito ha imo hunahuna ngan kasingkasing! Mahibaro ha Pagsentro han Hunahuna Kon nagbabasa ka, ibutang an imo kalugaringon ha tagsa nga kahimtang nga iginsasaysay. Handurawa an mga tawohan, ngan abata an ira mga pag- bati ha mga eksperyensya nga nahitatabo ha ira kinabuhi. Mas masayon ini kon ginbabasa an asoy mahitungod kan David ngan Goliat, nga nahirekord ha 1 Samuel kapitulo 17. Kondi bisan an mga detalye nga aada ha Eksodo ngan Lebitiko mahitungod han pagtukod han tabernakulo o an pagbutang han mga saserdote ha katungdanan magigin makapainteres ngan baga hin totoo kon hahandurawon mo an mga sukol ngan mga materyales o huna- hunaon an hamot han insenso, han sinanlag nga lugas, ngan han mga ha- yop nga sinusunog sugad nga halad. Hunahunaa kon mationan-o kauru- sahon an pagdumara han saserdotanhon nga pag-alagad! (Luk. 1:8-10) An paggamit han imo mga sentido ngan han imo mga emosyon hini nga paa- gi mabulig ha imo nga masabtan an imo binabasa ngan makakabulig ito ha paghinumdom. Kondi, kon diri ka mabinantayon, mahimo magpatlaag an imo hunahu- na kon nagbabasa ka. An imo mga mata bangin nagkikita ha pahina, kondi an imo hunahuna bangin waray dida. May-ada ba musika? Abrido ba an te- lebisyon? Nag-iiristorya ba an mga kaupod ha balay? Kon posible, gimaopa- yi an pagbasa ha mamingaw nga lugar. Kondi, an disturbo bangin magti- kang ha aton kalugaringon. Bangin nagin sagipo ka ha bug-os nga adlaw. Aw, masayon gud mahinumdoman an mga ginbuhat ha bug-os nga adlaw! Siyempre, maopay an pagrepaso han mga nahitabo ha bug-os nga adlaw - kondi ayaw buhata kon nagbabasa ka. Bangin nagtikang ka nga nakasen- tro an imo hunahuna, o bangin gintikangan mo an imo pagbasa pinaa- gi han pag-ampo. Kondi samtang nagbabasa ka, nagtitikang pagpatlaag an imo hunahuna. Pangalimbasog utro. Disiplinaha an imo kalugaringon nga 25
26 Magmaduruto Ka ha Pagbasa tipigan nga nakasentro an imo hunahuna ha imo binabasa. Ha hinayhinay, makikita mo an pag-uswag. Ano an imo bubuhaton kon mabasa mo an usa nga pulong nga diri mo na- sasabtan? An iba han diri-pamilyar nga mga pulong bangin isaysay an kahu- logan o paghisgotan ha imo binabasa. O bangin masabtan mo an kahulogan tikang ha konteksto hito. Kon diri, kitaa an kahulogan han pulong ha diksyo- naryo kon may-ada, o tigamni an pulong basi ipakiana mo ha iba an kahulo- gan. Magpapauswag ini han imo bokabularyo ngan makakabulig ha imo pag- sabot kon nagbabasa. Pagbasa ha Publiko Han nagsiring hi apostol Pablo kan Timoteo nga magpadayon hiya ha pag- basa, espisipiko nga gin-uunabi ni Pablo an pagbasa para ha kapulsanan han iba. (1 Tim. 4:13) An epektibo nga pagbasa ha publiko labaw pa an ginkikina- hanglan kay ha pagbasa la han mga pulong dida ha pahina ha daku nga ti- ngog. An nagbabasa kinahanglan mahibaro han kahulogan han mga pulong ngan makasabot han mga ideya nga iginsasaysay hito. Maisasaysay la niya hin husto an mga ideya ngan maipapahayag an husto nga mga pagbati kon buhaton niya ito. Siyempre, nagkikinahanglan ini hin maopay nga pangan- dam ngan pagbansay. Salit, hi apostol Pablo nagsagdon: "Magpadayon ka ha pagbasa [ha publiko]." Makakarawat mo an birilhon nga pagbansay hini nga abilidad ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Magkaada Panahon ha Pagbasa "An mga hunahuna han maduruto tipakadto la ha [kapulsanan]; Kondi an tagsatagsa nga madinalidalion nagdadagmit la ha kakulangan." (Prob. 21:5) Totoo gud ito may kalabotan han aton hingyap ha pagbasa! Basi makarawat an 'kapulsanan,' kinahanglan magplano kita hin maopay basi diri maulang han iba nga mga buruhaton an aton pagbasa. San-o ka nagbabasa? Nagpapahimulos ka ba pinaagi han pagbasa hin tem- prano ha aga? O mas karuyag mo ba magbasa kon tikagab-i na? Kon makaka- basa ka bisan la 15 o 20 minutos kada adlaw, mahipapausa ka ha kadamu han imo nabasa. An yawi amo an pagin regular. Kay ano nga gintuyo ni Jehova nga isurat ha libro an iya urusahon nga mga katuyoan? Basi an mga tawo makabasa han iya sinurat nga Pulong. Makaka- bulig ini ha ira nga usisahon an urusahon nga mga buhat ni Jehova, mai- sumat ini ha ira mga anak, ngan mahinumdoman an mga buruhaton han Dios. (Sal. 78:5-7) An aton apresasyon ha pagkamahinatagon ni Jehova hini nga butang labi nga maipapakita pinaagi han aton pagbasa han iya naghaha- tag-kinabuhi nga Pulong.
May-ada Balos an Pag-aram NAKAKITA ka na ba hin mga tawo nga namimili hin prutas? Ginkikita han ka- dam-an an kolor ngan kadaku hito basi masiguro nga hinog na ito. An iba nga mga tawo ginsisimhot an prutas. Ginkakaptan ito han iba, ginpipidlit pa nga- ni. Gintitirotimbang liwat ito han iba, iginbubutang an usa ka bug-os ha tag- ˆ a. Ano sa nga kamot basi hibaroan kon hain an mas mabug-at tungod han dug an ginhuhunahuna hini nga mga tawo? Gin-uusisa nira an mga detalye, ginti- tirotimbang an mga kaibahan, nahinunumdom han mga pagpili hadto, ngan igintatanding an ira nakikita yana ha ira hinbabaroan na. An marasa nga balos naghuhulat ha ira tungod han maopay nga pagtirotimbang. Siyempre, mas damu an mga balos ha pag-aram ha Pulong han Dios. Kon an sugad nga pag-aram importante gud ha aton kinabuhi, magigin marig-on an aton pagtoo, maghihilarom an aton gugma, magigin mas mabungahon an aton ministeryo, ngan an aton mga desisyon maghahatag hin dugang nga pamatu- od han pagkaada pagsabot ngan diosnon nga kinaadman. Mahitu- ngod han sugad nga mga balos, an Proberbios 3:15 nasiring: "Wa- ray han mga butang nga imo mauungara maitatanding ha iya." Naieksperyensyahan mo ba an sugad nga mga balos? An paagi han imo pag-aram bangin amo an hinungdan. - Kol. 1:9, 10. Ano an pag-aram? Labaw pa ito kay han basta pagbasa la. Nag- uupod ito han paggamit han imo mga abilidad ha paghunahu- na para ha maopay o dugang nga pag-usisa han tema. Ginkikina- hanglan hito an pag-usisa han imo ginbabasa, igintatanding ito ha imo hinbabaroan na, ngan gintitigamnan an mga pangatado- ngan ha mga iginsaysay. Kon nag-aaram, hunahunaa hin maopay an bisan ano nga mga ideya nga iginsaysay nga bangin bag-o ha imo. Tagda, liwat, kon paonan-o mo personal nga mas maiaapli- kar hin bug-os an Kasuratanhon nga sagdon. Sugad nga Saksi ni Jehova, hunahunaa liwat an mga higayon nga magagamit an ma- teryal ha pagbulig ha iba. Matin-aw, an pag-aram nag-uupod han pamalandong. Magkaada Husto nga Panhunahuna Kon nag-aandam ha pag-aram, tiroka an mga butang sugad han imo Biblia, bisan ano nga mga publikasyon nga ginpaplano mo gamiton, an lapis o ballpen, ngan bangin usa nga notebook. Kon- di gin-aandam mo ba liwat an imo kasingkasing? An Biblia nagsu- sumat ha aton nga hi Esra "[nag-andam han] iya kasingkasing ha pagpangita han balaud ni Jehova, ngan ha pagbuhat hini, ngan ha 27 BASI MAKARAWAT AN GIDADAKUI NGA MGA BALOS ˙ Andama an imo kasingkasing ˙ Magkaada abanse nga ideya han bug-os nga pag-aadman ˙ Ilain an importante nga mga impormasyon ˙ Usisaha kon paonan-o an mga teksto nangangatadongan para han mga iginsaysay ˙ Repasoha an nangunguna nga mga punto ˙ Pamalandonga kon paonan-o sadang makaimpluwensya ha imo kinabuhi an imo gin-aadman ˙ Pamiling hin mga higayon basi gamiton an gin-aadman ha pagbulig ha iba
28 May-ada Balos an Pag-aram pagtutdo dida ha Israel han mga kasugoanan ngan han mga lagda." (Esra 7:10) Ano an nahiuupod ha sugad nga pag-andam han kasingkasing? An pag-ampo nakakabulig ha aton nga tikangan an pag-aram ha Pulong han Dios ha husto nga katuyoan. Karuyag naton nga an aton kasingkasing, an aton kalugaringon mismo, magin makinarawaton ha igintututdo ha aton ni Jeho- va. Ha pagtikang han tagsa nga sesyon han pag-aram, panginyupo kan Jeho- va para han bulig han iya espiritu. (Luk. 11:13) Paghangyo ha iya nga buligan ka nga masabtan an kahulogan han imo pag-aadman, kon paonan-o ito may kalabotan han iya katuyoan, kon paonan-o ito mabulig ha imo ha pagkilala han maopay ngan han maraot, kon paonan-o mo iaaplikar an iya mga prinsip- yo ha imo kinabuhi, ngan kon paonan-o nakakaapekto an gin-aadman ha imo relasyon ha iya. (Prob. 9:10) Samtang nag-aaram ka, 'padayon nga maghang- yo ha Dios' para han kinaadman. (Jak. 1:5) Tangkod nga usisaha an imo kalu- garingon sumala han imo hinbabaroan, samtang nangangaro ka han bulig ni Jehova nga mawara an sayop nga mga panhunahuna o nakakadaot nga mga hingyap. Pirme 'magpasalamat kan Jehova' tungod han mga butang nga iya iginpapahayag. (Sal. 147:7) Inin mainampoon nga paagi han pag-aram magtu- tugway ha pagin duok kan Jehova, tungod kay nagpapagios ito ha aton nga mamati ha iya kon nagyayakan hiya ha aton pinaagi han iya Pulong. - Sal. 145:18. An pagin makinarawaton nagpapakilala han kaibahan han katawohan ni Je- hova tikang ha iba nga mga estudyante. An mga tawo nga kulang han dios- non nga debosyon, kasagaran nga nagruruhaduha ngan nagpapakaraot han na- hisurat. Kondi diri sugad hito an aton paggios. Nasarig kita kan Jehova. (Prob. 3:5-7) Kon may-ada naton diri hinsasabtan, diri kita mapahitas-on nga nasiring nga sayop ito. Samtang namimiling ngan nagsasaliksik han mga baton, naghu- hulat kita kan Jehova. (Mika 7:7) Pariho kan Esra, may-ada kita tumong ha pagbuhat ngan pagtutdo han aton hinbabaroan. Tu- ngod hini nga hingyap han kasingkasing, magkakaada kita hura nga mga balos tikang ha aton pag-aram. KON PAONAN-O MAGKAKAADA ABANSE NGA IDEYA HA MATERYAL NGA ARADMAN ˙ Hunahunaa an mga pulong han ulohan ˙ Tagda kon paonan-o an tagsa nga sub-ulohan nauyon ha ulohan ˙ Usisaha an ngatanan nga retrato, mga tsart, o mga pakiana ha kahon Kon Paonan-o Mag-aaram Imbes nga magtikang dayon ha parapo 1 ngan padayon ngad- to ha kataposan, kitaa siyahan an bug-os nga artikulo o an kapi- tulo han materyal. Tikangi pinaagi han pagtirotimbang han mga pulong ha ulohan. Ini an tema han imo pag-aadman. Katapos ti- gamni hin maopay kon paonan-o nauyon ha tema an mga sub- ulohan. Usisaha an mga retrato, mga tsart, o mga pakiana ha ka- hon nga kaupod han artikulo. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Sumala ha siyahan nga pag-usisa ha bug-os nga artikulo, ano an ginlalaoman ko nga hibabaroan? Ha ano nga paagi magigin bi- rilhon ito ha akon?' Ini an giya han imo pag-aram.
May-ada Balos an Pag-aram 29 Yana hibaroi an mga impormasyon. An aradman nga mga artikulo han Ba- rantayan ngan an iba nga mga libro may-ada inimprinta nga mga pakiana. Samtang binabasa mo an kada parapo, maopay nga tigamnan an mga baton. Bisan kon waray mga pakiana para han pag-aram, mahimo tigamnan mo giha- pon an importante nga mga punto nga karuyag mo hinumdoman. Kon an usa nga ideya bag-o ha imo, magkaada hin gutiay nga panahon para hito basi ma- siguro nga hinsasabtan mo ito hin maopay. Magin mabinantayon ha mga ilus- trasyon o mga pangatadongan nga magagamit mo ha ministeryo ha kanataran o mahimo iupod ha tiarabot nga toka ha pagpahayag. Hunahunaa kon hin-o nga mga tawo an mapaparig-on an pagtoo kon imo ipaangbit ha ira an imo gin-aadman. Bagisi an mga punto nga karuyag mo gamiton, ngan repasoha ito kon tapos na an imo pag-aram. Samtang gin-uusisa mo an materyal, basaha an gin-unabi nga mga teksto. Hunahunaa kon paonan-o an tagsa nga teksto nauyon ha bug-os nga parapo. Bangin nabasa mo an mga punto nga diri mo dayon hinsasabtan o karuyag mo usisahon hin mas maopay. Imbes nga makaulang ito ha imo, paghimo hin nota basi hatagan ini hin dugang nga pagtagad ha urhi. An mga punto agsob nga nasasabtan samtang binabasa mo an bug-os nga materyal. Kon diri, ma- himo ka magsaliksik hin dugang pa. Ano nga mga butang an kinahanglan ta- gan hin sugad nga pagtagad? Bangin may-ada usa nga teksto nga ginkotar nga diri mo hinsasabtan hin matin-aw. O bangin diri mo dayon masabtan kon pao- nan-o ito nauyon ha tema nga ginhihisgotan. Bangin inaabat mo nga hinsa- sabtan mo an usa nga ideya ha materyal kondi diri igo basi maisaysay ito ha iba. Imbes nga palabyon la ini, maopay nga magsaliksik hito katapos mo mag- aram. Han nagsurat hi apostol Pablo han iya detalyado nga surat ha Hebreoha- non nga mga Kristiano, ha kabutngaan hiya nagsiring: "An kahulogan amo ini." (Heb. 8:1) Ginpapahinumdom mo ba an imo kalugaringon ha sugad hito nga paagi ha panapanahon? Tagda kon kay ano nga ginbuhat ito ni Pablo. Ha nahiu- na nga mga kapitulo han iya inspirado nga surat, ipinakita na niya nga hi Kristo sugad nga Hitaas nga Saserdote han Dios sinulod ha langit mismo. (Heb. 4:14- 5:10; 6:20) Kondi, pinaagi ha pagbulaga ngan pagpabug-at hiton nangunguna nga punto ha tinikangan han kapitulo 8, igin-andam ni Pablo an hunahuna han iya mga magbarasa basi maghunahuna hin hilarom kon paonan-o ito naaplikar ha ira kinabuhi. Iginpatin-aw niya nga hi Kristo nagpakita ha atubangan han persona han Dios tungod ha ira ngan nag-abri han dalan para han ira pagsulod ngadto ha "baraan nga lugar" ha langit. (Heb. 9:24; 10:19-22) An pagkasigura- do han ira paglaom magpapagios ha ira nga sundon an dugang nga sagdon hini nga surat mahitungod han pagtoo, pagpailob, ngan Kristiano nga paggawi. Su- gad man, kon nag-aaram kita, an pagsentro ha nangunguna nga mga punto ma- bulig ha aton nga hisabtan an bug-os nga tema ngan mahisilsil ha aton mga hu- nahuna an maopay nga mga hinungdan han pagbuhat uyon hito.
Basi magpahimulos hin bug-os ha imo personal nga pag-aram, andama an imo kasingkasing Magkaada panahon ha pamalandong Siguroha nga basahon an mga teksto Magin pamilyar ha mga garamiton ha pagsaliksik nga may-ada ha iyo yinaknan
May-ada Balos an Pag-aram 31 An imo ba personal nga pag-aram magpapagios ha imo nga magbuhat? Im- portante ini nga pakiana. Kon nahibabaro ka hin usa nga butang, pakianhi an imo kalugaringon: 'Paonan-o ini sadang makaapekto ha akon paggawi ngan ha akon mga tumong ha kinabuhi? Paonan-o ko magagamit ini nga impormasyon ha pagsulbad han problema, ha pagdesisyon, o ha pagdangat han tumong? Pa- onan-o ko ito magagamit ha akon pamilya, ha ministeryo ha kanataran, ha kon- gregasyon?' Tagda hin mainampoon ini nga mga pakiana, pamalandonga an to- too nga mga kahimtang diin maiaaplikar mo an imo kahibaro. Katapos han usa nga kapitulo o artikulo, magkaada hin halipot nga repaso. Kitaa kon mahinumdoman mo an nangunguna nga mga punto ngan an nasu- porta nga mga argumento. Mabulig ini ha imo nga matigamnan an impormas- yon nga magagamit ha tidaraon. Kon Ano an Pag-aadman Sugad nga katawohan ni Jehova, damu an aton pag-aadman. Kondi diin kita magtitikang? Kada adlaw, maopay nga aton adman an teksto ngan mga komen- to tikang ha Pag-usisa han Kasuratan Adlaw-adlaw. Kada semana, natambong kita ha mga katirok ha kongregasyon, ngan an pag-aram ha pangandam para hini mabulig ha aton nga labaw nga magpahimulos. Dugang pa hini, maara- mon nga ginagamit han iba an panahon ha pag-aram ha pipira han aton Kris- tiano nga mga publikasyon nga inimprinta antes hira mahibaro han kamatuo- ran. An iba nagpipili hin pipira nga bahin han ira sinemana nga pagbasa han Biblia ngan gin-aadman gud hin maopay ito nga mga bersikulo. Ano man kon diri igintutugot han imo mga kahimtang nga pag-adman mo hin maopay an ngatanan nga impormasyon nga paghihisgotan ha sinemana nga mga katirok ha kongregasyon? Likayi an mga lit-ag ha pagdagmit basi la matapos an bug-os nga aradman o, mas maraot pa gud, an diri pag-aram ha bi- san ano hito tungod kay diri mo ito mabubuhat ngatanan. Lugod, siguroha kon mationan-o kadamu an mahimo mo pag-adman, ngan buhata ito hin maopay. Buhata ito kada semana. Ha maabot nga panahon, pangalimbasog nga iupod an pag-aadman ha iba nga mga katirok. 'Parig-ona an Imo Panimalay' Maaram hi Jehova nga an mga ulo han pamilya sadang magmauyatom ha pagtagana para ha ira mga hinigugma. "Andama an imo buruhaton ha gawas," siring han Proberbios 24:27, "ngan himoa ini nga andam para ha imo dida ha uma." Kondi, diri mahihimo pasibay-an an espirituwal nga mga panginahang- lan han imo pamilya. Salit, an bersikulo nagpapadayon: "Ngan ha kataliwan pagtukod han imo balay." Paonan-o ini bubuhaton han mga ulo han pamilya? An Proberbios 24:3 nasiring: "Pinaagi han sarabotan [an panimalay] ginparig- on." Paonan-o makakabulig ha imo pamilya an pagkaada hin pagsabot? An pag- sabot amo an abilidad han hunahuna nga makita an lahos pa han nakikita.
32 May-ada Balos an Pag-aram Tinuod gud nga an epektibo nga pag-aram han pamilya nagtitikang ha maopay nga pag-usisa ha imo pamilya mismo. Kumusta an espirituwal nga pag-uswag ha mga membro han imo pamilya? Pamati hin maopay durante han imo paki- istorya ha ira. May-ada ba espiritu han pagreklamo o pagdumot? An materyal ba nga mga tinguha amo an importante nga butang? Kon aadto ka ha minister- yo ha kanataran upod han imo mga anak, komportable ba hira nga iginpapaki- lala an ira kalugaringon sugad nga mga Saksi ni Jehova ha ira mga igkasi-batan- on? Nalilipay ba hira ha iyo programa han pamilya ha pagbasa ngan pag-aram ha Biblia? Tinuod ba nga ginsusunod nira an dalan ni Jehova ha ira pagkinabu- hi? Ha maopay nga pag-usisa makikita kon ano an imo kinahanglan buhaton, sugad nga ulo han pamilya, basi parig-unon ngan dasigon an espirituwal nga mga kalidad han tagsa nga membro han pamilya. Usisaha An Barantayan ngan Awake! para ha mga artikulo nga naghihisgot han espisipiko nga mga panginahanglan. Katapos sumati hin abanse an pamil- ya kon ano an pag-aadman basi hunahunaon nira an impormasyon. Tipigi an mahigugmaon nga kahimtang durante han pag-aram. Ha paagi nga diri ginsisi- rotan o gin-iinsulto an bisan hin-o nga membro han pamilya, ipatin-aw an bili han gin-aadman, ipahiuyon ha espisipiko nga panginahanglan han imo pamil- ya. Dasiga nga makigbahin an tagsa nga membro. Buligi an kada tagsa nga ma- hibaro kon paonan-o an Pulong ni Jehova "hingpit" ha pagtagana han ginkiki- nahanglan ha kinabuhi. - Sal. 19:7. Pagkarawat han mga Balos An maobserbaron nga mga tawo nga waray espirituwal nga pagsabot naka- kag-aram han uniberso, mga hitabo ha kalibotan, ngan bisan han ira kalugari- ngon kondi diri nasabot han totoo nga kahulogan han ira nakikita. Ha luyo nga bahin, pinaagi han bulig han espiritu han Dios, an mga tawo nga regular nga nag-aaram ha Pulong han Dios nakakasabot dida hini nga mga butang han binuhat han Dios, han katumanan han tagna ha Biblia, ngan han iginpa- pahayag nga katuyoan han Dios ha pagbendisyon ha masinugtanon nga kata- wohan. - Mar. 13:4-29; Roma 1:20; Pah. 12:12. Tungod kay urusahon ito, diri ito sadang magpagios ha aton nga magin ma- pahitas-on. Lugod, an adlaw-adlaw nga pag-usisa ha Pulong han Dios nabulig ha aton nga magpabilin nga mapainubsanon. (Deut. 17:18-20) Nagpapanali- pod liwat ito ha aton tikang "ha limbong han sala" tungod kay kon buhi ha aton mga kasingkasing an Pulong han Dios, an kadani ha sala diri gud maka- kadaog han aton determinasyon ha pag-ato hito. (Heb. 2:1; 3:13; Kol. 3:5-10) Salit, 'manggawi kita nga takos kan Jehova nga magin bug-os nga makalili- pay ha iya samtang padayon nga mamunga kita ha ngatanan nga maopay nga buhat.' (Kol. 1:10) An pagbuhat hito amo an aton tumong ha pag-aram ha Pulong han Dios, ngan an pagin malampuson hito amo an gidadakui nga ba- los.
Kon Paonan-o an Pagsaliksik HI HADI Salomon 'namalandong ngan nagsaliksik hin maopay, basi niya mai- han-ay an damu nga sambingay.' Kay ano? Tungod kay interesado hiya ha pag- surat han 'husto nga mga pulong han kamatuoran.' (Ekles. 12:9, 10) Hi Lukas 'nagsulsog han kahimtang han ngatanan nga mga butang tikang ha tinika- ngan ha husto nga paagi' basi maisaysay hin husto an pagkasurunod han mga hitabo ha kinabuhi ni Kristo. (Luk. 1:3) Nagsaliksik inin duha nga surugoon han Dios. Ano an pagsaliksik? Ito an maopay nga pamiling hin mga impormasyon ma- hitungod han usa nga butang. Nag-uupod ito han pagbasa, ngan nagkikina- hanglan ito hin pag-aplikar han mga prinsipyo han pag-aram. Mahimo liwat ito mag-upod hin pagpakiana ha mga tawo. Ano nga mga kahimtang an nagkikinahanglan hin pagsaliksik? Ini an pi- pira nga mga ehemplo. Ha imo personal nga pag-aram o pagba- sa han Biblia bangin bumangon an mga pakiana nga importan- te ha imo. An tawo nga imo ginsasangyawan bangin magpakiana nga karuyag mo batunon hin espisipiko nga impormasyon. Ba- ngin igintoka ka nga magpahayag. HAIN HINI NGA MGA GARAMITON HA PAGSALIKSIK AN MAY-ADA KA? Tagda ito nga toka ha pagpahayag. An tema nga imo ipapaha- yag baga hin haluag an lukop. Paonan-o mo ito iaaplikar ha lo- kal? Pauswaga ito pinaagi han pagsaliksik. Kon sinusuportahan hin mga karkulasyon o usa nga ehemplo nga naangay han imo pahayag ngan makapainteres ha imo mamarati, an punto nga baga hin ordinaryo nagigin impormatibo, nagpapagios pa nga- ni. An iginpublikar nga barasahon nga imo ginsasaliksik bangin igin-andam para ha mga magbarasa ha bug-os nga kalibotan, kondi kinahanglan mo pauswagon, iilustrar, ngan iaplikar an mga punto ha usa nga kongregasyon o ha usa ka tawo. Paonan-o mo bubuhaton? ˙ New World Translation of the Holy Scriptures ˙ Comprehensive Concordance ˙ An Barantayan ngan Awake! ˙ Reasoning From the Scriptures ˙ Jehovah's Witnesses Antes ka magtikang han imo pagsaliksik, tagda an imo mama- rati. Ano an ira hinbabaroan na? Ano an kinahanglan nira hi- baroan? Niyan usisaha an imo katuyoan. Pagsaysay ba ito? pagkombinse? pangatadongan? o pag-aghat? Ha pagsaysay ginki- kinahanglan an dugang nga impormasyon basi magin matin-aw an usa nga butang. Bisan kon nasasabtan na an importante nga mga kamatuoran, mahimo mo pauswagon kon san-o o paonan-o an pagbuhat han ginhihisgotan. Basi makakombinse kinahang- lan ihatag an mga hinungdan nga nagsasaysay kon kay ano nga - Proclaimers of God's Kingdom ˙ Insight on the Scriptures ˙ Watch Tower Publications Index ˙ Watchtower Library ha CD-ROM 33
34 Kon Paonan-o an Pagsaliksik sugad hito an usa nga butang, upod na an paghatag han pamatuod. Ha panga- tadongan ginkikinahanglan an bug-os nga kahibaro ha duha nga bahin han isyu upod an maopay nga pag-usisa han pamatuod nga ginamit. Siyempre, gin- bibiling naton diri la an marig-on nga mga argumento kondi an mga paagi ha pagpahayag han mga kamatuoran ha malumo nga paagi. An pag-aghat nag-uu- pod han pag-abot han kasingkasing. Nangangahulogan ito hin pagpagios ha imo mamarati ngan pagparig-on han ira hingyap ha pagbuhat han ginhihisgo- tan. An totoo-ha-kinabuhi nga mga ehemplo hadton nagbubuhat hito, bisan ha atubangan han kakurian, makakabulig ha pag-abot han kasingkasing. Andam ka na ba yana ha pagtikang? Diri pa. Tagda kon mationan-o kadamu nga impormasyon an imo ginkikinahanglan. Bangin importante an oras. Kon isasaysay mo an impormasyon ha iba, mationan-o kadamu hin oras an imo ga- gamiton ha pagbuhat hito? Singko minutos? Kuwarenta-y-singko minutos? Iti- nanda ba nga daan an oras, sugad han katirok han kongregasyon, o mahimo ba ito ipahiuyon sugad han pag-aram ha Biblia o pagmangno nga pagbisita? Ha kataposan, ano nga mga garamiton ha pagsaliksik an aada ha imo? Du- gang pa han aada ha iyo balay, may-ada ba dugang pa ha librarya ha iyo King- dom Hall? Disidido ba an kabugtoan nga nag-aalagad kan Jehova hin damu na ka tuig nga ipagamit ha imo an ira mga garamiton ha pagsaliksik? May-ada ba librarya para ha publiko ha iyo lugar nga magagamit an reperensya nga mga libro kon kinahanglanon? Gamita an Aton Pinakaimportante nga Garamiton ha Pagsaliksik - An Biblia Kon an imo proyekto ha pagsaliksik nag-uupod han kahulogan han usa nga teksto, tikangi ha Biblia mismo. Usisaha an Konteksto. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Para kan kanay ini nga teksto? Ano an iginpapasabot han nakapalibot nga mga bersikulo mahitu- ngod han mga kahimtang nga nagin hinungdan han pagsaysay o paggios han mga tawo nga nahidadabi?' An sugad nga mga detalye agsob nga nakakabulig ha aton nga hisabtan an teksto, ngan nakakadugang liwat ito hin kadasig ha pahayag nga imo gagamitan hito. Pananglitan, an Hebreo 4:12 agsob nga ginkukotar basi ipakita an gahum han Pulong han Dios ha pagbantad han mga kasingkasing ngan nakakaapek- to han mga kinabuhi. An konteksto nagpapahilarom han aton apresasyon kon paonan-o nahitatabo ito. Naghihisgot ito han mga eksperyensya han Israel du- rante han 40 ka tuig ha kamingawan antes sumulod ha tuna nga iginsaad ni Je- hova kan Abraham. (Heb. 3:7-4:13) "An pulong han Dios," an iya saad ha pag- dara ha ira ngadto ha lugar han pagpahuway sumala han iya kauyonan kan Abraham, diri kay patay; buhi ito ngan nagios ngadto ha katumanan. May- ada han ngatanan nga hinungdan an mga Israelita basi ipakita an pagtoo hito. Kondi, samtang ginigiyahan hira ni Jehova tikang ha Ehipto ngadto ha Bu-
Kon Paonan-o an Pagsaliksik kid Sinai ngan ngadto pa ha Tuna nga Iginsaad, pauroutro nga nagpakita hira hin kawaray pagtoo. Salit, nakita kon ano an aada ha ira mga kasingkasing pi- naagi han ira paggios ha paagi han Dios ha pagtuman han iya pulong. Sugad man ha aton panahon, ipinapakita han saad han Dios kon ano an aada ha mga kasingkasing han mga tawo. Usisaha an mga Nasuporta-nga-Teksto. An iba nga Biblia may-ada mga na- suporta-nga-teksto (cross-references). May-ada ba hito an imo Biblia? Kon may- ada, makakabulig ini. Tigamni an usa nga ehemplo ha New World Translation of the Holy Scriptures. An 1 Pedro 3:6 nag-uunabi kan Sara sugad nga maopay nga susbaranan han Kristiano nga mga asawa. An nasuporta-nga-teksto ha Ge- nesis 18:12 nagsusumat nga hi Sara nag-unabi kan Abraham sugad nga ginoo "ha iya la ngahaw." Salit, kinasingkasing an iya pagpasakop. Dugang pa ha su- gad nga mga impormasyon, an mga nasuporta-nga-teksto mahimo maggiya ha imo ha mga teksto nga nagpapakita han katumanan han tagna ha Biblia o han surubdan han Balaud han kauyonan. Kondi, hunahunaa, nga an iba nga mga nasuporta-nga-teksto diri nagsasaysay hin sugad hito. Bangin maggiya la ito ha kapariho nga mga ideya o ha impormasyon mahitungod han kinabuhi han tawo, o kahimtang han lugar. Pagsaliksik Pinaagi han Konkordansya han Biblia. An konkordansya han Bib- lia amo an lista han mga pulong nga ginamit ha Biblia sumala ha pagka- surunod han alpabeto. Nakakabulig ito ha imo ha pagbiling han mga teksto nga may kalabotan ha tema nga imo ginsasaliksik. Samtang gin-uusisa mo ito, mahibabaro ka han iba mapulsanon nga mga detalye. Makikita mo an pama- tuod han "surubdan" han kamatuoran nga aada ha Pulong han Dios. (2 Tim. 1:13) An New World Translation may-ada halipot nga lista han "Bible Words Indexed." Mas detalyado pa an Comprehensive Concordance. Maggigiya ito ha imo ha ngatanan nga teksto nga may-ada han tagsa importante nga mga pu- long han New World Translation. Mahibaro ha Paggamit han Iba nga mga Garamiton ha Pagsaliksik An kahon ha pahina 33 may-ada lista han iba pa nga mga garamiton ha pagsa- liksik nga igintatagana han 'matinumanon ngan maaramon nga uripon.' (Mat. 24:45-47) Damu hini an may-ada lista han mga sulod, ngan damu an may-ada indese ha luyo, nga gindisenyo ha pagbulig ha imo nga makita an espisipiko nga impormasyon. Ha kataposan han tagsa nga tuig, an mga indese han tema iginpupublikar ha An Barantayan ngan Awake! para han natirok nga mga arti- kulo hito nga tuig. An pagin pamilyar ha klase han impormasyon nga igintatagana hini nga mga publikasyon ha pag-aram ha Biblia magpapadagmit ha proseso han pagsaliksik. Pananglitan, karuyag mo mahibaro mahitungod han tagna, doktrina, Kristiano nga paggawi, o aplikasyon han mga prinsipyo ha Biblia. An Barantayan bangin 35
36 Kon Paonan-o an Pagsaliksik may-ada han imo ginbibiling. An Awake! naghihisgot han bag-o nga mga hita- bo, mga problema yana, relihiyon, syensya, ngan mga tawo ha magkalainlain nga mga nasud. An mga pagsaysay ha tagsa nga asoy han mga Ebanghelyo su- mala ha pagkasunod-sunod han panahon mababasa ha The Greatest Man Who Ever Lived. An paghisgot ha kada bersikulo han bug-os nga mga libro han Bib- lia mababasa ha mga publikasyon sugad han Revelation - Its Grand Climax At Hand!, Pay Attention to Daniel's Prophecy!, ngan han duha nga tomo han Isai- ah's Prophecy - Light for All Mankind. Ha Reasoning From the Scriptures, makiki- ta mo an makapatagbaw nga mga baton ha ginatos nga mga pakiana ha Biblia nga agsob nga iginpapakiana ha pag-alagad ha kanataran. Basi mas mahisabtan an iba nga relihiyon, an ira katutdoan, ngan an ira makasaysayan nga mga gin- tikangan, kitaa an Mankind's Search for God. An pipira nga mga detalye han mo- derno nga kasaysayan han mga Saksi ni Jehova aada ha brosyur nga Mga Saksi ni Jehova - Nagkakaurosa ha Pagbuhat han Kaburut-on han Dios ha Bug-os nga Kalibotan. Para ha report han bag-o nga mga hitabo ha bug-os-kalibotan nga pagwali han maopay nga sumat, usisaha an gibag-ohi nga Yearbook of Jehovah's Witnesses. An Insight on the Scriptures amo an encyclopedia ngan atlas han Bib- lia. Kon kinahanglan mo an mga detalye mahitungod han mga tawo, mga lugar, mga butang, mga yinaknan, o makasaysayan nga mga hitabo nga may kalabo- tan ha Biblia, ini an gimaopayi nga reperensya. "Watch Tower Publications Index." Ini nga Index, nga iginpublikar ha sobra 20 nga yinaknan, maggigiya ha imo ha mga impormasyon ha damu kalain nga publikasyon naton. Ginbahin ito ha indese han tema ngan indese han teksto. Ha paggamit han indese han tema, pamilnga an pulong nga nagrirepresentar han tema nga karuyag mo usisahon. Ha paggamit han indese han teksto, pamil- nga ha lista han mga teksto an usa nga karuyag mo hisabtan hin mas maopay. Kon may-ada iginpublikar ha iyo yinaknan mahitungod hito nga tema o teks- to ha mga tuig nga nasasakopan han Index, makikita mo an lista han mga re- perensya nga uusisahon. Gamita an lista ha unahan nga bahin han Index basi mahibaroan an ginpahalipot nga mga ngaran han ginamit nga mga publikas- yon. (Pananglitan, pinaagi hito nga bulig, mahibabaroan mo nga an w99 3/1 15 nag-uunabi han An Barantayan han 1999, Marso 1 nga gowa, pahina 15.) An nangunguna nga mga ulohan sugad han "Mga Eksperyensya ha Ministeryo ha Kanataran" ngan "Mga Istorya ha Kinabuhi han mga Saksi ni Jehova" magigin mapulsanon ha pag-andam hin makapadasig nga mga presentasyon ha kongre- gasyon. Tungod kay makapainteres gud an pagsaliksik, pagbantay nga diri mahisi- mang. Magpabilin nga nakasentro ha imo tumong ha pagbiling han ginkikina- hanglan nga impormasyon para ha ginsasaliksik yana. Kon an Index naggigi- ya ha imo ha espisipiko nga reperensya, paklia ha gin-unabi nga (mga) pahina, ngan gamita an sub-ulohan ngan an siyahan nga mga pulong han mga para- po ha paggiya ha imo ngadto ha impormasyon nga imo ginkikinahanglan. Kon
Kon Paonan-o an Pagsaliksik nagsasaliksik ka han kahulogan han usa nga bersikulo ha Biblia, pamilnga siya- han an gin-unabi nga pahina nga maggigiya ha imo. Katapos, usisaha an naka- palibot nga mga komento. "Watchtower Library" ha CD-ROM. Kon may-ada ka magagamit nga kompyu- ter, magpapahimulos ka ha paggamit han Watchtower Library ha CD-ROM, nga may-ada gidadamui nga koleksyon han aton mga publikasyon. An masayon- gamiton nga programa han pagsaliksik mabulig ha imo ha pagbiling han usa nga pulong, kombinasyon han mga pulong, o ginkotar nga teksto ha bisan ano nga mga publikasyon ha Watchtower Library. Bisan kon ini nga garamiton ha pagsaliksik waray ha iyo yinaknan, mahimo ka magpahimulos hito ha internas- yonal nga yinaknan nga imo nasasabtan. An Iba han Teokratiko nga mga Librarya Ha iya ikaduha inspirado nga surat ngadto kan Timoteo, ginhangyo ni Pab- lo an batan-on nga dad-on ha iya ha Roma "an mga basahon, labi na gud an mga anit nga mga sinuratan." (2 Tim. 4:13) Ginpabilhan ni Pablo an pipira nga mga sinurat ngan gintipigan ito. Mabubuhat mo liwat ito. Gintitipigan mo ba an imo mga kopya han An Barantayan, Awake!, ngan An Aton Ministeryo ha Ginhadian bisan kon tapos na ini paghisguti ha mga katirok han kongregas- yon? Kon amo, magagamit mo ito ha pagsaliksik, kaupod han iba pa Kristiano nga mga publikasyon nga imo natirok. An kadam-an nga kongregasyon nagti- tipig han natirok nga mga teokratiko nga publikasyon ha librarya ha Kingdom Hall. Para ini ha kapulsanan han bug-os nga kongregasyon, basi magamit nira kon aada ha Kingdom Hall. Magtipig hin Kalugaringon nga mga Kopya Magmabinantayon ha mga butang nga makapainteres nga magagamit mo kon nagpapahayag ngan nagtututdo. Kon nakakita ka ha peryodiko o ha maga- sin hin mga sumat, estadistika, o ehemplo nga magagamit mo ha imo minister- yo, guntinga o kopyaha an impormasyon. Iupod an petsa, ngaran han peryo- diko, ngan kon mahimo an ngaran han awtor o nagpublikar. Ha mga katirok han kongregasyon, isurat an mga punto ha pangatadongan ngan mga ilustras- yon nga mahimo makabulig ha imo ha pagsaysay ha iba han kamatuoran. Na- hunahuna mo na ba an maopay nga ilustrasyon kondi waray higayon nga gami- ton dayon ito? Isurat ito, ngan tipigi ito nga kopya. Ha imo pagin estudyante ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo ha pipira ka panahon, nakaandam ka na hin damu nga mga presentasyon. Imbes nga ilabog an imo mga nota tikang hito nga mga bahin, tipigi ito. An imo ginsaliksik bangin magamit ha urhi. Pakiistorya ha mga Tawo An mga tawo amo an makukuhaan hin damu nga impormasyon. Han ginti- tirok ni Lukas an iya asoy han Ebanghelyo, matin-aw nga nakakuha hiya hin damu nga impormasyon pinaagi han pagpakiana ha mga nakakita han mga 37
38 Kon Paonan-o an Pagsaliksik hitabo. (Luk. 1:1-4) Bangin maisaysay han igkasi-Kristiano an usa nga butang nga imo ginsasaliksik. Sumala ha Efeso 4:8, 11-16, ginagamit ni Kristo an 'mga regalo nga kalalakin-an' ha pagbulig ha aton nga magtubo ha 'husto nga ka- hibaro han Anak han Dios.' An pagpakiana hadton may-ada eksperyensya ha pag-alagad ha Dios bangin makahatag hin mapulsanon nga mga ideya. Pi- naagi han pakiistorya ha mga tawo mahimo liwat hibaroan an ira ginhuhuna- huna, ngan makakabulig ini ha imo ha pag-andam hin materyal nga tinuod nga praktikal. Tirotimbanga an Imo mga Resulta Katapos anihon an trigo, an lugas kinahanglan ibulag tikang ha upa. Sugad liwat hito an bubuhaton ha resulta han imo pagsaliksik. Antes ito gamiton, ki- nahanglan ibulag mo an birilhon tikang ha diri-kinahanglanon. Kon gagamiton mo an impormasyon ha usa nga pahayag, pakianhi an imo kalugaringon: 'An punto ba nga ginpaplano ko nga gamiton tinuod nga biril- hon ha akon pagpahayag han tema? O, bisan kon makapainteres an materyal, posible ba nga magpasimang ito han atensyon tikang ha tema nga akon ipapa- hayag?' Kon nagpaplano ka paggamit han bag-o nga mga hitabo o impormas- yon tikang ha nagbabag-o pirme nga mga bahin han syensya o medisina, sigu- roha nga bag-o an impormasyon. Hunahunaa liwat, nga an iba nga mga punto ha aton darodaan nga mga publikasyon bangin ginbag-o na, salit usisaha an gi- babag-ohi nga iginpublikar mahitungod han topiko. Kinahanglan magin mabinantayon kon nagtitirok hin mga impormasyon ti- kang ha sekular nga mga surok. Ayaw hingalimti nga an Pulong han Dios amo an kamatuoran. (Juan 17:17) Hi Jesus an nagbubuhat han importante nga ba- hin ha katumanan han katuyoan han Dios. Salit, an Kolosas 2:3 nasiring: "Ha iya aada natago an ngatanan nga mga bahandi han kinaadman ngan paghiba- ro." Tirotimbanga an mga resulta han imo pagsaliksik tikang hito nga panlan- taw. Mahitungod ha sekular nga pagsaliksik, pakianhi an imo kalugaringon: 'Ini ba nga barasahon nagpapasobra, nagbabanabana, o haligot an panlantaw? Iginsurat ba ito nga may hakugnon o komersyal nga katuyoan? Nauyon ba hito an iba may-awtoridad nga mga surok han impormasyon? Labaw ha nga- tanan, nauyon ba ito ha kamatuoran han Biblia?' An Proberbios 2:1-5 nag-aaghat ha aton nga padayon nga mamiling han ka- hibaro, pagsabot, ngan kaaram 'sugad hin salapi, ngan sugad hin tinago nga mga bahandi.' Nagpapasabot ito hin pangalimbasog ngan hura nga mga balos. An pagsaliksik nagkikinahanglan hin pangalimbasog, kondi an pagbuhat hito mabulig ha imo nga mahibaro han mga panhunahuna han Dios ha mga bu- tang, ha pagtadong han sayop nga mga ideya, ngan magin marig-on an imo pagsabot han kamatuoran. Makakadugang liwat ito han kahulogan ngan kada- sig ha imo mga presentasyon, nagigin makalilipay an pagpahayag hito ngan makaruruyag pamation.
Paghimo hin Outline KON igintoka ha pagpahayag, damu an mauyatom ha pagsurat hito hin bug- os, tikang ha introduksyon ngan padayon ha konklusyon. Antes matapos an pahayag, bangin damu nga sinurat ha pagbansay an nahimo. An pangandam bangin magkinahanglan hin mga oras. Sugad ba hito nga paagi an imo pag-andam han imo mga pahayag? Karu- yag mo ba mahibaro hin mas masayon nga paagi? Kon mahibabaro ka kon paonan-o maghihimo hin outline, diri na kinahanglan nga isurat mo an nga- tanan. Maghahatag ini ha imo hin dugang nga panahon ha pagbansay ha pagpahayag. Diri la mas masayon ipahayag an imo mga presentasyon kondi mas makaruruyag pamation ngan mas nakakadasig ha imo mamarati. Siyempre, para ha mga pahayag publiko ha kongregasyon, igintatagana an ginkikinahanglan nga outline. Kondi, diri ito an kahimtang han kadam-an iba nga mga pahayag. Bangin usa la nga tema o ulohan an itoka ha imo. O bangin hangyoon ka nga ipahayag an espisipiko nga inimprinta nga bahin. Usahay bangin hatagan ka la hin pipira nga instruksyon. Para hito ngatanan nga mga toka, kinahanglan mag-andam ka han imo kalugaringon nga out- line. An outline ha pahina 41 maghahatag ha imo hin ideya kon paonan-o iha- han-ay an halipot nga outline. Tigamni nga an tagsa han nangunguna nga mga punto nagtitikang ha wala ngan iginsurat ha dagku nga mga letra. Ila- rom han tagsa nangunguna nga punto nakalista an mga ideya nga nasupor- ta hito. An dugang nga mga punto nga magagamit ha pagpatin-aw hito nga mga ideya iginlista ilarom hito ngan iginsulod hin pipira ka espasyo tikang ha wala nga ligid. Usisaha hin maopay ini nga outline. Tigamni nga an duha nangunguna nga punto direkta nga nauyon ha tema. Obserbahi liwat, nga an mga nasuporta-nga-punto diri la makapainteres nga mga impormasyon. Lu- god, an kada usa nasuporta ha nangunguna nga punto nga diin nahiuupod ito. Kon naghihimo ka hin outline, bangin diri gud ito pariho han ehemplo. Kondi kon imo nasasabtan an importante nga mga giya ha nahiuna nga pa- rapo, mabulig ini ha imo pag-organisa han imo materyal ngan paghimo hin maopay nga pahayag ha igo nga kahilawig han oras. Paonan-o ka magtiti- kang? Hunahunaa, Pilia, Ngan Organisaha Kinahanglan may-ada ka tema. An imo tema diri la an kabug-osan nga ulo- han nga mahimo representaran hin usa nga pulong. Ito an importante nga ideya nga karuyag mo ipasabot, ngan nagpapatin-aw ito han punto nga imo 39
40 Paghimo hin Outline ginpaplano nga paghisgotan ha imo ulohan. Kon igintoka an tema, hunahu- naa hin maopay an tagsa ka nangunguna nga pulong. Kon maghihimo ka han igintoka nga tema nga iginbasar ha iginpublikar nga materyal, pag-admi ito samtang ginhuhunahuna an tema. Kon ulohan la an igintoka ha imo, may ka- gawasan ka ha pagpili han tema. Kondi, antes buhaton ito, makakabulig ha imo an pipira nga pagsaliksik. Pinaagi han imo pagkaada abrido nga hunahu- na, kasagaran nga mahibabaro ka hin bag-o nga mga ideya. Samtang ginbubuhat mo ini nga mga paagi, pakianhi pirme an imo kaluga- ringon: 'Kay ano nga importante ini nga impormasyon para ha akon mama- rati? Ano an akon tumong?' Kinahanglan nga diri la pagkobre han materyal o paghatag hin makapainteres nga pahayag kondi basi matuman an usa ka bu- tang nga mapulsanon para ha imo mamarati. Kon nasiguro mo na an imo tu- mong, isurat ito. Pirme ito hinumdumi samtang nag-aandam ka. Katapos mo masiguro an imo tumong ngan makapili hin tema nga uyon hito (o mahunahuna hin maopay kon paonan-o an igintoka ha imo nga tema nauyon hito nga tumong), mahimo ka magsaliksik hin im- pormasyon nga mas nakasentro hito. Pamilnga an mga im- pormasyon nga may-ada espisipiko nga bili ha imo mamarati. Ayaw kakontento ha kabug-osan nga mga punto, kondi pamil- nga an espisipiko nga mga punto nga nakakagtutdo ngan totoo nga mapulsanon. Magin makatadunganon ha kadamu han imo ginsasaliksik. Kasagaran nga magkakaada ka mas damu nga im- pormasyon kay ha imo magagamit, salit kinahanglan ka mag- pili. KON PAONAN-O MAGHIHIMO HIN OUTLINE ˙ Siguroha kon kay ano nga importante an imo ulohan para ha imo mamarati ngan kon ano an imo tumong ˙ Pagpili hin tema. Kon may-ada usa nga igintoka, hunahunaa ito ˙ Tiroka an naghahatag impormasyon, mapulsanon nga materyal ˙ Siguroha an imo nangunguna nga mga punto ˙ Organisaha an imo Siguroha an nangunguna nga mga punto nga kinahanglan mo paghisgotan basi mahimo an imo tema ngan madangat an imo tumong. Ini an imo magigin pundasyon han pahayag, an imo basihan nga outline. Mationan-o kadamu han nangu- nguna nga mga punto an kinahanglanon? Bangin an duha igo na para ha halipot nga paghisgot, ngan kasagaran an lima igo na bisan para ha usa ka oras nga pahayag. Kon mas gutiay an nangunguna nga mga punto, mas mahinunumdoman ito han imo mamarati. reperensya; pilia la an gimaopayi ˙ Andama an makapainteres nga introduksyon ˙ Planoha an makapadasig nga konklusyon ˙ Repasoha an imo pahayag; pauswaga ito Kon nahunahuna mo na an imo tema ngan an nangungu- na nga mga punto, organisaha an imo ginsaliksik nga mga im- pormasyon. Tirotimbanga kon ano an direkta nga may kalabo- tan ha imo nangunguna nga mga punto. Pilia an mga detalye nga nagdudugang ha pagin bag-o han imo presentasyon. Kon nagpipili ka hin mga teksto ha pagsuporta ha nangunguna nga mga punto, tigamni an mga ideya nga mabulig ha imo ha pa- ngatadongan hiton nga mga teksto ha makahuluganon nga pa- agi. Ibutang an tagsa nga impormasyon ilarom han nangungu-
Paghimo hin Outline na nga punto nga nahiuuyon ito. Kon an pipira han mga impormasyon diri nauyon ha bisan ano han imo nangunguna nga mga punto, kuhaa ito - bisan kon makapainteres gud ito - o tipigi ito basi magamit ha lain nga okasyon. Ga- mita la an gimaopayi nga impormasyon. Kon damu hinduro an imo isasaysay, magigin malaksi hinduro an imo pagyakan ngan diri magigin detalyado an imo pagpahayag. Maoroopay an pagpahayag hin pipira nga mga punto nga mapapahimulsan gud han mamarati ngan isaysay ito hin maopay. Ayaw pag- lahos ha igintoka nga oras. Kon waray mo pa buhata ito, hikaya an imo pahayag ha lohikal nga pag- kasurunod. Ginbuhat ini han parasurat han Ebanghelyo nga hi Lukas. Han natirok na an damu totoo nga mga impormasyon nga nagsasaysay han iya tema, iya ginhan-ay ito ha 'lohikal nga pagkasurunod.' (Luk. 1:3) Mahi- mo mo ihan-ay an imo pahayag sumala ha pagkasurunod han panahon o topiko, bangin sumala ha hinungdan ngan epekto o problema ngan solus- yon, depende kon ano an pinakaepektibo basi madangat an imo tumong. Diri sadang magkaada tigda nga pagbalhin tikang ha usa nga ideya ngad- to ha iba. Kinahanglan giyahan hin maopay an imo mamarati tikang ha usa nga ideya ngadto ha iba, nga waray mga lat-ang nga makuri idugtong. An igin- presenta nga pamatuod sadang maggiya ha mamarati ha lohikal nga konklusyon. Samtang ginhahan-ay mo an imo mga punto, hunahunaa kon paonan-o ito sa- sabton han imo mamarati. Masasabtan ba dayon nira an imo ideya? Mapapagi- os ba hira nga buhaton an ira hinbabati- an, uyon ha tumong nga imo ginhuhu- nahuna? ANO AN KATUYOAN HAN DIOS PARA HA TUNA? ORIHINAL NGA KATUYOAN HAN DIOS NGA AN TUNA MAGIN PARAISO Gintikangan han Dios an paraiso ha Eden (Gen. 2:8, 15) Papahaluagon ni Adan ngan ni Eva ngan han ira mga anak an Paraiso ha bug-os nga tuna (Gen. 1:28) WARAY ISALIKWAY HAN DIOS AN IYA KATUYOAN NGA MAGIN PARAISO AN TUNA Katapos, pag-andam hin introduk- syon nga nag-aaghat han interes ha imo tema ngan nagpapakita ha imo mama- rati nga an imo paghihisgotan mapulsa- non gud ha ira. Bangin makabulig kon isusurat an imo halipot nga introduk- syon. Ha kataposan, planoha an maka- pagios nga konklusyon nga uyon ha imo tumong. An matinalapason nga paggios han siyahan nga mga tawo ilarom han impluwensya ni Satanas waray makabag-o ha katuyoan han Dios Ha itinanda nga panahon han Dios, an magraot nga mga tawo bubungkagon han Dios (Prob. 2:22) Ilalabog ha kahiladman hi Satanas (Pah. 20:1-3) Tutumanon ni Kristo an katuyoan han Dios para han tuna durante han Milenyo nga Pagmando Mawawaray na sakit ngan kamatayon (Pah. 21:3, 4) Babanhawon an namatay nga mga tawo basi mabuhi ha tuna Kon temprano nga iandam mo an imo outline, may-ada ka pa panahon ha pagpauswag hito antes mo ipahayag. Bangin makita mo nga kinahanglan Ilarom han langitnon nga pagmando, an matinumanon nga katawohan makikigbahin ha paghimo han bug-os nga tuna nga paraiso (Isa. 65:17, 21-25) 41
42 Paghimo hin Outline suportahan an iba nga mga ideya hin pipira nga estadistika, ilustrasyon, o eksperyensya. Bangin makabulig ha imo mamarati nga mas masabtan da- yon an praktikal nga bili han pahayag kon unabihon an bag-o nga hitabo o iba nga impormasyon nga makapainteres ha mga tawo. Samtang ginrirepaso mo an imo pahayag, bangin makakita ka hin dugang nga mga higayon ha pagpahiuyon han impormasyon ha imo mamarati. An paagi han pag-ana- lisar ngan pagpauswag importante ha paghikay han maopay nga materyal ngadto ha pagin epektibo nga pahayag. An iba nga mga mamumulong bangin nagkikinahanglan hin mas damu nga mga nota kay han iba. Kondi kon imo organisahon an imo materyal ila- rom han gutiay la nangunguna nga mga punto, diri igin-uupod an waray gud kalabotan hini, ngan isurat an imo mga ideya ha lohikal nga pagkasuru- nod, mahibabaro ka nga ha gutiay nga eksperyensya, diri mo na kinahang- lan isurat an ngatanan. Waray gud makakarag nga panahon! Ngan mag-uus- wag an kalidad han imo mga pahayag. Magpapamatuod ito nga ikaw tinuod nga nagpapahimulos tikang ha imo edukasyon ha Teokratiko nga Eskwela- han ha Ministeryo.
Pag-andam han mga Toka han Estudyante Para ha Eskwelahan HA TAGSA nga toka ha eskwelahan may-ada higayon nga mag-uswag. Ma- gin maduruto ka, ngan an imo pag-uswag hinay-hinay nga makikita mo ngan han iba. (1 Tim. 4:15) An eskwelahan mabulig ha imo basi mapaus- wag hin maopay an imo mga abilidad. Kinukulba ka ba ha posibilidad nga magpahayag ha atubangan han kon- gregasyon? Natural la ini, bisan kon nagpalista ka na ha eskwelahan hin pi- pira ka panahon. Kondi, may mga butang nga makakabulig basi maibanan an imo kabaraka. Ha balay, batasana an agsob nga pagbasa ha daku nga ti- ngog. Magkomento hin agsob ha mga katirok ha kongregasyon, ngan kon usa ka nga magwarali, makigbahin hin regular ha ministeryo ha kanataran. Maghahatag ini ha imo hin eksperyensya ha pakiistorya ha iba. Dugang pa, abanse nga iandam hin maopay an imo mga toka, ngan magbansay ha pag- pahayag hito ha daku nga tingog. Hinumdumi nga magpapahayag ka ha atubangan han makisangkayon nga mamarati. Antes mo tikangan an bisan ano nga pahayag, pag-ampo kan Jehova. Nalilipay hiya ha paghatag han ba- raan nga espiritu ha iya mga surugoon nga nangangaro ha iya. - Luk. 11:13; Fil. 4:6, 7. Magin makatadunganon ha imo mga ginlalaoman. Nagkikinahanglan hin panahon basi magkaada eksperyensya sugad nga mamumulong ngan basi magin epektibo nga magturutdo. (Mika 6:8) Kon bag-o ka nga nagpa- lista ha eskwelahan, ayaw paglaom nga makakahatag ka dayon hin mao- pay hinduro nga presentasyon. Lugod, pangalimbasugi an usa nga bahin han speech counsel ha usa ka panahon. Pag-admi an bahin hini nga lib- ro nga naghihisgot hito. Kon posible, buhata an pagbansay nga iginsuhes- tyon didto. Mahibabaroan mo an mga butang nga may-ada kalabotan ha sagdon antes mo dumarahon an imo toka ha kongregasyon. Maabot an pag- uswag. Kon Paonan-o an Pag-andam han Toka ha Pagbasa An pag-andam para ha pagbasa ha publiko nag-uupod hin labaw pa ha pagpahayag la han mga pulong ha igintoka nga materyal. Pangalim- basugi nga masabtan hin matin-aw kon ano an kahulogan han ma- teryal. Ha pakakarawat mo han imo toka, basaha dayon ito samtang gin- huhunahuna ito nga tumong. Pangalimbasog nga hisabtan an punto han tagsa nga grupo han mga pulong ngan an ideya nga iginsasaysay ha tag- sa nga parapo basi maisaysay mo hin husto an mga punto ngan may-ada 43
44 Pag-andam han mga Toka han Estudyante Para ha Eskwelahan husto nga pagbati. Kon posible, kitaa ha diksyonaryo an husto nga paglu- was han diri-pamilyar nga mga pulong. Sabota hin maopay an materyal. Ba- ngin kinahanglan buligan han mga kag-anak an ira mga anak ha pagbuhat hini. Igintoka ba ha imo an pagbasa ha usa ka bahin han Biblia o bangin ha mga parapo han usa nga artikulo ha An Barantayan? Kon may-ada mga au- diocassette hito nga materyal ha iyo yinaknan, makakabulig gud an pamati ha pagbasa ngan tigamnan an mga paagi han pagluwas, paggrupo han mga pulong, pagpabug-at, ngan pagbarobag-o han tingog. Katapos pangalimba- sugi nga iupod ini nga mga paagi ha imo kalugaringon nga pagbasa. Kon magtikang ka na paghimo han imo bahin, siguroha nga pag-adman hin maopay an leksyon nga naghihisgot han kalidad ha pagyakan nga igin- toka ha imo. Kon posible, repasoha ito katapos mo magbansay hin damu ka beses ha pagbasa ha daku nga tingog han igintoka nga materyal. Pangalim- basog nga maiaplikar hin bug-os an sagdon kon posible. Ini nga pagbansay mabulig gud ha imo ha ministeryo. Samtang nakikig- bahin ka ha pag-alagad ha kanataran, damu an imo higayon ha pagbasa para ha iba. Tungod kay an Pulong han Dios may-ada gahum ha pagbag-o han kinabuhi han mga tawo, importante nga basahon mo ito hin maopay. (Heb. 4:12) Ayaw paglaom nga magin eksperto ha epektibo nga pagbasa ha usa o duha nga toka. Para ha Kristiano nga tigurang nga eksperyensyado na ha damu ka tuig, hi apostol Pablo nagsurat: "Magpadayon ka ha pagbasa [ha publiko]." - 1 Tim. 4:13. Paghimo han Bahin nga May-ada Tema Ngan Kahimtang Kon kumarawat ka hin toka ha eskwelahan nga kinahanglan tagdon an kahimtang, paonan-o mo hihimoon? Kinahanglan tagdon an tulo ka importante nga butang: (1) an igintoka ha imo nga tema, (2) an kahimtang ngan an tawo nga imo igkakaistorya, ngan (3) an igintoka nga sagdon nga imo pagbubuhaton. Kinahanglan tirukon mo an mga impormasyon mahitungod han tema nga igintoka ha imo. Kondi antes mo buhaton ito, hunahunaa hin maopay an mahitungod han kahimtang sugad man an tawo nga imo kakaistorya- hon, tungod kay ini nga mga bahin may kalabotan ha klase han impormas- yon nga imo paghihisgotan ngan an paagi han imo pagpresenta hito. Ano nga kahimtang an imo gagamiton? Ididemonstrar mo ba kon paonan-o ipi- presenta an maopay nga sumat ha usa nga imo kakilala? O ipapakita mo ba kon ano an mahimo mahitabo kon makaistorya an usa ka tawo ha siyahan nga higayon? Mas lagas ba o mas bata ha imo an tawo? Ano an iya posible magin reaksyon ha tema nga plano mo paghisgotan? Mationan-o na kahi- larom an posible nga iya hinbabaroan mahitungod hito? Ano an imo gin-
Pag-andam han mga Toka han Estudyante Para ha Eskwelahan lalaoman nga magigin resulta han iyo paghisgot? An baton hito nga mga pakiana maghahatag han importante nga mga giya kon ano an pagbubuha- ton. Diin ka makakabiling hin impormasyon ha tema nga igintoka? Ginhihis- gotan ha pahina 33 tubtob 38 hini nga libro an "Kon Paonan-o an Pagsalik- sik." Basaha ito, ngan gamita an garamiton ha pagsaliksik nga aada ha imo. Kasagaran nga mabibilngan mo dayon an impormasyon nga mas damu kay han imo magagamit. Pagbasa basi hibaroan kon ano an posible gamiton. Kondi, samtang ginbubuhat mo ito, hunahunaa an kahimtang nga gagami- ton mo ha imo presentasyon sugad man an tawo nga imo makakaistorya. Bagisi an mga punto nga angayan gamiton. Antes mo organisahon an imo presentasyon ngan himoon an kataposan nga pagpili han mga detalye, magkaada panahon nga basahon an ginhihis- gotan nga sagdon nga igintoka ha imo. An pag-aplikar hito nga sagdon amo an usa han importante nga mga katuyoan han imo toka. Pinaagi han paghisgot mo ha materyal ha itinanda nga oras, matatagbaw ka ha pagsaysay han imo konklusyon, tungod kay may-ada pahamangno kon tapos na an igintoka nga oras. Kondi, ha aton ministeryo ha kanataran, kasagaran nga diri gintatagad an kahilawig han oras. Salit ha imo pangan- dam, tagda an kahilawig han oras nga itinutugot, kondi pabug-ati an epek- tibo nga pagtutdo. Pahinumdom Mahitungod han mga Kahimtang. Usisaha an mga suhes- tyon ha pahina 82, ngan pagpili hin usa nga magigin praktikal ha imo mi- nisteryo ngan magtutugot ha imo nga gamiton ha ministeryo an igintoka nga materyal. Kon maiha ka na nga nakikigbahin ha eskwelahan, tagda ini sugad nga higayon ha pag-uswag ngan pagbansay han dugang nga mga ka- abtik ha imo ministeryo. Kon an kahimtang igintoka han paramangno han Teokratiko nga Eskwe- lahan ha Ministeryo, karawata an ayat. An kadam-an han mga kahimtang may kalabotan han pagwali. Kon waray ka pa gud makasangyaw ilarom han iginsaysay nga mga kahimtang, kuha hin mga ideya pinaagi han pakiistor- ya ha eksperyensyado nga mga magwarali. Kon posible, pangalimbasog nga hisgotan an tema nga igintoka ha imo ha kahimtang nga pariho han imo gagamiton ha eskwelahan. Mabulig ini ha imo nga madangat an importan- te nga tumong han imo pagbansay. Kon an Pagpresenta Usa nga Pahayag Kon ikaw usa nga lalaki, bangin itoka ka ha pagpresenta hin halipot nga pahayag ha kongregasyon. Ha pag-andam hini nga mga pahayag, an im- portante nga mga punto nga kinahanglan tagdon pariho hadton gin-unabi na para ha mga toka han estudyante ha porma han mga demonstrasyon. 45
46 Pag-andam han mga Toka han Estudyante Para ha Eskwelahan An daku nga mga kaibahan amo an mamarati ngan an paagi han pagpre- senta. Ha kabug-osan maopay gud nga mag-andam han imo reperensya basi an ngatanan nga mamarati makapahimulos tikang hito. Kadam-an hadton na- tambong maaram na han importante nga mga kamatuoran han Biblia. Ba- ngin maaram gud hira han tema nga imo ipapahayag. Hunahunaa kon ano an hinbabaroan na nira mahitungod han imo tema. Pangalimbasog nga makapahimulos hira han imo presentasyon. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Paonan-o ko gagamiton an akon tema ha pagpahilarom han akon apresas- yon ngan han akon mamarati para kan Jehova sugad nga persona? Ano an aada ha reperensya nga mabulig ha amon nga mahibaro han kaburut-on han Dios? Paonan-o makakabulig ha amon ini nga impormasyon ha paghi- mo hin husto nga mga desisyon ha butnga han kalibotan nga ginmaman- doan han unudnon nga mga hingyap?' (Efe. 2:3) An makapatagbaw nga mga baton hito nga mga pakiana nagkikinahanglan hin pagsaliksik. Kon gi- nagamit an Biblia, pangalimbasog nga diri basta basahon la an mga teks- to. Mangatadongan tikang ha Kasuratan nga imo ginagamit, ngan ipakita kon paonan-o ini naghahatag hin basihan ha paghimo hin mga konklus- yon. (Buh. 17:2, 3) Ayaw paghisgot hin damu hinduro. Ipresenta an imo im- pormasyon ha paagi nga magigin masayon ito hinumdoman. Ha pangandam sadang liwat tagdon an imo paagi han pagpahayag. Ayaw pakaminosa ini. Magbansay ha pagpahayag ha daku nga tingog. Makaka- bulig gud ha imo dugang nga pag-uswag an imo pangalimbasog ha pag- aram ngan pag-aplikar han sagdon ha magkalainlain nga mga kalidad han pagyakan. Bag-ohan ka man o eksperyensyado na nga mamumulong, pag-andam hin maopay basi makapahayag ka nga may pagtoo ngan pagbati nga angayan ha imo impormasyon. Samtang ginbubuhat mo an tagsa nga toka ha eskwelahan, hunahunaa pirme an tumong ha paggamit han imo hatag-han-Dios nga regalo ha pagyakan basi pasidunggan hi Jehova. - Sal. 150:6.
Pag-andam hin mga Pahayag ha Kongregasyon AN PROGRAMA ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo igin-aandam basi magpahimulos an bug-os nga kongregasyon. An birilhon nga impormas- yon iginpipresenta liwat ha iba nga mga katirok ha kongregasyon sugad man ha mga asembleya ngan mga kombensyon. Kon gintokahan ka hin bahin ha usa hini nga mga programa, gintagan ka hin importante nga responsabilidad. Ginsagda ni apostol Pablo an Kristiano nga paramangno nga hi Timoteo nga magbantay pirme ha iya pagtutdo. (1 Tim. 4:16) Adton natambong ha Kristia- no nga mga katirok nagahin hin birilhon nga panahon - ngan an iba nanga- ngalimbasog gud - nga makatambong basi matutdoan han mga butang may kalabotan han ira relasyon ha Dios. Daku gud nga pribilehiyo an pagtutdo hito! Paonan-o mo pagdudumarahon hin husto ito nga pribilehiyo? Importante nga mga Punto (Highlights) Tikang ha Pagbasa han Biblia Ini nga bahin han eskwelahan iginbasar ha pagbasa han Biblia nga naka- eskedyol hito nga semana. Sadang pabug-atan kon paonan-o nakakaapekto an impormasyon ha aton yana nga panahon. Sugad han iginsumat ha Ne- hemia 8:8, hi Esra ngan an iya mga kaupod nagbasa han Pulong han Dios ha publiko, iginsaysay ito, 'iginpatin-aw an kahulogan hito,' ngan iginpa- angbit an kahibaro. An imo paghisgot han importante nga mga punto ha Biblia naghahatag ha imo hin higayon nga iaplikar liwat ito. Paonan-o mo aandamon ito nga toka? Kon mahimo, abanse nga basaha an igintoka nga bahin han Biblia ha usa ka semana o sobra pa. Katapos hu- nahunaa an kahimtang han iyo kongregasyon ngan an mga panginahang- lan hito. Mag-ampo mahitungod hito. Ano nga sagdon, ano nga mga ehem- plo, ano nga mga prinsipyo hini nga bahin han Pulong han Dios an naangay hito nga mga panginahanglan? Importante an pagsaliksik. May-ada ba ha iyo yinaknan han indese ha An Barantayan ha kataposan han tuig? Kon may-ada, gamita ito hin mao- pay. Pinaagi han pagsaliksik ha iginpublikar mahitungod han mga bersiku- lo nga imo napili basi ipatin-aw, bangin makita mo an impormasyon nga nagpapatin-aw han hinungdan han kahimtang, an mga pagsaysay han ka- tumanan han mga tagna, an mga detalye kon ano an iginpapahayag han es- pisipiko nga mga teksto mahitungod kan Jehova, o an mga paghisgot ma- hitungod han mga prinsipyo. Ayaw paghisgot hin damu hinduro nga mga 47
48 Pag-andam hin mga Pahayag ha Kongregasyon punto. Ipatin-aw an pipira la pinili nga mga bersikulo. Mas maopay an pag- hisgot hin pipira nga bersikulo ngan buhaton ito hin maopay. An imo bahin mahimo liwat magkinahanglan han paghangyo ha mama- rati nga magkomento kon paonan-o hira nagpapahimulos tikang ha pagba- sa han Biblia hito nga semana. Ano an ira hinbaroan nga mapapahimulsan nira ha ira personal ngan pamilya nga pag-aram o ha ira ministeryo o ha pa- agi han pagkinabuhi? Ano nga mga kalidad ni Jehova an nakita ha iya pa- kig-upod ha mga tawo ngan mga nasud? Ano an hinbaroan han mamarati nga nakaparig-on han ira pagtoo ngan apresasyon kan Jehova? Ayaw pag- hisgot hin sobra ka detalyado ngan komplikado nga mga punto. Ipatin-aw an kahulogan ngan praktikal nga bili han napili nga mga punto. Nagtututdo nga Pahayag Basado ini ha iginpublikar nga materyal, sugad han usa nga artikulo ha An Barantayan o Awake! o bangin ha usa nga bahin han libro. Kasagaran nga sobra an materyal para ha igintoka nga oras. Paonan-o mo pagduduma- rahon an toka? Sugad nga magturutdo, diri la sugad nga usa nga magpapa- hayag han materyal. An paramangno sadang magin "maaram ha pagtutdo." - 1 Tim. 3:2. Tikangi an imo pangandam pinaagi han pag-aram ha igintoka nga mater- yal. Pamilnga an mga teksto. Pamalandonga. Pangalimbasog nga buhaton ito hin maopay antes pa an petsa han imo pagpahayag. Hinumdumi nga na- dadasig an mga kabugtoan nga basahon hin abanse an iginpublikar nga ma- teryal nga ginbasaran han pahayag. An imo bahin diri la pagrepaso hito o pagsumaryo hito kondi pagpakita kon paonan-o an pag-aplikar hito. Gami- ta an angayan nga mga bahin han materyal ha paagi nga mapapahimulsan gud han kongregasyon. Sugad la nga an tagsa nga bata may-ada kalugaringon nga personalidad, an tagsa nga kongregasyon may-ada naiiba nga mga kalidad. An ginikanan nga epektibo ha pagtutdo diri la nagsasaysay han mga prinsipyo ha mo- ral ha iya anak. Nangangatadongan hiya ha anak. Gintatagad niya an per- sonalidad han anak ngan an mga problema nga inaatubang han bata. Ha pariho nga paagi, nangangalimbasog an mga magturutdo ha kongregasyon nga masabtan ngan pabug-atan an mga panginahanglan han grupo nga ira ginpapahayagan. Kondi, lilikyan han may pagsabot nga magturutdo an paggamit hin mga ehemplo nga magpapakaalo han usa dida ha mamarati. Ipapatin-aw niya an mga kapulsanan nga ginpapahimulsan na sugad nga re- sulta han paglakat ha dalan ni Jehova ngan pabubug-atan an sagdon tikang ha Kasuratan nga mabulig ha kongregasyon ha paglampos han ira inaatu- bang nga mga problema. An maopay nga pagtutdo nakakabantad ha mga kasingkasing han mga mamarati. Nagkikinahanglan ini diri la ha pagsumat han mga impormas-
Pag-andam hin mga Pahayag ha Kongregasyon yon kondi liwat ha pagparig-on han apresasyon ha ginrirepresentaran hini. Nagkikinahanglan ini hin totoo nga pagtagad ha mga gintututdoan. An pa- non sadang kilalahon han espirituwal nga mga paramangno. Kon mahigug- maon nga gintatagad nira an mga problema nga inaatubang han iba, an ira mga pulong magigin makapadasig, masinabuton, maloloy-on, ngan mapi- nairon. Sugad han hinbabaroan han epektibo nga mga magturutdo, an pahayag kinahanglan may-ada espisipiko nga katuyoan. Sadang ipahayag an mater- yal ha paagi nga mahisasabtan ngan mahinunumdoman an importante nga mga punto. Sadang mahinumdoman han mamarati an praktikal nga mga ideya nga makakaapekto ha ira pagkinabuhi. Katirok ha Pag-alagad Kon nagpapahayag ka nga basado ha usa nga artikulo ha An Aton Minis- teryo ha Ginhadian, baga hin naiiba an ginkikinahanglan. Dinhi mahibaba- roan mo nga agsob nga gin-oobligar ka ha pagpahayag hin bug-os ha ma- marati kon ano an igintagana, diri ha pagpili han labi nga angayan. Buligi an mamarati nga mangatadongan uyon ha mga teksto nga ginbasihan han sagdon nga iginhatag. (Tito 1:9) Limitado an oras, kasagaran nga diri nag- tutugot para han dugang nga impormasyon. Ha luyo nga bahin, bangin itoka ka nga ipresenta an materyal nga waray artikulo ha An Aton Ministeryo ha Ginhadian. An reperensya bangin aada ha artikulo ha Barantayan, o bangin an toka kuhaon ha pipira halipot nga mga nota. Responsabilidad mo sugad nga magturutdo nga tagdon an mga panginahanglan han kongregasyon may kalabotan ha igintoka nga mater- yal. Mahimo ka gumamit hin halipot, matin-aw nga ilustrasyon o magsay- say hin angayan nga eksperyensya. Hinumdumi nga an imo toka diri la pagpahayag uyon ha tema kondi pagdumara hito ha paagi nga mabubu- ligan an kongregasyon ha pagtuman han buruhaton nga ginsisiring han Pulong han Dios ngan ha pagkaada kalipay ha pagbuhat hito. - Buh. 20: 20, 21. Samtang nag-aandam ka han imo toka, hunahunaa an mga kahimtang hadton aada ha kongregasyon. Pasidunggi hira tungod ha ginbubuhat na nira. Paonan-o an ira pag-aplikar han mga suhestyon nga aada ha igintoka nga materyal mahimo magpauswag han ira pagin epektibo ngan ha ira ka- lipay ha ministeryo? Ginkikinahanglan ba an pasundayag o interbyu ha imo toka? Kon amo, sadang planuhon ito hin maopay nga abanse pa. Bangin masayon la mag- hangyo ha usa basi dumarahon ito, kondi diri pirme ito nagriresulta hin gimaopayi. Kon mahihimo, bansaya an demonstrasyon o an interbyu an- tes han adlaw han katirok. Siguroha nga ini nga bahin han imo toka 49
50 Pag-andam hin mga Pahayag ha Kongregasyon pagdudumarahon ha paagi nga magpapatin-aw gud han iginhahatag nga instruksyon. Mga Asembleya ngan mga Kombensyon An kabugtoan nga kalalakin-an nga may-ada maopay nga mga kalidad ha espirituwal ngan nagigin epektibo nga mga mamumulong ha publiko ngan mga magturutdo bangin hangyoon usahay nga makigbahin ha programa ha asembleya o ha kombensyon. Espesyal gud ini nga mga okasyon han teo- kratiko nga edukasyon. An bugto nga igintoka mahimo kumarawat hin ma- nuskrito, outline, mga instruksyon para ha drama ha Biblia nga naaplikar ha moderno-nga-panahon, o usa ka parapo nga mga instruksyon. Kon nakapri- bilehiyo ka nga magpahayag ha sugad nga programa, pag-admi hin maopay an iginhatag ha imo nga materyal. Buhata ito tubtob nga maapresyar mo an bili hito. Adton igintoka ha manuskrito nga pahayag sadang basahon an tagsa nga pulong han materyal. Diri nira binabag-o an mga pulong o ginbabalhin an pagkahan-ay han materyal. Gin-aadman nira ito basi hisabtan hin maopay kon ano an nangunguna nga mga punto ngan kon paonan-o ini mapapaus- wag. Nagbabansay hira pagbasa ha daku nga tingog tubtob nga maipahayag nira ito ha husto nga pagpabug-at, kadasig, kapaso, pagbati, pagin sinsero, ngan pagtoo, sugad man an kadaku ngan kakusog han tingog nga angayan ha damu nga mamarati. An kabugtoan nga kalalakin-an nga igintoka ha outline nga pahayag amo an responsable ha paghimo han ira pahayag ha paagi nga ginsusunod hin maopay an outline. Imbes nga basahon an outline durante han pahayag o himoon ito sugad hin manuskrito, an materyal sadang ipresenta hin kina- singkasing han mamumulong nga sugad hin nakikiistorya la ha iya mama- rati. Importante an pagsunod ha itinanda nga oras ha outline basi maipre- senta hin matin-aw an tagsa han nangunguna nga punto. Sadang gamiton hin maopay han mamumulong an mga ideya ngan mga teksto nga iginlis- ta ilarom hiton nangunguna nga mga punto. Diri hiya sadang magdugang hin mga punto nga iya karuyag nga makakatabon han aada ha outline. Si- yempre, an pundasyon han instruksyon, amo an Pulong han Dios. An res- ponsabilidad han Kristiano nga mga tigurang amo an 'pagwali han pulong.' (2 Tim. 4:1, 2) Salit sadang tagdon hin maopay han mamumulong an mga teksto ha outline - nangangatadongan ngan naghihimo hin aplikasyon hito. Ayaw Paglangan Nag-aalagad ka ba ha kongregasyon diin damu an mga higayon ha pagpa- hayag? Paonan-o mo tatagan hin husto nga pagtagad ito ngatanan? Likayi an pag-andam han imo mga bahin nga urhi na hinduro. An mga pahayag nga mapulsanon gud ha kongregasyon nagkikinahang-
Pag-andam hin mga Pahayag ha Kongregasyon lan hin igo, abanse nga pamalandong. Salit, batasana an pagbasa dayon han materyal ha panahon nga makarawat mo an tagsa nga toka. Mapapamalan- dong mo ito samtang nagbubuhat ka hin iba nga mga buruhaton. Duran- te han mga adlaw o mga semana antes ka magpahayag, bangin makabati ka hin mga komento nga mabulig ha imo kon paonan-o an gimaopayi nga pag- aplikar han impormasyon. Bangin bumangon an mga kahimtang nga nag- papatin-aw han pagin napapanahon han impormasyon. An pagbasa ngan paghunahuna dayon han imo toka ha pakakarawat mo hito nagkikinahang- lan hin panahon, kondi ini nga panahon ginamit mo hin maopay. Kon lu- mingkod ka na basi himoon an outline, magpapahimulos ka han abanse nga paghunahuna hito hin maopay. An pag-andam han mga toka hini nga paagi makakaiban gud han kaguol ngan mabulig ha imo nga ipahayag an impor- masyon ha praktikal nga paagi ngan nakakabantad han mga kasingkasing hadton aada ha kongregasyon. Tubtob nga imo inaapresyar an regalo nga igintapod ha imo may kala- botan han programa ni Jehova ha pagtutdo ha iya katawohan, mapapasi- dunggan mo hiya ngan magigin bendisyon hadton nahigugma ha iya. - Isa. 54:13; Roma 12:6-8. 51
Pag-andam hin mga Pahayag ha Publiko KADA semana, kadam-an nga kongregasyon han mga Saksi ni Jehova an nag- hihikay para han usa nga pahayag ha publiko ha Kasuratanhon nga tema. Kon usa ka nga tigurang o ministeryal nga surugoon, napapamatud-an mo ba nga ikaw usa nga epektibo nga mamumulong ha publiko, usa nga magturutdo? Kon amo, bangin hangyoon ka nga magpahayag ha publiko. An Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo nabulig ha napuplo ka yukot nga kabugtoan nga kalalakin-an basi magin kuwalipikado para hini nga pribilehiyo han pag- alagad. Kon igintoka ha pagpahayag ha publiko, diin ka magtitikang? Pag-admi an Outline Antes ka magbuhat hin bisan ano nga pagsaliksik, basaha an outline ngan pamalandonga ito tubtob nga imo masabtan. Hunahunaa pirme an tema, nga amo an ulohan han pahayag. Ano an igtututdo mo ha imo mamarati? Ano an imo tumong? Magin pamilyar ha nangunguna nga mga ulohan. Hunahunaa an nangu- nguna nga mga punto. Paonan-o an kada usa may kalabotan ha tema? Ila- rom han tagsa nangunguna nga punto, iginlista an damu nga mga nasupor- ta-nga-punto. An mga bahin nga nagsasaysay han mga nasuporta-nga-punto iginlista ha ilarom hini. Tagda kon paonan-o an tagsa nga bahin han outline iginbasar ha usa nga nahiuna, nagtutugway ngadto ha masunod, ngan nabu- lig ha pagtuman han katuyoan han pahayag. Kon nahisabtan mo na an tema, an katuyoan han pahayag, ngan kon paonan-o an nangunguna nga mga pun- to magpapatin-aw hito nga katuyoan, niyan andam ka na magtikang ha pag- himo han pahayag. Ha siyahan bangin makita mo nga makakabulig an paghunahuna han imo pahayag sugad nga upat o lima halipot nga pahayag, nga an tagsa may-ada na- ngunguna nga punto. Andama an kada usa hini ha usa ka panahon. An igintagana nga outline amo an garamiton ha pag-andam. An katuyoan hito diri basi magin mga nota han imo pahayag. Pariho ito hin mga tul-an. Ki- nahanglan butangan mo ito hin unod, siring pa, hatagan ito hin kasingka- sing, ngan kinabuhi. Paggamit han Kasuratan Iginbasar ni Jesu-Kristo ngan han iya mga disipulo an ira pagtutdo ha Kasu- ratan. (Luk. 4:16-21; 24:27; Buh. 17:2, 3) Mabubuhat mo liwat ito. Sadang ig- basar ha Kasuratan an imo pahayag. Imbes nga isaysay la ngan gamiton an mga pulong ha igintagana nga outline, hunahunaa kon paonan-o ito nga mga pulong sinusuportahan han Kasuratan, ngan itutdo uyon ha Kasuratan. 52
Pag-andam hin mga Pahayag ha Publiko Samtang nag-aandam ka han imo pahayag, usisaha an tagsa nga bersiku- lo nga gin-unabi ha outline. Tigamni an konteksto. An iba nga mga teksto bangin naghahatag la hin makakabulig nga impormasyon. Diri kinahanglan basahon o komentohan ito ngatanan durante han imo pagpahayag. Pilia ad- ton gimaopayi para ha imo mamarati. Kon nakasentro ka ha pagpatin-aw han mga teksto nga gin-unabi ha inimprinta nga outline, bangin diri mo na kina- hanglan gamiton an dugang nga mga reperensya ha Kasuratan. An kalamposan han imo pahayag nadepende, diri ha kadamu han teksto nga ginamit, kondi ha kalidad han pagtutdo. Kon gin-uunabi an mga teksto, ipahibaro kon kay ano nga ginagamit ito. Magkaada hin panahon ha pag-ap- likar hito. Katapos mo basahon an teksto, ipabilin nga abrido an imo Biblia samtang ginhihisgotan mo an teksto. Posible nga buhaton liwat ito han imo mamarati. Paonan-o mo madadasig an interes han imo mamarati ngan buli- gan hira nga magpahimulos gud han Pulong han Dios? (Neh. 8:8, 12) Mahi- himo mo ito pinaagi han pagsaysay, pag-ilustrar, ngan pag-aplikar. Pagsaysay. Kon nag-aandam basi isaysay an importante nga teksto, pakian- hi an imo kalugaringon: 'Ano ba an iginpapasabot hito? Kay ano nga ginaga- mit ko ito ha akon pahayag? Ano an posible ipakiana han mamarati ha ira kalugaringon mahitungod hini nga bersikulo?' Bangin kinahanglan hunahu- naon mo an konteksto, an gintikangan, an kahimtang, an epekto han mga pulong, an tuyo han giniyahan nga parasurat. Nagkikinahanglan ini hin pag- saliksik. Makikita mo an hura birilhon nga mga impormasyon ha mga publi- kasyon nga igintagana han 'matinumanon ngan maaramon nga uripon.' (Mat. 24:45-47) Ayaw isaysay an ngatanan nga butang mahitungod han bersi- kulo, kondi isaysay kon kay ano nga iginpapabasa mo ito ha imo mamarati may kalabotan ha punto nga ginhihisgotan. Ilustrasyon. An katuyoan han mga ilustrasyon amo an paggiya han imo ma- marati ngadto ha mas hilarom nga bahin han pagsabot o pagbulig ha ira nga mahinumdom han punto o prinsipyo nga imo ginhihisgotan. An mga ilus- trasyon nabulig ha mga tawo nga makasabot han imo ginsiring ha ira ngan maikaw-ing ito ha mga butang nga ira na hinbabaroan. Ini an ginbuhat ni Je- sus han iginpahayag niya an iya bantogan nga Sermon ha Bukid. An "katam- sihan ha langit," "mga liryo ha kapatagan," "haligutay nga ganghaan," "balay ha bawbaw han bato," ngan damu han sugad nga mga pulong an nakahi- mo han iya katutdoan nga epektibo, nasasabtan, ngan diri-hingangalimtan. - Mat., kap. 5-7. Pag-aplikar. An pagsaysay ngan pag-ilustrar hin usa nga teksto nakakaha- tag hin kahibaro, kondi an pag-aplikar hito nga kahibaro nagdadara hin mga kapulsanan. Oo, responsabilidad han imo mamarati nga gumios uyon ha mensahe han Biblia, kondi mahimo mo buligan hira nga makasabot kon ano an kinahanglan pagbuhaton. Kon sigurado ka na nga an imo mamarati 53
54 Pag-andam hin mga Pahayag ha Publiko nakakasabot han ginhihisgotan nga bersikulo ngan han kalabotan hito ha iginpapatin-aw nga punto, magkaada panahon ha pagsaysay ha ira han epek- to hito ha pagtoo ngan paggawi. Ipatin-aw an mga kapulsanan han pagsalik- way han sayop nga mga ideya o paggawi nga diri-uyon ha kamatuoran nga ginhihisgotan. Samtang ginhuhunahuna mo kon paonan-o iaaplikar an mga teksto, hi- numdumi nga an imo mga mamarati may-ada magkalainlain nga mga gin- tikangan ngan naatubang hin damu nga mga kahimtang. Bangin may-ada bag-o nga mga interesado, mga batan-on, mga larolagas, ngan adton mga na- atubang ha magkalainlain personal nga mga problema. Himoa nga praktikal ngan totoo ha kinabuhi an imo pahayag. Likayi an pagsagdon nga sugad hin gutiay la an imo ginhuhunahuna nga mga indibiduwal. An mga Desisyon han Mamumulong An pipira nga mga desisyon mahitungod han imo pahayag ginbuhat na para ha imo. Nasasabtan hin matin-aw an nangunguna nga mga punto, ngan ma- tin-aw nga ipinapakita an kahilawig han oras nga sadang mo gamiton ha pag- hisgot han tagsa nangunguna nga ulohan. Ikaw an maghihimo han iba nga mga desisyon. Mahimo ka gumamit hin daku nga panahon ha pipira nasupor- ta-nga-punto ngan mas minos ha iba. Ayaw hunahunaa nga kinahanglan mo isaysay an tagsa nasuporta-nga-punto ha pariho nga sukol. Mahimo magin hi- nungdan ito han imo pagdagmit ha pagpahayag han materyal ngan magwu- wurok han imo mamarati. Paonan-o mo masisiguro kon ano an ipapatin-aw hin maopay ngan ano an paghihisgotan hin madaliay, o pahapyaw la? Pakianhi an imo kalugaringon: 'Ano nga mga punto an makakabulig ha akon ha pagpa- tin-aw han importante nga ideya han pahayag? Hain hito an makakahatag han gidadakui nga posibilidad basi makapahimulos an akon mamarati? An pagku- ha ba han pipira gin-unabi nga teksto ngan han may kalabotan nga punto mag- papaluya ha maopay nga pagkahan-ay han pamatuod nga iginpipresenta?' Maaramon nga likayi an pag-unabi hin pagbanabana o personal nga opin- yon. Bisan an anak han Dios, hi Jesu-Kristo, naglikay ha pagyakan hin 'tikang ha iya kalugaringon.' (Juan 14:10) Hunahunaa nga an hinungdan han pag- tambong han mga tawo ha mga katirok han mga Saksi ni Jehova amo an pa- mati ha paghisgot ha Biblia. Kon gintatagad ka sugad nga maopay nga ma- mumulong, sigurado nga tungod ito han imo pangalimbasog nga madani an atensyon, diri ha imo kalugaringon, kondi ha Pulong han Dios. Tungod hini, inaapresyar an imo mga pahayag. - Fil. 1:10, 11. Kon an outline han importante la nga mga punto nahimo na nga usa ka maopay nga pagsaysay han Kasuratan, kinahanglan mo na yana magbansay han imo pahayag. Mapulsanon an pagbansay ha daku nga tingog. An impor- tante nga butang amo an pagsiguro nga nahinunumdoman mo gud an nga- tanan nga mga punto. Kinahanglan bug-os nga kombinsido ka han imo gin-
Pag-andam hin mga Pahayag ha Publiko yayakan, himoa nga magin makaruruyag an pahayag, ngan madasigon nga ipresenta an kamatuoran. Antes ka magpahayag, pakianhi an imo kalugari- ngon: 'Ano an ginlalaoman ko nga matutuman? Naipatin-aw ba an nangu- nguna nga mga punto? An Kasuratan gud ba an akon ginbasaran han akon pa- hayag? An tagsa ba han nangunguna nga punto natural nga naggigiya ngadto ha masunod? Nagpaparig-on ba an pahayag han apresasyon para kan Jeho- va ngan ha iya mga tagana? An konklusyon ba direkta nga may kalabotan ha tema, nagpapakita kon ano an bubuhaton han mamarati, ngan nagpapagios ha ira nga buhaton ito?' Kon mababaton mo hin oo ini nga mga pakiana, ni- yan aada ka ha 'pagbuhat hin maopay ha kahibaro,' para ha kapulsanan han kongregasyon ngan ha kadayawan ni Jehova! - Prob. 15:2. KON MAGPAPAHAYAG KA PINAAGI HAN PARAHUBAD Agsob nga damu kalain an mga yinaknan ha usa nga nasud, salit bangin hangyoon an mga ma- mumulong ha publiko nga magpahayag tikang ha Biblia pinaagi han mga parahubad. Kon ginhang- yo ka nga magpahayag ha sugad nga kahimtang, an masunod nga mga giya makakabulig ha imo ngan ha imo parahubad. ˙ An pagin epektibo han imo pahayag nadepende ha daku nga sukol ha pagsaysay han parahubad. Bisan an usa nga eksperyensyado na ha paghu- bad mas makakahubad hin maopay kon bubuli- gan mo hiya ha pag-andam. ˙ Ha kabug-osan, kinahanglan ibanan mo hin diri maminos ha ikatulo ka bahin an imo pahayag para han paghubad. (Gawas hini an sign language, tu- ngod kay mahimo ito ipahayag nga haros kadu- ngan.) ˙ Antes han pahayag, repasoha upod han parahu- bad an bug-os nga outline han imo pahayag ngan han katuyoan hito. Kon an imo toka amo an ma- nuskrito nga pahayag ha kombensyon, abanse pa nga pakitaa han kopya an parahubad. ˙ Hisguti upod han parahubad an mga teksto nga imo gagamiton. Siguroha nga an lokal nga pinu- longan han Biblia nagpapahayag hin pariho nga ideya ha ginagamit mo nga Biblia. Ipakita ha pa- rahubad kon ano nga mga pulong ha kasuratan an ipapatin-aw o isasaysay. ˙ Pagdesisyon kon babasahon ba an mga teks- to ha duha nga yinaknan o ha usa la. Bangin igo na nga basahon ha yinaknan nga hinsasabtan han mamarati. ˙ Nakakahatag hin mga problema an malaksi nga pagluwas han mga petsa, mga numero, ngan mga teksto. Iaplikar an madaliay nga pag-undang, ngan gamita an eksakto-ha-ihap nga mga nume- ro para han mga estadistika. ˙ Hisguti an bisan ano nga mga ilustrasyon, mga puplunganon nga lain an kahulogan, ngan talag- sahon nga mga pulong nga ginpaplano mo nga gamiton. Siguroha nga hinsasabtan ito han imo parahubad ngan posible an pagpahayag han mga ideya ha yinaknan nga hinsasabtan han mamarati. ˙ Kon nagyayakan, gamita an halipot nga gru- po han mga pulong. Isaysay an bug-os nga mga ideya antes umundang hin madaliay para ha pa- rahubad. (Ighuhubad niya an mga ideya, diri an ngatanan nga mga pulong.) Para han sunod-su- nod nga paghubad, hatagi hin panahon an para- hubad nga makatapos antes ka magtikang. ˙ An parahubad nadepende ha igo nga kadaku han imo tingog ngan matin-aw nga pagluwas. 55
Pauswaga an Abilidad Sugad nga Magturutdo ANO an imo tumong sugad nga magturutdo? Kon bag-o ka pa la nga nagin mag- warali han Ginhadian, sigurado nga naghihingyap ka mahibaro kon paonan-o magdudumara hin pag-aram ha Biblia, tungod kay nagsugo hi Jesus ha iya mga sumurunod nga maghimo hin mga disipulo. (Mat. 28:19, 20) Kon may-ada ka na eksperyensya hini nga buruhaton, bangin tumong mo nga magin mas epek- tibo ha pagbantad han mga kasingkasing hadton karuyag mo buligan. Kon usa ka nga kag-anak, sigurado nga karuyag mo magin an klase han magturutdo nga makakapagios ha imo mga anak nga idedikar an ira kinabuhi ha Dios. (3 Juan 4) Kon usa ka nga tigurang o nangangalimbasog nga magin tigurang, bangin ka- ruyag mo nga magin mamumulong ha publiko nga magpaparig-on ha iya ma- marati han mas hilarom nga apresasyon kan Jehova ngan ha iya mga paagi. Pa- onan-o mo madadangat ini nga mga tumong? Iaplikar an instruksyon han Daku nga Magturutdo, hi Jesu-Kristo. (Luk. 6:40) Nagyayakan man hi Jesus ha damu nga mga tawo ha ligid han bukid o ha pipi- ra la nga mga tawo samtang naglalakat hira ha dalan, nagpabilin gud an epekto han iya ginsiring ngan an paagi han iya pagyakan hito. Ginpagios ni Jesus an mga hunahuna ngan kasingkasing han iya mamarati, ngan naghimo hiya hin praktikal nga aplikasyon nga ira masasabtan. Mabubuhat mo ba ito? Sarig kan Jehova Nag-uswag an abilidad ni Jesus ha pagtutdo pinaagi han pagkaada duok nga relasyon ha iya langitnon nga Amay ngan pinaagi han bendisyon han espiri- tu han Dios. Sinsero ka ba nga nag-aampo kan Jehova basi makagdumara hin epektibo nga pag-aram ha Biblia ha balay? Kon usa ka nga kag-anak, regular ka ba nga nag-aampo para han giya han Dios ha pagtutdo ha imo mga anak? Kina- singkasing ba nga nag-aampo ka kon nag-aandam hin mga pahayag o nagdudu- mara hin mga katirok? An mainampoon nga pagsarig kan Jehova mabulig ha imo nga magin mas epektibo nga magturutdo. An pagdepende kan Jehova nakikita liwat pinaagi han pagsarig ha iya Pulong, an Biblia. Han nag-aampo ha kataposan nga gab-i han iya kinabuhi sugad nga hingpit nga tawo, hi Jesus nagsiring ha iya Amay: "Akon iginhatag ha ira an imo pulong." (Juan 17:14) Bisan kon daku an eksperyensya ni Jesus, waray hiya magyakan hin tikang ha iya kalugaringon. Pirme hiya nagyayakan han igintut- do ha iya han iya Amay, pinaagi hito iginbilin an susbaranan nga angay naton subaron. (Juan 12:49, 50) An pulong han Dios, nga gintipigan ha Biblia, may- ada gahum ha pag-impluwensya ha mga tawo - ha ira mga paggios, ha hilarom nga mga panhunahuna, ngan mga pagbati. (Heb. 4:12) Samtang nag-uuswag an 56
Pauswaga an Abilidad Sugad nga Magturutdo imo kahibaro ha Pulong han Dios ngan nahibabaro paggamit hito hin maopay ha imo ministeryo, mapapatubo mo an klase hin abilidad ha pagtutdo nga nag- papahirani han mga tawo ngadto ha Dios. - 2 Tim. 3:16, 17. Pasidunggi hi Jehova An pagin magturutdo nga nagsusubad kan Kristo diri kay basta la makahatag hin makapainteres nga pahayag. Oo, nahipausa an mga tawo han 'nakakadani nga mga pulong' ni Jesus. (Luk. 4:22) Kondi ano an tumong han maopay nga pahayag ni Jesus? Basi pasidunggan hi Jehova, diri pagdani han atensyon ha iya kalugaringon. (Juan 7:16-18) Ngan ginsagda niya an iya mga sumurunod: "Igla- ˆ a ha atubangan han mga tawo, basi hira kumita han iyo wag niyo an iyo mga sug mga mag-opay nga buhat, ngan maghimaya hira ha iyo Amay nga aadto ha la- ngit." (Mat. 5:16) Ito nga sagdon sadang makaimpluwensya ha paagi han aton pagtutdo. Kinahanglan magin tumong naton nga likyan an bisan ano nga bu- tang nga makakapasimang tikang hito nga katuyoan. Salit kon nagpaplano kon ano an aton isisiring o kon paonan-o an aton pagyakan, maopay nga pakianhan naton an aton kalugaringon, 'Magpapahilarom ba ini han apresasyon kan Jeho- va, o makakadani ba ito han atensyon ha akon?' Pananglitan, an mga ilustrasyon ngan totoo-ha-kinabuhi nga mga ehemplo magagamit hin epektibo ha pagtutdo. Kondi, kon hilaba hinduro an ilustrasyon o sobra ka detalyado an pagsaysay han eksperyensya, mahimo mawara an pun- to han pagtutdo. Sugad man, an pagsaysay hin mga istorya nga nagliliaw la ma- kakapasimang ha katuyoan han aton ministeryo. Ha pagkamatuod, gindadani han magturutdo an atensyon ngada ha iya kalugaringon imbes nga tumanon an totoo nga tumong han teokratiko nga edukasyon. 'Mahibaro ha Pagkilala' Basi an usa ka tawo magin totoo nga disipulo, kinahanglan mahisabtan niya hin matin-aw an igintututdo. Kinahanglan mamamati hiya han kamatuoran ngan mag-usisa kon paonan-o ito naiiba tikang ha iba nga mga gintotoohan. An paghibaro han mga kaibahan nakakabulig nga madangat ini. Pauroutro nga ginsagda ni Jehova an iya katawohan nga 'mahibaro ha pagki- lala' han malimpyo ngan han mahugaw. (Leb. 10:9-11) Hiya nagsiring nga ad- ton mag-aalagad ha iya daku espirituwal nga templo kinahanglan magtutdo ha mga tawo han "kalainan han baraan ngan han diri baraan." (Esek. 44:23) An lib- ro han Mga Proberbios puno hin mga kaibahan han katadongan ngan han kara- otan, han kinaadman ngan han kalurongan. Bisan an mga butang nga baga hin magkapariho may-ada kaibahan. Iginsaysay ni apostol Pablo an kaibahan han matadong nga tawo ngan han maopay nga tawo, sugad han iginrekord ha Roma 5:7. Ha libro han Mga Hebreohanon, iya ipinakita an pagkalabaw han pagin hi- taas-nga-saserdote ni Kristo kay ha kan Aaron. Oo, sugad han iginsurat han ika- 17 ka siglo nga edukador nga hi Amos Comenius: "An pagtutdo nangangahu- logan la hin pagpakita kon paonan-o an mga butang naiiba ha usa kag usa ha 57
58 Pauswaga an Abilidad Sugad nga Magturutdo magkalainlain nga mga katuyoan hito, mga porma, ngan mga gintikangan. . . . Salit, hiya nga maabtik magsaysay han mga kaibahan han mga butang nagtu- tutdo hin maopay." Tagda, pananglitan, an pagtutdo ha usa mahitungod han Ginhadian han Dios. Kon diri hiya nakakasabot kon ano an Ginhadian, mahimo mo ipakita kon ano an ginsisiring han Biblia nga kabaliktaran ha ideya nga an Ginhadian usa la nga kahimtang han kasingkasing han tawo. O mahimo mo isaysay kon paonan-o an Ginhadian naiiba ha mga gobyerno han tawo. Kondi, para ha mga tawo nga maaram hinin importante nga mga kamatuoran, mahimo mo isaysay an dugang nga detalye. Mahimo mo ipatin-aw ha ira kon paonan-o an Mesia- niko nga Ginhadian naiiba ha unibersal nga pagkahadi mismo ni Jehova, nga iginsaysay ha Salmo 103:19, o ha 'ginhadian han Anak han gugma han Dios,' nga gin-unabi ha Kolosas 1:13, o ha 'administrasyon,' nga iginsaysay ha Efeso 1:10. An paggamit hin mga pagtanding makakabulig ha pagpatin-aw hinin im- portante nga katutdoan han Biblia ha imo mamarati. Pauroutro nga ginamit ni Jesus ini nga paagi han pagtutdo. Iginsaysay niya an kaibahan han komon nga pagsabot ha Mosaiko nga Balaud ngan han totoo nga katuyoan han Balaud. (Mat. 5:21-48) Iginsaysay niya an kalainan han totoo diosnon nga debosyon tikang ha salingkapaw nga mga buhat han mga Pariseo. (Mat. 6:1-18) Ginhisgotan niya an pagkaiba han espiritu hadton 'nagpapakaaga- ron' ha iba han espiritu han pagsakripisyo ha kalugaringon nga kinahanglan ipakita han iya mga sumurunod. (Mat. 20:25-28) Ha lain nga okasyon, sugad han nahirekord ha Mateo 21:28-32, gin-aghat ni Jesus an iya mamarati nga usi- sahon nira an kaibahan han ngan han to- too nga pagbasol. Nagtutugway ini ha aton ngadto ha lain pa birilhon nga ba- hin han maopay nga pagtutdo. Aghata an Mamarati nga Maghunahuna Ha Mateo 21:28, mababasa naton nga gintikangan ni Jesus an iya pagtan- ding pinaagi han pagpakiana: "Ano ba an iyo ginhuhunahuna?" An maabtik nga magturutdo diri la nagsasaysay hin mga impormasyon o nahatag hin mga baton. Lugod, gin-aaghat niya an iya mamarati nga pauswagon an abilidad ha paghunahuna. (Prob. 3:21; Roma 12:1) Nahihimo ini, ha bahin, pinaagi han pagpakiana. Sugad han makikita ha Mateo 17:25, hi Jesus nagpakiana: "Ano an nahuhunahuna nimo, Simon? An mga hadi ha tuna, tikang kan kanay an ira pagkarawat han mga kasangkapan, o buhis? Tikang ha ira mga anak, o tikang ha mga dumuruong?" An nakakapukaw-ha-hunahuna nga mga pakiana ni Je- sus binulig kan Pedro nga ipahayag an iya husto nga konklusyon mahitungod han pagbayad hin buhis ha templo. Sugad man, han binaton ha tawo nga nag- pakiana, "Hin-o man an akon kaaramyaw?" Gintanding ni Jesus an mga paggi- os han saserdote ngan han Lebita ha paggios han Samaritano. Ngan nagpakiana hiya: 'Hin-o hini nga tulo ha imo paghunahuna an amyaw han tawo nga ginti-
Pauswaga an Abilidad Sugad nga Magturutdo kasan?' (Luk. 10:29-36) Dinhi liwat, imbes nga maghunahuna para ha iya ma- marati, ginhangyo hiya ni Jesus nga batunon an iya pakiana. - Luk. 7:41-43. Pangalimbasog nga Maabot an Kasingkasing An mga magturutdo nga nakakasabot han Pulong han Dios maaram nga an totoo nga pagsingba diri la pagmemorya hin pipira nga kamatuoran ngan pagsunod ha mga surundon. Ginpaparig-on ito pinaagi han maopay nga relas- yon kan Jehova ngan pag-apresyar ha iya mga paagi. Ha sugad nga pagsingba nahidadabi an kasingkasing. (Deut. 10:12, 13; Luk. 10:25-27) Ha Kasuratan, an pulong nga "kasingkasing" agsob nga nag-uunabi han bug-os nga pagkatawo, upod na an mga butang sugad han mga hingyap, gugma, mga pagbati, ngan mga paggios. Maaram hi Jesus nga samtang an mga tawo nagkikita han pangawas nga hit- sura, an Dios nagkikita han aada ha kasingkasing. (1 Sam. 16:7) An aton pag- alagad ha Dios sadang mapagios pinaagi han aton gugma ha iya, diri tungod han aton mga pangalimbasog nga dayawon han mga igkasi-tawo. (Mat. 6:5-8) Ha luyo nga bahin, damu nga mga butang an ginbuhat han mga Pariseo basi ig- parayaw. Ginpapabug-atan nira an pagsunod ha mga detalye han Balaud ngan an pagsugot ha mga surundon nga ginhimo nira. Kondi napakyas hira nga ipa- kita ha ira pagkinabuhi an mga kalidad nga magpapakilala ha ira nga nagsi- singba hira ha ira kinikilala nga Dios. (Mat. 9:13; Luk. 11:42) Nagtutdo hi Jesus nga samtang an pagkamasinugtanon ha mga kinahanglanon han Dios amo an importante, an bili han pagkamasinugtanon nakikilala pinaagi han aada ha ka- singkasing. (Mat. 15:7-9; Mar. 7:20-23; Juan 3:36) An aton pagtutdo magriresul- ta hin gidadakui nga kaopayan kon subaron naton an ehemplo ni Jesus. Impor- tante nga buligan naton an mga tawo nga mahibaro han ginkikinahanglan ha ira han Dios. Kondi importante liwat nga makilala ngan higugmaon nira hi Je- hova sugad nga persona basi an ira paggawi magin kapahayagan han ira pagpa- bili han inuyonan nga relasyon ha totoo nga Dios. Siyempre, basi magpahimulos hito nga katutdoan, kinahanglan atubangon han mga tawo kon ano an aada ha ira mga kasingkasing. Gin-aghat ni Jesus an mga tawo nga hunahunaon an ira mga motibo ngan usisahon an ira mga pag- bati. Kon gintatadong an sayop nga panlantaw, iya ginpapakianhan an iya ma- marati kon kay ano nga ira nahunahuna, nayakan, o nabuhat an pipira nga mga butang. Kondi, basi diri ito magpadayon, ginlakipan ni Jesus an iya pakiana hin usa nga pahayag, ilustrasyon, o buhat nga nagdasig ha ira nga hunahunaon hin husto an mga butang. (Mar. 2:8; 4:40; 8:17; Luk. 6:41, 46) Mabubuligan liwat na- ton an aton mamarati pinaagi han pag-aghat nga pakianhan nira an ira kaluga- ringon han mga pakiana sugad han: 'Kay ano nga ini nga paggios nakakadani ha akon? Kay ano nga sugad hito an akon reaksyon hini nga kahimtang?' Kata- pos pagiosa hira nga hunahunaon an mga butang sumala ha panhunahuna ni Jehova. 59
60 Pauswaga an Abilidad Sugad nga Magturutdo Ipakita an Aplikasyon An maopay nga magturutdo maaram nga "an kinaadman amo an butang nga labaw." (Prob. 4:7) An kinaadman amo an abilidad ha malampuson nga pag-ap- likar han kahibaro ha pagsulbad han mga problema, ha paglikay han mga pelig- ro, ha pagdangat han mga tumong, ha pagbulig ha iba. Responsabilidad han magturutdo nga buligan an mga estudyante nga mahibaro ha pagbuhat hito kondi diri naghihimo hin mga desisyon para ha ira. Kon naghihisgot hin mag- kalainlain nga mga prinsipyo han Biblia, buligi an estudyante nga mangatado- ngan. Mahimo ka mag-unabi hin kahimtang tikang ha kada adlaw nga pagkina- buhi ngan pakianhi an estudyante kon paonan-o an prinsipyo han Biblia nga iyo pa la gin-adman makakabulig ha iya kon umatubang hiya hito nga kahim- tang. - Heb. 5:14. Ha iya pahayag han Pentekostes 33 K.P., hi apostol Pedro naghatag hin susba- ranan han praktikal nga pag-aplikar nga nakaapekto ha kinabuhi han mga tawo. (Buh. 2:14-36) Katapos niya paghisgotan an tulo nga teksto ha Kasuratan nga gintotoohan han mga tawo, iginpakita ni Pedro an aplikasyon may kalabotan ha mga hitabo nga ira ngatanan hinkit-an. Sugad nga resulta, inabat han mga tawo an panginahanglan ha paggios uyon ha ira hinbatian. An imo ba pagtut- do may-ada pariho nga epekto ha mga tawo? Ginbubuhat mo ba an lahos pa ha pagyinakan han mga kamatuoran ngan pagbulig ha mga tawo basi makasabot kon kay ano nga sugad hito an mga butang? Gin-aaghat mo ba hira nga usisa- hon kon paonan-o an mga butang nga ira hinbabaroan sadang makaapekto ha ira mga kinabuhi? Bangin diri hira sumiring nga, "Ano an amon bubuhaton?" sugad han ginbuhat han mga tawo han Pentekostes, kondi kon imo inaaplikar hin maopay an kasuratan, mapapagios hira basi tagdon an angayan nga buhat. - Buh. 2:37. Kon nagbabasa han Biblia upod han iyo mga anak, kamo nga mga kag-anak may-ada maopay nga higayon ha pagbansay ha ira nga hunahunaon an may ka- labotan han praktikal nga pag-aplikar han mga prinsipyo han Biblia. (Efe. 6:4) Pananglitan, mahimo mo pilion an pipira nga mga bersikulo tikang ha igin-es- kedyol nga pagbasa ha Biblia para hito nga semana, hisguti an kahulogan hito, ngan pagbangon hin mga pakiana sugad hini: 'Paonan-o ini naghahatag hin giya para ha aton? Paonan-o naton mahimo gamiton ini nga mga bersikulo ha ministeryo? Ano an iginpapahayag hito mahitungod kan Jehova ngan ha iya paagi han pagbuhat han mga butang, ngan paonan-o ito magpaparig-on han aton apresasyon ha iya?' Aghata an imo pamilya nga magkomento hini nga mga punto durante han paghisgot han importante nga mga punto ha Biblia ha Teo- kratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. An mga bersikulo nga ira kukomento- han sigurado nga amo an ira nahinunumdoman. Pagbuhat hin Maopay nga Susbaranan Nagtututdo ka diri la pinaagi han imo ginyayakan kondi pinaagi liwat han imo ginbubuhat. An imo mga buhat naghahatag hin praktikal nga susbara-
Pauswaga an Abilidad Sugad nga Magturutdo nan kon paonan-o iaaplikar an mga butang nga imo ginsisiring. Ini an paagi nga mahibabaro an mga anak. Kon ginsusubad nira an ira mga kag-anak, pi- namamatud-an nira nga karuyag nira magin pariho ha ira mga kag-anak. Ka- ruyag nira mahibaro kon sugad hin ano an pagbuhat han ginbubuhat han ira mga kag-anak. Sugad man, kon adton gintututdoan mo 'nagsusubad ha imo sugad han imo pagsubad kan Kristo,' nagtitikang hira makaeksperyensya han mga bendisyon ha paglakat ha mga dalan ni Jehova. (1 Kor. 11:1) An mga pa- kig-upod han Dios ha ira nagigin bahin han ira kalugaringon nga mga eks- peryensya. Importante ini nga pahinumdom mahitungod han bili han pagpakita hin husto nga susbaranan. An 'klase han aton pagkatawo ha putli nga mga pag- gawi ngan mga buhat han diosnon nga debosyon' makakabulig gud ha aton mga gintututdoan nga makita kon paonan-o iaaplikar an mga prinsip- yo han Biblia. (2 Ped. 3:11) Kon gin-aaghat mo an estudyante ha Biblia nga basahon hin regular an Pulong han Dios, ikaw mismo magin mauyatom ha pagbasa hito. Kon karuyag mo nga mahibaro an imo mga anak ha pagsunod ha mga prinsipyo han Biblia, siguroha nga nakikita nira nga an imo mga paggios uyon ha kaburut-on han Dios. Kon gintututdoan mo an kon- gregasyon nga magin madasigon ha ministeryo, siguroha nga nakikigbahin ka hin bug-os hito nga buruhaton. Kon ginbubu- hat mo an imo igintututdo, mas mapapagios mo an iba. - Roma 2:21-23. Mahitungod ha pagpauswag han imo pagtutdo, pakianhi an imo kalugaringon: 'Kon nagtututdo ako, ginbubuhat ko ba ito ha paagi nga nagpapakita han kalainan ha mga batasan, ha pagyakan, o ha mga paggios hadton nakakabati hito? Basi ma- gin matin-aw an mga butang, iginsasaysay ko ba an kalainan han usa nga ideya o paagi han paggios tikang ha iba? Ano an akon bubuhaton ha pagbulig ha akon mga estudyante, ha akon mga anak, o ha akon mamarati ha katirok basi mahinumdo- man an akon ginsisiring? Iginpapatin-aw ko ba ha akon ma- marati kon paonan-o iaaplikar an ira hinbabaroan? Nakikita ba nira ito ha akon ginbubuhat? Naaapresyar ba nira kon pao- nan-o an ira paggios ha butang nga ginhihisgotan mahimo makaimpluwensya han ira relasyon kan Jehova?' (Prob. 9:10) Padayon nga tagda ini nga mga butang samtang nangangalim- basog ka ha pagpatubo han abilidad sugad nga magturutdo. "Magmatngon ka ha imo kalugaringon, ngan ha imo pagtutdo. Padayon hini nga mga bagay; kay kon amo ini an imo pagbuha- ton [maluluwas] ka ngan an imo mamarati." - 1 Tim. 4:16. BASI MAGIN EPEKTIBO HA IMO PAGTUTDO ˙ Sarig kan Jehova, diri ha imo kalugaringon nga abilidad ˙ Apresyara an gahum han Pulong han Dios, ngan gamita ito hin maopay ˙ Himoa nga imo tumong an pagpasidungog kan Jehova, diri ha pagdani han atensyon ha imo kalugaringon ˙ Gamit hin mga pagtanding basi mabuligan an iba nga makasabot hin maopay ˙ Aghata an mamarati nga maghunahuna ˙ Dasiga an iba nga usisahon an ira mga motibo ngan mga pagbati ˙ Aghata an mamarati nga tagdon kon paonan-o an kahibaro ha Biblia sadang makaapekto ha ira kinabuhi ˙ Magin susbaranan nga takos subaron 61
Kon Paonan-o Mapapauswag an mga Abilidad ha Pakiistorya KASAGARAN ba nga masayon para ha imo an pakiistorya ha iba? Para ha damu, an paghunahuna pa la han pakiistorya, labi na ha usa nga diri nira kilala, nagigin hinungdan na han kabaraka. Bangin awdanon an sugad nga mga tawo. Bangin maghunahuna hira: 'Ano an akon ig-iistorya? Paonan-o ko titikangan an paghisgot? Paonan-o ko ito maipapadayon?' An may-kompyan- sa, makisangkayon nga mga tawo bangin amo an manguna ha iristorya. Ba- ngin makurian hira ha pag-aghat ha iba nga magyakan ngan ha pamati ha ginsisiring. Salit kita ngatanan, awdanon man o diri, kinahanglan kultibaron an abilidad ha pakiistorya. Magtikang ha Balay Basi mapauswag an imo mga abilidad ha pakiistorya, kay ano nga diri tika- ngan ha balay? An makaparig-on nga pakiistorya nakakaamot gud ha kalipa- yan han pamilya. An importante nga yawi ha sugad nga pakiistorya amo an hilarom nga pag- paid ha usa kag usa. (Deut. 6:6, 7; Prob. 4:1-4) Kon kita napaid, nakikiistor- ya kita, ngan namamati kita kon an iba nga tawo naruruyag magyakan. Usa pa nga importante nga bahin amo an pagkaada mapulsanon nga impormas- yon nga maiistorya. Kon may-ada kita regular nga programa han personal nga pagbasa ngan pag-aram ha Biblia, damu an aton maipapaangbit. An ma- aramon nga paggamit han Pag-usisa han Kasuratan Adlaw-adlaw nga bokle- ta makakadasig han paghisgot. Durante hito nga adlaw, bangin may-ada kita makalilipay nga eksperyensya ha pag-alagad ha kanataran. Bangin nakabasa kita hin impormatibo o pataraw-an. Himoon naton ito nga batasan nga ipa- angbit an mga impormasyon durante han makalilipay nga pag-iristorya han pamilya. Mabulig liwat ini ha aton ha pakiistorya ha mga tawo ha gawas han pamilya. Pakiistorya ha Diri-kakilala Damu nga mga tawo an nag-aalang ha pagtikang hin pakiistorya ha usa nga diri nira kakilala. Kondi tungod han gugma ha Dios ngan ha ira amyaw, an mga Saksi ni Jehova sinsero nga nangangalimbasog basi mahibaro kon pa- onan-o makikiistorya basi ipaangbit ha iba an mga kamatuoran han Biblia. Ano an mabulig ha imo basi mapauswag ini nga bahin? Birilhon an prinsipyo ha Filipos 2:4. Gin-aaghat kita nga tagdon, 'diri la an kaopayan han aton kalugaringon nga mga butang, kondi liwat an perso- nal nga kaopayan han iba.' Hunahunaa ito hini nga paagi: Kon hadto waray 62
Kon Paonan-o Mapapauswag an mga Abilidad ha Pakiistorya mo pa igkaistorya ito nga tawo, tatagdon ka niya sugad nga diri kakilala. Ano an imo hihimoon basi magin komportable hiya? Makakabulig an malipayon nga hiyom ngan makisangkayon nga pangumusta. Kondi may-ada dugang pa nga tatagdon. Bangin nadisturbo mo an iya mga panhunahuna. Kon mangangalimba- sog ka nga madani hiya ha paghisgot kon ano an imo ginhuhunahuna, im- bes nga tagdon kon ano an iya ginhuhunahuna, makikiistorya ba hiya hin maopay? Ano an ginbuhat ni Jesus han iginkaistorya niya an usa nga babaye ha atabay ha Samaria? An ginhuhunahuna han babaye amo an pag-alog hin tubig. Gintikangan ni Jesus an iya pakiistorya ha babaye mahitungod hito, ngan iya dayon nabalhin ito ngadto ha makalilipay nga paghisgot ha espiri- tuwal. - Juan 4:7-26. Kon paraobserba ka, masasabtan mo liwat kon ano an bangin ginhuhuna- huna han mga tawo. Malipayon ba o masurub-on pagkit-on an tawo? Lagas na ba hiya, bangin masakiton? May-ada ka ba nakikita nga tigaman nga may kabataan ha panimalay? Baga hin riko ba an tawo o nangangalimbasog hiya nga magkaada mga kinahanglanon ha kinabuhi? An mga adorno ba ha balay o personal nga mga alahas nagpapakita han impluwensya han relihiyon? Kon imo gintatagad ha pangumusta an sugad nga mga butang, bangin hunahu- naon han tawo nga may-ada kamo ginkakauyonan nga interes. Kon diri mo nakakaistorya hin personal an tagbalay, bangin hinbabatian la an iya tingog ha luyo han nakakandado nga purtahan, ano an imo mahuhu- nahuna? Bangin nagkikinabuhi ha kahadlok an tawo. Magagamit mo ba ito nga impormasyon ha pagtikang hin pakiistorya ha purtahan? Ha iba nga mga lugar posible nga madani mo an tawo ha pakiistorya pi- naagi han pagsumat ha iya mahitungod ha imo kalugaringon - an imo gin- tikangan, kon kay ano nga kinadto ka ha iya balay, kon kay ano nga natoo ka ha Dios, kon kay ano nga nagtikang ka pag-aram ha Biblia, ngan kon paonan-o nakabulig an Biblia ha imo. (Buh. 26:4-23) Siyempre, kinahanglan buhaton ini hin maaramon ngan gin- huhunahuna an maopay nga katuyoan. Ini, ha baylo, mahimo magpagios ha tawo nga magsumat ha imo mahitungod ha iya kalugaringon ngan kon paonan-o niya gintatagad an mga bu- tang. MGA PAAGI HA PAGTIKANG HAN PAKIISTORYA ˙ Sunda an lokal nga mga kustomre Ha iba nga mga kultura, kustomre an pag-abiabi ha mga diri- kakilala. Bangin hangyoon ka dayon han mga tawo ha pagsu- lod ngan paglingkod. Pakalingkod mo, kon matinalahuron nga magpakiana ka mahitungod han kahimtang han pamilya ngan sinsero nga mamati ha baton, bangin mamati gud an tagbalay ha imo isisiring. An iba nga mga tawo nagpapakita pa ngani hin daku nga pagtagad ha mga bisita, salit mahimo ka magkaada ˙ Paghatag hin sinsero nga pagdayaw ˙ Hisguti an punto nga ginkakauyonan ˙ Pagbangon hin punto-de-bista nga pakiana 63
64 Kon Paonan-o Mapapauswag an mga Abilidad ha Pakiistorya dugang nga panahon ha pagtikang ha pakiistorya. Samtang nag-iiristorya, mahimo mahibaroan nira nga may-ada mga butang nga pariho niyo naruru- yagan. Magtutugway ini ngadto ha mapulsanon nga paghisgot ha espiritu- wal. Ano man kon damu nga tawo ha iyo lugar an nagyayakan hin lain han imo yinaknan? Paonan-o mo igkakaistorya ini nga mga tawo? Kon mahibabaro ka hin bisan la simple nga mga pangumusta ha pipira hito nga mga yinaknan, mahibabaro an mga tawo nga interesado ka ha ira. Mahimo ini pagtikangan han dugang pa nga pakiistorya. Kon Paonan-o Ipapadayon an Pakiistorya Basi magpadayon an pakiistorya, magin interesado ha mga opinyon han iba nga tawo. Aghata hiya ha pagpahayag han iya kalugaringon kon disidido hiya nga buhaton ito. Makakabulig an pinili-hin-maopay nga mga pakiana. An punto-de-bista nga mga pakiana amo an gimaopayi tungod kay kasagaran nga nag-aaghat ito hin baton nga labaw pa han oo o diri. Pananglitan, kata- pos paghisgotan an problema nga nakakabaraka ha mga tawo ha iyo lugar, mahimo ka magpakiana: "Ano ha hunahuna mo an hinungdan hini nga ka- himtang?" o "Ano ha hunahuna mo an solusyon?" Kon magpakiana ka, pamatii hin maopay an baton. Ipakita an imo totoo nga interes pinaagi han pulong, pag-uyon, pagsenyas. Ayaw pagsagbang. Pi- naagi han abrido nga hunahuna, tagda kon ano an ginsisiring. "Magmaabtik ha [pamati], mahinay ha pagyakan." (Jak. 1:19) Kon nabaton ka, ipakita nga namati ka gud han ginsiring. Kondi, hunahunaa, nga diri ngatanan mabaton ha imo mga pakiana. An iba nga mga tawo bangin bumaton hin pagkinhat la han kiray o paghiyom. An iba bangin sumiring la hin oo o diri. Ayaw pagturaw. Magin mapailubon. Ayaw pagpirit ha pakiistorya. Kon disidido mamati an tawo, gamita an higa- yon ha pagpaangbit han makaparig-on Kasuratanhon nga mga impormas- yon. Pag-abot han panahon, bangin tagdon ka han tawo sugad nga usa nga sangkay. Hito nga panahon bangin disidido na hiya ha pagpaangbit hin mas dayag han iya mga ideya. Samtang nakikiistorya ka ha mga tawo, pag-andam para ha tiarabot nga pagbisita-utro. Kon nagbangon an tawo hin damu nga mga pakiana, batona an pipira hito kondi pagbilin hin usa o duha para ha sunod nga iyo paghis- got. Pagsaliksik, ngan ipaangbit ha iya an mga resulta. Kon diri na hiya mag- pakiana, taposa an pakiistorya pinaagi han usa nga pakiana nga ginhuhuna- huna mo nga makapainteres ha iya. Magtanyag hin paghisgot hito ha sunod nga pagbisita. An damu nga mga ideya aada ha libro nga Reasoning From the Scriptures, ha brosyur nga Ano an Ginkikinahanglan ha Aton han Dios?, ngan ha bag-o nga mga gowa han An Barantayan ngan Awake!
Kon Paonan-o Mapapauswag an mga Abilidad ha Pakiistorya Kon Kaupod an mga Igkasi-Tumuroo Kon igkita mo an usa han mga Saksi ni Jehova ha siyahan nga higayon, nag-uuna ka ba ha pagpakilala? O nagpapabilin ka la nga hilom? An gug- ma ha aton kabugtoan sadang magpagios ha aton nga makilala hira. (Juan 13:35) Paonan-o ka magtitikang? Mahimo mo ipakilala an imo ngaran ngan magpakiana han iya ngaran. An pagpakiana ha iya kon paonan-o hiya nahi- baro han kamatuoran kasagaran nga magtutugway ngadto ha makapainte- res nga pag-istorya ngan mabulig ha iyo nga makilala an kada tagsa. Bisan kon an imo ginsiring baga hin diri maopay an pagkayakan, an imo panga- limbasog nagpapakita ha iba nga tawo nga gintatagad mo hiya, ngan amo ito an importante. Ano an makakaamot ha mapulsanon nga pakiistorya ha usa nga membro han iyo kongregasyon? Ipakita an totoo nga interes ha tawo ngan ha iya pa- milya. Katatapos pa la ba han katirok? Unabiha an mga ideya nga hinbaro- an mo nga mapulsanon. Magigin mapulsanon ini ha iyo nga duha. Mahi- mo mo unabihon an usa nga punto nga makapainteres tikang ha bag-o nga gowa han An Barantayan o Awake! Diri ini sadang buhaton ha pagparayaw o pagsari han kahibaro. Buhata ito ha pagpaangbit han impormasyon nga nakalipay gud ha imo. Mahimo niyo paghisgotan an toka han usa ha iyo ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo ngan magbayloay hin mga ide- ya kon paonan-o ito pagdudumarahon. Mahimo mo liwat ipaangbit an mga eksperyensya ha pag-alagad ha kanataran. Siyempre, an aton interes ha mga tawo agsob nga nagtutugway ngad- to ha pag-istorya mahitungod han mga tawo - han mga butang nga ira ginsisiring ngan ginbubuhat. An pagpatawa mahimo liwat magin bahin han aton pakiistorya. An aton ba ginsisiring makakaparig-on? Kon kina- singkasing nga susundon naton an sagdon han Pulong han Dios ngan nagios pinaagi han gugma, sigurado nga makakaparig-on an aton pa- kiistorya. - Prob. 16:27, 28; Efe. 4:25, 29; 5:3, 4; Jak. 1:26. Antes kita makigbahin ha ministeryo ha kanataran, nag- aandam kita. Kay ano nga diri mag-andam hin makapainteres nga impormasyon nga ig-iistorya ha kasangkayan? Samtang nababasa ngan nababatian mo an makapainteres nga impor- masyon, tipigi ha hunahuna ito nga mga punto nga karu- yag mo isumat ha iba. Maabot an panahon, magkakaada ka damu nga impormasyon nga mapipilian. An pagbuhat hini makakabulig ha imo nga mag-uswag lahos pa han pag-istor- ya mahitungod han adlaw-adlaw nga rutina han kinabuhi. La- baw han ngatanan, hinaot an imo mga pulong magpamatuod kon mationan-o kabirilhon an Pulong han Dios ha imo! - Sal. 139:17. MAPULSANON NGA MGA KALIDAD ˙ Malipayon nga personalidad ˙ Madasigon ngan sinsero ˙ Husto personal nga interes 65
Mahibaro Kon Paonan-o Ka Mabaton AN IBA nga mga pakiana pariho han nalutaw nga dagku nga yelo. An pinaka- daku nga bahin natatago ha ilarom han tubig. An importante nga punto nga ginhihisgotan agsob nga mas birilhon kay han pakiana mismo. Bisan kon an nagpapakiana disidido han baton, an imo paghibaro kon pao- nan-o ka mabaton mahimo mag-upod han paghibaro kon mationan-o kada- mu an imo sisidngon ngan han paagi ha pagpresenta han tema. (Juan 16:12) Ha iba nga mga kahimtang, sugad han ipinakita ni Jesus ha iya mga apostol, an tawo mahimo maghangyo hin impormasyon nga waray hiya katungod hito o diri gud mapulsanon ha iya. - Buh. 1:6, 7. An Kasuratan nagsasagdon ha aton: "An iyo pulong kinahanglan nga may maada grasya, nga ginparasa hin asin, basi nga iyo hibaroan an pagbatonay han usa kag usa." (Kol. 4:6) Salit, antes kita bumaton, kinahanglan hunahu- naon naton diri la an aton isisiring kondi kon oonan-on naton an pagsiring hito. Sabota an Ginhuhunahuna han Nagpapakiana An mga Saduseo nangalimbasog ha paglit-ag kan Jesus pinaagi han pakia- na mahitungod ha pagkabanhaw han usa nga babaye nga damu an nagin asa- wa. Kondi, maaram hi Jesus nga diri gud hira natoo han pagkabanhaw. Salit ha iya baton, ginbaton niya an ira pakiana ha paagi nga gin-unabi an sayop nga panhunahuna nga amo an hinungdan hito nga pakiana. Pinaagi han ma- abtik nga pangatadongan ngan pamilyar nga asoy ha Kasuratan, iginpatin-aw ni Jesus an punto nga waray pa nira hunahunaa hadto - an matin-aw nga pa- matuod nga babanhawon gud han Dios an mga patay. Nahipausa hinduro ha iya baton an mga nakontra ha iya salit nahadlok hira nga magpakiana pa ha iya. - Luk. 20:27-40. Basi mahibaro kon paonan-o ka mabaton, kinahanglan masabtan mo liwat an mga opinyon ngan mga gintatagad han mga nagpapakiana ha imo. Pa- nanglitan, an usa nga kaklase o katrabaho bangin magpakiana ha imo kon kay ano nga diri ka nagsasaurog han Pasko. Kay ano nga napakiana hiya? Totoo ba nga interesado hiya han baton, o karuyag la niya mahibaro kon gin- tutugotan ka ba nga magkaada kaliawan? Basi hibaroan, bangin kinahang- lan magpakiana ka kon kay ano nga nagpapakiana hiya. Katapos batona su- mala hito. Bangin gamiton mo liwat an higayon ha pagpakita kon paonan-o nga an pagsunod ha giya han Biblia nagpapanalipod ha aton tikang ha mga bahin han piyesta nga nagigin kapakyasan ngan nakakabug-at ha mga tawo. 66
Mahibaro Kon Paonan-o Ka Mabaton Pananglitan ginhangyo ka ha pagpahayag mahitungod han mga Saksi ni Jehova ha grupo hin mga estudyante. Katapos han imo pahayag, bangin magpakiana hira. Kon an pakiana baga hin sinsero ngan tangkod, gimaopayi an mga baton nga simple ngan direkta. Kon an mga pakiana nagpapasabot hin mga pagpasulabi ha komunidad, bangin mas maopay nga an imo baton tikangan pinaagi han halipot nga mga komento kon ano an nakakaimplu- wensya ha hunahuna han mga tawo ha sugad nga mga isyu ngan kon kay ano nga pinili han mga Saksi ni Jehova nga an Biblia an magin suruklan para ha ira. Agsob nga mapulsanon kon ito nga mga pakiana tagdon sugad nga mga tema han paghisgot, diri sugad nga paglalantugian - bisan kon bangin ipre- senta ito ha sugad nga paagi. Salit, an imo baton, naghahatag ha imo hin hi- gayon nga mapahaluag an pagsabot han imo mamarati, mahatagan hira hin husto nga impormasyon, ngan maisaysay an Kasuratanhon nga basihan han aton mga gintotoohan. Paonan-o ka mangangatadongan ha agaron nga diri nahatag ha imo hin bakasyon ha trabaho basi tumambong ha komben- syon? Siyahan, tagda an mga butang tikang ha iya panhuna- huna. Makakabulig ba an imo pagtanyag hin dugang nga oras ha pagtrabaho ha iba nga panahon? Magigin malampuson ba kon imo isasaysay ha iya nga an instruksyon nga iginhahatag ha aton mga kombensyon nabulig ha aton nga magin tangkod, masasarigan nga mga trabahador? Kon imo ipinapakita nga imo gintatagad an iya mga kaopayan, bangin magin matinaga- ron liwat hiya ha butang nga nasasabtan niya nga importante ha imo kinabuhi. Kondi anoman kon karuyag niya nga magbu- hat ka hin diri-tangkod? An matin-aw nga pagdumiri nga inu- updan hin usa nga punto tikang ha Kasuratan magsasaysay han imo tinotoohan. Kondi mas daku ba nga kaopayan an mahihi- mo kon mangatadongan ka anay ha iya nga an tawo nga disidi- do magbuwa o mangawat para ha iya bangin liwat magbuwa ha iya o mangawat tikang ha iya? ANTES KA BUMATON, HUNAHUNAA ˙ Kon kay ano nga iginbangon an pakiana ˙ Kon ano nga punto an ginkikinahanglan basi masabtan hin maopay an baton ˙ Kon paonan-o isasaysay an imo gintotoohan ha paagi nga nagpapakita hin pagtagad ha mga butang nga nakakaapekto gud ha tawo nga imo kaistorya ˙ Kon paonan-o ka Ha luyo nga bahin, bangin usa ka nga estudyante nga diri na- ruruyag makigbahin ha diri-kasuratanhon nga mga buruhaton ha eskwelahan. Hinumdumi nga bangin diri nauyon an mag- turutdo ha imo mga opinyon, ngan responsabilidad niya nga tipigan an pagdisiplina ha klase. An mga ayat nga imo inaa- tubang amo an (1) pagpakita hin pagtagad ha nakakapabaraka ha iya, (2) pagin matinalahuron ha pagsaysay han imo gintoto- ohan, ngan (3) pagin marig-on ha imo hinbabaroan nga mag- papalipay kan Jehova. Para han maopay nga mga resulta, ba- ngin dugang pa an ginkikinahanglan kay han simple, direkta magyayakan ha maopay ngan makakombinse nga paagi ˙ Kon sadang ka bumaton hin direkta o isaysay an mga prinsipyo ngan mga susbaranan ha Biblia nga mabulig ha tawo nga imo kaistorya ha pagdesisyon kon ano an iya bubuhaton 67
68 Mahibaro Kon Paonan-o Ka Mabaton nga pagsaysay han imo gintotoohan. (Prob. 15:28) Kon batan-on ka pa, sigu- rado nga an imo amay o iroy mabulig ha imo ha pag-andam han imo isisi- ring. Usahay, bangin kinahanglan mangatadongan ka kontra ha mga akusasyon ha imo han usa nga may-awtoridad. Bangin piriton ka han usa nga opisyal han polis, opisyal han gobyerno, o hukom nga imo batunon an mga pakiana mahitungod han pagsunod ha espisipiko nga balaud, han imo gintotoohan ha Kristiano nga neutralidad, o han imo paggios ha pakigbahin ha mga sere- monya han nasud. Paonan-o ka mabaton? "May kaaghop ngan pagtahod," nagsasagdon an Biblia. (1 Ped. 3:15) Pakianhi liwat an imo kalugaringon kon kay ano nga angay tagdon ini nga mga isyu, ngan matinalahuron nga karawa- ta ito. Katapos ano an masunod? Gin-unabi ni apostol Pablo an igintutugot han Romano nga balaud, salit mahimo ipatin-aw mo an legal nga mga katu- ngod nga naaplikar ha imo kahimtang. (Buh. 22:25-29) Bangin an mga im- pormasyon mahitungod han ginbuhat han siyahan nga mga Kristiano ngan han mga Saksi ni Jehova ha bug-os nga kalibotan magpahaluag ha panhuna- huna han opisyal. O mahimo nga isaysay mo kon paonan-o an pagkilala ha awtoridad han Dios totoo nga nagpapagios ha mga tawo nga magin mas ma- sinugtanon ha husto nga mga balaud han mga tawo. (Roma 13:1-14) Bisan pa han sugad nga impormasyon, an pagsaysay han Kasuratanhon nga mga hinungdan han imo gintotoohan bangin karawaton hin maopay. An Panhunahuna han Nagpapakiana Mahitungod han Kasuratan Kon nagdidesisyon kon paonan-o mabaton, bangin kinahanglan mo liwat tagdon an panhunahuna han nagpapakiana ha imo mahitungod han Bara- an nga Kasuratan. Ginbuhat ini ni Jesus han ginbaton an mga pakiana han mga Saduseo mahitungod han pagkabanhaw. Tungod kay maaram nga an si- nurat la ni Moises an ira ginkarawat, nangatadongan hi Jesus uyon ha asoy nga aada ha Pentateuko, gintikangan an iya asoy ha pagsiring: "Kondi nga an mga patay magkakababanhaw, bisan man hi Moises nagpahayag." (Luk. 20:37) Bangin makita mo nga mapulsanon liwat an pagkotar tikang ha mga bahin han Biblia nga kinakarawat han imo mamarati ngan pamilyar ha iya. Ano man kon diri ginhuhunahuna han imo mamarati nga may-awtoridad an Biblia? Tigamni an ginbuhat ni apostol Pablo ha iya pahayag ha Areopa- go, sugad han nahirekord ha Buhat 17:22-31. Iginpaangbit niya an Kasuratan- hon nga mga kamatuoran nga diri direkta nga nagkukotar tikang ha Biblia. Kon kinahanglanon, mahimo mo buhaton an pariho. Ha iba nga lugar ba- ngin kinahanglan an pipira nga paghisgot ha usa ka tawo antes direkta nga magkotar han Biblia. Kon imo gagamiton an Biblia, magigin maaramon nga isaysay mo anay an mga hinungdan kon kay ano nga takos ito han pagtagad imbes nga ipirit nga ito an Pulong han Dios. An imo tumong, kon sugad, amo
Mahibaro Kon Paonan-o Ka Mabaton an pagtestigo hin matin-aw mahitungod han katuyoan han Dios ngan, pag- abot han panahon, an pagpahibaro mismo ha imo mamarati kon ano an gin- sisiring han Biblia. An Biblia mas labaw nga nakakakombinse kay han bisan ano nga aton isisiring. - Heb. 4:12. 'Makaruruyag Pirme' Angayan gud nga an mga surugoon ni Jehova, ginsusugo nga an ira pulong magin 'makaruruyag pirme, nga ginparasa hin asin' tungod kay hiya mismo makaruruyag! (Kol. 4:6; Eks. 34:6) Nangangahulogan ini nga kita kinahang- lan magyakan hin may kalooy, bisan kon baga hin diri takos an aton kaistor- ya. An aton mga pulong sadang magin maopay, diri nakakaaringit o waray taktika. Damu nga mga tawo an gin-iipit hinduro, ngan kada adlaw ginyayaknan hira hin maraot. Kon nabisita kita ha sugad nga mga tawo, bangin hira mag- yakan hin nakakapaaringit. Paonan-o kita mabaton? An Biblia nasiring: "An malumo nga baton nakakapaiway han kapungot." An sugad nga baton maka- kapahumok liwat han usa nga may-ada nakontra nga panhunahuna. (Prob. 15:1; 25:15) An paggawi ngan an tingog nga nagpapahayag hin kalooy ma- himo makadani gud ha mga tawo nga nakakaeksperyensya hin pagkaaringit kada adlaw, nga mamati han maopay nga sumat nga aton iginpapahayag. Diri kita interesado makilantugi hadton waray pagtahod ha kamatuoran. Lugod, an aton hingyap amo an pangatadongan tikang ha Kasuratan ha mga tawo nga matugot ha aton nga buhaton ito. Anoman an kahimtang nga aton inaatubang, hunahunaon naton nga sadang kita bumaton nga may kalo- oy ngan may pagtoo nga masasarigan an presyoso nga mga saad han Dios. - 1 Tes. 1:5. Personal nga mga Desisyon Ngan Paggamit han Konsensya Kon magpakiana an estudyante ha Biblia o an igkasi-tumuroo kon ano an iya bubuhaton ha espisipiko nga kahimtang, paonan-o ka mabaton? Bangin maaram ka kon ano an imo personal nga pagbubuhaton. Kondi an tagsa nga tawo an may baratunon ha iya kalugaringon nga mga desisyon ha kinabu- hi. (Gal. 6:5) Iginsaysay ni apostol Pablo nga iya igin-aghat an "pagkamasi- nugtanon ha pagtoo" ha mga tawo nga iya ginwalihan. (Roma 16:26) Mao- pay ito nga susbaranan nga angay sundon naton. An tawo nga nagdidesisyon basi la malipay an nagtututdo ha iya ha Biblia o an iba nga tawo, nag-aalagad ha katawohan, diri nagkikinabuhi uyon ha pagtoo. (Gal. 1:10) Salit an matin- aw, direkta nga baton bangin diri amo an ginkikinahanglan gud han usa nga nagpapakiana. Kon sugad, paonan-o ka mabaton ha paagi nga uyon ha mga giya han Bib- lia? Mahimo mo giyahan an atensyon ha husto nga mga prinsipyo ngan mga ehemplo nga aada ha Biblia. Ha iba nga mga kahimtang, mahimo mo ipakita 69
70 Mahibaro Kon Paonan-o Ka Mabaton ha iya kon paonan-o an pagsaliksik basi iya mismo mabilngan ito nga mga prinsipyo ngan mga ehemplo. Mahimo pa ngani niyo paghisgotan an mga prinsipyo ngan an bili han mga susbaranan kondi diri pa igin-aaplikar ito ha kahimtang nga inaatubang. Pakianhi an tawo kon may-ada hiya hinbabaroan dida hito nga bangin makabulig ha iya paghimo hin maaramon nga desis- yon. Dasiga hiya nga tagdon kon ano nga buhat an makakalipay kan Jehova pinaagi hini nga mga prinsipyo ngan mga susbaranan. Binubuligan mo hiya kon sugad nga 'bansayon an iya kalugaringon nga abilidad ha pagsabot ha pagkilala han husto ngan sayop.' - Heb. 5:14. Pagkomento ha mga Katirok ha Kongregasyon An mga katirok ha Kristiano nga kongregasyon agsob nga naghahatag ha aton hin mga higayon nga ipahayag ha publiko an aton pagtoo. Usa nga paa- gi nga aton mahihimo ito amo an pagkomento sugad nga ba- ton ha mga pakiana. Paonan-o kita magkukomento? Pinaagi ha paghingyap ha pagdayaw, o pagyakan hin maopay, mahi- tungod kan Jehova. Iton an ginbuhat ni salmista David han 'kaupod hiya han nagkakatirok nga katawohan.' (Sal. 26:12) Sadang liwat kita magkomento ha paagi nga nakakadasig ha mga igkasi-tumuroo, gin-aaghat hira "ha gugma ngan ha mga mag-opay nga buhat," sugad han pagsagda ni apostol Pablo. (Heb. 10:23-25) An abanse nga pag-aram ha mga leksyon ma- kakabulig ha aton nga maglampos hini. KON PAONAN-O MAGKUKOMENTO HA MGA KATIROK ˙ Kon siyahan ka nga gin- tawag, ihatag an simple, direkta nga baton ha pakiana ˙ Ha pagdugang han pag- hisgot, (1) ipakita kon paonan-o an gin-unabi nga kasuratan nagpapatin-aw han punto nga ginhihisgo- tan, (2) unabiha kon paonan-o an mga butang nakakaapekto ha aton kina- buhi, (3) isaysay kon paonan-o magagamit an im- pormasyon, o (4) isaysay an halipot nga eksperyensya nga nagpapatin-aw han im- portante nga punto ˙ Pamati hin maopay ha Kon tawagon ha pagkomento, tipigi nga simple, matin-aw, ngan halipot an imo baton. Ayaw ubosa an bug-os nga parapo; isaysay an usa la nga punto. Kon imo ihahatag an usa la nga bahin han baton, makakahigayon an iba nga maghatag hin dugang nga mga komento. Labi nga mapulsanon an pagpa- tin-aw han mga teksto nga gin-unabi ha materyal. Kon ginbu- buhat ito, pangalimbasog nga madani an atensyon ha bahin han teksto nga naaplikar ha punto nga ginhihisgotan. Mahi- baro ha pagkomento ha imo kalugaringon nga mga pulong imbes nga basahon direkta tikang ha parapo. Ayaw kabaraka kon an imo komento diri gud eksakto han karuyag mo ipaha- yag. Nahitatabo ito ha panapanahon ha ngatanan nga nagku- komento. mga komento nga iginha- hatag basi mahibaro ka kon paonan-o mapapahaluag an ginsiring na ˙ Pangalimbasog nga magko- mento ha imo kalugaringon nga mga pulong Matin-aw nga labaw pa an ginkikinahanglan ha paghibaro kon paonan-o kita mabaton kay ha paghibaro han baton mis- mo. Nagkikinahanglan ito hin pagsabot. Kondi makapatag- baw gud kon nabaton ka hin kinasingkasing ngan nakakaban- tad han mga kasingkasing han iba! - Prob. 15:23.
Pagkomunikar Pinaagi han mga Surat AN MGA surat nagpapauswag han mga kinabuhi ngan pamatasan han mi- nilyon nga tawo. An orihinal han kadam-an han mga libro han Kristiano Griego nga Kasuratan mga surat. Yana nga panahon mahimo kita magsu- rat basi maparig-on an bag-o nga mga tumuroo, magkomunikar ha kasang- kayan, dasigon an mga kabugtoan nga may-ada espesyal nga mga respon- sabilidad, maparig-on adton naatubang hin mga kakurian, ngan ipasa an ginkikinahanglan nga impormasyon ha pag-ataman han mga buruhaton han kongregasyon. - 1 Tes. 1:1-7; 5:27; 2 Ped. 3:1, 2. An pagsurat epektibo liwat nga paagi ha pagsangyaw. Ha iba nga lugar, damu nga mga tawo an nag-uukoy ha guwardyado gud nga mga apartment o mga hotel nga diri masayon sangyawan. An iba kasagaran nga waray ha balay, salit diri naton nakakaistorya hira kon nagsasangyaw kita ha balay- balay. An iba nag-uukoy ha nahibubulag nga mga lugar. Usahay tungod han sakit, maraot nga panahon, o curfew bangin diri ka makagawas ha balay. Mahimo ka ba magsurat basi dugang nga makagsang- yaw ha usa nga paryente o ha usa nga nakaistorya mo na? Binalhin ba an usa han imo mga estudyante ha Biblia? Bangin an surat tikang ha imo amo la an iya ginkikinahanglan basi matipigan nga buhi an iya interes ha espi- rituwal. O mahimo mo ipaangbit an Kasuratanhon nga impormasyon ha mga kakilala nga bag-o la nga ginkasal, nagin mga kag-anak, o namatayan hin mga hinigugma. Pagsangyaw Pinaagi han Surat Kon nagsasangyaw pinaagi han surat ha usa nga diri mo pa kilala, ha si- yahan magpakilala ka. Mahimo mo isaysay nga boluntaryo ka ha internas- yonal nga buruhaton. Kon angayan ha kahimtang, isumat nga usa ka han mga Saksi ni Jehova. Ipahibaro ha tawo kon kay ano nga nagsusurat ka im- bes nga bumisita hin personal. Magsurat sugad hin personal nga nakikiis- torya ka ha tawo. Kondi, uyon ha sagdon nga "magmaaram kamo sugad han mga halas, ngan magpakabuotan sugad han mga sarapati," hunahu- naa hin maopay kon mationan-o kadamu hin impormasyon an imo isusu- mat mahitungod han imo kalugaringon. - Mat. 10:16. Iupod ha surat kon ano an imo ig-iistorya ha tawo kon nakabisita ka unta ha iya. Mahimo ka kumuha hin introduksyon tikang ha Reasoning nga libro o gamiton an Kasuratanhon nga presentasyon tikang ha bag-o nga gowa han An Aton Ministeryo ha Ginhadian. Mahimo ka magbangon 71
72 Pagkomunikar Pinaagi han mga Surat hin pakiana ngan dasigon an tawo nga hunahunaon ito. An iba nga mag- warali nagsasaysay la nga may-ada kita libre nga programa ha pagbaton han mga pakiana mahitungod ha Biblia ngan gin-uunabi an pipira nga mga titulo han kapitulo tikang ha usa han aton mga bulig ha pag-aram. An surubdan nga surat ha pagsangyaw makikita ha pahina 73. Mahimo ito maghatag ha imo hin mga ideya, kondi maopay nga ibahon an sulod hito. Kon diri, bangin pauroutro nga kumarawat an mga tawo hin pariho nga su- rat. An iba nga mga tawo diri-disidido magbasa hin hilaba nga surat tikang ha diri-kakilala. Salit bangin maaramon nga imo pahaliputon an surat. Kon hilaba an imo surat bangin kapuyon pagbasa an imo ginsusuratan. Mas maopay nga ilakip an inimprinta nga imbitasyon para ha mga katirok ha Kingdom Hall. Mahimo mo iupod an usa nga tract, brosyur, o gowa han An Barantayan o Awake! ngan isaysay nga regular ini nga makakarawat kon maruyag hiya. O mahimo ka magpakiana kon posible bumisita ha iya ba- lay basi dugang nga makaistorya hiya ha tema nga ginhisgotan. Mga Suhestyon Mahitungod han Porma han Surat Yana usisaha an surubdan nga surat. Tigamni an masunod: (1) Limpyo ito pagkit-on, diri masamok. (2) Bisan kon mawara an sobre, an tawo nga ginsuratan may-ada pa gihapon han ngaran han nagpadara ngan han ad- res. (3) An katuyoan han surat matin-aw ngan direkta nga iginsaysay ha si- yahan nga parapo. (4) An tagsa importante nga punto iginsasaysay ha bu- lag nga parapo. (5) May kalabotan han katuyoan hito, an surat diri duro ka ordinaryo o diri man duro ka pormal. Ha mas pormal nga surat, sugad han usa nga iginpapadara han sekretar- yo han kongregasyon ngadto ha sanga nga opisina, kinahanglan iupod an ngaran han kongregasyon, an ngaran han sekretaryo, an iya adres, ngan an petsa. An ngaran ngan adres han tawo o han organisasyon nga susuratan sadang isurat liwat. Susundan ini hin angayan nga mga pulong ha pagha- tag hin katalahoran. Ha pagtapos han surat, ha iba nga mga yinaknan an ekspresyon sugad han "Labi nga natahod" o "Sinsero gud" makikita ha ig- baw han pirma. An pirma mismo sadang magin personal nga iginsurat. Ha bisan ano nga surat, tagda an husto nga espeling, gramatika, pagmar- ka ngan, siyempre, an kalimpyo. An pagbuhat hito maghahatag hin digni- dad ha imo surat ngan ha mensahe nga aada hito. Ha gawas han sobre, pirme isurat an adres han nagpadara - kon mahihi- mo an imo kalugaringon nga adres. Kon inaabat mo nga diri maaramon an paghatag han imo adres kon nagsasangyaw pinaagi han surat ha mga diri-kakilala, pakianhi an mga tigurang kon matugot hira nga imo gamiton
Pagkomunikar Pinaagi han mga Surat an adres han Kingdom Hall ha iyo lugar. An adres han Watch Tower So- ciety diri gud sadang gamiton para hini nga katuyoan, tungod kay sayop nga magpapasabot ini nga an imo surat iginpadara tikang ha mga opisina han Sosiedad ngan magriresulta hin kawurok. Kon waray nakasurat nga ad- res han nagpadara ngan may-ada iginlakip nga literatura, ini liwat mahimo maghatag hin sayop nga impresyon nga an Sosiedad amo an nagpadara. Siguroha nga iginbutang mo an husto nga selyo, labi na kon may-ada ka iginlakip nga literatura. Kon diri-husto an bayad ha koreo, an kinarawat bangin pabayaron han kulang nga kantidad, ngan mahimo ini makadaot han imo mensahe. Hinumdumi nga ha damu nga nasud kon iginlakip an brosyur o magasin, mas daku an bayad ha koreo kay han bayad para ha su- rat. An Husto nga Paagi ha Pagsurat Kon tapos mo na an imo surat, basaha ito basi usisahon. Kumus- ta ito? Ito ba makisangkayon ngan mataktika? An gugma ngan kalooy kaupod han mga kalidad nga aton pinangangalimbasogan nga ipaki- ta ha aton mga pakig-upod ha iba. (Gal. 5:22, 23) Kon may-ada ka na- kita nga negatibo o diri-maopay nga punto, bag-oha an mga pu- long. An surat makakaabot ha mga lu- gar nga diri mo madadangat. Ini an hinungdan nga importante gud ito nga garamiton ha ministeryo. Tungod kay an imo surat nagrire- presentar ha imo ngan ha mga bu- tang nga imo ginpapabilhan, hu- nahunaa kon ano an ginsisiring hito, kon mationan-o ito pagkit- on, ngan kon mationan-o ito basa- hon. Mahimo ito magtagana han ginkikinahanglan gud ha pagti- kang, pagparig-on, o pagdasig ha birilhon nga kalag dida ha dalan ngadto ha kinabuhi. Felisa Cordero 124 Kingdom Street Paraiso, 1234 Quezon City Hunyo 1, 20 - Hinigugma nga Mrs. Amable, Kami han akon bana imo mga amyaw. Waray ka pa namon makaistorya hin personal, kondi may-ada kami importante nga impormasyon nga karuyag namon isu- mat ha imo. An usa hito mababasa ha iginlakip nga tract. Pribilehiyo namon nga makigbahin ha buruhaton nga ginbubuhat han mga boluntaryo ha sobra 200 nga nasud. Hini ngatanan nga mga nasud, an mga tawo gin- dadapit nga magpahimulos tikang ha programa nga na- bulig ha mga tawo nga mahibaro han mga baton han Biblia ha importante nga mga pakiana sugad han: Kay ano nga kita nalalagas ngan namamatay? Ano an katu- yoan han kinabuhi? Paonan-o ka magkakaada totoo nga kalipay? Nakikigbahin kami hini nga buruhaton tungod kay interesado gud kami ha amon mga igkasi-tawo. Diri negosyo an amon buruhaton. Ginlalaoman namon nga ha diri maiha nga panahon makakaistorya ka namon hin personal. Alayon ayaw pag-alang pagkomunikar ha amon ha adres nga aada ha igbaw. Sinsero gud, [Pirma] 73
Magpadayon - Pangalimbasog nga Mag-uswag HAN siyahan nga nahibaro ka ha pag-aplikar han mga prinsipyo ha Biblia, an nakagamot hin hilarom nga mga paagi han paghunahuna, pagyakan, ngan pamatasan hinayhinay nga nababag-o. An damu hini nahitabo bisan antes ka pa magpalista ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Yana bangin nag-uuswag ka na tubtob ha punto nga iginpahinungod mo an imo kinabu- hi ngadto kan Jehova. Nangangahulogan ba ito nga mahimo ka na umun- dang ha pag-uswag? Diri gud. Tinikangan pa la an imo bawtismo. An disipulo nga hi Timoteo nag-aalagad na sugad nga Kristiano nga tigu- rang han ginsumatan hiya ni Pablo nga 'pamalandungon' an sagdon ha iya ngan an mga pribilehiyo han pag-alagad nga igintapod ha iya - nga 'buha- ton gud' ini nga mga butang - basi an iya "kauswagan mahipahayag ha nga- tanan." (1 Tim. 4:12-15) Kon ikaw nagtitikang pa la ha pagsunod han dalan han kamatuoran o damu na an eksperyensya ha Kristiano nga pagkinabuhi, sadang magin interesado ka ha pag-uswag. Kahibaro Ngan Pagbag-o Ha Efeso 3:14-19, aton mababasa nga hi apostol Pablo nag-ampo nga an iya mga igkasi-tumuroo magin "[bug-os] ha pagsabot . . . kon ano an kahilu- ag, ngan kahilaba, ngan kahitaas, ngan kahilarom" han kamatuoran. Tungod hito, naghatag hi Jesus hin mga regalo nga kalalakin-an ha pagtutdo, pag- tadong, ngan pagparig-on han kongregasyon. An regular nga pamalandong ha inspirado nga Pulong han Dios, upod han giya han eksperyensyado nga mga magturutdo, makakabulig ha aton nga "magtubo" ha espirituwal. - Efe. 4:11-15. Ito nga pag-uswag nag-uupod han pagin 'nabag-o ha espiritu nga nagpa- pagios han imo hunahuna.' Nag-uupod ini han pagkaada marig-on nga in- klinasyon han hunahuna nga uyon ha panhunahuna han Dios ngan ni Kris- to. Nagkikinahanglan ito hin padayon nga paghibaro han ira panhunahuna, basi 'isul-ot an bag-o nga pagkatawo.' (Efe. 4:23, 24) Kon gin-aadman mo an mga Ebanghelyo, ginhuhunahuna mo ba ini nga mga asoy han kinabuhi ni Kristo sugad nga susbaranan nga angay mo pagsundon? Ginpapamalandong mo ba an mga kalidad nga iginpakita ni Jesus ngan nangangalimbasog gud nga subaron ini ha imo kinabuhi? - 1 Ped. 2:21. An mga topiko ha imo pakiistorya mahimo magpasabot kon tubtob diin na an imo pag-uswag. Adton nagsul-ot han bag-o nga personalidad diri nagyaya- kan hin buwa, abusado, malaw-ay, o negatibo nga mga pulong. Lugod, an ira 74
Magpadayon - Pangalimbasog nga Mag-uswag mga pulong 'maopay ha pagparig-on, nga nagsusumat kon ano an maopay ha mga namamati.' (Efe. 4:25, 26, 29, 31; 5:3, 4; Jud. 16) An ira mga komen- to ngan mga kapahayagan ha pribado ngan ha mga katirok han kongregas- yon nagpapakita nga an kamatuoran nagbabag-o han ira mga kinabuhi. Kon diri ka na "igin-aanod-anod ngan iginpapalid han tagsa nga hangin han pagturon-an," ini liwat usa nga ebidensya han pag-uswag. (Efe. 4:14) Pananglitan, paonan-o ka nagios, kon iginpipirit ha imo han kalibotan an bag-o nga mga ideya, rebelyoso nga mga organisasyon, o mga paagi han ka- liawan? Nasusulay ka ba nga gamiton an panahon para ha espirituwal nga mga obligasyon ha pagtinguha han sugad nga mga butang? An pagbuhat hito makakaulang gud han espirituwal nga pag-uswag. Maaramon gud an pagsalingabot han panahon para ha espirituwal nga mga tinguha! - Efe. 5: 15, 16. Kon paonan-o ka nakikig-upod ha iba nga mga tawo nagpapasabot liwat hin espirituwal nga pag-uswag. Nahibabaro ka na ba nga magin 'maloloy-on, mapinairon, mapinasayloon' ha imo kabugtoan? - Efe. 4:32. An imo pag-uswag ha pagbuhat han mga butang uyon ha paagi ni Jehova sadang makita ha kongregasyon ngan ha panimalay. Sadang liwat ito makita ha eskwelahan, ha publiko nga mga lugar, ngan ha imo gintatrabahoan. (Efe. 5:21-6:9) Kon ha ngatanan hito nga mga kahimtang, labi nga imo iginpapa- kita an diosnon nga mga kalidad, niyan makikita mismo an imo pag-uswag. Gamita an Regalo ha Imo Gintagan ni Jehova an tagsa ha aton hin mga abilidad ngan mag-opay nga mga kalidad. Naglalaom hiya nga gagamiton naton ini ha pagbulig ha iba ha paagi nga, maipapakita niya an iya diri-takos nga kalooy pinaagi ha aton. Ma- hitungod hini hi apostol Pedro nagsurat: 'Sumala ha regalo nga nakarawat han kada usa, gamita ito ha pagbulig ha usa kag usa sugad nga mag-opay nga mga tinaporan han diri-takos nga kalooy han Dios.' (1 Ped. 4:10) Paonan-o mo ginbubuhat an imo pagkatinaporan? Hi Pedro nagpapadayon: 'Kon may tawo nga magyakan, magyakan hiya su- gad nga ito sagrado nga mga kapahayagan han Dios.' (1 Ped. 4:11) Ini nga bersikulo nagpapatin-aw han responsabilidad ha pagyakan nga bug-os nga nauyon ha Pulong han Dios, basi himayaon an Dios. An paagi han sugad nga pakiistorya sadang maghimaya liwat kan Jehova. An pagbansay nga igin- hahatag pinaagi han Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo makakabulig ha imo nga gamiton an regalo ha imo ha sugad nga paagi - an paghimaya ha Dios pinaagi han imo pagbulig ha iba. Pinaagi hito sugad nga imo tumong, paonan-o mo masusukol an imo pag-uswag ha eskwelahan? Imbes nga hunahunaon kon mationan-o na kadamu an mga punto nga imo nakobrehan ha imo speech counsel o an klase han mga toka nga 75
76 Magpadayon - Pangalimbasog nga Mag-uswag iginhatag ha imo, pamalandonga an daku nga nahimo han pagbansay nga nagpauswag han kalidad han imo halad han pagdayaw. An eskwelahan nag- aandam ha aton nga magin mas epektibo ha ministeryo ha kanataran. Salit pakianhi an imo kalugaringon: 'Nag-aandam gud ba ako kon ano an akon isi- siring ha pag-alagad ha kanataran? Nahibabaro ba ako ha pagpakita hin pag- tagad ha mga tawo nga akon ginsasangyawan? Ginpaplano ko ba an mga pag- bisita utro pinaagi han pagbilin hin pakiana ha mga tawo basi paghisgotan ha sunod nga pagbisita? Kon nagdudumara ako hin pag-aram ha Biblia ha usa ka tawo, nangangalimbasog ba ako nga mag-uswag sugad nga magturut- do nga nakakaabot han kasingkasing?' Ayaw hunahunaa an pag-uswag nga may kalabotan la ha mga pribilehi- yo han pag-alagad nga iginhahatag ha imo. An imo pag-uswag nakikita, diri ha toka, kondi ha imo pagbuhat hito. Kon hatagan hin toka nga nag-uupod ha pagtutdo, pakianhi an imo kalugaringon: 'Ginamit ko gud ba an arte han pagtutdo? Iginsaysay ko ba an impormasyon ha paagi nga nakapabag-o gud han pagkinabuhi hadton nakabati hito?' An pag-aghat nga gamiton an regalo ha imo nagpapasabot hin kinaburut- on nga pagbuhat. Kinaburut-on ba nga nagbubuhat ka upod han iba ha mi- nisteryo ha kanataran? Namimiling ka ba hin mga higayon ha pagbulig ha mga membro han iyo kongregasyon nga bag-ohan, batan-on, o may sakit? Nagbuboluntaryo ka ba ha paglimpyo ha Kingdom Hall o pagbulig ha mag- kalainlain nga paagi ha mga kombensyon ngan asembleya? Mahimo ka ba mag-auxiliary payunir ha panapanahon? Mahimo ka ba mag-regular payunir o bumulig ha kongregasyon nga mas daku an panginahanglan? Kon ikaw usa nga lalaki, nangangalimbasog ka ba nga madangat an Kasuratanhon nga mga kuwalipikasyon para han ministeryal nga mga surugoon ngan mga tigurang? An imo pagin-disidido ha pagbulig ngan pagkarawat hin responsabilidad usa nga tigaman han pag-uswag. - Sal. 110:3. An Naibubulig han Eksperyensya Kon naabat ka hin kakulang tungod han kawaray eksperyensya ha Kristia- no nga pagkinabuhi, ayaw panluya. An Pulong han Dios nabulig 'nga magin maaramon an waray eksperyensya.' (Sal. 19:7; 119:130; Prob. 1:1-4) An pag- aplikar han sagdon han Biblia nagtutugot ha aton nga magpahimulos han hingpit nga kinaadman ni Jehova, nga mas birilhon kay han bisan ano nga nahibabaroan pinaagi han eksperyensya la. Kondi, samtang nag-uuswag kita ha aton pag-alagad kan Jehova, nagkakaada kita birilhon nga eksperyensya. Paonan-o naton ito mapapahimulsan hin maopay? Tungod kay apektado han magkalainlain nga mga kahimtang ha kinabu- hi, an usa nga tawo mahimo madani ha pangatadongan: 'Inatubang ko na ini nga kahimtang hadto. Maaram ako kon ano an bubuhaton.' Maaramon
Magpadayon - Pangalimbasog nga Mag-uswag ba ini? An Proberbios 3:7 nagpapahamangno: "Ayaw pagmakinaadmananon ha imo kalugaringon nga mga mata." An eksperyensya sigurado nga magpa- pahaluag han aton pagtagad han mga butang kon nagdudumara han mga kahimtang ha kinabuhi. Kondi kon nag-uuswag kita ha espirituwal, an aton eksperyensya sadang liwat magpagios han aton mga hunahuna ngan mga ka- singkasing nga ginkikinahanglan naton an bendisyon ni Jehova basi mag- lampos. Niyan, an aton pag-uswag makikita pinaagi han diri naton pagsa- rig ha kalugaringon ha pag-atubang han mga kahimtang, kondi pinaagi han aton bug-os nga pagsarig kan Jehova para han giya ha aton mga kinabuhi. Ipinakikita ito pinaagi han aton pagin masarigon nga waray mahitatabo kon diri niya tutugotan ngan pinaagi han aton pagtipig hin may pagsarig ngan mahigugmaon nga relasyon ha aton langitnon nga Amay. Padayon nga Mag-uswag Hi apostol Pablo, bisan pa han pagin hamtong ha espirituwal, dinihogan nga Kristiano, maaram nga kinahanglan magpadayon hiya ha 'pag-uswag' basi madangat an tumong han kinabuhi. (Fil 3:13-16) May-ada ka ba hiton nga panlantaw? Tubtob diin na an imo nahimo nga pag-uswag? Sukla an imo pag-uswag sumala ha kon paonan-o mo bug-os nga iginsusul-ot an bag-o nga pagkata- wo, kon paonan-o ka bug-os nga nagpapasakop ha pagkasoberano ni Jeho- va, ngan kon paonan-o mo ginagamit hin maduruto an mga regalo ha imo ha pagpasidungog kan Jehova. Samtang nagpapahimulos ka ha edukasyon ti- kang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo, an mga kalidad nga igin- papatin-aw ha Pulong han Dios sadang padayon nga makita ha imo pagya- kan ngan pagtutdo. Tagda pirme ini nga mga bahin han imo pag-uswag. Oo, malipay hito, ngan an imo pag-uswag makikita dayon. ANO AN IMO MGA TUMONG HA ESPIRITUWAL? Ano an imo praktikal nga mga tumong nga imo mahihimo ha sulod han masunod nga tuig?
1. 2. Ano nga mga tumong nga nagkikinahanglan hin hilawig nga panahon an presyoso gud ha imo nga tungod hito determinado ka nga mangalimbasog tubtob nga madangat ito?
1. 2.
3.
77
Programa ha Pagpauswag han Abilidad Sugad nga Mamumulong Ngan Magturutdo BATAN-ON ka man o lagas na, lalaki o babaye, ini nga programa makakabulig ha imo ha pagpahayag hin mas epektibo ngan magin labaw nga kuwalipikado sugad nga magturutdo han Pulong han Dios. An mga toka han mga nagpalista ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Minister- yo hihimoon han paramangno han eskwelahan. Ha masunod nga tulo ka pahi- na, makikita mo an imo porma para ha sagdon. An mga numero antes han mag- kalainlain nga mga punto katugbang han mga aradman ha masunod nga mga pahina. Dida hito nga mga aradman mabibilngan mo an pagsaysay kon ano an nahiuupod ha pagbansay hini nga mga bahin han pagpahayag ngan pagtutdo ngan kon kay ano nga importante an kada usa hito. Mabibilngan mo liwat an mapulsanon nga giya kon paonan-o bubuhaton an iginrirekomenda. An ibaiba nga kolor ha porma para han sagdon nagpapasabot kon hain nga mga punto an naaplikar ha mga toka nga nag-uupod han (1) pagbasa ha ma- marati, (2) demonstrasyon han duha o sobra pa nga tawo, o (3) pahayag ha kongregasyon. Itutoka han paramangno han eskwelahan an punto nga imo bu- buhaton. Mas maopay nga buhaton an usa la nga punto ha usa ka panahon. Makakapahimulos ka pinaagi han pagbuhat han iginrekomenda nga mga pag- bansay ha kataposan han igintoka nga aradman. Kon ipapakita mo nga naglam- pos ka ha imo pag-aplikar han sagdon ha igintoka nga aradman, an imo mag- saragdon magtutoka ha imo hin lain nga punto. Kon an imo bahin ipipresenta sugad nga demonstrasyon, kinahanglan mo an usa nga kahimtang (setting). An lista han mga kahimtang makikita ha pahi- na 82, kondi diri la ini nga lista an imo sadang basihan. Bangin irekomenda han imo magsaragdon nga sarihan mo an espisipiko nga kahimtang basi magkaa- da eksperyensya, o bangin papilion ka niya. An pagbasa hini nga libro ngan pagbuhat han mga pagbansay bisan kon diri ka nag-aandam hin mga toka ha eskwelahan makakabulig gud ha imo pag-us- wag. Mahimo mo pag-adman an lain nga aradman kada semana o sobra pa. Bisan pa kon maiha ka na nga nakikigbahin ha eskwelahan o ha ministeryo ha kanataran, mahimo ka pa gihapon magpadayon ha pag-uswag. Hinaot mag- pahimulos ka hin bug-os han edukasyon nga igintatagana pinaagi han Teokra- tiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. 78
A S A B G A P N O Y S A R T S N O M E D AN IMO PORMA PARA HA SAGDON (Numero han Aradman) G A Y A H A P 1 Husto nga pagbasa 2 Matin-aw nga pagyakan han mga pulong 3 Husto nga pagluwas 4 Maabtik nga pagpahayag 5 Angayan nga pag-undang 6 Husto nga pagpabug-at han punto 7 Ginpapabug-atan an importante nga mga ideya 8 Igo nga kadaku han tingog 9 Pagbarobag-o han tingog 10 Kadasig 11 Kapaso ngan pagbati 12 Pagkompas ngan mga ekspresyon han nawong 13 Pagkita ha mamarati 14 Pagin natural 15 Maopay nga personal nga hitsura 16 Pamostura 17 Paggamit han mikropono 18 Ginagamit an Biblia ha pagbaton 79 PETSA HAN TOKA Y A S N A B G A P O PETSA HAN NATAPOS
N O Y S A R T S N O M E D AN IMO PORMA PARA HA SAGDON (Numero han Aradman) G A Y A H A P 19 Igin-aaghat an paggamit han Biblia 20 Epektibo nga iginpapakilala an Kasuratan 21 Pagbasa han Kasuratan nga may-ada husto nga pagpabug-at 22 Husto nga pag-aplikar han Kasuratan 23 Pagpatin-aw han praktikal nga bili 24 Pagpili han mga pulong 25 Paggamit han outline 26 Lohikal nga paghimo han materyal 27 Ekstemporanyo nga pagpahayag 28 Sugad-hin-nakikiistorya nga paagi 29 Kuwalidad han tingog 30 Pagtagad ha iba nga tawo 31 Pagtahod ha iba 32 Iginpahayag nga may pagtoo 33 Mataktika kondi marig-on 34 Makaparig-on ngan positibo 35 Pag-utro ha pagpabug-at 36 Paghimo han tema 80 PETSA HAN TOKA Y A S N A B G A P O PETSA HAN NATAPOS
N O Y S A R T S N O M E D AN IMO PORMA PARA HA SAGDON (Numero han Aradman) G A Y A H A P 37 Iginpatin-aw an nangunguna nga mga punto 38 Makapainteres nga introduksyon 39 Epektibo nga konklusyon 40 Pagkahusto han mga pulong 41 Hinsasabtan han iba 42 Impormatibo ha imo mamarati 43 Paggamit han igintoka nga reperensya 44 Epektibo nga paggamit han mga pakiana 45 Mga ilustrasyon/ehemplo nga nagtututdo 46 Mga ilustrasyon tikang ha pamilyar nga mga kahimtang 47 Epektibo nga paggamit han nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo 48 Paagi han pangatadongan 49 Iginsasaysay an husto nga mga argumento 50 Nangangalimbasog ha pag-abot han kasingkasing 51 Eksakto ha oras, husto nga pagbahinbahin 52 Epektibo nga paglaygay 53 Nadasig ngan naparig-on an mamarati 81 PETSA HAN TOKA Y A S N A B G A P O PETSA HAN NATAPOS
Gamit hin Magkalainlain nga mga Kahimtang Mahimo mo gamiton ini nga mga kahimtang ha bisan ano nga pagkasurunod ha Teokratiko nga Eskwe- lahan ha Ministeryo kon iginpipresenta an mga toka han estudyante pinaagi hin mga demonstrasyon. Kon posible, pangalimbasog nga diri gamiton an bisan ano nga kahimtang hin sobra duha ka beses kon diri pa nagagamit an iba nga angayan ha teritoryo han iyo kongregasyon. Isurat dida ha linya an petsa han ginga- mit mo an tagsa nga kahimtang. Petsa han Paggamit
1. Presentasyon ha pagbalay-balay 2. Paglampos han posible nga pagriwa 3. Siyahan nga pagbalik bisita ha interesado nga tawo 4. Pagdemonstrar han pag-aram ha Biblia ha siyahan nga pagbisita 5. Pagdumara han pag-aram ha tawo nga diri maopay magbasa 6. Pagdumara han pag-aram ha estudyante nga may-ada na hinbabaroan ha kamatuoran
7. Pagdasig ha estudyante han Biblia nga tumambong ha mga katirok 8. Pag-aghat ha estudyante han Biblia nga iaplikar an Kasuratanhon nga sagdon 9. Pagbansay kaupod an diri-bawtismado nga magwarali
10. Pag-aghat han pagbasa ha Biblia pinaagi han pagpakita kon paonan-o bubuhaton ito o kon paonan-o an pagbasa hin espisipiko nga libro han Biblia mapulsanon ha aton
11. Pagsangyaw pinaagi han telepono o pinaagi han intercom 12. Pakigbahin ha pagsangyaw ha kalsada 13. Pagsangyaw ha merkado o ha iba nga lugar han negosyo 14. Diri-pormal nga pagsangyaw ha hurulatan nga lugar 15. Diri-pormal nga pagsangyaw ha publiko nga sarakyan 16. Pagsangyaw ha lokal nga kahimtang 17. Pagsangyaw ha amyaw 18. Pagsaysay han imo gintotoohan ha diri-Saksi nga paryente 19. Pagsumat han imo gintotoohan ha katrabaho o kaklase 20. Pagsangyaw ha magturutdo ha eskwelahan, ha agaron, o ha lokal nga opisyal 21. Pagsangyaw ha doktor, abogado, o ha iba nga propesyonal 22. Pagsangyaw ha tawo nga diri nakakayakan hin maopay han imo yinaknan 23. Pakiistorya ha ateyista o agnostiko 24. Pagsangyaw ha animista, Budhista, Katoliko, Hindu, Judio, Muslim, Protestante,
o ha usa nga iba an relihiyon
25. Pagbuhat nga kaupod an usa ha programa nga An mga Payunir Nabulig ha Iba 26. Usa nga kag-anak nga nangangatadongan ha anak, o usa nga batan-on nga nangangatadongan ha iya bugto
27. Pagsumat han Kasuratanhon nga pagdasig ha usa nga masakit 28. Paggamit han Kasuratan ha pagliaw ha nasusubo o naguguol nga tawo nga nakaistorya ha kanataran
29. An lagas nga tawo nagsasagdon ha batan-on 30. Lain pa nga kahimtang nga angayan ha iyo lugar 82
HUSTO NGA PAGBASA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Basaha ha daku nga tingog kon ano gud an nakaimprinta ha pa- hina. Ayaw laktawi an mga pulong, igbalewaray an mga bahin han mga pulong, o pagbalyui hin iba an pulong. Luwasa hin hus- to an mga pulong. Bantayi an puntwasyon ngan mga diakritiko. AN Kasuratan nasiring nga kaburut-on han Dios nga an ngatanan nga mga tawo 'makadangat ha husto nga kahibaro han kamatuoran.' (1 Tim. 2:4) Uyon hito, kon nagbabasa kita han Biblia ha daku nga tingog, an aton hingyap nga ipaha- yag an husto nga kahibaro sadang makaapekto kon paonan-o kita nagbabasa. Importante ha mga batan-on sugad man ha mga lagas an abilidad ha pagbasa ha daku nga tingog tikang ha Biblia ngan ha mga publikasyon nga nagsasaysay mahitungod han Biblia. Sugad nga mga Saksi ni Jehova, responsa- bilidad naton nga isumat ha iba an kahibaro mahitungod kan Jeho- va ngan han iya mga paagi. Agsob nga nag-uupod ito han pagbasa ha usa ka tawo o ha gutiay nga grupo. Ginbubuhat liwat naton an sugad nga pagbasa ha sulod han pamilya. Ha Teokratiko nga Eskwe- lahan ha Ministeryo, may-ada mga higayon nga angayan para ha kabugtoan, batan-on ngan lagas, ha pagkarawat hin sagdon nga an tumong amo an pagpauswag han ira pagbasa ha daku nga tingog. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An maopay ngan husto nga pagbasa usa ka importante nga bahin ha pagpahayag han husto nga kahibaro han kamatuoran ha Biblia. An pagbasa han Biblia ha publiko, ha mga indibiduwal man o ha kongregasyon, sadang tagdon nga importante. An Biblia giniyahan han Dios. Dugang pa, "an pulong han Dios buhi, ngan maabtik . . . ngan madagmit ma- kasabot ha mga hunahuna ngan mga tinguha han kasingkasing." (Heb. 4:12) An Pulong han Dios may-ada birilhon hinduro nga kahibaro nga diri makuku- ha tikang ha iba nga surok. Nabulig ito ha usa ka tawo nga makilala an amo la totoo nga Dios ngan mapatubo an maopay nga relasyon ha iya sugad man ma- lampuson nga atubangon an mga problema han kinabuhi. Nagsasaysay ito han dalan ngadto ha kinabuhi nga dayon ha bag-o nga kalibotan han Dios. Salit, sa- dang naton magin tumong an pagbasa han Biblia ha aton gimaopayi nga mahi- himo. - Sal. 119:140; Jer. 26:2. Kon Paonan-o an Husto nga Pagbasa. Damu an mga bahin han epektibo nga pagbasa, kondi an pagbansay han husto nga pagbasa amo an siyahan nga pitad. Nangangahulogan ito hin pangalimbasog ha pagbasa kon ano gud an na- kaimprinta ha pahina. Pagbantay nga diri laktawan an mga pulong, diri luwa- son an kataposan han mga pulong, o sayop nga basahon an mga pulong tungod han pagkapariho hito ha iba nga mga pulong. Basi mabasa hin husto an mga pulong, kinahanglan masabtan mo an 83 1
84 Husto nga Pagbasa konteksto. Magkikinahanglan ito hin maopay nga pangandam. Maabot an pa- nahon, samtang imo ginpapatubo an abilidad ha pagkita han mga pulong ha unhan ngan gintatagad an maopay nga pagkahan-ay han ideya, mag-uuswag ka ha husto nga pagbasa. An puntwasyon ngan mga diakritiko importante nga mga bahin han sinurat nga yinaknan. An puntwasyon mahimo magpasabot kon diin an madaliay nga pag-undang, kon mationan-o kaiha an pag-undang, ngan an posible nga pag- kinahanglan han pagbag-o han tingog. Ha iba nga mga yinaknan, an diri pag- bag-o han tono kon ginkikinahanglan han puntwasyon bangin makabag-o han pakiana ngadto ha pagsaysay, o bangin maiba hito an bug-os nga kahulogan. Siyempre, usahay para ha gramatika an gamit han puntwasyon. Ha damu nga mga yinaknan imposible an husto nga pagbasa kon diri tatagdon hin maopay an mga diakritiko - adton iginsurat ngan adton nasasabtan pinaagi han konteks- to. Nakakaapekto ini ha tunog han mga letra nga may-ada mga diakritiko. Sigu- roha nga mahibaroan an paagi han paggamit han puntwasyon ngan mga diakri- tiko ha iyo yinaknan. Usa ini nga yawi ha mapulsanon nga paagi han pagbasa. Hinumdumi nga an imo tumong amo an pagpahayag han mga ideya, diri la an pagyakan han mga pulong. Ginkikinahanglan an pagbansay kon karuyag mo mapatubo an abilidad han husto nga pagbasa. Basaha an usa la nga parapo, ngan katapos buhata ito hin pauroutro tubtob nga mabasa mo ito hin waray na mga sayop. Niyan magpada- yon ha sunod nga parapo. Ha kataposan, pangalimbasog ha pagbasa hin pipira nga mga pahina han materyal nga diri ginlalaktawan, gin-uutro, o sayop nga bi- nabasa an iba nga mga pulong. Katapos mo buhaton ito nga mga paagi, pag- PUNTWASYON Tuldok (.) nagpapasabot hin bug-os nga pag-undang. Kawhit (,) kasagaran nga nagkikinahanglan hin mada- liay nga pag-undang, tungod kay may-ada pa masunod nga mga pulong. Tigaman pan-asoy (" " o ' ') mahimo magpasabot nga an mga pulong ha sulod hito sadang ibulag pina- agi han mga pag-undang (madaliay gud la kon bahin ito han mga pulong; mas maiha kon bug-os nga pag- saysay). Tuldok-kawhit (;) nagtitigaman han pag-undang nga mas madali kay han tuldok kondi mas maiha kay han kawhit. Tuldok-tuldok (:) nagpapasabot hin paglista o pagko- tar; nagkikinahanglan ito hin madaliay nga pag-undang kondi diri nahamubo an tingog. Eksklamasyon (!) nagpapasabot hin duro nga emos- yon ha tono. Tigaman panpakiana (?) kasagaran nga an mga pu- long kinahanglan basahon nga mas hitaas an tono o ti- pahitaas an punto. Bagis halipot ( - ), kon ginagamit ha pagbulag han mga pulong, kasagaran nga ginkikinahanglan an guti- ay nga pagbag-o han tono o kalaksi. Mga parentesis ( ) ngan braket [ ] mahimo magbulag han mga pulong nga babasahon ha medyo mas hamubo nga tono. An mga reperensya ha sulod han parentesis diri kinahanglan basahon, ngan diri ki- nahanglan bag-ohon an tono han mga pulong ha su- lod han braket nga kinahanglanon ha pagkompleto han ideya han ginbabasa.
Husto nga Pagbasa hangyo hin usa nga mamamati han imo pagbasa ngan magsusumat han bisan ano nga mga sayop nga bangin mo mahimo. Ha iba nga mga bahin han kalibotan, an depekto ha pagkita ngan an kulang nga lamrag nagpapakuri han pagbasa. Kon posible nga himoan hin solusyon ini nga mga kahimtang, sigurado nga mag-uuswag an pagbasa. Maabot an panahon, an kabugtoan nga kalalakin-an nga maopay magbasa bangin hangyoon nga makigbahin ha pagbasa ha publiko han ma- teryal nga aradman ha Pag-aram ha Libro han Kongregasyon ngan ha Pag-aram ha Barantayan. Kondi basi mabuhat hin maopay ito nga pribilehiyo, labaw pa an ginkikinahanglan kay han pakaya- kan la hin husto han mga pulong. Basi magin epektibo nga para- basa ha publiko ha kongregasyon, kinahanglan pauswagon mo an maopay nga mga paagi han personal nga pagbasa. Nag-uupod ini han pagin maaram nga an tagsa nga pulong ha usa nga pagsaysay may-ada importante nga bahin. Diri mahimo nga igbabalewaray mo an pipira hito ngan hisabtan hin matin-aw an iginsaysay. Kon diri-husto an imo pagbasa han mga pulong, bisan ha imo la per- sonal nga pagbasa, magigin iba an kahulogan han iginsasaysay. An diri-husto nga pagbasa bangin resulta han pagbalewaray ha mga diakritiko o ha konteksto diin ginagamit an mga pulong. Pa- ngalimbasugi nga hisabtan an kahulogan han tagsa nga pulong ha kahimtang diin ginagamit ito. Tagda liwat kon paonan-o an pun- twasyon nakakaapekto ha kahulogan han iginsasaysay. Hinumdu- mi nga an mga ideya kasagaran nga iginpapahayag pinaagi han mga grupo han mga pulong. Tigamni ini basi kon nagbabasa ha daku nga tingog imo babasa- hon an grupo han mga pulong - kombinasyon han mga pulong (phrases) ngan grupo nga mga pagsaysay (clauses) - imbes nga mga pulong la. An matin-aw nga pagsabot han imo binabasa usa ka importante nga pitad ngadto ha pagsaysay ha iba han husto nga kahibaro pinaagi han pagbasa ha publiko. KON PAONAN-O ITO MADADANGAT Magbansay! Magbansay! Mag- bansay! Ngan buhata ito ha daku nga tingog. Maghangyo hin usa ka tawo nga mamamati han imo pagbasa ngan magsusumat han mga sa- yop. Kon personal nga nag-aaram, di- siplinaha an imo kalugaringon ha pagbasa hin maopay. Imbes nga basahon la an mga pulong, pag-aram ha pagbasa han mga grupo han mga pulong. Ha eksperyensyado nga Kristiano nga tigurang hi apostol Pablo nagsurat: "Magpadayon ka ha pagbasa [ha publiko]." (1 Tim. 4:13) Matin-aw nga kita nga- tanan mahimo mag-uswag hini nga bahin. PAGBANSAY: Katapos mag-andam hin maopay, hangyoa an usa nga sangkay o membro han pamil- ya nga sundan ha Biblia samtang imo binabasa ha daku nga tingog an usa nga bahin tikang ha Mateo kapitulo 5 tubtob 7. Hangyoa hiya nga paundangon ka ha kada mo (1) paglaktaw hin usa nga pulong, (2) sayop nga pagbasa han pulong o pagbalhin han pagkasurunod han mga pulong, o (3) pagbalewaray han diakritiko o puntwasyon nga nagkikinahanglan hin madaliay nga pag-undang o pagbag-o han tingog. Maopay nga buhaton ini bisan la mga napulo ka minutos ha duha o tulo ka beses. 85
2 MATIN-AW NGA PAGYAKAN HAN MGA PULONG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Isaysay an mga pulong basi magin masayon hisabtan ito han imo mamarati. Nag-uupod ini han (1) husto nga paggamit han mga or- gano ha pagyakan ngan (2) pagsabot han kaporma han mga pulong. BASI makagkomunikar hin epektibo, kinahanglan magyakan ka hin matin-aw. Bangin makapainteres an karuyag mo isiring, importante pa ngani, kondi ma- kakarag an kadam-an hito kon makuri masabtan an imo mga pulong. Diri napapagios an mga tawo han mga pulong nga diri gud nira hinsasab- tan. Bisan kon daku an tingog han usa ka tawo ngan masayon hibatian, kon an iya mga pulong diri matin-aw, diri hito mapapagios an iba. Baga hin nagya- yakan hiya hin iba nga pinulongan, nga diri hinsasabtan han ma- marati. (Jer. 5:15) An Biblia nagpapahinumdom ha aton: "Kon an budyong maghatag hin diri malinaw nga tingog, hin-o ba in mag- aandam ha [pakig-away]? Sugad man kamo, gawas kon kamo mag- yakan hin masayon hisabtan nga yinaknan, oonan-on ba an pagsa- bota han [ginyayakan]? Kay sugad kamo hin magyiyinakan ngadto ha hangin." - 1 Kor. 14:8, 9. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon matin-aw an imo pagyakan, hisasabtan han iba an imo gin- sisiring. Posible nga tagdon hin seryoso an mga pulong nga matin-aw nga ginyayakan. Ano ba an Hinungdan han Diri-matin-aw nga Pagyakan? ' Bangin diri igo an pagbuka han baba. An kaunoran ha pang a nga naninig-a ngan an mga im-im nga haros diri nagkikiwa mahimo magresulta hin mas gutiay nga tingog ngan diri matin-aw nga pagyakan. An malaksi hinduro nga pagyakan mahimo liwat magresulta ha mga pulong nga makuri hisabtan. Pariho ito ha pagpatokar hin nakarekord nga pahayag nga mas malaksi kay han gindisenyo nga kalaksi hito. Aada an mga pulong, kondi nawawara an daku nga kapulsanan hito. Ha iba nga mga kahimtang, an diri matin-aw nga pagyakan may-ada kalabo- tan ha depekto ha sistema han mga organo ha pagyakan. Kondi bisan adton ki- nahanglan maglampos han sugad nga problema damu an mahihimo basi mag- uswag pinaagi han pag-aplikar han mga suhestyon hini nga aradman. Kondi, agsob nga an diri matin-aw nga pagyakan amo an resulta han pagdu- rugtong han mga pulong - ginyayakan ito nga diri naundang hin madaliay salit makuri ito hisabtan. An problema bangin tungod han paglaktaw hin mga silaba o importante nga mga letra o diri pagluwas han kataposan nga bahin han mga pulong. Kon gindudurugtong han usa ka tawo an pagluwas han mga pulong, ba- ngin hisabtan han iya mamarati an iba nga mga ideya ngan grupo han mga pu- long kondi kinahanglan nira banabanaon an iba. An kapakyas ha matin-aw nga pagyakan mahimo makadaot ha pagin epektibo magtutdo han usa ka tawo. 86
Matin-aw nga Pagyakan han mga Pulong Kon Oonanhon an Pagyakan hin Matin-aw. Usa han mga yawi ha matin- aw nga pagyakan amo an pakasabot han kaporma han mga pulong ha iyo yinak- nan. Ha kadam-an nga mga yinaknan, an mga pulong ginkukompuwesto hin mga silaba. An mga silaba ginkukompuwesto hin usa o sobra pa nga mga letra nga ginluluwas sugad nga usa ka grupo. Ha sugad nga mga yinaknan, nahihimo an tunog han tagsa nga silaba kon nagyayakan ka, bisan kon an ngatanan diri pariho an sukol han pagpabug-at. Kon karuyag mo mapauswag an katin-aw han imo pagyakan, magyakan hin mahinay ngan pangalimbasugi gud nga maluwas an tagsa nga silaba. Ha siyahan baga hin sobra ini pa- mation, kondi samtang nagbabansay ka, hinayhinay nga mahihi- mo mo an maopay pamation nga pagyakan. Basi magin maabtik, sigurado nga yayaknon mo hin dirodiretso an pipira nga mga pu- long, kondi sadang ini likyan kon may-ada peligro nga diri masab- tan an kahulogan han mga pulong. KON PAONAN-O ITO BUBUHATON Iyakan ngan basaha hin ma- tin-aw an tagsa nga mga pulong - nga may-ada husto nga paglu- was, igo nga kadaku han tingog, ngan igo nga kalaksi. Usa nga pahinumdom: Basi mapauswag an imo matin-aw nga pagluwas han mga pulong, mahimo ka magbansay ha pagyakan ngan pagbasa ha sobra ka husto nga paagi. Kondi ayaw tuguti nga magin sugad hito pirme an imo paagi ha pagyakan. Magigin arti- pisyal ito ngan diri natural. Ayaw laktawi ha pagluwas an mga bahin han mga pulong o dirodiretso nga luwason an mga pulong ha paagi nga diri na matin-aw an kahulogan ha imo mga mamarati. Kon an imo pagyakan baga hin napupugngan, tadonga an imo ulo ngan ipahirayo an imo sulang tikang ha imo dughan. Kon nag- babasa han Biblia, kapti an libro ha igo nga kahitaas basi diri ka ˆ dumuk o hinduro samtang ginbabalhin mo an pagsiplat tikang ha mamarati ngada ha imo Biblia. Magriresulta ini nga mayakan mo an mga pulong nga diri sugad hin napupugngan. Tadonga an imo ulo, ngan buka- ha hin igo an imo baba kon nagyayakan ka. Bansaya an pagrelaks han imo liog, pang ran ha nawong, ngan ha tutunlan. ' a, mga im-im, kauno- An paghibaro ha pagbalewaray han kulba magpapauswag liwat han imo pagyakan. Hinbabaroan gud nga an tensyon ha kaunoran ha nawong o ha mga bahin nga nagkukontrol han imo pagginhawa mahimo magkaada ma- raot nga epekto ha paagi han pagyakan. Ito nga tensyon nakakaulang ha nag- kakauruyon nga koordinasyon nga sadang gumios butnga han imo hunahuna, mga organo ha pagyakan, ngan pagkontrol han pagginhawa - an proseso nga sa- dang magin matalunoy ngan natural. ' a kinahanglan magin relaks basi gumios dayon uyon ha giya tikang ha utok. Sadang liwat magin relaks an mga im-im. Kinahang- lan magin andam ito ha madagmit nga pagbuka ngan pagtak-om basi maluwas hin maopay an damu nga mga tunog nga nagtitikang ha baba ngan ha tutun- ' a ngan an mga im-im, diri mabubuka hin maopay an lan. Kon naninig-a an pang baba, ngan an tunog napipirit paggawas pinaagi han mga ngipon. Magriresulta ini hin hilarom ngan mahaganas, napupugngan, diri matin-aw nga pagyakan. ' Kondi, an pagrelaks han pang a ngan han mga im-im diri nangangahulogan hin pagbalewaray ha paagi han pagluwas han mga pulong. Kinahanglan ini timba- ngan han paagi ha pagporma han mga tunog basi matin-aw an pagyakan. An kaunoran ha pang 87
88 Matin-aw nga Pagyakan han mga Pulong Ha pagtirotimbang han imo kahimtang, bangin hibaroan mo nga makaka- bulig ha imo an pagbasa ha daku nga tingog. Obserbahi hin maopay kon pa- onan-o mo ginagamit an urusahon nga mga organo han pagyakan. Binubu- ka mo ba hin igo an imo baba basi an mga tunog han ginyayakan gumawas nga waray nakakaulang? An dila, sadang mo hinumdoman, nga diri la amo an organo han pagyakan, bisan kon usa ito han pinakaaktibo. An liog, an ' uruubos nga pang a, an mga im-im, an kaunoran ha nawong ngan ha tutun- lan ngatanan may-ada importante nga bahin. Samtang nagyayakan ka, baga hin ginbubuhat mo ba ito nga diri nagkikiwa an nawong? Kon amo, posible gud nga an imo pagyakan diri matin-aw. Kon may-ada tape recorder, irekord an imo tingog samtang nagyayakan ka ha natural nga paagi, sugad han imo pakiistorya ha usa kon aadto ka ha ministeryo ha kanataran. Pagrekord ha pipira ka minutos han sugad-hin- nakikiistorya nga pahayag. An pamati hito nga rekord makakabulig ha imo nga hibaroan an bisan ano nga problema nga bangin may-ada ka ha matin- aw nga pagluwas han pipira nga mga pulong. Bantayi an mga higayon han an mga pulong gindurugtong, naiipit nga tingog, o ginpahalipot nga paglu- was han mga pulong, ngan usisaha an hinungdan. Kasagaran nga an kaluya- han matatadong pinaagi han pagbuhat han mga punto nga ginhisgotan ha igbaw. May-ada ka ba depekto ha pagyakan? Magbansay ha pagbuka han imo baba hin mas daku kay han hadto, ngan pangalimbasog ha pagyakan hin ` mas maopay pa. Pun-a hin hangin an imo mga bag a kon maginhawa ka, ngan pagyakan hin mahinay. An pagbuhat hini nakabulig ha damu nga may- ada mga depekto ha pagyakan nga makayakan hin mas matin-aw. Kon na- ngunguyit ka, ibulag an imo dila tikang ha prente nga mga ngipon kon gin- luluwas an s ngan z nga mga tunog ha mga pulong. Bisan kon bangin diri bug-os nga masulbad an imo problema, ayaw pagturaw. Hinumdumi nga ginpili ni Jehova hi Moises, an tawo nga bangin may-ada depekto ha pag- yakan, ha pagsumat han importante nga mga mensahe ha katawohan han Israel ngan kan Paraon han Ehipto. (Eks. 4:10-12) Kon disidido ka, gagami- ton ka liwat niya, ngan bibendisyonan niya hin kalamposan an imo minis- teryo. PAGBANSAY: Magyakan ha imo normal nga paagi. Mationan-o kadaku an imo pagbuka han imo baba? Kinahanglan ba nga bukahon mo ito hin dugang pa ngan pagiuson pa an kau- noran ha nawong? Bansaya ito samtang binabasa mo ha daku nga tingog an Mateo 8:23-27. Siguroha nga tadong an imo ulo, ngan pangalimbasugi nga marelaks an kau- noran han imo pang ' a.
HUSTO NGA PAGLUWAS
Ano an kinahanglan mo buhaton? Luwasa an tagsa nga mga pulong ha husto nga paagi. Nag-uupod ini han (1) paggamit hin husto nga mga tunog ha pagluwas han mga pulong, (2) pagpabug-at han husto nga (mga) silaba ngan, (3) ha damu nga mga yinaknan, husto nga pagtagad ha mga diakritiko. DIRI ngatanan nga mga Kristiano nakaeskwela hin damu ka tuig ha sekular nga edukasyon. Bisan hi apostol Pedro ngan Juan iginsaysay sugad nga 'waray hibabroan ngan ordinaryo nga mga tawo.' (Buh. 4:13) Kondi, importante nga likyan an kahisimang han atensyon tikang ha imo presentasyon han kamatu- oran han Biblia tungod han diri maopay nga pagluwas han mga pulong. Mga Bahin nga Angay Tagdon. Waray usa ka grupo hin mga surundon han pagluwas nga naaplikar ha ngatanan nga mga yinaknan. Damu nga yinaknan an iginsusurat ha mga letra han alpabeto. Dugang pa ha Latin nga alpabeto, may-ada mga alpabeto sugad han Arabiko, Ciriliko, Griego, ngan Hebreo. Imbes han alpabe- to, an sinurat nga Inintsik nagamit han mga karakter nga bangin ginkukompuwesto han damu nga mga elemento. Ini nga mga ka- rakter kasagaran nga nagrirepresentar ha usa nga pulong o ba- hin han usa nga pulong. Bisan kon an Hapon ngan Koreano na- gamit han mga karakter nga Inintsik, an mga karakter mahimo gamiton ha pagrepresentar hin naiiba gud nga mga tunog ngan bangin diri magpasabot hin pariho nga kahulogan. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An husto nga pagluwas na- kakadugang ha dignidad han aton iginsasangyaw nga mensa- he. Nabulig ito nga maisentro an atensyon han mamarati ha men- sahe nga aton iginsasangyaw imbes nga ha bisan ano nga sa- yop ha pagluwas. Ha mga yinaknan nga nagamit hin alpabeto, ginkikinahang- lan ha husto nga pagluwas an paggamit han husto nga tunog para ha tag- sa nga letra o kombinasyon han mga letra. Kon an sugad nga yinaknan nasu- nod ha nagkakauruyon nga mga surundon, sugad han ha Griego, Espanyol, ngan Zulu, diri gud makuri an husto nga pagluwas. Kondi, an langyawanon nga mga impluwensya ha usa nga yinaknan mahimo magresulta ha mga pag- luwas nga nagpapakita han gintikangan han mga pulong. Sugad nga resulta, an espisipiko nga letra o grupo han mga letra bangin ginluluwas ha sobra usa nga paagi o, usahay, bangin diri na ginluluwas. Bangin kinahanglan memor- yahon mo an mga naiiba ngan gamiton ito hin agsob ha imo pakiistorya. Ha Inintsik, an husto nga pagluwas nagkikinahanglan hin pagmemorya han yi- nukot nga karakter. Ha iba nga mga yinaknan nagbabag-o an kahulogan han usa nga pulong kon nag-iiba an tono. An diri pagtagad hin maopay hini nga bahin han yinaknan mahimo magresulta ha pagpahayag hin sayop nga mga ideya. 89 3
90 Husto nga Pagluwas Kon an mga pulong han usa nga yinaknan ginkukompuwesto hin mga sila- ba, importante nga ibutang an siyahan nga pagpabug-at ha husto nga silaba. Damu nga mga yinaknan nga nagamit hito nga paagi an may-ada regular nga surubdan han pagpabug-at ha pagluwas. Kon may-ada mga naiiba hito nga surubdan, an marka ha pagpabug-at mahimo magin bahin han iginsurat nga pulong. Nakakabulig ini nga magin masayon an husto nga pagluwas. Kondi, kon diri nagkakauruyon an surubdan, mas makuri an problema. An malam- puson nga pagdumara hito nagkikinahanglan hin duro nga pagmemorya. Ha iba nga mga yinaknan, an mga diakritiko importante nga bahin nga angay tagdon. Nag-uupod ini han mga marka nga makikita ha igbaw ngan ha ubos han pipira nga mga letra han alpabeto, sugad han: ¸c. Mahimo isurat an diakritiko nga mga marka, o mahimo ito ibutang han mag- barasa uyon ha konteksto diin makikita an pulong. Ha urhi nga gin-unabi, po- sible nga kinahanglanon an maopay nga pangandam kon igintutoka ha imo an pagbasa ha publiko. ` e, ' e, ˆ o, ˜ n, ¯ o, ˘ u, Mahitungod han pagluwas, may-ada pipira nga mga peligro nga sadang lik- yan. An pagin sobra ka eksakto makakahatag hin impresyon han pagkadiri-na- tural, pagin hambog pa ngani. Ito liwat an magigin resulta mahitungod han pagluwas nga diri na ginagamit han kadam-an. An epekto amo la an pagdani han atensyon ha mamumulong. Ha luyo nga bahin, maopay nga likyan an paggamit han waray-pagtagad nga mga pulong ngan pagluwas. An pipira hini nga mga butang ginhisgotan na ilarom han "Matin-aw nga Pagyakan han mga Pulong." An husto nga pagluwas han mga pulong han usa nga yinaknan bangin mag- kaibaiba ha kada nasud, bisan ha kada lugar han pariho nga nasud. An usa ka tawo nga tikang ha lain nga nasud bangin nagyayakan han lokal nga pinulo- ngan ha naiiba nga tono. An mga diksyonaryo bangin may-ada sobra ha usa nga lista han husto nga pagluwas han usa nga pulong. Labi na kon limitado la an sekular nga edukasyon han usa ka tawo o kon nagyayakan hiya yana han diri niya kalugaringon nga yinaknan, damu an iya mahibabaroan pinaagi han pagpamati hin maopay ha mga maaram gud magyakan han lokal nga yinak- nan ngan katapos subaron an ira pagluwas. Sugad nga mga Saksi ni Jehova, karuyag naton makiistorya ha paagi nga naghahatag hin dignidad ha mensa- he nga aton iginsasangyaw ngan masayon hisabtan han mga tawo ha aton lu- gar. Ha kada adlaw nga pag-istorya kasagaran nga gimaopayi an paggamit hin mga pulong nga pamilyar gud ha imo. Kasagaran, an pagluwas diri magigin problema ha kaurogan nga pakiistorya. Kondi, kon nagbabasa ka ha daku nga tingog, bangin makita mo an pipira nga mga pulong nga diri mo ginagamit ha kada adlaw nga pakiistorya. Ngan an mga Saksi ni Jehova agsob magbasa ha daku nga tingog. Binabasa naton an Biblia ha mga tawo kon nagsasang- ˇ c, ¨ o,
Husto nga Pagluwas yaw kita ha ira. An iba nga kabugtoan nga kalalakin-an ginhahangyo pagbasa han mga parapo durante han Pag-aram ha Barantayan o ha Pag-aram ha Lib- ro han Kongregasyon. Importante nga husto an aton pagbasa ngan diri naton isimang an atensyon tikang ha mensahe tungod han diri husto nga pagluwas han mga pulong. Nakukurian ka ba ha pagluwas han iba nga mga ngaran ha Biblia? Ha Ing- les, an marka ha pagpabug-at kasunod han silaba nga sadang ta- gan han siyahan nga pagpabug-at. Kon an ginpapabug-atan nga silaba nagtatapos ha bokales, niyan an bokales luluwason hin hilawig. Kon an silaba nagtatapos ha konsonante, niyan an bo- kales hito nga silaba luluwason hin halipot. Kon magkaupod an duha nga bokales nga a ngan i, sugad han Morde·cai ngan Si- nai, an ai luluwason la sugad hin hilaba nga i. Gawas la han nga- ran nga Rachel, an ch nga kombinasyon han mga letra ginlulu- was nga k, sugad han Mel·chize·dek. KON PAONAN-O MAPAPAUSWAG AN PAGLUWAS Hibarui an paggamit hin mao- pay han diksyonaryo. Hangyoa an usa nga nakakabasa hin maopay nga mamati ha imo ngan magsagdon. Mga Paagi ha Pag-uswag. Damu nga may-ada problema ha pagluwas an diri maaram hito. Kon iginsusumat han iyo para- mangno han eskwelahan an mga bahin han imo pagluwas nga kinahanglan pauswagon, apresyara an iya pagkamapinairon. Kon hibaroan mo na an problema, paonan-o ka mangangalim- basog basi mag-uswag? Tigamni an pagluwas han mao- pay nga mga mamumulong; itanding an imo pagluwas ha ira pagluwas. Siyahan ha ngatanan, kon may-ada ka toka nga magbasa ha daku nga ti- ngog, magkaada panahon nga kitaon an diksyonaryo. Kitaa an mga pulong nga diri ka maaram. Kon diri ka pa maaram gumamit han diksyonaryo, pak- lia ha siyahan nga mga pahina nga nagsasaysay han mga simbolo nga ginaga- mit o, kon kinahanglanon, paghangyo hin usa nga magsasaysay hini ha imo. Ipapakita ha imo han diksyonaryo kon diin an siyahan nga pabubug-atan ha pulong nga may-ada sobra usa nga silaba ngan kon diin an ikaduha nga pabu- bug-atan ha mas hilaba nga pulong. Ipapakita hito kon ano nga mga tunog an gagamiton para ha mga bokales ngan mga konsonante ha usa nga pulong. Ha pipira nga mga kahimtang, an usa nga pulong mahimo luwason ha sobra usa nga paagi, depende ha kahimtang nga gagamitan hito. Anoman nga pulong an imo ginbibiling, luwasa ito ha daku nga tingog hin damu ka beses antes mo himuson an diksyonaryo. An ikaduha nga paagi nga mapapauswag an pagluwas amo an pagbasa sam- tang may-ada namamati - nga nakakaluwas hin maopay han mga pulong - ngan hangyoa hiya nga tadungon an imo mga sayop. An ikatulo nga paagi ha pagpauswag han pagluwas amo an pamati hin ma- opay ha maabtik nga mga mamumulong. Kon may-ada mga audiocassette han New World Translation o han Watchtower ngan Awake! nga mga magasin, 91
92 Husto nga Pagluwas gamita ini hin maopay. Samtang namamati ka, tigamni an mga pulong nga iba an pagluwas tikang ha paagi han imo pagluwas hito. Isurat ini, ngan mag- bansay ha pagluwas hito. Maabot an panahon, an imo pagyakan mawawaray na depekto han sayop nga pagluwas, ngan magpapauswag gud ini han imo pag-istorya. PAGBANSAY: Usisaha an pagluwas han bisan ano nga diri pamilyar nga mga pulong ha Salmo 83 o ha usa nga bahin han Biblia nga makuri mo basahon. Gamit hin diksyonaryo o mag- pakiana ha usa nga maaram gud han yinaknan. Tigamni an mga silaba nga sadang pabug-atan ha mga ngaran dida hini nga mga bersikulo; basaha ha daku nga tingog an tagsa hito nga mga ngaran. Katapos basaha ha daku nga tingog an bug-os nga ka- pitulo. Kinahanglan ko bansayon an husto nga pagluwas hini nga mga pulong
MAABTIK NGA PAGPAHAYAG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magbasa ngan magyakan ha paagi nga maopay an pagkasaysay han imo mga pulong ngan mga ideya. Kon maopay an pagpahayag, an pagyakan diri nag-uuroon o sobra kahinay, ngan diri nag-aalang ha pagluwas han mga pulong o sugad hin namimiling hin mga ideya. KON nagbabasa ha daku nga tingog, nag-aalang ka ba ha pagluwas han pipira nga mga pulong? O kon naatubang ka ha mamarati basi magpahayag, agsob ka ba magbiling han husto nga mga pulong? Kon amo, bangin may-ada ka proble- ma ha kaabtik ha pagyakan. An tawo nga maabtik magyakan nagbabasa ngan nagyayakan ha paagi nga maopay an pagkasaysay han mga pulong ngan mga ideya, ngan natural an pag-istorya. Diri ini nangangahulogan nga pirme hiya nag-iinistorya, nga malaksi hinduro an iya pagyakan, o nga nagya- yakan hiya nga diri naghuhunahuna. An iya mga pulong nakakali- pay ngan makaruruyag. An kaabtik ha pagyakan gintatagan hin es- pesyal nga pagtagad ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Magkalainlain nga mga bahin an mahimo makaamot ha kaku- lang hin kaabtik ha pagyakan. Kinahanglan mo ba hatagan hin es- pesyal nga pagtagad an bisan hain han masunod? (1) Kon nagba- basa para ha iba, an pagin diri-pamilyar ha pipira nga mga pulong mahimo magin hinungdan han pag-alang. (2) An agsob nga pag- undang hin madaliay mahimo magresulta hin nag-uuroon nga pagyakan. (3) An kakulang hin pangandam mahimo makadugang han problema. (4) Ha pagpahayag ha atubangan han usa ka grupo, an kasaga- ran nga hinungdan han kakulang hin kaabtik ha pagyakan amo an kapakyas ha pag-organisa han materyal ha lohikal nga paagi. (5) An limitado nga bokabular- yo mahimo magin hinungdan han pag-alang han usa samtang namimiling hiya han husto nga mga pulong. (6) Kon damu hinduro an mga pulong nga iginpa- patin-aw, bangin madaot an pagin maabtik. (7) An kakulang hin kahibaro ha mga surundon ha gramatika mahimo makadugang han problema. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon diri maabtik an mamu- mulong, bangin magpatlaag an hunahuna han mga mamarati; bangin maipasa an sayop nga mga ideya. Bangin diri makada- ni an ginsisiring. Kon kulang ka hin kaabtik ha pagyakan, diri man literal nga magawas an ma- marati ha Kingdom Hall, kondi mahimo magpatlaag an ira mga hunahuna. Su- gad nga resulta, bangin mawaray-kapulsanan an kadam-an han imo ginsisiring. Ha luyo nga bahin, kinahanglan magbantay basi an pahayag nga an katu- yoan magin epektibo ngan maabtik diri magin dominante ngan arogante pa- mation, nga bangin umabat pa ngani hin kaawod an mamarati. Kon tungod han pagkaibaiba ha kultura nga gintikangan, huhunahunaon han mga tawo an imo paagi han pagyakan sugad nga diri mataktika o kulang hin sinseridad, ma- kakadaot ito han imo katuyoan. Makatirigamnan nga hi apostol Pablo, bisan 93 4
94 Maabtik nga Pagpahayag kon eksperyensyado na nga mamumulong, dinaop ha mga taga-Korinto "ha [pagpaubos] ngan ha kahadlok, ngan ha daku nga pangurog" basi diri niya ma- dani an diri-kinahanglanon nga atensyon ngada ha iya kalugaringon. - 1 Kor. 2:3. Mga Buhat nga Angay Likyan. Batasan na han damu nga tawo an paglu- was hin mga pulong sugad han "ngan-ah" kon hira nagyayakan. Agsob nga gintitikangan han iba an usa nga ideya hin "bueno," o ginsu- sumpayan nira hin mga pulong sugad han "ah" o "kuan," ano- man an ira ginsisiring. Bangin diri ka maaram nga agsob mo ga- miton an sugad nga mga pulong. Mahimo ka magbansay nga may-ada namamati ha imo ngan gin-uutro ini nga mga pulong ha kada pagyayakan mo hito. Bangin mahipausa ka. KON PAONAN-O ITO MADADANGAT Kon nagbabasa han mga ma- gasin ngan mga libro, tigamni an bag-o nga mga pulong, pa- milnga an husto nga kahulogan hito, ngan gamita ito. An iba nga mga tawo nagbabasa ngan nagyayakan hin pabalik- balik. Pananglitan, nagtitikang hira ha usa nga grupo han mga pulong ngan gin-uutod mismo nira ha kabutngaan ngan gin- uutro an urhi nga bahin han ira na ginsiring. Magbansay ha pagbasa ha daku nga tingog hin mga lima tubtob napulo ka minutos kada adlaw. Ha gihapon an iba malaksi yumakan, kondi nagtitikang hira ha usa nga ideya ngan katapos, ha kabutngaan han pagsaysay, nabalhin ngadto ha lain nga ideya. Bisan kon maopay an pagka- saysay han mga pulong, an tigda nga pagbag-o han ideya naka- kadaot han kaabtik ha pagyakan. Andama hin maopay an mga toka ha pagbasa. Tigamni gud an grupo han mga pulong nga nagpapahayag han ideya. Ma- gin pamilyar ha pagkahan-ay han mga ideya. Kon Paonan-o Mag-uuswag. Kon an imo problema amo an agsob nga pamiling han husto nga pulong, kinahanglan gud mangalimbasog ka hin maopay basi mag-uswag an imo boka- bularyo. Tigamni gud an mga pulong nga diri pamilyar ha imo nga aada ha An Barantayan, Awake!, ngan ha iba nga mga publi- kasyon nga bangin ginbabasa mo. Kitaa ini ha diksyonaryo, pag-admi an pagluwas hito ngan an kahulogan hito, ngan idu- gang an pipira hini nga mga pulong ha imo bokabularyo. Kon waray ka diksyonaryo, pangaro hin bulig ha usa nga maaram gud han yinak- nan. Ha kada adlaw nga pakiistorya, hibarui an paghunahuna anay ngan katapos diretso nga isaysay an bug-os nga grupo han mga pulong. An regular nga pagbasa ha daku nga tingog makakabulig ha pag-uswag. Ti- gamni an makuri luwason nga mga pulong, ngan luwasa ito hin damu ka be- ses ha daku nga tingog. Basi makabasa hin maopay, importante nga masabtan kon paonan-o nagka- kaurosa an mga pulong ha usa nga pagsaysay. Kasagaran nga an mga pulong kinahanglan basahon sugad nga grupo basi ipasabot an ideya nga iginsasaysay han parasurat. Tigamni gud an paggrupo hini nga mga pulong. Kon makaka- bulig ha imo, markahi ito. An imo tumong diri la an husto nga pagbasa han mga pulong kondi liwat an pagpahayag hin matin-aw han mga ideya. Katapos mo usisahon an usa nga grupo han mga pulong, magpadayon ha sunod tubtob
Maabtik nga Pagpahayag nga maadman mo an bug-os nga parapo. Magin pamilyar ha pagkahan-ay han ideya. Niyan magbansay pagbasa ha daku nga tingog. Basaha hin pauroutro an parapo tubtob nga diri ka na nag-aalang ngan diri na naundang hin madaliay ha mga bahin nga diri angay undangan. Katapos magpadayon ha iba nga mga parapo. Sunod, pauswaga an imo kalaksi. Kon hinsasabtan mo na kon paonan-o nag- kakauruyon an mga pulong ha sulod han usa nga pagsaysay, durungan nga makikita mo an sobra pa ha usa nga pulong ha usa ka panahon ngan abanse nga mahibabaroan kon ano an masunod. Makakaamot ini hin daku ha pagka- epektibo han imo pagbasa. Mahimo magin birilhon nga pagbansay an regular nga pagbasa nga waray abanse nga pag-andam. Pananglitan, bisan waray abanse nga pangandam, ba- saha ha daku nga tingog an teksto han adlaw ngan an mga komento; buhata ito hin regular. Pahiaraa an imo mata ha pagkita han mga pulong sugad nga mga grupo nga nagsasaysay han bug-os nga mga ideya imbes nga kitaon an usa la nga pulong ha usa ka panahon. PAGLAMPOS HAN PAGKAUTAL-UTAL Damu nga mga bahin an mahimo makaamot ha pagkautal-utal. An mga pagtambal ha pagbulig ha pipira nga mga tawo bangin diri sugad kaepekti- bo ha iba. Kondi basi maeksperyensyahan an kalipay ha kalamposan, importante nga magpadayon ha pa- ngalimbasog. An paghunahuna nga magkukomento ha katirok nakakahimo ba ha imo nga mahadlok, kulbaon pa ngani? Pag-ampo kan Jehova para han iya bu- lig. (Fil. 4:6, 7) Isentro an imo hunahuna ha pagpa- sidungog kan Jehova ngan pagbulig ha iba. Ayaw laumi nga mawawara hin bug-os an problema, kondi obserbahi kon paonan-o ka binubuligan ha paglampos hito. Samtang naieksperyensyahan mo an bendisyon ni Jehova ngan an pagdasig han imo kabugtoan, maruruyag ka nga magbuhat hin du- gang pa. kakabulig ini ha imo nga magkaada kompyansa nga magpahayag ha iba nga mga kahimtang. Kon magpapahayag ka, pag-andam hin mao- pay. Magin interesado ha imo pagpahayag. Magya- kan nga may-ada husto nga pagbati. Kon magtikang ka pag-utal-utal samtang nagpapahayag, kon mahi- himo, pakalmaha an imo tingog ngan paggios. Ire- ' laks an kaunoran han imo pang a. Gamit hin haglipot nga mga pagsaysay. Ibani an paggamit hin mga eks- presyon, sugad han "am" ngan "ah." Tungod kay nahibaroan an mga pulong nga na- gin hinungdan han problema ha naglabay, naglili- kay hini an iba nga nangangalimbasog paglampos han pagkautal-utal ngan ginagamit lugod an mga pulong nga pariho an kahulogan. Ginpipili han iba an mga tunog han pagyakan nga makuri nira malu- was ngan pauroutro nga ginbabansay ini. An Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo nag- hahatag ha imo hin higayon nga makaeksperyensya ha pagpahayag ha atubangan han usa ka grupo. Ba- ngin mahipausa ka kon mationan-o kaopay an imo nabubuhat ha atubangan han gutiay nga grupo nga nasuporta ngan naruruyag nga maglampos ka. Ma- Kon nauutal-utal ka kon nakikiistorya, ayaw pag-undang ha imo pangalimbasog ha pagkomuni- kar. Bangin karuyag mo dasigon an iba nga tawo nga mag-istorya tubtob nga makahimo ka na pagpada- yon. Kon kinahanglanon, isurat na la an impormas- yon, o ipakita ha tawo an usa ka barasahon. 95
96 Maabtik nga Pagpahayag Ha pakiistorya, an kaabtik nagkikinahanglan nga maghunahuna ka anay an- tes ka magyakan. Buhata ito ha kada adlaw mo nga buruhaton. Pagdesisyon kon ano nga mga ideya an karuyag mo ipahibaro ngan an pagkasurunod han imo pagsaysay hito; katapos tikangi an pakiistorya. Ayaw pagdagmit. Panga- limbasog ha pagsaysay han bug-os nga ideya nga diri naundang o nagbabag-o han mga ideya ha kabutngaan. Bangin makita mo nga mapulsanon an pagga- mit hin halipot, simple nga mga pagsaysay. Kasagaran nga nagawas na la an mga pulong kon maaram ka gud han karu- yag mo isiring. Ha kabug-osan, diri kinahanglan an pagpili hin mga pulong nga imo gagamiton. Ha pagkamatuod, sugad nga pagbansay, mas maopay nga siguruhon la nga an ideya matin-aw ha imo hunahuna ngan hunahunaon an mga pulong samtang nagyayakan ka. Kon buhaton mo ito ngan ipabilin an imo hunahuna ha ideya imbes nga ha mga pulong nga imo ginyayakan, awto- matiko nga magawas an mga pulong, ngan an imo mga ideya maipapahayag mo hin kinasingkasing. Kondi samtang nagtitikang ka paghunahuna han mga pulong imbes han mga ideya, mahimo mag-uroon an imo pagyakan. Pinaagi han pagbansay, mahimo ka maglampos ha pagpauswag han kaabtik, an impor- tante nga kalidad ha epektibo nga pagpahayag ngan pagbasa. Han igintoka ha pagrepresentar kan Jehova ha nasud han Israel ngan ha atu- bangan ni Paraon han Ehipto, inabat ni Moises nga diri hiya makakaakos. Kay ano? Diri hiya maabtik nga mamumulong; bangin may-ada hiya depekto ha pagyakan. (Eks. 4:10; 6:12) Nagpahayag hi Moises hin mga hinungdan han iya pagdumiri, kondi waray ito karawata han Dios. Ginpaupod ni Jehova hi Aaron sugad nga parayakan, kondi Iya liwat binuligan hi Moises ha pagyakan. Pau- routro ngan epektibo nga nagyakan hi Moises diri la ha mga indibiduwal ngan ha gudtiay nga mga grupo kondi ha bug-os nga nasud. (Deut. 1:1-3; 5:1; 29:2; 31:1, 2, 30; 33:1) Kon bubuhaton mo an ngatanan nga imo mahihimo basi ma- pauswag an imo kaabtik ha pagyakan samtang nasarig kan Jehova, magagamit mo liwat an imo abilidad ha pagyakan basi pasidunggan an Dios. PAGBANSAY: Basaha hin maopay an Hukom 7:1-25, usa-usa nga gin-aadman an tagsa nga parapo. Siguroha nga imo hinsasabtan an ginsisiring hito. Gamit hin diksyonaryo ha pag-usisa han diri-pamilyar nga mga pulong. Basaha ha daku nga tingog an tagsa nga ngaran. Katapos basaha ha daku nga tingog an parapo; magin mabinantayon nga basahon ito hin husto. Kon abaton mo nga husto na an imo pagbasa hito nga parapo, magpa- dayon ha sunod, ngan ha iba pa. Katapos basaha an bug-os nga kapitulo. Basaha utro, hin mas malaksi yana. Buhata ito hin makausa pa, nga binabasa hin mas malaksi pa gud an mga bahin nga angayan - kondi diri malaksi hinduro nga nagsasayop ka na.
ANGAYAN NGA PAG
UNDANG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Bug-os nga pag-undang ha angayan nga mga bahin han imo pa- hayag. Usahay, mahimo ka umundang hin madaliay hinduro o tugotan la nga magtikawara hin madaliay an tingog. Angayan an pag-undang kon gagamiton ito ha birilhon nga katuyoan. HA PAGYAKAN, importante an pag-undang ha husto nga lugar. Naaplikar ini kon nagdidiskurso ka o nakikiistorya ha usa ka tawo. Kon waray hito nga mga pag-undang, an ginsisiring bangin magin pariho hin waray pulos nga mga pu- long imbes han matin-aw nga kapahayagan han ideya. An angayan nga pag- undang nabulig ha pagpatin-aw han imo pahayag. Magagamit liwat ito ha pa- agi nga an imo nangunguna nga mga punto magkakaada nagpapadayon nga epekto. Paonan-o mo hibabaroan kon san-o ka maundang? Matio- KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An husto nga pag-undang usa ka importante nga bahin han pagyakan nga masayon mahisabtan. An pag-undang nagpapatin-aw liwat han importante nga mga punto. nan-o kaiha an mga pag-undang? Undang Uyon ha Puntwasyon. An puntwasyon importante nga bahin han sinurat nga yinaknan. Mahimo ito magpasabot han kataposan han usa nga pagsaysay o usa nga pakiana. Ha iba nga mga yinaknan ginagamit ito basi ibulag an mga kotasyon. An iba nga puntwasyon nagpapatin-aw han kalabotan han usa nga bahin han grupo han mga pulong ngadto ha lain nga mga bahin. An mga puntwasyon nakikita han tawo nga nagbabasa hin hilom. Kondi kon hiya nagbabasa ha daku nga tingog basi magpahimulos an iba, ki- nahanglan ipasabot han iya tingog an bisan ano nga puntwasyon nga aada ha barasahon. (Para ha dugang nga mga detalye, kitaa an Aradman 1, "Husto nga Pagbasa.") An diri pag-undang uyon ha puntwasyon bangin magpakuri ha iba nga makasabot kon ano an imo binabasa o mahimo pa ngani magresulta hin sayop nga pagsabot ha kahulogan han mga pulong. Dugang pa ha puntwasyon, an paagi ha pagpahayag han mga ideya ha usa nga pagsaysay nagpapasabot kon diin an angayan nga pag-undang. An ban- togan nga musikero hadto nagsiring: "Diri maoroopay an akon pagtokar han mga nota kay han iba. Kondi an mga pag-undang butnga han mga nota, aw, dida hito nakikita an kaabtik." Pariho hito an pag-istorya. An angayan nga pag-undang makakadugang han kuwalidad ngan kahulogan ha imo inandam hin maopay nga materyal. Kon nangangandam ha pagbasa ha publiko, bangin makita mo nga mapul- sanon nga tigamnan an inimprinta nga materyal nga imo babasahon. Pagba- gis hin gutiay nga natindog nga linya kon diin kinahanglan an madaliay nga 97 5
98 Angayan nga Pag-undang pag-undang, bangin ha usa la ka dali. Pagbagis hin duha ka magsapit nga na- tindog nga linya para han mas maiha nga pag-undang. Kon nasasalikwaot ka han pipira nga mga pulong ngan pauroutro nga naundang ka ha sayop nga lugar, markahi han lapis basi ikaw-ing an ngatanan nga pulong nga nagku- kompuwesto han makuri luwason nga kombinasyon han mga pulong. Kata- pos basaha an mga pulong tikang ha tinikangan tubtob ha kataposan. Damu nga eksperyensyado na nga mga mamumulong an nagbubuhat hini. An pag-undang ha kada adlaw nga pakiistorya kasagaran diri nagigin problema tungod kay maaram ka han mga ideya nga ka- ruyag mo ipasabot. Kondi, kon batasan mo na an pag-undang ha kada pipira nga pulong bisan diri ginkikinahanglan han ideya, diri magigin epektibo ngan matin-aw an imo pahayag. An mga suhestyon para han pag-uswag aada ha Aradman 4, "Maabtik nga Pagpahayag." KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Tagda hin maopay an puntwasyon kon nagbabasa ka ha daku nga tingog. Pamati hin maopay ha kuwalipikado gud nga mga mamumulong, ngan obserbahi kon diin hira naundang ngan kon mationan-o kaiha. Undang Para ha Pagbag-o han Ideya. Kon nabalhin ka ti- kang ha usa ka nangunguna nga punto ngadto ha iba, an pag- undang makakahatag ha imo mamarati hin higayon ha paghu- nahuna hin maopay, pagpahiuyon, paghibaro ha pagbag-o han direksyon, ngan pagsabot hin mas matin-aw han sunod nga ide- ya nga ipipresenta. Importante an imo pag-undang kon nabalhin tikang ha usa nga ideya ngadto ha iba sugad la han imo paghinay kon maliko ha kanto tikang ha usa nga kalye ngadto ha iba. Katapos mo isumat an impormasyon nga karuyag mo gud hinumdoman han iba, undang basi makaapekto ito hin hilarom. Ha pakiistorya, aghata an iba nga isaysay an ira mga ideya, ngan katapos pamati ha ira baton. Pataposa hira. Ayaw pagsagbang. Usa nga hinungdan kon kay ano nga an iba nga mga mamu- mulong nagdadagmit tikang ha usa nga ideya ngadto ha sunod nga diri naundang tungod kay nangangalimbasog hira nga ma- kobrehan an damu hinduro nga impormasyon. Para ha iba, ito nga batasan nagpapakita han ira kada adlaw nga paagi han pagyakan. Bangin an ngatanan ha ira palibot nagyayakan ha pariho nga paagi. Kondi diri ito nagriresulta hin epektibo nga pagtutdo. Kon may-ada ka isisiring nga takos pamation ngan hinumdoman, sadang ka magkaada igo nga panahon basi ipa- tin-aw an ideya. Hibarui nga an mga pag-undang importante ha pagyakan nga nagpapahayag hin matin-aw nga mga ideya. Kon magpapahayag ka tikang ha outline, sadang magin organisado an imo materyal ha paagi nga matin-aw kon diin maundang butnga han nangunguna nga mga punto. Kon magbabasa ka hin usa nga manuskrito, markahi an mga lugar diin may-ada pagbag-o tikang ha usa ka nangunguna nga punto ngadto ha sunod. An mga pag-undang para han pagbag-o han ideya kasagaran nga mas maiha kay han mga pag-undang uyon ha puntwasyon - kondi, diri sobra kaiha nga tungod hito magigin mahinay an pagpahayag. Kon maiha hinduro ito, nagpa-
Angayan nga Pag-undang pasabot ito nga diri ka andam ngan nangangalimbasog paghunahuna han su- nod nga isisiring. Undang Para ha Pagpabug-at. An pag-undang para ha pagpabug-at agsob nga makapainteres, nga amo an pag-undang antes o katapos han pagsaysay o pakiana nga ginpapabug-atan. An sugad nga pag-undang naghahatag hin pa- nahon ha mamarati nga hunahunaon an ginsiring pa la, o ginpupukaw hito an interes ha kon ano an masunod. Magkaiba ini. Pagdesisyon kon hain nga paagi an angayan gamiton. Kondi hinumdumi nga an mga pag-undang ha pagpabug-at kinahanglan para la ha importante gud nga mga impormasyon. Kay kon diri, mawawara an bili hito nga mga impormasyon. Han ginbasa ni Jesus ha daku nga tingog an Kasuratan ha sinagoga han Na- saret, ginamit niya hin epektibo an pag-undang. Siyahan ginbasa niya an iya obligasyon tikang ha linukot nga basahon ni propeta Isaias. Kondi, antes iap- likar ito, iya ginlukot an basahon, iginhatag ito ha paratipig, ngan liningkod. Katapos, samtang an mga mata han ngatanan ha sinagoga nakasentro ha iya, hiya nagsiring: "Niyan nga adlaw natuman ini nga surat [nga iyo pa la hinba- tian]." - Luk. 4:16-21. Undang kon Ginkikinahanglan han mga Kahimtang. Usahay bangin ki- nahanglan umundang ka liwat ha pagyakan tungod han mga disturbo. An aringasa han nalabay nga sarakyan o han nagtatangis nga bata mahimo ma- kadisturbo han pakiistorya ha tagbalay nga imo nakilala ha ministeryo ha ka- nataran. Kon diri maaringasa hinduro ha lugar han asembleya, mahimo mo padakuon an imo tingog ngan magpadayon. Kondi kon sobra an aringasa ngan nagpapadayon, kinahanglan umundang ka. Tutal diri na mamamati an imo mamarati. Salit gamita hin epektibo an pag-undang, nga an katuyoan amo an pagbulig ha imo mamarati nga magpahimulos hin bug-os han mag- opay nga mga butang nga karuyag mo isumat ha ira. Undang Para han Baton. Bisan kon an imo pahayag bangin diri nagki- kinahanglan hin aktuwal nga pakigbahin han mamarati, importante nga tu- gotan an mamarati ha pagbaton, diri ha pagyakan, kondi ha hunahuna. Kon nagbabangon ka hin mga pakiana nga nag-aaghat ha imo mamarati nga mag- hunahuna kondi diri igo an imo pag-undang, mawawara an daku nga bili hito nga mga pakiana. Siyempre, importante an pag-undang diri la kon nagpapahayag ha entabla- do kondi kon nagsasangyaw liwat ha iba. An iba nga mga tawo baga hin diri gud naundang. Kon ito an imo problema, pangalimbasugi gud nga mapatubo ini nga kuwalidad han pagyakan. Mag-uuswag ka ha imo pakiistorya ha iba sugad man ha pagin epektibo han imo ministeryo ha kanataran. An pag-un- dang amo an madaliay nga paghilom, ngan totoo an ginsisiring nga an paghi- lom nakakapatin-aw, nagpapabug-at, nakakapukaw han interes, ngan nakaka- represko ha talinga. 99
100 Angayan nga Pag-undang An kada adlaw nga pakiistorya nag-uupod han pagbalyoay hin mga ideya butnga han duha o sobra pa nga mga tawo. An iba mas namamati ha imo kon namamati ka ha ira ngan nagpapakita hin interes ha ira ginsisiring. Kinahang- lan nga umundang ka hin igo nga kaihaon basi magkaada hira higayon ha pag-istorya. Ha ministeryo ha kanataran, an aton pagsangyaw agsob nga mas epektibo kon ginbubuhat ito ha paagi nga sugad hin nakikiistorya. Katapos magkumus- tahay, naobserbahan han damu nga Saksi nga epektibo an paghisgot han to- piko nga nakakaapekto ha ira ngan katapos magpakiana. Naundang hira basi tagan hin higayon an kaistorya ha pagbaton, ngan katapos ginpapabilhan nira an ginsiring han tagbalay. Durante han pag-istorya, bangin gintatagan nira hin damu nga higayon an tagbalay ha pagkomento. Maaram hira nga mas ma- bubuligan nira an usa kon hibabaroan nira an iya mga opinyon mahitungod ha butang nga ginhihisgotan. - Prob. 20:5. Siyempre, diri ngatanan mabaton ha mga pakiana ha positibo nga paagi. Kondi waray ito makaulang kan Jesus nga umundang ha igo nga kaihaon basi tagan hin higayon nga magyakan bisan an mga parakontra. (Mar. 3:1-5) An paghatag hin higayon ha iba nga tawo nga magyakan nagdadasig ha iya nga maghunahuna, ngan sugad nga resulta, bangin ipahayag niya an aada ha iya kasingkasing. Ha pagkamatuod, usa han mga katuyoan han aton ministeryo amo an pagpagios han kasingkasing pinaagi han pagsumat ha mga tawo han importante nga mga isyu tikang ha Pulong han Dios nga pinaagi hito kina- hanglan hira magdesisyon. - Heb. 4:12. An paggamit han angayan nga pag-undang ha aton ministeryo tinuod nga usa ka arte. Kon epektibo nga ginagamit an mga pag-undang, mas naipapasa- bot hin matin-aw an mga ideya ngan agsob nga diri nahingangalimtan. PAGBANSAY: Basaha ha daku nga tingog an Markos 9:1-13; undang uyon ha magkalainlain nga ` mga puntwasyon. Ayaw pagy aa an pagbasa. Katapos han imo pagbansay, hang- yoa an usa nga mamati ha imo ngan maghatag hin mga suhestyon para ha pagpauswag han imo pag-undang. ` ay
HUSTO NGA PAGPABUG
AT HAN PUNTO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Pabug-ati an mga pulong ngan grupo han mga pulong ha paagi nga masayon hisabtan han mga mamarati an iginsasaysay nga mga ideya. KON nagyayakan ka o nagbabasa ha daku nga tingog, importante nga diri mo la luwason hin husto an tagsa nga mga pulong kondi imo liwat pabug-atan an importante nga mga pulong ngan an mga ekspresyon nga nagsusulod han ka- hulogan ha paagi nga masasabtan hin matin-aw an mga ideya. An husto nga pagpabug-at han punto nag-uupod hin labaw pa ha dugang nga pagpatin-aw han pipira o bisan han damu nga mga pulong. Kinahanglan pabug-atan an husto nga mga pulong. Kon sayop nga mga pulong an ginpapabug-atan, an kahulogan han imo ginsisiring bangin diri magin matin-aw ha imo mamarati, salit, mahimo mahingad- to an ira mga hunahuna ha iba nga mga butang. Bisan kon ba- ngin impormatibo an materyal, an pagpahayag nga diri husto an pagpabug-at han punto magigin diri epektibo ha pagpagios ha mamarati. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An husto nga pagpabug-at han punto nabulig ha mamumulong nga makuha an atensyon han iya mamarati sugad man basi ma- kombinse o mapagios hira. An dugang nga pagpabug-at mahimo ipasabot ha magkalain- lain nga mga paagi nga agsob gamiton hin durungan: pinaagi han pagpadaku han tingog, pinaagi han mas madasig nga emosyon, pinaagi han mahinay ngan diri nagdadagmit nga pagyakan, pinaagi han pag-undang antes o katapos han usa nga pagsaysay (o nga duha), ngan pinaagi han mga pagkompas ngan mga ekspresyon han nawong. Ha iba nga mga yinaknan, an pagpabug-at mahimo liwat buhaton pinaagi han paghamubo o paghitaas han tono. Tagda an materyal ngan an mga kahimtang ha pagsiguro kon ano an mas angayan. Kon nagdidesisyon kon ano an pabubug-atan, tagda an masunod. (1) Ha bi- san ano nga pagsaysay, an mga pulong nga sadang pabug-atan hin dugang na- sisiguro diri la pinaagi han kaupod nga mga pulong kondi pinaagi liwat han konteksto. (2) An pagpabug-at han punto mahimo gamiton ha pagpabug-at han tinikangan han bag-o nga ideya, nangunguna man ito nga punto o pag- bag-o la han pangatadongan. Mahimo liwat ito magdara han atensyon ngadto ha konklusyon han pangatadongan. (3) Mahimo gamiton han mamumulong an pagpabug-at han punto ha pagpakita kon ano an iya inaabat mahitungod ha usa nga butang. (4) An husto nga pagpabug-at han punto mahimo liwat ga- miton ha pagpatin-aw han nangunguna nga mga punto han usa nga pahayag. Basi magamit an pagpabug-at han punto ha sugad hini nga mga paagi, an mamumulong o parabasa ha publiko kinahanglan nakakasabot hin matin-aw 101 6
102 Husto nga Pagpabug-at han Punto han iya pahayag ngan sinsero nga naruruyag nga masabtan ito han iya mama- rati. Mahitungod han instruksyon nga iginhatag ha panahon ni Esra, an Ne- hemia 8:8 nasiring: "Ira ginbasa dida ha basahon, dida ha balaud han Dios, ha mahayag gud; ngan ira ihinahatag an kahulogan, [ngan hira padayon nga] na- kasabot han ginbasa." Matin-aw nga adton nagbasa ngan nagsaysay han Bala- ud han Dios hito nga okasyon maaram han bili han pagbulig ha ira mamarati nga makasabot han kahulogan han ginbasa, nga mahinumdoman ito, ngan maiaplikar ito. Kon Ano an Posible Magin Hinungdan han Problema. Nahihimo han ka- dam-an nga mga tawo nga magin matin-aw an ira ginyayakan ha ordinaryo, adlaw-adlaw nga pakiistorya. Kondi, kon nagbabasa hira hin barasahon nga ginsurat han iba, posible nga makuri masiguro kon hain nga mga pulong o mga ekspresyon an pabubug-atan. An solusyon nadepende ha pakasabot hin matin-aw han ginbabasa. Nagkikinahanglan ito nga pag-adman hin maopay an iginsurat. Salit kon hangyoon ka pagbasa ha katirok ha kongregasyon, ki- nahanglan mag-andam ka hin maopay. An iba nga mga tawo nagamit han tinatawag nga "regular nga lat-ang han pagpabug-at" imbes han pagpabug-at han punto. Ginpapabug-atan nira an mga pulong ha espisipiko nga mga lat-ang, may-ada man katuyoan o waray an sugad nga pagpabug-at. An iba nagpapabug-at han mga pulong nga may espi- sipiko nga katuyoan, bangin sobra nga ginpapabug-atan an mga preposisyon ngan mga pandugtong. Kon an pagpabug-at diri nakakabulig ha pagpatin-aw han ideya, masayon ito magin nakakadisturbo nga manerismo. Ha pangalimbasog nga mapabug-atan an punto, ginpapadaku han iba nga mamumulong an ira tingog ha paagi nga bangin hunahunaon han mamarati nga ginbubusaan hira. Siyempre, talagsa ito magkaada gimaopayi nga mga re- sulta. Kon diri natural an pagpabug-at, bangin makahatag hin impresyon nga ginmiminos han mamumulong an iya mamarati. Mas maopay gud nga dasi- gon hira pinaagi la han gugma ngan buligan hira nga makasabot nga an gin- sisiring Kasuratanhon ngan makatadunganon! Kon Paonan-o Mag-uuswag. Agsob nga an usa ka tawo nga may problema ha pagpabug-at han punto diri maaram hito. Kinahanglan may-ada usa nga magpapahibaro hito ha iya. Kon kinahanglan mo mag-uswag hini nga bahin, bubuligan ka han imo paramangno han eskwelahan. Ayaw liwat pag-alang ha pangaro hin bulig han bisan hin-o nga maopay nga mamumulong. Hangyoa hiya nga mamati hin maopay ha imo pagbasa ngan pagyakan ngan katapos maghatag hin mga suhestyon para ha pagpauswag. Ha pagtikang, mahimo magsuhestyon an imo magsaragdon nga gamiton an usa nga artikulo ha An Barantayan para han pagbansay. Sigurado nga mag- susumat hiya ha imo nga pag-adman an tagsa nga mga pagsaysay ha pagsigu- ro kon hain nga mga pulong o grupo han mga pulong an kinahanglan pabug-
Husto nga Pagpabug-at han Punto atan basi masayon hisabtan an kahulogan. Bangin magpahinumdom hiya ha imo nga hatagan hin espesyal nga pagtagad an italisado nga mga pulong. Hi- numdumi nga nagkakauruyon an mga pulong ha usa nga pagsaysay. Kasaga- ran nga an usa ka grupo han mga pulong an sadang pabug-atan, diri la an usa nga pulong. Ha iba nga mga yinaknan, mahimo dasigon an mga estudyante nga tagdon hin maopay kon ano an iginpapasabot han mga diakritiko para han husto nga pagpabug-at han punto. Sugad nga sunod nga pitad ha pag-aram kon ano an pabubug- atan, bangin sagdahon ka han imo magsaragdon nga tagdon an konteksto lahos pa han iginsasaysay mismo. Ano an importante nga ideya nga iginpapatin-aw ha bug-os nga parapo? Paonan-o ito sadang makaapekto ha imo ginpapabug-atan ha tagsa nga mga pagsaysay? Kitaa an ulohan han artikulo ngan an dagku nga letra han sub-ulohan han imo materyal. Ano an kalabotan hini ha imo pagpili han mga pulong nga pabubug-atan? Angay tagdon ini ngatanan nga mga butang. Kondi pagbantay nga diri pabug-atan hinduro an sobra ka damu nga mga pulong. KON PAONAN-O ITO MAPAPAUSWAG Magbansay ha pagkilala han im- portante nga mga pulong ngan mga grupo han mga pulong ha mga pagsaysay. Tagda hin mao- pay an pagbuhat hini nga basado ha konteksto. Sarihi an paggamit han pag- pabug-at basi ipasabot an (1) pagbag-o han ideya ngan (2) kon ano an imo inaabat ma- hitungod han imo ginsisiring. Magpapahayag ka man ha ekstemporanyo nga paagi o magba- basa, bangin aghaton ka liwat han imo magsaragdon nga tugo- tan an pangatadongan nga makaapekto ha paggamit han pag- pabug-at han punto. Kinahanglan maaram ka kon diin nga mga bahin nagtatapos an pangatadongan o diin nababalhin an pre- sentasyon tikang ha usa ka importante nga ideya ngadto ha lain. Aapresyaron ito han mamarati kon an imo pagpahayag nagpa- pahamangno ha ira hini nga mga bahin. Mahihimo ini pinaagi han pagpabug-at han mga pulong sugad han siyahan ha ngatanan, sunod, ha kataposan, salit, ngan makatadunganon. Kon nagbabasa han mga teksto, batasana an pagpabug-at han mga pulong nga direkta nga na- suporta ha hinungdan han imo pag-unabi hito nga mga teksto. An imo magsaragdon maggigiya liwat han imo atensyon ngadto ha mga ideya nga karuyag mo updan hin espesyal nga pagbati. Ha pagbuhat hini ma- himo mo pabug-atan an mga pulong sugad han hinduro, sigurado, diri gud, imposible, importante, ngan pirme. An imo pagbuhat hito mahimo makaim- pluwensya kon ano an aabaton han imo mamarati mahitungod han imo gin- sisiring. May-ada dugang nga impormasyon mahitungod hini ha Aradman 11, "Kapaso ngan Pagbati." Basi mapauswag an imo pagpabug-at han punto, aaghaton ka liwat nga ti- pigan hin matin-aw ha hunahuna an nangunguna nga mga punto nga karu- yag mo hinumdoman han imo mamarati. Dugang pa nga paghihisgotan ini nga gintatagad an pagbasa ha publiko ha Aradman 7, "Iginpatin-aw an Nangu- nguna nga mga Ideya," ngan gintatagad an pagyakan ha Aradman 37, "Iginpa- tin-aw an Nangunguna nga mga Punto." Kon nangangalimbasog ka nga mag-uswag ha imo ministeryo ha 103
104 Husto nga Pagpabug-at han Punto kanataran, hatagi hin espesyal nga pagtagad kon paonan-o mo binabasa an mga teksto. Batasana an pagpakiana ha imo kalugaringon, 'Kay ano nga gin- babasa ko ini nga teksto?' Para ha magturutdo, diri pirme igo na an pagyakan la hin husto han mga pulong. Bisan an pagbasa han teksto nga may pagbati bangin diri pa igo. Kon nabaton ka ha pakiana han usa o nagtututdo han sim- ple nga kamatuoran, maopay nga ipatin-aw an mga pulong o mga ekspresyon ha teksto nga nasuporta ha kon ano an ginhihisgotan. Kon diri, bangin diri makasabot han punto an tawo nga imo ginbabasahan. Tungod kay an pagpabug-at han punto nag-uupod han dugang nga pagpa- tin-aw han pipira nga mga pulong ngan grupo han mga pulong, bangin sob- ra nga pabug-atan ito nga mga pulong ngan grupo han mga pulong han diri- eksperyensyado nga mamumulong. An mga resulta magigin pariho han mga nota nga gintutokar han usa ka tawo nga nagtitikang pa la mahibaro han ins- trumento ha musika. Kondi, pinaagi han dugang nga pagbansay, an tagsa nga "mga nota" magigin bahin la han "musika" nga maopay gud pamation. Katapos mo mahibaroan an pipira ka simple nga mga paagi, mahimo ka na magpahimulos pinaagi han pag-obserba ha eksperyensyado nga mga mamu- mulong. Diri mag-iiha hibabaroan mo kon ano an mahimo magin resulta han ibaiba nga mga sukol han pagpabug-at. Ngan maaapresyar mo an bili han pag- gamit hin magkalainlain nga mga paagi han pagpabug-at basi magin matin- aw an kahulogan han ginsisiring. An pagpauswag han husto nga pagpabug-at han punto makakaamot gud ha pagin epektibo han imo pagbasa ngan pag-is- torya. Ayaw kakontento nga mahibaro ha pagpabug-at han punto basi makalam- pos la. Basi magin epektibo ha pagyakan, ipadayon an pagbansay hito tubtob nga magin maabtik ka ha pagpabug-at han punto ngan paggamit hito ha paa- gi nga natural pamation han iba. PAGBANSAY: (1) Pilia an duha nga teksto nga agsob mo gamiton ha ministeryo ha kanataran. Sigu- roha kon ano an imo pinangangalimbasogan nga pamatud-an ha kada teksto. Basaha an teksto ha daku nga tingog ha paagi nga ginpapabug-atan an mga pulong o grupo han mga pulong nga nasuporta hito nga mga punto. (2) Pag-admi an Hebreo 1:1-14. Kay ano nga an mga pulong nga "mga manaragna" (ber. 1), "Anak" (ber. 2), ngan "mga anghel" (ber. 4, 5) kinahanglan tagan hin espesyal nga pagpabug-at basi ma- ipahayag hin matin-aw an pangatadongan hini nga kapitulo? Magbansay ha pagbasa han kapitulo ha daku nga tingog nga may pagpabug-at han punto nga pirme mag- papatin-aw han pangatadongan.
GINPAPABUG-ATAN AN IMPORTANTE NGA MGA IDEYA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Kon nagbabasa ha daku nga tingog, pabug-ati gud an impor- tante nga mga ideya ha bug-os nga materyal nga binabasa, diri la ha tagsa nga grupo han mga pulong. AN EPEKTIBO nga magbarasa nagkikita lahos pa han usa ka grupo han mga pulong, lahos pa ngani han parapo diin mababasa ito. Kon nagbabasa hiya, ginhuhunahuna niya an importante nga mga ideya ha bug-os nga materyal nga iya iginpipresenta. Nakakaapekto ini han iya pagpabug-at. Kon diri susundon ini nga paagi, waray magigin makatirigamnan nga mga punto ha pahayag. Waray punto nga magigin mas matin-aw. Kon tapos na an presentasyon, bangin makuri hinumdoman an bisan ano nga makatirigamnan nga punto. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Mas masayon hinumdoman an imo mensahe kon pinabubug- atan an importante nga mga ideya. An husto nga pagtagad ha pagpabug-at han importante nga mga ideya agsob nga daku an nahihimo ha pagpauswag han pagbasa ha usa nga asoy tikang ha Biblia. An sugad nga pagpa- bug-at nakakahatag hin dugang nga kahulogan ha pagbasa han mga parapo ha pag-aram ha Biblia ha balay o ha katirok ha kon- gregasyon. Ngan labi nga importante ito kon nagpapahayag tikang ha ma- nuskrito, sugad han ginbubuhat usahay ha aton mga kombensyon. Kon Paonan-o Bubuhaton Ito. Ha eskwelahan, bangin itoka ka ha pagba- sa hin usa nga bahin han Biblia. Ano an sadang pabug-atan? Kon may-ada importante nga ideya o hitabo nga dida hito nakasentro an imo babasahon, angayan nga pabug-atan ito. Bisan kon an imo babasahon usa nga siday o prosa, proberbio o istor- ya, magpapahimulos an imo mamarati kon babasahon mo ito hin maopay. (2 Tim. 3:16, 17) Ha pagbuhat hini kinahanglan tagdon mo an mga teksto nga imo babasahon ngan an imo mamarati. Kon magbabasa ka ha daku nga tingog tikang ha usa nga publikasyon ha pagdumara hin pag-aram ha Biblia o ha katirok ha kongregasyon, ano an im- portante nga mga ideya nga kinahanglan mo pabug-atan? Tagda an mga ba- ton ha inimprinta nga mga pakiana ha pag-aram sugad nga importante nga mga ideya. Pabug-ati liwat an mga ideya nga may kalabotan han sub-ulohan nga ha ilarom hito makikita an materyal. Diri iginrirekomenda nga batasanon mo an paggamit hin manuskrito para ha mga pahayag ha kongregasyon. Kondi, usahay igintatagana an mga 105 7
106 Ginpapabug-atan an Importante nga mga Ideya manuskrito para ha pipira nga mga pahayag ha kombensyon basi pariho nga mga ideya an ipipresenta ha pariho nga paagi ha ngatanan nga komben- syon. Basi pabug-atan an importante nga mga ideya ha sugad nga manus- krito, an materyal kinahanglan pag-adman anay hin maopay han mamu- mulong. Ano an nangunguna nga mga punto? Kinahanglan hibaroan niya ini. An nangunguna nga mga punto diri la an mga ideya nga inaabat niya nga makapainteres. Ito an importante nga mga ideya diin nakasentro mismo an materyal. Usahay an halipot nga pagsaysay han importante nga ideya ha manuskrito nag- tutugway ngadto ha usa nga istorya o pangatadongan. Mas ag- sob nga ginhihimo an marig-on nga pagsaysay katapos ipre- senta an nasuporta nga pamatuod. Kon hinbabaroan na inin importante nga mga punto, sadang markahan ito han mamu- mulong ha iya manuskrito. Kasagaran nga may-ada gutiay la, bangin diri masobra ha upat o lima. Sunod, kinahanglan hiya magbansay pagbasa ha paagi nga masayon ito hisabtan han mamarati. Ini an makatirigamnan nga mga punto han paha- yag. Kon an materyal iginpapahayag nga may husto nga pag- pabug-at, mas posible nga hinunumdoman inin importante nga mga ideya. Ito an sadang magin tumong han mamumu- long. MGA PUNTO NGA KINAHANGLAN HINUMDOMAN Pag-admi an inimprinta nga materyal basi hibaroan an im- portante nga mga ideya diin nakasentro ito. Markahi ini. Kon nagbabasa ha daku nga ti- ngog, dugangi an kadasig, ayaw paglaksi, o ipaabat an ka- hilarom han pagbati, sugad han angayan, basi pabug-atan iton importante nga mga ideya. Magkalainlain an mga paagi nga mahimo ipahayag han mamumulong an pagpabug-at nga ginkikinahanglan basi mabuligan an mamarati nga hibaro- an an nangunguna nga mga punto. Ha pag-unabi hin pipira, mahimo niya gamiton an dugang nga kadasig, pagbag-o han kalaksi, kahilarom han pag- bati, o angayan nga mga pagkompas. PAGBANSAY: Pagpili hin lima nga parapo tikang ha artikulo han Barantayan nga igin-eskedyol nga pag-aadman. Bagisi an mga baton ha mga pakiana para hito nga mga para- po. Basaha ha daku nga tingog an mga parapo ha paagi nga an mga baton magigin masayon hisabtan han mamarati.
IGO NGA KADAKU HAN TINGOG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Pagyakan ha igo nga kadaku o puwersa han tingog. Ha pagsiguro kon ano an igo, tagda (1) an kadamu ngan an nagkukompuwesto han imo mamarati, (2) an nakakadisturbo nga mga aringasa, (3) an ginhihisgotan nga materyal, ngan (4) an imo tumong. KON diri igo an kadaku han tingog han mamumulong ha publiko, bangin mahingaturog an iba nga mamarati. Kon an usa nga magwarali gutiay hindu- ro an tingog ha ministeryo ha kanataran, bangin diri magpadayon ha pamati an kaistorya. Ngan kon diri igo an kadaku han tingog han mga nagkukomen- to ha mga katirok, adton natambong diri makarawat han ginkikinahanglan nga pagdasig. (Heb. 10:24, 25) Ha luyo nga bahin, kon ginpapadaku han ma- mumulong an iya tingog ha sayop nga panahon, bangin magin diri-komportable an mamarati - mauyam pa ngani. - Prob. 27:14. Tagda an Imo Mamarati. Kan kanay ka nakikiistorya? ha usa ka tawo? ha usa nga pamilya? ha gutiay nga grupo nga nagkaka- tirok para ha pag-alagad ha kanataran? ha bug-os nga kongregas- yon? o ha daku nga kombensyon? Matin-aw nga an kadaku han tingog nga igo ha usa nga kahimtang bangin diri-angayan ha iba. Ha magkalainlain nga mga okasyon, nagyayakan an mga suru- goon han Dios ha damu nga mamarati. Ha inagurasyon han tem- plo ha Jerusalem ha panahon ni Salomon, waray garamiton ha pagpadaku han tingog. Salit hi Salomon tinindog ha hitaas nga entablado ngan ginbendisyonan an katawohan "ha daku nga ti- ngog." (1 Hadi 8:55; 2 Kron. 6:13) Mga siglo an naglabay, katapos igbubo an baraan nga espiritu han Pentekostes 33 K.P., an damu nga katawohan - an pi- pira mga interesado, an iba nagtatamay - nagkatirok ha palibot han gutiay nga grupo han mga Kristiano ha Jerusalem. Ha pagpakita hin praktikal nga kina- adman, hi Pedro 'tinukdaw ngan ginpadaku an iya tingog.' (Buh. 2:14) Naipre- senta an epektibo nga pagpamatuod. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon an iba diri nakakabati hin maopay ha imo, mahimo magpatlaag an ira mga hunahu- na, ngan bangin diri magin matin-aw ha ira an impormas- yon nga imo iginpapahayag. Kon daku hinduro an imo tingog, ba- ngin maaringit hito an mga tawo - ngan maghunahuna pa ngani nga waray ka pagtahod. Paonan-o mo hibabaroan nga an kadaku han imo tingog igo ha usa nga ka- himtang? An reaksyon han mamarati amo an usa han gimaopayi nga mga pa- ngirilal-an. Kon makita mo nga an iba ha mamarati nangangalimbasog gud basi makabati, kinahanglan dugangan mo an kadaku han imo tingog. Nakikiistorya man kita ha indibiduwal o ha usa nga grupo, maaramon nga tagdon kon hin-o an nagkukompuwesto han mamarati. Kon may-ada usa nga makuri makabati, bangin kinahanglan padakuon mo an imo tingog. Kondi an pagguliat diri magpapaduok ha imo ha mga tawo nga bangin mas mahinay an 107 8
108 Igo nga Kadaku han Tingog reaksyon tungod han kalagas. Bangin hunahunaon pa ngani ito sugad nga ti- gaman han kawaray-batasan. Ha iba nga mga kultura, an sobra kadaku nga ti- ngog ginhuhunahuna sugad nga tigaman nga an usa ka tawo nasisina o wa- ray-pailob. Tagda an Nakakadisturbo nga mga Aringasa. Kon aadto ka ha minister- yo ha kanataran, an mga kahimtang nga imo inaatubang sigurado nga naka- kaapekto ha kadaku han tingog nga ginkikinahanglan ha pagsangyaw. Bangin kinahanglan mangalimbasog ka nga madaog an aringasa han mga sarakyan, magsamok nga kabataan, nausig nga kaayaman, daku nga tunog han musika, o han telebisyon. Ha luyo nga ba- hin, ha mga lugar nga saragpit gud an mga balay, bangin maa- wod an tagbalay kon daku hinduro an imo tingog nga nadadani mo an atensyon han mga amyaw. KON SAN-O BANGIN KINAHANGLAN PADAKUON AN TINGOG Ha pagkuha han atensyon han mas daku nga grupo. Ha paglampos han mga dis- turbo. Ha pagdani han atensyon kon im- portante gud an ginsisiring. Ha pag-aghat nga gumios. Ha pagdani han atensyon han in- dibiduwal o han usa nga grupo. An damu magkalainlain nga mga kahimtang kinahanglan malamposan liwat han mga bugto nga lalaki nga nagpapaha- yag ha kongregasyon o ha mga kombensyon. An pagpahayag ha mga mamarati ha gawas naiiba gud han pagpahayag ha sulod han katirokan nga may-ada kalidad nga masayon hibatian an ti- ngog. Ha Latin Amerika duha nga misyonero an nagpahayag ha publiko ha bungsaran han balay han interesado nga lalaki sam- tang maaringasa an mga pabuto ha kahirani nga plasa ngan pa- dayon nga natugaok an manok ha kahirani! Durante han pahayag, bangin may-ada hitabo nga kikina- hanglanon an pag-undang tubtob nga mawara an nakakadisturbo o padakuon an tingog. Pananglitan, kon an katirok gindudumara ha katirokan nga yero an atop, ha tigda nga pag-uran bangin haros diri na mabatian han mamarati an mamumulong. An nagtatangis nga bata o an pakadisturbo han urhi nga mga naabot sigurado nga makakaulang han pamati. Mahibaro ha paglampos ha mga nakakadisturbo basi an imo mamarati magpahimulos hin bug-os han impormasyon nga imo iginpapahayag. An mga garamiton ha pagpadaku han tingog magigin mapulsanon kon may-ada hito, kondi diri hito ginwawara an panginahanglan nga padakuon han mamumulong an iya tingog kon ginkikinahanglan han kahimtang. Ha pipira nga mga lugar nga agsob mawad-an han koryente, obligado an mga ma- mumulong nga ipadayon an ira pahayag bisan waray mikropono. Tagda an Ginhihisgotan nga Materyal. An klase han materyal ha imo pa- hayag may-ada liwat kalabotan ha ginkikinahanglan nga kadaku han tingog. Kon an ulohan nagkikinahanglan hin puwersa, ayaw paluyaha an pagpresen- ta pinaagi han sobra kagutiay nga tingog. Pananglitan, kon nagbabasa ka hin mga pagsaway tikang ha Kasuratan, kinahanglan mas daku an imo tingog kay han imo pagbasa han sagdon ha pagpakita hin gugma. Ipahiuyon an kadaku
Igo nga Kadaku han Tingog han imo tingog ha materyal, kondi magin mabinantayon ha pagbuhat hito ha paagi nga diri magdadani han atensyon ngada ha imo. Hunahunaa an Imo Tumong. Kon karuyag mo pagiuson an imo mamara- ti ha madasigon nga buruhaton, bangin kinahanglan padakuon mo an imo tingog. Kon karuyag mo bag-ohon an ira panhunahuna, ayaw hira tabuga pinaagi han sobra kadaku nga tingog. Kon nangangalimbasog ka pagliaw, ka- sagaran nga mas maopay an gurogutiay nga tingog. Epektibo nga Pagpadaku han Tingog. Kon nangangalimbasog ka nga ma- dani an atensyon han tawo nga okupado, agsob nga nakakabu- lig an daku nga tingog. Maaram hini an mga kag-anak, salit ira gindadaku an ira tingog ha pagtawag ha ira mga anak kon pa- nahon na han ira pag-uli ha balay tikang ha pag-uyag. Bangin kinahanglanon liwat an pagpadaku han tingog kon nananawa- gan an tsirman para han kahapsay ha katirok ha kongregasyon o ha asembleya. Kon an mga magwarali nakikigbahin ha minis- teryo ha kanataran, bangin mangumusta hira ha daku nga ti- ngog samtang nadaop hira ha mga tawo nga nagtatrabaho ha gawas. KON PAONAN-O MAPAPAUSWAG Mag-obserba ha mga reaksyon hadton imo kaistorya; magyakan ha igo nga kadaku han tingog basi komportable an ira pamati. Mahibaro ha pagpuno han uruu- bos nga bahin han imo mga bag ` a samtang naginhawa ka. Bisan katapos mo madani an atensyon han usa, importante nga ipadayon an igo nga kadaku han tingog. An gutiay hinduro nga tingog bangin makahatag hin impresyon nga an mamumulong diri an- dam o kulang hin pagtoo. Kon linakipan hin sugo, an pagpadaku han tingog mahimo magpagios han mga tawo. (Buh. 14:9, 10) Ha pariho nga paagi, an pagsugo nga naguliat ma- himo makapugong han kadaot. Ha Filipos an parabantay han prisohan mag- uunay na unta tungod kay naghunahuna hiya nga nakapalagiw an iya mga priso. "Hi Pablo sininggit hin daku nga tingog, nga nasiring: Diri ka magbu- hat ha imo hin bisan ano nga maraot, kay kami ngatanan aadi." Hini nga pa- agi nalikyan an pag-unay. Katapos hito hi Pablo ngan Silas nagsangyaw ha pa- rabantay han prisohan ngan ha iya panimalay, ngan an ngatanan kinarawat han kamatuoran. - Buh. 16:27-33. Kon Paonan-o Mo Mapapauswag an Kadaku han Tingog. Para ha iba, daku gud nga pangalimbasog an ginkikinahanglan basi mahibaro kon pao- nan-o gagamiton an igo nga kadaku han tingog. An usa ka tawo bangin nag- yayakan nga diri igo an kadaku tungod kay maluya an tingog. Kondi, kon ma- ngangalimbasog, bangin posible mag-uswag, bisan kon gutiay pa gihapon an iya tingog. Tagda an pagginhawa ngan pamostura. Magbansay ha paglingkod ngan pagtindog hin tadong. Tadonga an imo mga sugbong, ngan ginhawa hin hilarom. Siguroha nga imo ginpupuno an uruubos nga bahin han imo mga ` a. Kon ini nga suplay han hangin husto nga nakukontrol, magigin posible bag para ha imo nga makontrol an kadaku han imo tingog kon nagyayakan. 109
110 Igo nga Kadaku han Tingog Para ha iba, an problema amo an daku hinduro nga tingog ha ira pagyakan. Bangin nahiaraan nira ito tungod han pagtrabaho ha gawas o ha maaringasa nga palibot. Ha luyo nga bahin, bangin nagtubo hira ha palibot nga an ngata- nan hiara ha pagsinggit ngan pagsagbang. Sugad nga resulta, naghuhunahu- na hira nga an paagi la basi makaapi han iristorya amo an pagyakan ha mas daku nga tingog kay han iba. Samtang mainuswagon nga ginsusunod nira an sagdon han Biblia nga magsul-ot ha ira kalugaringon han "usa nga kasingka- sing [nga mapinairon], pagkalooy, pagpaubos, pagkaaghop, [ngan] pagkama- ilob," mahihimo nira an mga pagpahiuyon ha kadaku han ira tingog kon na- kikiistorya ha iba. - Kol. 3:12. An maopay nga pangandam, eksperyensya tikang ha regular nga pakigba- hin ha pag-alagad ha kanataran, ngan pag-ampo kan Jehova mabulig ha imo nga magyakan ha igo nga kadaku han tingog. Nagpapahayag man ha entabla- do o nakikiistorya ha indibiduwal ha ministeryo ha kanataran, pangalimba- sog nga isentro an imo hunahuna ha kon paonan-o mabubuligan an iba nga tawo pinaagi han pamati ha imo ginsisiring. - Prob. 18:21. PAGBANSAY: Basaha anay hin hilom an Buhat 19:23-41, ginhuhunahuna an kahimtang sugad han iginpapahayag han istorya ngan ha konteksto. Tigamni kon hin-o an nagyaya- kan ngan an ipinapakita nga paggios. Katapos basaha ito ha daku nga tingog nga igo an kadaku ha tagsa nga bahin.
PAGBAROBAG
O HAN TINGOG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ibaibaha an tunog han imo tingog. Hini nga aradman, aton paghi- hisgotan an pagbarobag-o ha kadaku, kalaksi, ngan tono han tingog. AN IMO paggamit hin simple nga pagpabug-at han punto nabulig ha mama- rati nga hisabtan an imo ginsisiring. Kondi kon imo ginagamit hin maopay an magkalainlain nga kadaku, kalaksi, ngan tono han tingog, magigin mas ma- karuruyag pamation an imo pahayag. Dugang pa, mahimo magsumat ito ha imo mamarati kon ano an imo inaabat ha imo ginsisiring. An imo paggios ngada ha materyal mahimo makaimpluwensya ha kon ano an ira inaabat hito. Naaplikar ini kon nagpapahayag ka ha entabla- do o nakikiistorya ha indibiduwal ha ministeryo ha kanataran. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An husto nga pagbarobag-o han tingog nakakahatag hin kadasig ha usa nga pahayag, nakakaapek- to ha mga pagbati, ngan nakakapagios. An tingog han tawo urusahon nga instrumento, nga nakaka- himo hin magkalainlain nga tunog. Kon husto an paggamit, na- kakahatag ito hin kadasig ha usa nga pahayag, nakakabantad han kasingkasing, nakakaapekto ha mga pagbati, ngan nakaka- pagios. Kondi, diri ini madadangat pinaagi la han pagmarka ha imo mga nota basi tigamnan kon diin ipapahiuyon an kadaku han tingog, babag-ohon an kalaksi, o iibahon an tono. Magi- gin diri-natural pamation an pagbarobag-o han tingog ha pag- pahiuyon hito nga mga tigaman. Imbes nga magin makaruru- yag ngan makapainteres an imo pagsaysay, bangin diri magin komportable an imo mamarati. An husto nga paggamit han pagbarobag-o han tingog nagtiti- kang ha kasingkasing. An kakulang hin pagbarobag-o han tingog mahimo makahatag hin impresyon nga waray ka totoo nga interes ha imo tema. Kon iaaplikar hin maaramon, an pagbarobag-o han tingog diri magdadani han diri angayan nga atensyon ha mamumulong. Lugod, mabulig ito ha ma- marati nga makasabot han totoo nga kahulogan han tema nga ginhihisgotan. Ipahiuyon an Kadaku han Tingog. An usa nga paagi ha pag-ibaiba han imo tingog amo an pagpahiuyon han kadaku hito. Kondi diri ini sadang ma- gin rutina la nga pagpadaku ngan pagpagutiay han tingog ha masumo nga pa- agi. Mababag-o hito an kahulogan han imo ginsisiring. Diri magigin maopay an epekto kon agsob nga daku an imo tingog. Sadang umangay ha materyal an kadaku han imo tingog. Nagbabasa ka man hin apurado nga sugo, sugad han mababasa ha Pahayag 14:6, 7 o ha Pahayag 18:4, o han pagpahayag hin marig-on nga pagtoo, sugad han aada ha Eksodo 14:13, 14, kinahanglanon an angayan nga kadaku han tingog. Su- gad man, kon nagbabasa ka hin marig-on nga pagkondenar tikang ha Biblia, 111 9
112 Pagbarobag-o han Tingog sugad han mababasa ha Jeremias 25:27-38, an pag-ibaiba han imo tingog mas magpapatin-aw han pipira nga mga pulong kay han iba. Tagda liwat an imo tumong. Karuyag mo ba pagiuson an imo mamarati? Karuyag mo ba nga magin matin-aw an nangunguna nga mga punto ha imo presentasyon? An mas daku nga tingog, kon iaaplikar hin maaramon, nabu- lig nga madangat ini nga mga tumong. Kondi, an pagpadaku la han imo ti- ngog mahimo makadaot han imo katuyoan. Kay ano? Bangin an imo ginsisiring nagkikinahanglan hin kapaso ngan pagbati imbes nga padakuon an tingog. Aton paghihisgotan ini ha Arad- man 11. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Ipahiuyon an kadaku han ti- ngog kon nagpapahayag hin apurado nga mga sugo, ma- rig-on nga pagtoo, o mga pagkondenar. Hunahunaa hin maopay an mga bahin han imo pahayag nga nagkikinahanglan hin daku nga tingog. Kon iaaplikar hin maaramon, an paggutiay han tingog maka- kaaghat han kaikag. Kondi kasagaran nga ginkikinahanglan an dugang nga puwersa han tono katapos gud hito. An paggutiay han tingog nga inuupdan hin dugang nga pagpabug-at mahimo gamiton ha pagpasabot hin kabaraka o kahadlok. Mahimo liwat ibanan an kadaku han tingog basi ipasabot nga an ginsisiring diri gud sugad kaimportante han mga impormasyon nga may kalabotan hito. Kondi, kon pirme gutiay an imo tingog, bangin magpasabot ini nga nagruruhaduha ka o kulang hin pagtoo o diri ka gud interesado ha imo tema. Matin-aw, an habubo hin- duro nga mga tono han tingog kinahanglan gamiton hin maa- ramon. Bag-oha an kalaksi pinaagi han pagyakan hin mas malaksi ha mga punto nga diri gud im- portante ngan mas mahinay ha importante nga mga pangata- dongan ngan nangunguna nga mga punto. Ha pagpasabot hin kaikag, magyakan hin malaksi. Ibaibaha an tono, kon angayan, basi ipasabot an mga pagbati ngan mabantad an mga kasing- kasing. Ha may-ada tono nga yinaknan, pahilawiga o pahali- pota an tono han imo tingog. Bag-oha an Imo Kalaksi. Ha kada adlaw nga pagyakan, an mga pulong natural nga naluluwas samtang iginsasaysay na- ton an aton mga ideya. Kon naiikag kita, nagigin malaksi an aton pagyakan. Kon karuyag naton nga hinumdoman han iba an aton eksakto nga ginsisiring, nagigin mas mahinay an aton pagyakan. An pagbarobag-o han tingog nagtitikang ha imo pagpili hin materyal para ha imo pahayag. Kondi, gutiay la han bag-o nga mga mamumulong an nagba- barobag-o han ira kalaksi. Kay ano? Nakasentro hira hinduro ha pagluwas hin maopay han mga pulong. Bangin iginsurat ito ngatanan. Bisan kon an pahayag diri usa nga manuskrito, ba- ngin haros minimorya an mga pulong. Salit, an bug-os nga pahayag iginsasay- say ha parapriho nga kalaksi. An paghibaro ha pagpahayag tikang ha outline makakabulig ha pagtadong hini nga kaluyahan. Likayi an tigda nga paglaksi nga baga hin naglalakat nga misay nga tigda nga nalukso kon nakita ito hin ayam. Ngan ayaw pagyakan hin sobra kalaksi nga maaapektohan an imo pagluwas han mga pulong. Basi mag-ibaiba an imo kalaksi, ayaw paglaksi ngan paghinay ha regular la nga mga lat-ang. Imbes nga magpatin-aw han materyal nga imo iginpipresen- ta, ito nga estilo han pagpahayag magwawara han atensyon tikang hito. An
Pagbarobag-o han Tingog pagbarobag-o han kalaksi sadang umangay ha imo ginsisiring, ha mga pagba- ti nga karuyag mo ipasabot, ngan ha imo tumong. Ipahayag an imo bahin ha igo nga kalaksi. Basi ipasabot an kaikag, magyakan hin mas malaksi, sugad la han ginbubuhat mo ha ordinaryo nga pakiistorya. Angayan liwat ini kon nag- iistorya hin mga punto nga diri gud importante o kon nagsusumat hin mga hitabo nga diri importante an mga detalye. Makakadugang ini han pagkaibai- ba ngan makakabulig nga diri magin sobra ka seryoso an imo pahayag. Ha luyo nga bahin, an mas importante nga mga pangatadongan, nangunguna nga mga punto, ngan mga pungkay han pahayag kasagaran nga nagkikina- hanglan hin mas mahinay nga pagyakan. Ibaibaha an Imo Tono. Handurawa an usa ka tawo nga nagpapatokar hin instrumento ha musika ha sulod hin usa ka oras o sobra pa. Durante hiton bug-os nga panahon, usa la nga nota an iya ginpapatunog - ha siyahan daku, sunod gutiay, usahay malaksi, katapos mahinay. May-ada pagbarobag-o han kadaku han tunog ngan kalaksi, kondi tungod kay waray pagbarobag-o han tono, an "musika" diri gud makaruruyag. Sugad man, kon waray magkalainla- in nga tono, an aton tingog diri magigin makaruruyag pamation. Maoobserbahan nga an mga pagbag-o han tono diri papriho an epekto ha ngatanan nga mga yinaknan. Ha may-ada tono nga yinaknan, sugad han Inin- tsik, an pagbag-o han tono mahimo makagbag-o han kahulogan han usa nga pulong. Kondi, bisan ha sugad nga yinaknan, mahihimo han usa ka tawo an mga paagi basi madugangan an pag-ibaiba han iya tingog. Mahimo niya ma- pauswag an tono han iya tingog samtang gintitipigan an pariho nga mga su- kol para han magkalainlain nga mga tono. Salit mahimo niya pahitas-on pa an hitaas nga mga tono, ngan mas pahabub-on an habubo nga mga tono. Bisan ha mga yinaknan nga waray tono, an pagbag-o han tono mahimo magpasabot hin magkalainlain nga mga ideya. Pananglitan, an gutiay nga paghitaas han tono nga uupdan han gutiay nga pagdaku han tingog mahimo gamiton ha pagpabug-at. O an pagbag-o han tono mahimo magpasabot han kadaku o kahirayo. An paghitaas han tono ha kataposan han usa nga pagsay- say mahimo magpasabot hin usa nga pakiana. Ha iba nga mga yinaknan ba- ngin kinahanglan pahabub-on an tono. An kaikag ngan kadasig mahimo ipahayag pinaagi han hiruhitaas nga tono. (Ha may-ada tono nga yinaknan, bangin magkinahanglan ito hin mas hilawig nga tono han tingog.) An kasubo ngan kabaraka bangin magkinahanglan hin mas habubo nga tono. (O hin mas halipot nga tono han tingog, ha may-ada tono nga yinaknan.) An mga pagbati nga gin-unabi dinhi amo an makakabu- lig ha mamumulong nga mabantad an kasingkasing. Kon karuyag mo ipaabat ito, ayaw ipahayag la an mga pulong. Gamita an imo tingog ha paagi nga nag- papakita nga inaabat mo liwat ito. Pagbutang han Pundasyon. Diin, kon sugad, nagtitikang an pagbarobag-o han tingog? Ha pagpili hin materyal para ha imo pahayag. Kon an imo 113
114 Pagbarobag-o han Tingog pahayag puro la pangatadongan o sagdon, magigin gutiay an imo higayon ha pag-ibaiba han imo paagi ha pagpahayag. Salit pag-admi an imo outline, ngan siguroha nga may-ada ka han mga sangkap nga kinahanglanon para ha maka- painteres, impormatibo nga presentasyon. Pananglitan ha kabutngaan han imo pahayag, naabat ka nga kinahangla- non an dugang nga pagbarobag-o tungod kay nakakauyam an imo presentas- yon. Ano an angay buhaton? Bag-oha an paagi ha pagpresenta han imo ma- teryal. Paonan-o? An usa nga paagi amo an pag-abri han Biblia, hangyoa an mamarati nga abrihan an ira Biblia, ngan basaha an teksto imbes nga magyi- nakan la. O himoa nga pakiana an usa nga pagsaysay, nga gindudugangan hin pag-undang para han pagpabug-at. Ilakip an simple nga ilustrasyon. Ini an mga paagi nga ginagamit han eksperyensyado nga mga mamumulong. Kondi anoman kadaku an imo eksperyensya, magagamit mo an pariho nga mga ide- ya kon nag-aandam han imo materyal. Masisiring nga an pagbarobag-o han tingog amo an panakot ha usa nga pa- hayag. Kon ginagamit an husto nga klase ngan ha husto nga kadamu, mapa- patin-aw hito an bug-os importante nga kalidad han imo materyal ngan ma- kakapalipay ito ha imo mamarati. MGA PAGBANSAY: (1) Basaha ha imo kalugaringon an 1 Samuel 17:17-53, nga gintitigamnan an mga ba- hin nga angayan iaplikar an pagbarobag-o han kadaku, kalaksi, ngan tono han tingog. Katapos basaha ito ha daku nga tingog nga may-pagbati kondi diri ha sobra nga pa- agi. Buhata ini ha pipira ka beses. (2) Ha pagpauswag han pagpauyon-uyon han imo tingog, basaha ha daku nga tingog an bersikulo 48-51 tubtob ha mahihimo mo nga kalaksi nga diri nagsasayop. Samtang ginluluwas hin husto an mga pulong, basaha ito hin pauroutro, nga padayon nga ginpapauswag an imo kalaksi. Katapos basaha an pariho nga materyal hin hinay-hinay, diri nagdadagmit ha pagyakan. Sunod, laksiha ngan hinaya an pagbasa tubtob nga umuyon an imo tingog ha karuyag mo nga hi- moon hito.
KADASIG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Pinaagi han buhi nga pagpahayag, ipakita an imo marig-on nga pagbati mahitungod han bili han imo ginsisiring. AN KADASIG nabulig ha paghimo han usa ka pahayag nga buhi. Bisan kon im- portante an pagkaada impormatibo nga materyal, an buhi, madasigon nga pagpahayag an mabulig nga makuha an atensyon han mamarati. Anoman an imo kultura nga gintikangan o personalidad, mahimo mo mapatubo an kada- sig. Magyakan nga May Pagbati. Han nakikiistorya ha usa nga babaye nga taga-Samaria, hi Jesus nagsiring nga adton nagsisingba kan Je- hova kinahanglan magbuhat hito "ha espiritu ngan ha kama- tuoran." (Juan 4:24) An ira pagsingba kinahanglan napapagios han maapresyaron nga mga kasingkasing ngan uyon ha kamatu- oran nga aada ha Pulong han Dios. Kon an usa ka tawo may-ada sugad kahilarom nga apresasyon, makikita ito ha paagi han iya pagyakan. Magigin disidido hiya pakiistorya ha iba mahitungod han mahigugmaon nga mga tagana hi Jehova. An mga ekspres- yon han iya nawong, an iya mga pagkompas, ngan an iya tingog magpapakita han iya totoo nga inaabat. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An imo kadasig makakabulig nga magpadayon an interes han imo mga mamarati; mahimo li- wat ito magpagios ha ira. Kon madasigon ka mahitungod han imo ginsisiring, madadasig liwat an imo mamarati. Kay ano, kon sugad, nga an mamumulong nga nahigugma kan Jehova ngan natoo ha iya ginsisiring mahimo mawad-an hin kadasig kon nag- yayakan? Diri igo na an pag-andam la han iya isisiring. Kinahanglan inte- resado gud hiya ha iya tema, mahiupod hito an iya mga pagbati. Panangli- tan igintoka hiya ha pagpahayag mahitungod han halad lukat ni Jesu-Kristo. Kon nagpapahayag an mamumulong, kinahanglan puno an iya panhunahu- na, diri la han mga detalye, kondi han apresasyon ha kon ano an kahulogan han halad ni Jesus ha mamumulong mismo ngan ha iya mamarati. Kinahang- lan hinumdoman niya an iya mga pagbati hin pagpasalamat kan Jehova nga Dios ngan kan Kristo Jesus tungod hinin urusahon nga tagana. Kinahanglan hunahunaon niya an daku nga paglaom han kinabuhi nga inabrihan hito para ha katawohan - an dayon nga kalipayan ha hingpit nga kahimsog ha igin- balik nga paraiso nga tuna! Salit kinahanglan abaton niya ito ha iya kasingka- sing. Mahitungod han parasurat nga hi Esra, usa nga magturutdo ha Israel, an Biblia nasiring nga iya 'gin-andam an iya kasingkasing ha pag-usisa han bala- ud ni Jehova ngan ha pagbuhat hito ngan ha pagtutdo ha Israel.' (Esra 7:10) Kon aton subaron ito - igin-aandam diri la an impormasyon kondi liwat an 115 10
116 Kadasig aton mga kasingkasing - magyayakan kita hin kinasingkasing. An sugad kina- singkasing nga pagsumat han kamatuoran mabulig gud hadton aton kaistor- ya nga mapatubo an totoo nga gugma ha kamatuoran. Hunahunaa an Imo Mamarati. Usa pa ka importante nga bulig ha pagpa- kita han kadasig amo an pagin kombinsido nga an imo mamarati kinahang- lan makabati han imo isisiring. Nangangahulogan ini nga kon nag-aandam ka han imo presentasyon, diri kay magtitirok ka la han birilhon nga mga impormasyon kondi kinahanglan mag-ampo ka liwat kan Jehova para han iya giya ha paggamit hito basi magpahimulos an imo kaistorya. (Sal. 32:8; Mat. 7:7, 8) Hunahunaa kon kay ano nga kinahanglan mabatian han imo mamarati an impormasyon, kon paonan-o makakapahimulos hira hito, ngan kon paonan-o mo ito ipipresenta ha paagi nga ira aapresyaron an bili hito. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Andama diri la an impormasyon nga imo ipipresenta kondi liwat an imo kasingkasing; hito nga paagi mahiuupod an imo mga pagbati. Pag-admi an imo toka tubtob nga may usa nga butang nga na- abat ka hin kaikag mahitungod hito. Diri kinahanglan nga bag-o an imo materyal, kondi mahimo maiba an imo pagdumara han tema. Kon mag-andam ka hin impormasyon nga makakabulig gud ha imo mamarati ha pagparig-on han ira relasyon kan Jeho- va, ha pag-apresyar han iya mga tagana, ha malampuson nga pag- dumara han mga pag-ipit ha kinabuhi hinin daan nga sistema, o ha pagin epektibo ha ira ministeryo, niyan may-ada ka han nga- tanan nga hinungdan nga magin madasigon ha imo pagpahayag. Ano man kon pagbasa ha publiko an imo toka? Basi mabuhat ito hin madasigon, labaw pa an ginkikinahanglan kay ha pag- luwas ngan paggrupo hin husto han mga pulong. Pag-admi an materyal. Kon magbabasa ka hin usa ka bahin han Biblia, mag- saliksik mahitungod hito. Siguroha nga hinsasabtan mo an im- portante nga kahulogan hito. Tagda kon paonan-o ito mapul- sanon ha imo ngan ha imo mamarati, ngan basaha nga an hingyap amo an pagpasabot hito ha mga namamati ha imo. Hunahunaa hin maopay kon pa- onan-o an mga punto nga imo isasaysay mapapahimulsan had- ton imo kaistorya. Hibaroi an mga bahin nga nag- kikinahanglan hin espesyal nga kadasig. Magin bug-os nga madasigon ha paagi han imo pagyakan. Si- guroha nga nakikita ha imo nawong kon ano an imo inaa- bat. Magyakan nga may karig-on ngan puwersa. Nag-aandam ka ba para ha ministeryo ha kanataran? Repasoha an tema nga imo paghihisgotan ngan an mga teksto nga plano mo gamiton. Tagda liwat kon ano an ginhuhunahuna han mga tawo. Ano an aada ha mga sumat? Ano nga mga problema an ira inaatubang? Kon andam ka ha pagpakita ha mga tawo nga an Pulong han Dios naghahatag hin mga solusyon ha mga proble- ma nga nakakapabaraka ha ira, naiikag ka ha pagbuhat hito, ngan nagigin na- tural an kadasig. Ipakita an Kadasig Pinaagi han Buhi nga Pahayag. An kadasig matin-aw gud nga nakikita pinaagi han pagin-buhi ha imo pagpahayag. Sadang ini ma- kita ha ekspresyon han imo nawong. Kinahanglan ipaabat mo nga kombinsi- do ka, diri nagpapahitaas.
Ginkikinahanglan an pagin timbang. An iba bangin naiikag mahitungod han ngatanan nga butang. Bangin kinahanglan buligan hira nga makasabot nga kon an usa ka tawo nagigin hambog o sobra ka emosyonal, hiya an huhu- nahunaon han iya mamarati imbes nga an mensahe. Ha luyo nga bahin, an mga awdanon kinahanglan dasigon basi mas makapagpahayag hin pagbati. Nakakatapon an kadasig. Kon ginkikita mo hin maopay an mamarati ngan madasigon ka ha imo pagpahayag, aabaton han imo mamarati ito nga kada- sig. Ipinakita ni Apolos an pagin buhi han iya pahayag, ngan iginsaysay hiya sugad nga maabtik nga mamumulong. Kon napapagios ka han espiritu han Dios, an imo madasigon nga pagpahayag magpapagios ha imo mga mamara- ti. - Buh. 18:24, 25; Roma 12:11. Kadasig nga Angayan ha Materyal. Pagbantay nga diri masobrahan an imo kadasig ha imo bug-os nga pahayag nga makakapoy an imo mamarati. Mababalewaray an bisan ano nga sagdon nga imo ihahatag uyon ha ginhihis- gotan. Ginpapabug-atan hini an panginahanglan ha pag-andam hin materyal nga nagtutugot hin ibaiba nga paagi han imo pagpahayag. Pangalimbasog nga diri ka mahisimang ngadto ha estilo nga nagpapakita hin kawaray-interes. Kon imo pipilion hin maopay an imo materyal, magigin interesado ka gud hito. Kondi an iba nga mga punto nagkikinahanglan hin dugang nga kadasig ha pagpahayag kay han iba, ngan sadang ini magkauruyon hin maopay ha imo bug-os nga pahayag. Sadang ipahayag hin madasigon labi na an nangunguna nga mga punto. Ki- nahanglan may-ada mga pungkay nga babasihan han imo pahayag. Tungod kay ini amo an pungkay nga mga punto han imo pahayag, kasagaran nga ini an mga punto nga gintuyo ha pagpagios han imo mamarati. Tungod kay na- kombinse na an imo mamarati, kinahanglan mapagios mo hira, maipakita ha ira an mga kapulsanan han pag-aplikar han ginhihisgotan. An imo kadasig mabulig ha imo nga maabot an mga kasingkasing han imo mga mamarati. An buhi nga pagpahayag diri sadang magin pinirit. Kinahanglan may-ada hi- nungdan hito, ngan an imo materyal maghahatag ha imo hito nga hinung- dan. PAGBANSAY: Usisaha an Josue kapitulo 1 ngan 2, ginsisiguro kon diin ngan kon paonan-o ma- himo iaplikar an angayan nga kadasig kon binabasa ini nga asoy. Magbansay ha pagbasa hito ha daku nga tingog nga may angayan nga kadasig. Kadasig 117
11 KAPASO NGAN PAGBATI
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magyakan ha paagi nga nagpapakita han mga emosyon nga imo inaabat ngan nauyon ha imo ginsisiring. AN EMOSYON importante nga bahin ha kinabuhi han tawo. Kon iginpapaha- yag han usa ka tawo an iya mga emosyon, iginpapakita niya kon ano an aada ha iya kasingkasing, kon ano nga klase hiya hin tawo, kon ano an iya inaabat mahitungod han mga kahimtang ngan mga tawo. Tungod han makuri nga mga eksperyensya ha ira kinabuhi - ngan ha pipira nga mga kahimtang tungod han mga impluwensya han kultura - gintatago han damu nga mga tawo an ira mga emosyon. Kondi gin-aaghat kita ni Jehova nga patuboon an maopay nga mga kalidad ha surusulod nga pagkatawo ngan ka- tapos ipakita an angayan nga ekspresyon han aada nga kalidad. - Roma 12:10; 1 Tes. 2:7, 8. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Importante ito kon karuyag mo maabot an mga kasingkasing han mga mamarati. Kon nagyayakan kita, an mga pulong nga aton ginagamit mahi- mo magpasabot han husto nga mga emosyon. Kondi kon an aton mga pulong diri uupdan han angayan nga pagbati, adton nama- mati ha aton bangin magruhaduha han aton sinseridad. Ha luyo nga bahin, kon an mga pulong iginsasaysay nga may-ada angayan nga pagba- ti, an aton pagyakan magigin maopay ngan makaruruyag pamation nga mahi- mo makabantad han mga kasingkasing hadton namamati. Pagpahayag hin Kapaso. An mapaso nga mga pagbati agsob nga nakakaw- ing ha pagtagad ha mga tawo. Salit, sadang magin mapaso an aton tingog kon nag-iistorya kita mahitungod han makaruruyag nga mga kalidad ni Jehova ngan kon aton iginpapahayag an aton apresasyon ha pagkamaopay ni Jehova. (Isa. 63:7-9) Ngan kon nakikiistorya ha mga igkasi-tawo, an aton paagi han pag- yakan sadang liwat magpahayag han nakakadani nga kapaso. Usa nga sanlahon an dinaop kan Jesus ngan nakimalooy nga tambalon. Han- durawa an tono han tingog ni Jesus han hiya magsiring: "Karuyag ko, malini- san ka." (Mar. 1:40, 41) Ihulagway liwat, an panhitabo han an usa nga babaye nga 12 ka tuig na nga gin-aagasan hin dugo hilom nga dinaop kan Jesus tikang ha luyo ngan kinamkam an sidsid han iya bado. Ha pakasabot nga hisasabtan hiya, nangungurog nga dinaop an babaye, linuhod ha mga tiil ni Jesus, ngan nagsumat ha atubangan han ngatanan nga tawo kon kay ano nga kinamkam niya an iya bado ngan kon paonan-o hiya natambal. Hunahunaa an paagi han pagsiring ni Jesus ha iya: "Anak, an imo pagtoo nakaluwas ha imo: lumakat ka ha kamurayawan." (Luk. 8:42b-48) An kapaso nga ipinakita ni Jesus hito nga mga okasyon nakakabantad han aton mga kasingkasing tubtob hini nga adlaw. 118
Kapaso Ngan Pagbati Kon, pariho kan Jesus, naabat kita hin kalooy ha mga tawo ngan kon karu- yag gud naton buligan hira, nakikita ito ha paagi han aton pakiistorya ha ira. Sinsero ito nga pagpahayag hin gugma, diri sobra. An aton pagin mapaso ma- kakahimo hin daku nga kaibahan ha kon paonan-o an mga tawo magios. An klase han aton mensahe ha ministeryo ha kanataran nag-aaghat hin pagin mapaso, labi na kon kita nangangatadongan, nagdadasig, nagsasagdon, ngan napaid. Kon may-ada ka mapaso nga pagbati ha iba, ipakita ito ha imo nawong. Kon ipinapakita mo an kapaso, madadani ha imo an imo mamarati sugad hin kalayo ha matugnaw nga gab-i. Kon diri nakikita an kapaso ha imo nawong, bangin diri makombinse an imo mama- rati nga sinsero an imo pagtagad ha ira. An pagin mapaso diri maisusul-ot pariho hin usa nga maskara - kinahanglan ito ma- gin totoo. KON PAONAN-O IPAPAHAYAG ITO Imbes nga mabaraka hinduro mahitungod han mga pulong nga imo ginagamit, magsentro ha imo hingyap nga makabulig ha imo mga mamarati. An pagin mapaso sadang liwat abaton ha imo tingog. Kon ma- tig-a, paas an imo tingog, bangin makuri maipahayag an kapa- so ha imo pagyakan. Kondi kon tagan hin panahon ngan daku nga pangalimbasog, mahihimo mo ito. Usa nga paagi nga ba- ngin makabulig amo an paghinumdom nga an halipot, naiipit nga mga tunog nakakahimo han pagyakan nga waray pagbati. Pag-aram ha pagpahilawig han mas mahumok nga mga tunog ha mga pulong. Mabulig ini ha imo nga magkaada kapaso ha imo pagyakan. An tono han imo tingog ngan an ekspresyon han imo nawong sa- dang magpakita han bisan ano nga pagbati nga angayan ha imo materyal. Mahibaro pinaagi han maopay nga pag-obserba ha iba nga nagpapahayag nga may pag- bati. Kondi, mas importante gud an kon diin nakasentro an imo interes. Kon an imo hunahuna sinsero nga nakasentro ha imo mga kaistorya ngan hingyap mo gud nga ipahibaro ha ira an usa ka butang nga makakabulig ha ira, hisasabtan ito nga pagbati ha paagi han imo pagyakan. An madasigon nga pagpahayag nakakapagios, kondi ginkikinahanglan li- wat an mahumok nga pagbati. Diri pirme igo na nga aton madani an hunahu- na; kinahanglan pagiuson liwat naton an kasingkasing. Pagpahayag hin Iba nga mga Pagbati. An mga emosyon sugad han kaba- raka, kahadlok, ngan depresyon mahimo ipahayag han tawo nga naguguol. An kalipay usa nga pagbati nga sadang makita dayon ha aton mga kinabuhi ngan bug-os nga iginpapahayag naton kon nakikiistorya ha iba. Ha luyo nga bahin, kinahanglan pugngan an iba nga mga pagbati. Diri ito nauyon ha Kris- tiano nga personalidad. (Efe. 4:31, 32; Fil. 4:4) Naipapahayag an ngatanan nga klase hin emosyon pinaagi han mga pulong nga aton ginagamit, tono han aton tingog, puwersa han aton pagyakan, ekspresyon han aton nawong, ngan mga pagkompas. An Biblia nagsusumat han bug-os nga bahin han mga pagbati han tawo. 119
120 Kapaso Ngan Pagbati Usahay nag-uunabi la ito han mga pagbati. Ha iba nga mga higayon iginsasay- say hito an mga hitabo o ginkukotar an mga pulong nga nagpapahayag hin mga pagbati. Kon ginbabasa mo ha daku nga tingog an sugad nga asoy, mag- kakaada ito mas daku nga epekto, ha imo ngan hadton namamati, kon an imo tingog nagpapahayag hito nga mga pagbati. Ha pagbuhat hito kinahanglan hunahunaon mo an imo kalugaringon sugad nga tawohan ha imo binabasa. Kondi, an pahayag diri usa nga kiritaon ha teatro, salit pagbantay nga diri ma- sobrahan. Himoa nga matin-aw an mga hitabo ha mga hunahuna han mama- rati. Angayan ha Materyal. Sugad han kadasig, an kapaso nga imo idudungan ha imo mga pulong ngan an iba nga mga pagbati nga imo ipapaabat made- pende labi na ha imo ginyayakan. Kitaa an Mateo 11:28-30, ngan tigamni kon ano an ginsisiring hito. Kata- pos, basaha an pagkondenar ni Jesus ha mga eskriba ngan mga Pariseo, nga aada ha Mateo kapitulo 23. Diri naton mahahanduraw hiya nga nagsasay- say hinin mapait nga mga pulong han pagkondenar ha waray puwersa nga pa- agi. Ha hunahuna mo, ano nga klase hin pagbati an ginkikinahanglan ha asoy sugad han aada ha Genesis kapitulo 44 mahitungod han pakimalooy ni Juda para han iya bugto nga hi Benjamin? Tigamni an pagbati nga iginpahayag ha bersikulo 13, an pagpasabot ha bersikulo 16 han kon ano an inabat ni Juda mahitungod han hinungdan han kalamidad, ngan kon paonan-o ginios mis- mo hi Jose, sugad han ginsisiring ha Genesis 45:1. Salit, nagbabasa man kita o nagpapahayag, basi mabuhat ito hin epektibo kinahanglan hunahunaon naton diri la an mga pulong ngan mga ideya kon- di liwat an pagbati nga sadang mahiupod hini. PAGBANSAY: Basaha ha daku nga tingog an masunod nga mga bahin han Kasuratan, ginbubu- hat ito nga may pagbati nga angayan ha materyal: Mateo 20:29-34; Lukas 15:11-32.
PAGKOMPAS NGAN MGA EKSPRESYON HAN NAWONG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Gamita an mga pagkiwa han mga kamot, mga sugbong, o han bug-os nga lawas ha pagpahayag hin mga ideya, mga pagbati, o mga panhu- nahuna. Gamita an mga mata ngan baba sugad man an pagkiwa han ulo ha pagsuporta han pulong nga ginyakan ngan ha pagpasabot hin mga pagbati. AN MGA tawo ha iba nga mga kultura mas nagkukompas kay han mga tawo tikang ha iba nga mga gintikangan. Kondi, haros an ngatanan nagyayakan nga may mga pagbag-o han ekspresyon han nawong ngan mga pagkompas. Totoo ini ha personal nga pakiistorya ngan ha pagpahayag ha publiko. An mga pagkompas natural nga ginbubuhat ni Jesus ngan han iya siyahan nga mga disipulo. Ha usa nga okasyon, may-ada nagsumat kan Jesus nga an iya iroy ngan an iya kabugtoan nga kalalakin-an karuyag makiis- torya ha iya. Binaton hi Jesus: "Hin-o an akon iroy ngan hin-o an akon mga kabugtoan?" Katapos, an Biblia nagdudugang: "Pag- unata han iya kamot ngadto ha iya mga tinon-an, hiya siniring: Kitaa an akon iroy ngan an akon mga kabugtoan." (Mat. 12: 48, 49) Upod han iba pa nga mga reperensya, ipinapakita han Biblia ha Buhat 12:17 ngan 13:16 nga ginamit liwat ni apostol Pedro ngan Pablo an natural nga mga pagkompas. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An mga pagkompas ngan mga ekspresyon han nawong nakaka- dugang hin nakikita ngan emosyonal nga pagpabug-at ha imo pagyakan. Mahimo ito maka- bantad han imo mga pagbati ngan salit nagkakaada kadasig an imo tingog. An mga ideya ngan mga pagbati iginkukomunikar diri la ha ti- ngog kondi pinaagi liwat han mga pagkompas ngan mga ekspres- yon han nawong. Kon diri ini gamiton hin maopay mahimo hu- nahunaon nga waray kadasig an mamumulong. Kondi kon ini nga mga paagi han pakigkomunikar nagkakauruyon hin maopay, napapauswag gud an pag- kaepektibo han pagyakan. Bisan kon nakikiistorya ka ha telepono, kon mag- hihimo ka hin angayan nga mga pagkompas ngan mga ekspresyon han na- wong, mas masayon maipasabot han imo tingog an bili han imo mensahe sugad man an imo mga pagbati mahitungod han imo ginyayakan. Salit, nag- papahayag ka man hin ekstemporanyo o nagbabasa, nagkikita man an imo mamarati ha imo o ha ira mga Biblia, importante an mga pagkompas ngan mga ekspresyon han nawong. An imo mga pagkompas ngan mga ekspresyon han nawong sadang magin natural, diri artipisyal nga sugad hin nahibaroan tikang ha libro. Waray mo gud kinahanglana nga pag-adman kon paonan-o matawa o kon paonan-o ma- sisina. An mga pagkompas sadang liwat magpakita han imo personal nga mga pagbati. Kon mas natural an imo mga pagkompas, mas maopay. An mga pagkompas nababahin ha duha nga klase: deskriptibo ngan 121 12
122 Pagkompas Ngan mga Ekspresyon han Nawong empatiko. An deskriptibo nga mga pagkompas nagpapasabot hin gios o nagpa- pakita hin sukol ngan lugar. Ha eskwelahan, kon igintoka ka ha paggamit han pagkompas, ayaw kakontento ha usa o duha la. Pangalimbasugi an natural nga pagkompas ha bug-os mo nga toka. Kon nakukurian ka pagbuhat hini, ba- ngin makakabulig ha imo an pamiling hin mga pulong nga nagpapakita hin direksyon, distansya, sukol, lugar, o mga posisyon. Kondi, ha damu nga mga kahimtang, an kinahanglan mo la buhaton amo an pagsabot han imo toka, nga diri nababaraka mahitungod han impresyon nga imo nahihimo, kondi nagyayakan ngan nagbubuhat han mga butang sugad han imo nahiaraan ha adlaw-adlaw nga pagkinabuhi. Kon relaks an usa ka tawo, natural nga nahihimo an mga pagkompas. MGA PUNTO NGA KINAHANGLAN HINUMDOMAN An pinakaepektibo nga mga pag- kompas ngan mga ekspresyon han nawong nagtitikang mismo ha kalugaringon. Obserbahi kon ano an ginbubuhat han iba, kon- di ayaw pagsari nga magsubad hin detalyado ha ira. An empatiko nga mga pagkompas nagpapahayag hin pagbati ngan pagtoo. Nagpapatin-aw, nagpapabug-at, ngan nagpaparig- on ito han mga ideya. Importante an empatiko nga mga pag- kompas. Kondi pagbantay! Masayon magin manerismo an em- patiko nga mga pagkompas. Kon pauroutro nga ginagamit mo an pariho nga pagkompas, mahimo madani an atensyon ngada hito imbes nga magpauswag han imo toka. Kon ipahibaro han iyo paramangno han eskwelahan nga may-ada ka hini nga prob- lema, pangalimbasugi an paggamit han deskriptibo la nga mga pagkompas ha pipira ka panahon. Katapos hito, gamita utro an empatiko nga mga pagkompas. Pag-admi an reperensya han imo mga pahayag tubtob nga masab- tan mo ito hin maopay. Abata ito, handurawa ito, ngan katapos ga- mita an imo tingog, an imo mga kamot, ngan an imo nawong ha pagsaysay hito. Ha pagsiguro kon tubtob diin sadang mo gamiton an empati- ko nga mga pagkompas ngan an klase han mga pagkompas nga angayan, tagda an mga pagbati han imo mga kaistorya. An pag- tudlok ha mamarati bangin makahimo ha ira nga umabat hin pagin diri-kom- portable. Kon an lalaki ha iba nga mga kultura maghihimo hin pipira nga mga pagkompas, sugad han pagbutang han iya kamot ha iya baba ha pagpahayag hin kahipausa, huhunahunaon ini sugad nga binabaye nga paggios. Ha iba nga mga bahin han kalibotan, gintatagad nga diri-maligdong para ha kababa- yin-an an pagkompas pirme. Salit hito nga mga lugar, kinahanglan gamiton hin maopay han kabugtoan nga kababayin-an labi na an mga ekspresyon han nawong. Ngan ha atubangan han gutiay nga grupo, an sobra nga mga pag- kompas bangin hunahunaon sugad nga pataraw-an ha haros bisan diin nga bahin han kalibotan. Samtang nagkakaada ka eksperyensya ngan nagigin mas komportable ha pakiistorya, an bisan ano nga empatiko nga mga pagkompas nga imo ginaga- mit natural nga magpapahayag han imo hilarom nga mga pagbati, nagpapaki- ta han imo pagtoo ngan pagkasinsero. Makakadugang ito hin kahulogan ha imo ginyayakan. An Ekspresyon ha Imo Nawong. Labaw han bisan ano nga iba nga bahin
Pagkompas Ngan mga Ekspresyon han Nawong han lawas, an imo nawong agsob nga nagsusumat kon ano gud an imo inaa- bat. An imo mga mata, an kurti han imo baba, an pagkiling han imo ulo, ito ngatanan may-ada bahin. Bisan kon waray pulong nga ginyayakan, an imo na- wong mahimo magpasabot hin kawaray-interes, kasina, kagupong, kahipa- usa, o kalipay. Kon an sugad nga mga ekspresyon han nawong idudungan ha pagyakan, nakakadugang ito hin pagpabug-at ha pagkita ngan pagbati. An Maglalarang nagbutang hin damu nga kaunoran ha imo nawong - sobra 30 ngatanan. Haros katunga hini an nagagamit kon nahiyom ka. Aadto ka man ha entablado o nakikigbahin ha ministeryo ha kanataran, na- ngangalimbasog ka pagsumat ha mga tawo han mensahe nga makaruruyag, usa nga makakalipay han ira mga kasingkasing. An mapaso nga hiyom nagpa- pamatuod hito. Ha luyo nga bahin, kon waray ekspresyon an imo nawong, po- sible nga pagruhaduhaan an imo sinseridad. Labaw pa hito, an paghiyom nagsusumat ha iba nga makisangkayon ka ha ira. Importante ito labi na hini nga mga adlaw nga an mga tawo agsob nga na- hahadlok ha mga diri kakilala. An imo paghiyom makakabulig ha mga tawo nga magin komportable ngan mas makinarawaton ha imo ginsisiring. MGA PAGBANSAY: (1) Basaha an Genesis 6:13-22. Ha imo kalugaringon nga mga pulong, isaysay an pag- himo han arka ngan an pagtirok han mga hayop. Ayaw kabaraka mahitungod han mga detalye; isumat la an imo nahinunumdoman. Gamita an deskriptibo nga mga pagkompas samtang ginbubuhat ito. Hangyoa an usa ha pag-obserba ha imo ngan pagkomento. (2) Pagyakan nga sugad hin nagsasangyaw ka ha usa mahitungod han Ginhadian han Dios ngan han mga bendisyon nga pagdadad-on hito. Siguroha nga an mga ekspresyon han imo nawong nagpapahayag kon ano gud an imo inaabat ma- hitungod han imo iginsasaysay. 123
13 PAGKITA HA MAMARATI
Ano an kinahanglan mo buhaton? Kitaa an imo mga kaistorya, gintutugotan nga magsiplatay kamo hin madaliay kon kustomre ito ha iyo lugar. Kitaa an kada tagsa, diri la an usa ka grupo. AN ATON mga mata nagsusumat han mga panhunahuna ngan mga pagba- ti. Mahimo ito magpahayag hin kalas o kahadlok. Mahimo ito magpasabot hin pagpaid o gugma. Usahay, mahimo ito magpakita hin pagruhaduha o kasubo. Mahitungod han iya mga kahimungto nga nag-antos hinduro, usa nga lagas nga lalaki an nagsiring: "Nagyayakan kami pinaagi han amon mga mata." An iba mahimo magkaada hin mga impresyon mahitungod ha aton ngan mahitungod han aton ginyayakan depende kon diin nakasentro an aton mga mata. Ha damu nga mga kultura, kasagaran nga nasarig an mga tawo ha indibiduwal nga nagtiti- pig hin makisangkayon nga pagkita ha ira. Ha kabaliktaran, ba- ngin magruhaduha hira han sinseridad o abilidad han usa ka tawo nga nagkikita ha iya mga tiil o ha usa nga butang imbes nga ha tawo nga iya kaistorya. Ha iba nga mga kultura gintata- gad nga bastos, agresibo, o nangangayat an bisan ano nga pagtu- tok ha iba. Ini an kahimtang labi na kon nakikiistorya ha mga diri-kasekso o ha usa nga punoan o ha iba nga dungganon nga tawo. Ngan ha iba nga mga lugar, kon an mas bata nga tawo direkta nga nabuslong kon nakikiistorya ha mas magurang nga tawo, gintatagad ini sugad nga kawaray pagtahod. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Ha damu nga mga kultura, an pagkita ha mata gintatagad su- gad nga pagpakita hin interes ha tawo nga kaistorya. Gintatagad liwat ito sugad nga pamatuod nga kombinsido ka ha imo gin- yayakan. Kondi, kon diri ito nakakainsulto, an pagbuslong ha indibiduwal kon im- portante an iginsasaysay makakadugang hin pagpabug-at ha ginyayakan. Mahimo tagdon ito sugad nga tigaman han pagkasinsero han mamumu- long. Tigamni kon paonan-o binaton hi Jesus han an iya mga disipulo nag- pahayag hin daku nga kahipausa ngan nagsiring: "Hin-o ba an sadang [ma- luwas]?" An Biblia nagsusumat: "Han pagkinulaw ni Jesus ha ira, siniring ha ira: Ha tawo diri gud ini mahihimo; kondi ha Dios an ngatanan nga mga bagay mahihimo." (Mat. 19:25, 26) Ipinapakita liwat han Kasuratan nga hi apostol Pablo nag-obserba gud han mga paggios han iya mamarati. Ha usa nga okasyon an lalaki nga piang tikang ha katawo presente han hi Pablo nag- yakan. An Buhat 14:9, 10 nagsasaysay: "Ini nga tawo nakabati kan Pablo han nagyiyinakan hiya; nga nagkikinulaw ha iya; ngan han hikit-i niya, nga hiya 124
Pagkita ha Mamarati may pagtoo nga matatambal. Hiya siniring ha daku nga tingog: Tindog hin matadong ha imo mga tiil." Mga Suhestyon Para ha Ministeryo ha Kanataran. Kon nakikigbahin ka ha ministeryo ha kanataran, magin makisangkayon ngan madasigon kon nakikiistorya ka ha mga tawo. Kon angayan, pagbangon hin nakakapukaw- ha-hunahuna nga mga pakiana ha pagtikang han pakiistorya mahitungod ha butang nga bangin ginkakauyonan niyo nga duha. Samtang ginbubuhat mo ini, pangalimbasog ha pagkita ha mata - o bisan la ha pagkita ha nawong han tawo ha matinalahuron ngan mapinairon nga paagi. Nakakadani gud an makisangkayon nga hiyom han usa nga an mga mata nagpapahayag hin hi- larom nga kalipay. An sugad nga ekspresyon mahimo magsu- mat hin damu gud ha indibiduwal mahitungod han imo pag- katawo ngan nabubuligan hiya nga magin mas komportable samtang nag-iistorya kamo. MGA PUNTO NGA ANGAY HINUMDOMAN Magin natural ngan makisang- kayon, totoo nga interesado ha imo mga kaistorya. Kon angayan, an pag-obserba ha ekspresyon ha mga mata han tawo mahimo makahatag ha imo hin mga ideya kon pa- onan-o magios ha kahimtang. Kon nasisina an tawo o kon diri gud hiya interesado, makikita mo ito. Kon diri ka niya hinsasabtan, bangin abaton mo ito. Kon nawawad-an hiya hin pagpailob, kasagaran nga nahibabaroan mo ito. Kon in- teresado gud hiya, makikita liwat ito. An ekspresyon han iya mga mata mahimo magpahamangno ha imo nga gin- kikinahanglan an pagpahiuyon han imo kalaksi, an dugang nga pangalimbasog nga iupod hiya ha pag-istorya, an pagta- pos han pag-istorya o, kon posible, an pagpadayon pinaagi han usa nga demonstrasyon kon paonan-o pag-aadman an Biblia. Kon nagbabasa, kapti an ba- rasahon ngan tadonga an imo sulang basi an imo mga mata la an kinahanglan magkiwa, diri an imo ulo. Nagsasangyaw ka man ha publiko o nagdudumara hin pag-aram ha Biblia ha balay, pangalimbasog nga tipigan an matinalahuron nga pagkita ha imo kaistorya. Kondi, ayaw pagbinuslong ha iya, tungod kay mahimo ito maka- insulto. (2 Hadi 8:11) Ha natural, makisangkayon nga paagi, agsob nga kitaa an nawong han tawo. Ha damu nga mga nasud, nagpapasabot ini hin sinse- ro nga interes. Siyempre, kon nagbabasa ka han Biblia o iba pa nga publikas- yon, an imo mga mata nakasentro ha nakaimprinta ha pahina. Kondi basi pabug-atan an usa nga punto, mahimo ka direkta nga sumiplat ha tawo, bi- san kon madaliay la. Kon ginkikita mo hiya ha kada higayon, maoobserba- han mo liwat an iya reaksyon ha ginbabasa. Kon ha siyahan nakukurian ka pagsiplat ha tawo tungod han pagin awda- non, ayaw pagturaw. Pinaagi han pagbansay, an angayan nga pagsiplat ma- gigin natural, ngan makakadugang ito han imo pagin epektibo ha pakiistor- ya ha iba. 125
126 Pagkita ha Mamarati Kon Nagpapahayag. An Biblia nagsusumat ha aton nga antes magtikang hi Jesus han iya Sermon ha Bukid, "iya isiniplat . . . an iya mga mata ngad- to ha iya mga tinon-an." (Luk. 6:20) Mahibaro tikang ha iya ehemplo. Kon magpapahayag ka ha usa nga grupo, atubang ha ira ngan undang hin mada- liay antes ka magyakan. Ha damu nga lugar mag-uupod ini hin pagsiplat ha pipira dida ha mamarati. Inin madaliay nga pag-undang mahimo makabulig ha imo nga malamposan an kulba ha tinikangan. Mabulig liwat ito ha ma- marati nga magpahiuyon ha bisan ano nga paggios o pagbati nga makikita ha imo nawong. Dugang pa, an imo pagbuhat hini magtutugot ha mamara- ti nga magmingaw ngan magin andam ha pamati ha imo. Durante han imo pahayag, kitaa an mamarati. Ayaw kitaa la an grupo su- gad nga kabug-osan. Pangalimbasog ha pagsiplat ha kada tagsa nga aada hito. Haros ha kada kultura, ginlalaoman an mamumulong ha publiko nga masiplat ha iya mamarati. An pagkita ha imo mamarati nangangahulogan hin labaw pa kay han re- gular la nga pagsiplat tikang ha usa nga bahin ngadto ha luyo nga bahin. Ma- tinalahuron nga kitaa an usa dida ha mamarati, ngan kon angayan, iyakan an usa ka bug-os nga pagsaysay ngada hito nga indibiduwal. Katapos kitaa an iba, ngan pagyakan hin usa o duha nga pagsaysay ngada hito nga tawo. Ayaw pagkita hin maiha hinduro ha bisan hin-o nga bangin maawod hiya, ngan ayaw pagkita ha pipira la ka tawo dida ha grupo han mamarati. Padayon nga kitaa an mamarati hini nga paagi, kondi samtang nagyayakan ka ha usa ka tawo, pakiistorya gud ha iya ngan obserbahi an iya reaksyon antes ka bumal- hin ha iba. Kinahanglan nga an imo mga nota aada ha podyum, ha imo kamot, o ha imo Biblia basi mabasa mo ini ha usa la ka pagsiplat han imo mata. Kon ki- nahanglanon nga magkiwa an imo bug-os nga ulo ha pagkita ha imo mga nota, mawawara an pagsiplat ha mamarati. Sadang tagdon kon mationan-o kaagsob an imo pagkita ha imo mga nota ngan kon san-o mo ginbubuhat ito. Kon ginbabasa mo an imo mga nota samtang aada ka ha pungkay han pahayag, diri la kay mapapakyas ka pagkita ha reaksyon han imo mamarati kondi maiibanan liwat hin puwersa an imo pahayag. Sugad man, kon pirme ka nagkikinita ha imo mga nota, mawawara an imo pagkita ha mamarati. Kon nagpapasa ka hin bola ha usa, ginkikita mo kon nasalo ito. An tagsa nga ideya ha imo pahayag amo an lain nga "pagpasa" ha mamarati. An "pag- salo" mahimo makita pinaagi han ira reaksyon - pagtangdo, paghiyom, aten- tibo nga ekspresyon. Kon tinitipigan mo an maopay nga pagkita ha mamara- ti, makakabulig ini ha imo ha pagsiguro nga "nasasalo" an imo mga ideya. Kon igintoka ka ha pagbasa ha kongregasyon, sadang ka ba mangalimba- sog pagkita ha imo mamarati durante han pagbasa? Kon sinusundan han
mamarati an imo pagbasa ha Biblia, kadam-an ha ira an diri mahibaba- ro kon nagkikita ka o diri. Kondi an pagkita ha imo mamarati makakabulig nga magin madasigon an imo pagbasa tungod kay mahibabaroan mo gud an ira reaksyon. Ngan para ha mamarati nga diri nagamit han ira mga Biblia ngan bangin nagpapatlaag an mga hunahuna, an pagsiplat han mamumu- long mahimo makabulig ha ira nga ibalik an atensyon ha ginbabasa. Siyem- pre, makakasiplat ka hin madaliay la, ngan diri sadang buhaton ito ha paagi nga magsasayop an imo pagbasa. Tungod hito, gimaopayi nga kaptan mo an imo Biblia ngan tadonga an imo ulo, ayaw idukot an sulang ha dughan. Usahay, an mga tigurang ginhahangyo ha pagdiskurso ha kombensyon nga nagamit hin manuskrito. Basi epektibo nga mabuhat ini, ginkikina- hanglan an eksperyensya, maopay nga pangandam, ngan duro nga pagban- say. Siyempre, an paggamit hin manuskrito nakakaiban han pagkita ha ma- marati. Kondi kon nag-aandam hin maopay an mamumulong, makakasiplat hiya ha iya mamarati ha panapanahon nga diri nawawara kon diin na hiya nga bahin han pahina. An iya pagbuhat hito makakabulig nga matipigan an atensyon han mamarati ngan makakapahimulos hira hin bug-os tikang ha importante, espirituwal nga instruksyon nga iginpapahayag. PAGBANSAY: Ha kada adlaw nga pakiistorya ha kapamilya ngan kasangkayan, pangalimbasog nga mapauswag an imo pagsiplat ha iba, ginbubuhat ito ha mga paagi nga diri kontra ha lokal nga kostumre. Pagkita ha Mamarati 127
14 PAGIN NATURAL
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magin ikaw mismo - maopay makiistorya, sinsero, ngan totoo. AN IMO pagyakan ha natural nga paagi mabulig ha imo nga makarawat an pagsarig han iba. Masarig ka ba ha ginsiring han usa nga nakiistorya ha imo nga nakamaskara? Mas masarig ka ba kon an maskara mas guwapo kay ha na- wong mismo han mamumulong? Diri gud. Salit imbes nga magmaskara, ma- gin natural ka. An pagin natural diri sadang igpariho ha kawaray-pagtagad. Diri angayan an kakulang ha gramatika, sayop nga pagluwas, ngan diri matin-aw nga pagyakan. Sadang liwat likyan an mga pulong nga diri pormal. Karuyag naton ipakita pirme an anga- yan nga dungog, ha aton pagyakan ngan ha aton paggawi. An usa nga nagpapakita han sugad nga pagin natural diri sobra ka pormal o sobra nga naparayaw ha iba. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon kinukulba ka, diri kom- portable, o diri kalmado ha imo pagyakan tungod han paghinu- nahuna ha magigin impresyon ha imo, an atensyon han iba bangin mahisimang tikang ha imo ginsi- siring. Ha Ministeryo ha Kanataran. Kon nadaraon ka ha usa nga balay o nadaop ha usa ha publiko nga lugar basi magsangyaw, ginkukulba ka ba? Kadam-an ha aton an naabat hito, kondi an kulba nga inaabat han pipira mas maiha kay han iba. An ten- syon makakahimo han tingog nga magin diri-natural o mangurog, o an pag- kanerbyos bangin makita ha diri kalmado nga mga pagkiwa han mga kamot o han ulo. An magwarali mahimo magkaada hini nga problema tungod ha damu nga hinungdan. Bangin naghuhunahuna hiya mahitungod han magigin impres- yon ha iya o kon maglalampos ba an iya presentasyon. Natural la ini ngata- nan, kondi nabangon an mga problema kon sobra nga gintatagad ito nga mga butang. Kon kinukulba ka antes makigbahin ha ministeryo, ano an makaka- bulig? An pag-andam hin maopay ngan sinsero nga pag-ampo kan Jehova. (Buh. 4:29) Hunahunaa an daku nga kalooy ni Jehova ha pagdapit ha mga tawo basi magpahimulos han hingpit nga kahimsog ngan dayon nga kinabu- hi ha Paraiso. Hunahunaa adton pinangangalimbasogan mo nga mabuligan ngan an ira panginahanglan nga makabati han maopay nga sumat. Hinumdumi liwat, nga an mga tawo may-ada kagawasan ha pagbuot, salit mahimo nira karawaton o isalikway an mensahe. Nahitabo ini han nagsang- yaw hi Jesus ha kadaan nga Israel. An imo toka amo an pagsangyaw la. (Mat. 24:14) Bisan kon diri ka payaknon han mga tawo, an imo mismo presensya 128
Pagin Natural makakagsangyaw na. Maglalampos ka tungod kay gintutugotan mo hi Jehova nga gamiton ka ha pagtuman han iya kaburut-on. Hito nga mga okasyon nga may-ada ka higayon ha pag-istorya, ano an magigin kalidad han imo pagya- kan? Kon mahibaro ka pagsentro han imo hunahuna ha mga panginahanglan han iba, magigin makaruruyag ngan natural an imo pagyakan. Samtang nagsasangyaw, kon nagios ngan nagyayakan ka sugad han imo ginbubuhat kada adlaw, magigin relaks an imo mga mamarati. Bangin mas kakarawaton pa ngani nira an Kasuratanhon nga mga mensahe nga karuyag mo isumat ha ira. Imbes nga pormal nga magdiskurso ha ira, pakiistorya ha ira. Magin makisangkayon. Ipakita an interes ha ira, ngan kara- wata an ira mga komento. Siyempre, kon ginkikinahanglan han yinaknan o lokal nga kultura an pipira nga mga surundon ha pagpakita hin pagtahod kon nakikiistorya ha mga diri-kakilala, kinahanglan sundon mo ini. Kondi mahimo ka magin andam pirme pinaagi han natural nga hiyom. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Magyakan sugad han imo pakiis- torya ha kada adlaw. Isentro an imo hunahuna, diri ha imo kalu- garingon, kondi kan Jehova ngan ha panginahanglan nga mahiba- ro an katawohan mahitungod ha iya. Ha Entablado. Kon nagpapahayag ka ha usa nga grupo, an natural, sugad-hin-nakikiistorya nga estilo han pagpahayag ka- sagaran nga amo an gimaopayi. Siyempre, kon damu an ma- marati, kinahanglan mas padakuon mo an imo tingog. Kon na- ngangalimbasog ka ha pagmemorya han imo pahayag o kon sobra kadetalyado an imo mga nota, posible nga nababaraka ka hinduro ha eksakto nga mga pulong nga gagamiton. Importan- te an husto nga pagpili hin mga pulong, kondi kon tatagan ito hin sobra nga atensyon, nagigin matig-a pamation an pahayag. Nawawara an pagin natural. Sadang abanse nga hunahunaon mo hin maopay an imo mga ideya, kondi ihatag an kadak-an han imo atensyon ha mga ideya, diri ha eksakto nga mga pu- long. Kon nag-aandam hin pahayag, tagda labi na an mga ideya, diri an eksakto nga mga pulong. Kon nagpapahayag ngan kon nagyayakan ha kada adlaw nga pakiistorya, likayi an waray-pag- tagad nga mga batasan ha pagyakan sugad man an hilig ha paggamit han mga kalidad han pagyakan ha paagi nga nagdadani hin atensyon ha imo kalugaringon. Totoo liwat ito kon gin-iinterbyu ka ha usa nga katirok. Pag-an- dam hin maopay, kondi ayaw basaha o memoryaha an imo mga baton. Ipahayag ito nga may natural nga pagbarobag-o han ti- ngog basi an imo mga komento magin natural nga makaruru- yag. Pag-andam hin maopay para ha pagbasa ha publiko. Magbasa nga may pagbati ngan maopay nga pagsabot ha kahulogan. Bisan an maopay nga mga kalidad ha pagyakan kon sobra na bangin ma- gin diri-natural ha mamarati. Pananglitan, sadang ka magyakan hin matin-aw ngan gamiton an husto nga pagluwas kondi diri tubtob ha punto nga nagigin matig-a o diri natural an imo pagyakan. An empatiko o deskriptibo nga mga pagkompas, kon ginbubuhat hin maopay, maghahatag kadasig ha imo paha- yag, kondi an matig-a o sobra hinduro nga mga pagkompas makakadaot han imo iginyayakan. Dakua an imo tingog, kondi ayaw padakua hinduro. Ha pa- napanahon maopay nga magkaada kadasig an imo pahayag, kondi sadang mo 129
130 Pagin Natural likyan an pagin bombastiko. An pagbarobag-o han tingog, kadasig, ngan pag- bati sadang gamiton ha paagi nga diri nagdadani han atensyon ha imo kalu- garingon o nagigin diri-komportable an imo mamarati. Natural nga naisasaysay han iba nga mga tawo an ira kalugaringon ha hus- to nga paagi, bisan kon diri hira nagpapahayag. An iba mas sugad hin nakiki- istorya ha ira pagyakan. An importante amo an pagyakan hin maopay kada adlaw ngan an paggawi nga may-ada Kristiano nga dignidad. Niyan kon aada ha entablado, mas magigin masayon ha imo an pagyakan ngan paggios ha makaruruyag, natural nga paagi. Kon Nagbabasa ha Publiko. An pagin natural ha pagbasa ha publiko nag- kikinahanglan hin pangalimbasog. Basi madangat ito, hibaroi an importante nga mga ideya ha materyal nga imo babasahon, ngan obserbahi kon pao- nan-o ini ginhan-ay. Kinahanglan matin-aw ini ha hunahuna; kon diri, mag- bibinasa ka la hin mga pulong. Usisaha kon ano an pagluwas han diri pamil- yar nga mga pulong. Magbansay ha pagbasa ha daku nga tingog basi makuha an husto nga pagbarobag-o han tono ngan magrupo an mga pulong ha paagi nga naipapasabot hin matin-aw an mga ideya. Pauroutro nga buhata ito tub- tob nga magin maabtik ka na magbasa. Pag-admi hin maopay an materyal basi kon basahon mo ito ha daku nga tingog, an imo pagbasa magin sugad hin madasigon nga pakiistorya. Amo ito an pagin natural. Siyempre, kadam-an han aton binabasa ha publiko tikang ha aton basado- ha-Biblia nga mga publikasyon. Dugang pa ha mga toka han pagbasa ha Teo- kratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo, nagbabasa kita hin mga teksto ha mi- nisteryo ha kanataran ngan kon nagpapahayag ha entablado. An kabugtoan nga kalalakin-an igintutoka ha pagbasa han materyal nga ginhihisgotan ha Pag-aram ha Barantayan ngan ha Pag-aram ha Libro han Kongregasyon. An iba han kuwalipikado nga kabugtoan nga kalalakin-an igintutoka ha pagbasa hin mga manuskrito ha mga mamarati ha kombensyon. Nagbabasa ka man han Biblia o iba nga mga barasahon, basaha an mga bahin nga ginkotar ha pa- agi nga natural pamation. Kon damu nga tawohan an ginkukotar, barobag- oha an imo tingog basi umangay ha kada usa. Usa nga pahamangno: Ayaw pa- gin sobra kadramatiko, kondi basaha ito hin madasigon ha natural nga paagi. An pagbasa nga natural sugad hin nakikiistorya. Diri ito artipisyal pamation kondi makakombinse. MGA PAGBANSAY: (1) Basaha hin hilom an Malakias 1:2-14, ngan tigamni kon hin-o an nagyayakan. Yana basaha ito ha daku nga tingog nga may angayan nga pagbati. (2) Ha tulo ka magka- bulag nga higayon antes makigbahin ha ministeryo ha kanataran, basaha an siyahan duha nga parapo hini nga leksyon sugad man an materyal ilarom han sub-ulohan nga "Ha Ministeryo ha Kanataran," ha pahina 128. Pangalimbasog nga iaplikar an sagdon.
MAOPAY NGA PERSONAL NGA HITSURA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magin mahamis, malimpyo, ngan desente ha imo pamado. Kina- hanglan magin mahamis an pagkasudlay han buhok. An pamostura sadang magpasabot hin atentibo nga paggios. AN IMO personal nga hitsura nagsusumat hin damu mahitungod ha imo. Sam- tang nakikita ni Jehova an aada ha kasingkasing, kasagaran nga iginbabasar han mga tawo an ira mga opinyon ha 'nakikita han mga mata.' (1 Sam. 16:7) Kon malimpyo ka ngan maopay an kaayos, sigurado nga huhunahunaon han iba nga may-ada ka pagtahod ha kalugaringon, ngan mas mahihilig hira pamati ha imo. An imo desente nga pamado magsusumat liwat hin maopay mahitu- ngod ha organisasyon nga imo ginrirepresentaran ngan ha pagta- gad han imo mga mamarati ha Dios nga imo ginsisingba. Mga Giya nga Kinahanglan Iaplikar. An Biblia diri naghaha- tag hin damu nga mga surundon mahitungod han personal nga hitsura. Kondi nagtatagana ito hin timbang nga mga prinsipyo nga makakabulig ha aton ha paghimo hin maopay nga mga desis- yon. An importante hini ngatanan amo an kamatuoran nga aton 'ginbubuhat an ngatanan nga butang para ha kahimayaan han Dios.' (1 Kor. 10:31) Ano nga mga prinsipyo an nahiuupod may kalabotan han aton personal nga hitsura? KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An imo personal nga hitsura mahimo makaimpluwensya ha pagtagad han iba ha imo Kristia- no nga mga gintotoohan ngan ha paagi han pagkinabuhi nga imo ipinapakita. Siyahan, an Biblia nagdadasig ha aton nga magin limpyo, ha aton lawas ngan ha aton pamado. Ha iya Balaud ha kadaan nga Israel, iginsaysay ni Jehova an mga kinahanglanon mahitungod han kalimpyo. Pananglitan, kon magtatraba- ho an mga saserdote, kinahanglan kumarigo hira ngan labhan an ira mga pa- napton ha itinanda nga mga panahon. (Leb. 16:4, 24, 26, 28) An mga Kristiano diri ilarom han Mosaiko nga Balaud, kondi an mga prinsipyo nga nahiuupod hito mapulsanon pa gihapon. (Juan 13:10; Pah. 19:8) Labi na kon nakadto kita ha lugar han pagsingba o nakikigbahin ha ministeryo ha kanataran, sadang magin limpyo an aton lawas, gininhawa, ngan an aton pamado basi an iba diri lumikay ha aton. Adton nagpapahayag o nakikigbahin ha mga demonstrasyon ha atubangan han kongregasyon sadang magpakita hin maopay nga susbara- nan hini nga bahin. An pagtagad ha aton personal nga hitsura nagpapakita hin pagtahod kan Jehova ngan ha iya organisasyon. Ikaduha, an Biblia nagsasagda ha aton nga patuboon an kaligdong ngan mao- pay nga panhunahuna. Ginsagda ni apostol Pablo an Kristiano nga kababayin- an nga "magpakaopay ha ira ha . . . mahadong ngan maligdong; diri nga may tinalonay nga buhok, ngan bulawan, o mutya, o mahal nga panapton; Kondi, pinaagi ha mga maopay nga buhat (sugad ha nahiaangay ha kababayin-an nga 131 15
132 Maopay nga Personal nga Hitsura nagtahod ha Dios)." (1 Tim. 2:9, 10) An kaligdong ngan maopay nga panhuna- huna importante liwat ha pamado ngan pag-ayos han kalalakin-an. Gintatagad han maligdong nga tawo nga diri makasakit ha iba ngan diri ma- kadani hin diri-angayan nga atensyon ngada ha iya kalugaringon. An maopay nga panhunahuna nagriresulta ha kaaram, o maopay nga pagtirotimbang. An tawo nga nagpapakita hini nga mga kalidad may-ada pagkatimbang nga nagri- resulta tikang ha pagtahod ha mga suruklan han Dios. An pagpakita hini nga mga kalidad diri nagpupugong han maopay nga pamado kondi nabulig ha aton nga magin mahunahunaon ha aton hitsura ngan likyan an sobra nga mga estilo han pamado ngan pag-ayos. (1 Juan 2:16) Karuyag naton iaplikar ini nga mga prinsipyo aadto man kita ha lugar han pagsingba, nakikigbahin ha ministeryo ha kanataran, o nagbubuhat hin iba nga mga buruhaton. Bisan an aton bado ha kada adlaw sadang magpakita han kaligdong ngan maopay nga panhunahuna. Ha eskwelahan o ha aton sekular nga traba- ho, may-ada mga higayon ha diri pormal nga pagsangyaw. Bi- san kon an aton pamado bangin diri pariho kon natambong ha mga katirok, mga kombensyon, ngan mga asembleya, an aton bado sadang magin mahamis, malimpyo, ngan maligdong pa gi- hapon. USISAHA AN IMO HITSURA Malimpyo ba an ngatanan? An imo ba hitsura nagpapaki- ta han kaligdong ngan maopay nga pamurubuot? Mahapsay ba an ngatanan? Mahamis ba an imo buhok? May-ada ba bisan ano mahitu- ngod han imo hitsura nga mahimo magpakita han gugma ha kalibotan? May-ada ba husto nga hinung- dan ha paghunahuna nga an imo hitsura mahimo makapak- dol ha usa? Siyempre, kita ngatanan diri papriho an pamado. Diri ito gin- lalaoman ha aton. An mga tawo ibaiba an mga karuyag, ngan husto gud ini. Kondi sadang iaplikar pirme an mga giya han Bib- lia. Iginsaysay ni apostol Pedro nga an mas importante kay han mga estilo han buhok ngan mga bado amo an panapton nga may kalabotan ha "tinago nga tawo ha kasingkasing." (1 Ped. 3: 3, 4) Kon an aton mga kasingkasing puno hin gugma, kalipay, kamurayawan, kalooy, ngan pagtoo nga marig-on an pundasyon, ini an magigin espirituwal nga mga panapton naton nga tinuod nga nagpapasidungog ha Dios. Ikatulo, an Biblia nagsasagda ha aton nga tagdon kon maopay gud ba an aton hitsura. Ha 1 Timoteo 2:9, gin-unabi an "kaangayan nga panapton." Bisan kon an gin-uunabi ni apostol Pablo amo an pamado han kakabayin-an, an pariho nga prinsipyo naaplikar ha kalalakin-an. Mahamis ngan mahapsay an butang nga ginhikay hin maopay. Riko man kita o diri, mahimo kita magkaada maha- mis nga hitsura. Usa han siyahan nga mga bahin han personal nga hitsura nga nakikita han iba amo an aton buhok. Kinahanglan nga mahamis ito, o ginsudlay hin mao- pay. An lokal nga kustomre ngan napanunod nga klase han buhok may-ada impluwensya ha estilo han buhok han mga tawo. Ha 1 Korinto 11:14, 15, ma- kikita naton an sagdon ni apostol Pablo mahitungod han mga estilo han bu-
Maopay nga Personal nga Hitsura hok, nga matin-aw nga nagtagad hinin duha nga bahin. Kondi, kon an estilo han buhok han usa ka tawo naghahatag hin impresyon nga hiya (lalaki o ba- baye) nangangalimbasog nga magin pariho pagkit-on han diri kasekso, nakon- tra ini ha mga prinsipyo han Biblia. - Deut. 22:5. Para ha kalalakin-an, an mahamis nga personal nga hitsura mahimo mag- upod han pagin waray bungot. Ha mga lugar nga kaylap nga gintatagad nga dungganon an may-ada bungot, sadang tipigan han bisan hin-o nga may-ada bungot nga malimpyo kitaon an pagkaarot hito. Ikaupat, an aton hitsura diri sadang magpakita hin gugma ha kalibotan ngan ha mga paagi hito. Nagpahamangno hi apostol Juan: "Ayaw niyo higug- maa an kalibotan, bisan an mga bagay ha kalibotan." (1 Juan 2:15-17) Damu nga makasasala nga mga hingyap an ipinapakita hini nga kalibotan. Kaupod hini gin-uunabi ni Juan an hingyap han makasasala nga unod ngan an pag- parayaw han mga katigayonan han usa. Nagpapahamangno liwat an Kasura- tan kontra han espiritu han pagrebelde, o pagtalapas ha awtoridad. (Prob. 17:11; Efe. 2:2) Ini nga mga hingyap ngan mga paggios agsob nga nakikita ha estilo han pamado ngan pag-ayos han mga tawo. Sugad nga resulta, an ira hitsura bangin diri-maligdong, malaw-ay, magarbo, diri mahamis, waray- pagtagad, o mahugaw. Sugad nga mga surugoon ni Jehova, naglilikay kita ha mga estilo nga nagpapakita han sugad diri-kristiano nga mga paagi. Imbes nga subaron an kalibotan, mas maopay gud nga an imo pamado ngan pag-ayos maimpluwensyahan han maopay nga susbaranan han ham- tong ha espirituwal nga kalalakin-an ngan kababayin-an ha Kristiano nga kongregasyon! An batan-on nga kalalakin-an nga naghihingyap nga magin mga mamumulong ha publiko ha tidaraon mahimo mag-obserba han pa- mado hadton kuwalipikado na magpahayag ha publiko. An ngatanan mahi- mo mahibaro ha ehemplo nga ipinapakita han mga indibiduwal nga mau- nungon nga nakikigbahin ha ministeryo ha publiko hin damu ka tuig na. - 1 Tim. 4:12; 1 Ped. 5:2, 3. Ikalima, ha pagdesisyon kon ano an angayan, kinahanglan hinumdoman naton nga 'bisan hi Kristo waray magpalipay ha iya kalugaringon.' (Roma 15:3) An siyahan nga gintagad ni Jesus amo an pagbuhat han kaburut-on han Dios. Gin-una liwat ni Jesus an pagbulig ha iba kay han iya kalugaringon nga ka- himyang. Mahitungod han pipira nga mga estilo han pamado ngan pag-ayos, kon may-ada bumangon nga ulang ha butnga naton ngan han mga tawo ha lugar nga aton yana gin-aalagaran, ano an sadang naton buhaton? An pagsu- bad ha mapainubsanon nga espiritu nga ipinakita ni Kristo makakabulig ha aton ha maaramon nga pagdesisyon. Iginhatag ni apostol Pablo an prinsipyo: "Diri kami [naghahatag] hin katigayonan hin paghipakdol ha bisan ano nga bagay." (2 Kor. 6:3) Tungod hito nga hinungdan sadang likyan naton an mga estilo han buhok o klase han pamado nga makakapakdol ha mga tawo nga karuyag naton sangyawan. 133
134 Maopay nga Personal nga Hitsura Tindog. An maopay personal nga hitsura nag-uupod liwat han angayan nga tindog. Siyempre, kita ngatanan diri papriho an tindog, ngan diri kita nangangalimbasog pagsunod han espisipiko nga surundon. Kondi, makatiri- gamnan nga sumala ha kustomre ha Biblia, an pagtindog hin tadong nag- papasabot han pagkaada personal nga dignidad ngan pagsarig. (Leb. 26:13; Luk. 21:28) Kondi, tungod han maiha na nga pagtrabaho ha naduko nga posisyon o tungod han kalagas o pisikal nga kaluyahan, an bugto bangin diri na nakakatindog hin tadong o bangin kinahanglan sumandig. Kondi para hadton nakakahimo pa, igin-aaghat an pagtindog hin tadong kon nakikiis- torya ha iba basi diri magpasabot hin waray-interes o nangangaro-hin-pasay- lo nga paggios. Sugad man, bisan kon diri sayop para ha mamumulong nga usahay ibutang an iya mga kamot ha podyum, kasagaran nga naihahatag an mas maopay nga impresyon ha mamarati kon diri hiya naduon ha pod- yum. Mahamis nga Garamiton. Diri la an aton personal nga hitsura an sadang magin malimpyo ngan mahapsay kondi an aton garamiton ha ministeryo sa- dang liwat magin limpyo ngan mahamis. Tagda an imo Biblia. Diri posible nga kita ngatanan magkaada bag-o nga Biblia kon daan na an aton Biblia. Kondi, mationan-o man kadaan na an aton Biblia, sadang ito magpamatuod nga gin-aataman ito hin maopay. Siyempre, damu an mga paagi ha paghimos han bag nga pansangyaw, kon- di sadang ito magin mahamis. Nakakita ka na ba hin mga papel nga nahu- hulog tikang ha Biblia han an usa nga magwarali nag-aandam pagbasa hin teksto ha tagbalay o han an usa nga bugto nga lalaki nagpapahayag ha kon- gregasyon? Nadisturbo ka, diri ba? Kon an mga papel nga ginsusuksok ha Biblia amo an hinungdan han pakadisturbo, bangin an paghimos hito ha lain nga surudlan makakabulig nga magin mahapsay gud an imo mga gamit. Hinumdumi liwat nga an pagbutang han Biblia o han iba nga relihiyoso nga mga publikasyon ha salog gintatagad ha iba nga mga kultura sugad nga ka- waray gud pagtahod. An maopay nga personal nga hitsura sadang magin importante ha aton. Nakakaimpluwensya liwat ito ha kon paonan-o kita gintatagad han iba. Kon- di labaw ha ngatanan, gintatagad naton ito hin maopay tungod kay hingyap naton nga "igrayandayan . . . an pagturon-an han Dios nga aton Manluluwas ha ngatanan nga bagay." - Tito 2:10. PAGBANSAY: Makausa ha kada adlaw ha sulod han bug-os nga semana, anoman nga buruhaton an imo ginpaplano, usisaha an imo kalugaringon sumala ha nakalista ha "Usisaha an Imo Hitsura," ha pahina 132.
PAMOSTURA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Tindog, gios, ngan magyakan ha kalmado, dungganon nga paagi nga nagpapakita hin pagin kalmado. NORMAL ha mamumulong nga kulbaon kon tumindog hiya ha pagyakan, labi na kon diri hiya agsob magpahayag. An magwarali bangin kulbaon kon nakikiistorya hiya ha siyahan pipira nga mga pagbisita ha adlaw han minister- yo ha kanataran. Han ginsugo nga magin propeta, hi Jeremias binaton: "Kitaa, diri ako maaram kon inoonan-o an pagyakan; kay ako usa nga bata." (Jer. 1: 5, 6) Binuligan ni Jehova hi Jeremias, ngan bubuligan ka liwat niya. Maabot an panahon, mapapauswag mo an maopay nga pamostura. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon maopay an imo pamostura, mas posible nga tatagan hin atensyon han mga mamara- ti an imo ginsisiring imbes nga ikaw. Kalmado an mamumulong nga maopay an pamostura. Ini nga pagin kalmado nakikita ha iya pagdara ha iya kalugaringon. An iya pamostura natural ngan angayan ha okasyon. May-ada kahulogan an gios han iya mga kamot. Nagpapahayag hin pag- bati ngan kontrolado an iya tingog. Bisan kon bangin abaton mo nga diri naangay ha imo ini nga paghulagway han tawo nga maopay an pamostura, mahimo ka mag-uswag. Paonan-o? Paghisgotan naton kon kay ano nga ginkukulba ngan nawawad-an han maopay nga pamostura an mamumulong. Bangin pisikal an hinungdan. Kon naatubang ka hin usa nga ayat ngan karuyag mo buhaton an maopay kondi diri ka nakakasiguro, nababaraka ka. Sugad nga resulta, an utok nagpa- pahamangno ha lawas nga maghimo hin mas damu nga adrenaline. An resul- ta han tigda nga pagdamu han adrenaline mahimo magin hinungdan han paglaksi ha pitik han kasingkasing, pagbag-o han kalaksi han pagginhawa, duro nga pagbalhas, o pangurog pa ngani han mga kamot ngan mga tuhod su- gad man pangurog han tingog. Nangangalimbasog an imo lawas nga buligan ka nga malamposan an imo kahimtang pinaagi han pagdugang han imo ener- hiya. An problema amo an kon paonan-o makukontrol an tigda nga pagdamu han enerhiya basi magin positibo nga panhunahuna ngan madasigon nga pa- hayag. Kon Paonan-o Maiibanan an Kabaraka. Hinumdumi nga normal an pag- abat hin kabaraka. Kondi, basi matipigan an pamostura, kinahanglan maiba- nan mo an sukol han kabaraka ngan dumarahon an imo kahimtang ha kal- mado ngan pormal nga paagi. Paonan-o mo mabubuhat ini? 135 16
136 Pamostura Pag-andam hin maopay. Magkaada panahon ha pag-andam han imo paha- yag. Siguroha nga hinsasabtan mo hin maopay an imo tema. Kon ikaw an nagpili han mga punto nga paghihisgotan ha imo pahayag, tagda kon ano an hinbabaroan na han imo mamarati mahitungod han tema ngan kon ano an imo ginlalaoman nga mahimo. Mabulig ini ha imo ha pagpili han pinakama- opay nga materyal. Kon ha siyahan makurian ka, ig-istorya an problema ha eksperyensyado nga mamumulong. Makakabulig hiya ha imo ha paghimo hin mapulsanon nga pag-usisa ha imo materyal ngan ha mamarati. Kon sigu- rado ka nga may-ada ka materyal nga mapapahimulsan han imo mamarati ngan matin-aw gud ito ha imo hunahuna, an imo hingyap ha pagsumat hito magtitikang pagtabon han kabaraka nga bangin abaton mo mahitungod han pahayag. KON PAONAN-O MAGKAKAADA MAOPAY NGA PAMOSTURA Pag-andam hin maopay. Andama hin maopay an imo introduksyon. Pag-admi kon pao- nan-o ka magtitikang. Samtang nagpapadayon an imo pahayag, sigurado nga mag-iiban an imo kulba. Bansaya an imo pahayag ha daku nga tingog. An pariho nga mga paagi naaplikar ha pag-andam para ha mi- nisteryo ha kanataran. Tagda diri la an tema nga plano mo ipaki- istorya kondi liwat an klase han mga tawo nga imo sasangyawan. Planoha hin maopay an imo introduksyon. Pahimulusi an eks- peryensya han hamtong nga mga magwarali. "Ibutang an imo dinara ha baw- baw ni Jehova" ha pag-ampo. - Sal. 55:22. Regular nga makigbahin ha pag- alagad ha kanataran, agsob nga magkomento ha mga katirok, ngan magboluntaryo para han dugang nga mga toka ha eskwe- lahan. Bangin abaton mo nga magigin mas maopay an imo pamostu- ra kon magamit ka hin manuskrito kon magpapahayag ha usa nga grupo. Ha pagkamatuod, bangin magresulta ini ha dugang nga kabaraka ha kada panahon nga magpapahayag ka. Totoo nga an iba nga mga mamumulong nagamit hin damu nga nota, sam- tang gutiay la an ginagamit han iba. Kondi an makakapabag-o ha pagsentro han imo panhunahuna ngan mag-iiban han imo kaba- raka, diri an mga pulong ha papel, kondi an pagin kombinsido ha imo kasing- kasing nga birilhon gud an imo igin-andam para ha imo mamarati. Kilalaha an mga pangirilal-an han pagin diri kalmado, ngan mahi- baro ha pagpugong o pagkontrol hini. Bansaya an imo pahayag ha daku nga tingog. Ito nga pagbansay maghahatag ha imo hin kompyansa nga mahimo mo ipahayag an imo mga ideya. Samtang nagbabansay ka, magkakaada ka mga paagi ha pagmemorya nga masayon ma- gin aktibo kon nagpapahayag ka na. Himoa nga praktikal an panahon han imo pagbansay. Handurawa an imo mamarati. Lingkod ha may lamesa o tin- dog, sugad la kon nagpapahayag ka. Pag-ampo para han bulig ni Jehova. Babatunon ba niya an sugad nga pag- ampo? "Ini amo an aton pagsarig ha iya, nga, kon mangaro kita hin bisan ano nga bagay sumala ha iya kaburut-on, mamamati hiya ha aton." (1 Juan 5:14) Kon hingyap mo nga pasidunggan an Dios ngan buligan an mga tawo nga magpahimulos han iya Pulong, sigurado nga babatunon niya an imo pag- ampo. Ito nga pasarig nakakabulig gud ha pagparig-on ha imo ha pagtuman
han imo toka. Dugang pa, samtang ginpapatubo mo an mga bunga han espi- ritu - gugma, kalipay, kamurayawan, kaaghop, ngan pagpugong ha kalugari- ngon - mapapatubo mo an panhunahuna nga ginkikinahanglan ha kalmado nga pagdumara han mga kahimtang. - Gal. 5:22, 23. Magkaada hin eksperyensya. Kon agsob ka makigbahin ha ministeryo ha ka- nataran, mas maiibanan an imo kulba. Kon agsob ka magkomento ha mga ka- tirok ha kongregasyon, mas magigin masayon an pakiistorya ha iba. Samtang nagtitikadamu an imo pahayag ha kongregasyon, posible nga mag-iiban an imo kabaraka antes han tagsa nga pahayag. Karuyag mo ba magkaada dugang nga mga higayon ha pagpahayag? Niyan magboluntaryo nga magin kasaliwan kon an iba diri makakatuman han ira mga toka ha eskwelahan. Katapos mo buhaton an mga paagi nga gin-unabi ha igbaw, makikita mo nga mapulsanon an pag-usisa han mga pangirilal-an nga matin-aw nga nag- papakita hin diri maopay nga pamostura. An pagkilala han mga pangirilal-an ngan paghibaro kon paonan-o an paglampos hini mabulig ha imo ha pagya- kan nga may maopay nga pamostura. An mga pangirilal-an bangin ha pisikal o ha pagyakan. Pisikal nga mga Pangirilal-an. An imo pamostura, o an kawaray hito, na- kikita pinaagi han imo pagdumara ha kalugaringon ngan ha paagi han pagga- mit mo han imo mga kamot. Tagda siyahan an mga kamot. An mga kamot nga ginbaklid, tadong nga diri nagkikiwa ha kagiliran, o makusog nga nakapot ha podyum; an mga kamot nga pauroutro nga iginagawas ngan isinusulod ha mga bulsa, ginbubutones ngan gin-aabri an butones ha bado, waray tuyo nga nakapot ha bayhon, irong, antiyuhos; an mga kamot nga padayon nga nagki- kinapot han relo, lapis, singsing, o mga nota; mga pagkompas han mga kamot nga patigda-tigda o gintitikangan kondi diri gintatapos - ini ngatanan nagpa- pakita han diri maopay nga pamostura. An kawaray kompyansa mahimo liwat makita pinaagi han padayon nga pag- kiniwa han mga tiil, paggios han lawas, tadong hinduro nga pagtindog, pag- gangko, agsob nga pagdila ha mga im-im, pauroutro nga pagtinulon, ngan pagginhawa nga malaksi ngan hababaw. Pinaagi han mahunahunaon nga pangalimbasog ini nga mga tigaman han kakulba mahimo makontrol. Usa-usaha la pagpauswag ha kada panahon. Pilia an usa nga pangirilal-an han imo kakulang han maopay nga pamostura, ngan abanse nga tagda kon ano an kinahanglan buhaton mo basi mapugngan ito. Kon pangalimbasogan mo ito, maipapakita mo an maopay nga pamostura ha imo pagdumara ha kalugaringon. Mga Pangirilal-an ha Tingog. An mga pangirilal-an han kakulba ha tingog mahimo mag-upod han diri-normal nga paghitaas han tono o pangurog han tingog. Bangin pauroutro an imo pag-igham o malaksi hinduro an pagyakan. Ini nga mga problema ngan mga manerismo mahimo madaog pinaagi han mauyatom nga pangalimbasog ha pagkontrol han tingog. Pamostura 137
138 Pamostura Kon kinukulba ka, ginhawa hin hilarom antes ka sumaka ha entablado. Pa- ngalimbasugi nga marelaks an imo bug-os nga lawas. Imbes nga hunahunaon an imo kakulba, hunahunaa kon kay ano nga karuyag mo isumat ha imo ma- marati an mga butang nga imo gin-andam. Antes magyakan, kitaa anay hin madaliay an imo mamarati, pilia an makisangkayon nga nawong, ngan hi- yom. Pagyakan hin mahinay ha introduksyon, ngan isentro an imo hunahu- na ha imo pahayag. Kon Ano an Malalaoman. Ayaw laomi nga mawawara an ngatanan nga pag-abat hin kakulba. Damu nga mamumulong nga eksperyensyado na ha entablado an kinukulba antes hira umatubang ha mamarati. Kondi, maaram na hira ha pagkontrol han ira kulba. Usa han sugad nga mamumulong an nag- siring: "Ginkukulba pa gihapon ako, kondi yana nakukontrol na ito." Kon sinsero nga mangalimbasog ka ha pagwara han mga pangirilal-an han kakulba, tatagdon ka han imo mamarati sugad nga mamumulong nga may maopay nga pamostura. Bangin kulbaon ka pa gihapon, kondi bangin diri na nira ito abaton. Hinumdumi, an pagdamu han adrenaline nga nagigin hinungdan han mga pangirilal-an han kakulba naghahatag liwat hin dugang nga enerhiya. Gami- ta ito ha pagyakan nga may-ada pagbati. Diri kinahanglan hulaton mo nga mabansay ini ngatanan antes sumaka ha entablado. Pag-admi an pagkaada maopay nga pamostura ngan pagin kontro- lado ngan an pagyakan nga may-ada angayan nga pagbati ha imo adlaw-adlaw nga kinabuhi. An imo pagbuhat hito makakabulig gud nga magkaada ka kom- pyansa ha entablado ngan ha ministeryo ha kanataran, diin importante gud ito. PAGBANSAY: Kada semana ha usa ka bulan, pangalimbasog nga magkomento hin diri la maka- usa ha Pag-aram ha Barantayan ngan ha Pag-aram ha Libro han Kongregasyon. Obserbahi nga an kakulba magtitikawara kon magkomento ka ha ikaduha o ikatu- lo nga panahon ha pariho nga katirok.
PAGGAMIT HAN MIKROPONO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Kon ginagamit an mikropono ha pagpadaku han tingog ha iyo mga katirok, gamita ito ha husto nga paagi. AN ATON Kristiano nga kabugtoan nagasto hin daku nga panahon ngan pa- ngalimbasog ha pagtambong ha Kristiano nga mga katirok. Basi mapahi- mulsan nira an ginsisiring, kinahanglan mabatian nira hin matin-aw. Ha panahon han kadaan nga Israel, waray de-koryente nga garamiton ha pagpadaku han tingog. Han nagyakan hi Moises ha nasud han Israel ha Kapa- tagan han Moab antes hira sinulod ha Tuna nga Iginsaad, pao- nan-o nakabati an ngatanan han iya mamarati, nga minilyon an kadamu? Posible nga ginamit ni Moises an paagi han pagpa- sa han iya mga pulong pinaagi han pagyakan utro hin sunodsu- nod han kalalakin-an nga nahimutang ha igo nga mga lat-ang ha palibot han kampo. (Deut. 1:1; 31:1) Waray pag-iha katapos an mga Israelita magtikang han ira panakop ha tuna ha weste han Jordan, gintirok ni Josue an nasud ha atubangan han Bu- kid Gerisim ngan Bukid Ebal, nga matin-aw nga nakada an mga Lebihanon ha walog nga nagbubulag hito. Didto an ngatanan nga katawo- han namati ngan binaton ha iginpahibaro ha ira nga mga bendisyon ngan mga panhimaraot han Dios. (Jos. 8:33-35) Posible nga ginbuhat liwat dida hini nga okasyon an mga pagpasa han sumat ngadto ha iba, kondi sigurado nga nakabulig liwat ha pagpadaku han tingog an kalidad hito nga lugar nga gimaopayi para ha pagpamati. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Mapapahimulsan la han iba an ginsisiring kon hinbabatian ito hin matin-aw. Paglabay hin mga 1,500 ka tuig han "[nagkatirok] an usa nga daku gud nga kadam-an" ha Dagat han Galilea basi mamati kan Jesus, sinakay hiya ha baluto, iginduso tikang ha baybayon, ngan liningkod basi magpahayag ha damu nga katawohan. (Mar. 4:1, 2) Kay ano nga nagpahayag hi Jesus tikang ha baluto? May ebidensya nga tungod kay an tingog han tawo nagigin ma- tin-aw gud ha bawbaw han malinaw nga katubigan. Tubtob ha tinikangan han ika-20 ka siglo, an kadaku ngan katin-aw han ti- ngog han mamumulong agsob nga nadepende kon mationan-o kadamu an nakakabati han ginyakan. Kondi, tikang ha dekada han 1920, pinahimulsan han mga surugoon ni Jehova an de-koryente nga garamiton ha pagpadaku han tingog ha ira mga kombensyon. Garamiton ha Pagpadaku han Tingog. Ito nga garamiton mahimo mag- padaku han tingog han mamumulong hin damu ka beses ngan matitipigan 139 17
140 Paggamit han Mikropono pa gihapon an kalidad ngan tono han iya tingog. Diri kinahanglan nga pu- wersahon han mamumulong an iya mga kuwerdas han bokales (vocal cords). Diri magkukuri an mga mamarati ha pamati ha ginsisiring. Lugod, makaka- pamati hira hin maopay ha mensahe. Ginbubuhat an daku nga pangalimbasog basi masiguro nga may-ada ma- opay nga garamiton ha pagpadaku han tingog ha mga kombensyon ngan mga asembleya han mga Saksi ni Jehova. Dugang pa, damu nga Kingdom Hall an may-ada garamiton ha pagpadaku han ti- ngog hadton mga nagpapahayag, nagdudumara han mga ka- tirok, o nagbabasa ha entablado. Ngan an iba nga mga kon- gregasyon may-ada liwat mga mikropono nga ginagamit han mamarati kon nagkukomento durante han mga katirok. Kon may-ada hito nga garamiton an iyo kongregasyon, mahibaro ha paggamit hito hin maopay. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Tipigi an upat tubtob unom ka pulgada nga kahirayo han mi- kropono tikang ha imo baba. Siguroha nga magyayakan ka la kon an imo baba naatubang ha mikropono. Pipira han Importante nga mga Giya. Para han husto nga paggamit, hinumdumi an masunod: (1) Kinahanglan mga upat tubtob unom ka pulgada an kasagaran nga kahirayo han mikropono tikang ha imo baba. Kon hirani hinduro an mikro- pono, mahimo nga diri masabtan an imo mga pulong. Kon hi- rayo hinduro, magigin diri matin-aw an imo tingog. (2) Kina- hanglan aada ha imo atubangan an mikropono, diri ha ligid. Kon malingi ka ha too o ha wala, pagyakan la kon naatubang ka ha mikropono. (3) Gamita an mas daku ngan mas makusog nga tingog kay ha imo ordinaryo nga pakiistorya. Kondi diri ki- nahanglan nga gumuliat. An garamiton ha pagpadaku han tingog masayon magdara han imo tingog ngadto ha gihirayui nga imo mamarati. (4) Kon ki- nahanglan ka umigham o umubo o humatsing, siguroha nga hirayo an imo ulo ha mikropono. Gamita an mas daku ngan mas makusog nga tingog kay ha imo ordinaryo nga pakiistorya. Kon kinahanglan ka umigham, ihirayo an imo ulo ha mikro- pono. Kon Nagpapahayag. Kon matindog ka ha podyum, kasagaran nga ipapa- hiuyon han usa nga bugto an posisyon han mikropono. Tindog ha natural nga paagi nga naatubang ka ha mamarati samtang iginpapahiuyon niya ito. Ibutang an imo mga nota ha podyum, ngan siguroha nga diri natatabonan han mikropono an imo pagkita hito. Kon magtikang ka pagyakan, pamatii kon mationan-o pamation an imo tingog nga nagawas ha loudspeaker. Daku ba hinduro an tunog, o an pipira ba nga mga pulong baga in nabuto pamation? Bangin kinahanglan umatras ka hin usa o duha ka pulgada. Kon nasiplat ka ha imo mga nota, hinumdu- mi nga sadang ka la magyakan ngan magbasa kon an imo nawong direkta nga naatubang o naigbaw hin gutiay ha mikropono, diri ha ubos hito. Kon Nagbabasa ha Entablado. Gimaopayi nga imo alsahon an Biblia o
Paggamit han Mikropono iba nga publikasyon basi an imo nawong direkta nga naatubang ha mama- rati. Tungod kay an mikropono bangin aada mismo ha imo atubangan, bangin kinahanglan kaptan mo an imo babasahon tipaligid. Nagpapasa- bot ini nga an imo ulo nalingi hin gutiay ha ligid han mikropono. Basi nga kon nagbabasa ka, an imo tingog direkta nga mahingangadto ha mikro- pono. Kadam-an han kabugtoan nga lalaki nga nagbabasa ha Pag-aram ha Ba- rantayan natindog ngan nagyayakan ha ginpatindog nga mikropono. Ini nga posisyon nakakabulig ha ira nga mas makaginhawa ngan makabasa nga mas may pagbati. Hinumdumi nga daku nga bahin han katirok an pagbasa han mga parapo. An kapulsanan nga nakakarawat han mamarati nadepen- de, ha daku nga sukol, ha pamati ha ginbabasa. Kon Nagkukomento Durante han Katirok. Kon an iyo kongregasyon na- gamit hin mga mikropono para han pakigbahin han mamarati, hinumdu- mi nga kinahanglan pa gihapon an matin-aw nga pagyakan ngan igo nga kadaku han tingog. Kon nagkukomento, pangalimbasog nga kaptan an gin- aadman nga publikasyon o an imo Biblia. Makakabulig ini ha imo nga ma- kita hin matin-aw an materyal samtang nagyayakan ka ha mikropono. Ha iba nga mga kongregasyon may-ada kabugtoan nga nakatoka ha pag- hatag han mga mikropono hadton gintawag ha pagkomento. Kon sugad hito an kahimtang ha iyo kongregasyon, kon ikaw an gintawag, padayon nga alsaha an imo kamot basi makita han bugto nga nagdadara han mikro- pono kon diin ka nalingkod ngan makahirani dayon ha imo. Kon mahimo kaptan an mikropono, magin andam ha pagkarawat hito. Ayaw pagtikang han imo komento kon diri pa naipuposisyon an mikropono. Kon tapos ka na magkomento, ibalik dayon ha bugto an mikropono. Kon Nakikigbahin ha Demonstrasyon. An paggamit han mikropono du- rante han demonstrasyon nagkikinahanglan hin dugang nga abanse nga pagplano. Kon may-ada burutangan han mikropono, libre an imo mga ka- mot ha pagkapot han imo Biblia ngan han imo mga nota. An paggamit han ginkakaptan nga mikropono bangin makahatag hin dugang nga kagawasan ha paggios, kondi bangin kinahanglan nga an imo kaupod an magkapot hito. Ha sugad nga paagi magigin masayon an imo pagkapot han imo Bib- lia. Sadang mo ini bansayon ngan han imo tagbalay basi mahibaro hiya kon paonan-o an husto nga pagkapot hito. Hinumdumi liwat, nga kon adto ka ha entablado, kinahanglan diri ka tumalikod ha mamarati, labi na kon nag- yayakan ka. Ha mga demonstrasyon ha Katirok ha Pag-alagad, bangin damu an parti- sipante, ngan posible nga magburubalhin hira hin puwesto ha entablado. Salit, bangin kinahanglan an pipira nga mikropono. Sadang ini ibutang ha 141
142 Paggamit han Mikropono lugar hin abanse o iandam para ha mga partisipante kon sumaka na hira ha entablado. Ginkikinahanglan an abanse nga pagplano basi masiguro nga an mga mikropono aada ha husto nga lugar ha husto nga oras. An pagbansay han mga demonstrasyon antes ito ipresenta naghahatag hin higayon nga matutdoan an mga partisipante han epektibo nga paggamit han mga mi- kropono. Kon an pagbansay diri bubuhaton ha entablado, bangin maara- mon para ha mga partisipante nga kaptan an gutiay nga butang nga pariho kadaku han mikropono basi mabansay an husto nga posisyon. Katapos han demonstrasyon, sadang ibutang han mga partisipante an mga mikropono hin hinay-hinay, mabinantayon nga diri masalaki ha mga kordon han iba nga mga mikropono samtang nabaya hira ha entablado. An aton pagtagad ha paggamit han mga mikropono direkta nga may ka- labotan ha usa han pinakaimportante nga katuyoan han aton mga katirok, nga amo an pagpahimulos tikang ha usa kag usa pinaagi han aton paghis- got han Pulong han Dios. (Heb. 10:24, 25) Pinaagi han epektibo nga pagga- mit han mikropono, makakabulig mismo kita hinin importante nga katu- yoan. PAGBANSAY: Kon nagamit hin mga mikropono ha iyo Kingdom Hall, tigamni hin maopay kon paonan-o ginagamit han eksperyensyado na nga mga mamumulong an permanen- te nga nakataod ngan ginkakaptan nga mga mikropono. Hibaroi an mga paagi nga karuyag mo gamiton o likyan, upod an mga hinungdan han imo mga konklusyon.
GINAGAMIT AN BIBLIA HA PAGBATON
Ano an kinahanglan mo buhaton? Gamita hin maopay an Biblia mismo kon nabaton hin mga paki- ana. KON ginpapakianhan mahitungod han aton mga tinotoohan, han aton paagi han pagkinabuhi, han aton panlantaw mahitungod han mga hitabo yana, han aton paglaom ha tidaraon, nangangalimbasog kita nga gamiton an Biblia ha pag- baton. Kay ano? Tungod kay ito an Pulong han Dios. Nakukuha naton tikang ha Biblia an aton mga tinotoohan. Iginbabasar naton ha Biblia an paagi han aton pagkinabuhi. Ginmumolde hito an aton panhunahuna mahitungod han mga panhitabo ha kalibotan. An aton paglaom ha tidaraon marig-on nga nakagamot ha inspirado nga mga saad han Biblia. - 2 Tim. 3:16, 17. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An sugo ha aton amo an 'pagwali han pulong.' Hi Jesus naghatag han susbaranan, nga nasiring: "[An] akon iginyayakan ha iyo, diri tikang ha akon kalu- garingon." - 2 Tim. 4:2; Juan 14:10. Maaram gud kita han responsabilidad nga nahiuupod ha aton ngaran. Kita an mga Saksi ni Jehova. (Isa. 43:12) Salit binabaton na- ton an mga pakiana, diri sumala ha tawhanon nga pilosopiya, kon- di basado ha ginsisiring ni Jehova ha iya inspirado nga Pulong. Oo, sugad nga mga indibiduwal may-ada kita mga opinyon mahitungod han mga butang, kondi tinutugotan naton an Pulong han Dios nga magmolde han aton mga panhunahuna tungod kay kombinsi- do gud kita nga ito an kamatuoran. Siyempre, an Biblia nahatag ha aton hin kagawasan ha personal nga pagpili ha damu nga mga bu- tang. Imbes nga ipirit ha iba an aton mga karuyag, hingyap naton nga itutdo an mga prinsipyo nga iginsasaysay ha Kasuratan, salit an aton mga mamarati nagka- kaada han pariho nga kagawasan ha pagpili nga aton napapahimulosan. Pari- ho kan apostol Pablo, pinangangalimbasogan naton nga "[iaghat an] pagkama- sinugtanon ha pagtoo." - Roma 16:26. Hi Jesu-Kristo iginsasaysay ha Pahayag 3:14 sugad nga "an matinumanon ngan matuod nga testigo." Paonan-o niya ginbaton an mga pakiana ngan ginlamposan an mga kahimtang nga inatubang niya? Usahay pinaagi han paggamit hin mga ilustrasyon nga mag-aaghat ha mga tawo nga maghunahuna. Ha iba nga mga pa- nahon pinaagi han pagpakiana ha tawo nga nagpapakiana kon ano an iya pagsa- bot ha usa nga teksto. Kasagaran pinaagi han pagkotar hin mga teksto, paghatag han kahulogan hito, o diri-direkta nga pag-unabi hito. (Mat. 4:3-10; 12:1-8; Luk. 10:25-28; 17:32) Ha siyahan nga siglo, an mga linukot nga Kasuratan kasagaran nga gintipigan ha mga sinagoga. Waray pamatuod nga hi Jesus may-ada personal nga koleksyon hito nga mga linukot nga basahon, kondi maaram gud hiya han Kasuratan ngan agsob unabihon ito kon nagtututdo ha iba. (Luk. 24:27, 44-47) Masisiring niya hin tangkod nga an iya igintutdo diri tikang ha iya kalugaringon. Igin-istorya niya kon ano an iya hinbatian tikang ha iya Amay. - Juan 8:26. 143 18
144 Ginagamit an Biblia ha Pagbaton An aton hingyap amo an pagsubad kan Jesus. Diri naton personal nga nababa- tian an pagyakan han Dios, sugad han naeksperyensyahan ni Jesus. Kondi an Biblia amo an Pulong han Dios. Kon ginagamit naton ito sugad nga basihan han aton mga baton, nalilikyan naton an pagdani han atensyon ha aton kalugari- ngon. Ipinapakita naton nga imbes nga ipahayag an opinyon han diri-hingpit nga tawo, marig-on nga determinado kita nga tugotan an Dios nga magpahayag kon ano an kamatuoran. - Juan 7:18; Roma 3:4. KON PAONAN-O MAGIGIN MAS MAABTIK Basaha an Biblia kada adlaw. Magkaada maopay nga progra- ma han personal nga pag-aram. Batasana an pag-unabi han mga teksto ha imo mga komento ha mga katirok han kongregas- yon. Kon naatubang hin mga pakiana o mga kahimtang, antes bu- maton o magdesisyon, pakianhi pirme an imo kalugaringon, 'Ano an ginsisiring han Biblia?' Siyempre, an aton hingyap diri la an paggamit han Biblia kondi an pagbuhat hito ha paagi nga magpapahimulos gud an aton ma- marati. Karuyag naton nga mamati hiya nga may-ada makinara- waton nga hunahuna. Depende ha panhunahuna han tawo, ma- himo mo ipresenta an mga asoy ha Biblia pinaagi han pagsiring: "Diri ka ba nauyon nga an importante gud amo an kon ano an gin- sisiring han Dios?" O mahimo ka magsiring: "Maaram ka ba nga an Biblia naghihisgot hito mismo nga pakiana?" Kon nakikiistor- ya ka ha usa ka tawo nga diri natahod ha Biblia, bangin kinahang- lan mo gamiton an lain nga introduksyon. Mahimo ka sumiring: "Tuguti ako nga isumat ha imo ini nga kadaan nga tagna." O ma- himo ka magsiring: "An libro nga gidadamui an naipanaltag ha ka- saysayan han tawo nasiring hini . . . " Kon diri ka maaram kon ano an ginsisiring han Biblia mahitu- ngod han usa nga butang, ayaw pagbanabana o pagpahayag hin personal nga opinyon. Magbo- luntaryo ha pagsaliksik. Ha pipira nga mga kahimtang, bangin pilion mo nga isaysay la an kahulogan han usa nga teksto. Kondi, kon posible, gimaopayi an pag-abri han Biblia mismo ngan basahon an ginsisiring hito. Kon praktikal ipakita ha tawo an teksto ha iya kalugaringon nga kopya han Biblia. Inin direkta nga paggamit han Biblia agsob nga may-ada gamhanan nga epekto ha mga tawo. - Heb. 4:12. An Kristiano nga mga tigurang may-ada espesyal nga responsa- bilidad ha paggamit han Biblia kon nabaton ha mga pakiana. Usa han mga ku- walipikasyon ha pag-alagad sugad nga tigurang amo nga an bugto 'nakapot hin marig-on ha matinumanon nga pulong may kalabotan han iya kaabtik ha pag- tutdo.' (Tito 1:9) Bangin maghimo hin seryoso nga desisyon ha kinabuhi an usa nga membro han kongregasyon katapos sagdonan hiya han usa nga tigurang. Importante gud nga ini nga sagdon marig-on nga igbasar ha Kasuratan! An sus- baranan han tigurang ha pagbuhat hini mahimo makaimpluwensya ha damu pa ha ira paagi han pagtutdo. PAGBANSAY: Ilista an usa o duha nga pakiana nga iginpakiana ha imo (1) ha pag-alagad ha ka- nataran, (2) mahitungod han usa ka bag-o la nga panhitabo nga iginsumat, ngan (3) mahitungod han pakigbahin ha usa ka popular nga buruhaton. Para han kada tagsa, pagpili hin bisan la usa nga teksto nga angayan gamiton ha pagbaton.
IGIN-AAGHAT AN PAGGAMIT HAN BIBLIA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Aghata an imo mamarati nga sundan an pagbasa ha Biblia sam- tang ginbabasa an mga teksto. AN ATON hingyap amo an paggiya han atensyon han kada tagsa ngada ha Pu- long han Dios, an Biblia. Iton sagrado nga libro amo an basihan para han men- sahe nga aton iginsasangyaw, ngan karuyag naton nga makasabot an mga tawo nga an aton ginsisiring, diri tikang ha aton kalugaringon, kondi tikang ha Dios. Kinahanglan mapatubo han mga tawo an pagsarig ha Biblia. Ha Ministeryo ha Kanataran. Kon nag-aandam para ha ministeryo ha ka- nataran, pagpili pirme hin usa o sobra pa nga mga teksto nga ipapakiistorya ha mga tawo nga disidido mamati. Bisan kon nag- paplano ka paghimo hin halipot nga presentasyon han literatura han Biblia, agsob nga mapulsanon an pagbasa hin angayan nga teksto ha Biblia. Mas gamhanan an Biblia ha paggiya han sugad- karnero nga mga tawo kay han bisan ano nga bangin personal na- ton nga isisiring. Kon diri posible nga basahon an Biblia, mahimo ka magkotar tikang hito. Ha siyahan nga siglo, gutiay la an mga kopya han linukot nga Kasuratan. Kondi, hi Jesus ngan an iya mga apostol agsob magkotar tikang ha Kasuratan. Kita liwat sadang mangalimbasog ha pagmemorya han mga teksto ngan gamiton ini hin husto ha aton minister- yo, usahay ginkukotar la ito. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An nakikita han tawo pinaagi han iya kalugaringon nga mga mata, labi na ha iya kalugari- ngon nga Biblia, nakakahatag hin mas hilarom nga impresyon. Kon nakakahimo ka pagbasa ha Biblia, kapti ito basi masundan han tagbalay samtang binabasa mo. Kon sinusundan han tagbalay an pagbasa ha iya kaluga- ringon nga Biblia, bangin mas maopay pa gud an iya reaksyon ha iya ginba- basa. Kondi, kinahanglan mo hibaroan nga an iba nga mga parahubad han Biblia waray magin tangkod ha paghubad han Pulong han Dios. An ira mga hubad bangin diri bug-os nga nauyon han aada ha orihinal nga mga pinulongan han Biblia. Damu han moderno nga mga hubad an nagkuha han personal nga nga- ran han Dios, nagtabon han ginsisiring han teksto ha orihinal nga yinaknan mahitungod han kahimtang han mga patay, ngan nagtago han ginsisiring han Biblia mahitungod han katuyoan han Dios para ha tuna. Basi ipakita ha usa ka tawo an ginbuhat, bangin kinahanglan mo itanding an importante nga mga teksto tikang ha magkalainlain nga mga Biblia o ha mas daan nga mga hubad ha pariho nga yinaknan. Ha damu nga mga ulohan, igintatagana han Reason- ing From the Scriptures an kaibahan ha mga paagi han paghubad han magkala- inlain nga mga hubad han importante nga mga pulong ha mga bersikulo nga 145 19
146 Igin-aaghat an Paggamit han Biblia agsob gamiton. Bisan hin-o nga nahigugma han kamatuoran magpapasalamat nga mahibaro han totoo nga mga impormasyon. Ha mga Katirok han Kongregasyon. Sadang aghaton an ngatanan nga ga- miton an ira mga Biblia ha mga katirok han kongregasyon. Maopay an resul- ta hini ha damu nga mga paagi. Nabulig ito nga matipigan an atensyon han mamarati ngada ha ginhihisgotan. Mas napapabug-atan hito an ginyayakan nga instruksyon nga iginhahatag han mamumulong tungod kay nakikita ito. Ngan iginpapasilsil hito ha mga hunahuna han bag-o nga mga interesado nga an Biblia amo gud an surok han aton mga tinoto- ohan. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Ipakita ha tagbalay an teksto samtang binabasa mo ito ha Bib- lia, o hangyoa hiya nga sundan an pagbasa ha iya kalugaringon nga Biblia. Kon an imo mamarati aktuwal nga nasunod ha imo pagbasa han mga teksto ha Kasuratan ha ira kalugaringon nga mga Bib- lia, ha daku nga sukol madepende ha imo pagdasig. An direkta nga pag-aghat amo an usa han gimaopayi nga mga paagi. Kon nagpapahayag ha kongre- gasyon, direkta nga hangyoa an mamarati nga bilngon an impor- tante nga mga teksto, ngan katapos hatagi hira hin igo nga panahon nga buhaton ini. Responsabilidad mo, sugad nga mamumulong, an pagdesis- yon kon ano nga mga teksto an karuyag mo pabug-atan pinaa- gi han pagpabasa hito ha mamarati. Gimaopayi an pagbasa han mga teksto nga mabulig ha imo ha pagpatin-aw han imo nangu- nguna nga mga punto. Katapos, kon may-ada pa panahon, duga- ngi hin pipira nga teksto nga masuporta ha imo argumento. Siyempre, agsob nga diri igo na an pag-unabi la han teksto o paghangyo la ha mamarati nga bilngon an usa nga teksto. Kon basahon mo an usa nga teksto ngan tagdon an iba antes makita han imo ma- marati an siyahan nga teksto, mawawad-an dayon hira hin kadasig ngan diri na masunod ha pagbasa ha Biblia. Pag-obserba. Kon an kadam-an nakakita na han teksto, basaha ito. Maghunahuna hin abanse. Unabiha an imo teksto ha igo nga panahon an- tes basahon ito. Makakaiban ini han panahon nga makakarag tungod han pag- hulat ha mamarati nga mabilngan an teksto. Bisan kon maiibanan an materyal nga makukobrehan kon tatagan mo hin panahon an mamarati nga makita an mga teksto, takos hito an mga kapulsanan. MGA PAGBANSAY: Ha mga pagbisita utro, sarihi an masunod: (1) Ipakapot an imo Biblia ha tagbalay, ngan pakianhi hiya kon karuyag niya basahon an usa nga bersikulo nga imo na nabilngan. (2) Pakianhi an tagbalay kon karuyag niya kuhaon an iya kalugaringon nga Biblia ngan basahon an importante nga teksto.
EPEKTIBO NGA IGINPAPAKILALA AN KASURATAN
Ano an kinahanglan mo buhaton? Iandam an hunahuna han imo mga mamarati antes mo basa- hon an teksto. AN Kasuratan nagtatagana han basihan han pagtutdo nga iginhahatag ha aton mga katirok ha kongregasyon. An mga teksto ha Biblia amo liwat an basihan nga mga punto han aton ginsisiring ha ministeryo ha kanataran. Kondi, kon mationan-o kadaku an naibubulig hini ha aton paghisgot, nadepende ha ba- hin kon mationan-o kaepektibo nga iginpapakilala ito. Labaw pa an ginkikinahanglan kay ha pag-unabi la han teksto ngan pag- hangyo ha usa nga basahon ito kaupod mo. Kon iginpapakilala an usa nga teksto, pangalimbasog nga matuman an duha nga katu- yoan: (1) Mapukaw an kaikag, ngan (2) maisentro an atensyon ha hinungdan han paggamit han teksto. Ini nga mga tumong mahi- mo makab-ot ha magkalainlain nga mga paagi. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An epektibo nga pagpakilala han teksto makakabulig ha imo mamarati nga hisabtan an totoo nga kahulogan han ginsisiring han teksto. Pagpakiana. Epektibo gud ini kon diri pa maaram han baton an imo mamarati. Pangalimbasog nga isaysay an pakiana ha pa- agi nga maaaghat an mga tawo ha paghunahuna. Ginbuhat ini ni Jesus. Han dinaop an mga Pariseo ha iya ha templo ngan da- yag nga ginsarihan an iya pagsabot ha Kasuratan, hi Jesus nagpa- kiana ha ira: "Ano an iyo paghunahuna mahitungod kan Kristo? Kan kanay anak hiya?" Hira binaton ha iya: "Anak ni David." Katapos nagpakiana hi Je- sus: "Busa kay ano nga hi David ha espiritu nagngaran ha iya nga Ginoo?" Ngan katapos gud hini nagpadayon hiya ha pagkotar han Salmo 110:1. Hini- lom an mga Pariseo. Kondi, an katawohan malipayon nga namati kan Jesus. - Mat. 22:41-46. Ha ministeryo ha kanataran, ha pagtikang mahimo mo gamiton an mga pa- kiana sugad han masunod: "Ikaw ngan ako may-ada personal nga mga ngaran. May-ada ba personal nga ngaran an Dios? Makikita naton an baton ha Salmo 83:18." "Magkakaada ba usa la nga gobyerno para ha ngatanan nga katawo- han? Tigamni kon paonan-o ini ginbabaton ha Daniel 2:44." "An Biblia ba ti- nuod nga nagsusumat han mga kahimtang nga naeksister ha aton panahon? Itanding an ginsisiring ha 2 Timoteo 3:1-5 ha mga kahimtang nga pamilyar ha imo." "Matatapos pa daw la an pag-antos ngan kamatayon? An baton han Bib- lia makikita ha Pahayag 21:4, 5." Ha usa nga pahayag, an maopay nga paggamit han mga pakiana basi ipakila- la an mga teksto makakapagios han imo mamarati nga kitaon an mga teksto nga may bag-o nga interes, bisan adton pamilyar na ha ira. Kondi bubuhaton 147 20
148 Epektibo nga Iginpapakilala an Kasuratan ba nira ito? Posible nga depende ito kon importante gud ha ira o diri an imo mga pakiana. Bisan kon an tema makapainteres ha mamarati, mahimo mag- patlaag an ira mga hunahuna kon nagbabasa ka hin mga teksto nga hinbatian na nira hin damu ka beses. Basi diri ito mahitabo, kinahanglan hunahunaon mo hin maopay an tema basi magin nakakadani an imo presentasyon. Mag-unabi hin Problema. Mahimo mo unabihon an usa nga problema ngan katapos dad-a an atensyon ha teksto nga may kalabotan ha solusyon. Ayaw tugwayi an mamarati nga maglaom hin labaw pa kay han ira makakara- wat. Agsob nga an usa nga teksto naghahatag han bahin la han solusyon. Kondi, mahimo mo hangyoon an mamarati nga huna- hunaon kon ano nga giya an iginhahatag hito ha pag-atubang han kahimtang, samtang binabasa mo an teksto. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Kon nagpipili hin paagi nga magpupukaw hin interes, hunahunaa kon ano an hinbabaroan na han imo mamarati ngan kon ano an ira inaabat mahitungod han tema. Ha pariho nga paagi, mahimo mo isaysay an usa nga prin- sipyo han diosnon nga paggawi ngan katapos gamita an asoy ha Biblia basi iilustrar an kinaadman han pagsunod hito. Kon an usa nga teksto may-ada duha (o bangin sobra pa) ka espisipi- ko nga mga punto nga may kalabotan ha ginhihisgotan, an iba nga mga mamumulong naghahangyo ha mamarati nga banta- yan ini. Kon an usa nga problema baga hin makuri hinduro para ha partikular nga mamarati, mahimo mo pagiuson an hunahu- na pinaagi han paghatag hin pipira nga mga posibilidad ngan katapos tuguti an teksto ngan an aplikasyon hito nga maghatag han baton. Siguroha nga maaram ka kon ano an sadang magin epekto han tagsa nga teksto, ngan ipakita ito ha imo introduksyon. Unabiha an Biblia Sugad nga Awtoridad. Kon napukaw mo na an interes ha imo tema ngan iginsaysay na an usa o sobra pa nga mga opin- yon ha usa nga bahin hito, mahimo mo ipakilala an teksto pinaagi han pagsi- ring: "Tigamni kon ano an ginsisiring han Pulong han Dios mahitungod hini nga punto." Ipinapakita hini kon kay ano nga masasarigan an materyal nga imo babasahon. Ginamit ni Jehova an kalalakin-an sugad kan Juan, Lukas, Pablo, ngan Ped- ro ha pagsurat han mga bahin han Biblia. Kondi mga parasurat la hira; hi Je- hova amo an awtor. Labi na kon nakikiistorya ha mga tawo nga diri mga es- tudyante han Baraan nga Kasuratan, an pagpakilala han teksto pinaagi han pagsiring nga "hi Pedro nagsurat" o "nagsiring hi Pablo" bangin diri pariho ka- epektibo han introduksyon nga nagpapakilala han teksto sugad nga pulong han Dios. Makatirigamnan nga ha pipira nga mga hitabo, ginsugo ni Jehova hi Jeremias nga tikangan an mga pagpasamwak pinaagi han pagsiring: "Pamati kamo han pulong ni Jehova." (Jer. 7:2; 17:20; 19:3; 22:2) Gamiton man naton o diri an ngaran ni Jehova ha pagpakilala han mga teksto, antes naton tapuson an aton pakiistorya, sadang kita mangalimbasog ha pagpatin-aw nga an aada ha Biblia amo an iya pulong.
Epektibo nga Iginpapakilala an Kasuratan Tagda an Konteksto. Sadang mo hibaroan an konteksto kon nagdidesisyon kon paonan-o ipapakilala an teksto. Ha pipira nga mga kahimtang direkta nga uunabihon mo an konteksto; kondi, ha iba nga mga paagi an konteksto mahi- mo makaapekto ha imo isisiring. Pananglitan, isasaysay mo ba an mga pulong han mahadlukon-ha-Dios nga hi Job ha pariho nga paagi nga imo isasaysay an ginsiring han usa han iya buwaon nga mga paraliaw? An libro han Mga Buhat iginsurat ni Lukas, kondi nagkotar hiya kan Jakobo, Pedro, Pablo, Felipe, Este- ban, ngan han mga anghel, sugad man kan Gamaliel ngan han iba pa nga mga Judio nga diri mga Kristiano. Hin-o an pasisidunggan mo han teksto nga imo ginkukotar? Hinumdumi, pananglitan, nga diri ngatanan han mga salmo gin- komposo ni David ngan diri ngatanan han libro han Proberbios ginsurat ni Sa- lomon. Mapulsanon liwat nga hibaroan kon para kan kanay an mensahe han parasurat han Biblia ngan kon ano an kabug-osan nga tema nga ginhihisgotan. Gamita an Nasuporta nga Impormasyon. Labi nga epektibo ini kon mai- papakita mo nga an mga kahimtang nga naeksister ha panahon han asoy han Biblia pariho hadton imo ginhihisgotan. Ha iba nga mga kahimtang kinahang- lanon an nasuporta nga impormasyon basi mahisabtan an partikular nga teks- to. Pananglitan, kon gagamiton mo an Hebreo 9:12, 24 ha pagpahayag ma- hitungod han lukat, bangin makita mo nga kinahanglanon nga tikangan an pagbasa han teksto pinaagi han halipot nga pagsaysay mahitungod han gisu- suluri nga kuwarto han tabernakulo, nga sumala ha teksto, naghuhulagway han lugar nga sinudlan ni Jesus han sinaka hiya ha langit. Kondi ayaw iupod an sobra ka damu nga nasuporta nga materyal nga natatabonan na hito an teksto nga imo iginsasaysay. Basi mapauswag an paagi han imo pagpakilala han mga teksto, pag-admi kon ano an ginbubuhat han eksperyensyado nga mga mamumulong. Tigam- ni an ibaiba nga mga paagi nga ira ginagamit. Hunahunaa an pagkaepektibo hini nga mga paagi. Ha pag-andam han imo mga pahayag, hibaroi an impor- tante nga mga teksto, ngan hunahunaa gud kon ano an sadang magin epekto han tagsa nga teksto. Planoha hin maopay an introduksyon para han tagsa nga teksto basi magamit ito hin pinakaepektibo. Ha urhi, pauswaga tubtob nga ma- hiupod an ngatanan nga mga teksto nga imo gagamiton. Samtang nag-uuswag ini nga bahin han imo presentasyon, maisisentro mo an mas daku nga pagta- gad ha Pulong han Dios. PAGBANSAY: Pagpili hin usa nga teksto nga ginhuhunahuna mo nga magagamit mo hin epektibo ha imo teritoryo. Planoha (1) kon ano nga pakiana o problema an imo ipipresenta basi mapukaw an kaikag han tagbalay ngan (2) kon paonan-o mo isisentro an aten- syon ha hinungdan han imo pagbasa han teksto. 149
21 PAGBASA HAN KASURATAN NGA MAY-ADA HUSTO NGA PAGPABUG-AT
Ano an kinahanglan mo buhaton? Pabug-ati an mga pulong ngan mga ekspresyon nga nagpapa- tin-aw han imo pangatadongan. Basaha nga may-ada angayan nga pagbati. KON nakikiistorya ka ha iba mahitungod han mga katuyoan han Dios, ha pri- bado man o ha entablado, an imo paghisgot kinahanglan nakasentro ha Pu- long han Dios. Kasagaran nga nag-uupod ini hin pagbasa han mga teksto ti- kang ha Biblia, nga kinahanglan basahon hin maopay. An Husto nga Pagpabug-at Nag-uupod hin Pagbati. An Kasuratan sa- dang basahon nga may pagbati. Tagda an pipira nga mga ehemplo. Kon bi- nabasa mo ha daku nga tingog an Salmo 37:11, sadang ipakita han imo tingog an malipayon nga paglaom ha kamurayawan nga iginsasaad didto. Kon nagbabasa ka han Pahayag 21:4 mahitu- ngod han kataposan han pag-antos ngan kamatayon, sadang ipa- kita han imo tingog an mapaso nga apresasyon para han uru- sahon nga katalwasan nga igintagna. Kinahanglan basahon nga may tono hin pag-apura an Pahayag 18:2, 4, 5, tungod han hang- yo hito ha paggawas ha makasasala nga "Babilonya nga Daku." Si- yempre, an pagpahayag han pagbati sadang magin kinasingka- sing kondi diri sobra. An husto nga sukol han emosyon nahibabaroan pinaagi han teksto mismo ngan han paagi han paggamit hito. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An bug-os nga puwersa han mga teksto nga binabasa napa- patin-aw pinaagi han husto nga pagpabug-at. Pabug-ati an Husto nga mga Pulong. Kon an imo mga komento ha usa nga bersikulo nakasentro ha usa la nga bahin hito, sadang pabug-atan mo ito nga bahin kon nagbabasa han teksto. Pananglitan, kon binabasa an Mateo 6: 33, diri mo hahatagan hin siyahan nga pagpabug-at an "iya katadongan" o an "ngatanan ini nga mga butang" kon karuyag mo ipatin-aw an iginpapasabot han "pamilnga niyo siyahan an ginhadian." Ha usa nga pahayag ha Katirok ha Pag-alagad, bangin plano mo nga basa- hon an Mateo 28:19. Ano nga mga pulong an imo sadang pabug-atan? Kon ka- ruyag mo magdasig hin pagkamauyatom ha pagtikang hin mga pag-aram ha Biblia, pabug-ati an "manhimo kamo hin mga tinon-an." Ha luyo nga bahin, kon plano mo paghisgotan an responsabilidad han Kristiano ha pagsumat han kamatuoran han Biblia ha mga dayo nga umurukoy o kon ka- ruyag mo dasigon an pipira nga mga magwarali nga mag-alagad diin may- ada mas daku nga panginahanglan, mahimo mo pabug-atan an "[mga tawo] ha ngatanan nga mga nasud." Kasagaran nga iginpipresenta an teksto ha pagbaton han pakiana o pagsu- porta han argumento nga ginlalantugian han iba. Kon pabubug-atan an tagsa 150
Pagbasa han Kasuratan nga May-ada Husto nga Pagpabug-at nga ideya nga iginsasaysay ha teksto ha pariho nga paagi, bangin diri mahi- sabtan han mamarati an kalabotan hito. Bangin matin-aw an punto para ha imo kondi ha ira diri. Pananglitan, kon binabasa an Salmo 83:18 ha Biblia nga nag-uunabi han ngaran han Dios, kon labi nga pabubug-atan mo an ekspresyon nga "an Gihi- taasi," bangin diri hisabtan han tagbalay an pariho ka matin-aw nga kamatu- oran nga an Dios may-ada personal nga ngaran. Sadang mo pabug-atan an ngaran nga "Jehova." Kondi, kon gagamiton iton pariho nga teksto ha paghis- got han pagkasoberano ni Jehova, sadang mo tagan hin labi nga pagpabug-at an ekspresyon nga "an Gihitaasi." Sugad man, kon ginagamit an Jakobo 2:24 basi ipakita nga importante nga an pagtoo uupdan han buhat, an labi nga pagpabug-at ha "ginpa- kamatadong" imbes nga ha "mga buhat" bangin magresulta ha diri pakasabot han punto han iba nga namamati ha imo. KON PAONAN-O MAPAPAUSWAG AN PAGPABUG-AT Mahitungod han bisan ano nga teksto nga plano mo basahon, pakianhi an imo kalugaringon: 'Ano nga pagbati o emosyon an iginpapahayag hini nga mga pulong? Paonan-o ko ito ipapa- hayag?' Makikita an usa pa ka mapulsanon nga ehemplo ha Roma 15:7-13. Bahin ini han surat ni apostol Pablo ha kongregasyon nga ginkukompuwesto hin mga Hentil ngan lehitimo nga mga Judio. Dinhi pinamamatud-an han apostol nga an ministeryo ni Kristo mapulsanon diri la ha sinirkumsisyon nga mga Judio kondi liwat ha mga tawo han mga nasud basi "paghimayaon han mga Hentil an Dios tungod ha iya kalooy." Katapos nagku- kotar hi Pablo hin upat nga teksto, nga nagdadani han atensyon ngada hito nga higayon para ha mga nasud. Paonan-o mo ba- basahon ito nga mga ginkotar basi pabug-atan an punto nga nahunahuna ni Pablo? Kon gintitigamnan mo an mga pulong nga pabubug-atan, mahimo mo bagisan an "mga Hentil" ha bersikulo 9, "kamo, mga Hentil" ha bersikulo 10, "ngatanan kamo nga mga Hentil" ngan "an ngatanan nga katawohan" ha bersikulo 11, ngan "mga Hentil" ha bersikulo 12. Sarihi pagbasa an Roma 15:7-13 nga ito an pabubug-atan. Samtang ginbubuhat mo ito, an bug-os nga pangatado- ngan ni Pablo magigin mas matin-aw ngan mas masayon hisabtan. Hunahunaa an mga teksto nga plano mo gamiton. Mahitungod han kada teksto, pakianhi an imo kalugaringon: 'Ano an katu- yoan hini nga teksto? Hain nga mga pulong an kinahanglan pa- bug-atan basi madangat ito nga katuyoan?' Mga Paagi han Pagpabug-at. An nagpapahayag-han-ideya nga mga pu- long nga karuyag mo ipatin-aw mahimo pabug-atan ha damu nga paagi. An mga paagi nga imo gagamiton sadang umuyon ha teksto ngan ha kahimtang han pahayag. Iginhahatag an pipira nga mga suhestyon dinhi. Pagbarobag-o han tingog. Nag-uupod ini han bisan ano nga pagbag-o han tingog nga mas nagpapatin-aw han nagpapahayag-han-ideya nga mga pu- long kay ha iba nga grupo han mga pulong. An pagpabug-at mahihimo pina- agi han pagbag-o ha kadaku han tingog - pinaagi han pagpakusog o pagpagu- tiay hito. Ha damu nga yinaknan, an pagbag-o han kahitaas nakakadugang han pagpabug-at. Kondi, ha iba nga mga yinaknan, mahimo mabag-o hito an 151
152 Pagbasa han Kasuratan nga May-ada Husto nga Pagpabug-at bug-os nga kahulogan. Kon ginhihinay an pagluwas han importante nga mga ekspresyon, nakakadugang ini han pagpabug-at hito. Ha mga yinaknan nga diri aplikado an pagbarobag-o han tingog sugad nga paagi han pagpabug-at han pipira nga mga pulong, magigin kinahanglanon an pagbuhat han ano- man nga nahiaraan hito nga yinaknan basi madangat an ginhihingyap nga mga resulta. Pag-undang. Mahimo ini buhaton antes o katapos basahon an importante nga bahin han teksto - o pariho. An pag-undang antes mo gud basahon an nangunguna nga ideya nakakapukaw han interes; an pag-undang ha katapo- san nagpapahilarom han impresyon nga nahimo. Kondi, kon damu hinduro an mga pag-undang, waray gud maipapatin-aw. Pag-utro. Mahimo mo pabug-atan an partikular nga punto pinaagi han imo pag-undang ngan pagbasa-utro han pulong o grupo han mga pulong. Agsob nga an mas maopay nga paagi amo an pagtapos han teksto ngan pag-utro han importante nga pulong. Pagkompas. An gios han lawas sugad man an ekspresyon han nawong ag- sob nga nakakadugang hin emosyon ha usa nga pulong o grupo han mga pu- long. Tono han tingog. Ha iba nga mga yinaknan, usahay binabasa an mga pu- long ha tono nga nakakaapekto han kahulogan hito ngan nagbubulag hito. Dinhi liwat, sadang magin mabinantayon, labi na ha paggamit hin pag-in- sulto. Kon an Iba Nagbabasa han mga Teksto. Kon an tagbalay nagbabasa han teksto, bangin pabug-atan niya an sayop nga mga pulong o waray bisan usa. Ano an imo bubuhaton? Kasagaran nga gimaopayi an pagpatin-aw han kahu- logan pinaagi han imo pag-aplikar han mga teksto. Katapos iaplikar, mahimo ka magsentro hin labaw nga atensyon ha nagpapahayag-han-ideya nga mga pulong ha Biblia. MGA PAGBANSAY: (1) Hunahunaa an teksto nga plano mo gamiton ha pag-alagad ha kanataran. Pag- bansay ha pagbasa hito nga may-ada angayan nga pagbati. Samtang ginhuhunahuna an imo ginplano nga paagi han paggamit han teksto, basaha ito ha daku nga tingog nga ginpapabug-atan an husto nga (mga) pulong. (2) Ha presente nga gin-aadman nga publikasyon, pagpili hin usa nga parapo nga may-ada ginkotar nga mga teksto. Pag-admi kon paonan-o ginagamit an mga teksto. Tigamni an nagpapahayag-han-ide- ya nga mga pulong. Basaha ha daku nga tingog an bug-os nga parapo ha paagi nga ginpapabug-atan hin husto an mga teksto.
HUSTO NGA PAG
APLIKAR HAN KASURATAN
Ano an kinahanglan mo buhaton? Siguroha nga bisan ano nga pag-aplikar han usa nga teksto nau- yon ha konteksto ngan ha Biblia ha kabug-osan. An pag-aplikar sadang liwat umuyon ha iginpublikar na han 'matinumanon ngan maaramon nga uripon.' KON nagtututdo ha iba, labaw pa an ginkikinahanglan kay han pagbasa la han mga bersikulo tikang ha Biblia. Nagsurat hi apostol Pablo ha iya kau- pod nga hi Timoteo: "Talinguhaon mo gud an pagpakita ha Dios, basi nga pagproybahan ka niya, sugad hin magburuhat nga diri makakaawod han iya buhat, nga nagamit hin maopay han pulong nga kamatuoran." - 2 Tim. 2:15. An pagbuhat hini nangangahulogan nga an aton pagsaysay han mga teksto sadang umuyon ha igintututdo mismo han Biblia. Nagkikinahanglan ini nga aton usisahon an konteks- to, imbes nga pilion la an mga pulong nga naruruyagan naton ngan dugangan han aton kalugaringon nga mga ideya. Pinaagi kan propeta Jeremias, nagpahamangno hi Jehova kontra had- ton mga propeta nga nag-angkon nga an ira ginyakan tikang ha baba ni Jehova kondi ha pagkamatuod nagpahayag han "bisyon han ira kalugaringon nga kasingkasing." (Jer. 23:16) Hi apostol Pablo nagpahamangno ha mga Kristiano nga diri hugawan an Pulong han Dios pinaagi han mga pilosopiya han tawo han hiya nagsurat: "Iginsikway namon an mga tinago nga bagay han pag- kaawod, nga waray kami panggawi ha panlimbong, nga diri paggamit han pu- long han Dios hin limbong." Hadto nga panahon ginsalaktan han malim- bong nga mga parabaligya an ira alaksiw basi magdamu ito ngan magkaada mas damu nga kwarta. Diri naton lilimbongan an Pulong han Dios pinaagi han pagsalakti hito hin mga pilosopiya han tawo. "Diri kami sugad han ka- dam-an, nga nagpapakaraot ha pulong han Dios," nagpahayag hi Pablo, "kon- di nga nagyayakan kami ha kan Kristo, tikang ha pagkabungayag, tikang ha Dios, ha atubangan han Dios." - 2 Kor. 2:17; 4:2. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Seryoso nga butang an pagtutdo ha iba han Pulong han Dios. Ka- burut-on niya nga an mga tawo makadangat 'ha husto nga kahi- baro han kamatuoran.' (1 Tim. 2: 3, 4) Iginhahatag hito ha aton an responsabilidad han husto nga pagtutdo han Pulong han Dios. Usahay, bangin nagkukotar ka hin teksto basi ipatin-aw an prinsipyo. An Biblia puno hin mga prinsipyo nga nagtatagana hin maopay nga giya ha pag- dumara han magkalainlain nga mga kahimtang. (2 Tim. 3:16, 17) Kondi sa- dang mo siguruhon nga husto an imo pag-aplikar ngan diri mo ginagamit hin sayop an teksto, nga baga hin nagsasaysay ito han karuyag mo igyakan. (Sal. 153 22
154 Husto nga Pag-aplikar han Kasuratan 91:11, 12; Mat. 4:5, 6) An pag-aplikar sadang umuyon ha katuyoan ni Jehova, nauyon ha bug-os nga Pulong han Dios. 'An paggamit hin maopay han pulong nga kamatuoran' nag-uupod liwat han pagsabot ha kahulogan han ginsisiring han Biblia. Diri ito usa ka "bal- bag" nga pinaagi hito ginhahadlok an iba. An mga magturutdo han relihiyon nga kinontra kan Jesu-Kristo nagkotar tikang ha Kasuratan, kondi ira pinipi- yong an ira mga mata ha mas importante nga mga butang - adton nag-uupod han hustisya ngan kalooy ngan pagkamatinumanon - nga ginkikinahanglan han Dios. (Mat. 22:23, 24; 23:23, 24) Han nagtututdo han Pu- long han Dios, ipinakita ni Jesus an personalidad han iya Amay. An kadasig ni Jesus para ha kamatuoran gin-updan han iya hila- rom nga gugma ha mga tawo nga iya gintutdoan. Sadang kita mangalimbasog ha pagsubad han iya susbaranan. - Mat. 11:28. KON PAONAN-O MAPAPAUSWAG AN KAABTIK Basaha hin regular an Biblia. Pag-admi hin maopay An Ba- rantayan, ngan pag-andam hin maopay para ha mga katirok han kongregasyon. Paonan-o kita makakasiguro nga ginhihimo naton an husto nga pag-aplikar han usa nga teksto? Makakabulig an regular nga pagbasa han Biblia. Kinahanglan liwat naton apresyaron an pag- tagana ni Jehova han 'matinumanon ngan maaramon nga uri- pon,' an grupo han dinihogan han espiritu nga mga Kristiano nga pinaagi ha ira nagtatagana hiya han espirituwal nga pagka- on para ha panimalay han pagtoo. (Mat. 24:45) An personal nga pag-aram sugad man an regular nga pagtambong ngan pakig- bahin ha mga katirok han kongregasyon mabulig ha aton nga magpahimulos han instruksyon nga igintatagana pinaagi hiton matinumanon ngan maaramon nga uripon nga klase. Siguroha nga maaram ka han kahulogan han mga pulong ha bisan ano nga teksto nga plano mo gamiton. Basaha hin maopay an teksto basi masab- tan mo hin husto an ginsisiring hito. Batasana an pagsaliksik ha aton Kristiano nga mga publi- kasyon. Kon may-ada Reasoning From the Scriptures nga libro ha iyo yi- naknan ngan mahibaroan mo an paggamit hito hin maopay, masayon mo makarawat an giya nga kinahanglan mo para ha husto nga pag-aplikar han ginatos nga mga teksto nga agsob gamiton ha aton ministeryo. Kon nagpaplano ka paggamit hin diri pamilyar nga teksto, an ka- ligdong magpapagios ha imo ha pagbuhat han ginkikinahanglan nga pagsa- liksik basi kon magyayakan ka, magagamit mo hin maopay an pulong han ka- matuoran. - Prob. 11:2. Himoa nga Matin-aw an Pag-aplikar. Kon nagtututdo ha iba, siguroha nga matin-aw nga ira hinsasabtan an kalabotan butnga han tema nga imo gin- hihisgotan ngan han mga teksto nga imo ginagamit. Kon gigiyahan mo ngad- to ha teksto pinaagi han usa nga pakiana, sadang masabtan han imo mga mamarati kon paonan-o binabaton han teksto ito nga pakiana. Kon ginaga- mit mo an teksto ha pagsuporta han usa nga asoy, siguroha nga hinsasabtan hin matin-aw han estudyante kon paonan-o an teksto nagpapamatuod han punto.
Husto nga Pag-aplikar han Kasuratan An pagbasa la han teksto - bisan kon pabug-atan pa - kasagaran nga diri igo na. Hinumdumi, an ordinaryo nga tawo diri pamilyar ha Biblia ngan bangin diri makasabot han imo karuyag ipasabot ha usa la ka pagbasa. Dad-a an aten- syon ha bahin han teksto nga direkta nga naaplikar ha imo ginhihisgotan. Kasagaran nga nagkikinahanglan ini nga imo ibulag an importante nga mga pulong, adton may-ada direkta nga kalabotan ha punto nga ginhihisgo- tan. An pinakasimple nga paagi amo an pag-utro hadton nagpapahayag-han- ideya nga mga pulong. Kon nakikiistorya ka ha indibiduwal, mahimo ka mag- bangon hin mga pakiana nga mabulig ha iya nga makilala an importante nga mga pulong. Kon nakikiistorya ha usa nga grupo, mas karuyag han iba nga mga mamumulong nga madangat an ira katuyoan pinaagi han paggamit hin mga pulong nga pariho an kahulogan o pinaagi han pagsaysay utro han ide- ya. Kondi, kon pilion mo nga buhaton ini, pagbantay nga diri mawurok an mamarati han kalabotan butnga han punto nga ginhihisgotan ngan han igin- sasaysay ha teksto. Pinaagi han pagbulag han importante nga mga pulong, naipahamutang mo an maopay nga pundasyon. Yana magpadayon. Iginpakilala mo ba an teksto ngan matin-aw nga iginpasabot an hinungdan han imo paggamit hito? Kon amo, isaysay kon paonan-o an mga pulong nga imo iginpapatin-aw may kala- botan ha ginlalaoman han imo mamarati. Isaysay hin matin-aw kon ano ito nga kalabotan. Bisan kon waray mo gamita an sugad kadetalyado nga pagpa- kilala han teksto, ginkikinahanglan an dugang nga pagpatin-aw hito. An mga Pariseo nagpakiana kan Jesus han ginhuhunahuna nira nga maku- ri nga pakiana, nga amo an: "Igo ba ha Kasugoanan ha usa nga tawo nga bu- maya ha iya asawa ha bisan ano nga hinungdan?" Iginbasar ni Jesus an iya ba- ton ha Genesis 2:24. Tigamni nga iya iginsentro an atensyon ha usa la nga bahin hito, ngan katapos naghimo hiya han ginkikinahanglan nga aplikas- yon. Han maipatin-aw na nga an lalaki ngan an iya asawa nagin "usa nga unod," hi Jesus nagtapos: "Busa kon ano an gintig-ob han Dios, diri pagbula- gon han tawo." - Mat. 19:3-6. Mationan-o kadamu nga pagsaysay an sadang mo ihatag basi ipatin-aw an pag-aplikar han teksto? An klase han imo mamarati ngan an bili han ginhihis- gotan nga punto an magsisiguro hito. Magin tumong mo an pagin simple ngan direkta. Mangatadongan Tikang ha Kasuratan. Mahitungod han ministeryo ni apostol Pablo ha Tesalonika, an Buhat 17:2, 3 nagsusumat ha aton nga hiya 'nangatadongan tikang ha Kasuratan.' Usa ini nga abilidad nga sadang patu- boon han tagsa nga surugoon ni Jehova. Pananglitan, iginsaysay ni Pablo an mga kamatuoran mahitungod han kinabuhi ngan ministeryo ni Jesus, ipina- kita nga igintagna ini ha Hebreo nga Kasuratan, ngan katapos naghatag hin 155
156 Husto nga Pag-aplikar han Kasuratan marig-on nga konklusyon pinaagi han pagsiring: "Ini nga hi Jesus, nga akon iginsusumat ha iyo, amo hi Kristo." Han nagsurat ha mga Hebreohanon, pauroutro nga nagkotar hi Pablo ti- kang ha Hebreo nga Kasuratan. Basi pabug-atan o ipatin-aw an punto, agsob nga iginbubulag niya an usa nga pulong o halipot nga grupo han mga pulong ngan katapos iginsasaysay an kahulogan hito. (Heb. 12:26, 27) Ha asoy nga aada ha Hebreo kapitulo 3, hi Pablo nagkotar tikang ha Salmo 95:7-11. Tigam- ni nga nagdetalye hiya ha tulo nga bahin hito: (1) an pag-unabi han kasingka- sing (Heb. 3:8-12), (2) an iginpapasabot han pulong nga "Niyan nga adlaw" (Heb. 3:7, 13-15; 4:6-11), ngan (3) an kahulogan han mga pulong nga: "Diri hira makakasulod ha akon pagpahuway" (Heb. 3:11, 18, 19; 4:1-11). Pangalim- basog nga subaron ito nga ehemplo kon ginagamit mo an tagsa nga teksto. Obserbahi an pagkaepektibo han pangatadongan ni Jesus tikang ha Kasura- tan ha asoy nga makikita ha Lukas 10:25-37. Usa nga lalaki nga maabtik ha Ba- laud an nagpakiana: "Magturutdo, ano an bubuhaton ko, nga ako makapanu- nod han kinabuhi nga waray kataposan?" Ha pagbaton ginhangyo anay ni Jesus an lalaki nga isaysay an iya panhunahuna mahitungod hito, ngan kata- pos ginpabug-atan ni Jesus an bili han pagbuhat han ginsisiring ha Pulong han Dios. Han makita nga an lalaki waray makasabot han punto, iginpatin-aw ni Jesus an usa la nga pulong tikang ha teksto - "amyaw." Imbes nga isaysay la an kahulogan hito, ginamit niya an ilustrasyon nga personal nga mabulig ha lalaki nga makadangat ha husto nga konklusyon. Matin-aw nga kon nabaton ha mga pakiana, hi Jesus waray magkotar la hin mga teksto nga nahatag hin direkta, matin-aw nga baton. Ginhunahuna niya an ginsisiring hini ngan katapos igin-aplikar ha pakiana. Han ginruhaduhaan han mga Saduseo an pagkatotoo han paglaom ha pag- kabanhaw, iginsentro ni Jesus an atensyon ha usa ka espisipiko nga bahin han Eksodo 3:6. Kondi waray hiya umundang katapos magkotar han teksto. Na- ngatadongan hiya uyon hito basi ipakita hin matin-aw nga an pagkabanhaw bahin han katuyoan han Dios. - Mar. 12:24-27. An pagbansay han abilidad han husto ngan epektibo nga pangatadongan ti- kang ha Kasuratan magigin importante nga bulig ha imo pagin maabtik nga magturutdo. PAGBANSAY: Mangatadongan ha kahulogan han 2 Pedro 3:7. Nagpapamatuod ba ito nga an tuna mabubungkag pinaagi han kalayo? (Kon naghahatag han kahulogan han "tuna," tagda liwat kon ano an iginpapasabot han "mga langit." Ano nga mga teksto an nag- papakita nga an "tuna" mahimo gamiton ha simboliko nga kahulogan? Hin-o o ano an aktuwal nga mabubungkag, sugad han iginsasaysay ha bersikulo 7? Paonan-o ito nauyon ha nahitabo han panahon ni Noe, nga gin-uunabi ha bersikulo 5 ngan 6?)
PAGPATIN-AW HAN PRAKTIKAL NGA BILI
Ano an kinahanglan mo buhaton? Buligi an imo mamarati nga makasabot kon paonan-o an imo tema nakakaapekto ha ira pagkinabuhi o magagamit nira ha mapulsanon nga paagi. NAKIKIISTORYA ka man ha usa ka tawo o ha darodamu nga mamarati, diri ma- aramon nga hunahunaon nga magigin interesado an imo (mga) mamarati ha imo tema tungod la kay interesado ka hito. Importante an imo mensahe, kondi kon diri mo ipapatin-aw an praktikal nga bili hito, bangin diri mo matipigan hin maiha an interes han imo mamarati. Totoo ini bisan ha mamarati ha Kingdom Hall. Bangin namamati hira kon na- gamit ka hin usa nga ilustrasyon o eksperyensya nga waray pa nira hibatii. Kondi bangin diri na hira mamati kon maaram na hira han imo igin-iistorya, labi na kon mapakyas ka ha pagpatin-aw hito nga mga butang. Kinahanglan buligan mo hira nga makasabot kon kay ano ngan kon paonan-o mapulsanon gud ha ira an imo ginsisiring. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon diri hinsasabtan han mga tawo an praktikal nga bili han imo ginsisiring, bangin magsi- ring hira ha imo nga diri hira interesado, o bangin diri hira mamati, ginpapasagdan nga magpatlaag an ira hunahuna. An Biblia nag-aaghat ha aton nga maghunahuna ha praktikal nga paagi. (Prob. 3:21) Ginamit ni Jehova hi Juan Bawtista basi gi- yahan an mga tawo ngadto 'ha praktikal nga kinaadman han mga magtadong.' (Luk 1:17) Ini an kinaadman nga nagtitikang ha ma- opay nga kahadlok kan Jehova. (Sal. 111:10) Adton nag-aapresyar hini nga kinaadman nabubuligan nga maatubang hin malampu- son an kinabuhi yana ngan matipigan an totoo nga kinabuhi, an dayon nga ki- nabuhi ha tidaraon. - 1 Tim. 4:8; 6:19. Himoa nga Praktikal an Pahayag. Basi magin praktikal an imo pahayag, ki- nahanglan hunahunaon mo hin maopay diri la an materyal kondi an mamara- ti liwat. Ayaw paghunahunaa hira sugad nga usa ka grupo la. Ito nga grupo ginkukompuwesto hin mga indibiduwal ngan mga pamilya. Bangin may-ada gudtiay nga kabataan, mga tinedyer, mga adulto, ngan pipira nga kalagasan. Ba- ngin may-ada bag-o nga mga interesado sugad man adton nagtikang pag-alagad kan Jehova antes ka pa matawo. An iba bangin hamtong ha espirituwal; an iba bangin impluwensyado pa gud han pipira nga mga panhunahuna ngan mga buhat han kalibotan. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Paonan-o makakapahi- mulos an mga mamarati ha materyal nga akon paghihisgotan? Paonan-o ko hira mabubuligan nga hisabtan an punto?' Mahimo ka magdesisyon nga hata- gan hin siyahan nga pagtagad an usa o duha la han mga grupo nga gin-unabi dinhi. Kondi, ayaw hingalimti hin bug-os an iba. Ano man kon igintoka ka ha paghisgot han nangunguna nga katutdoan han Biblia? Paonan-o mo hihimoon ito nga pahayag nga magin mapulsanon ha 157 23
158 Pagpatin-aw han Praktikal nga Bili mamarati nga natoo na han katutdoan? Pangalimbasugi nga maparig-on an ira pagtoo hito. Paonan-o? Pinaagi han pangatadongan uyon ha Kasuratanhon nga pamatuod nga nasuporta hito. Mahimo mo liwat pahilarumon an ira apresas- yon para hito nga katutdoan han Biblia. Mahimo ini buhaton pinaagi han pag- pakita kon paonan-o an katutdoan nauyon ha iba pa nga mga kamatuoran han Biblia ngan ha personalidad mismo ni Jehova. Gamit hin mga ehemplo - to- too-ha-kinabuhi nga mga eksperyensya kon posible - nga nagpapakita kon pao- nan-o an pagsabot hinin partikular nga katutdoan napapahimu- losan han mga tawo ngan nakakaimpluwensya ha ira panlantaw ha tidaraon. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Kon nag-aandam hin usa nga pahayag, hunahunaa diri la an materyal kondi an imo liwat mamarati. Ipahayag ito ha paa- gi nga makakapahimulos gud hira. An praktikal nga aplikasyon diri sadang magin limitado ha imo konklusyon. Sadang ito magin matin-aw ha imo bug-os nga pa- hayag. Kon nag-aandam ha pagsang- yaw, tagda kon ano an aada ha hunahuna han mga tawo ha iyo teritoryo. Kon nagsasangyaw, pamati gud ha tawo, ngan ipahiuyon an imo presentasyon. Ayaw limitihi an praktikal nga aplikasyon ha pipira la ka hali- pot nga mga pulong ha konklusyon han imo pahayag. Ha pagti- kang pa la, an kada tagsa han imo mamarati sadang umabat nga "nahiuupod ako hini." Katapos maipahamutang ito nga pundas- yon, ipadayon an paghimo hin praktikal nga aplikasyon samtang ginhahan-ay mo an tagsa han nangunguna nga mga punto ha ka- dak-an nga bahin han pahayag sugad man ha konklusyon. Kon naghihimo hin aplikasyon, siguroha nga himoon ito ha paagi nga nauyon ha mga prinsipyo han Biblia. Ano an iginpapa- sabot hito? Nangangahulogan ito nga bubuhaton ito ha mahi- gugmaon nga paagi ngan ipinapakita an empatiya. (1 Ped. 3:8; 1 Juan 4:8) Bisan kon naatubang hin makuri nga mga problema ha Tesalonika, ginsiguro ni apostol Pablo nga ipatin-aw an positi- bo nga mga bahin han espirituwal nga pag-uswag han iya Kristia- no nga kabugtoan didto. Nagpahayag liwat hiya hin pagsarig nga maruruyag hira pagbuhat han husto, may kalabotan han butang nga ginhihisgotan hito nga panahon. (1 Tes. 4:1-12) Maopay gud nga susbaranan nga angay subaron! An tuyo ba han imo pahayag amo an pagdasig nga makigbahin ha buruhaton nga pagsangyaw ngan pagtutdo ha iba han maopay nga sumat? Iaghat an kadasig ngan apresasyon ha pribilehiyo. Kondi, samtang ginbubuhat ito, hinumdumi nga nagkakaiba an maaakos han mga indibiduwal ha pakigbahin hini, ngan gintatagad ini han Biblia. (Mat. 13:23) Ayaw pabug-ati an imo kabugtoan pinaagi han mga pag-abat hin pagkasalaan. An Hebreo 10:24 nagsasagda ha aton "ha pag-aghat ha gugma ngan ha mga mag-opay nga bu- hat." Kon nag-aaghat kita ha paghigugma, masunod an mga buhat nga basado ha maopay nga motibo. Imbes nga piriton hira nga sumunod, hunahunaa nga an karuyag ni Jehova amo an aton pag-aghat han "pagkamasinugtanon [pinaa- gi han] pagtoo." (Roma 16:26) Pinaagi han paghunahuna hini, nangangalimba- sog kita nga parig-unon an pagtoo - naton ngan han aton kabugtoan. Buligi an Iba nga Hisabtan an Mensahe. Samtang nagsasangyaw ka ha iba, ayaw hingalimti nga ipatin-aw an praktikal nga bili han maopay nga sumat. Ha
Pagpatin-aw han Praktikal nga Bili pagbuhat hito, kinahanglan tagdon mo kon ano an aada ha hunahuna han mga tawo ha iyo teritoryo. Paonan-o mo ito hibabaroan? Pamati ha mga sumat ha radyo o ha telebisyon. Kitaa an siyahan nga pahina han pahayagan. Panga- limbasugi liwat nga maaghat an mga tawo nga makiistorya, ngan pamati kon nagyayakan hira. Bangin mahibaroan mo nga nangangalimbasog hira paglam- pos han makuri nga mga problema - kawad-i hin trabaho, pagbayad han ple- te, sakit, kamatay han usa nga membro han pamilya, peligro tungod han kri- men, kawaray-hustisya ha mga kamot han usa nga may awtoridad, pagbulag han pag-asawa, pagdisiplina han kabataan, ngan iba pa. Makakabulig ba ha ira an Biblia? Oo. Kon nagtitikang ha pakiistorya, sigurado nga may-ada ka ginhuhunahuna nga tema. Kondi, kon nagpapakita an tawo nga interesado gud hiya ha iba nga tema, ayaw pag-alang ha paghisgot hito kon mahihimo mo, o magtan- yag hin pagbalik para han pipira nga mapulsanon nga impormasyon. Siyem- pre, ginlilikyan naton an 'paghilabot ha mga butang nga waray kalabotan ha aton,' kondi nalilipay kita nga isumat ha iba an praktikal nga sagdon nga igin- hahatag han Biblia. (2 Tes. 3:11) Matin-aw, an nakakaapekto gud ha mga tawo amo an sagdon han Biblia nga nakakabantad han ira kalugaringon nga kina- buhi. Kon diri hinsasabtan han mga tawo kon paonan-o an aton mensahe perso- nal nga nakakaapekto ha ira, bangin tapuson dayon nira an pakiistorya. Bisan kon tugotan nira nga magyakan kita, an kapakyas naton ha pagpakita han praktikal nga bili han tema bangin magpasabot nga an aton mensahe magka- kaada hin gutiay gud la nga epekto ha ira kinabuhi. Ha kabaliktaran, kon aton ipatin-aw an praktikal nga bili han mensahe, an aton pag-istorya mahimo pag- tikangan han importante nga pagbag-o ha mga kinabuhi han mga tawo. Kon nagdudumara hin mga pag-aram ha Biblia, padayon nga ipatin-aw an praktikal nga aplikasyon. (Prob. 4:7) Buligi an mga estudyante nga hisabtan an Kasuratanhon nga sagdon, mga prinsipyo, ngan mga ehemplo nga nagpa- pakita ha ira kon paonan-o maglalakat ha mga dalan ni Jehova. Pabug-ati an mga kapulsanan nga nagtitikang ha pagbuhat hito. (Isa. 48:17, 18) Magpapa- gios ini ha mga estudyante ha paghimo han ginkikinahanglan nga mga pag- bag-o ha ira kinabuhi. Parig-ona dida ha ira an gugma kan Jehova ngan an hingyap nga lipayon hiya, ngan tuguti nga an kadasig ha pag-aplikar han sag- don tikang ha Pulong han Dios magtikang gud ha ira. PAGBANSAY: Repasoha an mga gowa han An Aton Ministeryo ha Ginhadian nga may-ada ka, ngan pagpili hin usa o duha nga presentasyon nga inaabat mo nga praktikal gud gami- ton ha iyo teritoryo. Sarihi ito ha pag-alagad ha kanataran. 159
24 PAGPILI HAN MGA PULONG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Gamit hin mga pulong nga nagpapakita hin pagtahod ngan pagka- buotan, masayon masabtan, nakakahatag hin pagkaibaiba ha paagi han imo pagyakan, ngan nagpapahayag hin angayan nga kadasig ngan pagbati. Gamita an mga pulong ha paagi nga nauyon ha mga surundon ha gramatika. AN MGA pulong epektibo nga mga garamiton ha komunikasyon. Kondi basi matuman han aton mga pulong an espisipiko nga katuyoan, kinahanglan aton pilion ito hin maopay. An pulong nga bangin angayan ha usa nga okasyon ma- himo magkaada sayop nga epekto ha iba nga mga kahimtang. Kon gamiton ha sayop nga paagi, an makapainteres nga ekspresyon bangin magin 'nakakasakit nga pulong.' An paggamit hin sugad nga mga pulong mahimo magin kawaray-pagtagad, nagpapakita hin kawaray konsideras- yon. An iba nga mga termino may-ada duha nga kahulogan, nga an usa hito nakakainsulto o nakakatamay. (Prob. 12:18; 15:1) Ha luyo nga bahin, "an maopay nga pulong" - an pulong nga naka- kadasig - nagdadara hin kalipay ha kasingkasing han usa nga gin- istoryahan hito. (Prob. 12:25) An pamiling han husto nga mga pulong nagkikinahanglan hin pangalimbasog, bisan han maara- mon nga tawo. An Biblia nagsusumat ha aton nga hi Salomon maaram nga kinahanglan pamilngon an 'makakalipay nga mga pulong' ngan an 'husto nga mga pulong han kamatuoran.' - Ek- les. 12:10. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Nagpapakita ito hin pagtahod ha mensahe nga imo iginpapa- hayag ngan nagsusumat hin damu mahitungod han imo pagtagad ha mga tawo nga imo kaistorya. Nakakaimpluwen- sya ito ha kon paonan-o nagios an iba ha imo ginsisiring. Ha iba nga mga yinaknan, ginagamit an espisipiko nga mga pulong kon nakikiistorya ha mga edaran o may katungdanan ha awtoridad, samtang iba nga mga pulong an ginagamit kon nakikiistorya ha mga kaedad han usa o ha mga mas bata ha iya. An pagbalewaray hito nga mga katalahoran gintatagad nga kawaray-batasan. Diri liwat angayan nga gamiton ha kalugaringon an mga ekspresyon han pagtahod nga ha lokal nga kustomre nakareserba para ha iba. Ha pagpakita hin pagpasidungog, an Biblia naghahatag hin mas hitaas nga su- ruklan kay ha bangin ginkikinahanglan han balaud o han lokal nga kustomre. Nagsasagda ito ha mga Kristiano nga 'tahuron an ngatanan nga klase han mga tawo.' (1 Ped. 2:17) Adton kinasingkasing nga nagbubuhat hini nakikiistorya ha mga tawo han ngatanan nga edad ha matinalahuron nga paagi. Siyempre, damu nga tawo nga diri totoo nga mga Kristiano an nagamit hin nakakainsulto ngan bastos nga mga pulong. Bangin inaabat nira nga an bastos nga mga pulong nakakadugang hin pagpabug-at ha ira ginsisiring. O an ira pag- gamit hito bangin nagpapakita la nga kulang hinduro an ira bokabularyo. Kon 160
Pagpili han mga Pulong batasan han usa an paggamit hin sugad nga mga pulong antes mahibaro han mga paagi ni Jehova, bangin makurian hiya pagbag-o hito nga batasan. Kondi, posible ito. An espiritu han Dios makakabulig ha usa ka tawo nga bag-ohon an mga paagi han iya pagyakan. Kondi, an indibiduwal kinahanglan magin disidi- do liwat ha pagpauswag hin bokabularyo nga puno han mag-opay nga mga pu- long - mga pulong nga makalilipay, makaparig-on - ngan katapos gamiton ito pirme. - Roma 12:2; Efe. 4:29; Kol. 3:8. Mga Pulong nga Masayon Masabtan. An siyahan nga kinahanglanon ha maopay nga pagyakan amo an pagin masayon hito hisabtan. (1 Kor. 14:9) Kon an mga pulong nga imo ginagamit diri hinsasabtan dayon han imo mamarati, baga ka hin nakikiistorya ha ira ha langyaw nga yinak- nan. KON PAONAN-O MAG-UUSWAG Tikang ha mga suhestyon hini nga leksyon, pagpili hin usa la nga punto nga karuyag mo bu- haton. Himoa ito nga imo tumong ha usa ka bulan o sob- ra pa. An iba nga mga pulong may-ada naiiba nga kahulogan ha mga tawo nga aada ha partikular nga propesyon. An sugad nga mga pu- long bangin ginagamit nira ha kada adlaw. Kondi an imo paggamit hito ha sayop nga kahimtang bangin makaulang han imo abilidad ha pakigkomunikar. Dugang pa, bisan kon ordinaryo nga mga pu- long an ginagamit, kon nakukurian ka tungod han diri-kinahang- lanon nga mga detalye, bangin iba na la an hunahunaon han imo mga mamarati. Hunahunaa an imo tumong kon nagbabasa ka. Tipigi ito ha imo hunahuna kon namama- ti ka ha maabtik nga mga mamumulong. Tigamni an mga ekspresyon nga karuyag mo iu- pod ha imo kalugaringon nga pagyakan. Ha sulod hin usa o duha ka adlaw, gamita an kada usa nga imo iginsurat. An mahunahunaon nga mamumulong napili hin mga pulong nga masayon hisabtan bisan hadton limitado an edukasyon. Ha pagsubad kan Jehova, hiya nagpapakita hin konsiderasyon ha "kablasanon." (Job 34:19) Kon makita han mamumulong nga ki- nahanglan gamiton an diri-pamilyar nga pulong, sadang niya ga- miton ito may kalabotan ha simple nga mga grupo han mga pu- long nga nagpapatin-aw han kahulogan hito. An simple nga mga pulong nga pinili hin maopay nagpapahayag hin mga ide- ya nga epektibo hinduro. Masayon hisabtan an halipot nga mga pagsaysay ngan simple nga mga grupo han mga pulong. Mahimo ito updan hin pipira nga mas hilaba nga mga pagsaysay basi an pahayag magin matalunoy pamation. Kondi para ha mga ideya nga karuyag mo hinumdoman gud han imo mga mamarati, pagpili hin simple nga mga pulong ngan halipot nga mga pagsaysay. Pagkaibaiba Ngan Pagkahusto ha Pagsaysay. Damu hinduro an mag-opay nga mga pulong. Imbes nga gamiton an pariho nga mga ekspresyon ha tagsa nga kahimtang, gamita an magkalainlain nga mga pulong. Dida hito magigin makapainteres ngan masasabtan an imo pahayag. Paonan-o mo mapapauswag an imo bokabularyo? Kon nagbabasa, bagisi an bisan ano nga mga pulong nga diri mo bug-os nga nasasabtan, ngan kitaa ini ha diksyonaryo kon may-ada hito ha iyo yinaknan. Pagpili hin pipira hiton diri-pamilyar nga mga pulong, ngan pangalimbasugi gud nga gamiton ito kon angayan. Luwasa ito hin maopay ngan gamita ito ha 161
162 Pagpili han mga Pulong konteksto diin masasabtan dayon ito ngan diri magdadani la han atensyon. An pagpauswag han imo bokabularyo makakadugang han pagkaibaiba ha imo pag- pahayag. Kondi kinahanglan magbantay - kon an usa ka tawo sayop an paglu- was o paggamit han mga pulong, bangin maghunahuna an iba nga diri gud hiya maaram han iya ginyayakan. An aton katuyoan ha pagpauswag han aton bokabularyo amo an paghatag hin impormasyon, diri basi dayawon kita han aton mga mamarati. An kompli- kado nga pahayag ngan hilaba nga mga pulong mahimo makadani han aten- syon ha mamumulong. Sadang magin hingyap naton an pagsumat hin birilhon nga impormasyon ngan himoon nga magin makapainteres ito ha mga nama- mati hito. Hinumdumi an proberbio han Biblia: "An dila han makinaadmana- non naluwas hin maopay [tungod] han hibaro." (Prob. 15:2) An paggamit hin maopay nga mga pulong, an angayan nga mga pulong nga masayon hisabtan, nabulig nga magin nakakaparepresko ngan nakakapagios an aton pahayag im- bes nga magin masumo ngan diri-makapainteres. Samtang ginpapauswag mo an imo bokabularyo, tagda hin maopay an pag- gamit han husto nga pulong. An duha nga pulong bangin may-ada pagkapariho kondi gutiay nga pagkaiba ha mga kahulogan kon gamiton ha magkaiba nga mga kahimtang. Kon maaram ka hini, mapapauswag mo an katin-aw han imo pahayag ngan malilikyan an makaurit ha imo mga mamarati. Pamati hin mao- pay ha mga tawo nga maabtik magyakan. Iginlilista han iba nga mga diksyonar- yo ha ilarom han tagsa nga pulong an mga synonym (mga pulong nga haros pariho an kahulogan) ngan an mga antonym (mga pulong nga baga hin kaba- liktaran an kahulogan) hito. Salit mabibilngan mo diri la an magkalainlain nga mga ekspresyon para han pariho nga ideya kondi liwat an magkaibaiba nga mga bahin han kahulogan. Mapulsanon gud ini kon namimiling ka han husto nga pulong para ha partikular nga kahimtang. Antes idugang an usa nga pulong ha imo bokabularyo, siguroha nga maaram ka kon ano an kahulogan hito, kon paonan-o ginluluwas ito, ngan kon san-o sadang gamiton ito. An mga pulong nga espisipiko naghahatag hin mas matin-aw nga paghulag- way kay han hadton para ha kabug-osan. Bangin magsiring an mamumulong: "Hito nga panahon, damu nga tawo an nagkasakit." O mahimo hiya magsiring: "Katapos han Girra ha Kalibotan I, ha sulod hin pipira ka bulan, mga 21,000,- 000 ka tawo an nagkamatay tungod han trangkaso Espanyola." Daku gud an ka- ibahan nga nahihimo kon matin-aw nga iginsasaysay han mamumulong kon ano an iya iginpapasabot han "hito nga panahon," "damu nga tawo," ngan "nagkasakit"! An imo pagsaysay ha sugad hini nga paagi nagkikinahanglan hin kahibaro mahitungod han mga impormasyon nga may kalabotan ha imo tema sugad man hin maopay nga pagpili han mga pulong. An paggamit han husto nga pulong makakabulig liwat ha imo nga maipatin- aw an punto ha pipira la ka pulong. Ha luyo nga bahin, an damu nga pulong nakakatabon han mga ideya. An pagin simple nabulig ha iba nga masabtan da-
Pagpili han mga Pulong yon ngan mahinumdoman an importante nga mga impormasyon. Nabulig ito ha paghatag han husto nga kahibaro. Bantogan hinduro an katutdoan ni Jesu- Kristo tungod han pagin simple han mga pulong hito. Mahibaro ha iya. (Kitaa an mga ehemplo nga nahirekord ha Mateo 5:3-12 ngan Markos 10:17-21.) Mag- bansay han diretso ha punto nga pagyakan ha pinili hin maopay nga mga pu- long. Mga Pulong nga Nagpapahayag hin Kadasig, Pagbati, Katin-aw. Sam- tang ginpapauswag mo an imo bokabularyo, hunahunaa diri la an bag-o nga mga pulong kondi liwat an mga pulong nga may-ada partikular nga mga kuwa- lidad. Tagda, pananglitan, an mga berbo nga nagpapahayag hin kadasig; an mga adhetibo nga nagsasaysay hin katin-aw; ngan an mga ekspresyon nga nag- papakita hin kapaso, maloloy-on nga pagbati, o nagpapasabot hin pagkasin- sero. An Biblia puno hin mga ehemplo han sugad may kahulogan nga mga pu- long. Pinaagi kan propeta Amos, hi Jehova nagsagda: "Pangita hin kaopayan, ngan ayaw hin karaotan . . . Dumti an maraot, ngan higugmaa an maopay." (Amos 5:14, 15) Kan Hadi Saul, hi propeta Samuel nagsiring: "Linaknit ni Jeho- va an ginhadian ha Israel tikang ha imo hini nga adlaw." (1 Sam. 15:28) Han nakikiistorya kan Esekiel, ginamit ni Jehova an mga pulong nga makuri hinga- limtan, nga nasiring: "An bug-os nga balay han Israel magtig-a an agtang ngan tikig an kasingkasing." (Esek. 3:7) Ha pagpabug-at han duro nga sala han Israel, hi Jehova nagpakiana: "Magtitikas ba an mga tawo ha Dios? Kondi iyo ako gin- tikasan." (Mal. 3:8) Ha pagsaysay mahitungod han pagsari han pagtoo ha Ba- bilonya, matin-aw nga nagsumat hi Daniel nga "hi Nabukodonosor napuno hin pamintas" tungod kay hira Sadrak, Mesak, ngan Abednego waray magsing- ba ha iya imahen, salit nagsugo hiya nga gapuson hira ngan ilabog ngadto "ha naglalaga nga binaga nga hudno." Basi buligan kita nga masabtan an duro nga kapaso, hi Daniel nagsumat nga an hadi nagsugo ha iya mga tawo nga "pasu- on an hudno ha pito ka pilo labi kay han nababatasan ha pagpapaso hini" - ma- paso hinduro salit han paghirani nira ha hudno, namatay an mga surugoon han hadi. (Dan. 3:19-22) Han nakikiistorya ha mga tawo ha Jerusalem pipira ka adlaw antes hiya mamatay, hi Jesus nagsiring nga may hilarom nga pagba- ti: "Makapira nga buot ko pagtirukon an imo mga anak, sugad han usa nga ugang nga nagtitirok han iya mga kapisoan ha sirong han iya mga pako, ngan kamo nadiri. Kitaa, an iyo balay binabayaan ha iyo nga mamingaw." - Mat. 23: 37, 38. An pinili hin maopay nga mga pulong makakahatag hin matin-aw nga mga hulagway ha hunahuna han imo mga mamarati. Kon ginagamit mo an mga pulong nga nakakapukaw han mga sentido, an imo mga mamarati "makakaki- ta" ngan "makakakapot" han mga butang nga imo igin-iistorya, "makakati- law" ngan "makakasimhot" han mga pagkaon nga imo gin-uunabi, ngan "ma- kakabati" han mga tunog nga imo iginsasaysay ngan han mga tawo nga imo 163
164 Pagpili han mga Pulong ginkukotar. Magigin interesado hinduro an mamarati ha imo ginsisiring tu- ngod kay binubuligan mo hira nga magin totoo gud ha ira an mga butang. An mga pulong nga nagsasaysay hin matin-aw han mga ideya mahimo mag- patawa o magpatangis ha mga tawo. Makakadasig ito hin paglaom, nagsisilsil ha nasusubo nga tawo han hingyap nga mabuhi ngan nagpapagios ha iya nga higugmaon an iya Maglalarang. An mga tawo ha bug-os nga tuna naaapektohan hinduro han paglaom nga iginhahatag han mga pulong ha mga teksto han Bib- lia sugad han Salmo 37:10, 11, 34; Juan 3:16; ngan Pahayag 21:4, 5. Samtang binabasa mo an Biblia ngan an mga publikasyon han 'matinuma- non ngan maaramon nga uripon,' maoobserbahan mo an magkalainlain nga mga pulong ngan grupo han mga pulong. (Mat. 24:45) Ayaw pagbasaha la ngan hingalimti ito. Pagpili hin mga pulong nga makaruruyag ha imo, ngan iupod ito ha kada adlaw mo nga bokabularyo. Pagyakan nga Nauyon ha mga Surundon ha Gramatika. Maaram an iba nga mga tawo nga an ira pagyakan bangin diri pirme nauyon ha mga surundon ha gramatika. Kondi ano an mahimo nira buhaton mahitungod hito? Kon naeskwela ka pa, salingabota an higayon yana nga mahibaro han husto nga gramatika ngan han maopay nga pagpili han mga pulong. Kon diri ka sigu- rado han hinungdan han partikular nga surundon ha gramatika, pakiana ha imo magturutdo. Ayaw pag-aram han gramatika basi makapasar la. May-ada ka tumong nga bangin waray hito an iba nga mga estudyante. Karuyag mo magin epektibo nga ministro han maopay nga sumat. Ano man kon edaran ka na ngan nagtubo nga nagyayakan hin yinaknan nga iba ha imo ginagamit yana? O bangin gutiay la an panahon nga nag-eskwela ka ha imo kalugaringon nga yinaknan. Ayaw panluya. Lugod, pangalimbasog gud basi mag-uswag, nga ginbubuhat ito tungod han maopay nga sumat. An kadak- an han aton nahibabaroan mahitungod ha gramatika aton hinbabaroan pinaa- gi han pagpamati ha pagyakan han iba. Salit pamati hin maopay kon nagpapa- hayag an maabtik nga mga mamumulong. Kon nagbabasa ka han Biblia ngan basado-ha-Biblia nga mga publikasyon, tigamni an pagkahan-ay han mga pu- long, an kombinasyon han mga pulong, ngan an konteksto diin ginamit ito. Su- bara ini nga mga ehemplo ha imo paagi han pagyakan. An popular nga mga artista ngan mga parakanta bangin nagamit hin mga ekspresyon ngan mga estilo han pagyakan nga diri uyon ha paggamit ha gra- matika. Nahihilig an mga tawo ha pagsubad hito nga mga indibiduwal. An mga parabaligya hin droga ngan an iba pa nga mga kriminal o imoral agsob nga may-ada kalugaringon nga bokabularyo, naghahatag ha mga pulong hin mga kahulogan nga naiiba gud han normal nga kahulogan. Diri maaramon para ha mga Kristiano nga magsubad ha bisan hin-o hini nga mga tawo. An pagbuhat hito magpapakilala nga kaupod kita han sugad nga mga tawo han kalibotan ngan han ira paagi han pagkinabuhi. - Juan 17:16.
Pagpili han mga Pulong 165 Batasana an paggamit han maopay nga mga pulong kada adlaw. Kon imo tu- tugotan nga an imo pagyakan magin waray-pagtagad ha kada adlaw nga pakiis- torya, ayaw paglaom nga makakayakan ka hin maopay ha espesyal nga mga okasyon. Kondi kon gamiton mo an mga pulong nga maopay an kuwalidad ha ordinaryo nga mga kahimtang ha kinabuhi, magigin masayon ngan natural ito ha imo kon aadto ka ha entablado o kon nagsasangyaw ha iba mahitungod han kamatuoran. PAGBANSAY: Samtang nag-aandam ka para han Pag-aram ha Barantayan o Pag-aram ha Libro han Kongregasyon hini nga semana, pagpili hin pipira nga mga pulong nga makuri mo masabtan an kahulogan. Kitaa ito ha diksyonaryo kon may-ada ka, o ipakiana an ka- hulogan hito ha usa nga maaram gud han mga pulong. Mga pulong nga karuyag ko idugang ha akon nag-uuswag nga bokabularyo Para han pagkaibaiba ngan pagkahusto Ha pagpahayag hin kadasig, pagbati, o katin-aw
25 PAGGAMIT HAN OUTLINE
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magyakan nga basado ha outline, ha hunahuna man o sinurat, imbes nga gumamit hin pulong-por-pulong nga manuskrito ha pag- pahayag. MAHIMO magin makakurulba ha damu nga mga tawo an paghunahuna hin pagpahayag basado ha outline. Mas may-ada kompyansa hira kon an ngata- nan nga ira igyayakan nahisurat ha papel o minimorya. Kondi, ha tinuod, kita ngatanan nagyayakan kada adlaw nga waray manus- krito. Ginbubuhat naton ito ha pakiistorya ha pamilya ngan kasangkayan. Ginbubuhat naton ito kon nakikigbahin ha ministeryo ha kanataran. Ngan aton ginbubuhat ito kon kinasingkasing nga nag-aampo, ha pri- bado man o kon nangunguna ha usa ka grupo. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An pag-andam hin outline na- bulig ha imo nga maorganisa an imo mga ideya. Kon ginaga- mit ito ha pagpahayag nagigin mas masayon ha imo an pagin sugad-hin-nakikiistorya ngan an pagyakan hin kinasingkasing. Kon nagpapahayag ka, may-ada ba kaibahan kon nagamit ka hin manuskrito o outline? Bisan kon an pagbasa han inandam nga manuskrito makakabulig ha pagsiguro han pagkahusto ngan ha paggamit han pinili nga mga pulong, limitado la an mahi- himo hito ha pag-abot han kasingkasing. Kon nagbabasa ka hin damu nga mga pagsaysay, kasagaran nga gagamiton mo an kalak- si ngan an pagbarobag-o han kadaku o tono han tingog nga naii- ba tikang ha imo natural, sugad-hin-nakikiistorya nga estilo. Kon an imo atensyon mas nakasentro ha imo mga nota kay ha imo mamarati, ba- ngin damu an diri mamati hin sugad kaopay han ira pamati kon inaabat nira nga ginhuhunahuna mo hira ngan iginpapahiuyon mo an imo materyal ha ira mga kahimtang. Para han epektibo gud nga pahayag, gimaopayi an eks- temporanyo nga pagpahayag. An Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo gindisenyo ha pagbulig ha aton ha kada adlaw nga pagkinabuhi. Kon nakikiistorya kita ha kasangkayan, diri kita nakuha hin papel ngan nagbabasa ha ira han aton mga ideya basi ma- siguro an gimaopayi nga mga pulong. Ha pag-alagad ha kanataran, diri kita nagdadara hin babasahon nga manuskrito, tungod ha kabaraka nga bangin hingalimtan naton an iba nga mga punto nga karuyag naton isumat ha mga tawo. Kon nagdidemonstrar ha eskwelahan kon paonan-o magsasangyaw ha sugad nga mga kahimtang, magbansay ha pagyakan ha natural gud nga paa- gi. Pinaagi han maopay nga pangandam, mahibabaroan mo nga an outline, ha hunahuna man o ha sinurat, kasagaran nga igo na ha pagpahinumdom ha imo han nangunguna nga mga ideya nga karuyag mo ig-istorya. Kondi pao- nan-o mo mapapatubo an kompyansa nga ginkikinahanglan ha pagyakan ba- sado ha usa nga outline? 166
Paggamit han Outline Organisaha an Imo mga Ideya. Basi magamit an outline kon nagpapaha- yag, kinahanglan organisahon mo an imo mga ideya. Diri ini nangangahulo- gan hin pagpili han mga pulong nga plano mo gamiton. Nangangahulogan la ito hin paghunahuna antes ka magyakan. Ha adlaw-adlaw nga pagkinabuhi, an usa ka tawo bangin patigda-tigda nga nagyayakan nga diri naghuhunahuna han mga resulta hito salit ha urhi nag- babasol hiya nga iya ginyakan ito. An usa pa ka tawo bangin nagyayakan nga baga in waray katuyoan, pabarobalhin tikang ha usa nga ideya ngadto ha iba. Ini nga mga hilig mahimo ma- lamposan pinaagi han pag-undang basi maghimo hin simple nga outline ha hunahuna antes magtikang ha pagyakan. Huna- hunaa siyahan an imo tumong, sunod pilia an mga paagi nga ki- nahanglan mo buhaton basi madangat ito, ngan katapos magti- kang pagyakan. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Ipasilsil ha imo hunahuna an mga kapulsanan han pagpaha- yag basado ha outline. Ha kada adlaw nga pakiistor- ya, organisaha an imo mga ideya antes ka magyakan. Nag-aandam ka ba ha pag-alagad ha kanataran? Magkaada hin panahon diri la ha pag-organisa han imo bag nga pansang- yaw kondi ha pag-organisa liwat han imo nga ideya. Kon mag- desisyon ka nga gamiton an usa han iginsuhestyon nga mga presentasyon tikang ha An Aton Ministeryo ha Ginhadian, ba- saha ito hin pipira ka beses basi magin matin-aw ha hunahu- na an nangunguna nga mga ideya. Ipahayag an nangunguna nga mga punto hito ha usa o duha ka halipot nga mga pag- saysay. Ipahiuyon an mga pulong ha imo personalidad ngan ha mga kahimtang ha iyo teritoryo. Mahibabaroan mo nga mapul- sanon an pagkaada hin outline ha hunahuna. Ano an mahimo iupod hito? (1) Sugad nga introduksyon, mahimo ka mag-una- bi hin butang nga nakakapabaraka ha damu nga tawo ha iyo lu- gar. Hangyoa an tagbalay nga magkomento. (2) Hunahunaa an espisipiko nga butang nga mahimo mo iistorya mahitungod ha tema, upod na an usa o duha nga teksto nga nagpapakita kon ano an iginsasa- ad nga pagbubuhaton han Dios para ha katalwasan. Kon tagan hin higayon, pabug-ati nga bubuhaton ini ni Jehova pinaagi han iya Ginhadian, an iya la- ngitnon nga gobyerno. (3) Dasiga an tawo nga gumios sumala han iyo ginhis- gotan. Mahimo ka magtanyag hin literatura ngan/o pag-aram ha Biblia ngan maghimo hin sigurado nga mga kahikayan ha pagpadayon han paghisgot. Basi magkaada han ginkikina- hanglan nga kompyansa ha pagpahayag basado ha outline, pag-ampo kan Jehova, ngan ba- tasana an agsob nga pakigbahin ha mga katirok ha kongregasyon. Himoa an imo outline nga sim- ple, masayon basahon ha madaliay nga pagsiplat. Mag-andam ha pagpahayag pi- naagi han pagrepaso han mga ideya, diri pagmemorya han mga pulong. An outline ha hunahuna bangin amo la an kinahanglanon mo para ha su- gad nga presentasyon. Kon karuyag mo gumamit hin sinurat nga outline an- tes han imo siyahan nga pagbisita, an outline mahimo nga may-ada pipi- ra la nga mga pulong nga gagamiton ha imo introduksyon, an tigaman han usa o duha nga teksto, ngan an halipot nga nota han karuyag mo unabi- hon ha imo konklusyon. An pag-andam ngan paggamit han sugad nga outline 167
168 Paggamit han Outline magpupugong ha aton nga magyakan hin bisan ano, nabulig ha aton nga iha- tag an matin-aw nga mensahe nga masayon hinumdoman. Kon may-ada pakiana o pagriwa nga agsob bumangon ha iyo teritoryo, ba- ngin makita mo nga mapulsanon an pagsaliksik mahitungod hito. Kasagaran nga an ginkikinahanglan mo amo la an duha o tulo nga simple nga mga pun- to ngan an mga teksto nga babasaran hito. An "Mga Topiko ha Biblia Para ha Paghisgot" o an dagku nga letra nga mga sub-ulohan ha Reasoning From the Scriptures mahimo magtagana han outline nga imo gud kinahanglan. Bangin makakuha ka hin angayan nga kotasyon tikang ha lain nga reperensya nga ka- ruyag mo iupod. Paghimo hin halipot nga sinurat nga outline, ilakip an kopya han ginkotar, ngan tipigi ini upod han imo mga gamit ha pag-alagad ha kana- taran. Kon an tagbalay nagpapakiana o nariwa, sumati hiya nga kinakarawat mo an higayon nga mangatadongan ha kon ano an imo tinotoohan. (1 Ped. 3:15) Gamita an outline sugad nga basihan han imo baton. Kon nangunguna ka ha imo pamilya, ha usa ka grupo han pag-aram ha lib- ro, o ha kongregasyon ha pag-ampo, mapulsanon liwat an pag-organisa han imo mga ideya. Sumala ha Lukas 11:2-4, hi Jesus naghatag ha iya mga disipulo hin simple nga outline para han makahuluganon nga pag-ampo. Ha pagdedi- kar han templo ha Jerusalem, hi Salomon nag-ampo hin hilaba. Matin-aw nga ginhunahuna niya hin abanse pa an tema. Iya iginsentro an atensyon siyahan kan Jehova ngan ha Iya saad kan David; sunod ha templo; ngan katapos, ha es- pisipiko nga mga kahimtang ngan mga grupo han mga tawo. (1 Hadi 8:22-53) Makakapahimulos kita tikang hini nga mga ehemplo. Tipigi nga Simple an Imo Outline han Pahayag. An imo ba outline gintu- yo basi gamiton kon nagpapahayag? Pira kadamu an kinahanglan iupod hito? Hinumdumi nga an tuyo han outline amo an pagbulig ha imo nga hinum- doman an mga ideya. Bangin abaton mo nga magigin mapulsanon an pagsu- rat hin pipira nga mga pagsaysay para ha introduksyon. Kondi katapos hito, magsentro ha mga ideya, diri ha mga pulong. Kon isusurat mo ito nga mga ide- ya ha porma hin mga pagsaysay, himoa nga halipot an mga pagsaysay. Sadang magin matin-aw hinduro ha imo outline an pipira nga nangunguna nga mga punto nga plano mo paghisgotan. Mahihimo ini pinaagi han pagsurat hito ha dagku nga mga letra, pagbagis han mga punto, o pagmarka hito hin de-kolor. Ilarom han tagsa nga nangunguna nga punto, ilista an mga ideya nga karu- yag mo gamiton kon naghihisgot hito. Isurat an mga teksto nga plano mo nga basahon. Kasagaran nga gimaopayi an aktuwal nga pagbasa tikang ha Bib- lia. Isurat an mga ilustrasyon nga karuyag mo gamiton. Bangin may-ada ka li- wat epektibo, sekular nga kotasyon nga angayan. Himoa nga detalyado an imo mga nota basi magkaada espisipiko nga mga impormasyon nga ipipresenta. Mas masayon gamiton an outline kon malimpyo ito. An iba nagamit hin mga outline nga simple hinduro. An outline bangin may-ada pipira ka importante nga mga pulong, minimorya nga mga teksto nga
uunabihon han mamumulong, ngan mga ginuhit o mga retrato nga nabulig ha iya nga hinumdoman an mga ideya. Pinaagi hinin simple nga mga nota, naipipresenta han mamumulong an iya pahayag ha lohikal nga pagkasuru- nod ngan ha sugad-hin-nakikiistorya nga paagi. Ito an katuyoan hini nga lek- syon. Ha pahina 39 tubtob 42 hini nga libro, makikita mo an impormasyon mahi- tungod han "Paghimo han Outline." Mapulsanon gud nga basahon ito sam- tang ginpapauswag mo ini nga aradman ha "Paggamit han Outline." Kon Paonan-o an Paggamit han Outline. Kondi yana, an imo tumong diri la an pag-andam han imo pahayag ha outline nga porma. Ito an epektibo nga paggamit han outline. An siyahan nga paagi ha paggamit han imo outline amo an pag-andam para han pahayag. Kitaa an tema, basaha an tagsa han nangunguna nga mga pun- to, ngan isaysay ha imo kalugaringon an kalabotan han kada usa hiton nangu- nguna nga mga punto ha tema. Tigamni kon pira ka minutos an magagamit ha tagsa ka nangunguna nga punto. Yana balika ngan pag-admi utro an siyahan nga nangunguna nga punto. Repasoha an mga argumento, mga teksto, mga ilustrasyon, ngan mga ehemplo nga plano mo gamiton ha pagpatin-aw hito nga punto. Pag-admi an materyal hin damu ka beses tubtob nga matin-aw na ha hunahuna ito nga bahin han imo pahayag. Buhata liwat ito ha tagsa han iba nga nangunguna nga mga punto. Tagda kon ano an mahimo mo kuhaon, kon kinahanglanon, basi matapos ha husto nga oras. Katapos repasoha an bug-os nga pahayag. Magsentro ha mga ideya, diri ha mga pulong. Ayaw pagmemor- yaha an pahayag. Kon nagpapahayag ka, sadang tipigan mo an maopay nga pagsiplat ha imo mga mamarati. Katapos basahon an usa nga teksto, kasagaran nga sadang ka mangatadongan uyon hito nga ginagamit an imo Biblia kondi diri nabalik pag- kita ha imo mga nota. Sugad man, kon magamit ka hin ilustrasyon, isumat ito nga sugad hin nakikiistorya ka ha mga sangkay imbes nga basahon ito tikang ha imo mga nota. Samtang nagyayakan ka, ayaw pagkita ha imo mga nota para ha tagsa nga pagsaysay. Pagyakan hin kinasingkasing, ngan maaabot mo an mga kasingkasing hadton namamati ha imo. Kon magin maabtik ka na ha pagpahayag basado ha outline, nahimo mo na an importante hinduro nga paagi han pag-uswag ha pagin epektibo nga ma- mumulong ha publiko. PAGBANSAY: Antes ka kumadto ha pag-alagad ha kanataran hini nga semana, pag-andam hin usa nga outline ha hunahuna mahitungod han usa ka espisipiko nga butang nga karuyag mo ig- istorya. (Kitaa an pahina 167, parapo 3.) Samtang nagsasangyaw, tigamni kon pira ka beses mo nahihimo an imo ginplano nga pakiistorya o bisan la an pagsumaryo han men- sahe. Paggamit han Outline 169
26 LOHIKAL NGA PAGHIMO HAN MATERYAL
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ihan-ay an imo materyal ha paagi nga nagpapatin-aw kon paonan-o an mga ideya may-ada kalabotan ha usa kag usa ngan ha mga kon- klusyon nga imo ginhihimo o ha tumong nga imo pinangangalimba- sogan nga makab-ot. ANTES organisahon an materyal ha lohikal nga paagi, kinahanglan may-ada ka ginhuhunahuna nga tumong. An imo ba tumong amo an pagpahibaro la ha iba mahitungod han partikular nga tema - usa nga tinotoohan, paggios, kalidad, klase han paggawi, o paagi han pagkinabuhi? Naglalaom ka ba nga pamatud-an o riwahon an espisipiko nga ideya? An imo ba tumong amo an pag-aghat hin apresasyon ha usa ka butang o an pagpagios? Ipipresenta mo man an imo ma- teryal ha usa ka tawo o ha mas damu nga mamarati, basi mahimo ito ha epektibo nga paagi, kinahanglan tagdon mo kon ano an ira hinbabaroan na mahitungod han tema ngan kon ano an ira pag- gios ngada hito. Katapos mo buhaton ini, i-outline an imo mater- yal ha paagi nga mabulig ha imo nga madangat an imo tumong. Mahitungod han ministeryo ni Saulo (Pablo) ha Damasko, an Buhat 9:22 nagsusumat nga iya "ginpasamok an mga Judio, nga naukoy ha Damasko, ngan nagpamatuod [ha lohikal nga paagi] nga ini amo hi Kristo." Ano an nahiupod hiton lohikal nga pama- tuod? Sugad han iginpapakita han rekord han urhi nga ministeryo ni Pablo ha Antiokia ngan Tesalonika, siyahan ginamit niya sugad nga pundas- yon an kamatuoran nga an mga Judio nagkarawat han Hebreo nga Kasuratan ngan nagpapahayag nga natoo hira han ginsisiring hini mahitungod han Me- sias. Katapos, tikang hito nga Kasuratan, ginpili ni Pablo an mga bahin nga naghihisgot han kinabuhi ngan ministeryo han Mesias. Ginkotar niya ini ngan igintanding ito ha aktuwal nga nahitabo may kalabotan kan Jesus. Ha katapo- san, ginhimo niya an matin-aw nga konklusyon, nga hi Jesus amo an Kristo, o Mesias. (Buh. 13:16-41; 17:2, 3) Kon imo liwat ipipresenta an kamatuoran han Biblia ha lohikal nga paagi, mahimo ito makakombinse ha iba. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon iginpipresenta an impor- masyon ha lohikal nga paagi, mas masayon ito hisabtan, kara- waton, ngan hinumdoman han mamarati. Paghan-ay han Presentasyon. An materyal mahimo ihan-ay ha magkalain- lain nga mga paagi nga lohikal. Kon makita mo nga mapulsanon ito, mahimo mo gamiton an kombinasyon han mga paagi. Tagda an pipira han mahimo ga- miton. Paghan-ay uyon ha tema. Nag-uupod ini han pag-organisa han imo materyal ngadto ha mga bahin, nga an tagsa hito nabulig nga madangat an imo tumong. An mga bahin mahimo nga amo an nangunguna nga mga punto nga importan- te basi hisabtan an imo tema. Mahimo nga espisipiko ito nga mga pangatado- 170
Lohikal nga Paghimo han Materyal ngan nga nagpapamatuod o nariwa han pagkatotoo han usa nga butang. Bisan kon may kalabotan ha tema, an pipira nga mga punto mahimo idugang o kuha- on, depende ha imo mamarati o ha imo katuyoan. Tagda an ehemplo han paghan-ay uyon ha tema. An halipot nga presentas- yon mahitungod han ngaran han Dios mahimo mag-unabi han (1) kon kay ano nga importante nga makilala an Dios pinaagi han ngaran, (2) kon ano an nga- ran han Dios, ngan (3) kon paonan-o naton mapapasidunggan ito nga ngaran. Damu an mahibabaroan mahitungod han paghan-ay han materyal uyon ha tema pinaagi han pag-usisa han mga publikasyon nga ginhimo han 'matinuma- non ngan maaramon nga uripon' basi gamiton ha mga pag-aram ha Biblia ha balay. (Mat. 24:45) Ini nga mga publikasyon kasagaran nga may-ada damu nga tema, o mga topiko, nga makakabulig ha mga estudyante nga hisabtan an kabug-osan han basihan nga mga kamatuoran han Biblia. An mas dagku nga mga publikasyon naga- mit hin mga sub-ulohan ha pagbahin han tagsa nga kapitulo. An tagsa nga topiko nag-aandam han estudyante para han materyal nga masunod ngan nakakabulig ha bug-os nga paghulagway. PAKIANHI AN IMO KALUGARINGON . . . Ano ba an akon tumong? An tagsa ba nga nangunguna nga punto matin-aw nga may kalabotan hito nga tumong? Kon nagpipili han materyal, gintatagad ko ba an mga pangi- nahanglan han akon mamarati? Hinungdan ngan epekto. An pangatadongan tikang ha hinung- dan ngadto ha epekto usa pa nga paagi ha pagpresenta han mga impormasyon ha lohikal nga paagi. Ginhan-ay ko ba an materyal basi maggiya ha mga hunahuna han akon mga mamarati tikang ha usa nga ideya ngadto ha su- nod nga waray mga lat-ang nga diri nira maikakaw-ing dayon? Kon nakikiistorya ka ha usa ka grupo o ha mga indibiduwal nga nagkikinahanglan nga hunahunaon hin mas maopay an resulta han usa ka butang nga ira ginbubuhat o ginpaplano nga buhaton, mahimo magin epektibo ini nga paagi. An Proberbios kapitulo 7 naghahatag hin gimaopayi nga ehemplo hini. Matin-aw nga igin- sasaysay hito kon paonan-o an usa nga waray eksperyensya nga ba- tan-on nga lalaki nga "waray sarabotan" (an hinungdan) nasulay han usa nga bigaon ngan nag-aantos han mapait nga mga resulta (an epekto). - Prob. 7:7. Para han dugang nga pagpabug-at, mahimo mo pagtandingon an maraot nga mga resulta nga naeksperyensyahan hadton napakyas ha paglakat ha mga da- lan ni Jehova ngan an maopay nga mga resulta nga naeksperyensyahan hadton namamati kan Jehova. Tungod kay napagios han espiritu ni Jehova, naghimo hi Moises han sugad nga pagtanding han nakiistorya hiya ha nasud han Israel an- tes hira sumulod ha Tuna nga Iginsaad. - Deut., kap. 28. Ha iba nga mga kahimtang, mas maopay nga tikangan mo an paghisgot pina- agi han pagkilala han kahimtang (an epekto) ngan sunod isaysay an ebidensya nga nagtutudlok ha mga hitabo nga nagresulta hito (an hinungdan). Agsob nga nahiuupod hini an problema-ngan-solusyon nga presentasyon. Problema ngan solusyon. Ha ministeryo ha kanataran, kon maghihisgot ka hin usa nga problema nga nakakaapekto ha mga tawo ngan ipapakita nga may- ada makapatagbaw nga solusyon, bangin makaaghat ini ha tawo nga mamati. 171
172 Lohikal nga Paghimo han Materyal An problema bangin amo an usa nga imo iginbangon o an usa nga iginpahayag han imo kaistorya. An sugad nga problema bangin amo an kamatuoran nga an mga tawo nalala- gas ngan namamatay, an pagsarang han krimen, o an pagkaylap han kawaray hustisya. Diri na ginkikinahanglan an duro nga paghisgot ha pagpakita nga na- hitatabo an sugad nga problema, tungod kay nakikita ito. Tikangi la pinaagi han pag-unabi ha problema, ngan katapos ipresenta an solusyon nga aada ha Biblia. Ha luyo nga bahin, an problema bangin personal, may kalabotan ha mga problema nga inaatubang han solo nga kag-anak, kahulop tungod han grabe nga sakit, o han kakurian nga gin-aantos han usa tungod han waray-gugma nga pagtratar han iba nga tawo. Basi mahimo an gimaopayi, siyahan kinahang- lan nga magin maopay ka nga mamarati. An Biblia nagtatagana hin birilhon nga impormasyon mahitungod hini ngatanan nga mga problema. Kondi kina- hanglan gamiton ito nga may pagsabot. Basi an iyo paghisgot totoo nga magin mapulsanon ha imo kaistorya, kinahanglan magin praktikal ka. Ipatin-aw kon naghihisgot ka hin permanente nga solusyon, temporaryo nga katalwasan, o kon paonan-o la malalamposan an kahimtang nga diri magbabag-o hini nga sistema han mga butang. Ha lain nga pagkayakan, siguroha nga an Kasuratan- hon nga pangatadongan nga imo iginsasaysay igo ha pagparig-on han kon- klusyon nga imo kukuhaon tikang hito. Kay kon diri, an solusyon nga imo iginpapatin-aw bangin diri gud magin lohikal ha imo kaistorya. Pagkasurunod han hitabo. An iba nga materyal kasagaran nga iginpipresen- ta sumala ha pagkasurunod han hitabo. Pananglitan, ha libro han Eksodo, an Napulo nga Kadaot iginpipresenta sumala ha pagkasurunod han pagkahitabo hito. Ha Hebreo kapitulo 11, an kalalakin-an ngan kababayin-an nga susbara- nan an pagtoo iginlista ni apostol Pablo sumala ha pagkasurunod han hitabo. Kon imo isasaysay an mga hitabo ha naglabay sumala ha pagkasurunod, ba- ngin makabulig ini ha imo mamarati nga makasabot kon paonan-o nahitabo an espisipiko nga mga kahimtang. Naaplikar ini ha moderno nga kasaysayan sugad man ha mga hitabo tikang ha mga panahon han Biblia. Salit mahimo mo pagtampuhon an pangatadongan nga sumala ha pagkasurunod han hita- bo ngan ha hinungdan ngan epekto. Kon plano mo nga isaysay an mga hitabo nga iginpapakita han Biblia nga matutuman ha tidaraon, an pagsaysay sumala ha pagkasurunod han mga hitabo posible nga amo an magigin pinakamasa- yon nga paagi basi hisabtan ngan hinumdoman han imo mamarati. An pagsaysay sumala ha pagkasurunod han hitabo diri nangangahulogan nga kinahanglan pirme ka magtitikang ha tinikangan. Ha pipira nga mga ka- himtang, bangin mas epektibo nga tikangan an asoy ha makatirigamnan nga punto ha istorya. Pananglitan, kon nagsasaysay hin eksperyensya, bangin pili- on mo nga ig-istorya an mahitungod han okasyon han ginsarihan an integri-
Lohikal nga Paghimo han Materyal dad han usa ngadto ha Dios. Tungod kay napukaw na an interes pinaagi hito nga bahin han asoy, mahimo mo isaysay an mga detalye nga nagtugway nga- da hito sumala ha pagkasurunod han mga hitabo. Ginagamit an Aplikado La nga Materyal. Mationan-o man an imo pag-or- ganisa han imo materyal, magin mabinantayon nga gamiton la an may kalabo- tan. An tema han imo pahayag kinahanglan makaapekto ha imo pagpili. Sa- dang liwat tagdon kon hin-o an imo mga mamarati. Para ha usa nga grupo han mamarati bangin importante an espisipiko nga punto, kondi para ha iba nga grupo bangin diri ito importante. Kinahanglan siguruhon mo liwat nga an ngatanan nga imo impormasyon makakabulig ha pagkab-ot han imo tumong. Kay kon diri, an imo presentasyon, bisan kon posible nga makapainteres, ba- ngin diri magin epektibo. Kon nagsasaliksik, bangin makakita ka hin damu nga makapainteres nga im- pormasyon may kalabotan ha imo tema. Mationan-o kadamu hito an sadang mo gamiton? Kon imo pakalasan an mamarati hin damu hinduro nga impor- masyon, bangin mawara an imo katuyoan. An pipira nga nangunguna nga mga ideya nga maopay an pagkasaysay mas hinunumdoman dayon kay han damu nga mga ideya nga iginpresenta hin duro kalaksi. Diri ini nangangahu- logan nga diri gud sadang iupod an makapainteres nga nasuporta nga mga im- pormasyon mahitungod han usa nga tema. Kondi ayaw tuguti nga makatabon ito han imo tumong. Tigamni kon paonan-o an sugad nga mga detalye maara- mon nga igin-upod ha Biblia ha Markos 7:3, 4 ngan Juan 4:1-3, 7-9. Samtang nagpapadayon ka tikang ha usa nga punto ngadto ha sunod, magin mabinantayon nga diri buhaton ito hin tigda hinduro nga mawara an imo ma- marati ha pagkasurunod han ideya. Basi an mga ideya magkauruyon hin epek- tibo, bangin kinahanglan mo ikaw-ing an usa nga ideya ngadto ha iba. An kaw- ing mahimo nga usa ka grupo han mga pulong o bangin usa ka kompleto nga pagsaysay nga nagpapakita han kalabotan butnga han mga ideya. Ha damu nga mga yinaknan, an simple nga mga pulong nga nagdudugtong o grupo hin mga pulong mahimo gamiton ha pagpakita han kalabotan han bag-o nga ide- ya ha nahiuna hito. An paggamit han angayan la nga materyal ngan paghan-ay hito sumala ha lohikal nga pagkasurunod makakabulig ha imo ha pagkab-ot han imo tu- mong. PAGBANSAY: Ha imo pagbasa hini nga leksyon, repasoha an materyal ha igo nga kalaksi, iginsasaysay ha imo kalugaringon an importante nga punto han tagsa nga parapo. Tigamni kon pao- nan-o an tagsa nga parapo nabulig ha pagkab-ot han tumong han bug-os nga leksyon. 173
27 EKSTEMPORANYO NGA PAGPAHAYAG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magyakan ha paagi nga natural an pagpili han mga pulong ngan maopay an pag-andam han mga ideya. BANGIN maopay gud an imo paghimo han imo pahayag. Bangin may-ada ka impormatibo nga materyal. Bangin maopay an paagi han pangatadongan. Mahimo mo ito maipahayag ha maabtik nga paagi. Kondi kon nababahin an atensyon han imo mamarati - pipira la han imo ginsisiring an ira pinamama- tian tungod kay kasagaran nga iba nga mga butang an ira ginhuhunahuna - mationan-o kaepektibo an imo presentasyon? Kon nakukurian hira nga ipabilin nga nakasentro an ira mga hunahuna ha paha- yag, posible ba nga maabot mo an ira mga kasingkasing? KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An ekstemporanyo nga pagpaha- yag amo an pinakaepektibo nga paagi ha pagkuha han interes ngan pagpagios han mamarati. Ano an tinikangan han sugad nga problema? Magkalainlain nga mga butang an bangin hinungdan hito. Kasagaran gud nga tungod ito ha kapakyas han pagpahayag ha ekstemporanyo nga paagi. Ha iba nga mga pulong, an mamumulong sobra kaagsob nga nagkikita ha iya mga nota, o an estilo han iya pagpahayag pormal hinduro. Kondi, ini nga mga problema direkta nga may kalabotan ha paagi han pag-andam han pahayag. Kon isusurat mo anay an imo pahayag ngan katapos pangangalimbasogan nga himoon ito nga outline, posible nga makikita mo nga makuri an pagpa- hayag ha ekstemporanyo nga paagi. Kay ano? Tungod kay ginpili mo an ek- sakto nga mga pulong nga plano mo gamiton. Bisan kon gamiton mo an outline ha pagpahayag, mangangalimbasog ka ha paghinumdom han mga pulong nga imo ginamit ha orihinal nga bersyon. Kon iginsurat an usa nga pahayag, mas pormal an mga pulong ngan mas komplikado an mga pagsay- say kay han kada adlaw nga pagyakan. Masasabtan ito ha imo pagpahayag. Imbes nga isurat hin detalyado an pahayag, sarihi an masunod: (1) Pagpili hin tema ngan han nangunguna nga mga bahin han topiko nga imo gagami- ton ha pagsaysay hito nga tema. Para han halipot nga pahayag, bangin igo na an duha nga nangunguna nga punto. An mas hilaba nga pahayag bangin may-ada upat o lima. (2) Ilarom han tagsa nga nangunguna nga punto, ti- gamni an importante nga mga teksto nga plano mo gamiton ha pagsaysay hito; tigamni liwat an imo mga ilustrasyon ngan importante nga mga argu- mento. (3) Hunahunaa kon paonan-o mo titikangan an pahayag. Mahimo ka pa ngani magsurat hin usa o duha nga pagsaysay. Planoha liwat an imo kon- klusyon. 174
Ekstemporanyo nga Pagpahayag Importante hinduro an pangandam para han pahayag. Kondi ayaw memor- yaha an kada pulong han imo pahayag. Ha ekstemporanyo nga pahayag, an sa- dang pabug-atan ha pangandam para han pagpahayag, diri an mga pulong, kondi an mga ideya nga ipapahayag. An mga ideya sadang repasuhon tubtob nga magkauruyon ito ha lohikal nga paagi ha imo hunahuna. Kon an imo pa- hayag lohikal an pagkahan-ay ngan ginplano hin maopay, diri na ini magigin makuri, ngan ha imo pagpahayag, an mga ideya natural ngan masayon na la gumawas. Tagda an mga Kapulsanan. An importante nga kapulsanan han ekstempo- ranyo nga pagpahayag amo nga magyayakan ka ha direkta nga pa- agi nga masasabtan dayon han mga tawo. An imo pagpahayag ma- gigin mas buhi ngan salit mas makapainteres ha imo mamarati. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Tipigi ha imo hunahuna an mga kapulsanan han ekstemporanyo nga pagpahayag. Ini nga paagi han pagpahayag nabulig ha imo nga magkita hin agsob ha imo mga mamarati, nga amo an nagpapauswag han imo komunikasyon ha ira. Tungod kay diri ka nasarig ha mga nota para han mga pulong han kada pagsaysay, mas aabaton han imo mga mamarati nga maaram ka gud han imo tema ngan sin- sero nga natoo ka ha imo ginsisiring. Salit, ini nga klase hin pagpahayag nakakahimo hin madasigon, sugad-hin-nakikiistor- ya nga presentasyon, usa nga kinasingkasing gud nga pahayag nga posible makaabot ha mga kasingkasing han mga mamarati. Imbes nga isurat an imo pa- hayag, paghimo hin simple nga outline. Mag-andam ha pagpahayag pinaagi han usa-usa nga pagre- paso ha hunahuna han tagsa nga nangunguna nga punto. Im- bes nga mabaraka hinduro ha mga pulong, pabug-ati an lohi- kal nga paghan-ay han mga ideya. An ekstemporanyo nga pagpahayag nagtutugot liwat nga ma- gin mapauyon-uyon. An materyal diri sobra kaestrikto an pag- kahan-ay nga diri ka na mahimo makabag-o hito. Pananglitan, temprano hiton nga adlaw nga magpapahayag ka, may-ada maka- tirigamnan nga sumat nga direkta nga may kalabotan ha imo tema. Diri ba angayan an pag-unabi hito? O bangin samtang nagpapahayag ka, nakita mo nga damu ha mamarati an kabataan nga naeskwela. Maopay gud nga ipahiu- yon an imo mga ilustrasyon ngan aplikasyon nga ginhuhunahuna an pagbu- lig ha ira nga maapresyar kon paonan-o an materyal nakakaapekto han ira pagkinabuhi! Lain pa nga kapulsanan han ekstemporanyo nga pagpahayag amo an pagpa- gios han imo kalugaringon nga hunahuna. Kon may-ada ka maapresyaron, makinarawaton nga mamarati, ikaw mismo nagigin mas madasigon ngan nagpapahaluag han mga ideya o nahatag hin panahon ha pag-utro han espisi- piko nga mga punto basi pabug-atan. Kon maobserbahan mo nga nagtitikawa- ra an interes han mamarati, himoa an mga paagi basi masulbad an problema imbes nga magyinakan la ha mga tawo nga nagpapatlaag an mga hunahuna. Likayi an mga Peligro. Sadang mo hibaroan nga an ekstemporanyo nga pagpahayag may-ada liwat posible nga mga peligro. An usa amo an posibili- dad nga sumobra ha oras. Kon imo idugang an damu hinduro nga mga ideya 175
176 Ekstemporanyo nga Pagpahayag durante han pahayag, bangin magin problema an pagin eksakto ha oras. Ma- himo mo masulbad ini kon isusurat mo ha imo outline an igintutugot nga oras ha tagsa nga bahin han pahayag. Katapos sunda gud ini nga eskedyol. An usa pa nga peligro, labi na ha eksperyensyado nga mga mamumulong, amo an sobra nga pagsarig. Tungod kay hiara na magpahayag ha publiko, ba- ngin makita han iba nga diri makuri an pakahunahuna dayon hin mga ideya ngan igpuno ha igintugot nga oras. Kondi an pagpaubos ngan an pag-apresyar han kamatuoran nga nakikigbahin kita ha programa han edukasyon nga hi Je- hova mismo an Gihitaasi nga Instruktor sadang magpagios ha aton nga mai- nampoon nga buhaton an tagsa nga toka ngan mag-andam hin maopay. - Isa. 30:20; Roma 12:6-8. Bangin mas nababaraka an damu nga mamumulong nga diri eksperyensya- do ha ekstemporanyo nga pagpahayag nga bangin hira mahingalimot han ka- ruyag nira isiring. Ayaw tuguti nga ini nga posibilidad makaulang han imo pagbuhat hini nga pitad ngadto ha pag-uswag ha epektibo nga pagpahayag. Pag-andam hin maopay, ngan sarig kan Jehova para han bulig han iya espiri- tu. - Juan 14:26. Diri nahihimo han iba nga mga mamumulong an ekstemporanyo nga pag- pahayag tungod kay nadadaog hira han duro nga kabaraka mahitungod han paagi ha pagpahayag han mga pulong. Oo, an pinili nga mga pulong ngan pagkahusto ha gramatika han manuskrito nga pahayag bangin waray ha eks- temporanyo nga pahayag, kondi mapupun-an ito han makaruruyag, sugad- hin-nakikiistorya nga estilo. An mga tawo kasagaran nga nakarawat dayon han mga ideya nga iginpipresenta pinaagi han mga pulong nga masayon nira hisabtan ngan han mga pagsaysay nga simple. Kon mangandam ka hin mao- pay, magawas hin natural an angayan nga paggrupo han mga pulong, diri tungod kay ginmemorya mo ito, kondi tungod kay ginrepaso mo hin ma- opay an mga ideya. Ngan kon nagamit ka hin maopay nga mga pulong ha kada adlaw nga pakiistorya, magawas ito hin natural kon aadto ka na ha en- tablado. Kon Ano nga Klase hin mga Nota an Gagamiton. Ha paglabay han pana- hon ngan pinaagi han pagbansay, bangin mapapahalipot mo an imo outline ngadto ha pipira na la nga mga pulong para ha tagsa nga punto han imo paha- yag. Ini, ngan an mga teksto nga plano mo gamiton, mahimo ilista ngatanan ha kard o papel basi masayon makita. Para ha ministeryo ha kanataran, kasa- garan nga kinahanglan mo memoryahon an simple nga outline. Kon nagsa- liksik ka ha usa nga tema para han pagbalik bisita, mahimo mo isurat ha papel an halipot nga impormasyon ngan isuksok ha imo Biblia. O bangin gamiton mo na la an outline tikang ha "Mga Topiko ha Biblia Para ha Paghisgot" o an impormasyon nga aada ha Reasoning From the Scriptures sugad nga babasaran han imo paghisgot.
Ekstemporanyo nga Pagpahayag Kondi, kon gintagan ka hin damu nga bahin ha katirok ha sulod hin pipira ka semana ngan posible nga magpahayag liwat ha publiko, bangin mahunahu- na mo nga ginkikinahanglan mo an mas damu nga mga nota. Kay ano? Basi mahinumdoman mo an impormasyon antes buhaton an tagsa hito nga mga toka. Bisan pa hito, kon madepende ka hinduro ha mga nota para han mga pu- long durante han imo pahayag - nagkikita hito durante han haros kada pagsay- say - mawawara mo an mga kapulsanan han ekstemporanyo nga pagpahayag. Kon gumamit ka hin damu nga mga nota, markahi ito basi masayon mo maki- ta an pipira la nga binagisan nga mga pulong ngan mga teksto ha imo outline. Bisan kon an pagpahayag han eksperyensyado nga mamumulong kasagaran nga sadang magin ekstemporanyo, may-ada liwat mga bentaha ha paggamit hin kombinasyon han iba nga mga paagi han pagpahayag. An pipira ka mini- morya nga grupo han mga pulong mahimo magin epektibo ha introduksyon ngan konklusyon, diin an agsob nga pagkita ha mamarati kinahanglan updan hin mga pagsaysay nga may puwersa ngan maopay an kapili han mga pulong. Kon nagamit hin mga impormasyon, mga numero, mga pagkotar, o mga teks- to, angayan an pagbasa ngan mahimo buhaton hin epektibo. Kon an Iba Nagkikinahanglan hin Pagsaysay. Usahay ginhahangyo kita ha pagsaysay han aton mga gintotoohan nga waray higayon hin abanse nga pag-andam. Mahimo ini mahitabo kon nariwa an aton kaistorya ha pagsang- yaw. Mahimo bumangon an pariho nga mga kahimtang kon kaupod an mga paryente, kon aadto ha trabaho, o ha eskwelahan. An mga opisyal ha gobyerno mahimo liwat manginahanglan hin mga pagsaysay mahitungod han aton mga gintotoohan ngan han aton paagi han pagkinabuhi. An Kasuratan nagsasagda: "Mag-andam kamo gihapon ha pagbaton, nga may kaaghop ngan pagtahod, ha ngatanan nga mga tawo nga mapakiana ha iyo, kon ano an katungdanan han pagtoo nga aada ha iyo." - 1 Ped. 3:15. Tigamni kon paonan-o binaton hi Pedro ngan Juan ha Judio nga Sanhedrin, sugad han iginrekord ha Buhat 4:19, 20. Ha duha la nga pagsaysay, matin-aw nga iginpahayag nira an ira gintotoohan. Ginbuhat nira an sugad ha paagi nga angayan para ha ira mga mamarati - iginpatin-aw nga an isyu nga inaatubang han mga apostol gin-aatubang liwat han hukmanan. Ha urhi, sayop nga gin- akusahan hi Esteban, ngan gindara hiya ha atubangan han pariho nga hukma- nan. Basaha an iya marig-on, awtomatiko nga baton ha Buhat 7:2-53. Paonan-o niya gin-organisa an iya pahayag? Iya iginsumat an mga hitabo sumala ha pag- kasunodsunod ha kasaysayan. Ha angayan nga panahon, iya ginpabug-atan an rebelyoso nga paggios han nasud han Israel. Ha konklusyon, iya iginpakita nga an Sanhedrin nagpakita han pariho hito nga paggios pinaagi han pagpapatay ha Anak han Dios. Kon tigda nga hangyoon ka ha pagsaysay han imo mga gintotoohan, ano an makakabulig ha imo basi magin epektibo an imo pagsaysay? Subara hi Nehemia, nga hilom nga nag-ampo antes niya batunon an pakiana ni Hadi 177
178 Ekstemporanyo nga Pagpahayag Artaherhes. (Neh. 2:4) Sunod, paghimo dayon hin outline ha hunahuna. An masayon nga mga paagi mahimo nga sugad hini: (1) Pagpili hin usa o duha nga mga punto nga sadang iupod ha pagsaysay (mahimo mo gamiton an mga punto nga aada ha "Mga Topiko ha Biblia Para ha Paghisgot"). (2) Pagdesisyon kon ano nga mga teksto an imo gagamiton ha pagsuporta hito nga mga pun- to. (3) Pagplano kon paonan-o mo titikangan an imo pagsaysay ha mataktika nga paagi basi an nagpakiana magin disidido ha pamati. Katapos magtikang na ha pagyakan. Kon naatubang hin pag-ipit, mahinunumdom ka ba kon ano an bubuha- ton? Hi Jesus nagsiring ha iya mga sumurunod: "Diri kamo mangarit kon oo- nanhon, o kon ano an igyayakan, kay ihahatag ha iyo hito ngahaw nga oras an iyo igyayakan. Kay diri kamo an magyayakan, kondi an espiritu han Amay, nga nagyayakan ha iyo." (Mat. 10:19, 20) Diri ini nangangahulogan nga magkaka- ada ka han milagroso nga "pulong ha kinaadman" nga iginhatag ha siyahan- siglo nga mga Kristiano. (1 Kor. 12:8) Kondi kon regular nga pinahihimulosan mo an edukasyon nga igintatagana ni Jehova ha iya mga surugoon ha Kristia- no nga kongregasyon, an baraan nga espiritu magpapahinumdom ha imo han kinahanglanon nga impormasyon. - Isa. 50:4. Waray ruhaduha nga an ekstemporanyo nga pagpahayag mahimo magin epektibo hinduro. Kon regular nga imo ginbubuhat ito kon nagdudumara hin mga bahin ha kongregasyon, niyan an awtomatiko nga mga baton kon ginki- kinahanglan diri magigin makuri, tungod kay pariho nga mga paagi an gina- gamit. Ayaw pag-alang. An pag-aram ha pagyakan ha ekstemporanyo nga paa- gi mabulig ha imo nga magin mas epektibo ha imo ministeryo ha kanataran. Ngan kon may pribilehiyo ka ha pagpahayag ha kongregasyon, mas posible nga makukuha mo an atensyon han mamarati ngan mababantad an ira mga kasingkasing. MGA PAGBANSAY: (1) Kon nag-aandam para ha Pag-aram han Barantayan, batasana an pagbagis ha importante la nga mga pulong imbes nga ha bug-os nga mga pagsaysay. Buma- ton ha imo kalugaringon nga mga pulong. (2) Kon nag-aandam ha pagpahayag han sunod mo nga toka ha eskwelahan, tikangi pinaagi han pagsiring utro han mi- nimorya nga tema ngan han duha o tulo nga nangunguna nga punto.
SUGAD
HIN
NAKIKIISTORYA NGA PAAGI
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magyakan ha paagi nga sugad han ordinaryo nga pakiistorya ha kada adlaw kondi iginpahiuyon basi umangay ha imo mamarati. AN MGA tawo ha kabug-osan relaks kon nakikiistorya hira ha mga kasangkayan. Natural an ira mga kapahayagan. An iba nga mga tawo madasigon; an iba mas mahuyo. Bisan pa hito, makaruruyag an pagin natural han sugad nga pagyakan. Kondi, kon nakikiistorya ha diri kakilala, diri angayan nga magyakan ha paa- gi nga sobra ka pamilyar o diri pormal. Ha pagkamatuod, ha iba nga mga kultu- ra an ngatanan nga pakiistorya ha mga diri kakilala gintitikangan ha pormal hinduro nga paagi. Salit, katapos ipakita an angay nga katalahoran, kon uupdan hin pagsabot bangin mas makaruruyag nga gamiton an diri pormal hinduro nga mga pulong ngan an mas ordinaryo nga paagi han pakiistorya. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An angayan nga sugad-hin- nakikiistorya nga estilo han pagyakan nagpaparelaks ha imo mamarati ngan nabulig ha ira nga magin makinarawaton ha imo ginsisiring. Kon nagyayakan ka ha entablado, kinahanglan ka liwat magban- tay. An sobra ka diri pormal nga paagi makakadaot han dignidad han Kristiano nga katirok ngan ha pagin seryoso han iginsasaysay. Ha iba nga mga yinaknan, kinahanglanon an espisipiko nga mga ekspresyon kon nakikiistorya ha mas lagas nga tawo, ha magturut- do, ha opisyal, o ha kag-anak. (Tigamni an mga pulong nga ginamit ha Buhat 7:2 ngan 13:16.) Ginagamit an magkaiba nga mga pulong kon nakikiis- torya ha asawa o ha duok nga sangkay. Bisan kon an paagi han aton pagyakan ha entablado diri sadang magin sobra ka pormal, kinahanglan magin matinalahu- ron ito. Kondi, may-ada mga butang nga mahimo magin hinungdan han diri kina- hanglanon nga pagin seryoso o pagin pormal han pagpahayag han usa ka tawo. An usa hini amo an pagkahan-ay han mga pulong, o paggrupo han mga pulong. Nabangon an problema kon an mamumulong nangangalimbasog nga utruhon an eksakto nga mga pulong nga inimprinta. An sinurat nga pulong kasagaran nga naiiba tikang ha ginyayakan nga pulong. Oo, an pagsaliksik ha pangandam para han usa nga pahayag kasagaran nga ginbubuhat pinaagi han paggamit hin iginpublikar nga materyal. Posible igbasar an pahayag ha inimprinta nga out- line. Kondi kon imo igpapahayag an mga ideya nga eksakto gud sugad han naka- imprinta o direkta nga basahon ito tikang ha iginpublikar nga outline durante han imo pahayag, diri gud magigin sugad-hin-nakikiistorya an imo pahayag. Basi matipigan an sugad-hin-nakikiistorya nga estilo, isaysay an mga ideya ha imo kalugaringon nga mga pulong ngan ayaw paghimo hin hilaba nga mga pag- saysay. Usa pa nga hinungdan amo an pag-ibaiba han kalaksi. An pagyakan nga baga 179 28
180 Sugad-hin-nakikiistorya nga Paagi hin matig-a ngan pormal agsob nga sobra ka papriho an lat-ang han mga pulong nga nagawas ngan diri nagbabag-o an kalaksi. Ha normal nga pakiistorya, nag- babarobag-o an kalaksi ngan agsob nga diri papriho an kaihaon han mga pag- undang. Siyempre, kon nagpapahayag ka ha damu nga mamarati, sadang mo lakipan an sugad-hin-nakikiistorya nga estilo han pagpahayag hin dugang nga kadaku han tingog, puwersa, ngan kadasig basi makuha an ira atensyon. KON PAONAN-O MAPAPAUSWAG INI NGA ABILIDAD Magtikang nga an imo ginhuhu- nahuna amo an imo mamarati. Tagda hira sugad nga kasang- kayan, kondi ayaw pagin sobra ka diri-pormal. Tratoha hira hin ma- tinalahuron. Basi magamit an sugad-hin-nakikiistorya nga paagi nga anga- yan ha ministeryo, kinahanglan batasanon mo an pagyakan hin maopay kada adlaw. Diri ini nangangahulogan nga kinahanglan ka magkaada hitaas nga edukasyon. Kondi maopay nga patuboon an mga batasan ha pagyakan nga magpapagios ha iba nga mamati hin matinalahuron ha imo ginsisiring. Samtang ginhuhunahu- na ito, usisaha kon kinahanglan mo pauswagon an masunod nga mga punto ha imo ordinaryo nga pakiistorya. Magyakan ha natural nga paagi. Ayaw pangalimbasog nga gami- ton an eksakto nga mga pulong tikang ha inimprinta nga mater- yal. Isaysay an mga ideya ha imo kalugaringon nga mga pulong. Gamit hin halipot nga mga pag- saysay, ngan barobag-oha an imo kalaksi. (1) Ayaw paggamit hin mga pulong nga diri nauyon ha husto nga gramatika o mahimo magpakilala ha imo nga kaupod han mga tawo nga kontra ha mga suruklan han Dios an paagi han pag- kinabuhi. Uyon ha sagdon ha Kolosas 3:8, likayi an mga pulong nga bastos o bulgar. Ha luyo nga bahin, waray igdiri an komon nga pinulongan. Diri pormal an mga pulong nga ginagamit ha kada adlaw, kondi uyon ito ha kinakarawat nga mga surundon ha pag- yakan. Isentro an hunahuna ha hingyap nga makiistorya. Magyakan hin kinasingkasing. An importante amo an mensahe, diri an maisisi- ring han iba mahitungod ha imo. (2) Likayi an padayon nga pag-utro han pariho nga mga eks- presyon ngan grupo han mga pulong basi ipasabot an kada iba nga ideya nga bangin may-ada ka. Mahibaro ha paggamit han mga pu- long nga nagsasaysay hin matin-aw han imo iginpapasabot. Pauswaga an imo pakiistorya ha kada adlaw. Usa-usa nga buhata an mga suhestyon nga iginhaha- tag hini nga pahina. (3) Likayi an diri kinahanglanon nga pag-utro han imo ginsi- ring pa la pinaagi han paghunahuna hin maopay han karuyag mo sidngon; katapos magtikang ha pagyakan. (4) Ayaw tabuni an mag-opay nga mga ideya tungod han sobra kadamu nga mga pulong. Batasana an pagsaysay hin matin-aw ha simple nga mga pulong han punto nga kinahanglan mahinumdoman. (5) Pagyakan ha paagi nga nagpapakita hin pagtahod ha iba. PAGBANSAY: Usisaha an imo kalugaringon nga mga paagi han pakiistorya. Buhata an lima nga punto nga iginlista ha igbaw, usa-usa nga ginbubuhat ha bug-os nga adlaw. Kon nagsasayop ka, isaysay utro an imo ideya, bisan la ha imo hunahuna, ginbubuhat ito hin husto.
KUWALIDAD HAN TINGOG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Pauswaga an imo tingog, diri pinaagi han pagsubad ha iba, kondi pinaagi han husto nga pagginhawa ngan pagrelaks han naninig-a nga kaunoran. AN MGA tawo naiimpluwensyahan gud diri la han kon ano an ginsisiring kondi kon paonan-o liwat ito ginsisiring. Kon an tingog han tawo nga nakikiistorya ha imo maopay, may pagbati, makisangkayon, ngan buotan, diri ba totoo nga mas naruruyag ka pamati kay ha kon an iya tingog waray-pagbati o sugad hin nag-ii- sog? An pagkaada hin makaruruyag nga kuwalidad han tingog diri nadadangat tu- ngod la han mga paagi ha pagpaopay han tingog. Mahimo liwat ito mag-upod han personalidad han usa. Samtang nag-uuswag an usa ka tawo ha iya kahibaro ngan pag-aplikar han kamatuoran ha Bib- lia, nagigin matin-aw an mga pagbag-o ha paagi han iya pagyakan. An diosnon nga mga kalidad sugad han gugma, kalipay, ngan pag- kabuotan naipapahayag ha iya tingog. (Gal. 5:22, 23) Kon inaabat niya an totoo nga pagtagad para ha iba, nasasabtan ito ha iya ti- ngog. Kon an mareklamuhon hinduro nga disposisyon nasasaliw- nan han pagin mapasalamaton, nagigin matin-aw ito ha mga pu- long nga ginyayakan ngan ha tono han tingog. (Pagta. 3:39-42; 1 Tim. 1:12; Jud. 16) Bisan kon diri mo hinsasabtan an yinaknan nga ginyayakan, kon an tingog han usa nga tawo baga hin mapahitas-on, waray- pasensya, kritiko, ngan mabangis ngan an lain nga tawo baga hin mapainubsa- non, pasensyoso, buotan, ngan mahigugmaon, diri makuri para ha imo nga hi- baroan an kaibahan. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An maopay nga kuwalidad han tingog nabulig ha iba nga magin relaks ngan malipayon nga ma- mati ha imo. An diri maopay nga kuwalidad han tingog nakakau- lang han komunikasyon, ngan mahimo ito makapaurit ha ma- mumulong ngan ha mamarati. Ha iba nga mga kahimtang an diri-maopay nga kuwalidad han tingog bangin resulta han sakit nga nakadaot han larinhe (larynx) han tawo o han napanunod nga depekto ha pisikal. An sugad nga mga kahimtang bangin grabe hinduro nga diri na gud ito matatambal dinhi hini nga sistema han mga butang. Kondi, an pag-aram ha husto nga paggamit han mga organo ha pagyakan kasagaran nga nagriresulta ha pag-uswag. Siyahan ha ngatanan, importante nga hibaroan nga magkalainlain an mga kuwalidad han tingog han kada tawo. An imo tumong diri an pagsubad han ti- ngog han iba. Lugod, pauswaga an abilidad han imo tingog, upod na an natural nga mga kuwalidad hito. Ano an makakabulig ha imo ha pagbuhat hini? May- ada duha nga importante nga kinahanglanon. Husto nga Pagkontrol han Imo Pagginhawa. Para han gimaopayi nga mga re- sulta ha paggamit han imo tingog, ginkikinahanglan mo an igo nga suplay han 181 29
182 Kuwalidad han Tingog hangin ngan an husto nga pagkontrol han pagginhawa. Kon waray hini, bangin maluya pamation an imo tingog, ngan an imo pagyakan bangin magin kurog. ` a diri an aada ha igbaw han dughan; ini nga bahin darodaku la pagkit-on tungod han mga tul-an ha sugbong. Lugod, ` a aada ha igbaw la han dayaprama (dia- an gihaluagi nga bahin han mga bag phragm). Tungod kay nakadukot ha uruubos nga mga gusok, an dayaprama an nagbubulag han dughan tikang ha guhang nga bahin han tiyan. Kon imo pupun-on an igbaw la nga bahin han imo mga bag An gidadakui nga bahin han mga bag ` a kon maginhawa ka, mauubosan ka dayon hin hangin. Mawawad-an hin puwersa an imo tingog, ngan madali ka makapoy. Basi makaginhawa hin maopay, kinahanglan ka lu- mingkod o tumindog hin tadong ngan ayaw paggangko. Pangalimbasugi nga diri an iruigbaw la nga bahin han imo dughan an padakuon kon naginhawa ka ` basi magyakan. Pun-a siyahan an uruubos nga bahin han imo mga bag a. Kon puno na ini nga bahin, madaku an mga ligid han uruubos nga bahin han kaha han imo gusok. Ha pariho nga panahon, an dayaprama maus-os, hinayhinay nga gindudus-og an tiyan ngan an mga tinai, salit aabaton mo an kahugot han ` a diri naus-os imo sinturon o iba nga panapton ha imo tiyan. Kondi an mga bag KON PAONAN-O NAHIHIMO AN PAGYAKAN An basihan han ngatanan nga mga tunog han ti- ngog amo an hangin nga imo iginagawas tikang ha imo ` mga bag a nagios sugad nga instrumen- to nga nagduduso han hangin ngadto ha but-ol ngad- to ha larinhe, o kahon han tingog (voice box), nga aada ha butnga han imo tutunlan. Ha sulod han kahon han imo tingog, ha paluyoluyo nga bahin, may-ada duha ka gudtiay nga nakapilo nga kaunoran nga tinatawag nga mga kuwerdas han bokales. Ini amo an nangunguna ha paghimo han tunog. Ini nga mga nakapilo nga kauno- ran nag-aabri ngan nagsasara han aragian han hangin ngadto ha larinhe basi makasulod ngan makagawas an ` hangin sugad man basi diri makasulod ha bag a an diri kinahanglanon nga mga butang. Ha normal nga pag- ginhawa waray tunog nga nahihimo samtang naagi an hangin ha mga kuwerdas han bokales. Kondi kon naru- ruyag pagyakan an tawo, ginpapatig-a han kaunoran an mga kuwerdas han bokales, ngan nakurog ini sam- ` a ginduduso ha pag- tang an hangin tikang ha mga bag agi hito. Nagriresulta ini hin tingog. ` a. An mga bag Kon mas hugot nga nauunat an kuwerdas han bo- kales, mas malaksi an pangurog hito ngan mas hitaas an mga tono han mga tunog nga nahihimo. Ha luyo nga bahin, kon mas relaks an mga kuwerdas, mas ha- mubo an mga tono. Tikang ha larinhe, an lanog han tu- nog nasulod ha iruigbaw nga bahin han tutunlan, nga tinatawag nga parinhe (pharynx). Katapos naagi ito ha baba ngan ha mga buho han irong. Didto may-ada diri- klaro nga mga tono nga igindudugang ha pagpaopay, pagpadaku, ngan pagpakusog han basihan nga tono. An ngala-ngala sugad man an dila, mga ngipon, mga ' a nag-uurosa ha pagbahin han nag- im-im, ngan pang kukurog nga tunog, nga nagawas sugad nga hisasab- tan nga pagyakan. An tingog han tawo urusahon, diri matupngan ha kaabtik han bisan ano nga hinimo-han-tawo nga instru- mento. May-ada ito abilidad ha pagpahayag han mga pagbati ngan mga emosyon tikang ha mahumok, ma- lumo nga gugma tubtob ha mabangis, madarahog nga kapungot. Kon husto nga mapatubo ngan mabansay, an tingog makakatono hin damu kalain nga nota ngan makakahimo diri la hin maopay pamation nga mga musika kondi hin mga paagi han pagyakan liwat nga nakakabantad ha kasingkasing.
ha imo tiyan; aada ito ha sulod han kaha han gusok. Basi masarihan mo, ibu- tang an usa nga kamot ha tagsa nga ligid han uruubos nga bahin han kaha han imo gusok. Yana ginhawa hin hilarom. Kon husto an imo pagginhawa, diri ma- kupos an imo tiyan ngan diri maalsa an imo mga sugbong. Lugod, aabaton mo an mga gusok nga nagios hin gutiay tipaigbaw ngan tipagawas. Sunod, kontrola an paggawas han hangin. Ayaw pagkaragi an suplay pinaagi han tigda nga pagpagawas hito. Hinayhinay nga igawas ito. Ayaw sarihi nga pug- ngan ito pinaagi han pagpahuot han imo tutunlan. Magriresulta dayon ito hin tingog nga naiipit pamation o diri natural an kahitaas han tono. An pag-ipit tikang ha kaunoran han tiyan ngan tikang ha kaunoran ha butnga han mga An Nagpapatin-aw han Pagyakan Ngala-ngala Dila Mga ngipon Mga im-im ' a Pang Mga Kuwerdas han Bokales (ginkikita tikang ha igbaw) Pagyakan Pagginhawa Hilarom nga pagginhawa Kuwalidad han Tingog 183 An Aragian han Hangin han Imo Lawas Buho ha irong Baba Tutunlan Mga kuwerdas han bokales An aragian han gininhawa ` a ngadto ha bag (trachea) ` a Mga bag Dayaprama (diaphragm)
184 Kuwalidad han Tingog gusok nagpapagawas han hangin, samtang an dayaprama an nagkukontrol han kalaksi han pagpagawas hito. Sugad la nga an usa nga paradalagan nagbabansay para ha rumba, sugad man an mamumulong makakapauswag han husto nga pagkontrol han pagginhawa pinaagi han pag-ehersisyo. Tindog hin tadong nga diri nagangko, ginhawa basi ` mapuno an uruubos nga bahin han mga bag a, ngan hinayhinay nga ipagawas an hangin samtang hinayhinay ngan dirodiretso nga nag-iihap tubtob han ma- hihimo mo ha usa ka pagginhawa. Katapos pagbansay ha pagbasa ha daku nga tingog samtang naginhawa ha pariho nga paagi. Irelaks an Naninig-a nga Kaunoran. An usa pa nga kinahanglanon ha mao- pay nga kuwalidad han tingog amo ini - relaks! Urusahon gud an pag-uswag nga imo mahihimo pinaagi han paghibaro ha pagrelaks kon nagyayakan. An huna- huna sugad man an lawas kinahanglan magin relaks, tungod kay an tensyon ha hunahuna nagriresulta hin tensyon ha kaunoran. PAGLAMPOS HAN ESPISIPIKO NGA MGA PROBLEMA An maluya nga tingog. An gutiay nga tingog diri nagpapasabot nga maluya ito nga tingog. Kon mao- pay ito pamation, an iba bangin malipay ha pamati hito. Kondi basi magin epektibo, an tingog kinahang- lan may-ada igo nga kadaku. nan an tensyon ha mga kuwerdas han bokales, ma- himo mo mapahamubo an tono. Pangalimbasugi ito, buhata ito ha ordinaryo nga pakiistorya. An hilarom nga pagginhawa nakakabulig liwat. Basi mapauswag an kuwalidad han puwersa han imo tingog, kinahanglan pauswagon mo an lanog hito. Kinahanglan nga mahibaro ka pagrelaks han imo bug-os nga lawas, ha paagi nga iginsaysay hini nga leksyon. Makakabulig an tinuyo nga pagre- laks han imo lawas sugad man an pagngurob (pag- himo hin tunog nga diri ginbubuka an baba). An mga im-im sadang nga nakatak-om la hin gutiay, diri na- katak-om hinduro. Samtang nagngungurob ka, aba- ta an mga pangurog ha imo ulo ngan ha imo dughan. Usahay an tingog baga hin maluya o naiipit pa- mation tungod kay may sakit an tawo o waray igo nga ' katurog. Matin-aw, kon mag-op ay ito nga kahimtang, mag-uuswag an tingog. An tingog nga hitaas hinduro an tono. An nag- uuswag nga tensyon ha mga kuwerdas han bokales nagpapahitaas han tono. An tingog nga tensyona- do pamation nakakaguol han mga mamarati. Pinaagi han pagrelaks han kaunoran ha tutunlan basi maiba- An tingog nga nagtitikang ha irong. May mga pa- nahon nga nabangon ini nga problema tungod kay may nakakabara ha irong, kondi diri agsob nga ito an kahimtang. Usahay tungod han tensyon han kaunoran ha tutunlan ngan ha baba, iginsasara han tawo an mga aragian ha irong salit diri libre nga na- kakasulod o nakakagawas an hangin. Nagriresulta ini hin tingog nga naagi ha irong. Basi malikyan ini, ki- nahanglan magrelaks. An tingog nga paas. An sugad nga tingog diri nakakaaghat hin makisangkayon nga pag-istorya. Ba- ngin matarhog hito an iba. Ha iba nga mga kahimtang, ginkikinahanglan an padayon nga pangalimbasog nga bag-ohon han usa an iya personalidad. (Kol. 3:8, 12) Kon nahimo na ito, makakabulig an pag-aplikar han mga paagi ha pagpa- ' a. uswag han tingog. Irelaks an tutunlan ngan an pang Hihimoon hini nga mas maopay an tingog ngan ma- pupugngan an kadaot hito tungod han diri pagbuka hin maopay han baba kon nagyayakan.
Kuwalidad han Tingog Irelaks an tensyon ha hunahuna pinaagi han pagkaada husto nga pagtagad ha imo mga mamarati. Kon mga tawo ini nga imo iginkikita ha ministeryo ha kana- taran, hinumdumi nga bisan kon pipira ka pa la ka bulan nga nag-aaram ha Bib- lia, maaram ka na han birilhon nga mga butang mahitungod han katuyoan ni Jehova nga mahimo mo isumat ha ira. Ngan nabisita ka ha ira tungod kay nag- kikinahanglan hira hin bulig, maaram man hira hito o diri. Ha luyo nga bahin, kon nagpapahayag ka ha Kingdom Hall, an kadam-an hadton namamati ha imo katawohan ni Jehova. Mga sangkay mo hira, ngan karuyag nira nga maglam- pos ka. Waray iba nga mga mamumulong nga naatubang ha sugad kamakisang- kayon ngan mahigugmaon nga mga mamarati sugad han regular nga naieksper- yensyahan naton. Irelaks an kaunoran ha tutunlan pinaagi han pagsentro han imo hunahuna hito nga kaunoran ngan pangalimbasog nga maibanan an tensyon hito. Hinumdumi nga an imo mga kuwerdas ha boka- les nakurog kon inaagian ito hin hangin. Nababag-o an tono han tingog samtang naninig-a o narelaks an kaunoran, sugad la nga an tono han usa nga kuwerdas han gitara o biyolin nagbabag-o kon ginhuhugtan o ginpapahaluagan ito. Kon irirelaks mo an mga ku- werdas han bokales, nahamubo an tono. An pagrelaks ha kauno- ran han tutunlan nakakabulig liwat ha pagpabilin nga abrido han aragian han hangin ha irong, ngan magkakaada ini matin-aw nga epekto ha kuwalidad han imo tingog. KON PAONAN-O MAG-UUSWAG Patuboa an mga kuwalidad han Kristiano nga personalidad. Pagbansay ha husto nga pagginhawa, ginpupuno an uruubos nga bahin han imo mga bag ` a. Kon nagyayakan, irelaks an imo kaunoran - an imo tutunlan, liog, mga sugbong, an imo bug- os nga lawas. Irelaks an imo bug-os nga lawas - an imo mga tuhod, mga ka- mot, mga sugbong, an imo liog. Makakabulig ini ha ginkikina- hanglan nga lanog han imo tingog basi makaabot ha hirayo. An la- nog han tingog nahihimo kon an bug-os nga lawas nagios sugad nga pasikaran han tingog, kondi napupugngan ini han tensyon. An tono han tingog, nga nag- titikang ha larinhe, nalanog diri la ha mga buho han irong kondi liwat ha may- ada tul-an nga bahin han dughan, ha ngipon, ha ngala-ngala han baba, ngan ha mga saynus (sinus). Ini ngatanan nakakabulig ha kuwalidad han lanog han ti- ngog. Kon imo bubutangan hin mabug-at an kaha han gitara, mabubungol an tunog; kinahanglan waray makaulang ha pagkurog han kaha basi ito magkaada maopay nga tunog. Sugad man liwat an may tul-an nga mga bahin han aton la- was, nga ginpaparig-on han kaunoran. Pinaagi han pagpalanog han tingog ma- himo mo barubag-ohon ha husto nga paagi an imo tingog ngan ipaabat an ibaiba nga pagbati. Mahimo mo maabot an damu nga mamarati nga diri napu- pwersa an imo tingog. MGA PAGBANSAY: (1) Ha pipira ka minutos kada adlaw ha sulod hin usa ka semana, pagbansay ha pagginha- ` wa ha paagi nga imo ginpupuno an uruubos nga bahin han imo mga bag a. (2) Bisan la makausa ha kada adlaw ha sulod hin usa ka semana, pangalimbasugi an pagrelaks han imo kaunoran ha tutunlan samtang nagyayakan ka. 185
30 PAGTAGAD HA IBA NGA TAWO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ipakita nga nagtatagad ka mahitungod han mga panhunahuna han iba nga mga tawo ngan nababaraka mahitungod han ira kaopayan. KON nagsusumat han mga kamatuoran han Biblia ha iba, diri la an paghatag hin impormasyon an kinahanglan buhaton naton. Kinahanglan madani naton an kasingkasing. An usa nga paagi ha pagbuhat hini amo an pagpakita hin to- too nga personal nga pagtagad ha aton mga mamarati. An sugad nga pagtagad mahimo ipakita ha magkalainlain nga mga paagi. Tagda an Panhunahuna han Imo mga Mamarati. Gintagad ni apostol Pab- lo an gintikangan ngan an panhunahuna han iya mga mamarati. Hiya nagsiring: "Ha mga Judio, sugad ako hin Judio, basi nga ma- kabig ko an mga Judio; ha mga nasakop ha Kasugoanan, sugad hin sakop ha Kasugoanan, bisan kon diri ako sakop ha Kasugoanan, basi nga makabig ko an mga nasakop ha Kasugoanan; Ha mga wa- ray masakop ha Kasugoanan, sugad hin waray kasakop ha Kasugo- anan, diri nga waray Kasugoanan han Dios, kondi ha ilarom ha Ka- sugoanan ni Kristo, basi ko hira makabig an mga waray masakop ha Kasugoanan. Ha mga magluya nagsugad ako hin maluya, basi ko makabig an mga magluya; nahimo ako ha ngatanan nga mga butang, tu- ngod ha ngatanan nga mga tawo, basi nga ha ngatanan nga paagi maluwas ko an iba. Ngan ginbubuhat ko an ngatanan nga mga bagay tungod ha maopay nga sumat, basi hiangbit man ako ha ira." (1 Kor. 9:20-23) Paonan-o kita "[magigin] ngatanan nga mga butang, tungod ha ngatanan nga mga tawo" yana nga pana- hon? KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Usa ini nga paagi nga masusubad naton an gugma nga ipinapakita ni Jehova, ngan makakabulig ito ha aton nga maabot an kasingka- sing han usa ka tawo. Kon may-ada ka higayon ha pag-obserba ha iba, bisan madaliay la, antes ma- kiistorya ha ira, bangin maobserbahan mo an pangirilal-an han ira mga interes ngan mga kahimtang. Mahibabaroan mo ba kon ano an ira trabaho? May naki- kita ka ba nga pangirilal-an han ira relihiyoso nga mga gintotoohan? May-ada ba pangirilal-an han kahimtang han ira pamilya? Sumala han imo naobserba- han, maipapahiuyon mo ba an imo presentasyon basi magin mas makaruruyag ito ha imo mga mamarati? Basi magin mas makaruruyag an imo presentasyon, kinahanglan nga planu- hon mo kon paonan-o ka makikiistorya ha mga tawo ha iyo teritoryo. Ha iba nga mga lugar, nag-uupod ini hadton binalhin tikang ha iba nga mga nasud. Kon an sugad nga mga tawo nag-uukoy ha iyo teritoryo, hinbaroan mo na ba an epektibo nga paagi ha pagsangyaw ha ira? Tungod kay kaburut-on han Dios nga "an ngatanan nga mga tawo maluwas, ngan nga makadangat ha pagkilala han kamatuoran," himoa nga imo tumong an pagsumat han mensahe han Ginha- 186
Pagtagad ha Iba nga Tawo dian ha makaruruyag nga paagi ha ngatanan nga imo igkakaistorya. - 1 Tim. 2:4. Pamati hin Maopay. Bisan kon maaram hi Jehova han ngatanan, namamati hiya ha iba. Hi propeta Mikaya kinarawat hin bisyon diin nakita hi Jehova nga nag-aaghat ha mga anghel nga magpahayag han ira mga ideya mahitungod ha pagdumara han espisipiko nga butang. Katapos gintugotan han Dios an usa han mga anghel nga buhaton an iginsuhestyon han anghel. (1 Hadi 22:19-22) Han nagpahayag hin kabaraka hi Abraham ha paghukom nga ipapadapat ha Sodo- ma, maloloy-on nga ginpabay-an hiya ni Jehova nga ipahayag an iya mga pag- bati. (Gen. 18:23-33) Ha aton ministeryo, paonan-o naton masusubad an ehem- plo ni Jehova ha pagpamati? Dasiga an iba ha pagpahayag han ira kalugaringon. Pagbangon hin angayan nga pakiana, ngan undang ha igo nga kahilawig basi makabaton hira. Pamati hin maopay. An imo matinagaron nga pagpamati magdadasig ha ira nga magyakan nga diri nag-aalang. Kon an ira baton nagpapasabot mahitungod han ira mga interes, mataktika nga magpakiana hin dugang pa. Ayaw pagbangon hin sobra kadamu nga personal nga mga pakiana kondi magin maara- mon, pangalimbasog nga mas makilala hira. Sinsero nga apresyara hira tungod han ira mga ideya kon mahihimo mo ito. Bisan kon diri ka nauyon ha ira punto-de-bista, magin mapasalamaton ha ira mga kapahayagan. - Kol. 4:6. KON PAONAN-O IPAPAKITA AN TOTOO NGA PAGTAGAD Pamati kon nagyayakan an imo kaistorya. Pasalamati hiya ha pagpahayag han iya mga ideya ngan mga pagbati. Magpakiana basi masabtan hin mas matin-aw an iya panhunahuna. Hunahunaa an tawo katapos niyo mag-istorya. Balika dayon hiya. Kondi, kinahanglan magbantay kita nga an aton pagtagad ha mga tawo diri lumahos ha kon ano an husto. An pagin matinaga- ron ha iba diri nagtutugot ha aton nga maghilabot ha ira kalugari- ngon nga mga buruhaton. (1 Ped. 4:15) Kinahanglan magbantay kita nga an usa ka tawo nga diri kasekso diri maghunahuna hin sayop ha aton maloloy-on nga pagtagad. Kinahanglan nga magin maaramon tungod kay an angayan nga sukol han pagtagad ha iba nga tawo magkalainlain ha tagsa nga nasud, ha tagsa nga tawo pa ngani. - Luk. 6:31. Isumat an mga kamatuoran han Biblia nga nagtatagbaw gud han iya mga panginahanglan. Buhata an mga butang basi ma- buligan hiya. Tagda an apurado ngan an nagpapadayon nga mga panginahanglan. An pag-andam usa nga bulig ha pagin maopay nga mamarati. Kon an aton mensahe matin-aw ha aton hunahuna, nabulig ito ha aton nga magin relaks ngan mamati hin maopay ha iba ha natural nga paagi. Magigin kalmado hira ngan posible nga mas maaghat hira nga makiistorya ha aton. Ginpapasidunggan naton an iba pinaagi han pagpamati ha ira. (Roma 12:10) Nagpapamatuod ito nga aton ginpapabilhan an ira mga ideya ngan mga pagba- ti. Bangin magpagios pa ngani ito ha ira nga mamati hin mas maopay ha aton isisiring. Salit, may maopay nga hinungdan nga an Pulong han Dios nagsasag- don ha aton nga "magmaabtik ha [pamati], mahinay ha pagyakan." - Jak. 1:19. Buligi an Iba nga Mag-uswag. An pagtagad ha iba makakahimo ha aton nga pirme hunahunaon adton mga interesado ngan bisitahon utro hira basi 187
188 Pagtagad ha Iba nga Tawo isumat an mga kamatuoran han Biblia nga magtatagbaw gud han ira mga pa- nginahanglan. Kon ginhuhunahuna an sunod nga pagbisita, tagda kon ano an hinbaroan mo mahitungod ha ira durante han naglabay nga mga pagbisita. Pag-andam hin impormasyon mahitungod ha ulohan nga interesado gud hira. Ipatin-aw an praktikal nga bili han impormasyon, binubuligan hira nga masab- tan kon paonan-o nira mapapahimulsan an ira hinbabaroan. - Isa. 48:17. Kon an imo mamarati nagpapahayag hin usa nga kahimtang o problema nga nakakasamok ha iya, tagda ini sugad nga espesyal nga higayon ha pagpaangbit ha iya han maopay nga sumat. Subara an ehemplo ni Jesus, nga pirme andam ha pagliaw ha mga naguguol. (Mar. 6:31-34) Likayi an paghatag hin madagmit nga solusyon o salingkapaw nga sagdon. Bangin tungod hini abaton han tawo nga waray ka sinsero nga pagtagad. Lugod, magpakita hin pagpaid. (1 Ped. 3:8) Katapos pagsaliksik ha mga publikasyon nga basado ha Biblia, ngan ipaangbit an makaparig-on nga impormasyon basi mabuligan an tawo nga malamposan an iya kahimtang. Siyempre, an mahigugmaon nga pagtagad ha imo mamarati magpupugong ha imo ha pagsumat han kompidensyal nga mga butang nga iya iginsumat ha imo gawas la kon may maopay nga hinungdan nga buhaton ito. - Prob. 25:9. Labi na nga sadang kita magpakita hin personal nga pagtagad ha mga gindu- dumarahan naton hin pag-aram ha Biblia. Mainampoon nga tagda an mga pa- nginahanglan han tagsa nga estudyante, ngan pag-andam para han pag-aram nga ginhuhunahuna ito nga mga panginahanglan. Pakianhi an imo kalugari- ngon, 'Ano an sunod nga kinahanglan niya buhaton basi padayon nga mag-us- wag ha espirituwal?' Mahigugmaon nga buligi an estudyante nga apresyaron an ginsisiring han Biblia ngan han mga publikasyon han 'matinumanon ngan ma- aramon nga uripon' mahitungod hito nga butang. (Mat. 24:45) Ha pipira nga mga kahimtang, bangin diri igo an pagsaysay la. Bangin kinahanglan mo ipaki- ta ha estudyante kon paonan-o iaaplikar an espisipiko nga prinsipyo ha Biblia, aktuwal nga may ginbubuhat nga magkaupod nga magpapakita han pag-aplikar hito. - Juan 13:1-15. Ginkikinahanglan an timbang ngan maopay nga pagdesisyon kon nabulig ha iba nga ipahiuyon an ira mga kinabuhi ha mga suruklan ni Jehova. An mga tawo may-ada magkalainlain nga mga gintikangan ngan mga abilidad, ngan nag-uuswag hira ha magkalainlain nga sukol. Magin makatadunganon ha imo ginlalaoman ha iba. (Fil. 4:5) Ayaw pirita hira nga maghimo hin mga pagbag-o ha ira mga kinabuhi. Tuguti an Pulong han Dios ngan an iya espiritu ha pagpa- gios ha ira. Karuyag ni Jehova nga an mga tawo mag-alagad ha iya hin kinasing- kasing, diri napipiritan. (Sal. 110:3) Likayi an pagpahayag han imo kalugari- ngon nga mga opinyon mahitungod han personal nga mga desisyon nga ira inaatubang, ngan bisan kon an iba maghangyo ha imo nga buhaton ito, mag- bantay nga diri magdesisyon para ha ira. - Gal. 6:5. Paghatag hin Praktikal nga Bulig. Bisan kon gintagad siyahan ni Jesus an espirituwal nga kaopayan han iya mga mamarati, mahunahunaon liwat hiya ha
Pagtagad ha Iba nga Tawo ira iba nga mga panginahanglan. (Mat. 15:32) Bisan kon limitado kita ha mater- yal, damu an praktikal nga mga paagi nga makakabulig kita. An pagtagad ha iba magpapagios ha aton nga magin mahunahunaon. Pa- nanglitan, kon diri komportable an imo mamarati tungod han mga kahimtang ha panahon, balhin ha mas angayan nga lugar, o maghikay nga ipadayon an pag-istorya ha iba nga panahon. Kon binisita ka ha diri-kombinyente nga pana- hon, magtanyag ha pagbalik ha iba nga panahon. Kon an usa nga amyaw o an usa nga interesado may sakit o naospital, ipakita an imo pagtagad pinaagi han pagpadara ha iya hin kard o halipot nga surat o pinaagi han pagbisita ha iya. Kon angayan, mahimo ka liwat mag-andam hin simple nga pagkaon o magbu- hat hin iba nga paagi ha pagpakita hin kalooy. Samtang nag-uuswag an mga estudyante han Biblia, bangin umabat hira hin kamingaw tungod han kakulang hin panahon para ha ira kasangkayan hadto. Pakigsangkay ha ira. Paggahin hin panahon ha pakiistorya ha ira katapos han ira pag-aram ha Biblia ngan ha iba nga mga panahon. Dasiga hira nga pauswa- gon an maopay nga mga pakig-upod. (Prob. 13:20) Buligi hira nga makatam- bong ha Kristiano nga mga katirok. Lingkod kaupod nira ha sugad nga mga katirok, ngan buligi hira ha pagmangno han ira mga anak basi an ngatanan ma- kapahimulos hin bug-os ha programa. Ipakita an Kinasingkasing nga Pagtagad. An pagpakita hin pagtagad ha mga tawo, diri usa nga paagi nga nagkikinahanglan hin kaabtik, kondi usa nga kuwalidad han kasingkasing. An sukol han aton pagtagad ha iba nakikita ha damu nga mga paagi. Nakikita ito ha kon paonan-o kita namamati ngan ha kon ano an aton ginsisiring. Nakikita ito pinaagi han aton kalooy ngan konsideras- yon ha iba. Bisan kon diri kita nagyayakan o nagbubuhat hin bisan ano, nakiki- ta ito ha aton mga gios ngan ha aton mga ekspresyon han nawong. Kon totoo nga nagtatagad kita ha iba, sigurado nga aabaton nira ito. An pinakaimportante nga hinungdan ha pagpakita hin sinsero nga pagtagad ha iba amo nga pinaagi ha pagbuhat hito, ginsusubad naton an gugma ngan ka- looy han aton langitnon nga Amay. Nabulig ini basi madani an aton mga ma- marati kan Jehova ngan ha mensahe nga iya ginpapasamwak ha aton. Salit, samtang nagpapasamwak ka han maopay nga sumat, mangalimbasog nga kita- on 'diri la an personal nga kaopayan han imo kalugaringon nga mga butang, kondi sugad man an personal nga kaopayan han iba.' - Fil. 2:4. MGA PAGBANSAY: (1) Antes han katirok ha kongregasyon, ipakita an personal nga pagtagad ha usa nga pre- sente. Buhata an labaw pa ha pangumusta la. Pangalimbasog nga makilala hin dugang pa an tawo. Ipakita nga nagtatagad ka. Regular nga buhata ini. (2) Ha pag-alagad ha kanataran, ipakita an personal nga pagtagad ha imo kaistorya. Buhata an labaw pa ha pagsangyaw la. Kilalaha an tawo. Ipahiuyon an imo isisiring ngan bubuhaton sumala ha imo hinbaroan mahitungod han indibiduwal. Padayon nga pamiling hin mga higayon ha pagbuhat hini. 189
31 PAGTAHOD HA IBA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magpakita hin pagtagad ha iba, ginpapasidunggan hira. AN Kasuratan nagsusumat ha aton nga "tahuron . . . an ngatanan nga mga tawo" ngan "diri magyakan hin maraot kontra ha bisan hin-o." (1 Ped. 2:17; Tito 3:2) Oo, an ngatanan nga tawo nga aton iginkakaistorya "ginbuhat hira nga sugad han dagway han Dios." (Jak. 3:9) Hi Kristo namatay para han tagsa nga tawo. (Juan 3:16) Ngan an ngatanan takos nga makabati han maopay nga sumat basi gumios uyon hito ngan maluwas. (2 Ped. 3:9) An iba nga mga tawo may-ada mga abilidad o awtoridad nga takos han espesyal nga pagtahod. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An pagpakita hin pagtahod usa nga Kristiano nga kina- hanglanon nga nag-aaghat hin kahimtang diin mas posible nga karawaton han iba an imo isusu- mat ha ira tikang ha Biblia. Kay ano nga an iba nga mga tawo bangin mangatadongan nga diri hira sadang magpakita han klase han pagtahod nga igin-aaghat han Biblia? Bangin an lokal nga kultura an ginsusu- nod may kalabotan ha kon hin-o an angay pasidunggan sumala ha pagkatawo, kolor, sekso, kahimsog, edad, bahandi, o kahim- tang ha sosiedad. An kaylap nga panlimbong han mga opisyal han publiko nakawara han pagtahod ha awtoridad. Ha pipira nga mga nasud an mga tawo diri gud natatagbaw ha ira ka- himtang ha kinabuhi, bangin nagtatrabaho hin damu nga oras basi magkaada la han mga kinahanglanon, ngan napapalibotan hira han mga tawo nga diri matinalahuron. Naieksperyensyahan han mga batan-on an pag-ipit han mga kaupod nga makigbahin ha pagrebelde kontra ha diri- popular nga mga magturutdo ngan ha iba nga mga may-awtoridad. Damu an naiimpluwensyahan han kiritaon ha telebisyon mahitungod han kaba- taan nga mas ginlalabwan ngan ginmamandoan an ira mga kag-anak. Ki- nahanglanon an pangalimbasog basi an sugad kalibotanon nga mga ideya diri makagbag-o han aton pagtagad ha iba. Kondi, kon ginpapasidunggan na- ton an mga tawo, nagriresulta ini ha kahimtang nga mas masayon an pakiis- torya. Matinalahuron nga Pakiistorya. An usa ka tawo nga nakikigbahin ha reli- hiyoso nga buruhaton ginlalaoman nga magpapakita hin pagtahod pinaagi han husto nga pamado ngan paggios. An gintatagad sugad nga husto nga pa- matasan magkaibaiba ha kada lugar. Gintatagad han iba nga kawaray-pagta- hod an pakiistorya ha iba nga tawo samtang nakakalo o namumulsa an usa nga kamot. Ha iba nga mga lugar, bangin kinakarawat han mga tawo ito nga pamatasan. Tagda an mga kustomre hito nga lugar basi diri makapasina. 190
Pagtahod ha Iba An pagbuhat hito makakabulig ha imo nga malikyan an mga ulang ha imo epektibo nga pagpasamwak han maopay nga sumat. Aplikado liwat ito ha aton paagi han pagtawag ha iba, labi na ha mga lagas. Ha kabug-osan, gintatagad nga kawaray-batasan kon tawagon han mga batan- on an mga adulto ha ira ngaran gawas la kon gintutugotan an mga batan-on nga buhaton ito. Ha iba nga mga lugar ginlalaoman liwat an mga adulto nga diri tawagon an mga estranghero ha ira ngaran. Damu liwat nga mga yinaknan an nagamit han pulong nga "ikaw" ha porma para ha damu o hin iba pa nga paagi basi ipakita an pagtahod ha usa nga mas edaran o may-awtoridad. Matinalahuron nga Pagkilala. Ha mas gutiay nga mga komunidad ginlala- oman nga tatagdon mo an presensya han tawo nga imo iginkaka- tapo, samtang naglalakat man ha kalsada o kon nasulod ha usa nga kuwarto. Ginbubuhat ini pinaagi han simple nga pangumus- ta, paghiyom, pagtangdo, o bisan pagkindat. An pagbalewaray ha iba nga tawo ginhuhunahuna sugad nga kawaray-pagtahod. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Kilalaha kon paonan-o gintata- gad ni Jehova an mga tawo. Kondi, an iba bangin naabat nga ginbabalewaray hira bisan kon imo gintatagad an ira presensya. Kay ano? Tungod kay naoobser- bahan nira nga diri mo hira gintatagad sugad nga mga indibidu- wal. Kasagaran nga gintatagad an mga tawo sumala ha pisikal nga kahimtang. Agsob nga ginlilikyan an mga tawo nga mga baldado ngan may-ada sakit. Kondi, an Pulong han Dios nagtututdo ha aton kon paonan-o tatratuhon hin mahigugmaon ngan matinala- huron an sugad nga mga indibiduwal. (Mat. 8:2, 3) Kita ngatanan ha usa nga paagi apektado han aton napanunod nga sala ni Adan. Aabaton mo ba nga gin- tatahod ka kon pirme nga ginkikilala ka han iba tungod han imo mga depek- to? Diri ba mas karuyag mo nga kilalahon ka tungod han imo damu nga mao- pay nga mga kalidad? Tahora an pagkaulo, edad, ngan awtoridad. Tuguti an mga tawo nga ipaha- yag an ira mga opinyon. Sabota an imo mga mamarati. Kaupod liwat ha pagtahod an pagkilala han pagkaulo. Ha iba nga mga lugar kinahanglan nga makiistorya ha ulo han panimalay antes magsangyaw ha iba nga membro han pamilya. Bisan kon hi Jehova an nagsugo ha aton nga mag- sangyaw ngan magtutdo, aton ginkikilala nga an mga kag-anak amo an ginta- gan hin awtoridad han Dios ha pagbansay, pagdisiplina, ngan paggiya ha ira mga anak. (Efe. 6:1-4) Salit, kon nabisita ha usa nga balay, kasagaran nga anga- yan an pakiistorya anay ha mga kag-anak antes iupod an mga anak ha dugang nga paghisgot. An eksperyensya ha kinabuhi han mga edaran na kinahanglan tahuron. (Job 32:6, 7) An pagkilala hini nakabulig ha usa ka daragita nga payunir ha Sri Lan- ka nga binisita ha usa nga edaran nga lalaki. Ha siyahan nagdumiri an lalaki ha iya pagbisita, nasiring: "Paonan-o an usa ka batan-on nga pariho ha imo ma- kakagtutdo ha akon han Biblia?" Kondi binaton hiya: "Ha pagkamatuod, wa- ray ako kumanhi basi magtutdo kondi basi magsumat ha imo han akon hinbaroan nga nakapalipay gud ha akon salit karuyag ko isumat ha iba." An 191
192 Pagtahod ha Iba matinalahuron nga baton han payunir nakaaghat han interes han lalaki. "Kon sugad sumati ako, ano an imo hinbaroan?" nagpakiana an lalaki. "Hinbaroan ko kon paonan-o mabubuhi ha waray kataposan," nagsiring hiya. An edaran nga lalaki nagtikang mag-aram ha Biblia kaupod han mga Saksi ni Jehova. Diri ngatanan nga lagas nga mga tawo magpapahayag han hingyap nga tratuhon nga may sugad nga pagtahod, kondi kadam-an an maapresyar hito. Kondi, posible an pagpakita hin sobra nga pagtahod. Ha mga isla han Pasi- piko ngan ha iba nga mga lugar, an matinalahuron nga paggamit han nahiara- an nga pagtawag kon nakikiistorya ha mga pangulo han barangay o han tribo nakakabulig ha mga Saksi nga magkaada hin mamarati ngan hin higayon ha pakiistorya ha mga pangulo ngan ha mga tawo nga ira sakop. Kondi, an pag- ulog-ulog diri kinahanglanon ngan diri husto. (Prob. 29:5) Sugad man, po- sible nga bahin ha gramatika han yinaknan an mga titulo ha pagpasidungog, kondi diri ito sadang gamiton hin sobra ha kaangayan ha Kristiano nga katala- horan. Matinalahuron nga Pagpahayag. Ginsasagda kita han Biblia nga isaysay an hinungdan han aton paglaom nga "may kaaghop ngan pagtahod." (1 Ped. 3:15) Salit, bisan kon bangin masayon naton mapalutaw an mga sayop ha ide- ya han iba nga tawo, maaramon ba nga buhaton ito ha paagi nga mawawad-an hiya hin dignidad? Diri ba mas maopay nga mamati hin mapailubon, kon po- sible magpakiana kon kay ano nga sugad hito an iya pag-abat, ngan tagdon an iya mga pagbati samtang nangangatadongan kita ha iya tikang ha Kasuratan? An pagtahod nga ipinapakita kon nakikiistorya ha usa ka tawo sadang liwat makita kon nagpapahayag ha mamarati tikang ha entablado. An mamumu- long nga matinalahuron ha iya mamarati diri mapintas nga magtatamay ha ira o magpapakita hin paggios nga nagpapasabot nga: "Mahimo niyo buhaton ini nga sagdon kon karuyag gud niyo." An pagyakan ha sugad nga paagi nakaka- paluya la ha iba. Mas maopay gud nga tagdon an mamarati sugad nga katig- uban hin mga tawo nga nahigugma kan Jehova ngan naruruyag ha pag-alagad ha iya! Ha pagsubad kan Jesus, sadang kita magin masinabuton kon nakikig- upod hadton bangin maluya ha espirituwal, gutiay an eksperyensya, o mas mahinay mag-aplikar han sagdon han Biblia. Aabaton han mamarati an pagtahod ha ira han mamumulong kon igin-uu- pod niya an iya kalugaringon sugad nga usa nga kinahanglan mag-aplikar hin bug-os han Pulong han Dios. Salit, maaramon nga likyan an pirme nga pagga- mit han personal nga pronombre nga "ikaw" kon igin-aaplikar an mga teksto. Tigamni, pananglitan, an kaibahan han pakiana nga "Ginbubuhat mo ba an ngatanan nga imo mahihimo?" ngan han mga pulong nga "An tagsa ha aton sadang magpakiana ha iya kalugaringon: 'Ginbubuhat ko ba an ngatanan nga akon mahihimo?' " Pariho an punto han tagsa nga pakiana, kondi an siyahan nagpapasabot nga diri iginbubutang han mamumulong an iya kalugaringon ha pariho nga kahimtang han iya mamarati. An ikaduha nagdadasig ha tagsa
Pagtahod ha Iba nga tawo, upod na ha mamumulong, nga usisahon an iya kalugaringon nga kahimtang ngan mga motibo. Ayaw pagpasulay ha pag-intremes basi la magkaragtatawa an mamarati. Na- kakaiban ini han dignidad han mensahe han Biblia. Totoo, sadang kita mali- pay ha aton pag-alagad ha Dios. Bangin may-ada pa ngani baga hin pataraw-an nga mga bahin han igintoka ha aton nga materyal. Kondi, an pagminos han seryoso nga mga impormasyon ngadto ha pagin pataraw-an nagpapakita hin kawaray pagtahod ha mga mamarati ngan ha Dios. Hinaot an aton pakiistorya, an aton paggios, ngan an aton pagyakan pirme magpakita nga aton gintatagad an iba sugad han igintututdo ni Jehova ha aton nga pagtagad ha ira. PAGBANSAY: Paghunahuna hin usa ka tawo nga mas lagas o mas bata ha imo. Hunahunaa kon pa- onan-o ka makikiistorya ha iya, kon ano an imo isisiring ha pagtikang hin pakiistorya, ngan kon ano an imo bubuhaton ha pagpakita hin totoo nga pagtahod ha iya ngan ha iya ginsisiring. Buhata an imo ginplano. Mga paagi nga maipapakita ko an dugang nga pagtahod
193
32 IGINPAHAYAG NGA MAY PAGTOO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magyakan ha paagi nga nagpapakita nga bug-os nga kombinsi- do ka ha pagkatotoo ngan pagkaimportante han imo ginsisiring. KON an tawo may-pagtoo nga nagyayakan, nakikita han iba nga kombinsido gud hiya ha iya ginsisiring. An sugad nga pagtoo nakita ha ministeryo ni apos- tol Pablo. Ngadto ha nagin mga tumuroo ha Tesalonika, hiya nagsurat: "An amon maopay nga sumat waray umabot ha iyo ha pulong la, kondi sugad man ha . . . [marig-on nga pagtoo]." (1 Tes. 1:5) Ito nga pagtoo nakita ha paagi han iya pagyakan ngan pagkinabuhi. An marig-on nga pagtoo sadang liwat makita ha paagi han aton pagsumat han mga kamatuoran han Biblia. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An imo pagtoo magdadasig ha iba nga tagdon hin seryoso an imo ginsisiring ngan gumios uyon hito. An pagpahayag hin pagtoo diri pariho ha sobra nga pagtoo ha kalugaringon nga opinyon, pagin sigurado ha mga butang nga waray ebidensya, o pagin arogante. Lugod, kon an usa ka tawo nga nagpapakita hin pagtoo nagyayakan mahitungod han mga butang ha Pulong han Dios, ginbubuhat niya ito ha paagi nga nagpapakita hin marig-on nga pagtoo. - Heb. 11:1. Mga Okasyon ha Pagpahayag hin Pagtoo. Importante nga magyakan nga may pagtoo kon aadto ka ha ministeryo ha kanataran. Agsob nga naoobserba- han han mga tawo an imo paagi han pagyakan sugad man an imo mensahe. Maaram hira kon ano gud an imo pag-abat mahitungod han imo ginyayakan. An imo pagtoo makakagsumat, labaw pa gud kay han mga pulong la, nga may- ada ka iginpapaangbit nga birilhon hinduro. Kinahanglan liwat ipakita an pagtoo kon nagpapahayag ha mamarati nga mga igkasi-tumuroo. Hi apostol Pedro nagsurat han iya siyahan nga giniyahan nga surat "ha paglaygay, ngan pagtestigo nga amo ini an matuod nga grasya han Dios." Mahitungod hini, iya ginsagda an kabugtoan: 'Tindog hin marig- on.' (1 Ped. 5:12) Han nagsurat ha kongregasyon ha Roma, hi apostol Pablo nagpahayag hin pagtoo nga ginpahimulosan nira. Hiya nagsurat: "Nakasabot gud ako, nga bisan an kamatayon, bisan an kinabuhi, bisan an mga anghel, bi- san an mga kagamhanan, bisan an mga butang nga hahani, bisan an mga bu- tang nga tiarabot, bisan an gahum, bisan an kahitaasan, bisan an kahiladman, bisan ano pa nga binuhat diri sadang makabulag ha aton tikang ha gugma han Dios, nga aada kan Kristo Jesus nga aton Ginoo." (Roma 8:38, 39) Nakakadani liwat an surat ni Pablo mahitungod han panginahanglan nga magsangyaw ha iba, ngan an iya kadasig hito nga buruhaton usa ka matin-aw nga ebidensya 194
Iginpahayag nga May Pagtoo nga hiya mismo kombinsido han pagkaimportante hito. (Buh. 20:18-21; Roma 10:9, 13-15) An pariho nga pagtoo sadang liwat makita ha Kristiano nga mga ti- gurang yana samtang igintututdo nira an Pulong han Dios. Durante han mga peryodo han pag-aram ngan ha iba nga mga panahon, ki- nahanglan magyakan an mga kag-anak nga may-pagtoo kon nakikiistorya ha ira mga anak mahitungod han espirituwal nga mga butang. Nagkikinahang- lan ini nga patuboon han mga kag-anak ha ira kasingkasing an gugma ha Dios ngan ha iya mga paagi. Pinaagi hini makakaistorya hira ha ira mga anak hin may kinasingkasing nga pagtoo, 'tungod kay tikang ha kahuraan han ka- singkasing nagyayakan an baba.' (Luk. 6:45; Deut. 6:5-7) An pagkaada hin su- gad nga pagtoo magpapagios liwat ha mga kag-anak nga ipakita an susbaranan han 'pagtoo nga waray pagkasalingkapaw.' - 2 Tim. 1:5. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Magyakan nga may pagbati nga angayan ha imo tema. Labi na nga importante an may-pagtoo nga pagpahayag han imo pangatadongan kon ginruruhaduhaan an imo pagtoo. An ka- eskwela, magturutdo, o katrabaho bangin mahipausa nga diri ka nakikigbahin ha partikular nga selebrasyon. An marig-on, maka- tadunganon nga baton mahimo makabulig ha iya nga tahuron an imo basado-ha-Biblia nga gintotoohan. Kumusta man kon an usa magsari pagsulay ha imo ngadto ha sayop nga paggawi - panlim- bong, sayop nga paggamit han mga droga, o seksuwal nga imora- lidad? Importante nga ipatin-aw mo nga diri ka gud magbubuhat han sugad nga paggawi ngan waray mga pagdani nga makaka- pabag-o han imo hunahuna. Nagkikinahanglan ini nga magya- kan ka nga may karig-on kon nagdudumiri han igintatanyag. Han nagdumiri ha mga pag-aghat han asawa ni Potipar ha pagbuhat hin imoral, marig-on nga nagsiring hi Jose: "Oonan-on ko in pagbuhat hini nga daku nga karat-an, ngan pagtalapas kontra ha Dios?" Han nagpadayon hiya ha pagsulay, dinalagan hi Jose tipagawas ha balay. - Gen. 39:9, 12. Gamit hin mga pulong ngan mga gios nga nagpapakita han imo pagtoo. Pag-admi an imo materyal tubtob nga hisabtan mo ito hin matin-aw ngan maipahayag ito ha imo ka- lugaringon nga mga pulong. Kinahanglan bug-os nga kombin- sido ka ha pagin-totoo hito ngan ha bili hito ha imo mamarati. Kon Paonan-o Ipinapakita an Pagtoo. An mga pulong nga imo ginagamit daku an mahihimo ha pagpakita han imo pagtoo. Ha damu nga mga okasyon gintikangan ni Jesus an importante nga mga pagsaysay pinaagi han pagsiring: "Matuod, matuod ako nasiring ha imo." (Juan 3:3, 5, 11; 5:19, 24, 25) An pag- too ni Pablo nakita ha mga pulong sugad han 'kombinsido gud ako,' 'maaram ako ngan natoo ako kan Ginoo nga Jesus,' ngan 'nagsusumat ako han kamatu- oran, diri ako nagbubuwa.' (Roma 8:38; 14:14; 1 Tim. 2:7) Mahitungod han ka- tumanan han iya pulong, usahay giniyahan ni Jehova an iya mga propeta nga pabug-atan an mga pagsaysay, sugad han, "Ini ha waray ruhaduha maabot." (Hab. 2:3) Kon gin-uunabi mo ini nga mga tagna, mahimo mo gamiton an pa- riho nga mga pulong. Kon nasarig ka diri ha imo kalugaringon kondi kan Je- hova ngan kon matinalahuron nga nagyayakan ka ha iba, an mga pulong nga 195
196 Iginpahayag nga May Pagtoo nagpapahayag hin pariho nga pagin kombinsido magpapamatuod nga marig- on an imo pagtoo. An pagtoo mahimo liwat ipahayag pinaagi han pagkasinsero ngan han ka- rig-on han imo paggios ngan pagyakan. An mga ekspresyon han imo nawong, an imo mga pagkompas, ngan an mga gios han imo lawas ngatanan nakaka- amot ha pagpahayag han pagtoo, bisan kon nagkakaibaiba ini ha tagsa nga tawo. Bisan kon kinaiya mo an pagin awdanon o mahinay magyakan, makiki- ta an imo pagtoo kon bug-os nga kombinsido ka nga totoo an imo ginsisiring ngan kinahanglan hibatian ito han iba. Siyempre, an bisan ano nga mga kapahayagan naton han pagtoo kinahang- lan nga tinuod gud. Kon abaton han mga tawo nga salingkapaw kita imbes nga nagyayakan hin kinasingkasing, posible nga hunahunaon nira nga waray pu- los an aton mensahe. Salit, labaw ha ngatanan, magin natural. Kon nagyaya- kan ka ha damu nga mamarati, bangin kinahanglan padakuon mo an imo ti- ngog kay han nahiaraan ngan mas may puwersa. Kondi an imo tumong amo an pagpahayag han imo pagtoo ha sinsero ngan natural nga paagi. Mga Bulig ha Pagpahayag han Pagtoo. Importante an maopay nga pa- ngandam tungod kay an imo pagtoo nag-uupod han imo mga pagbati mahitu- ngod han imo materyal. Diri igo na an pagkopya la han materyal tikang ha usa nga publikasyon ngan katapos basahon la ito. Kinahanglan hisabtan mo hin matin-aw an materyal ngan maipahayag ito ha imo kalugaringon nga mga pu- long. Kinahanglan bug-os nga kombinsido ka nga totoo ito ngan an imo ginsi- siring may-ada kapulsanan ha imo mamarati. Nagpapasabot ini nga kon nag- aandam ka han imo pahayag, gintatagad mo an ira mga kahimtang sugad man kon ano an bangin ira hinbabaroan na mahitungod han tema o kon ano an mahimo nira abaton mahitungod hito. Mas masayon masabtan han iba an aton pagtoo kon maopay an aton pagpa- hayag. Salit, dugang pa ha pag-andam hin maopay nga materyal, bansaya gud hin maopay an imo pahayag. Hatagi hin espesyal nga atensyon an mga bahin han imo materyal nga nagkikinahanglan hin dugang nga kadasig basi maisay- say mo ito nga diri nakadepende hin sobra ha imo mga nota. Hinumdumi li- wat, an pag-ampo para han bendisyon ni Jehova ha imo mga pangalimbasog. Hini nga paagi 'magkakaada ka hin kaisog pinaagi han aton Dios' nga magya- kan ha paagi nga nagpapakita han imo pagtoo ha pagin-tinuod ngan pagin-im- portante han imo mensahe. - 1 Tes. 2:2. PAGBANSAY: Pag-admi an masunod nga mga asoy ha Biblia: Eksodo 14:10-14; 2 Hadi 5:1-3; Da- niel 3:13-18; Buhat 2:22-36. Ha mga okasyon nga iginsaysay, paonan-o iginpahayag han mga surugoon han Dios an ira pagtoo? Ano an basihan han ira pagtoo? Pao- nan-o mo maipapakita an pariho nga pagtoo yana nga panahon?
MATAKTIKA KONDI MARIG
ON
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magin mabinantayon ha kon ano an imo ginsisiring sugad man kon paonan-o ngan kon san-o mo ginsisiring ito, basi malikyan an diri-ki- nahanglanon nga pakasakit ha iba. AN TAKTIKA amo an abilidad ha pakig-upod ha iba nga mga tawo ha paagi nga diri nakakainsulto. Nag-uupod ito han paghibaro kon paonan-o ngan kon san-o magyayakan. Diri ini nagpapasabot hin pagkompromiso han husto o pagbaliko han mga kamatuoran. An taktika diri sadang hunahunaon nga kahadlok ha tawo. - Prob. 29:25. An mga bunga han espiritu nagtatagana han gimaopayi nga pundasyon ha pagin mataktika. Salit, an tawo nga ginpapagios han gugma diri naruruyag nga makapaaringit ha iba; karuyag niya buligan hira. An usa nga buotan ngan maaghop, malumo ha iya paagi han pag- buhat han mga butang. An tawo nga nakikigmurayaw namimiling hin mga paagi ha pag-aghat han maopay nga mga relasyon ha iba. Bisan kon mapintas an batasan han mga tawo, an indibiduwal nga hilawig-an-pailob nagpapabilin nga kalmado. - Gal. 5:22, 23. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon mataktika ka, mahimo madani an mga tawo nga mamati ha maopay nga sumat nga may abrido nga hunahuna. An pagin mataktika mabulig liwat ha imo nga matipigan an maopay nga mga relasyon ha mga igkasi-Kristiano. Kondi, anoman an paagi han pagpresenta han mensahe han Bib- lia, madiri hito an pipira nga mga tawo. Tungod han maraot nga kahimtang han kasingkasing han kadam-an han siyahan-siglo nga mga Judio, hi Jesu-Kristo nagin "bato ha paghipakdol ngan bato nga bantilis ha pagdarahog" ha ira. (1 Ped. 2:7, 8) May kalabotan ha iya buruha- ton nga pagpasamwak han Ginhadian, hi Jesus nagsiring: "Ako nakanhi ha pag- butang hin kalayo ha tuna." (Luk. 12:49) Ngan an mensahe han Ginhadian ni Jehova, nga nag-uupod han panginahanglan nga kilalahon han katawohan an pagkasoberano han ira Maglalarang, nagpapadayon nga amo an importante gud nga isyu nga inaatubang han katawohan. Damu nga tawo an nasisina ha mensahe nga diri na mag-iiha wawad-on han Ginhadian han Dios an maraot nga sistema han mga butang yana. Bisan pa hito, ha pagsugot ha Dios, nagpa- padayon kita ha pagsangyaw. Kondi, samtang nagbubuhat hito, aton ginhuhu- nahuna pirme an sagdon han Biblia: "Kon sadang mahimo, sugad han nahi- tutungod ha iyo, makigmurayaw kamo ha ngatanan nga mga tawo." - Roma 12:18. Mataktika Kon Nagsasangyaw. Damu an mga kahimtang nga diin nakikiis- torya kita ha iba mahitungod han aton pagtoo. Siyempre, ginbubuhat naton ito kon aadto ha ministeryo ha kanataran, kondi namimiling liwat kita hin anga- yan nga mga higayon kon kaupod han mga paryente, mga katrabaho, ngan mga kaeskwela. Hini ngatanan nga mga kahimtang, ginkikinahanglan an taktika. 197 33
198 Mataktika Kondi Marig-on Kon aton ipresenta an mensahe han Ginhadian ha paagi nga aabaton han iba nga ginsasaway naton hira, bangin masina hira hito. Kon waray hira maghang- yo hin bulig ngan bangin diri naabat nga nagkikinahanglan hira hito, posible nga masina hira ha bisan ano nga pagpasabot nga nagkikinahanglan hira hin pagtadong. Paonan-o naton malilikyan an pakahatag hin sayop nga impresyon? Makakabulig an pag-aram ha arte han makisangkayon nga pakiistorya. Pangalimbasog ha pagtikang han pakiistorya pinaagi han pagbangon hin usa nga tema nga makapainteres ha imo kaistorya. Kon ito nga tawo imo paryente, katrabaho, o kaeskwela, bangin maaram ka na han makapainte- res ha iya. Bisan kon waray mo pa igkaistorya ito nga tawo, mahi- mo mo unabihon an imo hinbatian ha mga sumat o nabasa ha mga pahayagan. An sugad nga mga tema kasagaran nga nagpapa- gawas kon ano an aada ha mga hunahuna han damu nga tawo. Kon nagsasangyaw ka ha kada balay, pag-obserba. An mga deko- rasyon ha balay, mga uyagan ha palibot, relihiyoso nga mga bu- tang, ngan mga estiker ha bamper han awto nga nakaparada ha aragian mahimo makahatag hin dugang nga mga pangirilal-an han mga interes han tagbalay. Kon an tagbalay kumada ha pur- tahan, pamati samtang nag-iistorya hiya. An iya isisiring magsi- siguro o magtatadong han imo mga ideya mahitungod han iya mga interes ngan mga punto-de-bista ngan maghahatag hin du- gang nga mga impormasyon ha kon ano an kinahanglan mo pag- tagdon basi makagpamatuod. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Makiistorya ha mga tawo imbes nga sugad hin ginsasaway hira. Hunahunaa hin maopay kon paonan-o kakarawaton han iba nga tawo an imo ginhuhunahunaan nga ikukomento. Antes magyakan, tagda kon ini an husto nga panahon ha paghisgot han usa nga butang. Kon posible, paghatag hin sinsero nga kumendasyon. Ayaw kataranta kon nabangon an mga pagriwa. Likayi an nagpapakamatadong ha kalugaringon nga espiritu; ayaw paghukmi an iba. Samtang nagpapadayon an pag-istorya, isumat an mga punto tikang ha Biblia ngan ha basado-ha-Biblia nga literatura nga may- ada kalabotan ha tema. Kondi diri la ikaw an sadang mag-inistor- ya. (Ekles. 3:7) Iupod an tagbalay ha iyo pag-istorya kon karuyag niya. Magin interesado ha iya mga ideya ngan mga opinyon. Ma- himo ini maghatag han mga tigaman nga ginkikinahanglan mo basi magin mataktika. Antes ka magyakan, tagda kon paonan-o ito huhunahunaon han imo kaistor- ya. An Proberbios 12:8 naghahatag hin kumendasyon ha 'baba nga maaramon.' An Hebreo nga pulong nga ginamit dinhi nakakaw-ing ha mga ideya sugad han pagsabot ngan pagin mabinantayon. Salit, an pagin maaramon nag-uupod han pagin mabinantayon ha pagyakan sugad nga resulta han maopay nga pagtiro- timbang basi gumios nga maaramon. An bersikulo 18 hiton pariho nga kapitu- lo han Proberbios nagpapahamangno kontra han 'pagyakan nga waray pagta- gad sugad hin nadulot nga kampilan.' Posible nga parig-unon an kamatuoran han Biblia ha paagi nga diri makakaaghat hin kasina. An pagin maaramon la ha imo pagpili hin mga pulong makakabulig ha imo nga malikyan an diri-kinahanglanon nga paghimo hin ulang. Kon an paggamit han termino nga "an Biblia" nakakahimo hin ulang ha hunahuna, mahimo mo
Mataktika Kondi Marig-on gamiton an ekspresyon sugad han "baraan nga mga sinurat" o "an libro nga iginpupublikar na yana ha sobra 2,000 nga mga yinaknan." Kon imo unabihon an Biblia, mahimo mo pakianhan an tawo kon ano an iya opinyon mahitungod hito ngan katapos tagda an iya mga komento samtang nagpapadayon an iyo pag-istorya. Agsob nga nahiuupod ha pagin mataktika an pagsiguro han husto nga pana- hon ha pagyakan. (Prob. 25:11) Bangin diri ka umuyon ha ngatanan nga gin- sisiring han imo kaistorya, kondi diri kinahanglan nga makiglantugi mahitu- ngod ha tagsa nga diri-kasuratanhon nga ideya nga iya iginpapahayag. Ayaw ig-istorya ha tagbalay an ngatanan nga butang ha usa la ka panahon. Hi Jesus nagsiring ha iya mga disipulo: "Damu pa nga mga bagay an isisiring ko ha iyo, kondi kamo diri pa makakahimo pagdara yana." - Juan 16:12. Kon posible, sinsero nga tagi hin kumendasyon an imo mga kaistorya. Bisan kon makilantugion an tagbalay, mahimo mo pa gihapon hiya tagan hin ku- mendasyon tungod ha pagkaada hin espisipiko nga punto-de-bista. Ginbuhat ini ni apostol Pablo han nakikiistorya ha mga pilosopo ha Areopago ha Atenas. An mga pilosopo "nakikiglaris ha iya." Paonan-o niya maipapatin-aw an iya punto nga diri makakaaghat hin kasina? Antes pa hito iya naobserbahan an damu nga mga halaran nga ira ginhimo para ha ira mga dios. Imbes nga pag- hukman an mga taga-Atenas tungod han ira idolatroso nga pagsingba, matak- tika nga gintagan niya hira hin kumendasyon tungod han ira marig-on nga pa- gin relihiyoso. Hiya nagsiring: 'Nakikita ko nga ha ngatanan nga mga butang baga hin mas nahahadlok kamo ha mga bathala kay ha iba.' Ini nga paagi ha pagtikang han pakiistorya nakahatag ha iya hin higayon nga ipahayag an iya mensahe mahitungod han totoo nga Dios. Sugad nga resulta, an iba nagin mga tumuroo. - Buh. 17:18, 22, 34. Kon nabangon an mga pagriwa, ayaw kataranta. Magpabilin nga kalmado. Hunahunaa ini sugad nga mga higayon ha pakasabot han panhunahuna han tawo. Mahimo mo pasalamatan hiya ha pagpahayag han iya mga ideya. Ku- musta man kon tigda nga sumiring hiya: "May-ada ako kalugaringon nga reli- hiyon"? Mahimo ka magpakiana ha mataktika nga paagi: "Relihiyoso ka na ba ha bug-os mo nga kinabuhi?" Katapos niya bumaton, pagdugang: "Ha imo hu- nahuna magkakaurosa pa ba an katawohan ha uusa nga relihiyon?" Mahimo ini mag-abri han higayon para han padayon nga pag-istorya. An pagkaada husto nga paghunahuna ha aton kalugaringon makakabulig ha aton nga magin mataktika. Kombinsido gud kita han pagkamatadong han mga paagi ni Jehova ngan han pagkatotoo han iya Pulong. Nagyayakan kita nga may pagtoo mahitungod hini nga mga butang. Kondi waray hinungdan nga kita magpakamatadong ha kalugaringon. (Ekles. 7:15, 16) Mapasalamaton kita ha paghibaro han kamatuoran ngan ha pagpahimulos han bendisyon ni Jehova, kondi maaram gud kita nga an aton pagkaada han iya pag-uyon amo 199
200 Mataktika Kondi Marig-on an resulta han iya diri-takos nga kalooy ngan han aton pagtoo kan Kristo, diri tungod han aton mismo pagin matadong. (Efe. 2:8, 9) Maaram kita nga ginki- kinahanglan an 'padayon nga pagsari kon aada kita ha pagtoo, an padayon nga pagpamatuod kon ano gud kita.' (2 Kor. 13:5) Salit kon nakikiistorya kita ha mga tawo mahitungod han panginahanglan nga sumugot ha mga iginpapatu- man han Dios, mapainubsanon nga igin-aaplikar liwat naton an sagdon han Biblia ha aton kalugaringon. Waray kita katungod nga maghukom ha aton ig- kasi-tawo. "Igintubyan [ni Jehova] ha Anak an bug-os nga gahum ha paghu- kom," ngan ha atubangan han iya trono han paghukom may baratunon kita tungod han aton ginbubuhat. - Juan 5:22; 2 Kor. 5:10. Ha Pamilya Ngan ha mga Igkasi-Kristiano. An aton pagin mataktika diri kay ha ministeryo la ha kanataran. Tungod kay an pagin mataktika usa nga ka- pahayagan han mga bunga han espiritu han Dios, sadang liwat kita magin ma- taktika ha balay kon nakikig-upod ha mga membro han pamilya. An gugma magpapagios ha aton nga tagdon an mga pagbati han iba. An bana ni Ray- na Ester diri magsiringba ni Jehova, kondi nagpakita hiya hin pagtahod ha iya bana ngan hin daku nga pagsabot han nagpipresenta ha iya han mga butang diin nahidabi an mga surugoon ni Jehova. (Ester, kap. 3-8) Ha pipira nga mga higayon, an pagin mataktika ha pakig-upod ha diri-Saksi nga mga membro han pamilya bangin magkinahanglan nga an aton paggawi, imbes nga an pag- saysay han aton mga tinotoohan, an mag-aghat ha ira nga karawaton an kama- tuoran. - 1 Ped. 3:1, 2. Ha pariho nga paagi, an kamatuoran nga kilala gud naton an mga mem- bro han kongregasyon diri nagpapasabot nga mahimo na kita magin sobra ka- prangka o diri-buotan ha ira. Diri kita sadang mangatadongan nga tungod kay hamtong na hira, sadang nira hisabtan ito. Diri man kita sadang mangatado- ngan pinaagi ha pagsiring: "Aw, amo la ako hito." Kon aton hisabtan nga an aton paagi han pagyakan nakakasakit ha iba, sadang magin determinado kita ha pagbag-o. An aton 'daku nga gugma ha usa kag usa' sadang magpagios ha aton nga "magbuhat kita han maopay . . . labi na gud ha panimalay han pag- too." - 1 Ped. 4:8, 15; Gal. 6:10. Kon Nakikiistorya ha Mamarati. Adton nagpapahayag tikang ha entablado kinahanglan liwat magin mataktika. An mga mamarati ginkukompuwesto hin mga tawo nga may magkalainlain nga mga gintikangan ngan mga kahimtang. Aada hira ha magkalainlain nga mga kahimtang ha espirituwal nga pag-uswag. An iba bangin siyahan pa la nga natambong ha Kingdom Hall. An iba bangin aada ha makuri gud nga kahimtang nga diri maaram an mamumulong. Ano an makakabulig ha mamumulong nga malikyan an makapasakit ha iya mama- rati? Uyon ha sagdon ni apostol Pablo kan Tito, himoa ito nga imo tumong "nga diri magyakan hin maraot kontra ha bisan hin-o, . . . [magin makatadunga-
Mataktika Kondi Marig-on non], ha pagpakita han bug-os nga kaaghop ha ngatanan nga mga tawo." (Tito 3:2) Likayi an pagsubad ha kalibotan ha paggamit hin mga termino nga naka- katamay ha mga tawo nga iba an rasa, yinaknan, o nasyonalidad. (Pah. 7:9, 10) Prangka nga isaysay an mga ginkikinahanglan ni Jehova, ngan ipakita an pag- kamaaramon han pag-aplikar hini; kondi likayi an nakakaminos nga mga pu- long mahitungod hadton diri pa bug-os nga naglalakat ha dalan ni Jehova. Lu- god, dasiga an ngatanan nga hisabtan an kaburut-on han Dios ngan buhaton an nakakapalipay ha iya. Pahumoka an mga pulong ha pagsagdon pinaagi han mapaso ngan sinsero nga kumendasyon. Ha paagi han imo pagyakan ngan ha tono han imo tingog, ipaabat an minagburugto nga gugma nga sadang abaton naton ngatanan para ha usa kag usa. - 1 Tes. 4:1-12; 1 Ped. 3:8. PAGBANSAY: Basaha hin maopay an masunod nga mga asoy han Biblia: 2 Samuel 12:1-9; Buhat 4:18-20. Ha kada tagsa, tigamni an (1) mga proyba han pagin mataktika ngan (2) mga pulong nga nagpapasabot hin pagkamarig-on para ha matadong nga mga paagi ni Jehova. 201
34 MAKAPARIG
ON NGAN POSITIBO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Imbes nga mag-inistorya hin maiha mahitungod han negatibo nga mga butang, mag-istorya mahitungod han mga butang nga nagpapauswag han kahimtang o nakakahatag hin kompyansa. AN MENSAHE nga igintoka ha aton nga isangyaw amo an maopay nga sumat. Hi Jesus nagsiring: "An maopay nga sumat kinahanglan nga igwali anay ha ngatanan nga mga nasud." (Mar. 13:10) Hi Jesus mismo nagpakita hin susba- ranan pinaagi han pagpahayag han "maopay nga sumat han ginhadian han Dios." (Luk. 4:43) An iginsangyaw han mga apostol iginsaysay liwat sugad nga an "maopay nga sumat han Dios" ngan an "maopay nga sumat ni Kristo." (1 Tes. 2:2; 2 Kor. 2:12) An sugad nga mensahe makaparig-on ngan positibo. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An katawohan naguguol tungod han waray-gugma nga kalibotan. Damu an may-ada makuri nga personal nga mga problema. An mensahe han Biblia, kon husto nga iginpipresenta, nakakahatag hin makalilipay nga paglaom ha tangkod-an-kasingkasing nga mga tawo. Uyon ha kapahayagan han "waray kataposan nga maopay nga sumat" han "anghel nga naglulupadlupad ha ginkakatungaan han langit," gin-aaghat naton an mga tawo: "Kahadluki niyo an Dios, ngan tagi hiya niyo hin himaya." (Pah. 14:6, 7) Nagsusumat kita ha mga tawo ha bisan diin mahitungod han totoo nga Dios, han iya ngaran, han iya darayawon nga mga kalidad, han iya uru- sahon nga mga buhat, han iya mahigugmaon nga katuyoan, han aton baratunon ha iya, ngan han iya ginkikinahanglan ha aton. An maopay nga sumat nag-uupod han kamatuoran nga bubung- kagon ni Jehova nga Dios an magraot, nga nagpapakaalo ha iya ngan duro nga nagdadaot han kinabuhi han iba nga mga tawo. Kondi diri naton responsabili- dad an paghukom ha mga indibiduwal nga aton ginsasangyawan. An aton sin- sero nga hingyap amo nga karawaton han damu nga mga tawo tubtob nga ma- hihimo an mensahe han Biblia basi mapamatud-an nga maopay gud ito nga sumat para ha ira. - Prob. 2:20-22; Juan 5:22. Limitahi an Negatibo nga mga Topiko. Siyempre, may-ada diri-maopay nga mga bahin ha kinabuhi. Diri naton ginbabalewaray ini. Ha pagtikang hin pakiistorya, mahimo ka mag-unabi hin problema nga ginhuhunahuna han mga tawo ha iyo teritoryo ngan paghisgotan ito hin madaliay. Kondi gutiay la an bili han padayon nga pag-inistorya mahitungod hito. An mga tawo agsob makabati hin nakakaguol nga mga sumat, salit an pag-inistorya mahitungod han diri makalilipay nga mga butang mahimo magin hinungdan nga sarahan nira an ira purtahan o an ira mga talinga. Ha pagtikang han iyo pag-istorya, pa- ngalimbasog nga madara an atensyon ngadto ha makarepresko nga mga kama- tuoran ha Pulong han Dios. (Pah. 22:17) Katapos, bisan kon an tawo diri ma- 202
Makaparig-on Ngan Positibo ruyag magpadayon ha pakiistorya, nakabilin ka na ha iya hin impormasyon nga makaparig-on hunahunaon. Tungod hini mahimo hiya magin mas disidi- do mamati ha lain nga higayon. Ha pariho nga paagi, kon ginhangyo ka ha pagpahayag, ayaw pagpasobrahi an mamarati hin negatibo nga impormasyon tungod la kay damu an repe- rensya mahitungod hito. Kon an mamumulong naghihisgot hin maiha ma- hitungod ha kapakyasan han tawhanon nga mga magmarando, han mga su- mat mahitungod han krimen ngan kamadarahog, ngan han nakakaalarma nga pagkaylap han imoralidad, mahimo magin makapaluya an epekto hito. Isaysay an negatibo nga mga bahin han tema kon may-ada la ito mapulsanon nga ka- tuyoan. An gutiay nga pag-unabi han sugad nga materyal mahimo magpabug- at han pagin napapanahon han imo pahayag. Mahimo liwat ito magpakilala han importante nga mga hinungdan nga nagriresul- ta ha usa nga kahimtang ngan salit mahimo gamiton ha pagpatin- aw kon kay ano nga praktikal an solusyon nga iginsasaysay han Biblia. Kon posible, magin espisipiko nga diri ginhihisgotan hin maiha an mga problema. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Hinumdumi nga an aton toka amo an pagsangyaw han maopay nga sumat. Magin makaparig-on imbes nga magin kritiko. Kasagaran nga imposible ngan diri maopay nga kuhaon an nga- tanan nga negatibo nga impormasyon tikang ha usa nga pahayag. An ayat amo an pagpresenta han maopay ngan han maraot ha paagi nga positibo an kabug-osan nga epekto. Basi madangat ini, kinahanglan siguruhon mo kon ano an iuupod, kon ano an ku- kuhaon, ngan kon diin an pabubug-atan. Ha Sermon ha Bukid, ginsagdonan ni Jesus an iya mga mamarati nga likyan an maki- kalugaringon nga mga paagi han mga eskriba ngan mga Pariseo, ngan nag-unabi hiya hin pipira nga mga ehemplo ha pagpatin-aw han punto. (Mat. 6:1, 2, 5, 16) Kondi, imbes nga mag-inistorya mahitungod han maraot nga mga buhat hadton relihiyoso nga mga lider, ginpabug-atan ni Jesus an pagsabot ha totoo nga mga paagi han Dios ngan pagkinabuhi uyon hini. (Mat. 6:3, 4, 6-15, 17-34) Mapulsanon gud an epekto. Patuboa an positibo nga panhunahuna mahitungod hadton imo kaistorya. Ha pakiistorya, tagda kon paonan-o an imo isisiring makakaapekto ha iba nga tawo. Tipigi nga Positibo an Paagi han Pagyakan. Kon igintoka ka ha pagpaha- yag ha iyo kongregasyon mahitungod han usa nga bahin han Kristiano nga bu- ruhaton, pangalimbasog nga magin makapadasig imbes nga magin kritiko. Si- guroha nga imo ginbubuhat an imo igin-aaghat nga buhaton han iba. (Roma 2:21, 22; Heb. 13:7) Tuguti nga an gugma, diri an kaaringit, an magpagios ha imo isisiring. (2 Kor. 2:4) Kon nasarig ka nga karuyag han imo mga igkasi-tu- muroo nga lipayon hi Jehova, ito nga pagsarig makikita ha imo ginsisiring, ngan magkakaada ini mapulsanon nga epekto. Tigamni kon paonan-o iginpa- hayag ni apostol Pablo an sugad nga pagsarig, sugad han nahirekord ha 1 Tesa- lonika 4:1-12; 2 Tesalonika 3:4, 5; ngan Filemon 4, 8-14, 21. Usahay kinahanglan magpahamangno an mga tigurang kontra han diri-ma- aramon nga paggawi. Kondi an pagpaubos mabulig ha ira nga makig-upod ha 203
204 Makaparig-on Ngan Positibo ira kabugtoan ha maaghop nga paagi. (Gal. 6:1) An paagi han pagyakan sadang magpakita nga adton aada ha kongregasyon matinalahuron nga gintatagad. (1 Ped. 5:2, 3) An Biblia nagsasagdon ha batan-on nga kalalakin-an nga magin mahunahunaon gud hini. (1 Tim. 4:12; 5:1, 2; 1 Ped. 5:5) Kon ginkikinahang- lan an pagsaway, pagdisiplina, pagtadong han mga butang, sadang ini buha- ton sumala ha ginsisiring mismo han Biblia. (2 Tim. 3:16) An pag-aplikar han Kasuratan diri gud sadang pasobrahan o balikoon basi suportahan an usa nga ideya nga bangin marig-on nga gintotoohan han mamumulong. Bisan kon ginkikinahanglan an sagdon ha pagtadong, an estilo han pahayag mahimo matipigan nga positibo kon labi na nga pabubug-atan kon paonan-o malilik- yan an kahidabi ha sayop nga buhat, kon paonan-o an pagsulbad ha mga prob- lema, kon paonan-o malalamposan an mga kakurian, kon paonan-o tatadu- ngon an sayop nga pagkinabuhi, ngan kon paonan-o kita napapanalipdan han mga iginpapatuman ni Jehova. - Sal. 119:1, 9-16. Kon nag-aandam han imo pahayag, hunahunaa hin maopay kon paonan-o mo tatapuson an tagsa nga nangunguna nga punto ngan an pahayag ha kabug- osan. An kataposan nga imo ginsisiring amo an agsob nga nahinunumdoman hin maiha. Magigin positibo ba ito? Kon Nakikiistorya ha mga Igkasi-Tumuroo. Ginpapabilhan han mga suru- goon ni Jehova an mga higayon ha pagtarotarampo ha Kristiano nga mga kati- rok. Mga panahon ini han espirituwal nga karepresko. An Biblia nag-aaghat ha aton nga hunahunaon an 'pagdinasigay ha usa kag usa' kon kita nagkakatirok ha aton mga lugar han pagsingba. (Heb. 10:25) Ginhihimo ito diri la pinaagi han mga pahayag ngan mga komento durante han mga katirok kondi pinaagi liwat han pag-iristorya antes ngan katapos han mga katirok. Bisan kon normal la nga pag-istoryahan an aton adlaw-adlaw nga pagkina- buhi, an gidadakui nga pagdasig nagtitikang ha paghisgot mahitungod han es- pirituwal nga mga butang. Nag-uupod ini han mga eksperyensya nga aton gin- papahimulsan ha sagrado nga pag-alagad. Makapadasig liwat an pagpakita hin maopay nga pagtagad ha usa kag usa. Kinahanglan magin mabinantayon kita basi diri maimpluwensyahan han kalibotan ha aton palibot. Han nagsusurat ha mga Kristiano ha Efeso, hi Pablo nagsiring: "Bayai niyo an buwa, magyakan kamo an tagsatagsa hin kamatuo- ran ha iya amyaw." (Efe. 4:25) An pagyakan han kamatuoran imbes nga han buwa nag-uupod hin diri paghimaya han mga butang ngan mga tawo nga gin- iidolo han kalibotan. Sugad man, nagpahamangno hi Jesus kontra ha "lim- bong han mga manggad." (Mat. 13:22) Salit kon nag-iiristorya kita, sadang kita mag-ikmat nga diri iaghat ito nga limbong pinaagi han pagdani ha pagtag-iya hin materyal nga mga butang. - 1 Tim. 6:9, 10. Han nagsasagdon mahitungod han panginahanglan nga magin makaparig- on, hi apostol Pablo nagsasagda ha aton nga diri hukman o minuson an usa
Makaparig-on Ngan Positibo nga bugto nga bangin naglilikay ha pipira nga mga butang tungod han 'mga kaluyahan ha iya pagtoo,' tungod kay diri niya hinsasabtan an bug-os nga ka- haluag han Kristiano nga kagawasan. Oo, basi magin makapadasig an aton pa- kiistorya ha iba, kinahanglan tagdon naton an ira gintikangan ngan an sukol han ira espirituwal nga pag-uswag. Makasurubo gud nga "magbutang dida ha dalan han iya bugto hin hiparakdolan, o [han] kahigayonan hin pagkahulog"! - Roma 14:1-4, 13, 19. Adton nangangalimbasog ha paglampos han seryoso nga personal nga mga problema - pananglitan, han maiha na nga sakit - naapresyar han makaparig- on nga iristorya. An sugad nga tawo bangin nangangalimbasog gud ha pag- tambong ha mga katirok. Adton maaram han iya kahimtang bangin mag- pakiana: "Kumusta an imo pag-abat?" Sigurado nga aapresyaron niya an ira pagtagad. Kondi, an kahimtang han iya kahimsog bangin diri amo an tema nga karuyag gud niya pag-istoryahan. An mga pulong han apresasyon ngan kumendasyon bangin may-ada mas daku nga mahihimo ha pagbantad han iya kasingkasing. Nakikita mo ba an pamatuod han iya padayon nga gugma kan Jehova ngan han iya pagpailob ha makuri nga kahimtang? Nadadasig ka ba kon nagkukomento hiya? Diri ba mas makaparig-on an pagsentro han aten- syon ha iya mga abilidad ngan ha iya mga naibubulig ha kongregasyon imbes nga ha iya mga kaluyahan? - 1 Tes. 5:11. Basi makaparig-on an aton pakiistorya, importante gud nga tagdon an pan- hunahuna ni Jehova ha kon ano an ginhihisgotan. Ha kadaan nga Israel, ad- ton nagyakan kontra ha mga representante ni Jehova ngan nagreklamo mahi- tungod han manna nakaeksperyensya han duro nga kasina han Dios. (Num. 12:1-16; 21:5, 6) Pinamamatud-an naton nga nakakapahimulos kita tikang hito nga mga ehemplo kon aton gintatahod an mga tigurang ngan gin-aapres- yar an espirituwal nga pagkaon nga igintatagana pinaagi han matinumanon ngan maaramon nga uripon nga klase. - 1 Tim. 5:17. Diri gud problema an pamiling hin mapulsanon nga mga butang nga pag- iristoryahan kon kaupod an aton Kristiano nga kabugtoan. Kondi, kon an usa nagyayakan hin sobra kakritiko, mag-una ha pagbalhin han iristorya ngadto ha makaparig-on nga topiko. Nagsasangyaw man kita ha iba, nagpapahayag ha entablado, o nakikiistorya ha mga igkasi-tumuroo, hinaot magin maaramon kita basi maipagawas tikang ha aton mga kasingkasing "an maopay sugad nga kinahanglan ha pagparig-on, basi nga makahatag hin grasya ha mga nakakabati." - Efe. 4:29. PAGBANSAY: Bisitaha an usa nga baldado o diri nakakagawas ha iya balay. Pag-una ha makapa- rig-on nga pakiistorya. Magin mapinairon, kondi tipigi nga positibo an imo mga komento. Abanse nga magplano basi mabuhat ini. 205
35 PAG
UTRO HA PAGPABUG
AT
Ano an kinahanglan mo buhaton? Isaysay diri la makausa an mga punto nga karuyag mo gud hi- numdoman han imo mamarati. AN PAGGAMIT han pag-utro bahin han epektibo nga pagtutdo. Kon diri la ma- kausa nga iginsasaysay an importante nga punto, mas posible nga hinumdo- man ito han mamarati. Kon an ideya iginsasaysay-utro ha paagi nga naiiba hin gutiay, bangin hisabtan pa ngani nira ito hin mas matin-aw. Kon diri nahinunumdoman han imo mga mamarati an imo ginsisiring, an imo mga pulong diri makakaimpluwensya ha ira gintotoohan o ha ira paagi han pagkinabuhi. Bangin an padayon nga huhuna- hunaon nira amo an mga punto nga imo gud ginpapabug-atan. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Dugang pa ha pagin bulig ha paghinumdom, an pag-utro ma- himo magamit hin epektibo ha pagpatin-aw han importante nga mga ideya ngan ha pagbu- lig ha imo mamarati nga hisabtan ito hin matin-aw. Hi Jehova, an aton Gihitaasi nga Instruktor, naghahatag ha aton hin surubdan ha iya paggamit han pag-utro. Iya iginhatag an Napulo nga Sugo ha nasud han Israel. Pinaagi han anghel nga tagapagyakan, iya ginpahinabo nga an nasud makabati hito nga mga sugo ha Bukid Sinai. Ha urhi iya ito iginhatag kan Moises ha sinurat nga porma. (Eks. 20:1-17; 31:18; Deut. 5:22) Ha sugo ni Jehova, ginyakan-utro ni Moises ito nga mga sugo ha nasud an- tes hira sumulod ha Tuna nga Iginsaad, ngan pinaagi han bara- an nga espiritu, iginsurat ito ni Moises, sugad han mababasa ha Deuteronomio 5:6-21. Kaupod han mga sugo nga iginhatag ha Israel amo nga kinahanglan ira higugmaon ngan pag-alagdon hi Jehova ha ira bug-os nga kasingkasing, kalag, ngan kusog. Pauroutro nga ginyakan liwat ini. (Deut. 6:5; 10:12; 11:13; 30:6) Kay ano? Tungod kay, sumala han ginsiring ni Jesus, ito an "daku ngan siya- han nga sugo." (Mat. 22:34-38) Pinaagi kan propeta Jeremias, ginpahinum- dom ni Jehova an katawohan han Juda hin sobra 20 ka beses mahitungod han pagkaimportante han pagsunod ha iya ha ngatanan nga mga butang nga iya iginsugo ha ira. (Jer. 7:23; 11:4; 12:17; 19:15) Ngan pinaagi kan Esekiel, nagya- kan an Dios hin sobra 60 ka beses nga an mga nasud "mahibabaro nga ako hi Jehova." - Esek. 6:10; 38:23. Ha rekord han ministeryo ni Jesus, aton liwat maoobserbahan an epektibo nga paggamit han pag-utro. Pananglitan, aada an upat nga Ebanghelyo - nga an kada tagsa nagsusumat han importante nga mga hitabo nga iginsasaysay ha usa o sobra pa han iba nga mga Ebanghelyo kondi ginkikita ini nga mga hi- tabo tikang ha magkalainlain nga mga punto-de-bista. Ha iya mismo pagtut- do, ginhisgotan ni Jesus an pariho nga basihanan han pagtutdo ha sobra usa 206
Pag-utro ha Pagpabug-at nga okasyon kondi ha magkalainlain nga mga paagi. (Mar. 9:34-37; 10:35-45; Juan 13:2-17) Ngan samtang nakadto ha Bukid han mga Olibo pipira ka adlaw antes hiya mamatay, ginamit ni Jesus an pag-utro ha pagpabug-at hinin im- portante nga sagdon: "Magbantay kamo, kay diri kamo maaram kon ano nga adlaw an pagkanhi han iyo Ginoo." - Mat. 24:42; 25:13. Ha Ministeryo ha Kanataran. Kon nagsasangyaw ka ha mga tawo, nagla- laom ka nga hinunumdoman nira an imo ginyayakan. An epektibo nga pag- gamit han pag-utro makakabulig ha pagdangat hito nga tumong. Agsob nga an pag-utro samtang ginhihisgotan an usa ka bu- tang mabulig nga maisilsil ito ha hunahuna han usa ka tawo. Sa- lit, katapos basahon an usa nga teksto, mahimo mo pabug-atan ito pinaagi han pagtudlok ha importante nga bahin hito ngan pagpakiana, "Naobserbahan mo ba kon paonan-o an pagkasay- say hito nga teksto?" KON SAN-O BUBUHATON ITO Katapos gud isaysay an usa ka importante nga punto o katapos ipatin-aw hin maopay an nangu- nguna nga ideya. An kataposan nga mga pagsaysay ha usa ka pag-istorya mahi- mo liwat gamiton hin epektibo. Pananglitan, mahimo ka sumi- ring: "An importante nga punto nga ginlalaoman ko nga imo hinunumdoman ha aton pag-istorya amo an . . ." Katapos isay- say utro ito ha simple nga paagi. Mahimo ito magin pariho hini: "Katuyoan han Dios nga an tuna himoon nga usa ka paraiso. Ito nga katuyoan sigurado nga matutuman." O bangin sugad hini: "Matin-aw nga ipinapakita han Biblia nga nagkikinabuhi kita ha kataposan nga mga adlaw hini nga sistema han mga butang. Basi kita maluwas ha kataposan hito, kinahanglan mahibaro kita kon ano an ginkikinahanglan han Dios ha aton." O mahimo magin sugad hini: "Sugad han aton na hinsabtan, an Biblia naghahatag hin praktikal nga sagdon mahitungod ha kon paonan-o mala- lamposan an mga problema ha pagpamilya." Ha iba nga mga kahimtang ma- himo mo utruhon la an usa nga ginkotar tikang ha Biblia sugad nga punto nga angay hinumdoman. Siyempre, basi magin epektibo ini ginkikinahanglan an pagplano. Ha kataposan han iyo pag-istor- ya o han imo pagpahayag. Kon imo nakikita nga nakukurian an imo mga mamarati ha pagsa- bot han usa ka importante nga punto. Diri la makausa, posible nga mga adlaw o mga semana an lat- ang ha kahimtang han mga pagbalik bisita ngan mga pag- aram ha Biblia. Ha mga pagbalik bisita, upod na an mga pag-aram ha Biblia, an imo pagga- mit han pag-utro mahimo mag-upod hin mga pakiana ha repaso. Kon an usa ka tawo nakukurian ha pagsabot o pag-aplikar han sagdon ha Biblia, bangin kinahanglan nga ipakiistorya mo ito ha sobra usa nga okasyon. Pangalimbasog ha paghisgot hito ha magkalainlain nga mga anggulo. Diri ki- nahanglan magin hilaba an mga paghisgot kondi sadang makadasig ito ha es- tudyante nga hunahunaon ito hin padayon. Hinumdumi, ginamit ni Jesus an sugad hini nga pag-utro ha pagbulig ha iya mga disipulo nga malamposan an hingyap nga magin siyahan. - Mat. 18:1-6; 20:20-28; Luk. 22:24-27. 207
208 Pag-utro ha Pagpabug-at Kon Nagpapahayag. Kon nagpapahayag ka ha entablado, an imo tumong diri la pagsumat han impormasyon. Karuyag mo nga hisabtan, hinumdoman, ngan iaplikar ito han mga mamarati. Basi madangat ito, gamita hin epektibo an pag-utro. Kondi, kon sobra kaagsob mo utruhon an nangunguna nga mga punto, ma- himo mo mawara an atensyon han imo mamarati. Pilia hin maopay an mga punto nga angay gud pabug-atan. Kasagaran nga ini an nangunguna nga mga punto nga ginbabasaran han imo pahayag, kondi mahimo liwat ito mag-upod hin iba nga mga ideya nga magigin mapulsanon gud ha imo mamarati. Ha paggamit hin pag-utro, mahimo mo i-outline siyahan an imo nangungu- na nga mga punto ha introduksyon. Buhata ito pinaagi han halipot nga mga pagsaysay nga naghahatag hin haluag nga ideya mahitungod han imo paghi- hisgotan, pinaagi han mga pakiana, o pinaagi han halipot nga mga ehemplo nga nagbabangon hin mga problema nga kinahanglan sulbaron. Mahimo mo isaysay kon pira kadamu an nangunguna nga mga punto ngan sunod-sunod nga unabihon ito nga may mga numero. Katapos ipatin-aw an tagsa hito nga mga punto ha lawas han imo pahayag. An pagpabug-at mahimo maparig-on ha lawas han imo pahayag pinaagi han pagsaysay utro han tagsa nga nangu- nguna nga punto antes kumadto ha masunod. O mahimo ito madangat pina- agi han paggamit hin usa nga ehemplo nga nag-uupod hin aplikasyon han nangunguna nga punto. Mahimo mo pabug-atan hin dugang pa an imo na- ngunguna nga mga punto pinaagi han paggamit hin konklusyon nga nagsasay- say utro hito, nagpapatin-aw hito pinaagi hin mga pagtanding, nabaton han mga iginpakiana, o nagsasaysay hin halipot han mga solusyon ha mga proble- ma nga ginhisgotan. Dugang pa ha mga gin-unabi na, gin-oobserbahan hin maopay han eks- peryensyado nga mamumulong an mga indibiduwal nga nagkukompuwesto han iya mamarati. Kon an iba ha ira nakukurian ha pagsabot han espisipiko nga ideya, maaram hito an mamumulong. Kon importante an punto, isasaysay niya ito utro. Kondi, an pag-utro han pariho nga mga pulong bangin diri ma- katuman han iya katuyoan. Labaw pa an ginkikinahanglan ha pagtutdo kay han hito la. Kinahanglan hiya magin mapauyon-uyon. Bangin kinahanglan idugang niya ha iya pahayag an waray-andama nga mga impormasyon. An imo paghibaro ha pagtagad han mga kinahanglanon han mamarati hini nga paagi magsisiguro gud han imo pagin epektibo sugad nga magturutdo. MGA PAGBANSAY: (1) Samtang gintatapos mo an pakiistorya ha usa nga imo bag-o nga nakilala ha minis- teryo ha kanataran, utroha an usa la nga importante nga punto nga iyo ginhisgotan ngan karuyag mo nga hinumdoman niya. (2) Samtang gintatapos mo an usa nga pagbalik bisi- ta, isaysay utro an usa o duha nga importante nga mga punto tikang ha iyo gin-istoryahan basi hinumdoman han interesado nga tawo.
PAGHIMO HAN TEMA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ibasar ha imo tema, ngan pahaluaga ito ha magkalainlain nga mga paagi ha bug-os mo nga pahayag. AN EKSPERYENSYADO nga mga mamumulong maaram han bili han pagkaada hin tema. Kon nag-aandam hira hin pahayag, an tema nabulig ha ira nga isen- tro an atensyon ha espisipiko nga bahin han impormasyon ngan pamalandu- ngon ito hin maopay. Salit an resulta amo nga imbes nga paghisgotan hin pa- hapyaw la an damu nga mga punto, ginhahan-ay nira an ira pahayag ha paagi nga mas mapulsanon ha ira mamarati. Kon an tagsa han nangu- nguna nga mga punto direkta nga nakakaw-ing ha tema ngan nakakabulig ha pagpatin-aw hito, nabubuligan liwat an mama- rati nga hinumdoman ito nga mga punto ngan hisabtan an bili hito. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Pinaagi hito nagkakauruyon an imo presentasyon ngan nabubu- ligan an mamarati nga makasabot han imo ginsisiring ngan mahinumdoman ito. Bisan kon masisiring nga an imo tema amo an topiko nga imo ginhihisgotan, hibabaroan mo nga mag-uuswag an kuwalidad han imo mga pahayag kon imo tatagdon nga an imo tema amo an espisipiko nga punto-de-bista nga ginbabasaran han imo topi- ko. An Ginhadian, an Biblia, ngan an pagkabanhaw mga topiko nga haluag an lukop. Magkalainlain nga mga tema an mahihimo tikang hini nga mga topiko. Iini an pipira nga mga ehemplo: "An Ginhadian, Usa ka Totoo nga Gobyerno," "Hihimoon han Ginhadian han Dios an Tuna nga Paraiso," "An Biblia Giniya- han han Dios," "An Biblia Praktikal nga Giya ha Aton Panahon," "An Pagka- banhaw Naghahatag hin Paglaom ha mga Nasusubo," ngan "An Paglaom ha Pagkabanhaw Nabulig ha Aton nga Magpabilin nga Marig-on kon Naatubang hin Pagtimaraot." Ini ngatanan nga tema kinahanglan nga maipatin-aw uyon ha magkalainlain gud nga mga punto. Uyon ha nangunguna nga tema han Biblia, an pagsangyaw nga ginbuhat ni Jesu-Kristo durante han iya ministeryo ha tuna nagpatin-aw han tema nga: "An ginhadian han langit tikahirani na." (Mat. 4:17) Paonan-o naipatin-aw ito nga tema? Gin-unabi ito nga Ginhadian hin sobra 110 ka beses ha upat nga Ebang- helyo. Kondi diri la kay pauroutro nga ginamit ni Jesus an pulong nga "ginha- dian." Pinaagi han iya igintutdo ngan pinaagi han mga milagro nga iya ginbu- hat, iginpatin-aw ni Jesus nga hiya, an usa nga presente, amo an Anak han Dios, an Mesias, an usa nga tatagan ni Jehova han Ginhadian. Iginpakita liwat ni Jesus nga pinaagi ha iya inaabrihan an dalan para ha iba basi magin bahin hito nga Ginhadian. Iya iginpakilala an mga kalidad nga kinahanglan ipakita 209 36
210 Paghimo han Tema hadton tatagan hito nga pribilehiyo. Pinaagi han iya mga igintutdo ngan han gamhanan nga mga buhat nga iya ginhimo, iya iginpatin-aw kon ano an ma- gigin epekto han Ginhadian han Dios ha mga kinabuhi han mga tawo ngan ginpabug-atan nga an iya pagpagawas han mga demonyo pinaagi han espiritu han Dios usa nga pamatuod nga 'an ginhadian han Dios inabot na gud' ha iya mga mamarati. (Luk. 11:20) Mahitungod hito nga Ginhadian nga ginsugo ni Jesus an iya mga sumurunod nga magsangyaw. - Mat. 10:7; 24:14. Paggamit han Angayan nga Tema. Diri ka ginhahangyo nga maghimo hin tema ha pariho nga sukol nga ginbubuhat han Biblia, kondi an pagkaada anga- yan nga tema pariho kaimportante. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Kon nag-aandam han imo paha- yag, pilia an nangunguna nga mga punto ngan an nasuporta nga mga detalye nga makakabu- lig gud ha paghimo han imo tema. Kon nagbabansay ka han imo pagpahayag, hunahunaa kon diin ngan kon paonan-o mo pa- bubug-atan an tema. Mahimo mo pa ngani markahan ha imo outline an mga punto nga karu- yag mo pabug-atan. Ha panapanahon durante han pagpahayag, utroha an impor- tante nga mga pulong o mga ideya ha imo tema. Kon ikaw an magpipili han tema, tagda siyahan an katuyoan han imo presentasyon. Katapos samtang nagpipili ka han na- ngunguna nga mga punto nga magkukompuwesto han imo out- line, siguroha nga nauyon gud ini ha tema nga imo pinili. Kon igintoka na nga daan an tema, hunahunaa hin maopay kon ano an iginpapasabot hito may kalabotan ha paagi han pag- han-ay nga angayan ha imo materyal. Bangin ginkikinahang- lan an pangalimbasog basi hisabtan an bili ngan magigin epekto han sugad nga tema. Kon magpipili ka hin materyal nga babasa- ran han igintoka nga tema, pagpili hin maopay basi magpabilin nga nakasentro ha tema. Ha luyo nga bahin, kon iginhatag na nga daan an reperensya, kinahanglan mo pa gihapon hunahu- naon kon paonan-o gagamiton ito uyon ha tema. Kinahanglan mo liwat tagdon kon kay ano nga importante an impormasyon ha imo mamarati ngan kon ano an imo sadang magin tumong ha pagpahayag hito. Mabulig ini ha imo nga hibaroan kon ano an pabubug-atan ha imo pahayag. Kon Paonan-o Pabubug-atan an Tema. Basi mapabug-atan hin husto an tema, kinahanglan ipahamutang mo an pundas- yon kon nagpipili ngan nag-oorganisa han imo materyal. Kon gagamiton mo an nasuporta la ha imo tema ngan kon susundon mo an mga paagi nga kinahanglanon ha paghimo hin maopay nga outline, haros awtoma- tiko nga mapapabug-atan mo an tema. An pag-utro makakabulig ha pagparig-on han tema. Ha klasikal nga musika, an tema amo an melodya nga agsob utruhon nga igo ha pagsaysay han bug-os nga komposisyon. An melodya diri pirme nakikita-utro ha pariho nga porma. Usahay may-ada usa o duha la nga grupo han mga pulong, ginagamit patalag- sa an pagbarobag-o han tema, kondi ha usa o lain nga paagi, maabtik nga igin- aangay han kompositor an iya melodya ha kada lat-ang han komposisyon tub- tob nga magkauruyon ito ha kabug-osan. Ito an sadang magin paagi ha tema
Paghimo han Tema han usa nga pahayag. An pag-utro han importante nga mga pulong tikang ha tema pariho han gin-uutro nga melodya ha usa nga komposisyon ha musika. An kapariho nga kahulogan hini nga mga pulong o an lain nga pagsaysay han tema nakakahimo hin magkalainlain nga paagi ha pagpahayag han tema. An paggamit han sugad nga mga paagi makakahimo han tema nga magin an na- ngunguna nga ideya nga hinunumdoman han imo mamarati. Ini nga mga paagi naaplikar diri la ha mga pahayag ha entablado kondi ha mga pakiistorya liwat ha ministeryo ha kanataran. An halipot la nga pag-istor- ya mas masayon hinumdoman kon naipapatin-aw an tema. An igintututdo du- rante han pag-aram ha Biblia magigin mas masayon hinumdoman kon napa- pabug-atan an tema. Daku an nahihimo han imo pangalimbasog ha pagpili ngan paghimo hin angayan nga mga tema basi mag-uswag an imo pagin epek- tibo sugad nga mamumulong ngan magturutdo han Pulong han Dios. PAGBANSAY: Para ha pag-alagad ha kanataran, pagpili hin tema nga uyon ha espisipiko nga artikulo ha bag-o nga Barantayan o Awake! Pangalimbasugi nga ha imo introduksyon maaghat an interes ngada hito, himoa ito nga may-ada usa o duha nga punto durante han imo pakiistorya, ngan pabug-ati an bili hito ha imo konklusyon. AN NANGUNGUNA NGA TEMA HA DAKU NGA KOMPOSISYON Basi makasabot ha paggamit hin tema, mapulsa- non an pag-aram kon paonan-o hi Jehova nga Dios, bisan kon nagamit hin mga parasurat nga tawo, naggamit hin nangunguna nga tema ha bug-os nga 66 nga libro han Biblia. Ito nga tema amo an pagbin- dikar han katungod ni Jehova ha pagmando ha kata- wohan ngan an katumanan han iya mahigugmaon nga katuyoan pinaagi han iya Ginhadian. Ini nga tema siyahan nga iginpapahayag ha tini- kangan nga mga kapitulo han Genesis, ngan pagka- tapos an mga bahin hito iginsasaysay ha bug-os nga Biblia. Pauroutro nga iginsisentro an atensyon ha ngaran han Dios mismo, hin sobra 7,000 ka beses. An pagin matadong han pagmando ni Jeho- va nagigin matin-aw ha asoy mahitungod han pagla- rang. Igin-aasoy an ayat ha iya pagmando, upod na an nakakadaot nga mga epekto han pagtalapas. An gihitaasi nga gugma ni Jehova, an iya kinaadman, an iya hustisya, ngan an iya gidadakui ha ngata- nan nga gahum nakikita ha iya mga pakig-upod ha iya mga linarang. An mga kapulsanan han pagsunod ha Dios ngan an kalamidad nga resulta han pagta- lapas ipinapakita pinaagi han diri maihap nga mga ehemplo. Iginsasaysay ngan iginpapakita an kahika- yan ni Jehova ha pagwara han sala ngan kamatayon pinaagi kan Jesu-Kristo. Iginsasaysay an mga detalye mahitungod han langitnon nga gobyerno nga mag- bubungkag han magraot nga mga espiritu ngan han katawohan nga nagdudumiri ha pagkilala han matadong nga pagmando ni Jehova ha iya mga li- narang. Iginpapatin-aw nga tutumanon han Ginhadi- an an katuyoan ni Jehova nga an tuna magin paraiso nga puno han katawohan nga nahigugma ngan nag- sisingba ha amo la totoo nga Dios ngan nahigugma ha usa kag usa. 211
37 IGINPATIN-AW AN NANGUNGUNA NGA MGA PUNTO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Organisaha ngan ipahayag an imo materyal basi an daku nga atensyon maihatag ha nangunguna nga mga punto. ANO an nangunguna nga mga punto han usa nga pahayag? Diri la ini makapa- interes nga mga bahin nga pahapyaw la nga gin-uunabi. Importante ito nga mga ideya nga iginsasaysay hin maiha. Ito an mga ideya nga importante ha pag- dangat han imo tumong. Usa nga yawi ha pagpatin-aw han nangunguna nga mga punto amo an imo maaramon nga pagpili ngan pag-organisa han materyal. An pagsaliksik para han usa nga pahayag agsob nga nagriresulta hin mas damu nga im- pormasyon kay han magagamit. Paonan-o mo masisiguro kon ano an gagamiton? KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Nakakabulig ito ha paghinumdom, salit importante ito ha pamalandong ngan aplikasyon. Siyahan, tagda an imo mamarati. Gutiay la ba hinduro an ira hinbabaroan ha imo topiko, o may hinbabaroan na hira hito? An kadam-an ba ha ira nauyon han ginsisiring han Biblia mahitungod hito, o nagruruhaduha ba an iba? Ano nga klase hin mga ayat an ira inaatubang ha kada adlaw nga pagkinabuhi kon nangangalim- basog hira ha pag-aplikar han ginsisiring han Biblia mahitungod han topiko? Ikaduha, siguroha nga matin-aw ha imo hunahuna an imo katuyoan ha pakiis- torya hito nga mamarati mahitungod ha topiko nga plano mo gamiton. Ginaga- mit inin duha nga mga giya, usisaha an materyal ngan ibilin an angayan gud la. Kon gintagan ka hin basihan nga outline nga may tema ngan nangunguna nga mga punto, kinahanglan sundon mo ito. Kondi, an bili han imo iginpipre- senta mapapauswag pa gud kon imo huhunahunaon pirme an mga gin-unabi ha igbaw kon naghahan-ay han tagsa nga nangunguna nga punto. Kon waray iginhatag nga outline, ikaw an magpipili han nangunguna nga mga punto. Kon matin-aw na ha imo hunahuna an nangunguna nga mga punto ngan na- organisa na an mga detalye nga sakop hini, magigin mas masayon para ha imo an pagpahayag. Sigurado, mas magpapahimulos liwat hito an imo mamarati. Magkalainlain nga mga Paagi ha Pag-organisa han Imo Materyal. May- ada magkalainlain nga mga paagi nga mahimo sundon ha pag-organisa han la- was han imo pahayag. Samtang hinbabaroan mo ito, makikita mo nga damu an magagamit hin epektibo, depende ha imo katuyoan. An mapauyon-uyon nga paagi nag-uupod han pagbahin-bahin sumala ha to- piko. (Kinahanglanon an tagsa nga nangunguna nga punto tungod kay nakaka- dugang ito ha pagsabot han imo mga mamarati ha topiko o nakakabulig ha pagdangat han katuyoan han imo pahayag.) An usa pa nga paagi amo an pag- 212
Iginpatin-aw an Nangunguna nga mga Punto saysay uyon ha pagkasurunod han mga hitabo. (Pananglitan, an mga hitabo an- tes han Baha mahimo sundan han mga hitabo antes mabungkag an Jerusalem han 70 K.P., nga mahimo liwat sundan han mga hitabo ha aton panahon.) An ikatulo nga paagi amo an pagsaysay han hinungdan ngan han epekto. (Mahimo ini isaysay ha duha nga paagi. Pananglitan, mahimo ka magtikang ha presente nga kahimtang, an epekto, ngan katapos ipatin-aw an hinungdan.) An ikaupat nga paagi amo an pagsaysay han mga kaibahan. (Mahimo mo isaysay an kaiba- han han maopay ha maraot o han positibo ha negatibo.) Usahay an usa nga pa- hayag mag-uupod hin sobra ha usa nga paagi. Han hi Esteban gin-akusahan hin buwa ha atubangan han Judio nga Sanhedrin, epektibo nga nagpahayag hiya nga ginsunod an paagi han pagsaysay uyon ha pagkasurunod han mga hitabo. Sam- tang binabasa mo ito ha Buhat 7:2-53, tigamni nga may katuyoan an pagpili han mga punto. Siyahan iginpatin-aw ni Esteban nga iginsasaysay niya an kasaysayan nga diri manigaran han iya mama- rati. Katapos iya iginpatin-aw nga bisan kon iginsalikway hi Jose han iya kabugtoan, ginamit hiya han Dios ha pagtagana han katal- wasan. Sunod, ipinakita niya nga an mga Judio diri masinugtanon kan Moises, nga amo an ginagamit han Dios. Hiya nagtapos pina- agi han pagpabug-at nga an batasan nga pariho han iginpakita han mga Judio han naglabay nga mga henerasyon iginpakita hadton nagpatay kan Jesu-Kristo. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Antes mo pilion an nangunguna nga mga punto, tagda kon ano an hinbabaroan na han imo mamarati mahitungod han topiko ngan pagdesisyon kon ano an imo magigin tumong. Organisaha an imo materyal nga ginhuhunahuna ito nga mga bahin. Ipakita hin matin-aw an kalabotan han mga pamatuod, mga teksto, ngan iba nga materyal ngan han nangunguna nga ideya nga sinusuportahan hini. Ayaw Paggamit hin Damu Hinduro nga Nangunguna nga mga Punto. Gutiay la an ginkikinahanglan ha paghimo han bi- san ano nga tema. Ha kadam-an nga mga kahimtang, kasagaran nga diri ini malahos ha lima ka nangunguna nga punto. Naaplikar ini magpapahayag ka man hin 5 minutos, 10 minutos, 30 minu- tos, o mas maiha pa. Ayaw sarihi nga ipatin-aw an damu hindu- ro nga mga punto. Gutiay la nga magkalainlain nga mga ideya an igo nga hisasabtan han imo mamarati tikang ha usa nga pahayag. Ngan kon mas hilaba an pahayag, kinahanglan nga mas napapa- bug-atan ngan mas matin-aw nga naisasaysay an importante nga mga punto. Aghata an atensyon ngada ha tagsa nga nangunguna nga punto. Mahimo buhaton ini pinaagi han pagnumero hito, pinaagi han pagsaysay han tagsa ka nangunguna nga punto antes ipresenta an nasuporta nga materyal, o pinaagi han pag-utro han punto katapos ito ihan-ay. Pira man kadamu an imo gamiton nga nangunguna nga mga punto, siguroha nga maisaysay mo hin maopay an kada usa. Hatagi an mamarati hin igo nga pa- nahon ha pag-usisa han kada nangunguna nga punto basi maisilsil ito hin ma- opay ha ira mga hunahuna. An imo pahayag sadang maghatag hin impresyon han pagin simple. Diri ini pirme nadepende ha kadamu han impormasyon nga iginpipresenta. Kon an imo mga ideya matin-aw nga gingrupo ilarom han pipira la ka nangunguna nga mga ulohan ngan imo ini usa-usa nga ipapatin-aw, magigin masayon hisabtan ngan hinumdoman an pahayag. 213
214 Iginpatin-aw an Nangunguna nga mga Punto Ipatin-aw an Imo Nangunguna nga mga Punto. Kon an imo materyal gin- organisa hin husto, diri magigin makuri an pagparig-on han bili han imo na- ngunguna nga mga punto pinaagi han imo pagpahayag. An importante nga paagi ha pagpatin-aw han nangunguna nga punto amo an pagpresenta han mga pamatuod, mga teksto, ngan iba pa nga materyal ha paagi nga magsisentro ini han atensyon ngada ha nangunguna nga ideya ngan mag- papahaluag hito. An ngatanan nga nasuporta nga mga punto sadang magpa- tin-aw, magpamatuod, o magpahaluag han nangunguna nga punto. Ayaw pag- dugang hin waray-kalabotan nga mga ideya tungod la kay makapainteres ito. Samtang iginsasaysay mo an nasuporta nga mga punto, ipakita hin matin-aw an kalabotan hito ha nangunguna nga punto nga ginsusuportahan hito. Ayaw pa- bay-i an mamarati ha pagdiskobre hito. Mahimo ipakita an kalabotan pinaagi han pag-utro han importante nga mga pulong nga nagpapahayag han nangu- nguna nga ideya o pinaagi han pag-utro han katuyoan han nangunguna nga punto mismo ha panapanahon. Ginpapabug-atan han iba nga mga mamumulong an nangunguna nga mga punto pinaagi han pagnumero hito. Bisan kon usa ito nga paagi ha pagpatin-aw han nangunguna nga mga punto, diri ito sadang makasaliwan han maopay nga pagpili ngan lohikal nga paghan-ay han materyal mismo. Mahimo mo pilion nga isaysay la an imo nangunguna nga punto ha pagti- kang mismo antes mo ipresenta an nasuporta nga argumento. Mabulig ini ha mamarati nga maapresyar an bili han masunod, ngan magpapabug-at liwat ito hiton nangunguna nga punto. Mahimo mo pabug-atan an punto pinaagi han pagsumaryo hito katapos maihan-ay ito hin bug-os. Ha Ministeryo ha Kanataran. An mga paagi nga ginhisgotan ha igbaw naap- likar diri la ha pormal nga mga pahayag kondi ha imo mga pakiistorya liwat ha ministeryo ha kanataran. Kon nag-aandam, tagda an bisan ano nga importante nga kahimtang nga ginhuhunahuna han mga tawo ha teritoryo. Pilia an tema nga naghahatag hin higayon ha pagpakita kon paonan-o an paglaom nga igin- tatagana han Biblia magsusulbad hito nga kahimtang. Pagpili hin bangin duha nga nangunguna nga mga punto ha paghimo hito nga tema. Pagdesisyon kon ano nga mga teksto an imo gagamiton ha pagsuporta hito nga mga punto. Kata- pos planoha kon paonan-o mo titikangan an imo pakiistorya. An sugad nga pa- ngandam nakakahimo han klase han pagpauyon-uyon nga ginkikinahanglan ha pakiistorya. Nabulig liwat ito ha imo ha pagsaysay han impormasyon nga hi- nunumdoman han mga tagbalay. PAGBANSAY: Repasoha an artikulo para han Pag-aram ha Barantayan hini nga semana. Ginagamit an dagku-an-letra nga mga sub-ulohan ngan mga pakiana ha kahon ha pagrepaso, panga- limbasog nga makilala an nangunguna nga mga punto. Mapulsanon an pagbuhat hini kada semana.
MAKAPAINTERES NGA INTRODUKSYON
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ha imo introduksyon, pag-unabi hin butang nga may kalabotan ha imo pahayag nga makakadani han atensyon han imo mamara- ti ngan direkta nga makakabulig ha pagdangat han imo tumong. AN INTRODUKSYON usa nga importante nga bahin han bisan ano nga pa- hayag. Kon mapukaw mo gud an interes han imo mamarati, mas maruruyag hira nga mamati hin maopay ha masunod. Ha ministeryo ha kanataran, kon mapakyas ha pagpukaw hin interes an imo introduksyon, bangin diri ka ma- kapadayon ha imo presentasyon. Kon nagpapahayag ka ha Kingdom Hall, diri ka babayaan han mamarati, kondi kon waray mo mapu- kaw an ira interes, bangin magtikang hira paghunahuna hin iba nga mga butang. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Mahimo hibaroan ha imo intro- duksyon kon mamamati an iba nga mga tawo ngan kon magi- gin atentibo gud hira. Kon nag-aandam ka han imo introduksyon, hunahunaa an masunod nga mga tumong: (1) pagdani han atensyon han imo mamarati, (2) pagpakilala hin matin-aw han imo topiko, ngan (3) pagpakita kon kay ano nga importante an topiko ha imo mamarati. Ha pipira nga mga kahimtang, inin tulo nga mga tumong mahimo makab-ot hin haros durungan. Kondi, usa- hay, mahimo ito usa-usa nga tagdon, ngan bisan diri uyon ha pagkasuru- nod. Kon Paonan-o Makukuha an Atensyon han Imo Mamarati. An kamatu- oran nga nagkakatirok an mga tawo basi mamati han pahayag diri nanga- ngahulogan nga andam hira ha paghatag han ira bug-os nga atensyon ha to- piko. Kay ano nga diri? An ira kinabuhi puno hin damu nga butang nga nagkikinahanglan han ira atensyon. Bangin nababaraka hira mahitungod han problema ha balay o iba nga kabaraka ha kinabuhi. An ayat nga inaatu- bang mo sugad nga mamumulong amo an pagdani ngan pagtipig han aten- syon han mamarati. May-ada sobra ha usa nga paagi nga mabubuhat mo ito. An usa han pinakabantogan nga mga pahayag amo an Sermon ha Bukid. Paonan-o ito gintikangan? Sumala ha asoy ni Lukas, hi Jesus nagsiring: 'Ma- lipayon kamo nga mga kablas, . . . malipayon kamo nga ginugutom yana, . . . malipayon kamo nga nagtatangis yana, . . . malipayon kamo kon kinanga- ngalasan kamo han mga tawo.' (Luk. 6:20-22) Kay ano nga nakapukaw ito hin interes? Ha pipira la nga mga pulong, gintagad ni Jesus an pipira han makuri nga mga problema nga kinahanglan atubangon han iya mga ma- marati. Katapos, imbes nga paghisgotan hin maiha an mga problema, iya 215 38
216 Makapainteres nga Introduksyon ipinakita nga an mga tawo nga may-ada sugad nga mga problema mahimo pa gihapon magin malipayon, ngan ginbuhat niya ito ha paagi nga mas na- ruyag pa mamati an iya mga mamarati. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Mahimo magamit hin epektibo an mga pakiana ha pagpukaw han interes, kondi kinahanglan magin angayan ito. Kon an imo mga pakiana nagpapasa- bot nga paghihisgotan mo la an mga impormasyon nga hinbatian na han mamarati, bangin mawara dayon an interes. Ayaw pagbangon hin mga paki- ana nga nagpapakaalo ha imo mamarati o negatibo an epekto ha ira. Lugod, pangalimbasog ha paghan-ay han imo mga pakiana ha paagi nga makakapa- gios han hunahuna. Undang hin madaliay katapos han tag- sa nga pakiana basi an imo mga mamarati magkaada hin pa- nahon ha paghimo hin baton ha ira hunahuna. Kon naabat hira nga sugad hin nakikiistorya hira ha imo ha ira hunahuna, namamati hira ha imo. Tagda an imo mamarati - an ira mga kahimtang, an ira mga na- babarak-an, an ira mga batasan, kon ano an ira hinbabaroan na mahitungod han imo topiko. An paggamit hin totoo-ha-kinabuhi nga eksperyensya usa pa nga maopay nga paagi ha pagpukaw han atensyon. Kondi ha pagsaysay la hin eksperyensya bangin diri madangat an imo katuyoan kon nakakainsulto an eksperyensya ha usa dida ha imo mamarati. Kon nahinunumdoman an imo istorya kondi nahingalimtan an leksyon hito, waray mo madangat an imo tumong. Kon ginagamit an usa nga eksperyensya ha introduk- syon, sadang ito magbutang hin pundasyon para han impor- tante nga bahin han lawas han imo pahayag. Bisan kon bangin kinahanglanon an pipira nga mga detalye basi magin buhi an pagsaysay, magbantay nga diri magin duro kahilaba an mga eksperyensya. Hunahunaa kon ano an aada ha imo topiko nga espisipiko nga magigin makapainteres ngan mapulsanon ha ira. Gintitikangan han iba nga mga mamumulong an pahayag pinaagi han bag-o nga sumat, usa nga kotasyon tikang ha lokal nga pahayagan, o asoy han kilala nga may-awtoridad. Ini liwat mahimo magin epektibo kon uyon gud ito ha topiko ngan angayan para ha mamarati. Kon an imo pahayag bahin han usa nga simposyum o bahin han Katirok ha Pag-alagad, niyan kasagaran nga gimaopayi nga halipot la ngan direkta ha punto an imo introduksyon. Kon nagpapahayag ka ha publiko, ayaw pag- lahos ha igintugot nga oras para ha introduksyon. An lawas han pahayag an magsasaysay han impormasyon nga importante hinduro ha imo mamarati. Usahay bangin magpahayag ka ha mamarati nga maruhaduhaon o nakon- tra pa ngani. Paonan-o mo makukuha an ira atensyon? Hi Esteban, an siya- han nga Kristiano nga iginsaysay sugad nga "puno han espiritu ngan kinaad- man," ginpirit ha pag-atubang ha Judio nga Sanhedrin. Didto naghatag hiya hin maabtik nga pagdepensa ha Kristianidad. Paonan-o hiya nagtikang? Ha matinalahuron nga paagi ngan may kalabotan ha usa nga butang nga ginka-
Makapainteres nga Introduksyon kauyonan. "Mga kabugtoan, ngan mga ginikanan, pamati kamo: An Dios ha kahimayaan pinakita ha aton amay nga hi Abraham." (Buh. 6:3; 7:2) Ha Areopago ha Atenas, iginpahiuyon ni apostol Pablo an iya introduksyon ha naiiba gud nga mamarati, nasiring: "Mga tawo nga Ateniahanon, gintatan- aw ko kamo, nga ha ngatanan nga mga bagay magtutubyan gud kamo ha pagsingba ha mga diosdios." (Buh. 17:22) Sugad nga resulta han epektibo nga mga introduksyon, an duha nga grupo han mamarati disidido magpada- yon ha pamati. Kon aadto ka ha pag-alagad ha kanataran, kinahanglan mo liwat maku- ha an atensyon han mga tawo. Kon tigda ka la nga binisita, bangin sagipo an tagbalay ha iba nga mga buruhaton. Ha pipira nga mga lugar ha kalibo- tan, an waray-dapita nga mga bisita sadang magsaysay dayon han hinung- dan han ira pagbisita. Ha iba nga mga lugar, kustomre na an pagbuhat hin pipira nga mga katalahoran antes mo isaysay an hinungdan han imo pagbi- sita. - Luk. 10:5. Ha anoman nga kahimtang, an totoo nga pagin makisangkayon makaka- bulig ha pagkaada hin kahimtang nga angayan ha pakiistorya. Agsob nga mapulsanon an pagtikang ha usa ka butang nga direkta nga may kalabotan ha ginhuhunahuna han tawo. Paonan-o mo hibabaroan kon ano an gagami- ton? Bueno, ha imo pagdaop ha tawo, may-ada ba hiya ginbubuhat? Bangin nag-uuma hiya, nagtatrabaho ha palibot han iya balay, nag-aayad han awto, nagluluto, naglalaba, o nag-aataman hin kabataan. May-ada ba hiya ginkiki- nita - usa nga pahayagan o buruhaton ha kalsada? An mga kahimtang ba ha iya palibot nagpapakita hin espesyal nga interes ha pangisda, mga isport, musika, pagbiyahe, mga kompyuter, o iba pa? An mga tawo agsob nga naba- baraka mahitungod han ira hinbatian pa la ha radyo o nakita ha telebisyon. An usa nga pakiana o halipot nga komento mahitungod han bisan ano hito nga mga butang mahimo magtugway ngadto ha makisangkayon nga pakiis- torya. An okasyon han nakiistorya hi Jesus ha usa nga Samaritana ha atabay hi- rani ha Sikar usa ka maopay gud nga ehemplo han kon paonan-o magtiti- kang hin pakiistorya nga an tuyo amo an pagsangyaw. - Juan 4:5-26. Kinahanglan andamon mo hin maopay an imo introduksyon, labi na kon agsob masangyawan han iyo kongregasyon an teritoryo hito. Kay kon diri, bangin diri ka makasangyaw. Espisipiko nga Isaysay an Imo Topiko. Ha Kristiano nga kongregasyon, an tsirman o an usa nga nauna ha imo ha programa kasagaran nga magpa- pahibaro han ulohan han imo pahayag ngan magpapakilala ha imo. Kon- di, mahimo magin mapulsanon nga unabihon mo utro ha imo mamara- ti an imo topiko durante han imo introduksyon. Mahihimo ini, kondi diri 217
218 Makapainteres nga Introduksyon kinahanglan magin, pulong-por-pulong nga pagsaysay han tema. Ha ano- man nga kahimtang, an tema sadang magin matin-aw hin hinayhinay sam- tang nagpapadayon an pahayag. Ha usa nga paagi dida ha introduksyon, sa- dang mo isentro an atensyon ha imo topiko. Han ginsugo an iya mga disipulo basi magsangyaw, matin-aw nga iginpa- hibaro ni Jesus an mensahe nga ira isusumat. "Ha paglakat niyo, pagwali nga masiring: An ginhadian han langit tikahirani na." (Mat. 10:7) Mahitu- ngod han aton panahon, hi Jesus nagsiring: "Ini nga maopay nga sumat han ginhadian igwawali." (Mat. 24:14) Ginsasagda kita nga 'isangyaw an pu- long,' nga amo an paggamit han Biblia kon nagsasangyaw. (2 Tim. 4:2) Kon- di, antes abrihan an Biblia o giyahan an atensyon ha Ginhadian, agsob nga kinahanglan isaysay an usa nga butang nga gintatagad hito nga panahon. Mahimo ka magkomento mahitungod han krimen, kawaray-trabaho, kawa- ray-hustisya, girra, kon paonan-o mabubuligan an mga batan-on, sakit, o ka- matayon. Kondi ayaw paghisgot hin maiha ha negatibo nga mga butang; po- sitibo an imo mensahe. Pangalimbasugi nga an pag-istorya mahingadto ha Pulong han Dios ngan ha paglaom ha Ginhadian. Ipakita Kon Kay Ano nga Importante an Topiko ha Imo Mamarati. Kon magpapahayag ka ha kongregasyon, makatadunganon la nga maghunahu- na ka nga adton imo mamarati ha kabug-osan magigin interesado ha imo paghihisgotan. Kondi mamamati ba hira sugad han pamati han usa kon na- hibabaro hiya hin usa nga butang nga sigurado nga nakakaapekto ha iya? Mamamati ba hira tungod kay nasasabtan nira nga an ira hinbabatian anga- yan ha ira kahimtang ha kinabuhi ngan tungod kay imo igin-aaghat ha ira an hingyap nga magbuhat may kalabotan hito? Matutuman la ito kon imo gintagad hin maopay an imo mamarati - an ira mga kahimtang, an ira mga nababarak-an, an ira mga batasan - han gin-aandam an imo pahayag. Kon nahimo mo na, niyan unabiha ha imo introduksyon an usa nga butang nga nagpapakita hito. Nagpapahayag ka man ha entablado o nagsasangyaw ha usa nga indibidu- wal, usa han gimaopayi nga mga paagi ha pagpukaw han interes ha topiko amo an pag-upod han imo mamarati. Ipakita kon paonan-o an ira mga prob- lema, an ira mga panginahanglan, o an mga pakiana ha ira hunahuna may kalabotan ha topiko nga imo ginhihisgotan. Kon imo iginpapatin-aw nga diri la an kabug-osan han topiko an imo paghihisgotan kondi liwat an espi- sipiko nga mga bahin hito, mamamati hira hin mas maopay. Basi mabuhat ito, kinahanglan mag-andam ka hin maopay. An Paagi han Imo Pagpresenta Hito. Importante hinduro kon ano an imo isisiring ha imo introduksyon, kondi kon paonan-o mo isisiring ito ma- himo liwat makaaghat hin interes. Tungod hini kinahanglan pag-andaman mo diri la an imo isisiring kondi kon paonan-o mo liwat ito isisiring.
Makapainteres nga Introduksyon An paggamit hin husto nga mga pulong importante ha pagtuman han imo tumong, salit bangin makita mo nga mapulsanon nga iandam hin ma- opay an siyahan duha o tulo nga mga pagsaysay. An halipot, simple nga mga pagsaysay kasagaran nga amo an gimaopayi. Para ha pahayag ha kongregas- yon, bangin karuyag mo isurat ito ha imo mga nota, o mahimo mo ito me- moryahon basi an imo introduksyon magkaada han kinahanglanon nga pu- wersa. An pagpahayag hin epektibo nga introduksyon nga diri-nagdadagmit makakabulig ha imo nga magin kalmado nga ginkikinahanglan ha imo bug- os nga pahayag. Kon San-o an Pag-andam Hito. Magkalainlain an mga opinyon mahitu- ngod hini nga topiko. An iba nga eksperyensyado nga mga mamumulong natoo nga an pag-andam hin usa nga pahayag sadang magtikang ha intro- duksyon. An iba nga nag-eskwela ha pagyakan ha publiko natoo nga sadang andamon an introduksyon kon tapos na an lawas han pahayag. Sigurado nga kinahanglan mo hibaroan kon ano an imo topiko ngan kon ano an nangunguna nga mga punto nga ginpaplanohan mo nga isaysay an- tes mo himoon an mga detalye han angayan nga introduksyon. Kondi ku- musta man kon nag-aandam ka han imo pahayag basado ha usa nga igin- publikar nga outline? Katapos basahon an outline, kon may-ada ka ideya para han introduksyon, sigurado nga waray maraot kon isusurat mo ito. Hi- numdumi liwat, nga basi magin epektibo an imo introduksyon, kinahang- lan tagdon mo an imo mamarati sugad man an materyal ha outline. MGA PAGBANSAY: (1) Antes makigbahin ha pagsangyaw ha kada balay, pag-andam hin introduksyon nga angayan ha imo mensahe ngan ha bag-o nga hitabo ha iyo teritoryo. (2) Repa- soha an siyahan nga parapo han lima o unom nga artikulo ha An Barantayan ngan Awake! Pakianhi an imo kalugaringon kon ano an nakakahimo nga magin epektibo an kada introduksyon. 219
39 EPEKTIBO NGA KONKLUSYON
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ha imo pangataposan nga mga pulong, pag-unabi hin usa nga butang nga mag-aaghat ha mamarati nga gumios uyon ha ira hinbatian. BANGIN ginsaliksik ngan gin-organisa mo hin maopay an materyal para han la- was han imo pahayag. Bangin nag-andam ka liwat hin makapainteres nga intro- duksyon. Ha gihapon, usa pa an ginkikinahanglan - an epektibo nga konklus- yon. Ayaw pagminosa an bili hito. An kataposan nga imo ginsisiring amo an agsob nga nahinunumdoman hin maiha. Kon maluya an konklusyon, bisan an impormasyon nga nahiuna hito mahimo mawad-an han kadak-an han pagin epektibo hito. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An ginsisiring ha konklusyon amo an agsob nga nahinunumdoman hin maiha. Nakakaimpluwensya ito ha pagin epektibo han bug-os nga pahayag. Tagda an masunod: Ha ikatarapos han iya kinabuhi, hi Josue naghatag hin makatirigamnan nga pahayag ha katigurangan nga kalalakin-an han nasud han Israel. Katapos isaysay an mga pakig- upod ni Jehova ha Israel tikang pa ha mga adlaw ni Abraham, gin- yakan la ba utro ni Josue an importante nga mga punto sugad nga sumaryo? Waray. Lugod, ginsagda niya an mga tawo upod an hila- rom nga pagbati: "Mahadlok kamo kan Jehova, ngan mag-alagad kamo ha iya ha kinasingkasing ngan ha minatuod." Personal nga basaha an konklusyon ni Josue, nga nahirekord ha Josue 24:14, 15. Usa pa ka makatirigamnan nga pahayag, nga aada ha Buhat 2:14-36, amo an iginpahayag ni apostol Pedro ha damu nga tawo ha Jerusalem han Piyesta han Pentekostes 33 K.P. Siyahan nagsaysay hiya nga nakikita nira an katumanan han tagna ni Joel mahitungod han pagbubo han espiritu han Dios. Sunod ipinakita niya kon ano an kalabotan hini ha Mesianiko nga mga tagna ha Mga Salmo nga nagtagna han pagkabanhaw ni Jesu-Kristo ngan han pagpahitas-a ha iya ha too nga kamot han Dios. Katapos, ha iya konklusyon, iginsaysay hin matin-aw ni Pedro an isyu nga kinahanglan tagdon han ngatanan nga iya mamarati. Hiya nagsiring: "Busa, kilalaha gud an bug-os nga balay ni Israel, nga ini hi Jesus, nga iginraysang niyo . . . ginhimo han Dios nga Ginoo ngan Kristo." Adton presente nagpakiana: "Mga kabugtoan, ano an amon bubuhaton?" Hi Pedro binaton: "Magbasol kamo, ngan magpabaptis an tagsatagsa ha iyo ha ngaran ni Jesu- Kristo." (Buh. 2:37, 38) Hito nga adlaw mga 3,000 ka tawo ha iya mamarati, nga napagios gud han ira hinbatian, an nagkarawat han kamatuoran mahitungod kan Jesu-Kristo. Mga Punto nga Angay Hinumdoman. An imo isisiring ha imo konklusyon ki- nahanglan direkta nga may kalabotan ha tema han imo pahayag. Sadang ito su- munod sugad nga lohikal nga konklusyon ha nangunguna nga mga punto nga 220
Epektibo nga Konklusyon imo na iginsaysay. Bisan kon bangin karuyag mo unabihon an pipira ka impor- tante nga mga pulong tikang ha imo tema, mahimo mo diri utruhon ito pagsi- ring. Kasagaran nga an imo katuyoan ha pagsaysay amo an pagdasig ha iba nga gu- mios uyon ha impormasyon nga imo iginpipresenta. Usa han nangunguna nga mga katuyoan han konklusyon amo an pagpakita ha ira kon ano an bubuhaton. Han imo ginpili an imo tema ngan nangunguna nga mga punto, gintagad mo ba hin maopay kon kay ano nga magigin importan- te an materyal ha imo mamarati ngan kon ano an imo katuyoan ha pagpahayag hito? Kon amo, maaram ka han paggios nga karu- yag mo nga ira buhaton. Yana kinahanglan mo isaysay kon ano ito nga paggios ngan bangin kon paonan-o ito bubuhaton. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Siguroha nga an imo konklusyon direkta nga may kalabotan ha mga ideya nga iginsaysay mo na. Dugang pa ha pagpakita ha imo mamarati kon ano an pag- bubuhaton, an imo konklusyon sadang makaaghat hin paggios. Sadang ito mag-upod han husto nga mga hinungdan ha pagbu- hat ngan bangin han mga kapulsanan nga mahimo magin resul- ta han pagbuhat hito. Kon ginhunahuna gud ngan ginhan-ay hin maopay an kataposan nga mga pulong, magdudugang ito han pa- gin epektibo han bug-os mo nga pahayag. Ipakita ha mamarati kon ano an bubuhaton mahitungod han ira hinbatian. Pagiosa an imo mga mamarati pinaagi han imo ginsisiring ngan kon paonan-o mo ginsisi- ring ito. Hinumdumi nga tikatarapos na an pahayag. An imo ginsisiring sadang magpasabot hito. Sadang liwat magin angayan an imo ka- laksi. Ayaw pagyakan hin malaksi tubtob ha kataposan ngan tigda nga umun- dang. Ha luyo nga bahin, ayaw pabay-i nga magtikaguti na la an imo tingog. An imo tingog sadang magin igo an kadaku kondi diri sobra. An imo kataposan nga mga pulong sadang magpasabot nga hirani na an pagtapos. An imo pagpahayag hito sadang magpasabot hin pagkasinsero ngan pagin kombinsido. Kon nag-aan- dam han imo pahayag, ayaw hingalimot ha pagbansay han imo konklusyon. Mationan-o kahilaba an konklusyon? Diri ito masisiguro pinaagi la han espi- sipiko nga kahilawig han oras. An konklusyon kinahanglan diri hilaba. An pagin husto han kahilaba hito mahimo ibasar ha epekto hito ha mamarati. An sim- ple, direkta, positibo nga konklusyon pirme nga inaapresyar. An hiruhilaba nga konklusyon nga nagsasaysay hin halipot nga ilustrasyon mahimo liwat magin epektibo kon ginpaplano ito hin maopay. Itanding an halipot nga konklusyon ha bug-os nga libro han Eklesiastes, nga aada ha Eklesiastes 12:13, 14, ha mas halipot nga konklusyon ha Sermon ha Bukid, nga nakarekord ha Mateo 7:24-27. Ha Ministeryo ha Kanataran. Waray iba nga kahimtang nga mas agsob nga magkikinahanglan ka hin mga konklusyon kay ha ministeryo ha kanataran. Pi- naagi han pangandam ngan mahigugmaon nga pagtagad ha mga tawo, daku nga kaopayan an imo mahihimo. An sagdon nga iginpakita ha nahiuna nga mga pahina mahimo iaplikar hin mapulsanon bisan kon nakikiistorya ka ha usa la ka tawo. 221
222 Epektibo nga Konklusyon Bangin halipot hinduro an usa nga pag-istorya. Bangin sagipo an tawo. Ba- ngin usa la ka minuto an kaihaon han imo pagbisita. Kon angayan, mahimo ka sumiring hin pariho hini: "Maaram ako nga sagipo ka. Kondi tuguti ako nga isaysay ha imo an usa nga makapadasig nga punto. Ipinapakita han Bib- lia nga an aton Maglalarang may-ada urusahon nga katuyoan - ha paghimo hini nga tuna nga usa ka lugar diin mapapahimulsan han mga tawo an kina- buhi ha waray kataposan. Mahimo kita mahingadto hito nga Paraiso, kondi kinahanglan mahibaro kita han mga kinahanglanon han Dios." O mahimo ka magtanyag la hin pagbalik ha mas kombinyente nga panahon. Kon natapos dayon an pag-istorya tungod kay an tagbalay diri-makisangka- yon - bastos pa ngani - daku pa gihapon nga kaopayan an mahihimo. Huna- hunaa pirme an sagdon ha Mateo 10:12, 13 ngan Roma 12:17, 18. An imo ma- lumo nga baton posible nga makabag-o han iya pagtagad ha mga Saksi ni Jehova. Maopay ito nga kalamposan. Ha luyo nga bahin, bangin nagin maopay an imo pakiistorya ha tagbalay. Kay ano nga diri isaysay utro an nangunguna nga punto nga karuyag mo nga hinumdoman niya? Updi hin pagpagios basi may-ada hiya buhaton mahitu- ngod hito. Kon nakikita mo an higayon para han dugang nga pag-istorya ha iba nga panahon, paghatag ha tawo hin hinungdan nga pamulaton ito. Pagpakiana - bangin usa nga pakiana nga ginhisgotan ha Reasoning From the Scriptures o ha publikasyon nga gindisenyo para ha pagdumara hin mga pag-aram ha Bib- lia ha balay. Hinumdumi an imo tumong, sugad han iginpakita ni Jesus ngan nahirekord ha Mateo 28:19, 20. Gintatapos mo ba an usa nga pag-aram ha Biblia ha balay? An pagsaysay utro han tema makakabulig ha estudyante nga hinumdoman an ginhisgotan na. An paggamit hin mga pakiana ha pagrepaso mabulig ha pagpasilsil han importante nga mga punto ha hunahuna han estudyante, labi na kon diri gin-aapura ito nga pagrepaso. An pakiana mahitungod han kon paonan-o an materyal nga gin-adman mahimo mapahimulsan han estudyante o kon pao- nan-o niya isusumat ito ha iba makakabulig ha iya ha paghunahuna nga ga- miton an iya hinbaroan ha praktikal nga paagi. - Prob. 4:7. Hinumdumi - an imo konklusyon nakakaimpluwensya ha pagin epektibo han imo bug-os nga paghisgot. PAGBANSAY: Pag-andam hin duha nga konklusyon para ha ministeryo ha kanataran: (1) kon ano an isisiring kon diri-makisangkayon an tagbalay ngan gutiay la an panahon ha pag-istorya ngan (2) espisipiko nga pakiana para paghisgotan ha imo sunod nga pagbisita.
PAGKAHUSTO HAN MGA PULONG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Isumat an impormasyon nga bug-os nga nauyon ha mga kamatu- oran. KAY ano nga posible makagyakan an usa nga Kristiano hin diri totoo? Bangin gin-uutro la niya an iya hinbatian, nga waray usisaha an mga impormasyon. O bangin sobra an iya pagkasaysay han impormasyon tungod kay diri hiya ma- aram nga sayop ngay-an an iya pagbasa han iya reperensya. Kon gintatagad na- ton hin maopay an pagkahusto bisan ha gudtiay nga mga butang, mahuhuna- huna han aton mga mamarati nga makakasarig hira ha pagkatotoo han mas importante nga mga bahin han aton mensahe. Ha Ministeryo ha Kanataran. Tungod kay naghuhunahuna nga damu pa an kinahanglan nira hibaroan, damu an nag-aalang ha pagtikang ha ministeryo ha kanataran. Kondi, nakikita dayon nira nga nakakahimo hira pagsangyaw hin epektibo, bisan pinaagi la han basihan nga kahibaro ha kamatuoran. Paonan-o? An yawi amo an pangandam. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An pagkahusto han imo ginyaya- kan naghahatag hin positibo nga impresyon ha imo, ha organisas- yon nga kaupod hito nag-aalagad ka, ngan ha Dios nga imo ginsi- singba. Antes kumadto ha pag-alagad ha kanataran, magin pamilyar ha topiko nga karuyag mo paghisgotan. Hunahunaa hin abanse an mga pakiana nga bangin igpakiana han imo mga mamarati. Pami- ling hin makapatagbaw nga mga baton nga basado ha Biblia. Mag-aandam ini ha imo ha paghatag hin husto nga mga baton nga relaks an hunahuna. Mag- dudumara ka ba hin pag-aram ha Biblia? Repasoha hin maopay an materyal nga pag-aadman. Siguroha nga hinsasabtan mo an Kasuratanhon nga basihanan han mga baton ha inimprinta nga mga pakiana. Kumusta man kon an tagbalay o katrabaho nabangon hin pakiana nga diri ka andam ha pagbaton? Kon diri ka sigurado han mga impormasyon, ayaw pagti- go-tigo. "An kasingkasing han matadong nagtutoon ha pagbaton." (Prob. 15:28) Mahimo mo makita an bulig nga imo ginkikinahanglan ha libro nga Reasoning From the Scriptures o ha "Mga Topiko ha Biblia Para ha Paghisgot" kon may-ada hito ha iyo yinaknan. Kon waray ka dara nga bisan usa hini, pagtanyag ha pagsa- liksik ngan pagbalik. Kon sinsero an nagpakiana, maghuhulat hiya han husto nga baton. Ha pagkamatuod, bangin dayawon niya an imo pagkamapainubsa- non. An pagsangyaw ha ministeryo ha kanataran kaupod han eksperyensyado nga mga magwarali makakabulig ha imo nga mapatubo an kaabtik ha husto nga paggamit han Pulong han Dios. Obserbahi kon ano nga mga teksto an ira gina- gamit ngan kon paonan-o hira nangangatadongan uyon hito. Mapainubsanon nga karawata an bisan ano nga mga suhestyon o pagtadong nga ira ihatag. An 223 40
224 Pagkahusto han mga Pulong madasigon nga disipulo nga hi Apolos nagpahimulos han bulig nga nakarawat tikang ha iba. Iginsaysay ni Lukas hi Apolos sugad nga "batid ha pagyakan," 'ma- aram gud,' ngan "matinguhaon ha espiritu," usa ka tawo nga "nagyakan ngan nagtututdo hin [husto] nga mga bagay nga nahitutungod kan Jesus." Kondi, ku- lang pa an iya pagsabot. Han maobserbahan ini ni Prisila ngan Akila, "igin-upod hiya nira, ngan gin-asoyan hiya hin iruigo pa gud han dalan han Ginoo." - Buh. 18:24-28. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO 'Pagsunod hin Marig-on ha Matinumanon nga Pulong.' An aton mga pre- sentasyon ha mga katirok sadang magpakita hin hitaas nga pagtagad ha bahin han kongregasyon sugad nga "harigi ngan turumbanan han kama- tuoran." (1 Tim. 3:15) Basi masuportahan an kamatuoran, impor- tante nga hisabtan naton an mga teksto nga aton ginpaplanohan nga gamiton ha mga toka. Tagda an konteksto ngan katuyoan hito. Ayaw kasulay ha pagbaton kon diri ka sigurado. Ibasar an imo mga komento ha "surubdan han mga putli nga mga pulong" ha Biblia. Pagsaliksik ha imo topiko. Usisaha an pagkahusto han mga estadistika, mga kotasyon, ngan mga eksperyensya, ngan gamita ito nga diri nagpapasobra. Ayaw pagtigo-tigo han mga detalye nga diri mo nahinunumdoman hin matin-aw. An imo ginsisiring ha katirok ha kongregasyon bangin utruhon. Siyempre, 'kita ngatanan nahipapakdol hin damu ka beses.' (Jak. 3:2) Kondi magpapahimulos ka pinaagi han pagpatubo hin mga batasan nga nakakabulig ha husto nga pagyakan. Damu an kabug- toan nga kalalakin-an nga nagpalista ha Teokratiko nga Eskwela- han ha Ministeryo, nga ha urhi, nagigin mga tigurang. "Labi pa" an ginlalaoman tikang hadton gintaporan han sugad nga respon- sabilidad. (Luk. 12:48) Kon an usa nga tigurang waray pagtagad nga nagsasagdon hin sayop nga nagriresulta hin seryoso nga mga problema ha mga membro han kongregasyon, an tigurang maka- rawat han diri pag-uyon han Dios. (Mat. 12:36, 37) Salit, an bugto nga lalaki nga kuwalipikado sugad nga tigurang kinahanglan ma- gin kilala ha 'pagsunod hin marig-on ha matinumanon nga pu- long may kalabotan ha iya kaabtik ha pagtutdo.' - Tito 1:9. Magin mabinantayon nga an imo mga pangatadongan nauyon ha "surubdan han mga putli nga mga pulong" nga nakikita ha kabug-osan han Kasuratanhon nga kamatuoran. (2 Tim. 1:13) Diri ka sadang mahadlok hini. Ba- ngin kinahanglan mo pa tapuson an pagbasa han bug-os nga Biblia. Padayon nga pangalimbasugi ito. Samtang yana, tigamni kon paonan-o an masunod nga mga suhestyon makakabulig ha imo ha pag-usisa han materyal nga imo ginhu- hunahuna nga gagamiton ha imo pagtutdo. Siyahan, pakianhi an imo kalugaringon: 'Ini ba nga impormasyon nauyon ha akon hinbaroan na tikang ha Biblia? Madadani ba hito an akon mga mamarati ngadto kan Jehova, o gindadayaw ba hito an kinaadman han kalibotan, gin- dadasig an mga tawo nga giyahan hito?' Hi Jesus nagsiring: "An imo pulong amo an kamatuoran." (Juan 17:17; Deut. 13:1-5; 1 Kor. 1:19-21) Sunod, gamita hin maopay an mga garamiton ha pag-aram nga igintagana han matinumanon ngan maaramon nga uripon nga klase. Mabulig ini ha imo nga diri la masabtan hin husto an mga teksto kondi maiaplikar liwat ito ha timbang ngan makatadu-
Pagkahusto han mga Pulong nganon nga paagi. Kon imo ibabasar an imo mga toka ha 'surubdan han mao- pay nga mga pulong' ngan masarig ha paagi ni Jehova kon nagsasaysay ngan nag-aaplikar han mga teksto, magigin husto an imo mga pulong. Pag-usisa han Pagkahusto han Impormasyon. An bag-o nga mga sumat, mga kotasyon, ngan mga eksperyensya mahimo makabulig kon imo igin-iilus- trar ngan igin-aaplikar an espisipiko nga mga punto. Paonan-o mo masisiguro nga husto ito? Usa nga paagi amo an pagkuha han sugad nga mga impormasyon tikang ha masasarigan nga mga surok. Hinumdumi nga siguruhon nga bag-o an impormasyon. An mga estadistika nadadaan; an mga nadiskobrehan han syen- sya madagmit magbag-o; ngan samtang nag-uuswag an pagsabot han tawo ha kasaysayan ngan ha kadaan nga mga yinaknan, an mga konklusyon nga basa- do ha naglabay nga kahibaro kinahanglan bag-ohon. Magin mabinantayon gud kon naghuhunahuna ka ha paggamit hin impormasyon tikang ha mga pahaya- gan, telebisyon, radyo, electronic mail, o ha Internet. An Proberbios 14:15 nagsa- sagdon: "An tapang natuod han tagsatagsa nga pulong; kondi an tawo nga mai- nalam-agamon nagtatan-aw hin maopay ha iya kakadtoan." Pakianhi an imo kalugaringon: 'An naghatag ba han impormasyon kilala ha pagkahusto? Mapa- pamatud-an ba an impormasyon ha iba nga mga paagi?' Kon nagruruhaduha ka ha pagkatotoo han impormasyon, ayaw gamita ito. Dugang pa ha pag-usisa han pagkamasasarigan han mga surok, tagda hin ma- opay kon paonan-o mo ginpaplano nga gamiton an impormasyon. Siguroha nga an imo paggamit han mga kotasyon ngan mga estadistika nauyon ha konteksto han ginkuhaan hito. Ha pangalimbasog ha pagpatin-aw han imo punto, pag- bantay nga an "pipira nga mga tawo" diri magin "an kadam-an han mga tawo," nga an "damu nga mga tawo" diri magin "ngatanan," ngan an "ha pipira nga mga kahimtang" diri magin "pirme." An sobrado nga pagsaysay han mga bu- tang o pagpasobra han mga sumat mahitungod han kadamu, sukol, o pagkaser- yoso nagbabangon hin mga pagruhaduha mahitungod han imo pagkamasasari- gan ngan pagkatangkod. Kon pirme nga husto an imo ginsisiring, makikilala ka sugad nga tawo nga na- tahod han kamatuoran. May-ada positibo nga epekto ini ha mga Saksi ni Jehova sugad nga grupo. Labaw ha ngatanan, nagpapasidungog ito kan 'Jehova an Dios han kamatuoran.' - Sal. 31:5. PAGBANSAY: Hangyoa an usa ka hamtong nga Saksi nga mamati ngan mag-obserba han pagkahus- to han imo ginsisiring samtang imo iginsasaysay ha imo kalugaringon nga mga pulong an masunod: (1) Ano nga klase hin persona hi Jehova, ngan paonan-o ka nahibabaro? (2) Kay ano nga iginhalad ni Jesus an iya kinabuhi, ngan paonan-o kita makakapa- himulos hini? (3) Tikang han iya kahitrono sugad nga Hadi, ano an ginbubuhat ni Jesu-Kristo? 225
41 HINSASABTAN HAN IBA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Magyakan ha paagi nga masayon hisabtan han iba an kahulogan han imo ginsisiring. KON nagyayakan ka, buhata an labaw pa kay han pagpresenta la hin impor- masyon. Pangalimbasugi nga hisabtan hadton namamati an imo ginsisiring. Makakabulig ini ha imo nga makagkomunikar hin epektibo, nagyayakan ka man ha kongregasyon o ha mga diri-Saksi. Damu an mga kalidad han masayon hisabtan nga pagyakan. An iba hito iginsasaysay ha Aradman 26, "Lohikal nga Paghimo han Materyal." An iba ginhihisgotan ha Aradman 30, "Pagtagad ha Iba nga Tawo." Hini nga aradman, paghihisgotan naton an dugang pa nga mga punto. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon mas masayon hisabtan an imo impormasyon, mas mapa- pahimulsan ito hin bug-os han mamarati. Nasasabtan nga mga Pulong, Simple nga Estilo. An nasasab- tan nga mga pulong ngan halipot nga mga pagsaysay epektibo nga mga garamiton han komunikasyon. An Sermon ha Bukid ni Jesus usa ka gimaopayi nga ehemplo han pahayag nga hinsasab- tan han mga tawo hin-o man hira o diin man hira nag-uukoy. Ba- ngin bag-o ha ira an mga ideya. Kondi, nahisasabtan nira an gin- siring ni Jesus tungod kay naghisgot hiya hin mga butang nga importante ha aton ngatanan: kon paonan-o magigin malipayon, kon paonan-o mapapaus- wag an mga relasyon ha iba, kon paonan-o malalamposan an kabaraka, ngan kon paonan-o makakabiling hin katuyoan ha kinabuhi. Ngan iya iginpahayag an iya mga panhunahuna ha reyalistiko nga mga pulong. (Mat., kap. 5-7) Si- yempre, an Biblia nagtatagana hin damu nga mga ehemplo han magkalain- lain nga kahilaba ngan pagkahan-ay han mga pulong. An imo siyahan nga tumong amo an pagpahayag han mga ideya ha matin-aw, hinsasabtan nga pa- agi. Bisan pa kon iginsasaysay mo an makuri masabtan nga impormasyon, an simple nga estilo makakabulig nga magin mas masayon hisabtan ito. Pao- nan-o makakab-ot an pagin simple? Ayaw pabug-ati an imo mamarati hin diri-kinahanglanon nga mga detalye. Organisaha an imo materyal basi mai- saysay hito hin bug-os an imo nangunguna nga mga punto. Pilia hin maopay an imo yawi nga mga teksto. Imbes nga magdagmit tikang ha usa nga teksto ngadto ha iba, basaha ngan hisguti ini. Ayaw tabuni an maopay nga punto tu- ngod han damu nga mga pulong. Kon nagdudumara ka hin pag-aram ha Biblia ha balay, iaplikar iton pariho nga mga paagi. Ayaw sarihi nga isaysay an ngatanan nga mga detalye. Buligi 226
Hinsasabtan han Iba an estudyante nga hisabtan hin matin-aw an importante nga mga ideya. Ha urhi, ha personal nga pag-aram ngan ha mga katirok ha kongregasyon, hiba- baroan niya an mga detalye. Basi maipresenta an materyal ha simple nga paagi, ginkikinahanglan an maopay nga pangandam. Kinahanglan masabtan mo gud hin matin-aw an imo topiko kon karuyag mo nga hisabtan dayon ito han iba. Kon hinsasabtan mo gud an usa nga butang, nakakahatag ka hin mga hinungdan kon kay ano nga sugad hito. Naipapahayag mo liwat ito ha imo kalugaringon nga mga pulong. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Gamit hin nasasabtan nga yi- naknan; pilia an halipot nga mga pagsaysay para han importante nga mga ideya. Isaysay an Diri-komon nga mga Pulong. Usahay basi masa- yon hisabtan an mga butang, kinahanglan nga isaysay mo an kahulogan han mga pulong nga diri-komon ha imo mamara- ti. Ayaw paghunahuna hin sobra ha kahibaro han imo mama- rati, kondi ayaw pagminosa an ira kahibaro. Sugad nga resul- ta han imo pag-aram ha Biblia, bangin magamit ka hin mga pulong nga diri hinsasabtan han iba nga mga tawo. Kon diri isasaysay, adton diri nakikig-upod ha mga Saksi ni Jehova diri makakasabot nga an 'nanhibilin,' 'matinumanon ngan maara- mon nga uripon,' 'iba nga mga karnero,' ngan 'daku nga pa- non' nagtutudlok ha espisipiko nga mga grupo han mga tawo. (Roma 11:5; Mat. 24:45; Juan 10:16; Pah. 7:9) Ha pariho nga pa- agi, kon an usa ka tawo diri-pamilyar ha organisasyon han mga Saksi ni Jehova, posible nga diri niya hisasabtan kon ano an ka- hulogan han mga termino sugad han "magwarali," "payunir," "paramangno han sirkito," ngan "Memoryal." Pabug-ati an gutiay la nga na- ngunguna nga mga punto. Isaysay an mga pulong nga diri- komon ha imo mamarati. Magkaada hin panahon ha pag- saysay ngan pag-aplikar han mga teksto. Tagda kon paonan-o an imo susbaranan mahimo makaapek- to hadton imo kaistorya. An iba nga mga pulong ha Biblia nga agsob nga ginagamit bisan han mga diri-Saksi bangin kinahanglan isaysay. Para ha damu nga tawo, an "Armage- don" nangangahulogan hin kabungkagan pinaagi han nuklear. Bangin iginka- kaw-ing nira an "Ginhadian han Dios" ha usa nga kahimtang ha kasingkasing han tawo o ha langit kondi diri ha pagmando. An pag-unabi han "kalag" ma- himo makaaghat hin mga ideya han tinatawag nga espiritu nga bahin han mga tawo nga naluluwas ha kamatayon han lawas. Sumala ha igintututdo ha minilyon nga mga tawo, an "baraan nga espiritu" usa nga persona, bahin han Trinidad. Tungod kay iginbabalewaray hinduro han damu nga mga tawo an su- ruklan han Biblia ha moral, bangin kinahanglan pa ngani hira buligan basi hi- sabtan an iginpapasabot han Biblia han magsiring ito nga: "Palagiw kamo ti- kang ha pakipaghilawas." - 1 Kor. 6:18. Kon diri regular nga nagbabasa han Biblia an mga tawo, bangin diri ka nira hisabtan kon masiring ka la nga, "hi Pablo nagsurat . . ." o "hi Lukas nagsi- ring . . ." Bangin may-ada hira mga sangkay o mga amyaw nga pariho hito an mga ngaran. Bangin kinahanglan mo dugangan hin pipira nga mga pulong 227
228 Hinsasabtan han Iba nga magsasaysay basi makilala an tawo sugad nga Kristiano nga apostol o pa- rasurat han Biblia. An moderno nga mga mamarati agsob nga nagkikinahanglan hin bulig basi hisabtan an mga teksto nga nag-uupod han mga sukol o mga kustomre han ka- daan nga mga panahon. Pananglitan, an pagsaysay nga an arka ni Noe 300 ka maniko an kahilaba, 50 ka maniko an kahaluag, ngan 30 ka maniko an kahita- as mahimo mangahulogan hin gutiay nga sukol ha ira. (Gen. 6:15) Kondi kon imo lugod isasaysay ito nga mga sukol pinaagi han pamilyar nga mga tigaman han iyo lugar, mahahanduraw dayon han imo mamarati an kadaku han arka. Ihatag an Ginkikinahanglan nga Pagsaysay. Basi magin matin-aw an im- pormasyon ha imo mamarati, bangin dugang pa an ginkikinahanglan kay han husto nga kahulogan han espisipiko nga pulong. Ha Jerusalem ha panahon ni Esra, an pagbasa han Balaud gin-updan hin pagsaysay. Basi mabuligan an mga tawo nga hisabtan an kahulogan hito, an mga Lebita nagtagana hin paghu- bad sugad man pag-aplikar han Balaud ha mga kahimtang nga inaatubang han mga tawo hito nga panahon. (Neh. 8:8, 12) Ha pariho nga paagi, magkaada hin panahon ha pagsaysay ngan pag-aplikar han mga teksto nga imo ginbabasa. Katapos han iya kamatayon ngan pagkabanhaw, iginsaysay ni Jesus ha iya mga disipulo nga an nahitabo pa la usa nga katumanan han Kasuratan. Iya li- wat ginpabug-atan an ira responsabilidad sugad nga mga testigo hito nga mga hitabo. (Luk. 24:44-48) Kon binubuligan mo an mga tawo nga makasabot kon paonan-o an igintututdo ha ira sadang makaimpluwensya ha ira kalugaringon nga mga kinabuhi, mas masayon nira hisasabtan kon ano gud an iginpapasa- bot hito. Kon Paonan-o Nahiuupod an Kasingkasing. Siyempre, bisan kon matin-aw an imo mga pagsaysay, an iba nga mga bahin mahimo makaimpluwensya kon nakakasabot ba o diri an usa ka tawo. Kon diri-makinarawaton an kasingkasing han usa ka tawo, usa ito nga ulang ha iya pagsabot han ginsisiring. (Mat. 13:13- 15) Para hadton determinado ha paglantaw han mga butang tikang ha pisikal gud la nga punto-de-bista, kalurongan an espirituwal nga mga butang. (1 Kor. 2:14) Kon an usa ka tawo nagpapakita hin sugad nga espiritu, bangin maaramon nga tapuson na la an pag-istorya - bisan hito la nga panahon. Kondi, ha iba nga mga kahimtang diri nagios an kasingkasing tungod han makuri nga mga kahimtang ha kinabuhi. An kasingkasing han sugad nga tawo mahimo magin makinarawaton kon tatagan hin higayon nga makabati han kamatuoran ha Biblia ha sulod han usa ka peryodo han panahon. Han ginsu- matan ni Jesus an iya mga apostol nga hahampakon ngan papatayon hiya, wa- ray hira makasabot. Kay ano? Diri ito an ira ginlalaoman ngan sigurado nga diri nira karuyag! (Luk. 18:31-34) Kondi, inabot an panahon, 11 hito nga mga apostol an nakasabot, ngan ipinakita nira ito pinaagi han pagbuhat uyon han igintutdo ha ira ni Jesus.
Epekto han Maopay nga Susbaranan. Nabubuligan an mga tawo nga ma- kasabot diri la pinaagi han aton mga pulong kondi pinaagi liwat han aton mga buhat. Mahitungod han siyahan nira nga pagbisita ha Kingdom Hall, damu nga mga tawo an nasiring nga ira nahinunumdoman an gugma nga ira nakita, diri an ginsiring. Sugad man, an kalipay nga aton ipinapakita nakabulig na ha damu nga tagbalay nga magin makinarawaton han kamatuoran ha Biblia. An pakakita han mahigugmaon nga kalooy nga ipinapakita han mga katawohan ni Jehova ha usa kag usa ngan han maloloy-on nga pagtagad ha iba kon naatu- bang hin mga kakurian nagin hinungdan nga maghunahuna an iba nga an mga Saksi an may-ada han totoo nga relihiyon. Salit samtang nangangalimba- sog ka nga buligan an mga tawo nga hisabtan an kamatuoran ha Biblia, huna- hunaa an paagi han pagsaysay mo hito ngan an imo susbaranan. PAGBANSAY: Pangalimbasog ha pagsumat ha diri-Saksi nga paryente, amyaw, katrabaho, o kaeskwela mahitungod han napahimulsan mo hini nga semana ha katirok han kongre- gasyon. Siguroha nga isaysay an mga pulong nga bangin diri hinsasabtan han tawo. Hinsasabtan han Iba 229
42 IMPORMATIBO HA IMO MAMARATI
Ano an kinahanglan mo buhaton? Isumat an kahibaro ha paagi nga magpapagios han hunahuna ngan magbibilin ha imo mamarati hin pag-abat nga may-ada hira hinbaroan nga birilhon. BASI magin impormatibo an imo presentasyon ha imo mamarati, kinahanglan buhaton mo an labaw pa kay ha pag-istorya la mahitungod han usa ka maopay nga topiko. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Kay ano nga kinahanglan hibatian hini nga mamarati ini nga topiko? Ano an akon isisiring basi umabat an mama- rati nga nagpahimulos gud hira han paghisgot?' Ha eskwelahan, kon igintoka ka ha pagdemonstrar kon paonan-o an pagsang- yaw ha usa, an imo tagbalay an imo magigin mamarati. Ha iba nga mga kahimtang, bangin magpahayag ka ha bug-os nga kongregas- yon. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon susumatan mo la an mga tawo hin mga butang nga ira na hinbabaroan, posible nga diri mo matitipigan hin maiha an ira atensyon. Kon Ano an Hinbabaroan Na han Imo Mamarati. Pakianhi an imo kalugaringon, 'Ano an hinbabaroan na han mamarati mahitu- ngod han topiko?' Sadang ito magin basihan han imo pahayag. Kon nagpapahayag ka ha usa nga kongregasyon nga damu an ham- tong nga mga Kristiano, ayaw pag-utroha la an basihan nga mga kamatuoran, nga hinbabaroan na han kadam-an ha ira. Himoa nga pundasyon inin basihan nga mga kamatuoran. Siyempre, kon damu an bag-o nga mga interesado nga tinambong liwat, sadang mo tagdon an mga pangina- hanglan han duha nga grupo. Ipahiuyon an kalaksi han imo pagyakan sumala ha hinbabaroan han imo mamarati. Kon imo iuupod an pipira nga mga detalye nga bangin pamilyar ha kadam-an, paghisguti ini hin mas malaksi. Kondi ayaw paglaksi kon nagsasay- say hin mga ideya nga bangin bag-o ha kadam-an han imo mga mamarati basi hisabtan nira ini hin matin-aw. Kon Ano an Makakahatag hin Impormasyon. An pagin impormatibo diri pirme nangangahulogan nga may-ada ka bag-o nga impormasyon. An iba nga mga mamumulong may-ada simple hinduro nga paagi han pagsaysay hin espi- sipiko nga pamilyar nga mga kamatuoran salit bug-os nga hinsasabtan ito han damu nga mamarati ha siyahan nga panahon. Ha ministeryo ha kanataran, diri igo na an pag-unabi hin usa ka bag-o nga su- mat basi ipatin-aw nga nagkikinabuhi kita ha kataposan nga mga adlaw. Gami- ta an Biblia ha pagpakita han kahulogan han panhitabo. Sigurado nga magigin impormatibo ini ha tagbalay. Ha pariho nga paagi, kon nag-uunabi hin usa nga detalye mahitungod han balaud ha palibot o mahitungod han kinabuhi han ta- nom o hayop, an imo tumong diri amo an pagpresenta hin makapainteres nga 230
Impormatibo ha Imo Mamarati impormasyon ha syensya nga waray pa gud hibatii hadto han tagbalay. Lugod, sadang magin tumong mo nga pagtampuhon an ebidensya tikang ha palibot ngan an iginsasaysay han Biblia basi ipakita nga may-ada usa nga Maglalarang nga nahigugma ha aton. Mabulig ini ha tagbalay nga hisabtan an mga butang tikang ha bag-o nga panlantaw. Mahimo magin ayat an pagpresenta hin usa nga topiko ha ma- marati nga nakabati na hito hin damu ka beses. Kondi basi ma- gin epektibo nga magturutdo, kinahanglan mahibaro ka kon pao- nan-o bubuhaton ini nga malampuson. Paonan-o bubuhaton ito? Makakabulig an pagsaliksik. Imbes nga iupod la ha imo paha- yag an mga impormasyon nga masayon hinumdoman, gamita an mga garamiton ha pagsaliksik nga ginhisgotan ha pahina 33 tub- tob ha 38. Tagda an mga suhestyon nga iginhatag didto mahitu- ngod ha mga katuyoan nga sadang mo pangalimbasogan nga ma- kab-ot. Ha imo pagsaliksik, bangin mahibaroan mo nga an usa ka diri gud hinbabaroan nga hitabo ha kasaysayan direkta nga may kalabotan ha imo topiko. O bangin makita mo an usa ka bag-o nga asoy ha sumat nga mag-iilustrar han punto nga plano mo paghisgotan. Samtang gin-uusisa mo an materyal, pagiosa an imo kalugari- ngon nga panhunahuna pinaagi han pagpakiana sugad han ano? kay ano? san-o? diin? hin-o? ngan paonan-o? Pananglitan: Kay ano nga totoo ini? Paonan-o ko mapapamatud-an ito? Ano nga popular nga mga gintotoohan an nagigin hinungdan nga ma- kuri hisabtan han iba ini nga kamatuoran han Biblia? Kay ano nga importante ito? Paonan-o ini sadang makaapekto ha kinabu- hi han usa ka tawo? Ano nga ehemplo an nagpapakita han kapul- sanan han pag-aplikar hito? Ano an iginsusumat hini nga kamatu- oran ha Biblia mahitungod han personalidad ni Jehova? Depende ha materyal nga imo ginhihisgotan, mahimo ka magpakiana: Ka- kan-o ini nahitabo? Paonan-o naton maiaaplikar hin praktikal ini nga impormasyon yana nga panahon? Mahimo mo pa ngani du- gangan hin kadasig an imo pahayag pinaagi han pagpakiana ngan pagbaton han iba hito nga mga pakiana kon nagpapahayag ka. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Tagda kon ano an hinbabaroan na han imo mamarati mahitu- ngod han imo topiko. Ipahiuyon an kalaksi han imo pagsaysay han impormasyon - mas malaksi ha hinbabaroan na nga mga punto, mas mahinay ha mas bag-o nga mga punto. Ayaw isumat la an mga im- pormasyon; isaysay an kahulogan o an bili hito. Pagiosa an imo hunahuna pi- naagi han pagpakiana: Ano? Kay ano? San-o? Diin? Hin-o? Pao- nan-o? Magkaada hin panahon ha pa- ngatadongan uyon ha Kasuratan; isaysay hin detalyado an espisipi- ko nga mga bahin hito. Gamita an pagsaysay han mga ginkakaparihoan ngan mga gin- kakaibahan. Iupod an halipot nga sumaryo han imo materyal. Ipakita kon paonan-o gagamiton an impormasyon ha pagsulbad han mga problema ngan paghi- mo hin mga desisyon. Bangin kinahanglan nga gamiton mo ha imo pahayag an mga teksto nga pa- milyar ha imo mamarati. Ano an imo bubuhaton basi an imo pagdumara hini magin impormatibo? Ayaw la ito pagbasaha; isaysay ito. An paghisgot hin usa ka pamilyar nga teksto mahimo magin mas impormati- bo kon imo usa-usahon ito pagpatin-aw, iginbubulag an mga bahin nga may kalabotan ha tema han imo pahayag ngan katapos iginsasaysay ito. Tagda an mga posibilidad ha usa nga teksto sugad han Mika 6:8 ha New World Transla- tion. Ano an "hustisya"? Kan kanay suruklan han hustisya an ginhihisgotan? 231
232 Impormatibo ha Imo Mamarati Paonan-o mo ipapatin-aw kon ano an kahulogan han "pagbuhat hin hustisya"? O an kahulogan han "paghigugma han pagkabuotan"? Ano an kaligdong? Pao- nan-o mo iaaplikar an materyal ha kahimtang han lagas na nga tawo? Siyem- pre, an impormasyon nga aktuwal mo nga gagamiton, sadang umuyon ha mga bahin sugad han imo tema, han imo katuyoan, han imo mamarati, ngan han oras nga magagamit. An simple nga mga kahulogan han mga pulong agsob nga nakakabulig. Para ha iba nga mga tawo, usa ka bag-o nga kahayag an paghibaro han kahulogan han "ginhadian" nga gin-unabi ha Mateo 6:10. An pagin napahinumdoman han usa nga kahulogan mahimo pa ngani makabulig ha maiha na nga Kristia- no nga mahibaroan hin mas husto kon ano an aktuwal nga ginsisiring han usa nga teksto. Matin-aw ini kon aton basahon an 2 Pedro 1:5-8 ngan katapos ihatag an kahulogan han magkalainlain nga mga bahin nga gin-unabi dida hito nga mga bersikulo: pagtoo, maopay nga moral, kahibaro, pagpugong ha kalugari- ngon, pagpailob, diosnon nga debosyon, minagburugto nga pagbati, ngan gug- ma. Kon ginagamit ha pariho nga konteksto an mga pulong nga haros magka- pariho an kahulogan, an imo paghatag han kahulogan hito makakabulig nga hibaroan an kaibahan han mga pulong. Totoo ito ha mga pulong sugad han ki- naadman, kahibaro, kaaram, ngan pagsabot, nga ginamit ha Proberbios 2:1-6. Mahimo makita han imo mamarati an pagin impormatibo kon mangatado- ngan ka la ha usa nga teksto. Damu nga mga tawo an nahipapausa kon siyahan nga nasabtan nira nga ha iba nga mga hubad han Biblia han Genesis 2:7, hi Adan an ginsisiring nga buhi nga kalag ngan sumala ha Esekiel 18:4, an mga ka- lag namamatay. Ha usa nga okasyon, nahipausa an mga Saduseo tungod kay gin-unabi ni Jesus an Eksodo 3:6, nga ira gin-aangkon nga gintotoohan, ngan katapos igin-aplikar ito ha pagkabanhaw han mga patay. - Luk. 20:37, 38. Usahay nakakahatag hin kahayag an pagpatin-aw han konteksto han usa nga teksto, han mga kahimtang durante han pagsurat, ngan han pangirilal-an han mamumulong o han mamarati. An mga Pariseo maaram gud han Salmo 110. Ha gihapon, gindani ni Jesus an ira atensyon ngadto ha usa ka importante nga detal- ye nga aada ha siyahan nga bersikulo. Hiya nagpakiana: "Ano an iyo paghunahu- na mahitungod kan Kristo? Kan kanay anak hiya? Hira siniring ha iya: Anak ni David. Hiya siniring ha ira: Busa kay ano nga hi David ha Espiritu nagngaran ha iya nga Ginoo, nga nasiring: An Ginoo siniring ha akon Ginoo: Lingkod ha akon too, tubtob nga ipailarom ko an imo mga kaaway ha imo mga tiil? Ngani, kon hi David natawag ha iya nga Ginoo, ano an pagkaanak niya?" (Mat. 22:41-45) Kon nangangatadongan ka uyon ha Kasuratan sugad han ginbuhat ni Jesus, mabubu- ligan mo an mga tawo nga basahon pa hin mas maopay an Pulong han Dios. Kon isasaysay han mamumulong an panahon han pagsurat han usa nga lib- ro han Biblia o an panahon han nahitabo an partikular nga panhitabo, sadang liwat niya isaysay an mga kahimtang nga nagpapadayon hito nga panahon. Hito nga paagi, mas hisasabtan han mamarati an bili han libro o han hitabo.
Impormatibo ha Imo Mamarati An pagsaysay han mga ginkakaparihoan makakabulig nga magin mas impor- matibo an imo ginsisiring. Mahimo mo isaysay an kaibahan han usa ka popu- lar nga ideya ha ginsisiring han Biblia ha pariho nga punto. O mahimo mo pagtandingon an duha ka magkapariho nga asoy han Biblia. May-ada ba mga kaibahan? Kay ano? Ano an aton mahibabaroan tikang hito? An imo pagbuhat hini makakahatag ha imo mga mamarati hin bag-o nga panlantaw ha tema. Kon igintoka ka ha paghisgot hin usa nga bahin han Kristiano nga minister- yo, mahihimo mo nga mas maopay an imo presentasyon pinaagi han pagtikang hito ha usa ka sumaryo. Isaysay kon ano an pagbubuhaton, kon kay ano nga ki- nahanglan buhaton ito, ngan kon ano an kalabotan hito ha aton mga tumong ha kabug-osan sugad nga mga Saksi ni Jehova. Ngan isaysay kon diin, kon san-o, ngan kon paonan-o bubuhaton ito. Ano man kon an imo pahayag nagkikinahanglan nga isaysay mo an pipira han "higlarom nga mga bagay han Dios"? (1 Kor. 2:10) Kon magtitikang ka pi- naagi han pagpakilala ngan pagsaysay han pipira nga basihan nga mga elemen- to han topiko, magigin mas masayon hisabtan an mga detalye. Ngan kon mag- tatapos ka pinaagi han halipot nga sumaryo han imo materyal, posible nga an imo mamarati maabat hin katagbaw nga nahibaro gud hira. Sagdon Mahitungod ha Kristiano nga Pagkinabuhi. Labi na nga magpapa- himulos an imo mamarati kon imo buligan hira nga hisabtan kon paonan-o naaplikar ha ira pagkinabuhi an impormasyon ha imo bahin. Samtang imo gin-uusisa an mga teksto ha igintoka ha imo nga materyal, pakianhi an imo ka- lugaringon, 'Kay ano nga gintipigan ini nga impormasyon ha Kasuratan tubtob ha aton panahon?' (Roma 15:4; 1 Kor. 10:11) Hunahunaa an mahitungod han mga kahimtang ha kinabuhi nga inaatubang han imo mamarati. Tagda an mga kahimtang mismo uyon ha kahayag han mga sagdon ngan mga prinsipyo ha Kasuratan. Ha imo pahayag, pangatadongan uyon ha Kasuratan basi maipakita kon paonan-o makakabulig ito ha usa ka tawo nga maaramon nga maatubang an sugad nga mga kahimtang. Likayi an paghatag hin kabug-osan nga komen- to. Hisguti an espisipiko nga mga batasan ngan mga paggios. Ha pagtikang, iaplikar an usa o duha han mga suhestyon ha igbaw ha bahin nga imo gin-aandam. Samtang nagkakaada ka hin eksperyensya, iaplikar an du- gang pa hito. Maabot an panahon hibabaroan mo nga an mamarati magpapa- mulat han imo mga bahin, tungod kay sigurado nga may hibabatian hira nga ira gud mapapahimulsan. MGA PAGBANSAY: (1) Pagsaliksik basi hibaroan an impormatibo nga bahin han usa ka pamilyar nga teks- to, sugad han Mateo 24:14 o Juan 17:3. (2) Basaha an Proberbios 8:30, 31 ngan Juan 5:20. Paonan-o an pamalandong ha relasyon ni Jehova nga Dios ngan ni Kristo Jesus, sugad han iginsaysay hito nga mga bersikulo, nabulig ha imo nga gamiton ito nga mga teksto basi mapahimulsan han usa nga pamilya? 233
43 PAGGAMIT HAN IGINTOKA NGA REPERENSYA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ibasar an imo bahin ha igintoka nga topiko, ngan kon iginsumat an reperensya, kuhaa tikang hito an mga teksto ngan nangunguna nga mga punto. IGINTATANDING han Biblia an Kristiano nga kongregasyon ha lawas han tawo. Kinahanglanon an tagsa nga bahin, kondi "diri papriho an buruhaton han nga- tanan nga mga bahin." Uyon hito, sadang naton buhaton an anoman nga pribi- lehiyo nga igintatapod ha aton. Nagkikinahanglan ini nga hisabtan naton ngan tagdon hin maopay an bisan ano nga toka ha pagpahayag imbes nga minuson an bili han pipira nga mga topiko tungod kay ginhuhunahuna naton nga mas makapainteres an iba nga mga topiko. (Roma 12:4-8) An matinu- manon ngan maaramon nga uripon nga klase may-ada responsa- bilidad ha pagtagana han espirituwal nga pagkaon "ha igo nga pa- nahon." (Mat. 24:45) Kon ginagamit naton an aton personal nga mga abilidad ha paghimo hin mga pahayag sumala ha mga ins- truksyon nga nakakarawat naton, aton ipinapakita an apresasyon para hito nga kahikayan. Nakakabulig ini ha maopay nga paggios han kongregasyon ha kabug-osan. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Kon ginagamit naton an igin- toka nga reperensya ha paghimo han aton bahin, aton ipinapakita an pagtahod ha programa han pagpakaon nga ginhikay han ma- tinumanon ngan maaramon nga uripon nga klase. Kon Ano an Iuupod. Kon igintoka ha imo an usa nga topiko ha eskwelahan, siguroha nga ipatin-aw ito nga topiko ngan diri an iba. Kasagaran nga igintatagana an espisipiko nga reperensya. Kon waray ka sumati kon ano an gagamiton nga inimprinta nga reperensya sugad nga basihanan han imo pahayag, mahimo ka magtirok hin impormasyon tikang ha mga reperensya nga imo pinili. Kondi, samtang nag-aandam ka han imo ba- hin, siguroha nga an bug-os nga presentasyon basado ha igintoka nga topiko. Kon nagdidesisyon kon ano an iuupod, kinahanglan mo liwat tagdon an imo mama- rati. Pag-admi hin maopay an reperensya, gin-uusisa an mga teksto nga kaupod hito. Katapos tagda kon paonan-o gagamiton ito hin pinakaepektibo basi mag- pahimulos an mamarati. Pagpili hin duha o kon posible tulo nga punto tikang ha inimprinta nga materyal basi magamit sugad nga nangunguna nga mga pun- to ha imo bahin. Sugad man, pilia tikang ha igintoka nga materyal an mga teks- to nga plano mo basahon ngan paghisgotan. Mationan-o kadamu han reperensya an sadang mo paghisgotan? Adton mai- sasaysay mo la hin epektibo. Ayaw igbalewaray an epektibo nga mga paagi han pagtutdo basi la mahiupod an damu nga impormasyon. Kon an iba han reperen- sya diri naangay ha katuyoan han imo bahin, pagsentro ha mga bahin nga ma- bulig ha imo nga madangat ito nga tumong. Tikang ha igintoka nga materyal, 234
Paggamit han Igintoka nga Reperensya gamita an magigin pinakaimpormatibo ngan pinakamapulsanon ha imo mama- rati. An imo katuyoan hini nga punto han sagdon ha pagyakan, diri basi hisab- tan kon mationan-o kadamu an mahimo mo paghisgotan, kondi an paggamit han kon ano an igintoka na sugad nga basihanan han imo pahayag. An katuyoan han imo bahin diri amo an pagin sumaryo la han igintoka nga reperensya. Sadang ka magplano ha pagsaysay han espisipiko nga mga punto, paghatag hin dugang nga mga detalye mahitungod hito, pag-ilus- trar hito, ngan kon posible paghatag hin ehemplo han aplikasyon hito. An dugang nga mga ideya sadang gamiton basi isaysay an importante nga mga punto tikang ha igintoka ha imo nga repe- rensya imbes nga saliwanan ito nga materyal. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Gamita la an reperensya nga di- rekta nga may kalabotan ha igintoka ha imo nga topiko. Ha pag-abot han panahon an kabugtoan nga kalalakin-an nga may-ada han ginkikinahanglan nga mga kuwalipikasyon sugad nga mga magturutdo bangin hangyoon ha paghatag hin instruk- syon ha Katirok ha Pag-alagad. Maaram hira han panginahanglan nga gamiton hin epektibo an igintoka nga reperensya imbes nga saliwanan ito hin iba. Ha pariho nga paagi, an kabugtoan nga ka- lalakin-an nga nagpapahayag ha publiko gintatagan hin mga out- line nga susundon. Nagtutugot ini para ha paghimo hin pagpahi- uyon, kondi matin-aw nga ipinapakita hito an nangunguna nga mga punto nga isasaysay, an nasuporta nga mga argumento nga gagamiton, ngan an mga teksto nga naghahatag han pundasyon han pahayag. An paghibaro kon paonan-o magtututdo nga ginagamit an iginto- ka nga reperensya sugad nga basihanan usa ka importante nga bahin han pag- andam para han iba pa nga mga toka ha pagpahayag. Kon an imo toka nag-uupod hin paggamit han espisipiko nga inimprinta nga reperensya sugad nga basihanan han imo bahin, pi- lia an imo nangunguna nga mga punto ngan an imo yawi nga mga teksto tikang hito nga reperen- sya imbes nga tikang ha iba nga mga surok. Ini nga pagbansay makakabulig liwat ha imo ha pagdumara hin mainuswa- gon nga mga pag-aram ha Biblia ha balay. Mahibabaro ka ha pagsentro han aten- syon ha gin-aadman nga materyal imbes nga bumulag tikang ha topiko pinaagi han pagpatin-aw han iba nga mga butang nga bangin makapainteres kondi diri kinahanglanon basi masabtan an tema. Kondi, kon hinsasabtan mo an totoo nga katuyoan hini nga leksyon, diri ka magigin istrikto hinduro nga diri mo ma- ihatag an dugang nga pagsaysay nga bangin kinahanglanon han estudyante. PAGBANSAY: Ha tulo nga magkaiba nga mga adlaw kon binabasa mo an teksto han adlaw, lidongi an pulong o grupo han mga pulong nga nagpapakilala han topiko nga ginhihisgotan. Bagi- si an usa o duha nga halipot nga komento nga direkta nga may kalabotan hito nga topiko. Katapos, ha imo kalugaringon nga mga pulong, pagkomento ha tema pinaagi han pag- gamit han teksto ngan han mga punto nga imo ginbagisan. 235
44 EPEKTIBO NGA PAGGAMIT HAN MGA PAKIANA
Ano an kinahanglan mo buhaton? Gamita an mga pakiana ha paagi nga makakab-ot an ginhihingyap nga resulta. An imo tumong bangin amo an pagkaada hin yinakan nga baton; bangin pag-aghat hin baton ha hunahuna. An imo igin- papakiana ngan kon paonan-o mo iginpapakiana ito may-ada direkta nga kalabotan ha imo kalamposan ha paggamit han mga pakiana. TUNGOD kay nagkikinahanglan hin baton an mga pakiana - yinakan man o ha hunahuna - nabulig ito nga mahiupod an imo mga mamarati. An mga pakiana makakabulig ha imo ha pagtikang hin mga pakiistorya ngan ha pagpahimulos hin makapainteres nga pagbinalyoay hin mga ideya. Sugad nga mamumulong ngan magturutdo, mahimo mo gamiton an mga pakiana ha pagpukaw han in- teres, ha pagbulig ha usa nga mangatadongan mahitungod ha topiko, o ha du- gang nga pagpabug-at han imo ginsisiring. Kon ginagamit mo hin maopay an mga pakiana, gindadasig mo an iba nga maghunahuna hin aktibo imbes nga pahapyaw la nga mamati. Hunahunaa pirme an imo tumong, ngan ibangon an imo mga pakiana ha paagi nga mabulig nga madangat ito. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An mga pakiana nga epektibo nabulig nga mahiupod an mga mamarati. An mga baton ha pi- nili-hin-maopay nga mga pakiana mahimo liwat maghatag hin ma- pulsanon nga impormasyon ha magturutdo. Ha Pag-aghat hin Pakiistorya. Kon nagbubuhat ka ha minister- yo ha kanataran, magin alerto ha mga higayon ha pag-aghat ha mga tawo nga magpahayag han ira opinyon kon maruyag hira pag- buhat hito. Gintitikangan han damu nga Saksi an makapainteres nga mga pag-istorya pinaagi la han pagpakiana, "Nahunahuna mo na ba . . . ?" Kon an ira napili nga pakiana ginhuhunahuna gud han damu nga mga tawo, haros makakasarig gud hira ha pagkaada hin makalilipay nga panahon ha ministeryo ha kanataran. Bisan kon diri-pamilyar an pakiana ha panhunahu- na han iba nga tawo, mahimo ito makaaghat hin hingyap ha pag-usisa. Damu kalain nga mga impormasyon an mahimo ipakilala pinaagi han mga pulong su- gad han "Ano ha hunahuna mo . . . ?," "Ano an imo pag-abat . . . ?," ngan "Na- too ka ba . . . ?" Han dinaop an ebanghelisador nga hi Felipe ha usa nga opisyal ha palasyo han Etiopia nga nagbabasa ha daku nga tingog han tagna ni Isaias, hi Felipe simple nga nagpakiana: "Nasabot ka ba hit imo ginbabasa?" (Buh. 8:30) Ini nga pakiana nag-abri han higayon para kan Felipe ha pagsaysay han mga kamatuo- ran mahitungod kan Jesu-Kristo. Ha paggamit hin pariho nga pakiana, an iba nga mga Saksi ha moderno nga panahon nakaagi hin mga tawo nga totoo nga naghihingyap gud hin matin-aw nga pagsabot han kamatuoran ha Biblia. Kon tatagan hira hin higayon ha pagpahayag han ira kalugaringon nga mga 236
Epektibo nga Paggamit han mga Pakiana opinyon, damu nga mga tawo an mas maruruyag nga mamati ha imo. Katapos magpakiana, pamati hin maopay. Magin maloloy-on imbes nga magin kritiko ha pagkarawat han baton han tawo. Paghatag hin kumendasyon kon sinsero nga mahihimo mo ito. Ha usa nga okasyon, katapos 'bumaton hin maaramon' an usa nga eskriba, ginkumendahan hiya ni Jesus, nasiring: "Ikaw diri hirayo ha ginhadian han Dios." (Mar. 12:34) Bisan kon diri ka nauyon ha opinyon han imo kaistorya, mahimo ka magpasalamat ha iya tu- ngod ha pagpahayag han iya opinyon. An iya ginsiring mahimo magpahibaro ha imo han paggios nga kinahanglan mo tagdon ha pagsumat ha iya han kamatuoran han Biblia. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Basi makaaghat hin pakiistorya, gamit hin mga pakiana mahitu- ngod han mga butang nga importante gud ha imo kaistorya. Ha Pagpakilala hin Importante nga mga Ideya. Kon nakiki- istorya ka ha usa nga grupo o ha indibiduwal, sarihi an pagga- mit hin mga pakiana nga magtutugway ngadto ha importante nga mga punto. Siguroha nga an imo mga pakiana nag-uupod hin mga butang nga importante gud ha imo mamarati. Mahimo mo liwat gamiton an mga pakiana nga nakakaaghat hin pag-usisa tungod kay diri dayon hinbabaroan an baton. Kon umundang ka hin ma- daliay katapos magpakiana, posible nga mamati an imo mamarati nga may-ada dugang nga interes ha kon ano an masunod. Antes mo isaysay an importante nga ideya, sarihi an paggamit hin pakiana nga makakaaghat ha iba nga maruyag ha pamati hito. Gamita an mga pakiana basi buli- gan an mga tawo nga makasabot han basihanan han mga iginsa- saysay, han pagkahusto han mga kamatuoran nga iginpipresenta, ngan han maopay nga mga epek- to nga mahihimo hini ha ira mga kinabuhi. Ha usa nga okasyon, ginamit ni propeta Mika an damu nga mga pakiana. Katapos magpakiana kon ano an ginlalaoman han Dios hadton nagsisingba ha iya, an propeta nagbangon hin upat pa nga pakiana, nga an tagsa nag-uupod hin posible nga baton. Ito ngatanan nga mga pakiana nakabulig ha pag-andam ha mga magbarasa para ha maaramon nga baton nga pinaagi hito iya gin- tapos ito nga bahin han iya paghisgot. (Mika 6:6-8) Mabubuhat mo ba an pariho kon nagtututdo? Sarihi ito. Gamita an mga pakiana ha pag- aghat ha estudyante diri la ha pagsumat han mga impormas- yon kondi ha pagsaysay liwat kon ano an iya pag-abat han iya hin- babaroan. Ha Pangatadongan Mahitungod ha Topiko. Mahimo gami- ton an mga pakiana basi buligan an iba nga hisabtan an pangata- dongan han usa nga argumento. Han iginpahibaro an importante nga kapaha- yagan ha Israel, ginbuhat ini ni Jehova, sugad han makikita ha Malakias 1:2-10. Siyahan iya ginsumatan hira: "Akon kamo hinigugma." Napakyas hira ha pag- apresyar hito nga gugma, salit hiya nagpakiana: "Diri ba hi Esaw bugto ni Ja- kob?" Katapos gin-unabi ni Jehova an binayaan nga kahimtang han Edom su- gad nga ebidensya nga tungod han ira karaotan, waray higugmaa han Dios ito nga nasud. Iya ginsundan ini hin mga ilustrasyon nga may-ada mga pakiana basi pabug-atan an kapakyasan han Israel ha pagbalos hin husto ha iya gugma. An iba han mga pakiana iginhan-ay nga baga hin an diri-matinumanon nga mga saserdote an nagpapakiana ha ira. An iba amo an mga iginpakiana ni Jeho- va ha mga saserdote. An paghisgot nakakaaghat hin mga pagbati ngan nakaka- dani han aton atensyon; diri-maninigaran an pangatadongan; diri-hinganga- limtan an mensahe. 237
238 Epektibo nga Paggamit han mga Pakiana An iba nga mga mamumulong epektibo nga nagamit hin mga pakiana ha pa- riho nga paagi. Bisan kon bangin diri ginlalaoman nga iyakan an baton, ha hu- nahuna an mamarati nahidadabi, nga baga hin nakikigbahin ha pakiistorya. Kon nagdudumara kita hin mga pag-aram ha Biblia, ginagamit naton an paa- gi nga nagkikinahanglan hin pakigbahin han estudyante. Siyempre, mas mao- pay kon an estudyante nabaton ha iya kalugaringon nga mga pulong. Ha ma- lumo nga tono, gamita an dugang nga mga pakiana basi mangatadongan ha estudyante. Ha importante nga mga punto, dasiga hiya nga gamiton an Biblia sugad nga basihan han iya baton. Mahimo ka liwat magpakiana: "Paonan-o an aton ginhihisgotan nauyon hinin lain nga punto nga aton na gin-adman? Kay ano nga importante ito? Paonan-o ito sadang makaapekto ha aton pagkinabu- hi?" An sugad nga paagi mas epektibo kay ha pagpahayag han imo kalugaringon nga mga gintotoohan o ha imo mismo dugang nga pagsaysay. Hini nga paagi, bi- nubuligan mo an estudyante nga gamiton an iya 'abilidad ha pangatadongan' ha pagsingba ha Dios. - Roma 12:1. Kon diri hinsasabtan han estudyante an espisipiko nga ideya, magin mapailu- bon. Bangin iya igintatanding an imo ginsisiring ha iya gintotoohan ha damu na ka tuig. Bangin makabulig an pagsaysay han topiko tikang ha iba nga ang- gulo. Kondi, usahay, ginkikinahanglan an simple hinduro nga pangatadongan. Pirme gamita an Kasuratan. Gamit hin mga ilustrasyon. Kaupod hini, gamit hin simple nga mga pakiana nga mag-aaghat ha tawo nga mangatadongan uyon ha ebidensya. Ha Pagpagawas han mga Pagbati. Kon nabaton an mga tawo ha mga pakia- na, diri nira pirme iginpapahayag kon ano gud an ira inaabat. Bangin ihatag la nira an mga baton nga ginhuhunahuna nira nga karuyag mo. Ginkikinahang- lan an pagsabot. (Prob. 20:5) Sugad han ginbuhat ni Jesus, mahimo ka magpaki- ana: "Natoo ka ba hini?" - Juan 11:26. Han damu han mga disipulo ni Jesus an nahipakdol ha iya ginsiring ngan gin- bayaan hiya, ginhangyo ni Jesus an iya mga apostol nga ipahayag kon ano an ira inaabat. Hiya nagpakiana: "Karuyag man niyo pagbulag ha akon?" Iginsaysay ni Pedro an ira mga pagbati, nasiring: "Ginoo, hin-o an amon kakadtoan pa? Ikaw an may mga pulong han kinabuhi nga waray kataposan; ngan kami tinoo ngan nakilala nga ikaw amo an Baraan han Dios." (Juan 6:67-69) Ha lain nga okasyon, hi Jesus nagpakiana ha iya mga disipulo: "Sugad han mga pulong han mga tawo hin-o ba an Anak han Tawo?" Iya ginsundan ini hin usa nga pakiana nga nag-ag- hat ha ira nga ipahayag kon ano an aada ha ira mga kasingkasing. "Kondi ha iyo siring, hin-o man ako?" Ha pagbaton, hi Pedro nagsiring: "Amo ikaw an Kristo, an Anak han buhi nga Dios." - Mat. 16:13-16. Kon nagdudumara hin pag-aram ha Biblia, bangin hibaroan mo nga mapulsa- non an pagbuhat han pariho nga paagi ha espisipiko nga mga isyu. Mahimo ka magpakiana: "Paonan-o gintatagad han imo mga kaklase (o mga katrabaho) ini nga butang?" Katapos mahimo ka magpakiana: "Ano an inaabat mo mahitu- ngod hito?" Kon maaram ka han totoo nga mga pagbati han usa ka tawo, naka-
Epektibo nga Paggamit han mga Pakiana kahimo ini nga magin posible para ha imo sugad nga magturutdo nga magin gi- dadakui nga bulig. Ha Dugang nga Pagpabug-at. Mahimo liwat gamiton an mga pakiana basi dugang nga pabug-atan an mga ideya. Ginbuhat ini ni apostol Pablo, sugad han nahirekord ha Roma 8:31, 32: "Kon an Dios upod ha aton hin-o ba an makontra ha aton? Hiya nga bisan an iya kalugaringon nga Anak waray awili, kondi igin- tubyan niya hiya tungod ha aton ngatanan, kay ano nga upod niya diri mahatag man ha aton ha ngatanan nga mga bagay, nga waray bayad?" Tigamni nga ha tag- sa nga kahimtang, an pakiana nagsasaysay han mga pulong nga nahiuna hito. Katapos isurat an paghukom ni Jehova kontra ha hadi han Babilonya, hi pro- peta Isaias nagpahayag hin marig-on nga pagtoo pinaagi han pagdugang: "Hi Je- hova han mga kasundalohan may tuyo, ngan hin-o in magbabadbad hini? Ngan an iya kamot inuunat, ngan hin-o in magpapabalik hini?" (Isa. 14:27) Ha pina- kapunto hito, an sugad nga mga pakiana nagpapasabot nga diri maninigaran an iginpahayag nga ideya. Waray ginlalaoman nga baton. Ha Pagbuhayhag han Sayop nga Panhunahuna. An mga pakiana nga gin- hunahuna hin maopay epektibo liwat nga mga garamiton ha pagbuhayhag han sayop nga panhunahuna. Antes tambalon an usa nga lalaki, ginpakianhan ni Je- sus an mga Pariseo ngan an pipira nga mga eksperto ha Balaud: "Matadong ba an pagtambal ha adlaw nga iparahuway, o diri?" Katapos magtambal, ginsundan niya hin usa pa nga pakiana: "Hin-o ba ha iyo nga may asno, o baka nga mahu- log ha atabay, ngan hiya diri ha kadagmitan bubutungon ha adlaw nga iparahu- way?" (Luk. 14:1-6) Waray ginlalaoman nga baton, waray liwat iginhatag nga ba- ton. An mga pakiana nagbuhayhag han ira sayop nga panhunahuna. Usahay, bisan an totoo nga mga Kristiano mahimo mahulog ha sayop nga panhunahuna. An iba ha siyahan siglo nga Korinto nagkiha ha korte han ira kabugtoan basi sulbaron an mga problema nga sadang unta nira masulbad nga hira la. Paonan-o gindumara ni apostol Pablo an kahimtang? Iginbangon niya an sunod-sunod nga prangka nga mga pakiana basi tadungon an ira panhu- nahuna. - 1 Kor. 6:1-8. Pinaagi han pagbansay, mahibabaro ka ha epektibo nga paggamit han mga pakiana. Kondi, hinumdumi an pagin matinalahuron, labi na kon nakikiistorya ha mga edaran, ha mga tawo nga diri mo kilala hin personal, ngan hadton may- ada mga katungdanan ha awtoridad. Gamita an mga pakiana ha pagpahayag han kamatuoran han Biblia ha makaruruyag nga paagi. MGA PAGBANSAY: (1) Samtang ginhuhunahuna an lugar nga iyo ginsasangyawan, pag-andam hin pipira nga mga pakiana nga imo magagamit ha pagtikang han mapulsanon nga mga pakiistor- ya ha mga tawo. (2) Basaha an Roma kapitulo 3, gintitigamnan labi na an paggamit ni Pablo han mga pakiana ha pangatadongan mahitungod ha kahimtang han mga Judio ngan mga Hentil ha atubangan han Dios. 239
45 MGA ILUSTRASYON/ EHEMPLO NGA NAGTUTUTDO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Gamita an simboliko nga porma han pagyakan, mga istorya, o to- too-ha-kinabuhi nga mga eksperyensya ha mga paagi nga mabulig ha pagdangat han imo mga tumong sugad nga magturutdo. AN MGA ilustrasyon ngan mga ehemplo epektibo nga mga paagi han pagtut- do. Agsob nga nagdadani ito ngan nagtitipig han atensyon ha makatirigamnan nga paagi han pagkaepektibo. Nagpapagios ito han hunahuna. Nakakabantad ito han mga emosyon ngan salit mahimo maabot an konsensya ngan kasingka- sing. Usahay, an mga ilustrasyon mahimo gamiton ha paglampos han sayop nga mga panhunahuna. Epektibo liwat ito nga bulig ha paghinumdom. Ginagamit mo ba ito ha imo pagtutdo? An simboliko nga porma han pagyakan amo an mga ilustrasyon nga kasagaran nga nagkikinahanglan hin pipira la nga mga pulong; kondi nakakahimo ito hin matin-aw nga mga hulagway ha huna- huna. Kon ginpipili ito hin maopay, an kadak-an han kahulogan hito masayon hisabtan. Kondi mahimo ipatin-aw han magturutdo an bili hito pinaagi han pagdugang hin halipot nga pagsaysay. An Biblia puno hin mga ehemplo nga tikang hito mahibabaro ka. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An husto nga paggamit hini nga mga garamiton ha pagtutdo ma- himo magpauswag han imo pahayag, makaapekto ha kinabu- hi han mga tawo, ngan magpahinabo nga diri hingalim- tan an instruksyon. Kon diri husto an paggamit, bangin magpasi- mang ito han atensyon tikang ha mapulsanon nga instruksyon. Magtikang Pinaagi han mga "Simile" Ngan "Metaphor." An mga simile o pagtanding amo an pinakasimple nga simboliko nga porma han pagyakan. Kon nag-aaram ka pa la paggamit hin mga ilustrasyon, bangin hibaroan mo nga mapulsanon an pagtikang pinaagi hini. Kasagaran nga gintitikangan ito han pulong nga "pariho" o "sugad." Samtang gintatanding an duha nga butang nga magkaiba gud, an mga simile nagpapatin- aw han pagkapariho hini. Hura ha Biblia an simboliko nga porma han pagyakan nga nagamit han mga linarang - mga tanom, mga hayop, ngan langitnon nga mga linarang - sugad man han eksperyensya han tawo. Ha Salmo 1:3, ginsusu- matan kita nga an tawo nga regular nga nagbabasa han Pulong han Dios "[pari- ho] hiya hin kahoy nga gintanom ha ligid han mga kasapaan hin tubig," an ka- hoy nga mabungahon ngan diri nalalaya. An maraot nga tawo ginsisiring nga "sugad han leon" nga naghuhulat nga makadakop hin biktima. (Sal. 10:9) Hi Je- hova nagsaad kan Abraham nga an iya binhi magigin "sugad han mga bitoon ha mga langit" an kadamu ngan "sugad han baras nga aada ha baybayon." (Gen. 22:17) Mahitungod han duok nga relasyon nga ginhimo ni Jehova nga posible ha butnga niya ngan han nasud han Israel, an Dios nagsiring: "Sugad nga an [paha nakupkop] ha mga baliatang han tawo," ha sugad nga paagi Iya ginpahi- nabo nga an Israel ngan Juda gumakos ha Iya. - Jer. 13:11. An mga metaphor nagdadani han atensyon ha kaparihoan han duha magkai- ba hinduro nga mga butang. Kondi mas mapuwersa an metaphor. Naghihisgot 240
Mga Ilustrasyon/Ehemplo nga Nagtututdo ito nga sugad hin an usa nga butang amo an iba, ngan salit naghahatag ito hin usa nga kuwalidad tikang ha usa nga butang ngadto ha iba. Hi Jesus nagsiring ha iya mga disipulo: "Kamo amo an kalamrag han kalibotan." (Mat. 5:14) Ha pag- hulagway han kadaot nga mahihimo han diri-napupugngan nga pagyakan, hi disipulo Jakobo nagsurat: "An dila usa nga kalayo." (Jak. 3:6) Ngadto kan Jehova, hi David nagkanta: "Ikaw amo an akon bato nga bantilis ngan akon kuta." (Sal. 31:3) An metaphor nga pinili hin maopay agsob nga nagkikina- hanglan hin gutiay nga pagsaysay o bisan waray. An pagkaepektibo hito nadudugangan han pagin halipot hito. An metaphor makaka- bulig ha imo mamarati nga hinumdoman an usa nga punto ha pa- agi nga diri mahihimo han simple nga pag-asoy han kamatuoran. KON PAONAN-O MAGKAKAADA HIN ANGAYAN NGA MGA ILUSTRASYON/EHEMPLO Regular nga basaha an Biblia; tigamni an mga ilustrasyon hito; pamalandonga an kapulsanan han mga ehemplo hito. An hyperbole amo an pagpasobra, nga kinahanglan gamiton hin may pagkamabinantayon kay mahimo ito sabuton hin sayop. Gi- namit ni Jesus ini nga simboliko nga porma han pagyakan basi isaysay an diri hingangalimtan nga paghulagway han hiya nagpa- kiana: "Kay ano an imo pagkinita han puling nga ada ha mata han imo bugto, ngan waray mo kikitaa an sapayan, nga aada ha imo mata?" (Mat. 7:3) Antes mo sarihan nga gamiton ini o an iba nga simboliko nga mga porma han pagyakan, pag-aram han epektibo nga paggamit han simile ngan han metaphor. Samtang nag-oobserba ka ha ka- libotan nga nakapalibot ha imo, hunahunaa an kalabotan han mga batasan ngan mga paggios han mga tawo ha mga topiko nga imo ginhihisgotan. Gamit hin mga Ehemplo. Imbes nga gamiton an usa nga sim- boliko nga porma han pagyakan, bangin pilion mo nga gumamit hin mga ehemplo, hinimo-himo man nga mga istorya o totoo-ha- kinabuhi nga mga eksperyensya, sugad nga mga bulig ha pagtut- do. An paggamit hin mga ehemplo kasagaran nga nagigin sobra hinduro, salit kinahanglan gamiton ito hin maaramon. An sugad nga mga ehemplo sadang gamiton la ha pagsuporta han mga pun- to nga importante gud, ngan sadang ito ipresenta ha paagi nga mahinunumdoman an punto han instruksyon, diri la an istorya. Pagtirok hin epektibo nga mga ilustrasyon ngan mga ehemplo. Mahimo ini magtikang ha mater- yal nga imo binabasa, mga pahayag nga imo hinbabatian, o ha imo personal nga naoobser- bahan. Tipigi ito para ha tidaraon nga paggamit. Bisan kon diri ngatanan nga mga ehemplo kinahanglan aktuwal nga mga panhitabo, sadang ito magpakita han totoo-ha-kinabuhi nga mga paggios o mga kahimtang. Salit, han nagtututdo kon paonan-o sadang tagdon an mabinasulon nga mga makasasala, igin-ilustrar ni Jesus an iya punto pinaagi han pag-istorya mahitungod han pagrayhak han nahiagian han usa nga lalaki an iya nawara nga karnero. (Luk. 15:1-7) Ha pagbaton ha usa nga lalaki nga waray makasabot han bug-os nga kahulogan han iginpasabot han Balaud pinaagi han sugo nga higug- maon an amyaw han usa ka tawo, hi Jesus nagsaysay hin usa nga istorya mahi- tungod han Samaritano nga binulig ha ginkastigo nga lalaki katapos nga waray ito buhata han usa nga saserdote ngan han usa nga Lebita. (Luk. 10:30-37) Kon mahibaro ka ha pagin maopay nga paraobserba ha mga paggios ngan mga bata- san han mga tawo, mahimo mo magamit hin epektibo ini nga garamiton ha pagtutdo. 241
242 Mga Ilustrasyon/Ehemplo nga Nagtututdo Hi propeta Natan nagsaysay hin usa ka imahinasyon la nga panhitabo sugad nga paagi ha pagsaway kan Hadi David. Epektibo an istorya tungod kay nalikyan hito an usa nga kahimtang nga bangin magtugway kan David nga magpakama- tadong ha kalugaringon. An istorya mahitungod han usa ka riko nga lalaki nga may-ada damu nga karnero ngan han usa nga lalaki nga pobre nga may-ada usa la nga babaye nga karnero nga mahigugmaon nga iya gin-aataman. Hi David mismo usa nga parabantay hin karnero hadto, salit hisasabtan niya an mga pag- bati han tag-iya hito nga karnero. Ginios hi David nga may matadong nga kasi- na ha riko nga lalaki nga nag-agaw han hinigugma nga karnero han pobre nga lalaki. Katapos prangka nga nagsiring hi Natan kan David: "Ikaw amo an tawo." Naabot an kasingkasing ni David, ngan sinsero nga nagbasol hiya. (2 Sam. 12:1- 14) Pinaagi han pagbansay, mahibabaro ka ha pagdumara han mga kahimtang ha emosyon ha makaruruyag nga paagi. Damu nga mga ehemplo nga mapulsanon ha pagtutdo an makukuha tikang ha mga hitabo nga nahirekord ha Kasuratan. Ginbuhat ini ni Jesus ha pipira la nga mga pulong han hiya nagsiring: "Panumdoma an kan Lot asawa." (Luk. 17:32) Han igindidetalye an tigaman han iya presensya, gin-unabi ni Jesus an "mga adlaw ni Noe." (Mat. 24:37-39) Ha Hebreo kapitulo 11, ginngaranan ni apostol Pablo an 16 nga kalalakin-an ngan kababayin-an sugad nga mga susba- ranan han pagtoo. Samtang nagigin pamilyar ka ha Biblia, makakakuha ka hin epektibo nga mga ehemplo tikang ha ginsisiring han Kasuratan mahitungod han mga hitabo ngan mga tawo nga ginngaranan ha mga pahina hito. - Roma 15:4; 1 Kor. 10:11. Usahay makikita mo nga mapulsanon an pagsuporta ha usa nga punto han instruksyon pinaagi han totoo-ha-kinabuhi, moderno-nga-panahon nga eksper- yensya. Kondi, ha pagbuhat hini, magin mabinantayon ha paggamit la han mga eksperyensya nga napamatud-an nga totoo ngan ha paglikay hadton makakain- sulto ha bisan hin-o ha imo mamarati o magdadani hin atensyon ha kontrober- syal nga topiko nga waray kalabotan ha tema. Hinumdumi liwat, nga sadang matuman han eksperyensya an katuyoan hito. Ayaw pagsaysay hin diri-kina- hanglanon nga mga detalye nga magpapasimang han atensyon tikang ha katu- yoan han imo presentasyon. Hisasabtan Ba Ito? Anoman nga ilustrasyon o ehemplo an imo gamiton, sa- dang ito magtuman han espisipiko nga katuyoan. Matutuman ba ito kon diri mo ito iaaplikar ha topiko nga ginhihisgotan? Katapos unabihon an iya mga disipulo sugad nga "an kalamrag han kalibo- tan," nagdugang hi Jesus hin gutiay nga mga komento mahitungod ha kon pao- nan-o ginagamit an usa nga lampara ngan kon ano nga responsabilidad an igin- papasabot hini para ha ira. (Mat. 5:15, 16) An iya ilustrasyon mahitungod han nawara nga karnero iya ginsundan hin komento mahitungod han kalipay ha la- ngit tungod ha usa nga makasasala nga nagbabasol. (Luk. 15:7) Ngan katapos han iya istorya mahitungod han mapinairon nga Samaritano, prangka nga gin- pakianhan ni Jesus an iya mamarati ngan ginsundan ito hin direkta nga sagdon.
Mga Ilustrasyon/Ehemplo nga Nagtututdo (Luk. 10:36, 37) Ha kabaliktaran, iginsaysay ni Jesus an iya ilustrasyon mahitu- ngod han magkalainlain nga mga klase hin tuna ngan an usa mahitungod han mga banwa ha hagna ngada la hadton mapainubsanon nga nagpapakiana, diri ha damu nga mga tawo. (Mat. 13:1-30, 36-43) Tulo ka adlaw antes hiya mama- tay, hi Jesus naghisgot hin ilustrasyon mahitungod han parapamatay nga mga parauma han urubasan. Waray hiya maghimo hin aplikasyon; diri ito kinahang- lan. An "mga punoan han mga saserdote ngan han mga Pariseo . . . nasayoran nga hiya nagyakan tungod ha ira." (Mat. 21:33-45) Salit an klase han ilustras- yon, an paggios han mamarati, ngan an imo tumong ngatanan nagsisiguro kon kinahanglanon an aplikasyon ngan kon pira kadamu, kon kinahanglanon. An pagpauswag han abilidad ha epektibo nga paggamit hin mga ilustrasyon ngan mga ehemplo nagkikinahanglan hin panahon, kondi takos gud ito han pa- ngalimbasog. An pinili-hin-maopay nga mga ilustrasyon nakakaapekto ha hu- nahuna ngan kasingkasing. Sugad nga resulta an mensahe naipapahayag nga may-ada epekto nga diri agsob mahimo han simple la nga pagsaysay han impor- masyon. PAGBANSAY: Pag-admi an mga ilustrasyon nga aada ha masunod nga mga teksto: Isaias 44:9-20; Ma- teo 13:44; Mateo 18:21-35. Ano an igintututdo han kada tagsa? Kay ano nga epektibo ito? Simboliko nga mga porma han pagyakan nga karuyag ko gamiton ha pagtutdo Totoo-ha-kinabuhi nga mga ehemplo nga karuyag ko hinumdoman ngan gamiton
243
46 MGA ILUSTRASYON TIKANG HA PAMILYAR NGA MGA KAHIMTANG
Ano an kinahanglan mo buhaton? Gamita an mga ilustrasyon nga may kalabotan ha mga buru- haton nga ginbubuhat han imo mamarati o mga butang nga pamilyar gud ha ira. SIYEMPRE, importante nga an bisan ano nga mga ilustrasyon nga imo ginaga- mit angayan ha materyal nga imo ginhihisgotan. Kondi, basi magin epektibo gud ito, importante liwat nga magin angayan ito ha imo mamarati. Paonan-o an klase han mamarati mahimo makaimpluwensya ha imo pagpili hin mga ilustrasyon para ha pagpahayag ha usa ka grupo? Ano an ginbuhat ni Jesu-Kristo? Nakikiistorya man hiya ha damu nga mga tawo o ha iya mga disi- pulo, waray kuhaa ni Jesus an iya mga ehemplo tikang ha mga paagi han pagkinabuhi han mga nasud nga gawas han Israel. An sugad nga mga ehemplo sigurado nga diri-pamilyar ha iya mama- rati. Pananglitan, waray mag-unabi hi Jesus mahitungod han paa- gi han pagkinabuhi han mga hadi han Ehipto o han relihiyoso nga mga buhat han India. Kondi, an iya mga ilustrasyon ginkuha ti- kang ha mga buruhaton nga pamilyar ha mga tawo ha ngatanan nga mga nasud. Naghisgot hiya mahitungod han pagtangkop hin mga panapton, pagdumara hin negosyo, kawad-i hin birilhon nga butang, ngan pagtambong ha mga panagtawo han kasal. Hinsabtan niya kon paonan-o an mga tawo nagios ha magkalainlain nga mga kahimtang, ngan ginamit niya ini nga kahibaro. (Mar. 2:21; Luk. 14:7-11; 15:8, 9; 19:15-23) Tungod kay an iya pag- sangyaw ha publiko labi na nga para ha katawohan han Israel, an mga ilustras- yon ni Jesus agsob gud nga nag-uunabi hin mga butang ngan mga buruhaton nga bahin han ira kada adlaw nga pagkinabuhi. Salit, nag-unabi hiya hin mga butang sugad han pag-uma, han paagi han pagsunod han mga karnero ha ira magbarantay, ngan han paggamit hin mga panit han hayop nga surudlan hin alaksiw. (Mar. 2:22; 4:2-9; Juan 10:1-5) Iginpatin-aw liwat niya an pamilyar nga mga ehemplo ha kasaysayan - an paglarang han siyahan tawhanon nga mag- asawa, an Baha ha adlaw ni Noe, an kabungkag han Sodoma ngan Gomorra, an kamatay han asawa ni Lot, ha pag-unabi hin pipira nga ehemplo. (Mat. 10:15; 19:4-6; 24:37-39; Luk. 17:32) Ha pariho nga paagi, gintatagad mo ba hin maopay an mga buruhaton nga pamilyar ha imo mamarati ngan an ira gintikangan nga kultura kon nagpipili hin mga ilustrasyon? KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An mga ilustrasyon tikang ha pamilyar nga mga kahimtang makakabantad han kasingkasing han mga mamarati. Kumusta man kon nakikiistorya ka, diri ha daku nga grupo, kondi ha usa ka tawo o bangin ha pipira la ka tawo? Pangalimbasog ha pagpili hin ilustrasyon nga angayan gud para hiton gutiay nga mamarati. Han nagsangyaw hi Jesus ha Samaritana nga babaye ha usa nga atabay nga hirani ha Sikar, naghisgot 244
Mga Ilustrasyon Tikang ha Pamilyar nga mga Kahimtang hiya mahitungod han "buhi nga tubig," "diri na gud uuhawon," ngan "atabay han tubig ha sulod niya nga magbuburabod ha kinabuhi nga waray kataposan" - nga ini ngatanan simboliko nga mga porma han pagyakan nga direkta nga may kalabotan ha buruhaton hito nga babaye. (Juan 4:7-15) Ngan han nakiis- torya hiya ha kalalakin-an nga naglilimpyo han ira mga pukot, an simboliko nga porma han pagyakan nga iya ginamit may kalabotan ha pangisda. (Luk. 5:2- 11) Hiton duha nga kahimtang, mahimo unta niya unabihon an pag-uma, tungod kay nag-uukoy hira ha uma, kondi mas epekti- bo gud an pag-unabi han ira personal nga ginbubuhat samtang iya iginhuhulagway ha hunahuna an kahimtang! Nangangalim- basog ka ba ha pagbuhat hito? KON PAONAN-O MAPAPAUSWAG AN ABILIDAD Mahibaro ha paghunahuna diri la han kon ano an karuyag mo isiring kondi mahitungod liwat han imo mga mamarati. Samtang ginhatagan ni Jesus hin atensyon an "nagkawawara nga mga karnero han balay ni Israel," ginsugo hi apostol Pab- lo diri la ngadto ha Israel kondi ha Hentil nga mga nasud liwat. (Mat. 15:24; Buh. 9:15) Nakahimo ba ini hin kaibahan ha paagi han pagyakan ni Pablo? Oo. Han nagsusurat ha mga Kristiano ha Korinto, iya gin-unabi an mga rumba, an kustomre nga pangaon ha mga templo han mga idolo, ngan an mga prosesyon han kada- ogan, mga butang nga pamilyar hito nga mga Hentil. - 1 Kor. 8:1- 10; 9:24, 25; 2 Kor. 2:14-16. Magin paraobserba ha mga detalye han pagkinabuhi ha imo palibot. Himoa nga imo tumong kada semana nga gamiton an bisan usa la nga angayan nga ilustrasyon nga waray mo pa gamita hadto. Mabinantayon ka ba sugad kan Jesus ngan Pablo ha pagpili hin mga ilustrasyon ngan mga ehemplo nga gagamiton ha imo pag- tutdo? Gintatagad mo ba an gintikangan ngan an adlaw-adlaw nga buruhaton han imo mga mamarati? Siyempre, may-ada mga pagbag-o ha kalibotan tikang han siyahan nga siglo. Damu nga tawo an nakakakita han mga sumat ha kalibotan pinaagi han telebisyon. An mga kahimtang ha langyaw nga mga nasud agsob nga pamilyar ha ira. Kon sugad hito an kahimtang ha iyo lu- gar, sigurado nga diri sayop an paggamit han sugad nga mga sumat para ha mga ilustrasyon. Kondi, an mga butang nga nakakabantad gud ha mga tawo kasaga- ran nga nag-uupod han ira personal nga kinabuhi - an ira balay, pamilya, traba- ho, an pagkaon nga ira kinakaon, an panahon ha ira lugar. Kon an imo ilustrasyon nagkikinahanglan hin damu nga pagsaysay, bangin magyinakan ka mahitungod hin butang nga diri pamilyar ha imo mamarati. An sugad nga ilustrasyon masayon makatabon ha punto han instruksyon. Sugad nga resulta, an mamarati bangin mahinunumdom han imo ilustrasyon kondi mahingangalimot ha Kasuratanhon nga kamatuoran nga ginpangalimbasogan mo nga isaysay. Imbes nga maghimo hin komplikado nga mga pagtanding, ginamit ni Jesus an simple, adlaw-adlaw nga mga kahimtang. Ginamit niya an gudtiay nga mga butang ha pagsaysay han dagku nga mga butang ngan an masayon nga mga bu- tang ha pagpatin-aw han makuri nga mga butang. Pinaagi han pagsaysay han mga kalabotan butnga han kada adlaw nga mga hitabo ngan han espirituwal 245
246 Mga Ilustrasyon Tikang ha Pamilyar nga mga Kahimtang nga mga kamatuoran, binuligan ni Jesus an mga tawo nga hisabtan dayon an es- pirituwal nga mga kamatuoran nga iya igintututdo ngan hinumdoman ito. Ma- opay gud nga susbaranan nga angay sundon! PAGBANSAY: Pag-admi an ilustrasyon nga ginamit ha Mateo 12:10-12. Kay ano nga epektibo ito? Mga ilustrasyon nga mahimo ko gamiton ha pangatadongan ha usa nga tinedyer mahitungod han mga suruklan ha moral Mga ilustrasyon nga mahimo ko gamiton ha pangatadongan ha usa nga adulto mahitungod han usa nga basihanan nga kamatuoran ha Biblia
EPEKTIBO NGA PAGGAMIT HAN NAKIKITA NGA MGA GARAMITON HA PAGTUTDO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Gamita an mga retrato, mga mapa, mga tsart, o iba nga mga butang basi magin mas matin-aw an importante nga mga punto han instruk- syon. KAY ano nga magamit hin nakikita nga mga garamiton ha imo pagtutdo? Tungod kay makakabulig ito nga magin mas epektibo an imo pagtutdo. Ginamit hi Jeho- va nga Dios ngan ni Jesu-Kristo an nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo, ngan mahibabaro kita tikang ha ira. Kon an nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo dinudunganan han yinakan nga pulong, nakakarawat an impormasyon pinaagi han duha nga mga sentido. Mahimo ini makabulig ha pagtipig han atensyon han imo mamarati ngan ha pagparig-on han nahimo nga impresyon. Pa- onan-o mo maiuupod an nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo ha imo pagpresenta han maopay nga sumat? Paonan-o mo masisi- guro nga ginagamit mo ito hin epektibo? KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An nakikita nga garamiton ha pagtutdo agsob nga nakakahimo hin mas matin-aw o mas maiha nga epekto ha hunahuna kay han nahihimo han ginyakan nga pulong. Kon Paonan-o Ginamit han Pinakabantogan nga mga Magtu- rutdo an Nakikita nga mga Garamiton ha Pagtutdo. Ginamit ni Jehova an masayon hinumdoman nga nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo han importante nga mga leksyon. Usa ka gab-i gindara niya hi Abraham ha gawas ngan nagsiring: "Siplat ngadto ha langit, ngan ihapa an mga bitoon, kon ikaw sadang makaihap ha ira. . . . Masusugad man liwat an imo mga katulinan." (Gen. 15:5) Bisan kon ha panhunahuna han tawo baga hin imposible an iginsaad, naapektohan gud hi Abraham ngan tinoo kan Je- hova. Ha lain nga okasyon, ginsugo ni Jehova hi Jeremias ngadto ha balay han pa- rahimo hin daba ngan ginpasulod hiya ha hirimoan hin daba basi magkita ha tawo nga nagpuporma han lapok. Diri gud hingangalimtan nga leksyon mahitu- ngod han awtoridad han Maglalarang ha katawohan! (Jer. 18:1-6) Ngan paonan-o mahingangalimtan ni Jonas an leksyon mahitungod han kalooy nga igintutdo ni Jehova ha iya pinaagi han tabayag nga tanom? (Jon. 4:6-11) Ginsugo pa ngani ni Jehova an iya mga propeta nga ipakita ha buhat an matagnaon nga mga mensa- he samtang nagamit hin pipira ka angayan nga mga butang. (1 Hadi 11:29-32; Jer. 27:1-8; Esek. 4:1-17) An mga bahin han tabernakulo ngan templo, amo mismo an mga representasyon nga nabulig ha aton nga hisabtan an langitnon nga mga ka- himtang. (Heb. 9:9, 23, 24) Ginamit liwat han Dios an damu nga mga bisyon ha pagsumat han importante nga mga impormasyon. - Esek. 1:4-28; 8:2-18; Buh. 10:9-16; 16:9, 10; Pah. 1:1. Paonan-o ginamit ni Jesus an nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo? Han an mga Pariseo ngan an mga sumurunod ha partido ni Herodes nangalimbasog paglit-ag ha iya, ha iya mga ginsiring, nangaro hi Jesus hin usa ka denaryo ngan gindani an atensyon ngada ha imahen ni Cesar dida ha sinselyo. Katapos iya 247 47
248 Epektibo nga Paggamit han Nakikita nga mga Garamiton ha Pagtutdo iginsaysay nga an mga butang ni Cesar sadang ihatag kan Cesar kondi an mga butang han Dios sadang ihatag ha Dios. (Mat. 22:19-21) Ha pagtutdo hin usa nga leksyon ha pagpasidungog ha Dios pinaagi han ngatanan nga aton gintatag- iya, gintudlok ni Jesus an usa nga kablas nga balo nga babaye ha templo nga an amot - duha ka gudtiay nga sinselyo - amo an iya bug-os nga ginpakabuhian. (Luk. 21:1-4) Ha lain nga okasyon iya ginamit an usa nga bata sugad nga ehem- plo han pagin mapainubsanon, diri ambisyoso. (Mat. 18:2-6) Personal nga ipi- nakita liwat niya an kahulogan han pagpaubos pinaagi han pag- hugas ha mga tiil han iya mga disipulo. - Juan 13:14. AN EPEKTIBO NGA NAKIKITA NGA MGA GARAMITON HA PAGTUTDO . . . Sadang magpatin-aw han mga butang nga angay gud pabug-atan. Sadang magkaada han nangunguna nga katuyoan nga pagtutdo. Sadang makita hin matin-aw han ngatanan nga mamarati kon ginagamit ha entablado. Mga Paagi ha Paggamit han Nakikita nga mga Garamiton ha Pagtutdo. Diri pariho kan Jehova, diri kita mahimo makigkomu- nikar pinaagi han mga bisyon. Kondi, damu nga makapainteres nga mga retrato an makikita ha mga publikasyon han mga Saksi ni Jehova. Gamita ito ha pagbulig ha interesado nga mga tawo ha pag- handuraw han Paraiso nga tuna, nga iginsaad ha Pulong han Dios. Ha usa nga pag-aram ha Biblia ha balay, mahimo mo ipakita ha es- tudyante an retrato nga may kalabotan ha iyo gin-aadman ngan hangyoa hiya nga isumat ha imo an iya nakikita. Makatirigamnan nga han iginhatag kan propeta Amos an espisipiko nga mga bisyon, hi Jehova nagpakiana: "Amos, ano an imo kinikita?" (Amos 7:7, 8; 8:1, 2) Mahimo ka magpakiana hin pariho nga mga pakiana sam- tang imo gindadani an atensyon han mga tawo ha mga retrato nga gindisenyo sugad nga nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo. Kon isusurat mo an mga karkulasyon ha matematika o gagamiton an tsart ha kronolohiya nga nagpapakita han pagkasurunod han importante nga mga hita- bo, makakabulig ini ha mga tawo nga masabtan dayon an mga tagna sugad han "pito nga panahon" han Daniel 4:16 ngan han "kapitoan ka semana" han Daniel 9:24. An sugad nga nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo aada ha pipira han aton aradman nga mga publikasyon. Ha iyo pag-aram ha Biblia han pamilya, an paghisgot han mga butang sugad han tabernakulo, templo ha Jerusalem, ngan han templo ha bisyon ni Esekiel ma- himo magin mas masayon hisabtan kon gamiton mo an usa nga retrato o debu- ho. Mahimo ini makita ha Insight on the Scriptures, ha apendise han New World Translation of the Holy Scriptures - With References, ngan ha magkalainlain nga mga gowa han An Barantayan. Kon nagbabasa han Biblia kaupod han imo pamilya, gamita hin maopay an mga mapa. Pag-admi an detalye han pagbiyahe ni Abraham tikang ha Ur ngadto ha Haran ngan tubtob ha Betel. Usisaha an inagian han Israel han binaya an na- sud ha Ehipto ngan nagbiyahe ngadto ha Tuna nga Iginsaad. Pamilnga an lugar nga iginhatag ha tagsa nga tribo han Israel sugad nga panurundon. Kitaa an kahi- luag han tuna nga nasasakopan ni Salomon. Sulsoga an inagian ni Elias han pina- lagiw hiya tikang ha Jesreel ngadto ha kamingawan lahos pa han Beer-seba kata- pos tarhugon ni Jesebel. (1 Hadi 18:46-19:4) Pamilnga an mga siyudad ngan mga
Epektibo nga Paggamit han Nakikita nga mga Garamiton ha Pagtutdo bungto nga ginsangyawan ni Jesus. Sundi an mga pagbiyahe ni Pablo, sugad han iginsaysay ha libro han Mga Buhat. Mapulsanon an nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo kon igintututdo ha mga estudyante ha Biblia an mga buruhaton han kongregasyon. Mahimo mo ipa- kita ha imo estudyante an inimprinta nga programa han asembleya ngan isaysay an klase han impormasyon nga aton ginhihisgotan ha mga asembleya ngan mga kombensyon. Damu an nalipay tungod ha ira mismo pagbisita ha Kingdom Hall o ha usa nga sanga nga opisina han mga Saksi ni Jehova. Mahimo ini magin epek- tibo nga paagi ha pagpara han sayop nga mga panhunahuna mahitungod han aton buruhaton ngan han katuyoan hito. Kon may-ada nabisita ha Kingdom Hall, isaysay kon paonan-o ito naiiba tikang ha iba nga mga lugar han pagsingba. Pa- bug-ati nga gindisenyo ito para ha komportable nga pag-aram. Itudlok an mga bahin nga labi nga gindisenyo para ha aton ministeryo ha publiko - mga buru- tangan han mga literatura nga ipapanaltag, mga mapa han teritoryo, ngan mga kahon para han kontribusyon (sugad nga naiiba ha mga plato para han kolek- syon). Kon may-ada mga video nga ginhimo ilarom han paggiya han Nagmamando nga Lawas, gamita ini basi maparig-on an pagsarig ha Biblia, basi mahibaro an mga estudyante han buruhaton han mga Saksi ni Jehova, ngan basi madasig an mga magkirita nga magkinabuhi uyon ha mga prinsipyo han Biblia. Paggamit hin Nakikita nga mga Garamiton ha Pagtutdo Para ha Mas Daku nga mga Grupo. Kon inandam ngan iginpipresenta hin maopay, an nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo mahimo magin epektibo nga mga bulig ha pagtutdo ha mas daku nga mga grupo. An sugad nga nakikita nga mga garamiton ha pag- tutdo igintatagana han matinumanon ngan maaramon nga uripon nga klase ha magkalainlain nga mga porma. An aradman nga materyal ha An Barantayan kasagaran nga nag-uupod hin mga debuho sugad nga nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo nga mahimo gamiton han konduktor ha pagpabug-at han importante nga mga punto. Sugad man an mga publikasyon nga ginagamit ha Pag-aram ha Libro han Kongregasyon. An iba nga mga outline para han mga pahayag publiko bangin mahimo gami- tan hin nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo nga angayan ha pagpatin-aw han mga punto. Kondi, mas daku nga kapulsanan an kasagaran nga nahihimo pi- naagi ha pagsentro han atensyon ha kon ano an aada ha Biblia, nga ginkakaptan han kadam-an nga mamarati. Kon usahay kinahanglanon an usa nga retrato o ha- lipot nga outline han nangunguna nga mga punto ha pagpatin-aw han usa o pipira nga nangunguna nga mga punto han pahayag, usisaha hin abanse basi masiguro kon an nakikita nga garamiton ha pagtutdo matin-aw nga makikita (o mababasa) han aadto ha urhi han katirokan. An sugad nga mga garamiton sa- dang gamiton hin panalagsa. Diri pagliaw an aton katuyoan ha paggamit han nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo kon nakikiistorya ngan nagtututdo. Kon ginagamit an may dignidad nga nakikita nga garamiton ha pagtutdo, sadang ito makadugang hin nakikita 249
250 Epektibo nga Paggamit han Nakikita nga mga Garamiton ha Pagtutdo nga pagparig-on ha mga ideya nga takos han espesyal nga pagpabug-at. Nagaga- mit ito nga mga garamiton ha mapulsanon nga katuyoan kon nakakabulig ito ha pagpatin-aw han ginyakan nga pulong, salit nagigin mas masayon ito hisabtan, o kon naghahatag ito hin marig-on nga pamatuod han pagkatotoo han ginsisiring. Kon husto nga ginagamit, an angayan nga nakikita nga garamiton ha pagtutdo nakakahimo hin hilarom nga impresyon salit nahinunumdoman ha damu nga katuigan an nakikita nga garamiton ha pagtutdo ngan an punto han instruksyon. An abilidad ha pamati ngan an sentido ha pagkita may-ada importante nga mga bahin ha paghibaro. Hinumdumi kon paonan-o ini nga mga sentido ginamit han pinakabantogan nga mga Magturutdo, ngan pangalimbasog ha pagsubad ha ira ha imo mga panalinguha nga makiistorya ha iba. PAGBANSAY: Ilista ha ubos an nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo nga mahimo mo gamiton . . . Ha pagparig-on han apresasyon ha organisasyon ni Jehova Ha pagtutdo han espisipiko nga mga kamatuoran ha Biblia ha usa nga bata
PAAGI HAN PANGATADONGAN
Ano an kinahanglan mo buhaton? Gamita an mga teksto, mga ilustrasyon, ngan mga pakiana ha lohikal nga paagi ngan ha paagi nga nakakadasig ha mga tawo nga mamati ngan maghunahuna. MAPASALAMATON kita tungod ha mga pagbag-o nga nahimo han Pulong han Dios ha aton mga kinabuhi, ngan karuyag naton nga magpahimulos liwat an iba. Dugang pa, hinsasabtan naton nga an paggios han mga tawo ha maopay nga sumat makakaapekto han ira paglaom ha tidaraon. (Mat. 7:13, 14; Juan 12:48) Karuyag gud naton nga karawaton nira an kamatuoran. Kondi, an aton marig-on nga pagtoo ngan kadasig kinahanglan updan hin pagsabot basi mahi- mo an gidadakui nga kaopayan. Kasagaran nga diri kinakarawat an sobra kaprangka nga pagsay- say han kamatuoran nga nagbubuhayhag han kabuwaan han mai- ha na nga gintotoohan han iba nga tawo, bisan kon an pagsaysay sinusuportahan hin damu nga mga teksto han Kasuratan. Panang- litan, kon an popular nga mga selebrasyon ginkukondenar la tu- ngod han pagano nga gintikangan, bangin diri ini makabag-o han pagtagad hito han iba nga mga tawo. Pinaagi han pagin makatadu- nganon kasagaran nga magigin mas malampuson ka. Ano an nahi- uupod ha pagin makatadunganon? KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An sobra kaprangka, dogmatiko nga paagi nakakawara han inte- res han mga tawo. An nanganga- tadongan nga paagi nag-aaghat han paghisgot, naghahatag ha mga tawo hin butang nga huhu- nahunaon ha urhi, ngan nag- aabri hin mga higayon para ha mga pag-istorya ha tidaraon. Ma- himo ito magin makakombinse gud. An Kasuratan nagsusumat ha aton nga "an kinaadman nga ti- kang ha kahitas-an . . . makigdaiton, [makatadunganon]." (Jak. 3:17) An Griego nga pulong nga ginhubad dinhi nga 'makatadu- nganon' literal nga nangangahulogan hin "mapauyon-uyon." An iba nga mga parahubad naghubad hito nga "mapinairon," "malumo," o "mapailubon." Ti- gamni nga an pagkamakatadunganon iginkakaw-ing ha pagin mamurayawon. Ha Tito 3:2, gin-uunabi ito kaupod han kaaghop ngan kabaliktaran han pagin makiawayon. An Filipos 4:5 nagsasagda ha aton nga makilala kita tungod han aton 'pagin makatadunganon.' An tawo nga makatadunganon nagtatagad han gintikangan, mga kahimtang, ngan mga pagbati han usa nga iya kaistorya. Disi- dido hiya magpahiuyon kon angayan an pagbuhat hito. An pagtagad ha iba ha sugad nga paagi makakabulig ha pag-abri han ira mga hunahuna ngan mga ka- singkasing salit mas nagigin makinarawaton hira kon kita nangangatadongan ha ira tikang ha Kasuratan. Kon Diin Magtitikang. An historyador nga hi Lukas nagsiring nga han na- kadto hi apostol Pablo ha Tesalonika, ginamit niya an Kasuratan, "igin-aa- soy ngan iginlalaygay ha ira, nga kinahanglan nga hi Kristo mag-antos ngan 251 48
252 Paagi han Pangatadongan mabanhaw tikang ha mga minatay." (Buh. 17:2, 3) Matitigamnan nga ginbuhat ini ni Pablo ha sinagoga han mga Judio. Gintagad hadton iya mga kaistorya an Hebreo nga Kasuratan sugad nga awtoridad. Angayan nga tikangan an paghis- got ha usa ka butang nga ira kinarawat. Han nakiistorya hi Pablo ha mga Griego ha Areopago ha Atenas, waray hiya magtikang pinaagi han pag-unabi ha Kasuratan. Lugod, nagtikang hiya pinaagi han mga butang nga ira hinbaroan na ngan ginkara- wat, ngan iya ginamit ini ha paggiya ha ira ngadto ha paghisgot mahitungod ha Maglalarang ngan han Iya mga katuyoan. - Buh. 17:22-31. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Kon nagdidesisyon kon pa- onan-o titikangan an imo pakiis- torya, tagda an gintikangan ngan pamatasan han imo mga mamarati. Ha moderno nga mga panahon, damu nga mga tawo an diri na- kilala ha Biblia sugad nga awtoridad ha ira mga kinabuhi. Kondi an kinabuhi han haros ngatanan apektado han makuri nga mga kahimtang ha presente nga sistema han mga butang. Ginhihing- yap han mga tawo an maoroopay nga kahimtang. Kon magpakita ka anay hin pagtagad ha kon ano an nakakaguol ha ira ngan ka- tapos ipapakita kon paonan-o ito iginsasaysay han Biblia, an su- gad nga makatadunganon nga pakiistorya bangin mag-aghat ha ira nga mamati ha kon ano an ginsisiring han Biblia mahitungod han katuyoan han Dios para ha katawohan. Ayaw pakiglantugi ha tagsa nga sayop nga ginsiring. Magyakan nga may pagtoo, kondi hunahunaa nga an iba may-ada kagawasan ha pagpili han ira totoohan, sugad la ha imo. Imbes nga batunon dayon an mga pakiana, gamita an iba nga mga pakiana o mga ilustras- yon basi mabuligan an nagpapa- kiana nga mangatadongan uyon hito. Batasana an pangatadongan uyon ha usa nga teksto pinaagi han pagsaysay han importante nga mga pulong, pagpakita kon paonan-o an konteksto o an iba nga mga teksto nagpapatin-aw han kahulogan, o paggamit hin ehemplo ha pagpakita kon pao- nan-o naaplikar an teksto. Bangin an panurundon nga iginpasa ha usa nga estudyante ha Biblia han iya mga kag-anak nag-uupod hin pipira ka relihiyo- so nga mga gintotoohan ngan mga kustomre. Yana, hinbabaroan han estudyante nga ito nga mga gintotoohan ngan mga kustomre diri nakakapalipay ha Dios, ngan iya iginsasalikway ito ha pagsu- nod han igintututdo ha Biblia. Paonan-o maisasaysay han estud- yante ha iya mga kag-anak ito nga desisyon? Bangin abaton nira nga pinaagi han pagsalikway ha relihiyoso nga panurundon nga ira iginhatag ha iya, iya iginsasalikway hira. Mahimo magdesisyon an estudyante han Biblia nga antes hiya magsari ha pagsaysay ti- kang ha Biblia han basihanan han iya desisyon, kinahanglan iya pasarigon-utro an iya mga kag-anak han iya gugma ngan pagta- hod ha ira. Kon San-o Magpapauyon-uyon. Bisan kon hi Jehova mismo may-ada bug-os nga awtoridad ha pagmando, nagpapakita hiya hin pagkadisidido ha paglantaw ha mga kahimtang ha matinagaron nga paagi. Han ginluluwas hi Lot ngan an iya pamilya tikang ha Sodoma, an mga anghel ni Jehova nagsagda: "Palagiw ngadto ha bukid, bangin ikaw mamatay!" Kondi, nanginyupo hi Lot: "O, ayaw sugara, ginoo ko." Nakimalooy hiya nga tugotan ha pagpalagiw ngadto ha Soar. Iginpakita ni Jehova an pagtagad kan Lot pinaa- gi han pagtugot ha iya nga buhaton ito; salit han ginbungkag an iba nga mga si- yudad, gintalwas an Soar. Kondi, ha urhi, ginsunod ni Lot an orihinal nga sugo
Paagi han Pangatadongan ni Jehova ngan binalhin ngadto ha kabukiran. (Gen. 19:17-30) Maaram hi Jeho- va nga husto an iya paagi, kondi mapailubon nga nagpakita hiya hin pagtagad tubtob nga hinsabtan ni Lot an paagi ni Jehova. Basi magin malampuson ha pakig-upod ha iba, kita liwat kinahanglan magin makatadunganon. Bangin kombinsido kita nga sayop an aton kaistorya, ngan bangin may-ada kita ginhuhunahuna nga marig-on nga mga argumento nga magpapamatuod hito. Kondi usahay mas maopay nga diri hiya piriton nga kara- waton nga sayop hiya. An pagin makatadunganon diri nagpapasabot hin pag- kompromiso han mga suruklan ni Jehova. Bangin mas maopay na la nga pasala- matan hiya tungod ha pagpahayag han iya opinyon o palabyon an sayop nga mga ginsiring basi maisentro mo an pag-istorya ha butang nga makakahimo hin mas daku nga kaopayan. Bisan kon iya tamayon an imo gintotoohan, ayaw pag- pakita hin sobra nga reaksyon. Mahimo mo hiya pakianhan kon kay ano nga su- gad hito an iya pag-abat. Pamati hin maopay ha iya baton. Pinaagi hini masa- sabtan mo kon ano an iya ginhuhunahuna. Mahimo liwat ito mag-andam han higayon para han makaparig-on nga pag-istorya ha tidaraon. - Prob. 16:23; 19:11. Gintagan ni Jehova an mga tawo hin abilidad ha pagpili. Iya gintutugotan hira nga gamiton ito nga abilidad, bisan kon bangin diri nira ito ginagamit hin maaramon. Sugad nga tagapagyakan ni Jehova, iginsaysay ni Josue an mga pa- kig-upod han Dios ha Israel. Kondi hiya nagsiring: "Kon an pag-alagad kan Je- hova maraot ha imo pagkita, magpili kamo hini nga adlaw kon hin-o an iyo pag-aalagdon; kon an mga dios-dios ba didto ha tabok han Salog nga gin-alaga- ran han iyo mga amay, o an mga diosdios ba han mga Amoreohanon, kan ka- nay tuna iyo inuukyan: kondi an ha akon ngan ha akon panimalay, mag-aalagad kami kan Jehova." (Jos. 24:15) An aton toka yana nga panahon amo an "pagpa- matuod," ngan nagyayakan kita nga may pagtoo, kondi diri naton ginpipirit an iba nga tumoo. (Mat. 24:14) Kinahanglan hira magpili, ngan diri naton ginku- kuha ha ira ito nga katungod. Magpakiana. Hi Jesus nagpakita han gimaopayi nga susbaranan han panga- tadongan ha mga tawo. Iya gintagad an ira gintikangan ngan ginamit hin mga ilustrasyon nga masayon nira karawaton. Iya liwat ginamit hin epektibo an mga pakiana. Naghatag ini ha iba hin higayon nga ipahayag an opinyon ngan isu- mat an aada ha ira mga kasingkasing. Nakadasig liwat ito ha ira nga mangatado- ngan uyon ha butang nga ginhihisgotan. Usa nga lalaki nga maaram han Balaud an nagpakiana kan Jesus: "Magturut- do, ano an bubuhaton ko, nga ako makapanunod han kinabuhi nga waray ka- taposan?" Masayon unta ihatag ni Jesus an baton ha iya. Kondi ginhangyo niya an lalaki nga ipahayag an iya opinyon. "Ha Kasugoanan, ano an nahisurat? Ano an imo pagbasa?" Husto an baton han lalaki. An iya ba paghatag hin husto nga baton nagtapos hiton nga paghisgot? Waray. Gintugotan ni Jesus nga magpada- yon an lalaki, ngan an iginpakiana mismo han lalaki nagpakita nga nanganga- limbasog hiya ha pagpamatuod nga matadong hiya. Hiya nagpakiana: "Hin-o 253
254 Paagi han Pangatadongan man an akon kaaramyaw?" Imbes nga ihatag an kahulogan, nga bangin riwa- hon han lalaki tungod han kabug-osan nga pagtagad han mga Judio ha mga Hentil ngan mga Samaritano, gin-aghat hiya ni Jesus nga mangatadongan pi- naagi han usa nga ilustrasyon. Mahitungod ito han usa nga makisangkayon nga Samaritano nga binulig ha usa nga nagbibiyahe nga gintikasan ngan ginkasti- go, samtang waray bumulig an usa nga saserdote ngan usa nga Lebita. Pinaagi han simple nga pakiana, ginsiguro ni Jesus nga hinsabtan han lalaki an punto. An paagi han pangatadongan ni Jesus naghatag han pulong nga 'amyaw' hin kahulogan nga waray pa gud hadto masabti hini nga lalaki. (Luk. 10:25-37) Ma- opay gud nga susbaranan nga angay sundon! Imbes nga ikaw la an magyinakan, nga sugad hin ikaw na an naghuhunahuna para ha imo kaistorya, pag-admi kon paonan-o gagamiton an mataktika nga mga pakiana ngan mga ilustrasyon basi madasig nga maghunahuna an imo mamarati. Ihatag an mga Hinungdan. Han nagpahayag hi apostol Pablo ha sinagoga ha Tesalonika, labaw pa an iya ginbuhat kay ha pagbasa la tikang ha awtoridad nga kinarawat han iya mamarati. Hi Lukas nagsiring nga hi Pablo nagsaysay, nagpamatuod, ngan naghimo hin aplikasyon han iya ginbasa. Sugad nga resul- ta, "an iba ha ira nagtoo, ngan tinig-ob kan Pablo, ngan kan Silas." - Buh. 17:1-4. Hin-o man an bangin namamati ha imo, an sugad nga paagi han pangatado- ngan mahimo magin mapulsanon. Totoo ito kon nagsasangyaw ka ha mga par- yente, nakikiistorya ha mga katrabaho o mga kaeskwela, nakikiistorya ha mga diri-kakilala ha imo pagsangyaw ha publiko, nagdudumara hin usa nga pag- aram ha Biblia, o nagpapahayag ha kongregasyon. Kon nagbabasa ka hin usa nga teksto, an kahulogan bangin nasasabtan mo kondi bangin diri nasasabtan han iba. An imo pagsaysay o an imo aplikasyon bangin sugad hin nagpipirit. Makakabulig ba an pagpili ngan pagsaysay han espisipiko nga importante nga mga pulong ha teksto? Makakahatag ka ba hin nasuporta nga pamatuod, posib- le nga tikang ha konteksto o tikang ha iba nga teksto nga naghihisgot mahi- tungod han topiko? Mahimo ba ipakita han usa nga ilustrasyon an pagkama- katadunganon han imo ginsisiring? Makakabulig ba an mga pakiana ha imo mamarati nga mangatadongan uyon ha topiko? An sugad nga pangatadongan nagbibilin hin maopay nga impresyon ngan naghahatag ha iba hin damu nga butang nga huhunahunaon. MGA PAGBANSAY: (1) Katapos mo magsangyaw ha usa nga may-ada marig-on nga mga opinyon, usisaha an paagi han imo pagdumara han pakiistorya. Ano nga pamatuod an imo iginpresen- ta? Ano nga ilustrasyon an imo igin-upod? Ano nga mga pakiana an imo ginamit? Paonan-o mo iginpakita an pagtagad ha iya gintikangan o mga pagbati? Kon diri mo nahihimo ini ha pag-alagad ha kanataran, sarihi ito ha pagbansay kaupod han usa nga magwarali. (2) Pagbansay kon paonan-o ka mangangatadongan ha usa (ha kae- dad o ha usa nga bata) nga naghuhunahuna ha pagbuhat hin sayop.
IGINSASAYSAY AN HUSTO NGA MGA ARGUMENTO
Ano an kinahanglan mo buhaton? Paghatag hin makapatagbaw nga pamatuod ha pagsuporta han imo mga iginsasaysay. KON nagyayakan ka, makatadunganon la nga magpakiana an imo mga mama- rati: "Kay ano nga totoo ito? Ano an pamatuod nga sadang karawaton an ginsi- siring han mamumulong?" Sugad nga magturutdo, may-ada ka obligasyon nga batunon an sugad nga mga pakiana o buligan an imo mga mamarati nga mahi- baroan an mga baton. Kon an punto importante ha imo argumento, siguroha nga maihatag mo ha imo mga mamarati an makakombinse nga mga hinung- dan nga karawaton ito. Makakabulig ini nga magin makakombin- se an imo presentasyon. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An imo mga mamarati diri matoo o magios uyon ha imo ginsisiring kon diri hira kombin- sido nga totoo ito. Ginamit ni apostol Pablo an pagdani. Pinaagi han husto nga ar- gumento, lohikal nga pangatadongan, ngan sinsero nga paghang- yo, nangalimbasog hiya nga mabag-o an panhunahuna hadton iya kaistorya. Naghatag hiya hin maopay nga susbaranan para ha aton. (Buh. 18:4; 19:8) Sugad han malalaoman, an iba nga mga ma- mumulong nagamit hin pagdani basi malimbongan an mga tawo. (Mat. 27:20; Buh. 14:19; Kol. 2:4) Bangin magtikang hira pinaagi han sayop nga ideya, nasarig ha may-gindadapigan nga mga surok, nagamit hin hamabaw nga mga argumento, nagbabalewaray han mga impormasyon nga na- kontra ha ira opinyon, o mas nagpapagios ha emosyon kay han pangatadongan. Sadang magin mabinantayon kita nga likyan an ngatanan han sugad nga mga paagi. Marig-on nga Iginbasar ha Pulong han Dios. An aton igintututdo kinahang- lan diri magtikang ha aton kalugaringon nga ideya. Nangangalimbasog kita nga isumat ha iba an aton hinbabaroan tikang ha Biblia. Tungod hini, nabubuligan gud kita pinaagi han mga publikasyon han matinumanon ngan maaramon nga uripon nga klase. Ini nga mga publikasyon nagdadasig ha aton nga usisahon hin maopay an Kasuratan. Salit, ginigiyahan naton an iba ngada ha Biblia, diri tu- ngod han tumong nga mapamatud-an nga husto kita, kondi tungod han mapa- inubsanon nga hingyap nga personal nga masabtan nira kon ano an ginsisiring hito. Nauyon kita kan Jesu-Kristo, nga nagsiring ha pag-ampo ha iya Amay: "An imo pulong amo an kamatuoran." (Juan 17:17) Waray mas labaw nga awtoridad kay ha kan Jehova nga Dios, an Maglalarang han langit ngan tuna. An pagkahus- to han aton mga argumento nadepende ha pagin basado hito ha iya Pulong. Usahay bangin makaistorya ka hin mga tawo nga diri pamilyar ha Biblia o diri nakarawat hito sugad nga Pulong han Dios. Sadang ka magin maaramon kon 255 49
256 Iginsasaysay an Husto nga mga Argumento san-o ngan kon paonan-o mo gagamiton an mga teksto ha Biblia. Kondi sadang ka mangalimbasog dayon kon posible ha paggiya han ira atensyon ngada hiton may awtoridad nga surok han impormasyon. Sadang mo ba hunahunaon nga an pagkotar la hin angayan nga teksto magha- hatag na hin diri-maninigaran nga argumento? Diri gud. Bangin kinahanglan mo giyahan an atensyon ngadto ha konteksto basi ipakita nga an teksto nasupor- ta gud ha imo ginsisiring. Kon ginhihisgotan mo la an usa nga prinsipyo tikang ha usa nga teksto ngan diri ginhihisgotan han konteksto ito nga topiko, bangin kinahanglanon pa an dugang nga ebidensya. Bangin kinahanglan mo gamiton an iba nga mga teks- to nga may kalabotan han topiko basi matagbaw an imo mamarati nga an imo ginsisiring bug-os nga basado ha Kasuratan. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Imbes nga magsaysay la, pag- hatag hin makapatagbaw nga pamatuod ha pagsuporta han importante nga mga punto. Likayi an sobra nga pagsaysay kon ano an pinamamatud-an han usa nga teksto. Basaha ito hin maopay. An teksto bangin nag-uuna- bi mahitungod han kabug-osan nga topiko nga imo ginhihisgotan. Kondi, basi magin makakombinse an imo argumento, kinahang- lan hisabtan han imo mamarati an proyba han imo argumento. Marig-on nga ibasar an mga ar- gumento ha Kasuratan. Gamit hin nasuporta nga pama- tuod basi umangay ha imo mga tumong ngan ha mga pangina- hanglan han imo mamarati. Sinusuportahan Pinaagi han Dugang nga mga Ebidensya. Ha pipira nga mga kahimtang, bangin makabulig an paggamit hin pa- matuod tikang ha masasarigan nga surok gawas han Biblia basi ma- buligan an mga tawo nga hisabtan an pagkamakatadunganon han Kasuratan. Pananglitan, mahimo mo unabihon an nakikita nga uniberso sugad nga pa- matuod nga may-ada Maglalarang. Mahimo mo dad-on an atensyon ha mga balaud han kinaiya, sugad han grabidad, ngan mangatadongan nga an pag- eksister han sugad nga mga balaud nagpapasabot nga may-ada Humaratag-hin- balaud. Magigin husto an imo pangatadongan kon uyon ito ha ginsisiring han Pulong han Dios. (Job 38:31-33; Sal. 19:1; 104:24; Roma 1:20) Mapulsanon an sugad nga pamatuod tungod kay iginpapakita hito nga an ginsisiring han Bib- lia nauyon ha nakikita nga mga kamatuoran. Nangangalimbasog ka ba pagbulig ha usa nga makasabot nga an Biblia amo gud an Pulong han Dios? Bangin magkotar ka hin mga eskolar nga nasiring hito, kondi nagpapamatuod ba an imo ginkotar hito? An sugad nga mga pagko- tar nakakabulig la ha mga tawo nga natahod hito nga mga eskolar. Magagamit mo ba an syensya basi pamatud-an nga totoo an Biblia? Kon gagamiton mo an mga opinyon han diri-hingpit nga mga syentista sugad nga imo awtoridad, magbabasar ka ha diri marig-on nga pundasyon. Ha luyo nga bahin, kon magti- kang ka pinaagi han Pulong han Dios ngan pagkatapos isaysay mo an mga na- diskobrehan han syensya nga nagpapatin-aw han pagkahusto han Biblia, magi- gin marig-on an pundasyon han imo mga argumento. Anoman an imo pinangangalimbasogan nga pamatud-an, ipakita an igo nga ebidensya. An kadamu han pamatuod nga ginkikinahanglan madepende ha
Iginsasaysay an Husto nga mga Argumento imo mamarati. Pananglitan, kon naghihisgot ka mahitungod han kataposan nga mga adlaw sugad han iginsaysay ha 2 Timoteo 3:1-5, mahimo mo danihon an atensyon han imo mamarati ha hinbabaroan gud nga sumat nga nagpapaki- ta nga an mga tawo "waray gugma nga kinaiya." Ito nga usa nga ehemplo ba- ngin igo na ha pagpamatuod nga ini nga bahin han tigaman han kataposan nga mga adlaw natutuman yana. An analogo (analogy) - pagtanding han duha nga butang nga may-ada mag- kapariho nga importante nga mga bahin - agsob nga mapulsanon. An analogo mismo diri nagpapamatuod han usa nga butang; an pagkatotoo hito kinahang- lan sarihan sumala ha ginsisiring mismo han Biblia. Kondi an analogo mahimo makabulig ha usa ka tawo nga hisabtan an pagkamakatadunganon han usa nga ideya. An sugad nga analogo mahimo gamiton, pananglitan, kon nagsasaysay nga usa ka gobyerno an Ginhadian han Dios. Mahimo mo ipatin-aw nga pariho ha mga gobyerno han tawo, an Ginhadian han Dios may-ada mga magmaran- do, mga sakop, mga balaud, hudisyal nga sistema, ngan usa nga sistema han edukasyon. Mahimo gamiton hin agsob an totoo-ha-kinabuhi nga mga eksperyensya ha pagpakita han kinaadman ha pag-aplikar han sagdon han Biblia. An personal nga mga eksperyensya mahimo liwat gamiton ha pagsuporta han mga iginsa- saysay. Pananglitan, kon imo iginpapatin-aw ha usa ka tawo an bili han pagba- sa ngan pag-aram ha Biblia, mahimo mo isaysay kon paonan-o an pagbuhat hito nagpapauswag han imo pagkinabuhi. Basi maaghat an iya kabugtoan, gin- unabi ni apostol Pedro an transpigurasyon, nga iya mismo personal nga nakita. (2 Ped. 1:16-18) Hi Pablo nag-unabi liwat han iya kalugaringon nga mga eksper- yensya. (2 Kor. 1:8-10; 12:7-9) Siyempre, sadang mo gamiton hin panalagsa an imo personal nga mga eksperyensya basi diri mo madani an diri angayan nga atensyon ngada ha imo kalugaringon. Tungod kay magkaiba an gintikangan ngan panhunahuna han mga tawo, an pamatuod nga nakakakombinse ha usa ka tawo bangin diri makatagbaw ha iba. Salit, tagda an mga panhunahuna han imo mga mamarati kon nagdidesisyon kon ano nga mga argumento an imo gagamiton ngan kon paonan-o mo ipipre- senta ito. An Proberbios 16:23 nasiring: "An kasingkasing han makinaadmana- non nagtututdo han iya baba, ngan nagdudugang hin hibaro ha iya mga im- im." MGA PAGBANSAY: (1) Paklia ha nangunguna nga ulohan nga "Jesus Christ" ha Reasoning From the Scrip- tures. Tigamni kon paonan-o ginbabaton an mga pakiana nga an siyahan nga ginpa- pabug-atan amo an Biblia. (2) Usisaha an siyahan nga mga artikulo ha usa nga isyu han An Barantayan o Awake! Pagpili hin pipira han nangunguna nga mga punto nga iginsasaysay. Bagisi an importante nga mga teksto, ngan markahi an nasuporta nga pamatuod. 257
50 NANGANGALIMBASOG HA PAG
ABOT HAN KASINGKASING
Ano an kinahanglan mo buhaton? Tagda kon ano an pag-abat han mga tawo mahitungod han mga butang nga ginhihisgotan. Buligi hira nga mapatubo an mga pagbati ngan mga paggios nga magriresulta ha ira pagin duok ha Dios ngan ha pagin iya mga sangkay. DUGANG pa ha pagsangyaw ha mga tawo, kinahanglan mangalimbasog ka nga maabot an ira kasingkasing. Ha Biblia, an kasingkasing agsob nga kabaliktaran han nakikita nga hitsura han usa ka tawo. An simboliko nga kasingkasing nagri- representar ha kon ano an tawo ha sulod - kon ano an iya pagbati, an ngatanan nga iya ginhuhunahuna, kon kay ano nga naghuhunahuna hiya mahitungod hito, ngan kon paonan-o ito nga mga panhunahuna nakakaimpluwensya han iya mga paggios. Dinhi hini nga simboliko nga kasingkasing igin- sasabwag an liso han kamatuoran. (Mat. 13:19) Ngan kinahanglan mapatubo tikang ha kasingkasing an pagsugot ha Dios. - Prob. 3:1; Roma 6:17. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? Basi mapalipay hi Jehova, ki- nahanglan marig-on nga ipasilsil han mga tawo an Pulong han Dios ha ira mga kasingkasing. Basi makasulod an imo igintututdo ha kasingkasing, magsentro hini nga mga tumong: (1) Hibaroi kon ano an nakaimpluwensya na ha kasingkasing han imo mamarati. (2) Parig-ona an mapulsa- non nga mga kalidad, sugad han gugma ngan kahadlok ha Dios. (3) Dasiga an imo mamarati nga usisahon an iya mga motibo basi hiya bug-os nga magin makalilipay kan Jehova. Gamita an Pagsabot. Magkalainlain an mga hinungdan kon kay ano nga diri pa kinakarawat han mga tawo an kamatuoran. Kon nagdudumara hin usa nga pag-aram ha Biblia ha balay, bangin kinahanglan wad-on mo an sayop nga panhunahuna ngan isumat an mga kamatuoran basi masaliwnan an sa- yop nga mga ideya han estudyante, o bangin kinahanglan la nga ihatag mo an pamatuod. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Maaram ba hiya nga sugad nga tawo may-ada hiya mga panginahanglan ha espirituwal? Pira kadamu na an iya gintotoohan? Ano an diri niya gintotoohan? Kay ano nga dinangat hiya hito nga mga konklusyon? Nagkikinahanglan ba hiya hin bulig basi malamposan an mga hingyap nga makakapugong ha iya ha pagkarawat han mga responsabili- dad nga kaupod ha paghibaro han kamatuoran?' Diri pirme masayon nga hibaroan kon kay ano nga gintotoohan han mga tawo an pipira nga mga butang. "An sagdon ha kasingkasing han tawo pariho hin hilarom nga tubig," nasiring an Proberbios 20:5, "kondi an tawo nga may sarabotan makakahukad hini." An pagsabot amo an abilidad ha paghibaro han butang nga diri masayon makita. Nagkikinahanglan ini hin sinsero nga pag-ob- serba ngan matinagaron nga paggios. 258
Nangangalimbasog ha Pag-abot han Kasingkasing Diri yinakan an ngatanan nga klase hin komunikasyon. An usa nga topiko mahimo makabag-o han ekspresyon han nawong o tono han tingog han usa nga estudyante. Kon usa ka nga kag-anak, sigurado nga maaram ka nga an pag- bag-o ha paggios han imo anak mahimo magpasabot nga nagios hiya uyon ha bag-o nga impluwensya ha kinabuhi. Ayaw igbalewaray ini nga mga pangirilal- an. Mga pangirilal-an ito han kon ano an aada ha kasingkasing han tawo. An pinili hin maopay nga mga pakiana makakabulig ha imo nga hibaroan kon ano an aada ha kasingkasing han usa. Mahi- mo ka magpakiana: "Ano an imo inaabat mahitungod han . . . ?" "Ano an nakakombinse ha imo nga . . . ?" "Paonan-o ka magios kon . . . ?" Kondi, magbantay nga diri masobrahan an mga tawo hin mga pakiana. Mahimo mo tikangan hin mataktika an imo mga pakiana hin, "Mahimo ba ako magpakiana kon . . . ?" An pag- hibaro kon ano an aada ha kasingkasing nagkikinahanglan hin mauyatom nga buhat nga diri mahimo apurahon. Ha kadam-an nga mga kahimtang kinahanglan parig-unon an pagsarig ha su- lod hin usa ka peryodo han panahon antes magin andam an usa ka tawo ha pagsumat han iya gihilarumi nga mga pagbati. Bisan pa hito, kinahanglan magbantay basi diri umabat an tawo nga nagpapakiana ka mahitungod han mga butang nga waray ka la- bot. - 1 Ped. 4:15. KON PAONAN-O MAPAPAUSWAG Ipakita an totoo nga gugma. Hibaroi kon ano an nakaimplu- wensya na ha kasingkasing han imo mamarati. Pabug-ati an urusahon nga mga kalidad ni Jehova. Buligi an mga mamarati nga hi- sabtan kon paonan-o uusisahon ngan lilimpyuhon an ira mga motibo. An paagi han imo paggios ha kon ano an imo hinbabatian nagkikinahanglan liwat hin pagsabot. Hinumdumi nga an imo katuyoan amo an pagsabot ha mga tawo basi hibaroan mo kon ano nga impormasyon nga basado ha Biblia an bangin magpagios ha ira. Pugngi dayon an bisan ano nga hingyap ha pagbu- hayhag han pagin sayop han ira mga punto-de-bista. Lugod, magin alerto nga masabtan an mga pagbati nga diri iginsusumat. Niyan mahibabaro ka kon pao- nan-o mabaton; ngan an imo estudyante, tungod kay naabat nga nasasabtan mo hiya, mas posible nga maghuhunahuna hin seryoso han imo ginsisiring. - Prob. 16:23. Ha usa nga sukol, mahimo mo madasig an mga indibiduwal bisan kon nag- papahayag ka ha daku nga grupo. Kon agsob mo kitaon an mga mamarati, aler- to ha mga ekspresyon han nawong, ngan nagbabangon hin nagpapagios-ha- hunahuna nga mga pakiana, sigurado nga magkakaada ka ideya kon ano an inaabat han imo mga mamarati mahitungod han imo ginsisiring. Kon kilala mo gud an imo mamarati, ipakita an pagtagad ha ira mga kahimtang. Tagda an kabug-osan nga paggios han kongregasyon samtang nangangatadongan ka ha ira tikang ha Pulong han Dios. - Gal. 6:18. Iaghat an Mapulsanon nga mga Pagbati. Katapos mo mahisabtan kon ano an gintotoohan han usa, kon ano an diri niya gintotoohan, ngan kon kay ano, mahimo mo ibasar an pakiistorya dida hito. Katapos han iya pagkabanhaw, na- abot ni Jesus an mga kasingkasing han iya mga disipulo pinaagi han 'bug-os 259
260 Nangangalimbasog ha Pag-abot han Kasingkasing nga pag-abri han Kasuratan' ha ira mahitungod han mga nahitabo pa la. (Luk. 24:32) Sadang ka liwat mangalimbasog ha pagkarokaw-ing kon ano an naeks- peryensyahan na han usa ka tawo, kon ano an iya ginhihingyap, ngan kon ano an iya nakikita ha Pulong han Dios. Mababantad an kasingkasing han estud- yante ha mapulsanon nga paagi kon masabtan niya hin matin-aw nga: "Ini AN KAMATUORAN!" Kon imo pinabubug-atan an pagkamaopay ni Jehova, an iya gugma, an iya diri-takos nga kalooy, ngan an pagkahusto han iya mga paagi, imo binubuligan adton imo gintututdoan ha pagparig-on han ira gugma ha Dios. Kon nagamit ka hin panahon basi ipakita ha imo mga mamarati an maopay nga mga kalidad nga nakikita han Dios ha ira sugad nga mga indibiduwal, gintatagan mo hira hin hi- nungdan nga tumoo nga posible an pagkaada duok nga relasyon ha iya. Mahihi- mo ini pinaagi han pamalandong ha mga teksto sugad han Salmo 139:1-3, Lukas 21:1-4, ngan Juan 6:44 ngan pinaagi han pagbulig ha imo mga mamarati nga ma- apresyar an kahilarom han mahigugmaon nga pagbati ni Jehova ha iya matinu- manon nga mga surugoon. (Roma 8:38, 39) Isaysay nga ginkikita ni Jehova diri la an aton mga sayop kondi an aton bug-os nga pagkinabuhi, an aton kadasig para ha putli nga pagsingba, an aton gugma para ha iya ngaran. (2 Kron. 19:2, 3; Heb. 6:10) Nahinunumdoman niya bisan an gigugutiayi nga mga detalye mahi- tungod ha aton sugad nga indibiduwal, ngan ha makatirigamnan nga paagi, iya ibabalik ha kinabuhi 'an ngatanan nga aadto ha lubnganan.' (Juan 5:28, 29; Luk. 12:6, 7) Tungod kay an katawohan ginhimo uyon ha dagway ngan mga kalidad han Dios, an paghisgot mahitungod han iya mga kalidad agsob nga mag-aaghat hin maopay nga kinasingkasing nga paggios tikang ha usa ka tawo. - Gen. 1:27. Mahimo liwat mabantad an kasingkasing kon an usa ka tawo nahibabaro ha pagtagad ha iba nga mga tawo sugad han pagtagad ni Jehova. Makatadunganon nga kon an aton Dios nagpapakita hin mahigugmaon nga pagtagad ha aton su- gad nga mga indibiduwal, niyan iya liwat ipinapakita an pariho nga pagtagad ha iba, anoman an ira gintikangan, nasud, o rasa. (Buh. 10:34, 35) Kon an usa ka tawo makadangat na ha sugad nga pagsabot, magkakaada hiya marig-on nga Ka- suratanhon nga basihanan nga kuhaon tikang ha iya kasingkasing an kangalas ngan pagpasulabi. Mabulig ini ha iya nga mangalimbasog nga makigmurayaw ha iba samtang hinbabaroan niya an pagbuhat han kaburut-on han Dios. An kahadlok ha Dios usa liwat nga pagbati nga sadang mo buligan an iba nga mapatubo. (Sal. 111:10; Pah. 14:6, 7) An sugad nga hilarom nga pagtahod, o ka- hadlok ha Dios, makakapagios ha usa ka tawo nga mabuhat an bangin diri ma- hihimo ha iya kalugaringon nga kusog. Pinaagi han paghisgot han makatarag- ob nga mga buhat ni Jehova ngan han iya diri-ordinaryo nga mahigugmaon nga kalooy, mabubuligan mo an iba nga mapatubo an maopay nga kahadlok nga ma- pasubo hiya. - Sal. 66:5; Jer. 32:40. Siguroha nga nasasabtan han imo mga mamarati nga an ira paggawi impor- tante kan Jehova. May-ada hiya mga pagbati, ngan pinaagi han aton pagtagad ha
Nangangalimbasog ha Pag-abot han Kasingkasing iya giya, mahimo naton hiya mapasubo o mapalipay. (Sal. 78:40-42) Ipakita ha mga tawo kon kay ano nga an ira paggawi daku an mahihimo ha pagbaton han ayat ni Satanas ha Dios. - Prob. 27:11. Buligi an imo mamarati nga makasabot nga an pagbuhat han mga ginkiki- nahanglan han Dios mapulsanon para ha ira. (Isa. 48:17) An usa nga paagi nga mabubuhat ini amo an pagpatin-aw han pisikal ngan emosyonal nga mga resul- ta han pagsalikway han kinaadman han Dios, bisan ha madaliay la. Isaysay kon paonan-o an sala nagpapahirayo ha aton ha Dios, nagkukuha ha iba han higayon nga mahibaro han kamatuoran tikang ha aton, ngan ha iba nga paagi nagbaba- lewaray han ira mga katungod. (1 Tes. 4:6) Buligi an imo mamarati nga pabilhan an mga bendisyon nga ira na ginpapahimulsan sugad nga resulta han ira pagsu- nod ha mga balaud han Dios. Parig-ona an ira apresasyon ha kamatuoran nga an paglakat ha matadong nga mga dalan ni Jehova nagluluwas ha aton tikang ha damu nga kakurian. Kon an usa ka tawo magkaada na pagtoo ha pagkamaara- mon han mga paagi han Dios, kangangalasan niya an tagsa nga buhat nga na- kontra hito. (Sal. 119:104) Tatagdon niya an pagsugot, diri sugad nga pinas-an, kondi sugad nga paagi ha pagpahayag han mahigugmaon nga debosyon ngadto kan Jehova sugad nga usa nga persona. Buligi an Iba nga Mag-usisa. Basi padayon nga mag-uswag ha espirituwal, an mga tawo kinahanglan magin matinagaron ha kon ano an aada ha ira mga ka- singkasing. Isaysay kon paonan-o makakabulig ha ira an Biblia ha pagbuhat hini. Buligi an imo mga mamarati nga mahibaro nga an Biblia diri la usa ka rekord han mga sugo, mga sagdon, mga hitabo ha kasaysayan, ngan mga tagna. Nagsu- sumat liwat ito han panhunahuna han Dios. Ha Jakobo 1:22-25, an Pulong han Dios igintatanding ha usa nga espiho. Pinaagi han aton paggios ha kon ano an ginsisiring hito ngan ha paagi han pagbuhat ni Jehova han iya katuyoan, igin- papahayag han mensahe han Biblia an kahimtang han aton kasingkasing. Salit nagsusumat ito kon paonan-o an Dios, nga amo an 'parausisa han mga kasingka- sing,' nagkikita ha aton. (Prob. 17:3) Dasiga an imo mga mamarati nga hinumdo- man ini. Aghata hira nga pamalandungon kon ano an gintipigan han Dios para ha aton dida ha rekord han Biblia ngan kon ano nga mga pagbag-o an bangin ki- nahanglan nira himoon ha ira kinabuhi basi magin mas makalilipay ha iya. Bu- ligi hira nga tagdon an pagbasa ha Biblia sugad nga paagi han pakahibaro han pag-usisa ni Jehova han 'mga hunahuna ngan mga motibo han kasingkasing' basi hira magkooperar ha Dios ha paghimo han bisan ano nga ginkikinahanglan nga mga pagbag-o. - Heb. 4:12; Roma 15:4. An iba nga mga estudyante ha Biblia bangin karuyag magbuhat uyon ha ira hinbabaroan; kondi nababaraka hira kon ano an huhunahunaon han iba nga mga tawo. Bangin nangangalimbasog hira paglampos ha pipira nga makusog nga mga hingyap han unod. O bangin naghuhunahuna hira ha pamiling hin usa nga paagi ha pag-alagad ha Dios samtang nagpapabilin ha mga buhat han kali- botan. Ipatin-aw an mga peligro han sugad nga pagkamaruhaduhaon. (1 Hadi 261
262 Nangangalimbasog ha Pag-abot han Kasingkasing 18:21) Dasiga hira nga mag-ampo ha Dios nga usisahon ngan limpyuhon an ira mga kasingkasing. - Sal. 26:2; 139:23, 24. Ipakita ha ira nga hinsasabtan ni Jehova an ira pangalimbasog ngan iginsasay- say han Biblia kon ano an nahitatabo. (Roma 7:22, 23) Buligi hira nga magban- tay basi diri tugotan nga magmando an mga hilig han diri-hingpit nga kasingka- sing. - Prob. 3:5, 6; 28:26; Jer. 17:9, 10. Dasiga an kada usa ha pag-usisa han iya mga motibo ha pagbuhat han mga bu- tang. Tutdui hiya ha pagpakiana ha iya kalugaringon: 'Kay ano nga karuyag ko buhaton ini? Ipapakita ba hito kan Jehova nga gin-aapresyar ko gud an ngatanan nga iya ginbubuhat para ha akon?' Pangalimbasog nga maparig-on an pagtoo nga an inuyonan nga relasyon kan Jehova amo an pinakabirilhon nga butang nga matatag-iya han usa. Buligi an imo mga mamarati nga hisabtan an bili han ira 'bug-os-kasingka- sing' nga pag-alagad kan Jehova. (Luk. 10:27) Nangangahulogan ini nga an nga- tanan nira nga mga pagbati, mga hingyap, ngan mga motibo kinahanglan magin uyon ha mga paagi ni Jehova. Salit tutdui an imo mga mamarati nga usisahon diri la kon ano an ira ginbubuhat kondi kon ano liwat an ira inaabat mahitungod han mga kinahanglanon han Dios ngan kon ano an ira mga motibo ha pag-ala- gad ha iya. (Sal. 37:4) Samtang nasasabtan na han imo mga estudyante an mga bahin diin ginkikinahanglan an pag-uswag, dasiga hira ha pag-ampo kan Jehova: "Pag-usaha an akon kasingkasing ha kahadlok han imo ngaran." - Sal. 86:11. Kon napapatubo han estudyante an duok nga relasyon kan Jehova, susundon niya an Dios sugad nga resulta han pagtoo ngan diri la tungod han imo mga pag- sagda. Salit hiya, ha iya kalugaringon, 'padayon nga magsisiguro kon ano an ki- nakarawat han Ginoo.' (Efe. 5:10; Fil. 2:12) An sugad kinasingkasing nga pagsu- nod nakakalipay kan Jehova. - Prob. 23:15. Hinumdumi nga hi Jehova amo an usa nga nag-uusisa han mga kasingkasing ngan nagdadani han mga tawo ngadto ha usa nga relasyon ha iya. (Prob. 21:2; Juan 6:44) An aton bahin amo an pagkooperar. (1 Kor. 3:9) Ito 'sugad hin an Dios naghahangyo pinaagi ha aton.' (2 Kor. 5:20; Buh. 16:14) Diri ginpipirit ni Jehova an bisan hin-o nga karawaton an kamatuoran, kondi samtang ginagamit naton an Kasuratan, mapapahinabo niya nga hibaroan han aton mga mamarati nga an ira hinbabatian amo an baton ha ira mga pakiana - o ha ira mga pag-ampo. Hunahunaa ini nga kamatuoran ha kada panahon nga magkaada ka higayon ha pagtutdo ha iba, ngan sinsero nga maghangyo kan Jehova para han iya giya ngan bulig. - 1 Kron. 29:18, 19; Efe. 1:16-18. MGA PAGBANSAY: (1) Basaha an Mateo 6:21, ngan hunahunaa kon paonan-o ini nga teksto naaplikar ha imo kinabuhi. Basaha liwat an mga bersikulo 19 ngan 20, ngan tagda kon ano nga mga pagbag-o an igin-aaghat han imo kasingkasing nga buhaton mo. (2) Usisaha kon ano an nagpagios ha imo nga magtikang ha pag-alagad kan Jehova. Ano an nagpapagios ha imo yana? Ano nga mga motibo nga makakalipay kan Jehova an karuyag mo parig-unon?
EKSAKTO HA ORAS, HUSTO NGA PAGBAHINBAHIN
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ipahayag an imo bahin ha sulod han igintoka nga oras, ngan bahin- bahina hin maopay an imo oras para ha tagsa nga bahin han toka. BISAN kon an siyahan nga ginpapabug-atan amo an kuwalidad han imo pagtut- do, kinahanglan tagdon liwat an pagin eksakto ha oras han imo mga pahayag. An aton mga katirok igin-eskedyol ha pagtikang ngan pagtapos ha espisipiko nga mga oras. Basi matuman ini ginkikinahanglan an kooperasyon han ngata- nan nga may-ada bahin ha programa. Ha mga panahon han Biblia, an pagtagad han mga tawo ha kinabuhi naiiba tikang ha pagtagad hito ha damu nga mga lugar yana nga pana- hon. Iginpahayag an oras pinaagi han ginbanabana nga mga pu- long sugad han "ha ikatulo an oras" o "baga may ikanapulo nga oras." (Mat. 20:3-6; Juan 1:39) Talagsa la an hinungdan nga ma- baraka mahitungod han pagkaeksakto ha oras han adlaw-adlaw nga mga buruhaton. Ha iba nga mga lugar ha kalibotan yana nga panahon, may-ada pariho nga pagtagad ha oras. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An igo nga oras kinahanglan ito- ka ha kada usa han nangunguna nga mga punto han instruksyon. Importante nga tapuson an kati- rok ha eksakto nga oras. Kondi, bisan kon an lokal nga mga kustomre o personal nga pag- pili mahimo magin hinungdan han pagin diri istrikto han mga tawo mahitungod han oras, mahimo kita magpahimulos pinaagi han paghibaro ha husto nga pagtagad hito. Kon pipira nga mga tawo an ginta- gan hin bahin ha usa nga programa, kinahanglan tagdon an igintoka nga oras para ha tagsa nga bahin. An prinsipyo nga "an ngatanan nga mga bagay pagbu- haton ha katahom ngan ha [kahapsay]" naaplikar gud ha pagin eksakto ha oras han aton mga toka ha katirok. - 1 Kor. 14:40. Pagsunod ha Igintoka nga Oras. An pangandam amo an yawi. Kasagaran, an mga mamumulong nga nakukurian ha pagin eksakto ha oras waray igo nga pa- ngandam. Bangin sobra an ira kompyansa. O bangin maglangan la hira ha pag- andam tubtob nga waray na igo nga panahon. An pinakaimportante nga basi- han para han pagin eksakto ha oras amo an daku nga pagpabili ha imo toka ngan an pagin disidido ha pag-andam hin maopay. Pagbasa ba an imo toka? Siyahan, repasoha an mga Aradman 4 tubtob 7, nga nag-uupod han maabtik nga pagyakan, pag-undang hin madaliay, pagpabug-at han punto, ngan pagpabug-at han nangunguna nga mga ideya. Katapos, iapli- kar ito nga sagdon samtang ginbabasa mo ha daku nga tingog an materyal nga igintoka ha imo. Orasi an imo kalugaringon. Kinahanglan ka ba magbasa hin mas malaksi basi matapos ha igintugot nga oras? Dugangi an imo kalaksi ha mga bahin nga diri gud importante, kondi padayon nga gamita an madaliay nga 263 51
264 Eksakto ha Oras, Husto nga Pagbahinbahin pag-undang ngan an pag-iban han kalaksi basi mapabug-atan an importante nga mga ideya. Pauroutro nga magbansay. Samtang nag-uuswag an imo kaabtik ha pagyakan, magigin mas masayon kab-uton an pagin eksakto ha oras. Magpapahayag ka ba nga nagamit hin mga nota? Diri kinahanglan magin sobra kadetalyado an imo mga nota - nga haros sugad hin manuskrito na - basi masiguro an pagin eksakto ha oras. Han gin-aadman an Aradman 25, hinbaroan mo an mas maopay nga paagi. Hinumdumi inin lima nga punto: (1) Pag-andam hin maopay nga materyal, kondi diri sobra kadamu. (2) Hunahu- naa hin matin-aw an nangunguna nga mga ideya, kondi ayaw memoryaha an bug-os nga mga grupo han mga pulong. (3) Mar- kahi ha imo outline kon pira kadamu nga oras an imo ginpapla- nohan nga gamiton para ha tagsa nga bahin han imo toka o pira ka minutos an sadang umagi na kon maabot mo an espisipiko nga mga punto. (4) Kon nag-aandam, tagda kon ano nga mga detalye an mahimo diri unabihon kon magsusobra ka ha oras. (5) Pagbansay ha imo pagpahayag. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Pag-andam hin maopay - ngan temprano pa gud. Itoka an angayan nga kahilaba han oras ha tagsa nga bahin han imo pahayag, ngan katapos sun- da ito. Pagbansay ha imo bahin. Importante an pagbansay. Samtang nagbabansay ka, bantayi an pagin eksakto ha oras han tagsa nga bahin han imo toka. Pau- routro nga bansaya an imo toka tubtob nga an bug-os mo nga pa- hayag magin eksakto ha igintoka nga oras. Ayaw pagsari nga iu- pod an sobra kadamu nga impormasyon. Tagi hin dugang nga panahon an imo kalugaringon tungod kay an pagpahayag ha atubangan han mamarati mahimo nga mas maiha kay han pagbansay ha pribado. Pagbahinbahin han Toka. An pagin eksakto ha oras duok nga may kalabo- tan ha husto nga pagbahinbahin han usa nga toka. An kadak-an han panahon sadang gamiton ha pagpahayag han lawas han toka. Aada hito an nangunguna nga mga punto han instruksyon. An introduksyon sadang magin igo la an kahi- laba ha pagtuman han tulo nga katuyoan nga ginhisgotan ha Aradman 38. Diri sadang magin hilaba hinduro an lawas han toka nga waray na igo nga panahon para han epektibo nga konklusyon, uyon ha Aradman 39. An imo mga pangalimbasog ha pagtuman han pagin eksakto ha oras magri- resulta hin mas maopay nga bahin ngan magpapakita han imo pagtahod ha iba nga may-ada mga bahin ha programa sugad man ha bug-os nga kongregasyon. PAGBANSAY: Pagplano nga umabot ha mga katirok ha kongregasyon mga 15 tubtob 20 minutos pa an- tes ito magtikang basi may-ada pa oras nga ginkikinahanglan para han imo pangandam ngan han imo pamilya. Maggahin hin oras para ha pagbiyahe. Hunahunaa kon paonan-o tatagdon an komon nga mga problema nga mahimo magin hinungdan han iyo kalangan. Sarihi hin damu ka beses an imo plano, nga ginhihimo an ginkikinahanglan nga mga pagpahiuyon. An pariho nga mga prinsipyo naaplikar kon nagpapahayag ka.
EPEKTIBO NGA PAGLAYGAY
Ano an kinahanglan mo buhaton? Dasiga an iba nga gumios pinaagi han makakombinse nga panga- tadongan o pinaagi han sagdon tikang ha masasarigan nga surok. Nagkikinahanglan ini hin pagyakan ha sinsero nga paagi. AN Kristiano nga mga tigurang kinahanglan mahibaro ha "paglaygay han putli nga pagturon-an." (Tito 1:9) Usahay kinahanglan buhaton ini samtang naatu- bang ha makuri hinduro nga mga kahimtang. Importante an paghatag hin sag- don nga uyon ha Kasuratanhon nga mga giya. Salit, kinahanglan sundon han mga tigurang an sagdon: "Magpadayon ka ha . . . paglaygay." (1 Tim. 4:13) Bi- san kon an aton paghisgot dinhi labi na nga para ha mga tigurang o hadton nangangalimbasog nga makadangat hini nga pribilehiyo, may-ada mga panahon nga kinahanglan maglaygay an mga kag-anak ha ira mga anak o adton nagdudumara hin mga pag-aram ha Biblia ki- nahanglan maglaygay ha ira mga estudyante ha Biblia. Ha sugad nga mga kahimtang, maaplikar an pariho nga mga giya. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An epektibo nga paglaygay na- kakaaghat ha iba nga hisabtan an pagkaimportante han pagbu- hat han mga butang nga inuuyonan ni Jehova. Mga Kahimtang nga Nagkikinahanglan hin Paglaygay. Basi masiguro kon kinahanglanon an paglaygay, makakabulig an pag- usisa ha mga kahimtang nga nahirekord ha Biblia diin iginha- tag an paglaygay. Hi apostol Pedro naglaygay ha mga tigurang nga mangnoan an ira responsabilidad sugad nga mga magbarantay han panon han Dios. (1 Ped. 5:1, 2) Nagsagdon hi Pablo kan Tito nga layga- yan an batan-on nga kalalakin-an nga "magmaligdong." (Tito 2:6) Ginsagda ni Pablo an mga igkasi-Kristiano nga 'magyakan nga may pagkauruyon' ngan lik- yan adton nagsasari ha paghimo hin mga pagkabahinbahin ha mga kabugtoan. (1 Kor. 1:10; Roma 16:17; Fil. 4:2) Bisan kon ginkumendasyonan ni Pablo an mga membro han kongregasyon ha Tesalonika tungod han maopay nga mga butang nga ira ginbubuhat, iya ginlaygayan hira nga iaplikar hin dugang pa an instruksyon nga ira nakarawat. (1 Tes. 4:1, 10) Nanginyupo hi Pedro ha mga ig- kasi-Kristiano nga 'padayon nga maglikay ha mga kairiphon han unod.' (1 Ped. 2:11) Ginlaygayan ni Judas an iya kabugtoan nga 'makig-away gud para ha pag- too' tungod han impluwensya han mga diri-diosnon nga nakikigbahin ha ma- law-ay nga paggawi. (Jud. 3, 4) An mga Kristiano ha kabug-osan ginlalaygayan nga magdinasigay ha usa kag usa basi waray magin matig-a tungod han nakaka- limbong nga gahum han sala. (Heb. 3:13) Ginsagdonan ni Pedro an mga Judio nga waray pa tumoo kan Kristo: "Maluwas kamo unta tikang hini nga baliko nga katulinan." - Buh. 2:40. Ano nga mga kalidad an ginkikinahanglan basi magin marig-on an mga paglaygay ha sugad nga mga kahimtang? Paonan-o mahihimo han usa nga 265 52
266 Epektibo nga Paglaygay naglalaygay nga pamatian dayon an iya hangyo nga diri nagigin mapintas o ma- bangis? "Tungod ha Gugma." Kon an aton paglaygay diri "tungod ha gugma," ba- ngin istrikto ito pamation. (Filem. 9) Oo, kon ginkikinahanglan an apurado nga pagbuhat, an pagpahayag han mamumulong sadang magpakita han pag- kaapurado han kahimtang. An mahinay nga paagi han pagyakan bangin baga hin nakikimalooy pamation. Ha pariho nga panahon, an paglay- gay sadang magin seryoso ngan may-ada hilarom nga pagbati. An mahigugmaon nga paglaygay mas posible nga makakapagios ha mamarati. Han nagyayakan para ha iya kalugaringon ngan ha iya mga kaupod, ginsumatan ni Pablo an mga taga-Tesalonika: 'Maaram gud kamo kon paonan-o, sugad han ginbubuhat han usa nga amay ha iya mga anak, padayon kami nga nagsasagdon ha kada tagsa ha iyo.' (1 Tes. 2:11) Adton Kristiano nga mga para- mangno nagsagdon ha kabugtoan pinaagi han gugma. Hinaot an imo mga pulong magtikang ha totoo nga pagtagad ha imo mga mamarati. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Ipakita an gugma ngan hilawig nga pailob, ngan magyakan ha sinsero nga paagi. Ibasar hin marig-on an imo pag- laygay ha Pulong han Dios. Parig-ona an imo paglaygay pinaagi han pagin maopay nga susbaranan. Magin mataktika. Ayaw aghata ha kasina adton imo ginpa- pangalimbasogan nga aghaton ha pagbuhat. Ha pariho nga pa- nahon, ayaw pag-alang ha pagsumat ha imo mga mamarati "han bug-os nga pagburut-an han Dios." (Buh. 20:27) Adton mamarati nga mapasalamaton nga nakarawat han sagdon diri masisina o mag-iiban an gugma ha imo tungod kay mapinairon nga ginsagda mo hira nga buhaton an husto. - Sal. 141:5. Agsob nga mapulsanon nga tikangan an paglaygay hin espisipiko, sinsero nga kumendasyon. Hunahunaa an mag-opay nga mga butang nga ginbubuhat han imo kabugtoan - mga butang nga nalilipayan gud ni Jehova: an pagtoo nga na- kikita ha ira buhat, an gugma nga nagpapagios ha ira nga mangalimbasog, ngan an ira pagpailob ha atubangan han makuri nga mga kahimtang. (1 Tes. 1:2-8; 2 Tes. 1:3-5) Mabulig ini ha imo kabugtoan nga umabat nga pinabibilhan ngan hinsasabtan, ngan mabulig ito ha ira nga magin makinarawaton ha sagdon nga masunod. "Upod an Hilawig nga Pagpailob." Sadang ihatag an paglaygay "upod an hi- lawig nga pagpailob." (2 Tim. 4:2) Ano an nahiuupod hini? An hilawig nga pag- pailob nag-uupod han pasensyoso nga pagkamapailubon ha sayop o ha pag-ag- hat hin kasina. An usa nga may hilawig nga pagpailob padayon nga naglalaom nga iaaplikar han iya mga mamarati an iya ginsisiring. An paglaygay nga may- ada hini nga disposisyon magpupugong ha imo mga mamarati ha paghuna- huna nga imo ginhahanduraw an pinakamaraot mahitungod ha ira. An imo pagsarig nga an imo kabugtoan naruruyag ha pag-alagad kan Jehova ha gimao- payi han ira abilidad an magpapagios han ira hingyap ha pagbuhat han husto. - Heb. 6:9.
'Pinaagi han Maopay nga Pagtutdo.' Paonan-o an usa nga tigurang 'magla- laygay pinaagi han maopay nga pagtutdo'? Pinaagi han 'marig-on nga pagsu- nod ha matinumanon nga pulong may kalabotan han iya kaabtik ha pagtutdo.' (Tito 1:9) Imbes nga ipahayag an imo personal nga opinyon, himoa an Pulong han Dios nga gahum han imo pagsagdon. Tuguti nga buligan ka han Biblia nga hisabtan kon ano an kinahanglan isiring. Ilista an mga kapulsanan han pag-ap- likar han ginsisiring han Biblia mahitungod han imo ginkakabarak-an. Hinum- dumi an mga resulta - yana ngan ha tidaraon - han diri pagsunod ha Pulong han Dios, ngan gamita ini ha pagkombinse ha imo mamarati nga kinahangla- non an angayan nga pagbuhat. Siguroha nga iginsasaysay mo hin matin-aw ha imo mamarati kon ano an sa- dang nira buhaton ngan kon paonan-o nira ito bubuhaton. Ipatin-aw nga an imo pangatadongan marig-on nga iginbasar ha Kasuratan. Kon an Kasuratan nagtutugot hin kagawasan ha bisan ano nga desisyon nga paghihimoon, isay- say an tubtoban hito nga kagawasan. Katapos, ha imo konklusyon, paghimo hin pangataposan nga sagdon nga magpaparig-on ha determinasyon han imo mga mamarati ha pagbuhat. Pinaagi han "Kagawasan ha Pagyakan." Basi magin epektibo an paglay- gay ha iba, an usa kinahanglan may-ada 'kagawasan ha pagyakan ha pagtoo.' (1 Tim. 3:13) Ano an nakakahimo ha usa ka tawo nga magyakan nga waray pag- alang? An kamatuoran nga an iya "susbaranan ha maopay nga buhat" nauyon ha kon ano an iya iginsasagdon nga buhaton han iya kabugtoan. (Tito 2:6, 7; 1 Ped. 5:3) Kon sugad hini an kahimtang, adton ginsasagda nga gumios maka- kasabot nga an usa nga naglalaygay ha ira diri naglalaom nga ira buhaton kon ano an diri niya mismo ginbubuhat. Hibabaroan nira nga ira masusubad an iya pagtoo sugad han iya pangalimbasog ha pagsubad kan Kristo. - 1 Kor. 11:1; Fil. 3:17. Daku an kaopayan nga mahihimo han paglaygay nga basado ha Pulong han Dios ngan iginhahatag ha mahigugmaon nga paagi. Adton gintaporan han res- ponsabilidad ha paglaygay sadang mangalimbasog ha paglaygay ha maopay nga paagi. - Roma 12:8. PAGBANSAY: Basaha an surat ni apostol Pablo ngadto kan Filemon. Pamilnga ini nga mga bahin: (1) mahigugmaon nga kumendasyon, (2) an basihan han pagsagdon ni Pablo para kan Onesimo, (3) an argumento nga ginamit ha pagkombinse kan Filemon kon paonan-o niya sadang karawaton an iya nabalik nga uripon, ngan (4) an pagsarig ni Pablo nga bubu- haton ni Filemon an husto. Tagda kon paonan-o mo masusubad ini kon naglalaygay. Epektibo nga Paglaygay 267
53 NADASIG NGAN NAPARIG
ON AN MAMARATI
Ano an kinahanglan mo buhaton? Ipaangbit an paglaom o kaisog ha imo mamarati. Dasiga ngan parig-ona hira. ANOMAN nga mga problema an ira inaatubang, an mga surugoon han Dios sadang makabiling hin pagdasig ha Kristiano nga kongregasyon. Basi mada- ngat ito, kinahanglan siguruhon gud han mga tigurang nga makapadasig an ira mga pahayag ngan mga sagdon. An mga tigurang sadang magin sugad hin "lugar nga luluk-an tikang ha hangin, ngan usa nga sirongan tikang ha bagyo, sugad han nangagawas nga tubig dida ha lugar nga mamara, su- gad han lambong han daku nga bato dida ha tuna nga guol." - Isa. 32:2. KAY ANO NGA IMPORTANTE ITO? An mga tawo nakakaeksperyen- sya hin daku nga kakurian ha kalibotan. Damu an nanluluya. An ginyayakan han mamumu- long ngan kon paonan-o niya ginyayakan ito makakaapekto gud ha iya mamarati. Kon usa ka nga tigurang, an imo ba mga pahayag nagtataga- na hin karepresko ngan pagliaw? Nakakadasig ba ito hadton na- ngangalimbasog ha matinumanon nga pag-alagad kan Jehova? Naghahatag ba ito hin kusog ha pagpadayon ha pagbuhat han kaburut-on han Dios bisan pa han kawaray-interes o pagkontra han publiko? Ano man kon an iba han imo mamarati naguguol, nag-aantos hin duro nga mga kakurian ha pinansyal, o nag-aan- tos hin grabe nga sakit nga waray hinbabaroan nga tambal? Ma- himo mo 'maparig-on an imo kabugtoan pinaagi han mga pulong han imo baba.' - Job 16:5. Gamita an imo higayon sugad nga mamumulong ha pagbulig ha imo ka- bugtoan nga makakuha hin paglaom ngan kusog tikang kan Jehova ngan ha iya mga tagana. - Roma 15:13; Efe. 6:10. Pahinumdoma an Imo Mamarati han Ginbubuhat ni Jehova. Usa nga importante nga paagi ha pag-aghat hin kaisog amo an pagsaysay kon pao- nan-o ginbuligan ni Jehova an iya katawohan ha naglabay durante han mga kakurian. - Roma 15:4. Hi Jehova nagsiring kan Moises nga 'dasigon' ngan 'parig-unon' hi Josue antes an Israel sumulod ha Tuna nga Iginsaad, nga hito nga panahon gin-uk- yan han kaaway nga mga nasud. Paonan-o ito ginbuhat ni Moises? Ha atuba- ngan ni Josue, ginpahinumdom ni Moises an bug-os nga nasud han mga gin- himo ni Jehova para ha ira han pagbaya nira ha Ehipto. (Deut. 3:28; 7:18) Iginsaysay liwat ni Moises an mga kadaogan nga iginhatag ni Jehova ha ira kontra ha mga Amoreohanon. Katapos ginsagda ni Moises hi Josue: 'Magin maisugon ngan marig-on.' (Deut. 31:1-8) Kon nangangalimbasog ha pagdasig 268
Nadasig Ngan Naparig-on an Mamarati ha imo kabugtoan, binubuligan mo ba hira nga magkaada kusog pinaagi han pagpahinumdom han ginbuhat na ni Jehova para ha ira? Usahay naaapektohan gud an mga indibiduwal han ira mga problema salit nagruruhaduha hira kon maieksperyensyahan pa nira an mga bendisyon han Ginhadian. Ipahinumdom ha ira an pagkamasasarigan han mga saad ni Jeho- va. - Jos. 23:14. Ha iba nga mga nasud an aton kabugtoan naatubang hin mga balaud han gobyerno nga nagdidiri ha pagsangyaw han maopay nga sumat. Ha sugad nga mga kahimtang, an mahigugmaon nga mga tigurang makakabulig ha mga ig- kasi-tumuroo nga makakuha hin kusog tikang ha mga eksperyensya han mga apostol ni Jesu-Kristo. (Buh. 4:1-5:42) Ngan an pagpatin-aw han paagi nga gin- maniobra han Dios an mga hitabo sugad han nakasurat ha libro ni Ester sigu- rado gud nga makakaaghat ha kabugtoan nga magkaada hin kaisog. Usahay an mga indibiduwal natambong hin mga katirok ha kongregasyon kondi diri na nagpapadayon ha pag-uswag. Bangin inaabat nira nga diri gud hira mapapasaylo han Dios tungod kay maraot hinduro an ira naglabay nga paagi han pagkinabuhi. Mahimo mo isaysay kon paonan-o gintagad ni Jehova hi Hadi Manases. (2 Kron. 33:1-16) O mahimo mo isumat an mahitungod han mga tawo ha kadaan nga Korinto nga nagbag-o han ira paagi han pagkinabu- hi, nagin mga Kristiano, ngan iginpahayag han Dios nga matadong. - 1 Kor. 6:9-11. Inaabat ba han pipira nga an mga problema nga ira naieksperyensyahan nagpapasabot nga nawad-an na hira han pag-uyon han Dios? Mahimo mo hira pahinumdumon mahitungod han naeksperyensyahan ni Job ngan kon pao- nan-o hiya hura nga ginbendisyonan tungod kay marig-on nga gintipigan niya an iya integridad ngadto kan Jehova. (Job 1:1-22; 10:1; 42:12, 13; Sal. 34:19) An palso nga mga paraliaw ni Job sayop nga nagsiring nga bangin nakasala hi Job. (Job 4:7, 8; 8:5, 6) Ha kabaliktaran, han ginpaparig-on an mga disipulo ngan "[gindadasig] hira, nga magpadayon han pagtoo," hi Pablo ngan Bernabe nag- siring: "Kinahanglan ta an pag-agi hin damu nga mga kakurian, ha pagsulod ha ginhadian han Dios." (Buh. 14:21, 22) Sugad man yana nga panahon, ma- paparig-on mo adton nag-aantos hin mga kakurian pinaagi han pagpatin-aw nga an pag-ilob ha kakurian ginkikinahanglan ha ngatanan nga mga Kristiano ngan birilhon gud ha paniplatan han Dios. - Prob. 27:11; Mat. 24:13; Roma 5: 3, 4; 2 Tim. 3:12. Dasiga an imo mga mamarati nga hunahunaon an mahitungod han mga pa- agi diin gintutuman ni Jehova an iya mga saad ha ira kalugaringon nga mga ki- nabuhi. Pinaagi han paggamit hin mga pahinumdom, bangin makita nira kon paonan-o ginios na hi Jehova ngada ha ira, sugad la han iya iginsaad. Ha Salmo 32:8, aton mababasa: "Paglaladngan ko ikaw ngan igsusulsog ko ikaw han da- lan nga imo kakadtoan: Sasagdonan ko ikaw ngan ha bawbaw nimo ibubutang 269
270 Nadasig Ngan Naparig-on an Mamarati ko an akon mata." Pinaagi han pagbulig ha imo mga mamarati nga mahinum- dom kon paonan-o ginigiyahan o ginpaparig-on hira ni Jehova, mabubuligan mo hira nga personal gud nga makita nga napaid hi Jehova ha ira ngan iya bu- buligan gud hira ha anoman nga mga kakurian nga ira inaatubang yana. - Isa. 41:10, 13; 1 Ped. 5:7. Magpakita hin Kalipay ha Ginbubuhat han Dios Yana. Kon nanganga- limbasog ha pagdasig ha imo kabugtoan, dad-a an atensyon ha ginbubuhat ni Jehova yana. An pag-istorya mahitungod hini nga mga butang ha paagi nga nagpapakita nga nakakapalipay ito ha imo mag-aaghat hin pariho nga mga pagbati ha mga kasingkasing han imo mga mamarati. KON PAONAN-O BUBUHATON ITO Kon nag-aandam ka hin usa nga bahin, pahinumdoma an imo ka- lugaringon mahitungod han mga problema nga inaatubang han imo mamarati. Tagda hin maopay kon paonan-o dadasigon ngan paririg-unon hira. Gamita hin epektibo an Pulong han Dios. Ipakita kon paonan-o an ginsisiring hito may kalabotan ha mga kahimtang nga inaatu- bang naton. Tagda kon paonan-o nabulig hi Jehova ha aton basi malampo- san an mga pag-ipit ha kinabuhi. Iginpapakita niya ha aton an gi- maopayi nga paagi ha pagkinabuhi. (Isa. 30:21) Iya iginsasaysay an mga hinungdan han krimen, kawaray-hustisya, kakablas, sakit, ngan kamatayon ngan ginsusumatan kita kon paonan-o niya ta- tapuson ini ngatanan. Iya ginpapalibotan kita hin mahigugma- on nga kabugtoan. Iya kita gintatagan han presyoso nga pribile- hiyo han pag-ampo. Iya igintatapod ha aton an pribilehiyo han pagin iya mga Saksi. Iya iginpapahayag ha aton nga nahitrono na hi Kristo ha mga langit ngan an kataposan nga mga adlaw han daan nga sistema hirani na gud matapos. - Pah. 12:1-12. Dugang pa hito nga mga bendisyon an aton mga katirok ha kongregasyon, mga asembleya, ngan mga kombensyon. Kon nag- iistorya ka hini nga mga tagana ha paagi nga nagpapakita hin to- too nga apresasyon para hito, mapaparig-on mo an determinasyon han iba nga diri igbalewaray an pakigtarutarampo ha ira kabugtoan. - Heb. 10:23-25. Kinasingkasing nga magyakan. An mga report nga naghahatag hin pamatuod han bendisyon ni Jehova ha aton mga pangalimbasog ha ministeryo ha kanataran usa liwat nga surok han kusog. Ha siyahan nga siglo han hira Pablo ngan Bernabe nagpakadto ha Jeru- salem, nakahatag hira hin 'daku nga kalipay ha ngatanan nga kabugtoan' pina- agi han detalyado nga pagsumat mahitungod han kakombirte han mga tawo han mga nasud. (Buh. 15:3) Ikaw liwat makakalipay ha kabugtoan pinaagi han pagsumat ha ira hin makaparig-on nga mga eksperyensya. Magkakaada dugang nga pagdasig kon nabubuligan an mga indibiduwal nga makita an bili han ira ginbubuhat. Kumendasyoni hira ha ira pakigbahin ha Kristiano nga ministeryo. Kumendasyoni adton limitado gud an paggios tu- ngod han kalagas ngan sakit kondi nagpapakita hin matinumanon nga pagpa- ilob. Pahinumdoma hira nga diri hinngangalimtan ni Jehova an gugma nga ira iginpapakita para ha iya ngaran. (Heb. 6:10) An pagtoo nga naproybahan ila- rom han pagsari usa nga birilhon nga panag-iya. (1 Ped. 1:6, 7) Kinahanglan pahinumdumon an aton mga kabugtoan mahitungod hini.
Nadasig Ngan Naparig-on an Mamarati Magyakan nga May Pagbati Mahitungod han Paglaom ha Tidaraon. An inspirado nga mga saad mahitungod han mga butang nga tiarabot daku nga surok han pagdasig ha ngatanan nga nahigugma ha Dios. Bangin an kadam-an han imo mamarati agsob makabati hini nga mga pulong. Kondi pinaagi han apresasyon nga imo ipinapakita kon nagyayakan ka mahitungod hini nga mga saad, mahihimo mo ipakita an pagkatotoo hito, mapaparig-on an pagsarig ha katumanan hito, ngan mapapagios an mga kasingkasing nga magsap-ay hin pagpasalamat. An pag-aplikar han imo hinbabaroan ha Teokratiko nga Eskwe- lahan ha Ministeryo makakabulig ha imo ha pagbuhat hito. Hi Jehova mismo an Daku nga Paradasig ngan Parahatag hin kusog ha iya katawohan. Kondi, mahimo ka makigkooperar ha iya ha paghatag han sugad nga mga bendisyon. Kon nagpapahayag ka ha kongregasyon, pahimulusi an higayon ha pagbuhat hito. PAGBANSAY: Ha imo pagbasa ha Biblia o ha imo personal nga pag-aram hini nga semana, pagpi- li hin usa nga bahin nga inaabat mo nga imo magagamit ha pagdasig ha iba. Isumat ito ha usa dida ha kongregasyon. Magpadayon ha Pag-uswag PERSONAL ba nga nangangalimbasog ka pag-aplikar han kada tagsa han mga punto para han sagdon dinhi hini nga programa ha eskwelahan? Na- tapos mo na ba liwat an iginrekomenda nga mga pagbansay? Igin-aapli- kar mo ba an tagsa nga punto kon nagpapahayag, ha eskwelahan man o ha iba nga mga katirok, ngan kon nakikigbahin ha ministeryo ha kanataran? Padayon nga magpahimulos han edukasyon tikang ha Teokratiko nga Es- kwelahan ha Ministeryo. Mationan-o man kaiha na an imo eksperyensya ha pagpahayag, may-ada pa gihapon mga bahin nga mahimo mo pa ma- pauswag. 271
AN MENSAHE NGA KINAHANGLAN NATON IPASAMWAK Hi Jehova naghahatag ha aton hin responsabilidad ngan daku nga pribilehiyo, nasiring: "Kamo an akon mga saksi, . . . ngan ako amo an Dios." (Isa. 43:12) Diri la kita mga tumuroo. Mga saksi kita nga nagpapamatuod ha publiko han importante nga mga kamatuoran nga aada ha giniyahan nga Pulong han Dios. Ano an mensahe nga iginsugo ha aton ni Jehova nga ipahibaro ha aton panahon? Nakasentro ito kan Jehova nga Dios, kan Jesu-Kristo, ngan ha Mesianiko nga Ginhadian. "KAHADLUKI AN [TOTOO NGA] DIOS, NGAN BANTAYI AN IYA MGA SUGO" MAIHA pa antes han Kristiano nga panahon, hi Je- hova nagsumat ha matinumanon nga hi Abraham mahitungod han kahikayan para ha "[ngatanan nga] mga nasud ha kalibotan" ha pagbendisyon ha ira kalugaringon. (Gen. 22:18) Iya liwat giniya- han hi Salomon ha pagsurat mahitungod han im- portante nga responsabilidad han ngatanan nga katawohan: "Kahadluki an [totoo nga] Dios, ngan bantayi an iya mga sugo; kay amo ini an bug- os nga turumanon han tawo." (Ekles. 12:13) Kondi paonan-o an mga tawo nga nag-uukoy ha ngata- nan nga mga nasud mahibabaro mahitungod hini nga mga butang? Bisan kon may-ada pirme mga tawo nga natoo ha pulong han Dios, ipinapakita han Biblia nga iginreserba ha "adlaw han Ginoo" an kaylap nga pagsangyaw han maopay nga sumat ha bug-os nga kalibotan nga aktuwal nga makakadangat ha ngatanan nga mga nasud. Nagtikang ini han 1914. (Pah. 1:10) Mahitungod hini nga panahon, an Pa- hayag 14:6, 7 nagtagna nga an importante nga pagpasamwak ilarom han giya han mga anghel pagbubuhaton ha "ngatanan nga nasud ngan pa- non, ngan yinaknan ngan katawohan." Sasagda- hon hira: "Kahadluki niyo an Dios, ngan tagi hiya niyo hin himaya; kay an oras han iya paghukom iini na: ngan pagsingbaha niyo adton naghimo han langit ngan han tuna, ngan dagat ngan mga burabod han mga tubig." Kaburut-on han Dios nga ini nga mensahe maipasamwak. May-ada kita pribilehiyo nga makigbahin hito nga buruhaton. 'An Totoo nga Dios.' Han nagpahayag hi Jeho- va, "Kamo an akon mga saksi," ito an kahimtang nga ginlalantugian an isyu han pagka-Dios. (Isa. 43:10) An mensahe nga kinahanglan ipahayag diri la nga an mga tawo sadang magkaada usa nga re- lihiyon o tumoo ha usa nga dios. Lugod, kinahang- lan tagan hira hin higayon nga mahibaro nga an Maglalarang han langit ngan han tuna amo la an totoo nga Dios. (Isa. 45:5, 18, 21, 22; Juan 17:3) An totoo la nga Dios an masasarigan ha pagtagna han tidaraon. Pribilehiyo naton nga ipatin-aw nga an katumanan han pulong ni Jehova ha naglabay naghahatag hin marig-on nga basihanan para han pagsarig nga an ngatanan nga iya iginsaad para ha tidaraon matutuman. - Jos. 23:14; Isa. 55:10, 11. 272
An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak Sugad han malalaoman, damu han aton ginsa- sangyawan an nagsisingba ha iba nga mga dios o nag-aangkon nga waray ginsisingba nga dios. Basi pamatian, bangin kinahanglan tikangan naton ha usa ka butang nga interesado an ngatanan. Ma- himo kita magpahimulos tikang ha ehemplo nga aada ha Buhat 17:22-31. Tigamni nga bisan kon mataktika hi apostol Pablo, matin-aw nga iya igin- saysay an pagin may-baratunon han ngatanan nga mga tawo ngadto ha Dios nga Maglalarang han langit ngan han tuna. Paonan-o naton ipapakilala ha mga tawo an ngaran han Dios? Waray mas epektibo kay han pagpakita hito ha ira ha Biblia - ha ira kalugari- ngon nga kopya kon posible. Ha pipira nga mga hubad, ito nga ngaran makikita hin yinukot ka be- ses. Ha iba, bangin makita la ito ha Salmo 83:18 o ha Eksodo 6:3-6, o bangin aada ito ha footnote han Eksodo 3:14, 15 o han 6:3. Ha damu nga mga hubad, an kasaliwan nga mga pulong, sugad han "Ginoo" ngan "Dios," iginbu- tang ha iba nga pagkasurat kon an teksto ha orihinal nga yi- naknan may-ada han personal nga ngaran han Dios. Kon an moderno nga mga parahubad bug-os nga nagkuha han per- sonal nga ngaran han Dios, ba- ngin kinahanglan gamiton mo an darodaan nga hubad han Biblia basi ipakita ha mga tawo kon ano an ginbuhat. Ha iba nga mga nasud bangin ipatin- aw mo an ngaran han Dios ha relihiyoso nga mga kanta o ha inskripsyon ha usa nga tinu- kod. AN NGATANAN NGA MGA TAWO KINAHANGLAN MAKABATI . . . Nga hi Jehova an Maglalarang han langit ngan han tuna. Pagpakilala han Ngaran han Dios. Ipakilala an ngaran han totoo nga Dios. Hinigug- ma ni Jehova an iya ngaran. (Eks. 3:15; Isa. 42:8) Karuyag niya nga mahibaro an mga tawo hito nga ngaran. Iya gin- pahinabo nga mahisurat an iya mahimayaon nga ngaran ha Biblia hin sobra 7,000 ka be- ses. Responsabilidad naton nga ipakilala ito ha mga tawo. - Deut. 4:35. Nga hi Jehova amo la an totoo nga Dios. Nga hi Jehova an Dios nga may-ada daku hinduro nga gugma, gihitaasi nga kinaad- man, hingpit nga hustisya, ngan gidadakui nga gahum. Nga may-ada kita baratunon kan Jehova ha aton binubuhat. An mga paglaom han kina- buhi ha tidaraon han ngatanan nga katawohan nadepende ha ira pagkilala kan Jehova ngan pag- tawag ha iya ha pagtoo. (Joel 2:32; Mal. 3:16; 2 Tes. 1:8) Kondi, kadam-an nga mga tawo an diri nakilala kan Jehova. Kaupod hito an damu nga mga tawo nga nag-aangkon nga nagsisingba hira ha Dios han Biblia. Bisan kon may-ada hira Bib- lia ngan nagbabasa hito, bangin diri pa gihapon hira maaram han personal nga ngaran han Dios tungod kay ginkuha ito tikang ha damu moderno nga mga hubad. An hinbabaroan la han iba nga mga tawo mahitungod ha ngaran nga Jehova amo nga an ira relihiyoso nga mga lider nagsiring ha ira nga diri gamiton ito. Bisan para hadton nagsisingba hin iba nga mga dios, an Jeremias 10:10-13 ha New World Trans- lation mahimo gamiton hin epektibo. Diri la ito nag-uunabi han ngaran han Dios kondi matin-aw liwat nga nagsasaysay kon hin-o hiya. Ayaw saliwani an ngaran nga Jehova hin mga ti- tulo sugad han "Dios" ngan "Ginoo," sugad han ginbubuhat han Kakristianohan. Diri ini nanga- ngahulogan nga an ngaran kinahanglan gamiton ha tinikangan han kada pag-istorya. Tungod han sayop nga panhunahuna, nadiri na an iba nga mga tawo nga makiistorya. Kondi katapos ipaha- mutang an basihanan han pag-istorya, ayaw likayi an paggamit han ngaran han Dios. 273
274 An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak Makatirigamnan nga ginagamit han Biblia an personal nga ngaran han Dios hin mas agsob kay han kabug-osan nga kadamu han pagga- mit hito han "Ginoo" ngan "Dios." Bisan kon to- too, an mga parasurat han Biblia waray magsari ha pag-upod han baraan nga ngaran ha ngata- nan nga mga pagsaysay. Ira ginamit ito ha natu- ral, normal, ngan matinalahuron nga paagi. Mao- pay nga susbaranan ito nga angay sundon. han gahum ni Jehova nagsusumat hin usa ka bu- tang mahitungod han iya personalidad, han iya mga suruklan, han iya katuyoan. Dad-a an aten- syon ha pagin timbang nga ipinakita ha paagi han pagpasabot ni Jehova han iya mga kalidad. Ipabati ha mga tawo an imo pagsaysay han imo kalugari- ngon nga mga pagbati mahitungod kan Jehova. An imo gugma kan Jehova makakabulig ha pag-aghat han sugad nga gugma ha iba. An Persona nga Iginpapaki- lala han Ngaran. Bisan kon an kamatuoran nga an Dios may- ada personal nga ngaran usa nga importante nga kamatuo- ran, siyahan la ito nga pitad ha pagkilala ha iya. An apurado nga mensahe ha aton panahon nag-aaghat ha ngatanan nga mga tawo nga mahadlok ha Dios. Pinaagi han aton ginsisiring, sadang kita mangalimbasog nga maaghat an sugad nga kahadlok ha Dios. Ini nga kahadlok amo an mao- pay nga kahadlok, matinalahu- ron nga kahadlok kan Jehova, hilarom nga pagtahod ha iya. (Sal. 89:7) Nag-uupod ito han paghibaro nga hi Jehova an gi- hitaasi nga Hukom ngan an aton paglaom ha tidaraon nga kinabuhi nadepende ha aton pagkaada han iya pag-uyon. (Luk. 12:5; Roma 14:12) Salit, an sugad nga kahadlok gin-uupdan hin hilarom nga gugma ha iya ngan, sugad nga resulta, han duro nga hing- yap nga lipayon hiya. (Deut. 10:12, 13) An diosnon nga kahadlok nagpapagios liwat ha aton nga ma- ngalas ha maraot, nga sundon an mga sugo han Dios, ngan singbahon hiya nga may-ada bug-os nga kasingkasing. (Deut. 5:29; 1 Kron. 28:9; Prob. 8:13) Nagpapanalipod ito ha aton kontra ha pagsa- ri ha pag-alagad ha Dios samtang ginhihigugma an mga butang ha kalibotan. - 1 Juan 2:15-17. AN ATON PAGSINGBA KAN JEHOVA . . . Sadang mapagios tungod han gugma ha iya. Sadang magtikang ha bug-os nga kasingkasing, diri ha ka- singkasing nga nahigugma liwat ha mga butang ha kalibotan. Jehova ngan tawagon hiya nga may pagtoo, kinahanglan makilala han mga tawo kon ano hiya nga klase hin Dios. Han iginpakila- la ni Jehova an iya ngaran kan Moises ha Bukid Sinai, labaw pa an Iya ginhimo kay ha pag-utro la han pulong nga "Jehova." Iya gindani an aten- syon ha pipira han Iya makatirigamnan nga mga kalidad. (Eks. 34:6, 7) Usa ito nga susbaranan nga angay subaron naton. Basi higugmaon hi Sadang magpamatuod kon mationan-o kapresyoso ha aton an inuyonan nga relasyon ha iya. Nagsasangyaw ka man ha bag-o nga interesado nga mga tawo o nagpapahayag ha kongregasyon, kon nagyayakan ka mahitungod han mga bendis- yon han Ginhadian, ipatin-aw kon ano an iginpa- pasabot hini mahitungod han Dios nga naghihi- mo han sugad nga mga saad. Kon gin-uunabi an iya mga sugo, pabug-ati an kinaadman ngan an gugma nga ipinapakita hito. Ipatin-aw nga an mga kinahanglanon han Dios diri naghahatag hin ka- kurian para ha aton kondi lugod, gindisenyo basi magpahimulos kita. (Isa. 48:17, 18; Mika 6:8) Ipaki- ta kon paonan-o an tagsa han mga kapahayagan An Ngaran han Dios - "An Marig-on nga Bal- warte." An mga tawo nga nakilala gud kan Jehova nagpapahimulos hin daku nga panalipod. Diri la ini tungod kay ginagamit nira an iya personal nga
An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak ngaran o naililista an pipira han iya mga kalidad. Tungod ito kay nasarig hira kan Jehova mismo. Ma- hitungod ha ira, an Proberbios 18:10 nasiring: "An ngaran ni Jehova amo an marig-on nga balwarte; An matadong nadalagan ngadto ngan naluluwas." Gamita hin maopay an mga higayon ha pag- aghat ha iba nga sumarig kan Jehova. (Sal. 37:3; Prob. 3:5, 6) An sugad nga pagsarig nagpapakita hin pagtoo kan Jehova ngan ha iya mga saad. (Heb. 11:6) Kon an mga tawo 'natawag ha ngaran ni Jeho- va' tungod kay maaram hira nga hiya an Soberano ha Uniberso, nahigugma ha iya mga paagi, ngan bug-os nga natoo nga an totoo nga kaluwasan magtitikang la ha iya, niyan - an Pulong han Dios nagpapasarig ha aton - maluluwas hira. (Roma 10: 13, 14) Samtang nagtututdo ka ha iba, buligi hira nga mapatubo ito nga klase han pagtoo may kala- botan ha ngatanan nga bahin han kinabuhi. Damu nga mga tawo an naatubang hin dag- ku nga personal nga mga problema. Bangin diri hira maaram han solusyon. Aghata hira ha pag- hibaro han kaburut-on ni Jehova, ha pagsarig ha iya, ngan ha pag-aplikar han ira hinbabaroan. (Sal. 25:5) Dasiga hira nga sinsero nga mag-ampo para han bulig han Dios ngan pasalamatan hiya tu- ngod han iya mga bendisyon. (Fil. 4:6, 7) Kon naki- kilala nira hi Jehova, diri la pinaagi han pagbasa hin pipira nga mga pulong ha Biblia kondi pinaa- gi liwat han pakaeksperyensya han katumanan han iya mga saad ha ira kalugaringon nga mga kina- buhi, magtitikang hira ha pagpahimulos han segu- ridad nga nagtitikang ha totoo nga pagsabot kon ano an ginrirepresentaran han ngaran ni Jehova. - Sal. 34:8; Jer. 17:7, 8. Gamita hin epektibo an tagsa nga higayon ha pagbulig ha mga tawo nga maapresyar an kinaad- man han kahadlok ha totoo nga Dios, hi Jehova, ngan han pagsunod ha iya mga sugo. 'PAGTESTIGO MAHITUNGOD KAN JESUS' KATAPOS han iya kabanhaw ngan antes hiya bu- malik ha langit, naghatag hi Jesu-Kristo hin mga instruksyon ha iya mga disipulo, nasiring: "Kamo mga matitestigo ko . . . ngadto ha sidsid gud han kalibotan." (Buh. 1:8) An maunungon nga mga su- rugoon han Dios ha aton panahon iginsasaysay su- gad nga adton 'may-ada buruhaton ha pagtestigo mahitungod kan Jesus.' (Pah. 12:17) Mationan-o ka kamaduruto mahitungod hito nga pagtestigo? maaram kon ano an iya ginbubuhat yana, ngan diri nira hinsasabtan kon paonan-o maaapektohan an ira mga kinabuhi pinaagi han iya bubuhaton ha tidaraon. Bangin sayop pa ngani nga maghu- nahuna hira nga an mga Saksi ni Jehova diri na- too kan Jesus. Pribilehiyo naton nga mangalimba- sog ha pagpahibaro han kamatuoran mahitungod hini nga mga butang. Damu nga mga tawo nga sinsero nga nasiring nga natoo hira kan Jesus an diri maaram han iya pag-eksister antes magin tawo. Diri nira mahisab- tan nga totoo hiya nga tawo han nakanhi pa ha tuna. Diri nira mahisabtan kon ano an iginpapa- sabot han iya pagin Anak han Dios. Gutiay gud la an ira hinbabaroan mahitungod han iya buruha- ton ha katumanan han katuyoan han Dios. Diri hira May-ada pa gihapon iba nga mga tawo nga diri natoo nga nabuhi gud an usa nga sugad han Jesus nga iginsaysay ha Biblia. Ginhuhunahuna han iba hi Jesus sugad la nga usa ka bantogan nga tawo. Damu an nagdudumiri han ideya nga hiya an Anak han Dios. An 'pagtestigo mahitungod kan Jesus' ha sugad nga mga tawo nagkikinahanglan hin daku nga pangalimbasog, pagpailob, ngan pagin-ma- taktika. 275
276 An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak Anoman an punto-de-bista han imo mga mama- rati, kinahanglan magkaada hira hin kahibaro mahitungod kan Jesu-Kristo kon karuyag nira mag- pahimulos han kahikayan han Dios para han kina- buhi nga waray kataposan. (Juan 17:3) An iginpa- hayag hin matin-aw nga kaburut-on han Dios amo nga an ngatanan nga nabubuhi kinahanglan 'dayag nga makakilala nga hi Jesu-Kristo amo an Ginoo' ngan kinahanglan magpasakop ha iya awtoridad. (Fil. 2:9-11) Salit, diri naton lilikyan la an isyu kon na- kakaistorya naton an mga tawo nga may-ada marig-on kondi sa- yop nga mga opinyon o dayag nga may-ginpapasulabi. Sam- tang ha iba nga mga kahimtang nakakagyakan kita nga may ka- gawasan mahitungod kan Jesu- Kristo - bisan ha aton siyahan nga pagbisita - ha iba, bangin kinahanglan maghimo kita hin mataktika nga mga komento nga mabulig ha aton mga ma- marati nga magtikang ha husto nga paghunahuna mahitungod ha iya. Bangin kinahanglan li- wat nga maghunahuna kita hin mga paagi ha pagpakilala han dugang nga mga bahin han to- piko ha tidaraon nga mga pagbisita. Kondi, bangin diri posible nga paghisgotan an ngatanan nga na- hiuupod tubtob nga magdumara kita hin usa ka pag-aram ha Biblia ha balay ha usa ka tawo. - 1 Tim. 2:3-7. kan Jesu-Kristo. (Juan 14:6) Gawas la kon hisabtan han tawo an importante nga buruhaton nga iginto- ka ni Jehova ha iya suhag nga Anak, imposible nga hisabtan an Biblia. Kay ano? Tungod kay ginhimo ni Jehova ini nga Anak nga magin nangunguna nga persona ha katumanan han ngatanan nga Iya mga katuyoan. (Kol. 1:17-20) An mga tagna ha Biblia na- kasentro hini nga kamatuoran. (Pah. 19:10) Hi Jesu-Kristo amo an usa nga pinaagi ha iya iginta- tagana an solusyon para ha nga- tanan nga mga problema nga iginbangon han pagrebelde ni Satanas ngan han sala ni Adan. - Heb. 2:5-9, 14, 15. BULIGI AN MGA TAWO NGA MAKASABOT . . . Nga an inuyonan nga relasyon ha Dios posible la pinaagi kan Jesu-Kristo. Nga an kaluwasan tikang ha sala ngan kamatayon posible la pinaagi han pagtoo kan Jesu- Kristo. Basi hisabtan an buruhaton ni Kristo, kinahanglan hisabtan han tawo nga an katawohan aada ha makalolooy nga kahim- tang nga tikang hito diri hira nakakatalwas han ira kalugari- ngon. Kita ngatanan natawo ha sala. Mahimo ini makaapekto ha aton ha magkalainlain nga mga paagi durante han aton pagki- nabuhi. Kondi, naabot an pana- hon nga nagriresulta ito ha ka- matayon. (Roma 3:23; 5:12) Mangatadongan uyon hito nga kamatuoran ha mga tawo nga imo ginsasangyawan. Katapos ipatin-aw nga pi- naagi han halad lukat ni Jesu-Kristo, mahigugma- on nga ginhimo ni Jehova an kaluwasan tikang ha sala ngan kamatayon nga posible para hadton nag- bubuhat hin pagtoo ngada hito nga tagana. (Mar. 10:45; Heb. 2:9) Nag-aabri ini han higayon para ha ira basi magpahimulos han waray kataposan nga kinabuhi ha kahingpitan. (Juan 3:16, 36) Diri ito posible ha iba nga paagi. (Buh. 4:12) Sugad nga magturutdo, ha pribado man o ha kongregasyon, pagbuhat hin labaw pa kay han pagsaysay la hini Nga kaburut-on han Dios nga makakilala han ngatanan hi Je- sus sugad nga Ginoo, diri la pinaagi han pagtawag ha iya hin Ginoo kondi pinaagi han pagsunod ha iya mga sugo. Nga totoo an ginsisiring han Biblia mahitungod kan Jesu- Kristo kondi nga an kadam-an han igintututdo han Kakristia- nohan mahitungod ha iya nagbabaliko han mga kamatu- oran. An Importante nga Buruhaton ni Jesus ha Katu- yoan han Dios. Kinahanglan naton buligan an mga tawo nga makasabot nga tungod kay hi Jesus "an dalan" ngan 'waray usa nga makakakadto ha Amay kon diri pinaagi ha iya,' imposible nga magkaada inuyonan nga relasyon ha Dios nga waray pagtoo
nga mga kamatuoran. Mapinairon ngan mapailu- bon nga parig-ona ha imo mga mamarati an ma- pasalamaton nga pagbati para ha bahin ni Kristo sugad nga aton Manunubos. An pag-apresyar hini nga regalo mahimo magkaada hin daku nga epek- to ha paggios, pamatasan, ngan mga tumong ha ki- nabuhi han usa ka tawo. - 2 Kor. 5:14, 15. Siyempre, iginhalad ni Jesus an iya kinabuhi hin makausa la. (Heb. 9:28) Kondi, aktibo hiya nga nag- aalagad sugad nga Hitaas nga Saserdote yana. Buli- gi an iba nga hisabtan kon ano an kahulogan hito. Nakakaeksperyensya ba hira hin tensyon, kapakya- san, pag-antos, o mga problema tungod han pagin diri maloloy-on han mga tawo ha ira palibot? Han tawhanon pa hi Jesus, naeksperyensyahan niya ini ngatanan. Maaram hiya han aton inaabat. Tungod han pagin diri hingpit, naabat ba kita han pangina- hanglan para han kalooy han Dios? Kon nag-aampo kita ha Dios para han kapasayloan pinaagi han ha- lad ni Jesus, nagios hi Jesus sugad nga 'kabulig han Amay.' Mapinairon nga 'nakikimalooy hiya para ha aton.' (1 Juan 2:1, 2; Roma 8:34) Tungod han halad ni Jesus ngan pinaagi han iya mga serbisyo sugad nga Hitaas nga Saserdote, nakakadaop kita ha 'tro- no han diri takos nga kalooy' ni Jehova basi makara- wat an bulig ha husto nga panahon. (Heb. 4:15, 16) Bisan kon diri kita hingpit, an bulig nga iginhahatag ni Jesus sugad nga Hitaas nga Saserdote nakakahi- mo ha aton nga mag-alagad ha Dios nga may-ada malimpyo nga konsensya. - Heb. 9:13, 14. Dugang pa, hi Jesus may-ada daku nga awto- ridad sugad nga usa nga pinili han Dios nga ma- gin Ulo han Kristiano nga kongregasyon. (Mat. 28:18; Efe. 1:22, 23) Sugad nga Ulo, nagtatagana hiya han ginkikinahanglan nga giya uyon ha kabu- rut-on han Dios. Kon nagtututdo ka ha iba, buli- gi hira nga makasabot nga hi Jesu-Kristo, ngan diri tawo, an Ulo han kongregasyon. (Mat. 23:10) Ti- kang ha imo siyahan nga pakiistorya ha mga in- teresado, dapita hira ha mga katirok ha lokal nga kongregasyon, diin gin-aadman naton an Biblia ha An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak bulig han mga barasahon nga igintatagana pinaagi han 'matinumanon ngan maaramon nga uripon.' Isaysay ha ira diri la kon hin-o an "uripon" kondi kon hin-o liwat an Agaron basi mahibaro hira han pagkaulo ni Jesus. (Mat. 24:45-47) Ipakilala hira ha mga tigurang, ngan isaysay an Kasuratanhon nga mga kuwalipikasyon nga kinahanglan maabot hini nga mga tigurang. (1 Tim. 3:1-7; Tito 1:5-9) Isaysay nga an kongregasyon diri gintatag-iya han mga ti- gurang kondi nabulig hira ha aton nga maglakat uyon ha mga pitad ni Jesu-Kristo. (Buh. 20:28; Efe. 4:16; 1 Ped. 5:2, 3) Buligi ini nga mga interesado nga makasabot nga may-ada organisado, bug-os- kalibotan nga sosiedad nga nagios ilarom han pag- kaulo ni Kristo. Aton hinbaroan tikang ha Mga Ebanghelyo nga han sinulod hi Jesus ha Jerusalem waray pag-iha an- tes hiya mamatay, gindayaw hiya han iya mga disi- pulo sugad nga "an hadi nga nakanhi ha ngaran han Ginoo!" (Luk. 19:38) Samtang dugang pa gud nga nag-aaram an mga tawo han Biblia, nahiba- baroan nira nga gintagan na yana ni Jehova hi Je- sus hin awtoridad ha pagmando nga nakakaapekto ha mga tawo han ngatanan nga mga nasud. (Dan. 7:13, 14) Kon nagpapahayag ka ha kongregasyon o nagdudumara hin mga pag-aram, parig-ona an apresasyon han mga tawo ha kon ano an sadang magin kahulogan han pagmando ni Jesus para ha aton ngatanan. Pabug-ati nga an paagi han aton pagkinabuhi nagpapakita kon natoo gud kita nga hi Jesu-Kris- to an Hadi ngan kon kinaburut-on nga nagpapasa- kop kita ha iya pagmando. Giyahi an atensyon ha buruhaton nga igintoka ni Jesus ha iya mga su- murunod, katapos hiya dihogan sugad nga Hadi. (Mat. 24:14; 28:18-20) Hisguti kon ano an ginsi- ring ni Jesus, an Urusahon nga Magsaragdon, ma- hitungod han mga angay unahon ha kinabuhi. (Isa. 9:6, 7; Mat. 6:19-34) Idirekta an atensyon ha pag- gios nga ginsiring han Prinsipe han Kamurayawan nga kinahanglan ipakita han iya mga sumurunod. (Mat. 20:25-27; Juan 13:35) Magin mabinantayon 277
278 An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak nga diri paghukman kon an iba nagbubuhat su- gad han ira sadang buhaton, kondi dasiga hira nga tagdon kon ano an ipinapakita han ira mga buhat mahitungod han ira pagpasakop ha pagkahadi ni Kristo. Samtang imo ginbubuhat ito, kilalaha nga kinahanglan mo magbuhat hin pariho. iya kalugaringon: 'Ano an bubuhaton ni Jesus ha sugad hini nga kahimtang? An akon ba bubuhaton magpapakita hin husto nga apresasyon ha iya gin- buhat para ha akon?' Kon nagpapahayag ka ha atubangan han kon- gregasyon, ayaw hunahunaa nga tungod kay may- ada na pagtoo kan Jesus an imo kabugtoan, diri na kinahanglanon an pagdani hin labaw nga aten- syon ha iya. An imo ginsisiring mas magkakaada kahulogan kon imo parig-unon ito nga pagtoo. Kon nag-iistor- ya ka mahitungod han mga ka- tirok, ikaw-ing ini ha buruha- ton ni Jesus sugad nga Ulo han kongregasyon. Kon nag-iistorya ka han ministeryo ha kanataran, aghata an atensyon ha paggios nga ipinakita ni Jesus samtang ginbubuhat niya an iya minis- teryo, ngan ipresenta an minis- teryo upod an pagsabot mahitu- ngod han ginbubuhat ni Kristo sugad nga Hadi ha pagtirok han mga tawo para ha kaluwasan ngadto ha bag-o nga kalibotan. Matin-aw nga dugang pa an ginkikinahanglan kay ha paghi- baro la han basihanan nga mga kamatuoran mahitungod kan Jesus. Basi magin to- too nga mga Kristiano, an mga tawo kinahanglan magbuhat hin pagtoo ha iya ngan higugmaon gud hiya. An sugad nga gugma nagpapagios hin mau- nungon nga pagsunod. (Juan 14:15, 21) Nakakahi- mo ito ha mga tawo nga magin marig-on ha pag- too ilarom han kakurian, magpadayon ha paglakat ha mga pitad ni Kristo ha ira bug-os nga kinabuhi, pamatud-an nga hamtong nga mga Kristiano hira nga marig-on nga 'nakagamot ngan natukod ha pundasyon.' (Efe. 3:17) An sugad nga buhat nagda- dara hin himaya ngadto kan Jehova, an Dios ngan Amay ni Jesu-Kristo. Ibutang hi Kristo Sugad nga Pundasyon. Iginpa- pariho han Biblia an buruhaton han paghimo hin Kristiano nga disipulo ha pagtukod hin es- traktura nga hi Jesu-Kristo amo an pundasyon. (1 Kor. 3:10-15) Basi matuman ini, buligi an mga tawo nga makilala hi Jesus su- gad han pagkasaysay ha iya han Biblia. Magin mabinantayon nga diri nira hunahunaon nga ikaw an ira ginsusunod. (1 Kor. 3:4-7) Idirekta an ira atensyon ngadto kan Jesu-Kristo. PAKIANHI AN IMO KALUGARINGON: Pinamamatud-an ko ba nga hinsasabtan ko hin matin-aw an buruhaton ni Jesu-Kristo su- gad nga pinili nga Ulo han kongregasyon? Marig-on ba nga nagpapagios ha akon kinabuhi an apresas- yon ha halad ni Kristo sugad han sadang nga magin epekto hito? Kon iginbutang hin maopay an pundasyon, hisasabtan han mga estudyante nga hi Kris- to nagbilin hin usa nga susbara- nan para ha aton 'nga sundon hin maopay an iya mga pitad.' (1 Ped. 2:21) Basi maparig-on ito, dasiga an mga estudyante nga basahon an Mga Ebanghel- yo diri la sugad nga totoo nga kasaysayan kondi sugad nga susbaranan nga angay sundon. Buligi hira nga hinumdoman ngan sundon an mga paggi- os ngan mga kalidad nga ipinakita ni Jesus. Dasiga hira nga tagdon kon ano an inabat ni Jesus mahitu- ngod ha iya Amay, kon paonan-o hiya nagpailob ha mga pagsulay ngan mga kakurian, kon paonan-o hiya nagpakita hin pagpasakop ha Dios, ngan kon paonan-o niya gintrato an mga tawo ha magka- lainlain nga mga kahimtang. Pabug-ati an buruha- ton nga ginbuhat ni Jesus ha iya kinabuhi. Katapos, kon umatubang hin mga desisyon ngan mga pag- sari ha kinabuhi, an estudyante magpapakiana ha Paonan-o ko maipapahiuyon hin mas labaw pa an akon mga paggios ngan mga batasan ha susbaranan nga ipinakita han Anak han Dios?
An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak "INI NGA MAOPAY NGA SUMAT HAN GINHADIAN" HAN iginhahatag an mga detalye mahitungod han tigaman han iya presensya ngan han kataposan han sistema han mga butang, hi Jesus nagtagna: "Ini nga maopay nga sumat han ginhadian igwa- wali ha bug-os nga kalibotan ha pagpamatuod ha ngatanan nga mga nasud; ngan niyan an katapo- san maabot." - Mat. 24:14. karawat tikang ha "Tigurang ha mga Adlaw," hi Je- hova nga Dios, hin "kagamhanan, ngan [hin] hi- maya, ngan [hin] usa nga ginhadian, nga an ngatanan nga mga katawohan, mga nasud, ngan mga yinaknan mag-alagad ha iya." (Dan. 7:13, 14) Ito nga hitabo nga may-ada epekto ha bug-os nga uniberso nahitabo ha langit han tuig 1914. Katapos hito, an Yawa ngan an iya mga demon- yo iginhulog nganhi ha tuna. (Pah. 12:7-10) An daan nga sis- tema han mga butang sinu- lod na ha kataposan nga mga adlaw hito. Kondi antes bug-os nga kuhaon ito, ginhihimo ha bug-os nga kalibotan an pag- pasamwak nga an Mesianiko nga Hadi ni Jehova nagmaman- do na yana tikang ha iya langit- non nga trono. Ginsusumatan an mga tawo ha bisan diin. An ira paggios nagpapakita han ira pagtagad ha Gihitaasi su- gad nga Magmarando ha 'gin- hadian han katawohan.' - Dan. 4:32. Ano gud ini nga mensahe nga magkakaada hin sugad ka- haluag nga publisidad? Mahi- tungod ito han Ginhadian nga igintutdo ni Jesus ha aton nga ig-ampo ha Dios, nasiring: "Ku- manhi an imo ginhadian." (Mat. 6:10) Iginsasaysay ito han Pahayag 11:15 sugad nga 'an ginhadian han aton Ginoo [hi Jehova] ngan han iya Kristo' tu- ngod kay an awtoridad ha pag- mando nagtitikang kan Jehova ngan iginhatag kan Kristo su- gad nga Hadi. Kondi, tigamni nga an mensahe nga ginsiring ni Jesus nga ipapasamwak ha aton panahon mas haluag an lukop kay han iginsangyaw han iya mga sumurunod ha siya- han nga siglo. Hira nagsiring ha mga tawo: "An ginhadian han Dios nagtitikahirani na ha iyo." (Luk. 10:9) Hi Jesus, an usa nga gindiho- gan nga magin Hadi, hito nga panahon nakada ha ira butnga. Kondi sugad han nahirekord ha Mateo 24:14, igintagna ni Jesus an bug-os-kalibotan nga pagpasamwak han usa pa nga importante nga hi- tabo ha katumanan han katuyoan han Dios. ISUMAT HA MGA TAWO . . . Nga an Ginhadian han Dios nagmamando na yana tikang ha mga langit ngan ha diri mag-iiha masaliwan ha ngata- nan nga pagmando han tawo. Nga babag-ohon han Ginhadi- an an tuna ngadto ha usa ka paraiso nga puno hin mga tawo nga nahigugma ha Dios ngan ha ira igkasi-tawo. Nga pinaagi la han Ginhadi- an bug-os nga matatagbaw an maopay nga mga hingyap han ngatanan nga mga tawo. Nga pinaagi han aton gin- bubuhat yana aton ipinapakita kon karuyag ba naton magin mga sakop han Ginhadian han Dios. Oo, damu pa an tiarabot - damu pa gud! Nag-aampo pa gihapon kita nga, "Kumanhi an imo ginhadian," kondi diri ito tungod han ideya nga an katukod han Ginhadian han Dios ha tidaraon pa. Lugod, tu- ngod ito han ideya nga an langitnon nga Ginha- dian magios ha sigurado nga paagi ha pagtuman han mga tagna sugad han Daniel 2:44 ngan Paha- yag 21:2-4. Babag-ohon hito an tuna ngadto ha usa ka paraiso nga puno hin katawohan nga nahigug- ma ha Dios ngan ha ira igkasitawo. Samtang igin- sasangyaw naton "ini nga maopay nga sumat han Hi propeta Daniel gintagan hin bisyon mahitu- ngod hini nga panhitabo. Nakita niya an "usa nga pariho han anak han tawo," hi Jesu-Kristo, nga na- 279
280 An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak ginhadian," aton iginpapatin-aw iton tidaraon nga mga paglaom. Kondi may pagsarig liwat nga igin- papahibaro naton nga iginhatag na ni Jehova ha iya Anak an bug-os nga awtoridad ha pagmando. Ginpapabug-atan mo ba ini nga maopay nga su- mat kon nagsasangyaw ka mahitungod han Ginha- dian? Iginsasaysay an Ginhadian. Paonan-o naton ma- tutuman an sugo ha aton nga ipasamwak an Gin- hadian han Dios? Mahimo naton mapukaw an interes pinaagi han pagtikang hin mga pakiistor- ya mahitungod ha magkalainlain nga topiko, kon- di sadang ipatin-aw dayon naton nga mahitungod han Ginhadian han Dios an aton mensahe. An usa nga importante nga bahin hini nga buru- haton nag-uupod han pagbasa o pagkotar hin mga teksto nga naghihisgot han Ginhadian. Kon nag- hihisgot ka mahitungod han Ginhadian, siguroha nga an imo kaistorya nakakasabot kon ano ito. Ba- ngin dugang pa an ginkikinahanglan kay han pag- siring la nga usa nga gobyerno an Ginhadian han Dios. Bangin makurian an iba nga mga tawo ha paghunahuna han usa ka butang nga diri nakiki- ta sugad nga usa nga gobyerno. Mahimo ka ma- ngatadongan ha ira ha magkalainlain nga paagi. Pananglitan, diri nakikita an grabidad, kondi may- ada ito gamhanan nga epekto ha aton mga kina- buhi. Diri naton nakikita an Usa nga naghimo han balaud han grabidad, kondi matin-aw nga may- ada hiya daku nga gahum. An Biblia nag-uunabi ha iya sugad nga an 'Hadi ha kadayonan.' (1 Tim. 1:17) O mahimo ka magsiring nga ha daku nga na- sud, damu nga mga tawo an waray pa gud maka- kadto ha kapital nga siyudad o makakita hin per- sonal ha ira magmarando. Hinbabaroan nira an mahitungod hini pinaagi han mga sumat ha paha- yagan. Ha pariho nga paagi, an Biblia, nga igin- publikar ha sobra 2,200 nga yinaknan, nagsusu- mat ha aton mahitungod han Ginhadian han Dios; nagsusumat ito ha aton kon hin-o an gintapo- ran hin awtoridad ngan kon ano an ginbubuhat han Ginhadian. An Barantayan, nga iginpupubli- kar ha mas damu nga mga yinaknan kay han bisan ano nga peryodiko, debotado nga "Nagsasamwak han Ginhadian ni Jehova," sugad han ginsisiring ha kobre. Basi mabuligan an mga tawo nga makasabot kon ano an Ginhadian, mahimo mo unabihon an pipira nga mga butang nga karuyag nira nga hi- moon han mga gobyerno: seguridad ha ekonomi- ya, kamurayawan, kawaray krimen, waray pagpa- sulabi nga pagtrato ha ngatanan nga mga tribo, edukasyon, ngan pag-ataman han kahimsog. Ipa- kita nga pinaagi la han Ginhadian han Dios nga ini ngan an ngatanan iba pa nga maopay nga mga hingyap han katawohan bug-os nga matatagbaw. - Sal. 145:16. Pangalimbasugi nga iaghat ha mga tawo an hingyap nga magin mga sakop han Ginhadian, diin nagmamando hi Jesu-Kristo sugad nga Hadi. Ipatin-aw an mga milagro nga iya ginbuhat su- gad nga abanse nga mga pagpakita han iya bubu- haton sugad nga langitnon nga Hadi. Agsob nga ig-istorya an makaruruyag nga mga kalidad nga iya iginpakita. (Mat. 8:2, 3; 11:28-30) Isaysay nga iya iginhalad an iya kinabuhi para ha aton ngan pagkatapos hito ginbanhaw hiya han Dios ngadto ha diri-mamaratyon nga kinabuhi ha mga langit. Tikang didto hiya nagmamando sugad nga Hadi. - Buh. 2:29-35. Pabug-ati nga an Ginhadian han Dios nagma- mando na yana tikang ha mga langit. Kondi, hu- nahunaa nga an kadam-an nga mga tawo diri na- kakaeksperyensya han mga kahimtang nga ha ira hunahuna magigin pamatuod han sugad nga pag- mando. Tagda ito, ngan pakianhi kon maaram hira kon ano an ginsiring ni Jesu-Kristo nga magigin pa- matuod hito. Ipatin-aw an pipira han mga bahin han tigaman nga aada ha Mateo kapitulo 24, Mar- kos kapitulo 13, o Lukas kapitulo 21. Katapos, mag- pakiana kon kay ano nga an kahitrono ni Kristo ha langit magtutugway ha sugad nga mga kahimtang
An Mensahe nga Kinahanglan Naton Ipasamwak ha tuna. Dad-a an atensyon ngadto ha Pahayag 12:7-10, 12. Ginhadian, may-ada mga desisyon nga kinahang- lan niya himoon. Mationan-o kadaku nga pagpa- bili an iya ihahatag ha Ginhadian han Dios ha iya kalugaringon nga kinabuhi? Ginsagda ni Jesus an iya mga disipulo nga 'padayon nga pamilngon si- yahan an ginhadian.' (Mat. 6:33) Paonan-o naton mabubuligan an mga igkasi-Kristiano ha pagbuhat hito? Pinaagi han pagpakita naton hin maopay nga susbaranan ngan pinaagi han pag-istorya han mga higayon nga mapapahimulsan. Usahay, pinaagi han pagpakiana kon gintagad na ba han usa ka tawo an espisipiko nga mga posibi- lidad ngan pinaagi han pagsu- mat hin mga eksperyensya ha pagpakita kon ano an ginbubu- hat han iba. Pinaagi han pag- istorya han mga asoy ha Biblia ha paagi nga magpapahilarom ini han gugma han usa kan Je- hova. Pinaagi han pagpatin-aw han pagkatotoo han Ginhadian. Pinaagi han pag- pabug-at kon mationan-o gud kaimportante an bu- ruhaton nga pagpasamwak han Ginhadian. An gi- dadakui nga kaopayan agsob nga nahihimo, diri pinaagi han pagsumat ha mga tawo kon ano an ki- nahanglan buhaton, kondi pinaagi han pagpagios ha ira nga maghingyap ha pagbuhat hito. Sugad nga aktuwal nga ebidensya han kon ano an ginbubuhat han Ginhadian han Dios, basa- ha an Mateo 24:14, ngan isaysay an programa han edukasyon ha Biblia ha bug-os nga kalibotan nga nahitatabo yana. (Isa. 54:13) Sumati an mga tawo mahitungod han magkalainlain nga mga es- kwelahan diin nagpapahimulos an mga Saksi ni Jehova - ngata- nan basado ha Biblia, ngatanan gindudumara nga waray ba- yad. Isaysay nga dugang pa ha aton pagsangyaw ha balay-ba- lay, nagtatanyag kita hin libre nga pagtutdo ha Biblia ha mga indibiduwal ngan mga pamilya ha sobra 230 nga nasud. Ano nga tawhanon nga gobyerno an makakagtagana han sugad ka- kaylap nga programa han edu- kasyon diri la para ha mga sa- kop hito kondi para ha mga tawo ha bug-os nga tuna? Dapita an mga tawo nga kumadto ha King- dom Hall, nga tumambong ha mga asembleya ngan mga kombensyon han mga Saksi ni Jeho- va, basi makita an ebidensya kon paonan-o an su- gad nga edukasyon nakakaapekto ha mga kinabu- hi han mga tawo. - Isa. 2:2-4; 32:1, 17; Juan 13:35. PAKIANHI AN IMO KALUGARINGON: An akon ba paagi han pag- kinabuhi nagpapakita nga akon ginbibiling siyahan an Ginha- dian? May-ada ba ako mahihimo nga mga pagpahiuyon basi bug-os nga mabuhat ini? Ano an mahimo ko buhaton basi maaghat an iba nga maghingyap nga pamilngon si- yahan an Ginhadian? Kondi makakasabot ba an tagbalay kon pao- nan-o naaapektohan an iya kalugaringon nga pag- kinabuhi? Mahimo mo ipatin-aw hin mataktika nga an katuyoan han imo pagbisita amo an pagsaysay han higayon nga abrido para ha ngatanan nga pili- on an kinabuhi sugad nga mga sakop han Ginhadi- an han Dios. Paonan-o? Pinaagi han paghibaro kon ano an ginkikinahanglan han Dios ngan pagkina- buhi uyon hito yana. - Deut. 30:19, 20; Pah. 22:17. Pagbulig ha Iba nga Unahon an Ginhadian. Bi- san katapos karawaton han tawo an mensahe han Sigurado nga an importante nga mensahe nga kinahanglan ipasamwak naton ngatanan nakasen- tro siyahan kan Jehova nga Dios, kan Jesu-Kris- to, ngan ha Ginhadian. An importante nga mga kamatuoran mahitungod hini sadang pabug-atan ha aton pagsangyaw ha publiko, ha aton mga kon- gregasyon, ngan ha aton personal nga pagkina- buhi. Kon binubuhat naton ito, aton ipinapakita nga nagpapahimulos gud kita han aton edukas- yon tikang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Minis- teryo. 281
MGA GIYA PARA HA MGA PARAMANGNO HAN ESKWELAHAN HA KADA kongregasyon, usa nga tigurang an gin- pipili nga magin paramangno han Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Kon gintaporan ka hini nga responsabilidad, an imo kadasig para ha es- kwelahan ngan an imo personal nga interes ha pag-uswag han kada estudyante magigin impor- tante nga mga bahin ha mahihimo han eskwela- han ha iyo lugar. Kon an bahin han estudyante magsobra ha oras, ikaw o an usa nga kabulig sadang maghatag hin senyal. Sadang tapuson han estudyante an iya gin- sisiring ngan malusad ha entablado. Kon an iba nga bahin han programa magsobra ha oras, hali- pota an imo mga komento, ngan hisguti ito kaupod han bugto katapos han katirok. Usa ka importante nga bahin han imo toka amo an pagdumara han sinemana nga Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo han iyo kongregasyon. Hinumdumi nga dugang pa ha mga estudyante nga may-ada mga toka ha espisipiko nga mga okas- yon, may-ada iba pa nga natambong. Dumaraha an eskwelahan ha paagi nga an bug-os nga kongre- gasyon makarawat hin makapagios, praktikal nga mga pahinumdom nga may kalabotan ha diri ma- minos ha usa han mga katuyoan han eskwelahan nga gin-unabi ha pahina 5 tubtob 8 hini nga arad- man nga libro. Magin matinagaron ha ngatanan nga mga es- tudyante, igin-eskedyol man hira ha pagdumara han mga toka ha pagbasa, paghatag hin mga pre- sentasyon nga demonstrasyon an estilo, o pagpa- hayag. Buligi hira nga hunahunaon nga an ira ginbubuhat diri la usa nga toka kondi usa nga hi- gayon ha pag-uswag ha ira pag-alagad kan Jeho- va. Siyempre, an ira personal nga pangalimbasog amo an importante nga bulig ha ira pag-uswag. Kondi importante liwat nga imo ipakita an mapi- nairon nga pagtagad, buligan hira nga masab- tan an bili han mga punto han sagdon, ngan isay- say kon paonan-o iaaplikar an sugad nga sagdon. Basi matuman ito, pamati hin maopay ha kada ba- hin basi maihatag mo an mapulsanon nga mga ko- mento. Kon presente ka, ikaw an sadang magdumara han eskwelahan. Kon may-ada okasyon nga diri ka makakatambong, an usa pa nga tigurang nga gin- pili na hadto han lawas han mga tigurang an sadang magdumara han eskwelahan. Kon nagkiki- nahanglan ka hin bulig ha pag-andam hin mga es- kedyol, pagsurat ngan panhatag han mga toka, o paghikay para han mga kasaliwan ha programa, an usa nga ministeryal nga surugoon nga igintoka han lawas han mga tigurang mahimo bumulig ha pag- buhat hini. Pagpalista han mga Estudyante. Dasiga an nga- tanan nga mga magwarali nga magpalista ha es- kwelahan. An iba nga aktibo nga nakikig-upod ha kongregasyon mahimo magpalista kon nauyon hira ha mga katutdoan han Biblia ngan an ira pag- kinabuhi nauyon ha Kristiano nga mga prinsipyo. Kon an usa nagpapahayag han hingyap nga mag- palista, sinsero nga hatagi hiya hin kumendasyon. Kon diri pa hiya usa nga magwarali, ikaw sugad nga paramangno han eskwelahan an sadang mag- hisgot ha iya han mga kinahanglanon ha pagpa- lista ha eskwelahan, mas maopay nga buhaton ito ha atubangan han usa nga nagdudumara han pag- aram ha Biblia ha iya (o ha atubangan han tumu- roo nga kag-anak). Ini nga mga kinahanglanon pa- riho han ginkikinahanglan ha usa ka tawo basi magin diri-bawtismado nga magwarali. Aada ito ha pahina 97 tubtob 99 han Organized to Accom- plish Our Ministry. Tipigi pirme an bag-o nga lista han ngatanan nga nagpalista ha eskwelahan. Siguroha nga matikangan ngan matapos an es- kwelahan ha husto nga oras. Ipakita an maopay nga susbaranan pinaagi han pagtipig han imo mga komento ha sulod han igintugot nga oras para hito. Paggamit han Porma Para ha Sagdon. An por- ma para ha sagdon han tagsa nga estudyante aada 282
Mga Giya Para ha mga Paramangno han Eskwelahan ha iya personal nga kopya han aradman-nga-libro, ha pahina 79 tubtob 81. Sugad han ipinapakita han magkalainlain nga kolor, an bisan ano nga punto han sagdon tikang ha 1 tubtob 17 mahimo gamiton kon an estudyante gintokahan ha pagbasa. Para ha demonstrasyon nga estilo han mga presentasyon, mahimo gamiton an bisan ano nga punto han sag- don gawas han 7, 52, ngan 53. An sagdon para ha mga pahayag nag-uupod han ngatanan nga mga punto gawas han 7, 18, ngan 30. ha ira pag-uswag sugad nga epektibo nga mga mamumulong ngan mga magturutdo. Bisan kon an usa nga estudyante maiha na nga nakalista ha eskwelahan, magpapahimulos gud hiya ha pag-aram ngan pag-aplikar han tagsa nga leksyon. Basi mabuligan an mga estudyante nga may-ada espisipiko nga mga panginahanglan, ma- himo mo pilion an espisipiko nga mga kuwalidad han pagyakan basi buhaton nira imbes nga sundon an porma para ha sagdon sumala ha pagkasuru- nod hito. Kon igintutoka an usa nga punto han sagdon, sa- dang tigamnan han paramangno han eskwelahan pinaagi hin lapis ilarom han "Petsa han Toka" an es- pasyo nga igintagana sapit hito nga punto ha por- ma para ha sagdon ha libro han estudyante. Ka- tapos himoon han estudyante an iya toka, pribado nga pakianhi kon iya ba ginbuhat an (mga) pag- bansay nga ipinakita ha kataposan han paghisgot han punto han sagdon. Kon iya ginbuhat, sadang markahan hin tsek an kahon ha porma. Kon igin- rirekomenda mo nga magpadayon hiya ha pagbu- hat han pariho nga punto han sagdon, diri na ki- nahanglanon an dugang nga marka ha porma para ha sagdon; ayaw na la pagsurati an blangko para ha "Petsa han Natapos." Sadang la ito markahan kon andam na hiya pagpadayon ngadto ha iba nga punto. Dugang pa, ha pahina 82 han libro han es- tudyante, ha wala nga bahin han kahimtang nga ginamit, sadang ibutang an petsa katapos han tag- sa nga bahin han estudyante. May-ada espasyo ha porma para ha sagdon ngan ha lista han mga ka- himtang basi an kada tagsa mahimo gamiton hin makaduha ka beses. Sadang dad-on han mga es- tudyante an ira mga libro durante han programa. Itoka an usa la nga punto han sagdon ha pag- yakan ha kada panahon. Kasagaran, gimaopayi an pagtoka han mga punto han sagdon uyon ha pag- kasurunod hito. Kondi, kon an iba nga mga estud- yante nagpapakita hin maopay gud nga abilidad, mahimo mo hira dasigon nga maglugaring ha pag- aram ngan pag-aplikar han espisipiko nga mga lek- syon. Dida hito mabubuligan mo hira ha mga pun- to nga ginhuhunahuna mo nga makakabulig gud Paghatag hin Sagdon. Kon nagsasagdon, gami- ta hin maopay an mga susbaranan ngan mga prin- sipyo ha Biblia. Sadang abaton han mga estudyan- te nga an sagdon ngan an paagi han pagsagdon ginigiyahan han hitaas nga mga prinsipyo han Pu- long han Dios. Hinumdumi nga 'igkasi-magburuhat' ka han imo kabugtoan. (2 Kor. 1:24) Pariho ha ira, kina- hanglan magpadayon ka ha pagbuhat basi mag-uswag sugad nga mamumulong ngan mag- turutdo. Personal nga pag-admi an libro nga Mag- pahimulos han Edukasyon Tikang ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo, iaplikar an mga sagdon hito, ngan ipakita an maopay nga susbaranan basi subaron han iba. Samtang ginbubuhat mo ito, himoa nga imo tu- mong an pagbulig ha mga estudyante nga magin maopay nga mga magbarasa, maabtik nga mga mamumulong, ngan epektibo nga mga magturut- do. Basi matuman ito, pangalimbasog nga ihatag an bisan ano nga ginkikinahanglan nga bulig basi makasabot an mga estudyante han magkalainla- in nga mga kuwalidad han pagyakan, kon kay ano nga importante ini, ngan kon paonan-o mapapaus- wag ito. Ini nga aradman nga libro ginhimo ha pa- agi nga mabulig ha imo ha pagbuhat hito. Kondi, labaw pa an agsob nga kinahanglan mo buhaton kay han pagbasa la han mga pulong ha libro. His- guti an ideya nga iginpapahayag hito ngan kon pa- onan-o iaaplikar ito. Kon nabuhat hin maopay han estudyante an usa nga punto, hatagi hiya hin kumendasyon. Isaysay 283
284 Mga Giya Para ha mga Paramangno han Eskwelahan hin halipot kon ano an nakahimo hito nga magin epektibo o kon kay ano nga importante an iya gin- buhat. Kon magpapahimulos hiya ha paghatag hin dugang nga atensyon ha usa nga butang, siguroha nga hinsasabtan niya kon kay ano. Hisguti kon pa- onan-o makakab-ot ito nga tumong. Magin espisi- piko, ngan ha pariho nga panahon, magin mapina- iron. Hunahunaa nga para ha damu nga tawo, ma- kuri hinduro an pagtindog basi maghatag hin pre- sentasyon ha atubangan han usa nga grupo. Kon inaabat han usa nga tawo nga diri maopay an iya pagpresenta, bangin magruhaduha hiya kon sa- dang niya ipadayon an pangalimbasog. Subara hi Jesus, nga waray bari-a an "bagakay nga basag" o paronga an "pabilo nga nag-aaso." (Mat. 12:20) Tagda an emosyonal nga kahimtang han estudyan- te. Kon nagsasagdon, himoa nga giya kon an es- tudyante bag-o pa la o may-eksperyensya na nga magwarali. An mapinairon ngan sinsero nga ku- mendasyon mahimo magparig-on ha mga tawo nga padayon nga buhaton an ira gimaopayi. magyakan ha pagdayaw kan Jehova ngan pagbu- lig ha iba nga makilala ngan higugmaon hiya. Gin- babansay kita basi masangkapan ha pagbuhat hin epektibo han buruhaton nga gin-unabi ha Mateo 24:14 ngan 28:19, 20. Ha pag-abot han panahon an bawtismado nga kabugtoan nga kalalakin-an nga kuwalipikado bangin hangyoon nga bumulig ha pagmangno 'han panon han Dios' sugad nga mga mamumulong ngan mga magturutdo ha publiko. - 1 Ped. 5:2, 3. Isuhestyon nga basahon han mga estudyante an ginhihisgotan ha aradman-nga-libro mahitungod han ira sunod nga punto ha sagdon sulod hin pi- pira ka adlaw katapos nga igintoka ito. Dasiga hira nga iaplikar an ira hinbabaroan ha pag-andam han ira mga bahin ha eskwelahan, ha adlaw-adlaw nga pakiistorya, ha pagkomento ha mga katirok, ngan ha pag-alagad ha kanataran. Paghimo hin mga Toka. Kasagaran nga sadang ini buhaton hin abanse nga diri maminos ha tulo ka semana. An ngatanan nga mga toka sadang isurat kon posible. Tratoha an tagsa nga estudyante ha matinala- huron nga paagi. An Roma 12:10 nagsusumat ha aton: 'Ha pagpakita hin dungog ha usa kag usa manguna kamo.' Angayan gud nga sagdon para ha usa nga paramangno ha Teokratiko nga Es- kwelahan ha Ministeryo! Kon an estudyante mas magurang ha imo, magin mahunahunaon ha pag- aplikar han giya nga iginhatag ha 1 Timoteo 5: 1, 2. Kondi, anoman an edad han tawo, kon igin- hahatag ha malumo nga paagi an sagdon mahitu- ngod ha paghimo hin mga pagpahiuyon ha iya pa- agi han pagbuhat han mga butang, kasagaran nga mas masayon ito karawaton. - Prob. 25:11. Kon nagsasagdon, pabug-ati ha estudyante an katuyoan han pagbansay. Ito nga katuyoan diri la an pagbuhat hin igo basi kumarawat hin kumen- dasyon ngan sumatan nga magpadayon ngadto ha sunod nga punto han sagdon. An tumong diri basi magin usa nga mamumulong ngan magturut- do nga dadayawon han iba. (Prob. 25:27) An aton hingyap amo an paggamit han aton abilidad nga Sadang itoka ha mga tigurang an mga bahin nga nahiuupod an pagtutdo ha kongregasyon, labi na hadton makakagdumara hin epektibo han sugad nga mga bahin, ngan ha ministeryal nga mga suru- goon nga epektibo nga mga magturutdo. Ha pagdesisyon kon ano nga mga bahin han es- tudyante an itutoka ha kabugtoan nga kalalakin-an ngan kon ano an itutoka ha kabugtoan nga kaba- bayin-an, sunda an mga instruksyon nga iginhatag kaupod ha eskedyol han eskwelahan. Kon gutiay la an kabugtoan nga kalalakin-an kondi damu an ka- bugtoan nga kababayin-an nga tatagan hin mga toka han estudyante, magin mabinantayon ha pag- hatag ha kabugtoan nga kalalakin-an hin igo nga higayon ha paghatag hin mga pahayag nga diri la pagbasa ha Biblia. Tagda an mga kahimtang han mga indibiduwal kon naghihimo hin mga toka. Kinahanglan ba nga itoka an usa nga tigurang o ministeryal nga suru- goon nga magpahayag ha eskwelahan hito mismo nga gab-i nga may-ada hiya bahin ha Katirok ha
Mga Giya Para ha mga Paramangno han Eskwelahan Pag-alagad o hito mismo nga semana nga may-ada hiya pahayag publiko ha kongregasyon? Kinahang- lan ba nga itoka an usa nga bugto nga babaye nga maghatag hin presentasyon hito mismo nga gab-i nga may bahin an usa han iya batan-on nga mga anak, nga bangin kinahanglan niya buligan? Labi na ha kahimtang han usa nga bata o usa nga estud- yante ha Biblia nga diri pa bawtismado, angayan ba an topiko? Siguroha nga angayan an toka para ha punto han sagdon nga ginbubuhat han estud- yante. Para ha mga toka nga iginhahatag ha kabugto- an nga kababayin-an, an estudyante an kasagaran nga magpipili han iya kalugaringon nga kahimtang uyon ha mga instruksyon ha pahina 78 ngan 82. Usa nga kabulig an sadang itoka, kondi mahimo gamiton an dugang nga kabulig. Kon naghahang- yo an estudyante hin kabulig nga maangay gud ha pagdemonstrar han espisipiko nga kahimtang, sa- dang ipakita an pagtagad para hito nga hangyo. lan tutdoan ha pagbasa han yinaknan nga ginaga- mit ha kongregasyon, mahimo ka maghikay para hini dugang pa han Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Mahimo mahiupod hini nga pagtutdo an paghibaro ha pagbasa ngan pagsurat, o an tu- mong hito mahimo nga para ha pagpauswag han pagbasa. An sugad nga mga klase diri kinahanglan du- marahon nga kadungan han mga toka han es- tudyante ha Teokratiko nga Eskwelahan ha Minis- teryo. Basi maihatag an igo nga bulig, dugang nga panahon an bangin kinahanglanon kay han pana- hon nga magigin posible durante han eskwelahan. Mahimo usisahon han lokal nga mga tigurang kon ano an ginkikinahanglan ngan kon san-o ihahatag an sugad nga pagtutdo. Sumala ha panginahang- lan, mahimo magkaada hin mga kahikayan para ha pagtutdo ha grupo o para ha usa-usa nga pag- tutdo. Dugang nga mga Klase. Kon may-ada sob- ra 50 nga nagpalista nga estudyante, mahimo niyo tagdon nga gumamit hin dugang nga mga lugar para han mga bahin nga ipipresenta han mga es- tudyante. Sumala ha lokal nga panginahanglan, ini nga kahikayan mahimo gamiton para ha ngatanan nga mga presentasyon han mga estudyante o para la ha duha nga kataposan nga mga toka han mga estudyante. Ginkikinahanglan an kuwalipikado nga magtu- rutdo. Mas maopay kon an toka ihahatag ha bug- to nga lalaki nga maopay magbasa ngan maaram gud han yinaknan. Kon waray makakahimo nga bugto nga lalaki, mahimo hangyoon han mga tigu- rang ha pagbulig an may kapas, maopay nga sus- baranan nga bugto nga babaye. Sadang hiya mag- sul-ot hin tabon ha ulo kon nagtututdo ha klase. - 1 Kor. 11:3-10; 1 Tim. 2:11, 12. An tagsa nga dugang nga klase sadang mag- kaada kuwalipikado nga magsaragdon, mas mao- pay kon usa nga tigurang. Kon kinahanglanon, mahimo magin kasaliwan an usa nga kuwalipika- do nga ministeryal nga surugoon. An pagpili hini nga mga magsaragdon sadang himoon han lawas han mga tigurang. Makigbinuligay ha kabulig nga mga magsaragdon basi epektibo nga mapangina- no an mga estudyante mahitungod ha punto han sagdon nga ira bubuhaton ha sunod, diin man an ira sunod nga presentasyon. Espesyal nga Klase Para ha Pagbasa. Kon ma- hibaroan han lawas han mga tigurang nga damu nga indibiduwal ha kongregasyon an kinahang- An bokleta nga Apply Yourself to Reading and Writing magagamit na ha damu nga mga yinak- nan. Gindisenyo ito ha pagtutdo ha pagbasa ngan pagsurat. Mahimo liwat gamiton an iba nga repe- rensya ha pagtutdo, depende ha abilidad han pag- basa hadton nagpalista. Kon nag-uswag na hin igo an mga estudyante, sadang hira dasigon nga ma- kigbahin ha regular nga programa han Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo. Sugad nga paramangno han Teokratiko nga Es- kwelahan ha Ministeryo, daku an imo mahihimo basi makapahimulos an kongregasyon. Pag-andam hin maopay, ngan uyon ha sagdon ha Roma 12:6-8, tagda an imo toka sugad nga usa ka birilhon nga butang nga igintapod han Dios. 285
Abilidad ha pakiistorya, mga 62-5 makaparig-on 204-5 pagkita ha mata 124-5 pagpamati 159, 187 pagtikang 198, 217 pag-undang hin madaliay 99-100 pakiana, mga 236-7 Analogo 257 Asembleya ngan kombensyon, mga 16, 50 Audiocassette, mga 44, 91-2 Baraan nga espiritu 19-20, 178 Biblia - Kitaa an Kasuratan Bokabularyo 26, 94-5, 160-5 Demonstrasyon, mga 44-5, 49-50, 78, 82, 141-2, 166 Depekto ha pagyakan 88 Diakritiko, mga 90 Ehemplo, paggamit hin mga 34, 57, 158, 216, 240-6, 257 Eksakto ha oras 34, 45, 176, 263-4, 282 Eksperyensya 76-7, 137 Ekspresyon han nawong 116-17, 119, 121-5, 196 Ekstemporanyo nga pagpahayag 50, 114, 129-30, 166, 174-8 Ginhadian 58, 209-11, 257, 279-81 Gramatika 164-5 Hinsasabtan 161, 226-9, 232-3, 242-6 Husto nga mga argumento 255-7 Hyperbole 241 Ilustrasyon, mga 53, 57, 240-6, 253-4, 257 Impormatibo 33-4, 46, 116, 157-8, 218, 230-3 Importante nga mga punto ha Biblia (highlights) 47-8 INDISE Interbyu 49-50, 129 Intremes 193 Introduksyon 215-19 ministeryo ha kanataran 62-4, 167, 186, 202, 217-19, 236-7 pahayag, mga 208, 215-19 teksto, mga 144, 147-9 Jehova nga Dios 272-5 Jesu-Kristo 275-8 Kaabtik ha pagyakan 93-6, 196 pagkautal-utal 95 Kadaku han tingog 102, 107-12 paggamit han mikropono 139-42 Kadasig 115-17, 270-1 Kahimtang, mga 44-5, 78, 82, 283, 285 Kaibahan, mga 57-8, 233 Kakulba 43, 125-6, 128, 135-8 Kapaso 118-20, 122-3, 125, 266 Kasingkasing pag-andam han kalugaringon 13-14, 27-8, 115-16 pangalimbasog nga maabot 33-4, 48-9, 59-60, 166, 238-9, 258-62 Kasuratan basihan han pagtutdo 52-3, 143-4, 148, 224-5, 255-6, 267 husto nga pag-aplikar 153-6, 203-4, 256 konteksto 34-5, 148-9, 232, 256 pag-aghat han paggamit han 145-6 pagbasa nga may pagpabug-at 104, 150-2 pagpakilala 144, 147-9 pangatadongan tikang ha 155-6, 231-3, 254 Katirok, mga pakigbahin 70, 141 pangandam 28-31 Katirok ha Pag-alagad 49-50, 141-2, 216, 235 286 kahimtang, mga 44-5, 78, 82, 283, 285 toka han estudyante, mga 43-6 Konklusyon 177, 208, 220-2 Kuwalidad han tingog 119, 137-8, 181-5 Langyaw nga yinaknan pagsangyaw 64, 186 parahubad 55 Librarya ha Kingdom Hall 34, 37 Lohikal nga paghimo 41, 170-3, 214 Makaparig-on ngan positibo 158, 192, 202-5, 266 Manuskrito nga pahayag 50 ginpapabug-atan an importante nga mga ideya 105-6 paggamit han mikropono 141 pagin natural 130 pagpabug-at han punto 102-3 pagsiplat 127 Mapa, mga 12, 248-9 Matin-aw nga pagyakan 86-8 May pagtoo 194-6 kadaku han tingog 109 kon nagtatapos 221 paggamit hin mga pakiana 239 pagkita ha mata 124 pagkompas, mga 122 pagpabug-at han punto 103 Memorya 17-20 baraan nga espiritu nabulig 19-20, 178 ilustrasyon, mga 240 nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo 249-50 pagbansay 136 pagrepaso 31 pag-utro 206 Metaphor 240-1 Mikropono 139-42 Ministeryo ha kanataran - Kitaa an Pagsangyaw
Nagtututdo nga pahayag 48-9 Nakarekord, mga audiocassette, mga 44, 91-2 kalugaringon nga tingog 88 Nakikita nga mga garamiton ha pagtutdo 247-50 Nangunguna nga mga punto 29, 39-42, 105-6, 146, 168, 212-14 Negatibo nga impormasyon 202-3 Outline hunahuna 167, 178 iginpublikar 50, 52-5, 179 paggamit 52, 126, 166-9, 176-7, 264 paghimo 39-42, 168-9, 174 Paagi han pangatadongan 66-70, 192, 198-200, 237-8, 251-4 Pag-ampo 14, 28, 56, 178 baton 136-7 publiko 168 Pag-andam hin mga pahayag 39-55 bahin ha asembleya ngan kom- bensyon, mga 50 demonstrasyon, mga 44-5, 49-50, 78, 82, 141-2, 166 importante nga mga punto ha Biblia (highlights), mga 47-8 manuskrito nga pahayag 50, 105-6, 127, 130 nagtututdo nga pahayag 48-9 pagbansay 46, 54-5, 136, 264 paghimo hin outline 39-42, 168-9, 174 pahayag ha publiko 52-5, 249-50 toka ha pagbasa, mga 43-4, 94-5, 98, 105-6, 116, 130, 263-4 Pag-andam hin pahayag - Kitaa an Pag-andam hin mga pahayag Pag-aram 27-32 Pag-aram ha Biblia, mga - Kitaa an Pagsangyaw Pagbalik bisita, mga - Kitaa an Pagsangyaw Pagbansay demonstrasyon, mga 49-50, 141-2 pahayag, mga 54-5, 136, 264 toka ha pagbasa, mga 94-5, 130, 263-4 Pagbarobag-o han tono han tingog 111-14 Pagbasa 21-6 espesyal nga mga klase para ha pagbasa 21-3, 285 ginpapabug-atan an importante nga mga ideya 105-6 husto 83-5 pag-andam hin mga toka 43-4, 94-5, 98, 105-6, 116, 130, 263-4 pagbasa han mga teksto nga may pagpabug-at 104, 150-2 pagbasa ha publiko 43-4, 85, 97-8, 105, 116, 126-7, 130, 140-1 pagbasa nga waray abanse nga pangandam 95 pagsabot 18, 24-6, 85 Pagbasa han Biblia 9-12, 60, 248-9 Pagbati 115-16, 118-20, 122, 150, 266, 271 Pagdasig 266, 268-71 Pagin husto pagbasa 83-5 pulong, mga 38, 223-5, 242 Pagin natural 121, 128-30, 166, 175-6, 179-80, 196 Pagkautal-utal 95 Pagkita ha mamarati - Kitaa an Pagsiplat Pagkomento ha mga katirok 70, 141 Pagkompas, mga 121-3, 196 Pagkontrol han pagginhawa 109, 181-5 Paglaygay 221, 265-7 Pagluwas 89-92 depekto ha pagyakan 88 diakritiko, mga 90 husto 162 matin-aw 86-8 ngaran ha Biblia, mga 91 Pagpabug-at han punto 101-4, 150-2 Pagpamati 13-16, 64, 187 Indise 287 Pagpili han angayan nga materyal 54, 146, 234-5 Pagpili han mga pulong 160-5, 176, 198-9, 220 basi ipakita an pagtoo 195-6 hinsasabtan 227-8 simile ngan metaphor, mga 240-1 Pagrelaks han naninig-a nga kaunoran 87, 184-5 Pagsaliksik 12, 29, 33-8, 40, 226, 231-2 Pagsangyaw konklusyon, mga 222 mensahe 272-81 ngada hadton diri nakara- wat han Biblia sugad nga may awtoridad 68-9, 144, 198-9, 252 pag-aram ha Biblia, mga 60, 69-70, 188-9, 221-2, 227-8, 235, 238, 248-9, 258-62 pagbalik bisita, mga 222 pagriwa, mga 168, 177-8, 195, 199, 253 pagtikang hin mga pakiistorya 62-4, 100, 125, 159, 167, 186, 198, 202, 217, 236-7 surat, mga 71-3 Pagsentro han hunahuna 14, 25 Pagsiplat 124-7, 169, 175 Pagtagad ha iba 62-5, 119, 125, 159, 186-9, 198, 218 Pagtahod 67-8, 124, 187, 190-3, 200-201, 203-4, 252 Pagtutdo 56-61 damu hinduro nga materyal 41, 98, 173, 214, 226-7, 234-5, 264 ilustrasyon, mga 53, 57, 240-6, 253-4, 257 intremes 193 kaibahan, mga 57-8, 233 Kasuratanhon nga basihanan 143-4, 148, 225, 255-6, 267 lohikal nga paghimo 41, 170-3, 214 pag-abot han kasingkasing - Kitaa an Kasingkasing pagbanabana ngan opinyon 54, 153, 188
288 Indise paggamit han Kasuratan 52-4, 155-6, 231-3, 254 paglaygay 265-7 pakiana, mga - Kitaa an Paki- Parahubad 55 Personal nga hitsura 131-4, 190 Praktikal nga aplikasyon 53-4, 60, 157-9, 220, 233 espesyal nga mga klase para ha pagbasa 21-3, 285 kabulig 285 kahimtang, mga 44-5, 78, 82, ana, mga praktikal nga aplikasyon 53-4, 60, 157-9, 220, 233 tigurang, mga - Kitaa an Tigu- rang, mga Pag-undang hin madaliay 97-100, 125-6, 152 Pag-uswag 6-8, 21, 74-7, 271 Pag-utro 152, 206-8, 210-11, 214 Pahayag ha publiko 52-5, 249 Pakiana, mga pagbaton 64, 66-70, 143-4, 177-8, 188, 223 pagpakiana 58-9, 64, 147-8, 187, 216, 222, 231, 236-9, 253-4, 259 Pamado ngan pag-ayos 131-4, 190 Pamalandong 18-19, 25, 31, 261 Pamilya pag-aram ha Biblia 31-2, Pulong, mga matin-aw nga pagyakan 86-8 pagpili han angayan 160-5, 195-6, 199, 219, 228, 240-1 Punto han sagdon, mga 43-5, 78-81, 282-4 Puntwasyon 84, 97-8 Simile 240 Sugad-hin-nakikiistorya nga paagi 129-30, 166, 175-6, 179-80 Surat, mga 71-3 Susbaranan, pagpakita hin 61, 195, 229, 267 Taktika 69, 192-3, 197-201, 236-7, 242, 251-4 Tema 39-40, 209-11, 218-19, 220-1, 234 Teokratiko nga Eskwelahan ha 283, 285 kasaliwan nga mamumulong 7, 137 katuyoan 5-8 pagbasa han Biblia 11, 47-8 pagpalista 282 paramangno 45, 78, 282-5 punto han sagdon, mga 43-5, 78-81, 283-4 toka, mga 7, 43-9, 78, 284-5 Tigurang, mga husto nga pagtutdo 225 pagbaton ha mga pakiana 144 pagdasig 268 paghatag hin sagdon 203-4 paglaygay 265 pagtutdo ha kongregasyon 47-9, 284 Tindog 109, 133-4, 137 Tumong, mga 56, 77 195, 248 pagbansay ha kabataan 16, 60 pagbasa han Biblia 11, 60, 248-9 Ministeryo aradman-nga-libro, paggamit han 6-7, 283 Video, mga 249 Waray-pangandam nga pagsaysay Pamostura 43, 125-6, 128, 135-8 dugang nga mga klase 285 177-8, 208 Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon? Mahimo mo kontakon an mga Saksi ni Jehova ha
Mapinairon Waray ginpapasulabi
"Waray pa tawo nga
Mapainubsanon nagyakan sugad hini"
Mapailubon Mainampoon
be
SA