Physical Education Kwarter 1-Modyul 1: Linggo 1 Porma Ug Lihok sa Lawas Vincent M. Lacaste (SUPPORT MATERIAL FOR INDEPENDENT LEARNING ENGAGEMENT) A Joint Project of SCHOOLS DIVISION OF DIPOLOG CITY and the DIPOLOG CITY GOVERNMENT 3
Physical Education - Ikatulong Grado Support Material for Independent Learning Engagement (SMILE) Kwarter I - Modyul 1: Porma Ug Lihok sa Lawas Unang Edisyon ,2020 Gilatid sa Batakang Balaod Akta Republika 8293, Seksyon 176 nga dinhi mahimong sundogon o kopyahon ang bisan unsang ginama sa Gobyerno sa Pilipinas. Hinoon, kon nay pagtugot sa hingtungdang ahensiya o opisina diin gigama ang maong materyales og kini adunay abot o kita. Apil sa mahimong buhaton sa nasangpit nga ahensiya ang pagkolekta ug kabayranan. Ang mga tagsulat ( estorya, seleksyon, balak, awit, hulagway, ngalan sa produkto o brand name, tatak,trademark, pasundayag sa telebisyon, pelikula ug uban pa) nga gigamit niini nga modyul, nagpakita og katungod sa pagpanag-iya . Gipaningkamutan nga masubay ang mga tagsulat para makuha ang ilang pagtugot sa paggamit sa maong mga materyales nga gigamit niining modyul. Naglangkob sa Pagsulat sa Modyul Magsusulat: Editor: Magsusubli: Tigdibuho: Tighan-ay: Tigdumala: Vincent M. Lacaste Petrush G. Macute Petrush G. Macute Gerald V. Dumat-ol Virgilio P. Batan Schools Division Superintendent Jay S. Montealto Asst. Schools Division Superintendent Amelinda D. Montero -Chief Education Supervisor, CID Nur N. Hussien Chief Education Supervisor, SGOD Ronillo S. Yarag Education Program Supervisor, LRMS Leo Martinno O. Alejo -Project Development Officer II, LRMS Gipatik sa Pilipinas sa Department of Education - Region IX - Dipolog City Schools Division Adres sa Opisina: Purok Farmers, Olingan, Dipolog City Telefax: (065) 212-6986 E-mail Address: dipolog.city@deped.gov.ph
Hibaw-an Ta Kini nga modyul mahimong makatabang sa pagbansay sa kahanas sa inyong kusog. Ang kinatibuk-an niining maong nga modyul nagtugot nga magamit sa laing-laing sitwasyon. Gi-andam kini aron mabansay ang inyong kahibalo og kahanas basi sa laing-laing kadak-on sa tawo diha sa maong hulagway. Pagkahuman nimo ani nga modyul, ang mga tinon-an gilaoman nga: Ihulagway ang mga porma sa lawas og aksyon. PE3BM-la-b-1 1
Sulayan Ta Atong tan-awon ang imong kaugalingon nga kahibalo sa lainlaing gidak-on sa mga tawo sa litrato aron makita ang distansya. Mga panudlo: Isulat ang (★) pagkahuman sa matag numero kung ang litrato nagpakita sa porma sa lawas ug lihok. Pagdibuho og usa ka lingin ( ) kung wala ipakita ang dagway sa lawas ug lihok. Buhata kini sa imong papel sa pagtubag. 1. __ 2. ____ 3. 4. ____ 5. __ 2
Aralin 1 Porma og Lihok sa Lawas Balik- tan-aw Sa niaging leksyon, nakat-unan nato ang mga porma sa lawas ug lihok. Panuto: Isulat ang letra sa ensakto nga tubag sa blanko. Isulat sa papel. 1. Hain ang nagpakita ug 'exercise" sa lawas ? a. b. c. 2. Hain ang wala nagpakita ug ehersisyo lawas? a. b. c. _____ 3. Hain ang nagpakita ug "head stretching"? a. b. c. 3
Diskobrehon Ta Sa mga hulagway ubos makita ang lain-laing porma at lihok sa lawas. A B Himsog ang tao nga sige ug kaon ug sustansyang pagkaon ug ensaktong ehersisyo sa lawas. Pagsusi Tubaga ang mga pangutana . Isulat ang letra sa ensaktong tubag sa inyong papel. 1. Hain niining mga hulagway sa taas nga nagpapakita ug pagdagan? a. Hulagway A b. Hulagway B c. Hulagway A at B 2. Hain niining mga hulagway sa taas nga nagpapakita ug "stretching"? a. Hulagway A b. Hulagway B. c. Hulagway A at B 4
3. Unsa ang gipakita sa hulagway A? a. sa pagdagan b. sa pagtulog c. sa pag-inat 4. Unsa ang gipakita sa hulagway B? a. sa pagdagan b. sa pagtulog c. sa pag-inat 5. Kanus-a makit-an nga ang lawas himsog? a. Aktibo kini ug mokaon ug sustansya nga kalan-on b. Kung kini masakiton c. Kung kini sige ug tulog Palambuon Ta Butangi ug tsek (/) ang sulod sa kahon kung ang hulagway sa kada aytem ay nagpakita ug porma at lihok sa lawas ug ekis (X) kung dili. Isulat sa papel. 1. 2. 3. 4. 5
5. Hunahunaa Sa porma at lihok sa lawas, ang pag-inat ay importante. Nagpakita kini ug kaandam ug kaabtik. Himsog ug lig-on ang tawong sakto ug pagkaon ug ehersisyo. 6
Buhaton Ta Isulat ang Tama kung ang hulagway nagpakita ng porma at lihok lawas at Hindi kung dili. Isulat sa papel. 1. 2. 3. 4. 5. 7
Pagpahanas Panuto: Pilia ang letra sa ensaktong tubag. Isulat sa papel. 1. Unsaon pagbuhat ang "jog in place"? a. Mulakaw sa gitindugan b. Iinat ang mga kamot c. Pagdagan sa lugar lamang d. Pagdagan sa laing lugar 2. Kanus-a makita nga ensakto ang imong porma ug lihok? a. Kung nagbako b. Kimpang ang tiil c. bakang d. tul-id ang likod ug tiil 3. Nganung importante ang porma ug lihok sa lawas ? a. Kinahanglan sa adlaw-adlaw nga panginabuhi b. kinahanglan sa negosyo c. Para doul sa disgrasya d. Para doul sa mga hospital 4. Hain nga sitwasyon ang importante ang porma ug lihok lawas? a. sa pag-eskwela b. sa pagdruwing c. sa pagdula d. sapagpaniwang 8
Dugang Buluhaton Mag"drawing' ug isa ka sitwasyon sa komunidad nga inyong gipuy-an nga nagpakita ug mga paagi sa pagpaporma sa lawas. Isulat sa ubos ang inyong opinyon. Ibutang sa "short" bond paper. Gabayan ang mga bata sa kanilang gawain na makikita sa rubrik. Gawain Pinaka- mahusay Mahusay Nangangailangan ng Pagpapaunlad 5 4 3 1. Nakagagawa ng tama sa pag-uunat at paggalaw ng katawan. 2. May magandang galaw at aksyon sa katawan. 3. May tiwala sa sarili sa paggalaw at pagkilos. 4. Natapos ang mga gawain ng tama at wasto ayon sa takdang oras o panahon. 9
Susi sa Pagtul-id 4. C 3. A 2. D 1. C 5. T 4. T 3. T 2. H 1. T 5. / 4. / 3. X 2. / 1. / 5. A 4. C 3. A 2. B 1. A 3. A 2. C 1. C 5. ★ 4. ★ 3. 2. ★ 1. ★ Isagawa Tayahin Subukin Balikan Suriin Pagyamanin 10
Sanggunian P.E. Ikatlong ng Baitang;Kagamitan ng Mag - aaral p.234-242 K TO 12 Health Curriculum Guide 2014 Physical Education Learner's Material K-12 Curriculum Guide Favila, Salve A. Music, Art, Physical Education and Health. Dasmarinas, Cavite. 2014 Kto12 Curriculum Guides. Physical Education. DepEd. 2013 Sinugbuan, Baby Jinky N., et.al .P. Radiance. Rex Bookstore, Inc (RBSI). Sampaloc, Manila. 2014 Physical Education Learner's Material K-12 MLC Curriculum Guide nUQMygAegUIARCnAQGoogle Clip art com%2Fclipart- NUJQKHZlkAfQQMygAegUIARCtAQ kAQ..i&docid=Vy- 11
Ha2JDgcQMygAegUIARCkAQ
clipart
black
and
ding
clipart
black
and
0and%20white&ved=2ahUKEwj-
tv
vector
%3D612x612%26h%3D1g
Ffree
vector%2Fkids
watching
4sBHULOD
cQMygCegUIARCrAQ 12


95 PAGSUSI PAGSUSI GIYA 24 Kon Ang Tawo Mamatay Unsay Dan- gatan? ami mikulo sa unang pangutana sa bata, "unsay kahulogan sa mamatay?" mapugngan kami sa paghisgot mahitungod, o bisan sa paghunahuna sa pagsulti sa kamtayon. Ang kamatayon maoy common nga kaaway sa tawo bisan asa. K Unsay mga tubag sa malisod nga mga pangutana mahitungod sa kamatayon? Aduna bay kinabuhi human sa kamatayon? Ato bang makita pag-usab ang atong mga hinigugma nga nangamatay? 1. PAG-ATUBANG SA KAMATAYON NGA WAY KAHADLOK Tanan kanato sa gitakdang mga gutlo, tingali sa human mamatay ang usa ka higala o usa ka hinigugma bation sa ka haw-ang sa atong mga tiyan, nga ang pagbati sa kamingaw mikaylap kanato, samtang atong nakita ang gutling sa katapusan sa kinabuhi. Sa maga butang nga mahinungdanon, puno sa pagbati, diin kita makatoon sa kamatuoran mahitungod kon unsay mahitabo kon dita mamatay? Ang kaayo, kay bahin sa misyon ni Kristo dinhi sa yuta mao ang paghatag kagawasan niadtong tanang kinabuhi nga naulipon tungod sa ilang kahadlok sa kamatayon. (Hebreohanon 2:15). Ug diha sa Biblia, si Jesus nagpresentar sa padasig nga mga mensahe, ug pagtubag sa tanan natong mga pangutana sa klaro makhitungod sa kamatayon ug sa umalabot nga kinabuhi. 2. GIUNSA KITA PAGBUHAT SA GINOO Aron sa pagsabot gikan sa Biblia ang tinuod nga kamatuoran mahitungod sa kamatayon, atong sugdan sa sinugdanan ug tan-awon giunsa sa atong maglalalang paghimo kanato. "Ug giumol ni JEHOVA nga Dios ang tawo gikan sa ABOG SA YUTA, ug gihkugpan niya sa mga buho sa iyang ilong sa GININHAWA SA KINABUHI, ug ang tawo nahimong KALAG NGA MAY KINABUHI." - (Genesis 2:7) Sa paglalang giumol sa dios si Adan gikan "sa abog sa yuta" ana-a nay utok sa iyang ulo andam na sa paghunahuna; ang dugo sa iyang kaugatan andam na sa pagsekular, dayon ang Dios nagginhawa ngadto sa iyang mga ilong sa ginhawa sa kinabuhi," ug si Adan nahimong buhi nga kalag," (buhi nga binuhat") tan-awa pag-ayo, ang Biblia wala magsulti nga si Adan nakadawat ug kalag; inay nagingon ng a"ang tawo nahimo nga buhi nga kalag," sa pagginhawa sa Dios ngadto kang Adan, ang kinabuhi nagsugod pag-agos gikan sa Dios. Ang kombinasyon sa lawas ug "ginhawa sa kinabuhi," nakapahimo ni Adan nga" buhi nga binuhat," " buhi nga kalag." Busa ato tingali nga isulat ang tawhanon nga pagkwenta sa ingon niini. "Abog sa yuta" + "Ginhawa sa kinabuhi "= "Buhi nga kalag" o lawas nga way kinabuhi + ginhawa gikan sa Dios = usa ka buhi nga binuhat. Matag usa kanato adunay lawas ug usa ka utok nga adunay rason. Hangtod nga kita mopadayon sa pagginhawa, kita mga buhi nga kalag, buhi nga binuhat. 3. UNSAY MAHITABO KON ANG TAWO MAMATAY? Diha sa kamatayon ang baliktad nga prosiso sa paglalang gihulagway sa "Ug ang ABOG mobalik nganhi sa yuta ingon sa kaniadto, ug ang SPIRITU mobalik ngadto sa Dios nga maoy naghatag niini." - Ecclesiastes 12:7. Ang Biblia kanunay nagagamit sa mga pulong nga Hebreo alang sa "Ginhawa" ug "Spiritu" nga dili mausab-usab. Kon ang tawo mamatay, ang ilang lawas mahimong "abog" ug ang "spiritu" (ang ginhawa sa kinabuhi) mobalik ngado sa Dios nga tinubdan, apan unsay mahitabo sa kalag? "Ingon nga ako buhi nagaingon ang Ginoong Jehova;... Ania karon ang tanang mga KALAG ako man;... ANG KALAG NGA MAKASASALA KINI MAMATAY." - Esekiel 18:3-4 Ang kalag mamatay! Dili pa karon ang immortal (dili madunot) kini mahanaw. Ang tawhanon nga pagkwenta gikan sa Genesis 2:7, sa dihang gihimo kita sa Dios, nabali kini diha
96 PAGSUSI kamatayon. "Abog sa yuta"+ "Ginhawa sa kinabuhi" = "buhi nga kalag" Lawas sa kinabuhi"+Ginhawa gikan sa Dios = Patay nga binuhat/patay nga kalag. Ang kamatayon mao ang pag-undang sa ang lawas mosagol sa abog, ug ang gininhawa/spiritu mobalik ngadto sa Dios. Kita buhi nga kalag sa kinabuhi, apan sa kamatayon, kalabera, patay nga kalag, patay nga binuhat. Busa ang patay walay hinanawan sa dihang kuahaon pagbalik sa Dios ang Gininhawa sa kinabuhi nga iyang gihatag kanato, ang atong kalag mamatay. Apang sa atong makita unya sa atong leksyon, uban ni Kristo adunay paglaum. 4. UNSAY NAHIBALOAN SA PATAY NGA TAWO? Human sa kamatayon ang utok mangahanaw; dili na makahinumdom sa mga butang. Anga tanang mga pagbati maundang inig kamatay sa tawo. "Maingon man ang ilang gugma, mao usab ang ilang pagdumot ug ang ilang kasina, nawag- tang sa kanhing panahon." - Ecclesiastes 9:6 Ang mga patay walay kalibutan; way hinanawan ug unsay mga panghitabo nga moabot sa dayon wala na silay pakigdugtong sa mga buhi. "Kay ang mga buhi masayod nga sila mangamatay, apan ang mga minatay, DILI MAHIBA- LO SA BISAN UNSA, ni may balus pa silal; tungod kay ang ilang handumanan hikalimtan." - Ecclesiastes 9:5 Ang kamatayon sama lamang sa usa ka damgo sa pagkatulog, ngani ang tinuod, ang Biblia nagsulti sa kamatayon nga "natulog"sa 54 da besis. Si Jesus nagtudlo ang kamatayon sama lang sa natulog. Miingon siya sa Iyang mga tinun-an; "Ang atong higala nga si LAZARO NATULOG, apan moadto ako aron sa pagpukaw kaniya gikan sa paghikatulog. Ug ang ma tinun-an miingon kaniya, Ginoo, kon siya nahikatulog man, mamaayo ra siya. "Ang gihisgutan ni Jesus ang kamatayon ni Lazaro, apan sila nanagdahum nga ang iyang gipasabot mao ang pagpahulay sa kinaiya sa pagkatulog. Busa si Jesus misulti kanila sa way lipod-lipod, 'SI LAZARO NAMATAY.'" - (Juan 11:11-14). Si Lazaro namatay upat na kaadlaw sa wala pa si Jesus miabot. Apan sa pag-adto ni Jesus sa iyang lubnganan, iyang gipamatud-an nga sayon alang sa Dios ang pagbanhaw sa patay sama sa pagpukaw nato sa natulog ta nga kauban. Dako kini nga kalipay sa pagkahibalo nga ang atong nangamatay nga mga hinigugma "nakatulog"lang nagpahulay sa malinawon diha ni Jesus. Ang tunnel sa kamatayon, diin kita ugma damlag moagi didto, sama sa mahilom ug malinawon nga pagkatulog. 5. ANG DIOS BA NAKALIMOT NA SA MGA NANGAMATAY? Ang pagkatulog sa kamatayon dili katapusan sa sugilanon. Didto sa lubnganan, si Jesus miingon kang Marta, igsoon ni Lazaro: "AKO MAO ANG PAGKABANHAW ug ang kinabuhi. SIYA NGA NAGATOO KANAKO MABUHI bisan kon siya patay na." - Juan 11:25. Kadtong nangamatay diha "kang Kristo" natulog diha sa lubnganan, apan sila adunay gihapon mahayag nga kaugmaon. Siya nga naga-ihap sa kad buhok sa atong mga ulo ug naghupot kanato sa iyang palad dili mahikalimot kanako. Kita mahimong mangamatay ug mobalik sa abog sa yuta, apan ang kasay- sayan sa atong pagkatawo magapabilin sa hunahuna sa Dios. Ug sa pagbalik ni Jesus, iyang pukawon ang mga matarong nga patay gikan sa ilang pagkatulog, sama sa iyang gibuhat ni Lazaro. "Dili namo tinguha nga kamo dili makahibalo mahitungod KANILA NGA NANGAMATAY, aron DILI KAMO MANAGSUBO INGON SA UBAN NGA WALAY PAGLAUM. Kay ang Ginoo gayod mao ang manaug unya gikan sa langit inubanan sa pagsinggit sa pagsugo, ug sa tawag sa punoan sa mga manulonda, ug sa tingog sa trumpet sa Dios. Unya ang NANGAMATAY DIHA KANG KRISTO MOUNA SA PAGPAMANGON; ug KITA NGA MGA BUHI PA NGA NAHIBI- LIN, PAGASAKGAWON NGADTO SA PANGANOD UBAN KANILA sa pagsugat sa Ginoo diha sa kahanginan; ug kita makig-uban sa Ginoo sa tanang panahon. BUSA PAGLIPAYAY KAMO ANG USA UG USA PINAAGI NIINING MGA PULONGA." - (1 Tesalonica 4:13, 18-19) Sa adlaw sa pagkabanhaw, ang tunnel sa kamatayon sama sa daklit nga pagpahulay. Ang mga patay walay kasayoran sa mga panghitabo sa panahon. Kadtong midawat ni Kristo nga ilang manluluwas, sila
97 PAGSUSI pukawon gikan sa pagkatulog pinaagi sa iyang kahibulongang tingog nga manaug dinhi sa yuta. Ang paglaum sa pagkabanhaw adunay kauban; ang paglaum sa langitnong poloy-anan diin ang Dios "Magapahid sa matag luha sa ilang mga mata, didto wala nay kamatayon ug paghilak o kasakit." Kadtong nahigugma sa Dios dili na mobati ug kahadlok sa kamatayon. Unahan niini gibuklad ang walay katapusang katumanan sa kinabuhi uban sa Dios. Si Jesus naghupot sa "yawe sa kamatayon" (Pinadayag 1:18). Kon wala si Kristo, ang kamatayon mausa lang ka agianan ngadto sa walay katapusan, apan uban ni Kristo adunay hayag nga paglaum. 6. DILI NA BA KITA MADUNUTON KARON? Sa dihang gibuhat sa Dios si Adan ug Eba, sila gibuhat nga madunoton, adunay kamatayon? Nag- pabilin pa unat sila pagkamatinumanon sa kabubut-on sa Dios wala unta silay kamatayon. Apan dihang nakasala sila, ilang gitugyan ang ilang katungod sa kinabuhi. Pinaagi sa pagkamasinupakon, sila aduna nay kamatayon. Ang ilang sala naka-apekto sa tibuok kaliwatan, ug tungod kay ang tanan man nakasala, kita tanan madunoton ug angay sa kamatayon (Roma 5:12). Ug walay tima-ilhan sa Biblia nga ang kalag sa tawo magalungtad nga adunay panimuot human mamatay. Ang Biblia wala maghisgot nga ang kalag karon dili madunoton nga dili na mamatay. Ang pulong "Ka- lag" ug "Spiritu" sa Grego ug sa Hebreo sigulti sa Biblia 1,700 ka besis. Apan wala bisan ka usa sa tawhanon nga kalag, spiritu o gininhawa nga gihisgutan sa dili madunoton. Sa pagkakaron ang Dios lamang ang dili madunoton (Immotal). "Ang Dios... lamang dili madunoton" - 1 Timoteo 6:15,16 Giklaro sa kasulatan nga ang katawhan niini nga kinabuhi mga madunoton (Mortal). Ng may kama- tayon. Apan pagbalik ni Jesus ang atong pagkatawo mausab. "Ania karon, isulti ko kaninyo ang tinago, DILI KITANG TANAN MANGAMATAY, apan KITANG TANAN MANGA-USAB sa kalit sa usa ka pagpamilok,inig tingog na SA KATAPU- SANG TRUMPETA. Kay ang trumpeta pagapatungon, ug ANG MGA PATAY PAGABANHAWON nga may mga lawas nga dili na madunot, ug KITA MANGUSAB kay kining lawas nga madunot ra pagailisan unyag dili na madunot, ug KINING LAWAS NGA MAMATAY RA PAGAALID-AN UNYAG DILI NA MAMATAY." - 1 Corinto 15:51-53 Ingon nga mga tawo, dili pa kita karon immortal. Apan ang kasigurohan sa mga kristohanon ng ma- himo kitang imortal sa ikaduhang pagbalik ni Jesus. Ang kasigurohan sa saad sa immortality mao kadtong gihulagway ni Jesus didto sa Iyang lubnganan sa iyang pagkabanhaw. "GILAGLAG ANG KAMATAYON, ug pinaagi sa maayong balita ang kinabuhi ug ANG PAGKAWALAY KAMATAYON GIDALA NIYA NGADTO SA KAHAYAG, pinaagi sa ebange- lyo." - 2 Timoteo 1" 10 Ang panglantaw sa Dios sa kapalaran sa tawo kini klaro kaayo; kamatayon nga walay katapusan alang niadtong nagsalikway ni Kristo ug misandig sa ilang mga sala, o kinabuhi nga walay pagkadunot ingon nga gasa pagbalik ni Jesus alang niadtong midawat kaniya ingon nga Ginoo ug manluluwas. 7. PAG-ATUBANG SA KAMATAYON SA USA KA HINIGUGMA Ang mga kahadlok nga natural natong pagpakigbisog sa dagway sa kamatayon mahimong mahitabo sa dihang usa sa mga hinigugma mamatay. Ang mga kaguol ug ang pagbati sa pagkawala maoy mopatig- babaw. Ang usa lamang ka solusyon sa mga kasubo nga maoy hinungdan sa panagkabulag gikan sa usa ka hinigugma mao lamang ang pagdasig nga si Kristo lamang ang makahatag. Hinumdumi nga sila nahikatu- log lang, kini sila nagpahulay diha kang Jesus, ug sila mamangon didto sa "Kinabuhi sa pagkabanhaw," sa pagbalik ni Jesus. Ang Dios nagplano sa kahibulungan nga panaghiusa (reunion). Ang mga kabataan ibalik ngadto sa ilang mga ginikanan, mga bana ug mga asawa managgakus sa panaghiusa sa tagsa-tagsa nila ka mga buk- ton. Ang mabangis nga panagbulag sa kinabuhi matapos na. "Ang kamatayon gilamoy sa kadaugan," ( 1 Corinto 15:54). Ang uban nagbati nga ang panagbulag gikan sa usa ka hinigugma hilabihan ka suod nga sila makahiml ug mosulay sa pakig-storya sa ilang mga minatay pinaagi sa spiritista nga medium o sa mga spiritista. Apan ang Biblia nagpahamatngon kanato batok niining mga tawhana nga magapahumpay sa kasakit sa kamatayon niini nga paagi. "Ug sa diha nga sila manag-ingon kaninyo;mangadto kamo niadtong mga spiritista ug mga salamangkiro, nga managpiyak ug managyagubyub; dili ba unta mangadto ang katawhan sa
98 PAGSUSI pagpangita sa ilang Dios? Tungod sa mga buhi pangitaon ba nila ang mga patay?" - (Isaias 8:19) ngano man tuod? Ang Biblia nagpadayag nga ang mga patay wala nay hinanawan. Ang mao lamang nga solusyon sa mga kasubo nga maoy hinungdan sa panagkabulag gikan sa usa ka hinigugma mao lamang ang pagdasig nga si Kristo lamang ang makahatag. Ang paggugol sa panahon pakigsulti uban ni Kristo maoy pinakahimsog nga paagi sa pagtubo ngadto sa nagbangutan nga proseso. Kanunay hinumduman, ang sunod nga mga panghunahuna nga maga-abot, niadtong nangatulog diha kang Kristo, didto na sa ikaduhang pagbalik ni Kristo sa pagpukaw sa mga patay. 8. PAG-ATUBANG SA KAMATAYON NGA WALAY KUKAHADLOK ang kamatayon nagailog kanato hapit ang tanang mga butang. Apan ang usa ka butang nga dili niya makuha gikan kanato, si Kristo, ug si Kristo lamang ang makabalik sa tanang butang nganhi kanato. Ang kamatayon dili kanunay magahari niini nga kalibutan. Ang yaw, ang mga dautan, ang kamatayon, ug ang lubnganan mahanaw sa "linaw nga kalayo" nga mao ang "Ikaduhang kamatayon" (Pinadayag 20:14) Kini ang upat ka yanong sugyot pag-atubang sa kamatayon nga way kukahadlok; (1) Pagpuyo sa kinabuhi sa malaumon nga pagsalig ni Kristo, ug ikaw maandam alang sa kamatayon sa bisan unsang gutlo. (2) Pinaagi sa gahum sa Balaang Spiritu, pagkamatinumanonsa kasugoan ni Kristo, ug ikaw maandam sa ikaduhang kinabuhi diin wala ka nay kamatayon. (3) Hunahuna-a ang kamatayon nga hamubo nga pagkatulog diin ang tingog ni Jesus ang mopukaw kanimo sa iyang ikaduhang pagbalik. (4) mahala, ampingi ang kasigurohan nga gihatag ni Jesus kanato sa langitnong poloy-anan uban kaniya sa tibuok eternidad. Ang kamatuoran sa Biblia magapagawas sa tawo gikan sa kahadlok sa kamatayon tungod kay si Jesus ang nagpadayag niini, ang usa nga bisan ang kamatayon dili makabuntog. Sa dihang si Jesus mosulod sa atong mga kinabuhi,iyang ipabaha ang atong kasingkasing sa kalinaw. "Kaninyo ibilin ko ang kalinaw, kaninyo ihatag ko ang akong kalinaw.. . kinahangla dili magkaguol ang inyong kasingkasing, ni magtalaw." - Juan 14:27. Gihimo ni Jesus nga possible alang kanato nga makasabot sa mga katalagman ug trahedya nga mawad- an ug minahal sa kinabuhi. Si Jesus naglakaw latas sa "kapatagan sa landong nga gabii sa atong mga dalan. Busa, sanglit anga mga anak nakaambit man sa unod ug dugo, siya gayod usab miambit niini, aron pinaagi sa kamatayon malaglag niya ang may gahum sa kamatayon, nga sa ato pa ang yawa, ug MAPAHIGAWAS NIYA SILANG TANAN NGA TUNGOD SA KAHADLOK SA KA- MATAYON NAILALUM SA PAGKAULIPON SULOD SA TIBUOK NILANG KINABUHI." - (He- breohanon 2:14,15) Si Dr. James Simpson, ang bantugan nga mananambal nga nakadiskobre sa anesthesia, nakasinate sa makalilisang nga pagkawala sa dihang ang iyang kamagulangang anak namatay. Hilabihan niyang kaguol sama sa usa ka ginikanan nga pagahimoon, apan iyang nakaplagan ang dalan sa paglaum, ibabaw sa lubong sa iyang pinalangang anak nagpatindog siya ug ilhanan ug gikulitan niya kini sa mga pulong nga gisulti ni Jesus mahitungod sa iyang pagkabanhaw. "Bisan pa niana, ako mabuhi." Nagsulti kana sa tanan. Ang personal nga mga panghitabo usahay mopalong sa atong paglaum; apan bisan pa niana, si Jesus nabuhi! Ang atong mga kasingkasing tingali daw magun-ob; apan bisan pa niana, si Jesus nabuhi. Diha kang Kristo kita adunay paglaum sa kinabuhi human sa kamatayon. Siya ang pagkabanhaw ug ang kinabuhi "9Juan 11:250 ug siya nagsaad,"Tungod kay ako nabuhi, ikaw usab mabuhi" (Juan 14:19). Si Kristo lamang ang atong paglaum sa kinabuhi human sa kamatayon. Ug sa diha nga si Kristo mobalik pag- usab iya kitang hatagan sa kinabuhi nga wala nay pagkadugta. Dili na kita magkinabuhi pagusab ilalum sa landong sa kamatayon,k kay aduna naman kitay kinabuhing walay katapusan. Imo ba kining nakaplagan nga paglaum nga kita makahambin niini panahon sa atong mangi-ob nga mga gutlo? Kon wala pa nimo madawat si Jesus ingon nga imong Ginoo ug manluluwas, imo ba kining buhaton karon?


PEBRERO 2016 An Aton Kristiano nga Pagkinabuhi Ngan Ministeryo WORKBOOK PARA HA KATIROK Sampol nga mga Presentasyon !"#2 N u m . 1 20 16 1. Kay ano 2. Kay ano ? 3. Kay ano ? ? PAGPAMATA! Pakiana: Masisiring ba nga kawaray- pagtahod an pagpakiana ha Dios kon kay ano nga gintutugotan niya an pag-antos? PAGPAMATA! Pakiana: Paonan-o malalamposan an diri pagkapa- riho han mag-asawa? 3NGA PAKIANA nga Karuyag Ipakiana han mga Tawo ha Dios Teksto: Job 23:3-5 Tanyag: Ini nga magasin naghihisgot hin tulo nga pakiana nga karuyag ipakiana han mga tawo ha Dios ngan an makapatagbaw nga mga baton han Biblia. Teksto: 1 Corinto 10:24 Tanyag: Mababasa dinhi hini nga gowa han Pag- pamata! an pipira nga praktikal nga impormasyon kon paonan-o malalamposan an diri pagkapariho. [Pabug-ati an artikulo ha pahina 12-13.] Pamati ha Dios Ngan Mabuhi ha Waray Kataposan PAMATI HA DIOS NGAN MABUHI HA WARAY KATAPOSAN Pakiana: Karuyag mo ba umukoy ha kalibo- tan nga pariho hini? [Ipakita an pahina 2-3, ngan tuguti nga bumaton.] PAGHIMO HAN IMO PRESENTASYON
Pakiana: Teksto: Teksto: Jer 29:11 Tanyag: Tanyag: Iginpapakita hini nga brosyur kon paonan-o naton mahimo pamatian an Dios basi magpahimulos kita han maopay nga ti- daraon nga iya karuyag ihatag ha aton. [Hisguti an pahina 4-5.] + K a b u g t o a n n g a n a g t a t a n y a g h a n L s t e n t o G o d i n g a b r o s y u r h a n d o n e s a i
P E B R E R O 1 - 7 N E H E M I A 1 - 4 ˙ Karantahon 126 Ngan Pag-ampo ˙ Introduksyon (3 min. o minos pa) MAGIN MAS EPEKTIBO HA MINISTERYO ˙ Andama an mga Presentasyon Para Yana nga Bulan: MGA BAHANDI TIKANG HA PULONG HAN DIOS ˙ "Hinigugma ni Nehemia an Tinuod nga Pagsingba": (10 min.) [I-play an video nga Introduksyon ha Nehemia.] Neh 1:11-2:3 - An surok han kalipay ni Nehemia amo an pag-uswag han tinuod nga pagsingba (w06 2/1 9 7) Neh 4:14 - Nalamposan ni Nehemia an mga pagkontra ha tinuod nga pagsingba pinaagi ha pagpokus kan Jehova (w06 2/1 10 3) (15 min.) Pakighisgot. I-play an tagsa nga video han sam- pol nga presentasyon, katapos hisguti an importante nga mga punto. Pabug-ati kon paonan-o igin-andam han mag- warali an pundasyon para ha pagbalik-bisita. Aghata an magwarali nga maghimo han ira kalugaringon nga presen- tasyon. PAGKINABUHI SUGAD NGA MGA KRISTIANO ˙ Karantahon 103 ˙ Pamiling hin Espirituwal nga mga Hiyas: (8 min.) Neh 1:1; 2:1 - Kay ano nga masisiring naton nga an "ika- karuhaan ka tuig" nga gin-unabi ha Nehemia 1:1 ngan 2:1 gin-ihap tikang ha pariho nga petsa? (w06 2/1 8 5) Neh 4:17, 18 - Paonan-o mahihimo han usa nga tawo an pagtukod utro pinaagi hin usa la nga kamot? (w06 2/1 9 1) ˙ Pagplano Na Yana ha Pag-auxiliary Payunir Para ha Mar- so o Abril: (15 min.) Pakighisgot. Hisguti an angayan nga mga punto ha artikulo nga "Himoa nga Makalilipay an Pa- nahon han Memoryal." (km 2/14 2) Pabug-ati nga impor- tante an abanse nga pagplano. (Pr 21:5) Pag-interbyu hin duha nga magwarali nga nag-auxiliary payunir hadto. Ano nga mga ulang an ginkinahanglan nira malamposan? Ano nga kalipay an ira naeksperyensyahan? ˙ Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: ia kap. 8 1-16 Ano an igintututdo ha akon han pagbasa ha Biblia yana nga semana mahitungod kan Jehova? (30 min.) ˙ Repaso Ngan Paghisgot han mga Bahin Para ha Sunod nga Semana (3 min.) Ano nga mga punto tikang ha pagbasa ha Biblia yana nga semana an akon magagamit ha ministeryo? ˙ Karantahon 135 Ngan Pag-ampo ˙ Pagbasa ha Biblia: Neh 3:1-14 (4 min. o minos pa) NEHEMIA 1-4 Hinigugma ni Nehemia an Tinuod nga Pagsingba 2:4-6 2:11-15 3:1; 4:7-9 6:15 455 B.C.E. NISAN IYYAR SIVAN TAMUS AB ELUL TISRI Nisan (Mar./Abr.) Nangaro hin permiso hi Nehemia ha pagtukod utro han Jerusalem, an sentro han tinuod nga pagsingba ha iya panahon Tamus (Hun./Hul.) Porlominos hini nga panahon umabot hi Nehemia ngan gin- inspeksyon an pader han syudad Ab (Hul./Agos.) Gintikangan an konstruksyon bisan pa han pagkontra Elul (Agos./Sep.) Natapos an pader paglabay hin 52 ka adlaw 2
P E B R E R O 8 - 1 4 N E H E M I A 5 - 8 ˙ Karantahon 123 Ngan Pag-ampo ˙ Introduksyon (3 min. o minos pa) MGA BAHANDI TIKANG HA PULONG HAN DIOS ˙ "Maopay nga Paramangno hi Nehemia": (10 min.) MAGIN MAS EPEKTIBO HA MINISTERYO ˙ Siyahan nga Pagbisita: (2 min. o minos pa) Itanyag an bag-o nga Pagpamata! gamit an nangunguna nga artikulo. Iandam an pundasyon ha pagbalik-bisita. Neh 5:1-7 - Namati hi Nehemia ha mga tawo ngan ginios (w06 2/1 9 2) Neh 5:14-19 - Nagpakita hi Nehemia hin pagkamapainub- sanon, pagin diri-makikalugaringon, ngan pagin maaramon (w06 2/1 10 4) Neh 8:8-12 - Nakigbahin hi Nehemia ha paghatag hin espiri- tuwal nga mga instruksyon ha mga tawo (w06 2/1 11 4) ˙ Pagbalik-Bisita: (4 min. o minos pa) Magkaada pasundayag kon paonan-o hihimoon an pagbalik-bisita ha usa nga nag- pakita hin interes ha nangunguna nga artikulo han bag-o nga Pagpamata! Iandam an pundasyon ha pagbalik-bisita. ˙ Pagdumara hin Pag-aram: (6 min. o minos pa) Magkaada pasundayag ha pagdumara hin pag-aram ha Biblia. (bh 28- 29 4-5) ˙ Pamiling hin Espirituwal nga mga Hiyas: (8 min.) Neh 6:5 - Kay ano nga nagpadara hi Sanbalat ngadto kan Nehemia hin 'surat nga nakabuklad'? (w06 2/1 9 3) PAGKINABUHI SUGAD NGA MGA KRISTIANO ˙ Karantahon 62 Neh 6:10-13 - Kay ano nga waray sunda ni Nehemia an suhestyon ni Semaya? (w07 7/1 30 15) Ano an igintututdo ha akon han pagbasa ha Biblia yana nga semana mahitungod kan Jehova? Ano nga mga punto tikang ha pagbasa ha Biblia yana nga semana an akon magagamit ha ministeryo? ˙ Ikaw ba "Nagtatalinguha Pagkab-ot"?: (15 min.) Pahayag hin tigurang basado ha Septyembre 15, 2014 nga Baranta- yan, pahina 3-6. I-play an video nga Brothers - Reach Out for a Fine Work ha Disyembre 2015 nga programa han JW Broad- casting. Pabug-ati an husto nga mga motibo ha pagkab-ot hin pribilehiyo, ngan isaysay kon paonan-o ito mahihimo han usa nga brother. Mahigugmaon nga aghata an mga brother nga mangalimbasog nga magin kwalipikado ha pag-alagad sugad nga ministeryal nga mga surugoon o mga tigurang. ˙ Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: ia kap. 8 17-27, ˙ Pagbasa ha Biblia: Neh 6:14-7:7a (4 min. o minos pa) repaso ha p. 75 (30 min.) ˙ Repaso Ngan Paghisgot han mga Bahin Para ha Sunod nga Semana (3 min.) ˙ Karantahon 125 Ngan Pag-ampo NEHEMIA 5-8 Maopay nga Paramangno hi Nehemia Tisri 455 B.C.E. 1 Posible nga hini nga okasyon, ginsugo ni Nehe- mia an katawohan nga magkatirok para ha tinuod nga pagsingba 3 An mga ulo han pamilya nagkatirok basi mahibaro kon paonan-o nira masusunod hin maopay an Balaud han Dios 2 Nagkaada daku nga kalipay 4 Nag-andam an katawohan ha pagsaurog han makalilipay nga Piyesta han mga Payag 8:1-18 1 2 3 4 2016 Christian Congregation of Jehovah's Witnesses. Our Christian Life and Ministry - Meeting Workbook (ISSN 2380-3487) is published monthly by Watch Tower Bible and Tract Society of the Philippines, Inc., PO Box 2044, 1060 Manila. Printed in Japan. 3
P E B R E R O 1 5 - 2 1 N E H E M I A 9 - 1 1 ˙ Karantahon 84 Ngan Pag-ampo ˙ Introduksyon (3 min. o minos pa) MAGIN MAS EPEKTIBO HA MINISTERYO MGA BAHANDI TIKANG HA PULONG HAN DIOS ˙ "An Magtinumanon nga Magsiringba Nasuporta ha Teo- kratiko nga mga Kahikayan": (10 min.) Neh 10:28-30 - Inuyon hira nga diri mag-asawa hin "mga tawo han tuna" (w98 10/15 21 11) Neh 10:32-39 - Determinado hira nga suportaran ha iba-iba nga paagi an tinuod nga pagsingba (w98 10/15 21 11-12) Neh 11:1, 2 - Kinaburut-on nga ginsuportaran nira an usa nga espesyal nga teokratiko nga kahikayan (w06 2/1 11 6; w98 10/15 22 13) ˙ Siyahan nga Pagbisita: (2 min. o minos pa) Itanyag an Pag- pamata! gamit an artikulo nga "Bulig Para ha Pamilya - Kon Paonan-o Aatubangon an Diri Pagkapariho." Iandam an pun- dasyon ha pagbalik-bisita. ˙ Pagbalik-Bisita: (4 min. o minos pa) Magkaada pasundayag kon paonan-o hihimoon an pagbalik-bisita ha usa nga nag- pakita hin interes ha artikulo ha Pagpamata! nga "Bulig Para ha Pamilya - Kon Paonan-o Aatubangon an Diri Pagkapari- ho." Iandam an pundasyon ha pagbalik-bisita. ˙ Pagdumara hin Pag-aram: (6 min. o minos pa) Magkaada ˙ Pamiling hin Espirituwal nga mga Hiyas: (8 min.) pasundayag ha pagdumara hin pag-aram ha Biblia. (bh 32- 33 13-14) Neh 9:19-21 - Paonan-o ginpapamatud-an ni Jehova nga nagtatagana hiya para ha iya katawohan? (w13 9/15 9 9-10) PAGKINABUHI SUGAD NGA MGA KRISTIANO ˙ Karantahon 19 Neh 9:6-38 - Ano nga maopay nga ehemplo an iginpakita han mga Lebihanon may kalabotan ha pag-ampo? (w13 10/15 22-23 6-7) Ano an igintututdo ha akon han pagbasa ha Biblia yana nga semana mahitungod kan Jehova? ˙ "The Best Talaga ang Buhay Ko!": (15 min.) Pakighisgot. Siyahan, i-play an video. Katapos hisguti an mga pakiana. Interbyuha hin madaliay an usa nga magwarali, solo o ina- saw-an, nga nagsalingabot han pagin solo basi mas damu an mahimo ha pag-alagad kan Jehova. (1Co 7:35) Ano nga mga bendisyon an iya nakarawat? ˙ Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: ia kap. 9 1-13 Ano nga mga punto tikang ha pagbasa ha Biblia yana nga semana an akon magagamit ha ministeryo? (30 min.) ˙ Repaso Ngan Paghisgot han mga Bahin Para ha Sunod nga Semana (3 min.) ˙ Pagbasa ha Biblia: Neh 11:15-36 (4 min. o minos pa) ˙ Karantahon 76 Ngan Pag-ampo The Best Talaga ang Buhay Ko! Damu nga oportunidad an abrido para ha mga batan-on ha organisasyon ni Jehova. Pagkita han video nga The Best Talaga ang Buhay Ko! ngan hibaroi kon paonan-o gin-gamit ni Cameron hin maaramon an iya pagkabatan-on. Katapos batona an mga pakiana ha ubos. (Abrihi an jw.org/tl, ngan kitaa an TURO NG BIBLIYA ˛ TIN-EDYER.) w w w ˙ Ano an importante ha kinabuhi ni Cameron? ˙ Kakan-o ngan kay ano nga nagde- sisyon hiya nga pauswagon an iya ministeryo? ˙ Paonan-o hiya nangandam para ha pag-alagad ha lugar nga mas daku an panginahanglan? ˙ Ano nga mga pagsari an naeksper- yensyahan ni Cameron samtang nag-aalagad hiya ha hirayo nga lu- gar? ˙ Kay ano nga mahimo magin mapul- sanon ha aton an pag-alagad kan Jehova ha lugar o ha palibot nga bag-o ha aton? ˙ Ano nga mga bendisyon an nakara- wat ni Cameron? ˙ Kay ano nga an pag-alagad kan Je- hova nagriresulta ha pinakamaopay nga kinabuhi? ˙ Ano an iba nga mga oportunidad an abrido para ha mga batan-on ha or- ganisasyon ni Jehova? 4
P E B R E R O 1 5 - 2 1 NEHEMIA 9-11 An Magtinumanon nga Magsiringba Nasuporta ha Teokratiko nga mga Kahikayan 10:28-30, 32-39; 11:1, 2 Kinaburut-on nga ginsuportaran han katawohan han Dios ha iba-iba nga paagi an tinuod nga pagsingba ˙ An nasud nag-andam ngan nag- saurog han Piyesta han mga Pa- yag ha husto nga paagi ˙ Kada adlaw an katawohan nag- katirok basi mamati ha pagbasa ha Balaud han Dios, ngan nali- pay hira hito ˙ Iginsumat han katawohan an ira mga sala, nag-ampo, ngan naghangyo han bendisyon ni Jehova ˙ Inuyon an katawohan nga pa- dayon nga suportaran an tanan nga teokratiko nga kahikayan Kaupod han padayon nga pagsuporta ha teokratiko nga mga kahikayan an: Pag-asawa la hin nagsisingba kan Jehova Paghatag hin kontribusyon Pagsaurog han Sabbath Paghatag hin sungo para ha altar Paghatag kan Jehova han siyahan nga ani ngan han siyahan nga anak han ira mga hayop 5
P E B R E R O 2 2 - 2 8 N E H E M I A 1 2 - 1 3 ˙ Karantahon 106 Ngan Pag-ampo ˙ Introduksyon (3 min. o minos pa) MGA BAHANDI TIKANG HA PULONG HAN DIOS ˙ "Praktikal nga mga Leksyon Tikang ha Nehemia": (10 min.) MAGIN MAS EPEKTIBO HA MINISTERYO ˙ Siyahan nga Pagbisita: (2 min. o minos pa) Itanyag an imbitasyon para ha Memoryal ha usa nga nagpakita hin gutiay nga interes. Neh 13:4-9 - Likyi an magraot nga kaupod (w13 8/15 4 5-8) Neh 13:15-21 - Unaha an espirituwal nga mga butang (w13 8/15 5-6 13-15) Neh 13:23-27 - Tipigi an imo pangirilal-an sugad nga Kristiano (w13 8/15 6-7 16-18) ˙ Pamiling hin Espirituwal nga mga Hiyas: (8 min.) ˙ Siyahan nga Pagbisita: (4 min. o minos pa) Itanyag an im- bitasyon para ha Memoryal ngan An Barantayan ha usa nga interesado gud. Iandam an pundasyon ha pagbalik-bisita. ˙ Pagdumara hin Pag-aram: (6 min. o minos pa) Isaysay an mahitungod ha Memoryal ha usa nga gindudumarahan hin pag-aram ha Biblia gamit an libro nga Igintututdo han Biblia, pahina 206-208. Paghatag hin praktikal nga bulig basi makatambong hiya. Neh 12:31 - Ano an mahimo magin epekto han pagkaada duha nga grupo hin parakanta? (it-2-E 454 1) PAGKINABUHI SUGAD NGA MGA KRISTIANO Neh 13:31b - Ano an ginhangyo ni Nehemia nga buhaton ni Jehova? (w11-E 2/1 14 3-5) Ano an igintututdo ha akon han pagbasa ha Biblia yana nga semana mahitungod kan Jehova? Ano nga mga punto tikang ha pagbasa ha Biblia yana nga semana an akon magagamit ha ministeryo? ˙ Karantahon 5 ˙ "Imbitara ha Memoryal an Ngatanan ha Iyo Teritoryo!": (15 min.) Pakighisgot. Isaysay kon paonan-o kukobrehan han kongregasyon an teritoryo hito. Ha pagrepaso han "Mga Paagi," i-play an video mahitungod ha Memoryal. Da- siga an ngatanan nga bug-os nga makigbahin ha kampan- ya ngan balikon an nagpakita hin interes. Magkaada hin pasundayag. ˙ Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: ia kap. 9 14-24, ˙ Pagbasa ha Biblia: Neh 12:1-26 (4 min. o minos pa) repaso ha p. 82 (30 min.) ˙ Repaso Ngan Paghisgot han mga Bahin Para ha Sunod nga Semana (3 min.) ˙ Karantahon 147 Ngan Pag-ampo NEHEMIA 12-13 Praktikal nga mga Leksyon Tikang ha Nehemia 13:4-9, 15-21, 23-27 Madasigon nga gindepensahan ni Nehemia an tinuod nga pagsingba ˙ Nagpaimpluwensya an Hitaas nga Saserdote nga hi Eliasib kan Tobia nga usa nga diri-tumuroo ngan parakontra ˙ Gintagan ni Eliasib hi Tobia hin lugar ha karaonan han templo ˙ Ginlabog ni Nehemia an ngatanan nga garamiton ni Tobia, ginlimpyohan an kwarto, ngan gin-gamit utro ito ha husto nga paagi ˙ Padayon nga ginkuha ni Nehemia an ngatanan nga kahugaw ha Jerusalem 6
P E B R E R O 2 9 - M A R S O 6 E S T E R 1 - 5 ˙ Karantahon 86 Ngan Pag-ampo ˙ Introduksyon (3 min. o minos pa) MGA BAHANDI TIKANG HA PULONG HAN DIOS ˙ "Nagin Marig-on hi Ester Para ha Katawohan han Dios": MAGIN MAS EPEKTIBO HA MINISTERYO ˙ Siyahan nga Pagbisita: (2 min. o minos pa) Itanyag an brosyur nga Pamati ha Dios Ngan Mabuhi ha Waray Katapo- san. Iandam an pundasyon ha pagbalik-bisita. (10 min.) [I-play an video nga Introduksyon ha Ester.] Est 3:5-9 - Nangalimbasog hi Haman nga poohon an katawohan han Dios (ia 130-131 18-19) Est 4:11-5:2 - Mas marig-on an pagtoo ni Ester kay han iya kahadlok nga mamatay (ia 125 2; 133-134 24-26) ˙ Pamiling hin Espirituwal nga mga Hiyas: (8 min.) Est 2:15 - Paonan-o nagpakita hi Ester hin pagkamapainub- sanon ngan pagpugong ha kalugaringon? (w06 3/1 9 7) ˙ Pagbalik-Bisita: (4 min. o minos pa) Magkaada pasun- dayag kon paonan-o hihimoon an pagbalik-bisita ha usa nga kumarawat han brosyur nga Pamati Ngan Mabuhi, ngan hisguti an pahina 2-3. Iandam an pundasyon ha pagbalik- bisita. ˙ Pagdumara hin Pag-aram: (6 min. o minos pa) Magkaada pasundayag ha pagdumara hin pag-aram ha Biblia gamit an pahina 4-5 han Pamati Ngan Mabuhi nga brosyur ha tagbalay nga kinarawat hito ha siyahan nga pagbisita. (km 7/12 2-3 4) Est 3:2-4 - Kay ano nga nagdumiri hi Mordekay ha pagyuk- bo kan Haman? (ia 130-131 18) Ano an igintututdo ha akon han pagbasa ha Biblia yana nga semana mahitungod kan Jehova? Ano nga mga punto tikang ha pagbasa ha Biblia yana nga semana an akon magagamit ha ministeryo? PAGKINABUHI SUGAD NGA MGA KRISTIANO ˙ Karantahon 71 ˙ Lokal nga mga panginahanglan: (10 min.) ˙ Paonan-o Ka Nagpapahimulos ha Bag-o nga Pormat han Katirok ngan ha Workbook?: (5 min.) Pakighisgot. Aghata an mamarati nga magkomento kon paonan-o hira nagpapa- himulos hinin bag-o nga katirok. Aghata an tanan nga ma- ngandam hin maopay basi magpahimulos gud. ˙ Pagbasa ha Biblia: Est 1:1-15 (4 min. o minos pa) ˙ Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: ia kap. 10 1-11, kahon ha p. 86 (30 min.) ˙ Repaso Ngan Paghisgot han mga Bahin Para ha Sunod nga Semana (3 min.) ˙ Karantahon 149 Ngan Pag-ampo ESTER 1-5 Nagin Marig-on hi Ester Para ha Katawohan han Dios Hi Ester nagpakita hin talagsahon nga pagtoo ngan kaisog ha pagdepensa ha katawohan han Dios ˙ An pag-atubang ha hadi nga waray ipatawag mahimo mangahulogan hin kamatayon. Hi Ester 30 ka adlaw na nga waray ipatawag han hadi ˙ Hi Hadi Ahasuerus, nga ginhuhunahuna nga hi Xer- xes I, pungtanon. Makausa, nagsugo hiya nga tungaon an lawas han usa nga tawo ngan idispley ito sugad nga pahamangno ha iba. Ginpaiwas liwat niya hi Basti ha pagkarayna han nagtalapas hi Basti ha iya ˙ Kinahanglan isumat ni Ester nga usa hiya nga Judio, ngan kombinsihon an hadi nga ginlimbongan an hadi han tinaporan nga magsaragdon hito 7
8 P E B R E R O 2 2 - 2 8 Imbitara ha Memoryal an Ngatanan ha Iyo Teritoryo! O K A S Y O N N G A L I B R E H A P U B L I K O Ha pagtikang han kampanya ha Pebrero 27, mag-iimbitar kita hin damu nga tawo tubtob ha aton mahihimo basi tumambong kaupod naton ha Memoryal han kamatayon han Kristo. Kinahanglan liwat naton tagan hin atensyon an bisan hin-o nga nagpakita hin interes basi makultibar ito. MGA PAAGI AN IMO PRESENTASYON "Nananaltag kami hin imbitasyon para ha usa nga importante gud nga okasyon. Ha Marso 23, minilyon ha bug-os nga kalibotan an mag- kakatirok basi isaurog an paghinumdom han kamatayon ni Jesu-Kristo ngan mamati hin libre nga pahayag tikang ha Biblia mahitungod han mga kapulsanan ha aton han iya kamatayon. Makikita dinhi hini nga im- bitasyon an adres ngan oras han okasyon. Alayon tambong kon igintu- tugot han imo kahimtang." "Makakaupod Ko Ikaw ha Paraiso" PAONAN-O MATUTUMAN INI NGA SAAD? Kon interesado . . . ITANYAG AN BARANTAYAN Iandam an pundasyon ha pagbalik-bisita. 34567 IPAKITA AN VIDEO MAHITUNGOD HA MEMORYAL w MAHIMO MO MASABTAN AN BIBLIA Iandam an pundasyon ha pagbalik-bisita. Ha imo pagbalik, mahimo mo . . . w ITANYAG AN LIBRO NGA ANO GUD BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? ITANYAG AN PAMATI HA DIOS NGAN MABUHI HA WARAY KATAPOSAN Pamati ha Dios Ngan Mabuhi ha Waray Kataposan IPAKITA AN VIDEO NGA KAY ANO NGA KINAHANGLAN PAG-ADMAN AN BIBLIA? Katapos pagtanyag hin publi- kasyon para ha pag-aram ha Biblia. Paghisgot hin dugang nga impormasyon ma- hitungod ha Memoryal gamit an pahina 206- 208. Katapos itanyag an libro. Hisguti an kahulogan han kamatayon han Kristo gamit an pahi- na 18-19. Katapos itan- yag an brosyur. Vol. 1, No. 2 A S 2 0 6 1 b w m
. 5 1 2 1 5 1


!"#2 O K TUB R E - DI S Y E M B R E 20 15 TIMBANG NGA PANHUNAHUNA HA KWARTA
!"#2 HINI NGA GOWA s B AS A HA O N L I N E 3 NANGUNGUNA NGA ARTIKULO Timbang nga Panhunahuna ha Kwarta IGINTUTUTDO HAN BIBLIA 7 TIKANG HA IBA-IBA NGA DAPIT HAN KALIBOTAN Mahitungod ha Butnga Sinirangan An Bawtismo Ngan an Imo Relasyon ha Dios (Kitaa ha PUBLIKASYON ˛ LIBRO NGAN BROSYUR ˛ IGINTUTUTDO HAN BIBLIA ˛ KAPITULO 18) 8 BULIG PARA HA PAMILYA Kon Magbulag an Mag-uyab ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? r 10 Waray Niya Ikompromiso an Iya Gintotoohan ISTORYA HA BIBLIA 12 AN PUNTO DE BISTA HAN BIBLIA Kapobrehan 14 KAHIMSOG An Akon Libro han MGA ISTORYA HA BIBLIA Naghimo hi Noe hin Arka (Kitaa ha PUBLIKASYON ˛ LIBRO NGAN BROSYUR ˛ ISTORYA HA BIBLIA ˛ BAHIN 1 ˛ ISTORYA 9) An Imo Sadang Hibaroan Mahitungod ha Malarya 16 MAY-ADA BA NAGDISENYO HITO? An Panga han Buaya r Vol. 96, No. 10 / Quarterly / WARAY-WARAY Gin-iimprinta ha Kada Gowa: 51,788,000 ha 103 nga Yinaknan Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. Gawas la kon lain nga bersyon an iginpakita, an mga teksto ha Griego nga Kasuratan ginkuha ha Bag-o nga Kalibotan nga Hubad han Kristiano Griego nga Kasuratan, ngan an mga teksto ha Hebreo nga Kasuratan ginkuha ha An Baraan nga Kasuratan han Philippine Bible Society ngan gin-gamitan hin moderno nga ortograpiya. NW an makikita kon ginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2015 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan. Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon o hin libre nga pag-aram han Biblia? Kitaa an /war o ipadara an imo hangyo ha usa hini nga mga adres. JEHOVAH'S WITNESSES: PILIPINAS: PO Box 2044, 1060 Manila. ESTADOS UNIDOS: 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483. Para ha kompleto nga lista han mga adres ha bug-os nga kalibotan, alayon kitaa an
NAN G UN G UNA N GA ARTIKULO Timbang nga Panhunahuna ha Kwarta MAY mga nasiring nga an kwarta an nagpapagios han kalibotan. Baga hin tinuod ito. Ginkikinahanglan an kwarta basi makapalit hin pagka- on, bado, ngan makaplete o makapalit hin urukyan. "Daku gud an na- hihimo han kwarta ha sosiedad," nagsurat an usa nga financial editor. "Kon diri na gagamiton an kwarta sugad nga pambayad, magkakaada kasamok ngan girra ha sulod la hin usa ka bulan." Pero syempre, may mga limitasyon an kwarta. An parasiday nga hi Arne Garborg nga taga-Norway nagsiring nga pinaagi han kwarta "ma- kakapalit ka hin pagkaon, pero diri hin gana; medisina, pero diri hin ka- himsog; mahumok nga higdaan, pero diri hin katurog; kahibaro, pero diri hin kinaadman; karanggat, pero diri hin kahusay; pagdayaw, pero diri hin gugma; kaliawan, pero diri hin kalipay; kakilala, pero diri hin ka- sangkayan; surugoon, pero diri hin pagkamaunungon." Kon an usa timbang an panhunahuna ha kwarta, diin gintatagad ito sugad nga usa nga bulig basi makab-ot an iya mga tumong, posib- le nga magin kontento gud hiya. An Biblia nagpapahamangno nga "an gugma ha kwarta usa nga gamot han ngatanan nga klase hin nakaka- daot nga mga butang, ngan ha pagtinguha hini nga gugma an iba . . . ginbubuno an ira kalugaringon hin damu nga kasakit." - 1 Timoteo 6:10. Tigamni nga an gugma ha kwarta - diri an kwarta mismo - an na- kakadaot. Oo, an duro nga pagpabili ha kwarta mahimo makadaot han pagkamagsangkay ngan ha relasyon han pamilya. Tagda an pipira nga ehemplo. Pagpamata! Oktubre-Disyembre 2015 3
Daniel: "Ginhuhunahuna ko gud nga buotan ngan tangkod an akon sangkay nga hi Thomas. Waray pa gud kami magkaproblema, tubtob han ginpalit niya an akon awto. Diri ako maaram nga may guba ngay- an an awto. Bisan pa hito, nagpirma hiya hin kasuratan nga papaliton niya an awto anoman an kondisyon hito. Paglabay hin tulo ka bulan, naguba ito. Nasina hi Thomas kay kahuna niya nga ginlimbongan ko hiya, ngan nag-insister hiya nga ibalik ko an kwarta. Diri ako makatoo han iya reaksyon! Han nangatadongan ako, nasina hiya hinduro ngan iya ako gin-away. Tungod la han kwarta, baga hin diri na hiya an buo- tan nga Thomas nga akon kilala hadto." Esin: "Hi Nesrim la an akon bugto. Pirme kami nagkakasinabot, salit diri gud ako naghuhunahuna nga madadaot an amon pagkamag- bugto tungod han kwarta. Pero ito gud an nahitabo. Han namatay an amon mga kag-anak, nagbilin hira hin gutiay nga panurundon ngan hin kasuratan nga sadang namon tungaon an kwarta. Waray umuyon hito an akon bugto kay karuyag niya hin mas daku nga bahin. Tungod kay ginsunod ko an tugon han akon mga kag-anak, nasina gud hiya ngan gintarhog ako. Tubtob yana, nasisina pa gihapon hiya ha akon." Ginsaliwnan an iba nga ngaran dinhi hini nga artikulo. AN KWARTA NGAN AN PAGIN MAHUKMANON An sayop nga panhunahuna ha kwarta ma- himo magin hinungdan nga an usa magin ma- hukmanon. Pananglitan, an riko mahimo maghunahuna nga an mga pobre hubya salit diri hira naasenso. O an pobre bangin maghu- nahuna dayon nga an mga riko materyalistiko o hakog. Hi Leanne nga usa nga tin-edyer ngan tikang ha riko nga pamilya nagin biktima hito nga panhunahuna. Hiya nagsiring: "Kilala ako nga anak hin riko kay daku hinduro an kita han akon tatay. Salit agsob ako makabati hin mga komento sugad han: 'Kon may karuyag ka, pangaro la kan imo daddy,' o 'Pasensya na, diri man kami riko basi makapalit hin marahalon nga mga awto pari- ho han iyo pamilya.' Ha urhi, ginsidngan ko an akon kasangkayan nga diri ako pagyinaka- nan hin sugad hito kay nasasakitan ako, ngan iginsaysay ko kon kay ano. Karuyag ko maki- lala diri sugad nga riko, kondi sugad nga buo- tan nga tawo." KON ANO AN GINSISIRING HAN BIBLIA An Biblia diri nagkukondenar ha kwarta o diri nagpapakaraot ha may-ada hito - bisan kon damu ito hinduro. Diri importante kon pira kadamu an gintatag-iya han usa kondi kon ano an iya pagtagad ha iya mga panag- iya o ha iya karuyag pagtag-iyahon. An sag- don han Biblia mahitungod ha kwarta tim- bang, ngan praktikal pa gihapon ito yana. Tagda an masunod nga ehemplo. AN GINSISIRING HAN BIBLIA: "Ayaw paggul-a ha imo ngahaw nga magmabahandianon ka." - Proberbios 23:4. Sumala ha libro nga The Narcissism Epi- demic, an mga tawo nga nangangalimbasog magriko mas daku an posibilidad nga "mag- kaada problema ha panhunahuna; nagkakaa- da liwat hira mas damu nga problema ha ka- himsog sugad han sakit ha tutunlan, likod, ngan ulo ngan mas may tendensya nga umi- nom hin sobra nga de-alkohol nga irimnon ngan gumamit hin ilegal nga mga droga. Ma- tin-aw nga an paniguro nga magriko mahimo magin hinungdan nga magin miserable an usa nga tawo."
An sagdon han Biblia mahitungod ha kwarta praktikal pa gihapon yana AN GINSISIRING HAN BIBLIA: "An iyo pagkina- buhi mawaray unta gugma ha kwarta, sam- tang kontento na kamo ha mga butang nga aada." - Hebreo 13:5. Usahay, bisan an tawo nga kontento nababaraka la gihapon ha kwarta. Kondi ma- aram hiya kon ano an pinakaimportante ha iya salit diri hiya nadadaog han kabaraka. Pananglitan, an kontento nga tawo diri masu- subo hinduro kon magkuri hiya ha pinansyal. Lugod, mangangalimbasog hiya nga magkaa- da disposisyon pariho han kan apostol Pab- lo, nga nagsiring: "Maaram ako kon paonan-o magkinabuhi nga kulang han panginahanglan ngan kon paonan-o magkinabuhi nga hura. Hinbaroan ko an sekreto han pagin kontento ha ngatanan nga butang ngan kahimtang, busog man o gutom, abunda man o diri." - Filipos 4:12. AN GINSISIRING HAN BIBLIA: "Hiya nga nasarig ha iya bahandi mahuhulog." - Proberbios 11:28. Sumala ha mga parasaliksik, an problema ha kwarta komon nga hinungdan han pag- away han mag-asawa nga nagriresulta ha pagbulag. Problema gihapon ha kwarta an usa nga rason han pag-unay han iba. Para ha pipira, mas importante an kwarta kay ha ira pag-asawa, bisan pa ngani ha ira kinabu- hi! Ha kabaliktaran, adton timbang an panhu- nahuna diri nasarig ha kwarta. Lugod, ira gin- kikilala nga maaramon gud an ginsiring ni Jesus: "Bisan kon damu an panag-iya han usa nga tawo, an iya kinabuhi diri nadepende ha iya mga gintatag-iya." - Lucas 12:15. + AN PAMILYA MAS IMPORTANTE KAY HA KWARTA "Diri pa la maiha, naghimo hi Tatay hin kasuratan nga nagsasaysay nga iibanan hin daku an akon magigin panurundon samtang madudugangan an makakarawat han akon kabugtoan. Kondi gin- istoryahan namon ito. Nasasabtan ko gud an iya hinungdan, ngan umuyon ako han iya desisyon. Diri ko gud tutugotan nga madaot an relasyon han amon pamilya tungod la hin gutiay nga bu- tang sugad han kwarta." - Josu ' e, 55. KWARTA NGAN PABORITISMO "An kablas ikinangangalas bisan han iya kalu- garingon nga amyaw: kondi an bahandianon may-ada damu nga kasangkayan." - Proberbios 14:20. Sugad han ginsisiring hini nga teksto, an aton panhunahuna ha kwarta mahimo makaa- pekto kon paonan-o naton tatrataron an iba. Pa- nanglitan, bangin naton minuson an mga pobre ngan adton waray maibubulig ha aton. Ha luyo nga bahin, bangin dayaw-dayawon naton an mga riko o buhaton an anoman nga ira ipabuhat basi la makuha an ira pabor - ngan matagan hin kwarta. Diri gin-uuyonan han Biblia an mga tawo nga nagpapakita hin paboritismo, pagminos man ito ha mga pobre o 'pag-ulog-ulog ha iba para ha ira kalugaringon nga kaopayan.' (Judas 16; Isa- ias 10:1, 2) Salit himoa nga tumong nga diri ka magpapaurog ha imo pagtratar ha mga tawo. Pagpamata! Oktubre-Disyembre 2015 5
ANO AN IMO PANHUNAHUNA HA KWARTA? An pag-usisa ha kalugaringon mahimo magpahinum- dom ha imo nga kinahanglan mo magkaada timbang nga panhunahuna ha kwarta. Pananglitan, pakianhi an imo ka- lugaringon: Nadadani ba ako ha mga negosyo nga madagmit magpariko? Nakukurian ba ako maghatag hin kwarta? Mas nakikisangkay ba ako ha mga tawo nga pirme nag-iiristorya mahi- tungod ha kwarta ngan han ira mga gintatag-iya? Nagbubuwa ba ako o naghihimo hin kwestyonable nga mga buhat basi la makakwarta? Inaabat ko ba nga importante ako tu- ngod han akon kwarta? Pirme ba ako naghihinunahuna mahitungod ha kwarta? An akon ba pagtagad ha kwarta nakakaapekto gud ha akon kahimsog ngan ha akon pamilya? Kon oo an imo baton ha bisan ano hini nga pakiana, pangalimbasugi nga isalikway an materyalistiko nga mga tendensya ngan panhunahuna. Likyi an pakigsangkay ha mga tawo nga nagpapabili gud ha kwarta ngan ha mga panag-iya. Lugod, pakig-upod hadton mas nagpapabili ha hitaas nga mga prinsipyo ha moral kay ha mga panag- iya. Kultibara an pagin mahinatagon Ayaw gud tuguti nga magtubo ha imo kasingkasing an gugma ha kwarta. Lugod, tipigi an kwarta ha husto nga lugar hito - ikaduha la ha kasangkayan, pamilya, ngan ha imo emosyonal ngan pisikal nga kahimsog. Kon bubu- haton mo ito, maipapakita mo nga timbang an imo panhu- nahuna ha kwarta. ˛ KINAADMAN TIKANG HA BIBLIA An Biblia nasiring . . . "An kwarta usa nga arayopan [o, proteksyon]." - EKLESIASTES 7:12. Kondi an Biblia nagpapaha- mangno . . . "An nag-aapura magriko mahia- agum hin sirot." - DARAHUNON [PROBERBIOS] 28:20, BARAAN NGA BIBLIA. "An mga determinado magin riko nahuhulog ha pagsulay ngan ha lit-ag ngan ha damu nga linu- rong ngan nakakasakit nga mga hingyap." - 1 TIMOTEO 6:9. Salit an Biblia nagsasagdon . . . "An iyo pagkinabuhi mawaray unta gugma ha kwarta." - HEBREO 13:5. "Mag-ikmat kontra han ngatanan nga klase hin kahakog, kay bisan kon damu an panag-iya han usa nga tawo, an iya kinabuhi diri na- depende ha iya mga gintatag- iya." - LUCAS 12:15. "Ayaw hingalimot ha pagbuhat han maopay ngan pagpaangbit ha iba han anoman nga may-ada ka." - HEBREO 13:16. Ano an mga kapulsanan hito? "Mas makalilipay an paghatag kay ha pagkarawat." - BUHAT 20:35. "An mahinatagon nga tawo may- ada pag-uswag, ngan an nagpa- pahalibway han iba in pahahalib- wayon man liwat." - DARAHUNON [PROBERBIOS] 11:25, BARAAN NGA BIBLIA.
T I K A N G H A I B A - I B A N G A D A P I T H A N K A L I B O TA N B U T N G A S I N I R A N G A N MAHITUNGOD HA BUTNGA SINIRANGAN An Butnga Sinirangan, nga makausa gintikangan han damu nga pinakadaan nga mga sibilisasyon ha kalibotan, usa han may damu hinduro nga arkeolohikal nga mga bahandi. MGA TAGA-CANAAN NGA PARA- HIMO HIN BINO Han 2013, an mga arkeologo nakadiskobre hin daku nga istakan hin bino han mga taga-Canaan nga mga 3,700 na nga naeksister. Ini nga istakan may 40 nga dagku nga tibod nga mahi- mo sudlan hin 3,000 ka botilya nga bino yana nga panahon. An usa nga arkeologo nga nag-estudyo han lagod ha mga tibod nagsiring nga mag-opay gud nga parahimo hin bino an mga taga-Canaan. Hiya nagsiring: "Ini nga proseso han paghimo hin bino ginsunod hin ma- opay ha tagsa nga tibod." PAGLOBO HAN POPULASYON Ha Ehipto, mas damu hin 560,000 nga minasus-an an igin-anak han 2012 kay han 2010, sumala ha report han dyaryo nga Guardian. "Ito an pinakahitaas nga pagda- mu nga nahitabo ha bug-os nga kasaysayan han Ehipto," siring ni Magued Osman han Baseera, usa nga kompanya ha pagsaliksik ha Ehipto. May mga eksperto nga nasiring nga kon magpapadayon ini nga kalaksi han pagdamu, an nasud mas magkukulang hin tubig, elektrisidad, ngan pagkaon. MAARAM KA BA? Sumala ha Biblia, katuyoan han Dios nga 'pun-on han tawo an tuna' ha igo nga kadamu, ngan an ngatanan matagbaw han ira panginahanglan. - Genesis 1:28; Salmo 72:16. MAARAM KA BA? An Biblia nag- uunabi mahitungod ha paghimo han 'gimaopayi nga alaksiw,' o bino, ha kadaan nga Israel ngan ha pag- istak hin bino ha dagku nga tibod. - Kanta ni Salomon 7:9; Jeremias 13:12. NADISKOBREHAN AN IGINTAGO NGA MGA SINSELYO Sobra 100 nga bronse nga sinselyo nga may nakasurat nga "Year Four" an nadis- kobrehan hirani ha usa nga highway ha Israel. Ito nga petsa nag- tutudlok ha ika-upat ka tuig han pagrebelde han mga Judio kon- tra ha mga Romano (69-70 C.E.) - an pagrebelde nga nagresulta han kabungkagan han Jerusalem. "Matin-aw nga may usa nga na- hadlok han tiarabot nga kataposan, bangin nakikita niya an nagti- tikahirani nga Romano nga kasundalohan," siring ni Pablo Betzer, usa nga direktor ha arkeologo. "Igintago niya ito nga panag-iya nga naglalaom nga makukuha ito utro." MAARAM KA BA? Han 33 C.E., igintagna ni Jesus nga sasakupon han mga Romano an Jerusalem. Gin-aghat niya an mga Kristiano nga pumalagiw ha kabukiran basi matalwas. - Lucas 21:20-24. Pagpamata! Oktubre-Disyembre 2015 7 S t u a r t W e s t m o r l a n d / C o r b i s
B U L I G PA R A H A PA M I LYA M G A B ATA N - O N Kon Magbulag an Mag-uyab AN PROBLEMA AN SADANG MO HIBAROAN "Kahuna ko nga hiya na an para ha akon. 'Hiya na an karuyag ko nga makaupod ha bug-os ko nga kinabuhi,' siring ko ha akon kalugaringon. Pero paglabay la hin duha ka bulan, kinahanglan ko makigbulag ha iya. Diri ako makatoo nga an amon maopay nga tinikangan madagmit la nga natapos!" - Anna. "Baga hin damu gud an amon ginkakaparihoan. Kahuna ko nga kami na an magkakadayon. Pero samtang nalabay an pana- hon, nakikita ko nga magkaiba ngay-an kami. Han nakapamu- rubuot ako nga daku gud nga sayop an akon desisyon, nakig- bulag ako ha iya." - Elaine. Ito ba an imo kahimtang yana? Kon oo, ini nga artikulo makaka- bulig ha imo ha pag-atubang hito. An pagbulag mahimo magin masakit, bisan hadton nakigbu- lag. "Masakit hinduro!" siring han batan-on nga hi Sarah, nga nakigbulag ha iya uyab paglabay hin unom ka bulan. "Diri pa gud la maiha, bahin hiya han akon kinabuhi ngan han akon mga plano ha tidaraon; pero tigda na la nga nawara hiya ha akon. Kon nakakabati ako hin mga kanta nga espesyal ha amon, nahinunumdoman ko an makalilipay nga panahon nga magkaupod kami. Ngan kon nakadto ako ha mga lugar nga es- pesyal ha amon, inaabat ko an kasakit han iya kawara ha akon. Ini an akon gin-abat bisan kon ako an nakigbulag!" An pagbulag bisan kon masakit, mahimo makaopay. "Diri mo karuyag makasakit," siring ni Elaine. "Kondi nakikita mo nga pa- riho kamo masasakitan kon iyo ipapadayon an iyo relasyon nga waray la dadangatan." Nauyon hini hi Sarah. Hiya nagsiring: "Kon diri ka malipayon ha iya yana nga mag-uyab pa la kamo, posible nga diri ka liwat magigin malipayon kon mag-asawa na kamo, salit an pagbulag amo an pinakamaopay nga desisyon." An pagbulag diri nagpapasabot nga pakyas ka. Ha pagkati- nuod, an malampuson nga relasyon han mag-uyab diri pirme natatapos ha kasal, kondi ha usa nga desisyon. Kon ikaw o an imo uyab seryoso nga nagruruhaduha, bangin an husto nga desisyon amo an pagbulag. Kon mahitabo ito, diri karuyag sidngon nga tungod kay waray maglampos an iyo relasyon, diri ka na maglalampos. Mahimo ka makapadayon ha imo kinabuhi! Paonan-o? Ginsaliwanan an mga ngaran dinhi hini nga artikulo. r Kitaa an iba pa nga bulig para ha pamilya ha
AN IMO MAHIMO BUHATON Karawata nga normal la an masakitan. "Diri la kay basta sang- kay an nawara ha akon, kondi duok gud nga sangkay," siring ni Elaine nga gin-unabi kanina. Kon makibulag ka ha usa nga duok gud ha imo, natural la nga masubo ka. "Kon natapos an iyo relasyon," siring han usa nga batan-on nga hi Adam, "nor- mal la nga umabat hin kasakit, bisan kon maaram ka nga para ito ha iyo kaopayan." Bangin abaton mo an pariho han gin-abat ni Hadi David ha panahon han Biblia. "Ikinagab-i pina- lulutaw ko an akon higdaan . . . han akon mga luha," hiya nag- surat ha panahon nga masurub-on gud hiya. (Salmo 6:6) Usa- hay, an pinakamaopay buhaton basi malamposan an kasakit amo an pag-atubang hito, diri an paglikay hito. An pagkarawat nga normal la nga masakitan mahimo magin siyahan nga pitad basi matambal an kasakit. - Prinsipyo ha Biblia: Salmo 4:4. Makig-upod ha mga tawo nga nahigugma ha imo. Ha pagkati- nuod, bangin diri ito masayon. "Ha siyahan, nadiri ako makakita hin mga tawo," siring ni Anna nga gin-unabi kanina. "Kinahang- lan ko hin panahon basi makaghunahuna ngan masabtan an nahitabo." Kondi paglabay han panahon, nasantop ni Anna nga maaramon an pakig-upod ha iya duok nga kasangkayan nga makakaparig-on ha iya. "Mas nakakapanhunahuna na ako yana hin maopay," siring niya, "ngan an amon pagbulag diri na sugad kasakit kay han akon inabat hadto." - Prinsipyo ha Biblia: Proberbios 17:17. Mahibaro tikang ha nahitabo. Pakianhi an imo kalugaringon: 'Ini ba nga eksperyensya nagpapakita nga may-ada ako kina- hanglan pauswagon? Kon may-ada, ano an akon kinahanglan bag-uhon para ha akon sunod nga relasyon?' "Paglabay han panahon, mas nasabtan ko na an mga nahitabo," siring han ba- tan-on nga hi Marcia. "Kondi, maiha-iha anay antes ako naka- panhunahuna nga diri naaapektohan han akon emosyon." Ito li- wat an gin-abat ni Adam nga gin-unabi kanina. Hiya nagsiring: "Usa ka tuig anay an naglabay antes mawara an kasakit han amon pagbulag. Kondi mas maiha pa antes ko hibaroan an lek- syon han nahitabo ha akon. Tungod han akon naeksperyensya- han, damu an akon nahibaroan mahitungod ha akon kalugari- ngon, ha diri kapariho ha sekso, ngan ha pakigrelasyon. Yana, an akon kasakit diri na gud pariho han akon inabat hadto." Ig-ampo an imo mga kabaraka. An Biblia nasiring nga 'ginta- tambal han Dios an may mga ruba nga kasingkasing, ngan gin- puputos niya an ira mga samad.' (Salmo 147:3) Bisan kon diri hiya an nagpipili han aton magigin asawa - diri man liwat hiya an angay basulon kon magbulag an mag-uyab - interesado hiya han aton kaopayan. Isumat ha iya an imo inaabat pinaagi han pag-ampo. - Prinsipyo ha Biblia: 1 Pedro 5:7. ˛ N A N G U N G U N A N G A M G A T E K S T O "Ha tagsa nga butang may-ada usa ka panahon, . . . may panahon ha pagkabido." - Eklesiastes 3:1, 4. "An sangkay . . . natawo para ha kakurian." - Proberbios 17:17. 'Ipasa ha Dios an ngatanan niyo nga kabaraka, kay napaid hiya ha iyo.' - 1 Pedro 5:7. "AN KASINGKASING NAKAKALUGARING PAGTAMBAL" "Han makigbulag an akon uyab, inabat ko nga ako an may sala, na- wurok ako, nasubo, ngan inabat pa ngani hin kawaray-pulos. An masa- kitan an kasingkasing usa han pi- nakamakuri atubangon. Kondi wa- ray kita himoa han Dios nga may abilidad ha paghigugma basi la pakurian kita tungod hito. Ginhimo kita niya nga may abilidad ha pag- tambal ha kasakit nga aton inaa- bat. Ginkikinahanglan an panahon basi higugmaon an usa nga tawo, ngan kon magbulag kamo, ginkiki- nahanglan liwat an panahon basi mahingalimtan mo an kasakit. Pero mahihimo mo ito. An kasing- kasing nakakalugaring pagtambal han samad hito." - Marcia. Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an kapitulo 31 han libro nga Ang mga Tanong ng mga Kabata- an - Mga Sagot na Lumulutas, Tomo 1. Libre ini nga mada-down- load ha Kitaa an PUBLIKASYON ˛ AKLAT AT BROSYUR. Pagpamata! Oktubre-Disyembre 2015 9
Han nadayagnos ka nga may scoliosis, nabuligan ka ba han mga doktor? Mga tulo ka tuig nga ginmonitor ako hin duha nga doktor, kondi padayon nga nagtikagrabe an pagkurba han akon butagtok. Ngani, naiipit na hini an akon ka- singkasing ngan mga baga, salit nakukurian ako pagginhawa. Tu- ngod hito, kinahanglan ko na gud magpaopera. Naruyag ka ba magpaopera? Oo. Pero ginsidngan ako nga ma- gigin makuri an operasyon. Hito nga takna, 116 ka digri na an pagkurba han akon butagtok, ka- ruyag sidngon grabe na gud ito. Kondi an akon pagpaopera daku gud nga ayat. Tungod han akon gintotoohan nga basado ha Bib- lia, diri ako magpapaabuno hin dugo.1 Waray Niya Ikompromiso an Iya Gintotoohan Interbyu kan Song Hee Kang Han 11 anyos hi Song Hee, naobserbaran han iya nanay nga diri normal an kurba han likod ni Song Hee. Usa nga doktor an nagsiring nga may-ada hiya scoliosis - pagkur- ba han butagtok sugad han letra nga "C" o "S." Nagtika- grabe an iya kondisyon salit kinahanglan hiya operahan. Pero nadiri hiya magpaabuno hin dugo. Gin-interbyu hiya han "Pagpamata!" mahitungod han iya eksperyensya. May nabilngan ka ba nga doktor nga naruyag mag-opera? Oo, may nabilngan kami ni Na- nay nga usa nga espesyalista ha amon lugar ha Florida, E.U.A. Kondi han ginsidngan ko hiya nga diri ako magpapaabuno hin dugo, nagsiring hiya nga waray doktor nga maruruyag pagbuhat hin su- gad kakomplikado nga operasyon kon diri ako mapaabuno. Nagsi- ring pa gud hiya nga bangin diri na ako umabot hin 20 anyos kon diri ako magpapaopera. Ngan hito nga panahon, 14 anyos la ako. kaon hin dugo!3 Iginpakita ko li- wat ha iya an Buhat 15:19, 20. Ginsusugo hito an mga Kristiano: "Maglikay . . . ha dugo." Karuyag sidngon, diri ito sadang isulod ha lawas han tawo ha anoman nga paagi - ha baba man o ha ugat. Ano man an ginsiring han doktor? Ginpirit la gihapon niya ako nga magpaabuno hin dugo. Ngan na- hipausa ako han gintanyagan ako han hospital nga waray kami ba- baydan ha operasyon kon mag- papaabuno ako. Iginsaysay mo ba ha iya an basihan han imo gintotoohan? Oo. Iginsaysay ko ha iya nga ba- sado ha Biblia an akon gintotoo- han, ngan akon ginpabug-atan nga nagsiring an Dios nga sagra- do an dugo, kanan tawo man ito o hayop.2 Para ha usa nga Israeli- ta, kamatayon an sirot ha pag- Nakakaengganyar gud ito nga tanyag! Ano man an iyo ginbuhat ni imo nanay? Bisan kon baga hin waray doktor nga naruruyag mag-ope- ra ha akon kon diri ako aabuno- han, waray gud namon ikompro- miso an amon gintotoohan. Ngan nagin mas komplikado pa gud an sitwasyon kay sumala ha bala-
Sadang ikonsiderar han mga doktor an kabug-osan nga kahimtang han pasyente ud, minor-de-edad pa ako. Tu- ngod kay nagtitikagrabe an akon kondisyon, iginpasa an akon kaso ha korte. Maopay na la, gintagan kami hin 30 ka adlaw han huwes ha Florida basi mamiling hin dok- tor nga marespeto han akon gin- totoohan. May nabilngan ka ba? Oo. Mahigugmaon nga ginkon- tak han Hospital Liaison Commit- tee han mga Saksi ni Jehova ha amon lugar an usa nga espesya- lista ha butagtok ha New York nga positibo gud ha sugad nga operasyon, ngan inuyon hiya nga makigkita ha akon. Salit antes pa matapos an 30 ka adlaw, nakabi- ling na kami hin doktor.4 Kumusta man an operasyon? Naglampos gud ito! Basi ma- tadong an akon butagtok, ginbu- tangan ito ni Dr. Robert M. Berns- tein hin mga adjustable rod. Duha ka beses ako nga gin-ope- rahan nga may duha ka semana nga lat-ang. Kay ano nga duha ka beses? Kay kon damu nga dugo an ma- wara ha akon ha siyahan nga operasyon, an lat-ang maghaha- tag hin panahon ha akon lawas nga makahimo hin dugang nga pula nga mga selyula han dugo antes han ikaduha nga operas- yon. Hiton duha nga operasyon, gutiay gud la an nawara nga dugo ha akon tungod han mao- pay nga pagplano, pagin eksper- to, ngan pagin metikuloso han grupo han mga doktor nga nag- opera ha akon. Madagmit liwat ako nga naka-recover, ngan tu- ngod kay waray ako magpaabuno hin dugo, waray ako mga kompli- kasyon.5 Ano an reaksyon han imo doktor ha nagin resulta han operasyon? Nalipay gud hiya! "An pagtambal han mga doktor," siring niya, "diri la kay basta pagbuhat hin mga operasyon." Para ha iya, sadang ikonsiderar han mga doktor an kabug-osan nga kahimtang han pasyente, upod na an iya mga gintotoohan. Sigurado nga ito li- wat an karuyag han damu nga tawo bisan kon diri hira mga Sak- si ni Jehova. ˛ 1. An nanay ni Song Hee usa nga Saksi ni Je- hova. Hi Song Hee nagin Saksi ni Jehova li- wat ngan nabawtismohan han 2012 ha edad nga 16. 2. Genesis 9:3-5. 3. Lebitiko 17:10-14. 4. An Hospital Liaison Committee nabulig ha mga Saksi nga pasyente nga makabiling hin mga doktor nga maruruyag pagtambal nga diri mag-aabuno hin dugo. 5. Ha usa nga artikulo mahitungod ha mga komplikasyon ha pagpaabuno hin dugo, an Clinical Excellence Commission, New South Wales (Australia) Health, nagsiring: "An pag- abuno hin dugo amo an pag-transplant hin buhi nga tisyu. Anoman an ig-transplant, awtomatiko nga diri ginkakarawat han lawas han tawo an bisan ano nga diri bahin hito. Ini nga kamatuoran daku gud nga bulig basi magin talwas an pasyente." IMPORMASYON MAHITUNGOD HA SCOLIOSIS ˙ An scoliosis diri resulta han diri maopay nga postura han la- was o kakulang hin calcium ˙ An mga abnormalidad ha butagtok diri nakakatapon ˙ An mga brace diri nakakatadong ha butagtok kondi mahimo ABNORMAL NGA BUTAGTOK makabulig basi diri magtikagrabe an pagkurba ˙ An operasyon para ha scoliosis diri nakakaapekto ha pagburod ˙ Waray pa nadiskobrehan nga makakapugong ha abnormalidad han butagtok ˙ An pagsigarilyo nakakapaiha ha katambal han mga sakit ha tul-an Reperensya: Spinal Deformity: Scoliosis and Kyphosis - A Handbook for Pa- tients; "Diseases and Conditions - Scoliosis," han Mayo Clinic Staff, Mayo Clinic, E.U.A. NORMAL NGA BUTAGTOK Pagpamata! Oktubre-Disyembre 2015 11
A N P U N TO D E B I S TA H A N B I B L I A K A P O B R E H A N K A P O B R E H A N Bisan pa han sinsero nga mga pangalimbasog basi masolusyonan ini nga problema, minilyon ha bug-os nga kalibotan an mga pobre. Paonan-o magigin malipayon an mga pobre? AN GINSISIRING HAN MGA TAWO Damu an natoo nga magigin malipayon ngan tagbaw an usa kon hura hiya ha materyal, ngan an tinuod nga kalamposan nadepende ha kadamu han kwarta han usa nga tawo. Adton waray o guti- ay la an napapahimulosan nga edukasyon, mag-opay nga programa ha kahimsog, ngan iba pa, ngan adton mga pobre diri makakala- om hin makalilipay ngan makapatagbaw nga kinabuhi. AN GINSISIRING HAN BIBLIA Igintututdo han Biblia nga an tinuod nga kalipay diri nadepen- de ha pinansyal nga kahimtang han usa, kon- di ha iya maopay nga relasyon ha Maglala- rang. An Biblia nasiring: "Malipayon an mga mahunahunaon han ira espirituwal nga pangi- nahanglan." (Mateo 5:3) Anoman an ira ka- himtang ha pinansyal, adton mahunahunaon han ira espirituwal nga panginahanglan napa- pagios nga hibaroan an panhunahuna han Dios salit nahibabaroan nira an mga kamatu- oran ha Biblia nga naghahatag hin tinuod nga pagliaw ngan kamurayawan ha hunahuna. Ini an naghahatag hin tinuod nga kalipay. Adton nakakasabot ngan nasunod ha sag- don han Biblia mas maaram kon paonan-o aatubangon an kapobrehan. Pananglitan, an Biblia nagsasagdon nga maglikay ha nakaka- daot nga mga buhat sugad han paggamit han tabako ngan pag-ininom hin de-alkohol nga irimnon. Ini nga mga bisyo nagkakarag hin kwarta ngan posible magin hinungdan nga magkinahanglan hin mahal nga pagtambal. - Proberbios 20:1; 2 Corinto 7:1. An Biblia nagpapahamangno liwat kontra ha nakakadaot nga epekto han kahakog ngan materyalismo. (Marcos 4:19; Efeso 5:3) Ini nga mga sagdon mabulig ha usa nga likyan an pagwaldas pinaagi hin paghuygo o pagka- ada "gugma ha kwarta," nga iginhuhulagway han Biblia nga "usa nga gamot han ngata- nan nga klase hin nakakadaot nga mga bu- tang." (1 Timoteo 6:10) An Biblia nagpapa- hamangno: "Bisan kon damu an panag-iya han usa nga tawo, an iya kinabuhi diri nade- pende ha iya mga gintatag-iya." (Lucas 12:15) Karuyag sidngon, mationan-o man kadamu an kwarta han usa, diri ito makakapalit hin kinabuhi. Ha luyo nga bahin, an pagsunod ha maaramon nga sagdon han Biblia naghaha- tag hin mapulsanon nga kinabuhi ngan tinuod nga kalipay. Bisan kon an mga pobre bangin kinahang- lan maniguro basi la magkaada pagkaon, bado, ngan urukyan, mahimo hira magin mali- payon pinaagi ha pagin kontento, pagpokus ha kon paonan-o nira mapapalipay an Magla- larang, ngan pagkinabuhi uyon ha Iya kabu- rut-on. Ginkikilala nira nga tinuod an saad han Biblia nga 'an bendisyon ni Jehova an na- kakahimo nga bahandianon; ngan waray hiya igindudugang nga kasubo hini.' - Proberbios 10:22. NANGUNGUNA NGA TEKSTO: "Malipayon an mga mahunahunaon han ira espirituwal nga panginahanglan." - Mateo 5:3. r Kitaa an iba pa nga baton ha mga pakiana mahitungod ha Biblia ha
Matatapos pa ba an kapobrehan? AN GINSISIRING HAN BIBLIA Bisan kon pakyas an mga pangalimbasog han katawohan nga masolusyonan ito nga problema, ha itinanda nga panahon han Dios, wawad-on niya an nangunguna nga hinungdan hito - an hakog nga mga tawo ngan gobyerno nga interesado la ha ira kalugaringon nga kaopayan. (Ekle- siastes 8:9) Sasaliwnan han aton Maglalarang an hakog nga mga gobyerno han tawo. An iya Ginhadian, o langitnon nga gobyerno, hura nga magtatagana ha ngatanan nga umuru- koy ha tuna. An Biblia nagsasaad nga an Hadi han Ginhadian han Dios mapinairon nga maghahatag han panginahanglan han mga pobre. "Pagluluwason niya an kablasanon nga nangangaraba . . . Malolooy hiya ha mga kab- lasanon ngan makinurion, ngan an mga kalag han mga makinurion iya pagluluwason." - Sal- mo 72:12-14. nom hin mga urubasan, ngan makaon han mga bunga hini. . . . an akon mga pinili . . . magpapahimulos han buhat han ira mga ka- mot." (Isaias 65: 21, 22) Imbes nga mag-inilob nga mabuhi ha kapobrehan, an ngatanan magpapahimulos hin "bangkite han girarasahi nga pagkaon" ngan han iba pa nga mag-opay nga butang nga itatagana ni Jehova. - Isaias 25:6, Maupay nga Sumat. KAY ANO NGA KINAHANGLAN HIBAROAN? An pag- pamalandong han saad han Dios nga kalibo- tan nga waray na kapobrehan nagpapasarig hadton aada ha makuri nga kahimtang nga importante gud hira ha Dios ngan hirani na matapos an ira pag-antos. An pirme paghu- nahuna hini nga paglaom maghahatag ha usa hin kusog nga makailob ha makuri nga mga kahimtang yana. ˛ An tuna magigin paraiso gud diin an ngata- nan may balay ngan pagkaon, ngan waray na kapobrehan. Ha Biblia, an Dios nagsasaad nga an iya katawohan "magtutukod hin mga balay ngan maukoy hini; ngan hira magtata- NANGUNGUNA NGA TEKSTO: "Pagluluwason ni- ya an kablasanon nga nangangaraba . . . Malolooy hiya ha mga kablasanon ngan makinurion, ngan an mga kalag han mga makinurion iya pagluluwason." - Salmo 72: 12, 13. Pagpamata! Oktubre-Disyembre 2015 13
˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ Ginbabanabana han World Health Organization nga han 2013, sobra 198 ka milyon an nagkasakit hin malarya ngan ginbabanabana nga 584,000 an namatay tungod hito. Haros 4 ha 5 nga namatay mga ka- bataan nga waray pa mag-singko an- yos. Tungod han malarya, namimelig- ro nga magkaada hito nga sakit an mga 3.2 ka bilyon nga tawo tikang ha mga usa ka gatos nga nasud ngan mga teritoryo ha iba-iba nga dapit han kalibotan. AN IMO SADANG HIBAROAN MAHITUNGOD HA MALARYA 1 ANO AN MALARYA? An malarya usa nga sakit nga nakukuha tikang ha parasito. An sintomas hito nag-uupod hin hi- ranat, pangadal, pamalhas, sakit ha ulo, sakit ha kalawasan, paghingasuka, ngan pagsinuka. Ini nga mga sintomas mahimo bumalik kada 48 tubtob 72 ka oras, depende ha klase han parasito nga nakasulod ha lawas han usa ngan kon mationan-o na kaiha an iya malarya. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 2 PAONAN-O NAGSASARANG AN MALARYA? 1. An mga parasito han malarya - mga pro- tozoan nga Plasmodia - nakakasulod ha mga ' ugat han tawo pinaagi hin kagat han babay e nga lamok nga Anopheles. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 4. Kon maburit an pula nga mga selyula han dugo, magkakagawas an mga pa- rasito, ngan magkakasulod ito ha mas damu pa nga pula nga mga selyula han dugo. 2. An mga parasito napakadto ha mga selyula han atay han tawo, diin didto ito nagdadamu. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3. Kon maburit an usa nga selyula han atay, magkakagawas an mga parasito, ngan magkakasulod ito ha pula nga mga selyula han dugo. Dida hito, padayon nga nagdada- mu an mga parasito. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 5. Nagpapadayon an sikolo han pagsulod ha pula nga mga selyula han dugo ngan han kaburit hito. Kasagaran nga makikita ha usa nga tawo an mga sintomas han malarya ha kada kabuburit han usa nga pula nga selyu- la han dugo. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ Mahimo magkaada an usa nga tawo hin parasito han malarya tungod hin kagat han lamok nga may-ada hini. Ha luyo nga bahin, an lamok nga wa- ray malarya puydi magkaada parasito han malarya kon makakagat ito hin tawo nga may malarya. Katapos, maipapasa han lamok an parasito ha iba nga tawo
3 PAONAN-O MO MAPUPROTEKSYONAN AN IMO KALUGARINGON? Kon naukoy ka ha lugar nga kalyap an malarya . . . * Gamit hin moskitero. Kinahanglan ito AN IMO DUGANG NGA MAHIHIMO 1. Pahimulsi an mga programa han gobyerno o komunidad may kala- botan ha kahimsog. a. butangan hin insecticide. b. waray buho o gisi. c. nakasuksok hin maopay ha ilarom han banig o kama. Isprihi an iyo balay hin indoor residual spray. * Kon posible, tauri hin skrin an iyo purtahan ngan bintana, ngan gamit hin aircon ngan bentilador basi diri makasulod an lamok. Pagsul-ot hin mapus-aw an kolor nga bado nga nagpuputos han imo bug-os nga lawas. 2. Kuha o palit la hin medisina tikang ha awtorisado nga botika o ahensya. (An hamubo an kalidad o peke nga medisina mahimo mag- paiha han sakit o makamatay.) 3. Kuhaa ha iyo balay an mga butang nga mahimo pamonayan han la- mok. Kon posible, likyi an mga lugar nga damu an banwa diin nau- koy an mga lamok, ngan an naiistak nga tubig diin ito nagbu- bonay. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ Kon magkaada ka malarya, pagpatambal dayon. Kon nagpaplano ka pagkadto ha lugar nga kalyap an malarya . . . * Usisaha an pinakabag-o nga impormasyon antes magbiyahe. Posible nga magkaiba an klase han parasito han malarya ha tagsa nga lugar, salit madepende hito kon ano nga klase hin medisina an mas epektibo. Maaramon liwat nga magpakiana ha doktor kon ano an kinahanglan mo hibaroan mahitungod han imo kahimsog. Durante han panahon nga aadto ka ha lugar nga kalyap an malarya, sunda an mga suhestyon nga gin-unabi hini nga arti- kulo. Kon magkaada ka malarya, pagpatambal dayon. Hibaroi nga an mga sintomas mahimo makita paglabay hin usa tubtob upat ka semana katapos makasulod ha imo lawas an parasito han malarya. Kon naukoy ka o kumad- to ha lugar nga kalyap an malarya, ayaw igbale- waray an masunod nga mga sintomas . . . Hitaas nga temperatura (hira- nat) * Pamalhas * Sobra nga pangadal * Sakit ha ulo * Sakit ha kaunoran * Sobra nga kakapoy * Paghingasuka * Pagsinuka * Pag-uro-uro ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ MAARAM KA BA? An kabataan ngan mga burod mas na- mimeligro nga magkaada grabe nga sa- kit kon magkasakit hira hin malarya. An diri ginpapatambal nga malarya mahimo magin hi- nungdan han grabe nga anem- ya ngan mahimo makamatay. Kinahanglan magpatambal da- yon antes pa magin grabe an mga sintomas, labi na an ka- bataan ngan mga burod. ˛ Ha Aprika la, usa nga bata an namama- tay kada minuto tungod han malarya. Ha talagsahon nga kahimtang, nagka- kaada malarya an usa tungod ha pagpa- abuno hin dugo. HA APRIKA LA, USA NGA BATA AN NAMAMATAY KADA MINUTO TUNGOD HAN MALARYA Para ha dugang nga impormasyon, kitaa an Awake! han Nobyembre 2011, pahina 24-25, ngan Nobyembre 2009, pahina 26-29. Pagpamata! Oktubre-Disyembre 2015 15
M AY - A D A B A N A G D I S E N YO H I TO ? An Panga han Buaya AN BUAYA an may pinakamakusog nga kagat nga nasukol ha mga hayop nga nabubuhi yana. Pananglitan, an buaya ha dagat nga makikita hirani ha Australia, tulo ka pilo nga mas makusog kumagat kay ha leon o tigre. Bisan pa hito, sensitibo hinduro an panga han buaya - mas sensitibo pa nga- ni kay ha durho han tudlo han tawo. Pero paonan-o ito nagin sensitibo nga madakmol man ngan matig-a an panit han buaya? nga buho han bagol-bagol." Ini nga pagka- disenyo nagpuprotektar ha mga nerve fiber han panga ngan nagpapahinabo nga magin mas sensitibo an pipira nga bahin hito kay han masusukol han mga instrumento. Tu- ngod hini, nahibabaroan han buaya kon an aada ha iya baba pagkaon o diri. Ini liwat an hinungdan nga bisan kon ginbabanga han iroy nga buaya an iya misa, diri niya ito gin- kakaon. An panga han buaya urusahon gud nga kombinasyon han kusog ngan pagin sensitibo. An panga han buaya may yinukot nga mga sense organ. Katapos pag-adman ini, an parasaliksik nga hi Duncan Leitch nagsi- ring: "An kada nerve ending naagi ha usa Ano ha imo panhunahuna? An panga ba han buaya produkto han ebolusyon, o may nagdisenyo hito? ˛ s Libre an pag-download n o hini nga magasin ngan han naglabay nga mga gowa p Mababasa an Biblia online ha sobra 100 nga yinaknan Kitaa an o ig-scan an code A n u p S h a h / A n m a s A n m a s / a g e f o t o s t o c k i l i l A S 0 1 5 1 g 6 2 6 0 5 1