MGA SUKARANON SA PAGTULUN-AN ATONG RELASYON SA DIOS PAGTULUN-AN 2: PAGPAMALAMBO SA USA KA PERSONAL NGA RELASYON SA DIOS Ang Dios dili usa ka dipangtawo nga gahom o di manginlabot nga tigpaniid. Aduna Siyay lahi nga personalidad, nag-atiman Siya, og nakiglambigit Siya diha sa kinabuhi sa mga tawo. Basaha aron makita kon sa unsang paagi nimo mas mailhan pa ang bahin sa Dios pinaagi sa usa ka relasyon diha Kaniya. Makapahupay gayud kini og makapahinam mahibal-an nga ang Dios buot makabaton sa usa ka personal nga relasyon uban kanato. Apan sa unsang paagi nimo itukod kini nga relasyon? Kini nga pagtulun-an naglaom sa paghatag kanimog panabot sa kon unsang paagi nimo buhaton imong kabahin aron makiglambigit sa Dios matag adlaw. Mahimong daw murag layo ra kaayo ang Dios og ang atong kawalay katakos nga makaatubang Siya mahimong hinungdan kanimo aron maghunahuna bahin sa kalig-on sa inyong relasyon. Kini nga pagtulun-an nagpunting kon unsa ka tinuod kaayo ang Iyang pagtinguha nga makabaton sa usa ka personal nga relasyon uban kanimo.
Gitawag sa Dios si David nga "usa ka tawo nga nakapahimuot kanako ug mobuhat sa tanan nga isugo ko kaniya."(Mga Buhat 13:22) Ang rason nga nasabtan ni David ang Dios og makahimo sa pagbuhat sa Iyang kabubut-on mao tungod kay nakigbahin Siya sa usa ka lig-on nga personal nga relasyon uban ang Dios. Unsay una nimong nagustohan sa imong labing maayong higala? Usahay mga pare-parehas nga interes o sagad nga mga hinanduraw - apan ang kasagarang makapahiduol kanato ngadto sa usa ka tawo mao ang ilang personalidad! Tan-awa ang kinaiya nga imong ginahatagag bili diha sa usa ka higala. Unsa ang mas dakong mga butang nga masulti bahin sa Dios? Siya maoy gamhanan sa tanan og nakahibawo sa tanan, apan mahigugmaon, maampingon og maunongon. Matarung Siya, og igo ka abughoan nga dili ka buot ipaambit uban ang bisan kinsa. Ang Dios maoy manggihatagon og maloloy-on ang kasingkasing. Mahimo Siyang makahatag kanimog kalipay, og moatiman kanimo nga sama sa walay lain. Ang Dios andam nga maanaa kanimo matag higayon sa tibuok adlaw og dili mobiya sa dihang magkalisod ang mga sitwasyon. Ang labing maayong bahin mao nga naghuwat Siya kanimo nga mopaambit sa usa ka relasyon uban kanimo! Ang Dios malipayon kaayo nga maanaa diha sa usa ka relasyon uban kanato nga Iyaha pa ganing giila ang pipila sa Iyang minahal nga mga tawhanong higala diha sa Iyang Pulong, ang Bibliya. Gitawag sa Dios si David nga "usa ka tawo nga nakapahimuot kanako ug mobuhat sa tanan nga isugo ko kaniya."(Mga Buhat 13:22) Ang rason nga nasabtan ni David ang Dios og makahimo sa pagbuhat sa Iyang kabubut-on mao tungod kay nakigbahin Siya sa usa ka lig-on nga personal nga relasyon uban ang Dios. Unsay atong pasabot sa usa ka 'personal' nga relasyon? Ang usa ka personal nga relasyon dili base sa imong pag-adto sa simbahan, o sa imong mga pagkaapil sa usa ka pamilya nga nagtuo diha sa Dios. Ang usa ka tawo kinsa adunay usa ka personal nga relasyon sa Dios mogahin og panahon uban ang Dios sa ilang kaugalingon, makigstorya sa Dios sa tibuok adlaw, og mopalambo sa usa ka suod nga panaghigalaay sa Dios nga maoy talagsaon ngadto kanila. Sama lamang nga aduna niini nga panaghigalaay si David, makahimo sab kita. Kon mas suod atong relasyon sa Dios, mas maayo natong masabtan Siya og masayran Iyang kabubut-on. Ang sikreto sa usa ka lig-on nga relasyon sa Dios magsugod sa usa ka halawom nga paghidlaw alang sa Dios og alang sa Iyang presensiya. Ang mga tawo nga nahigugma naghidlaw nga mauban sa usag usa og sa higayon nga manag-uban sila, ilahang malimtan ang kalibotan sa palibot nila. Ang gisulti ni David diha sa Mga Salmo 68 mahimong sayon ra masaypan nga usa ka awit sa gugma:
"O Dios, ikaw ang akong Dios,ug nangandoy ako kanimo.Sa bug-os kong kasingkasing gipangandoy ko ikaw. Ang kalag ko giuhaw kanimo sama sa nagmala ug hupas nga yuta. Busa pakit-a ako kanimo diha sa imong Templo, ug pasud-onga ako sa imong gahom ug himaya. Ang imong gugma nga walay paglubad mas bililhon pa kay sa kinabuhi busa daygon ko ikaw. Pasalamatan ko ikaw samtang ako buhi pa, ug ibayaw ko ang akong mga kamot nganha kanimo samtang mag-ampo ako. Magkombira ang akong kalag ug matagbaw sa hingpit, ug mag-awit ako nga malipayon sa pagdayeg kanimo. Inighigda nako maghandom ako kanimo, ug sa tibuok gabii ikaw ang akong gihunahuna, kay sa tanang panahon gitabangan mo man ako. Sa landong sa imong mga pako, mag- awit ako nga malipayon. Ang akong kalag nagsalig kanimo ug gikuptan mo ako busa dili ako maunsa." (Mga Salmo 63:1-8) Gisuwat kini ni David sa dihang nagtago siya sa kamingawan. Iyang ginabubo ang iyang kasingkasing sa Dios, ginapahayag ang tanan niyang paghidlaw, og kalipay diha sa Ginoo. Si David daw nakalimot sa mga kalisod ngadto sa kamingawan, gawas sa paggamit sa mga niini ingon tinubdan sa inspirasyon alang sa Iyang awit. Sama sa usa ka tinuod nga hinigugma, ang paghidlaw ni David alang sa Dios mitabon sa kasakit og kalisod ngadto sa iyang lawas. Ang pagtinguha alang sa presensya sa Dios maoy usa ka aspeto sa usa ka personal nga relasyon Kaniya; sa pagkatinuod ang paggahin og panahon uban Kaniya mao ang usa pa ka aspeto aron palig-onon kana nga relasyon uban Kaniya. Si David adunay suod gayud nga relasyon sa Dios tungod buot niyang mogahin og panahon uban ang Dios kaysa sa uban ang bisan kinsa. Tinuod kini alang sa bisan unsang matang sa relasyon. Nakahibalo kita nga ang mga kapikas, mga higala, og mga kauban sa koponan kinsa manag-ubang mogahin og daghang oras maoy mas labaw nga masayod bahin sa usag usa og adunay usa ka mas halawom nga relasyon. Apan daghan kanato madaginoton kaayo sa oras nga atong ginahatag ngadto sa Dios. Uban ang nagkapuliki nga mga eskedyul, ang oras sa Dios maoy kasagaran mataligam-an. Makatabang ang pagpalihok sa atong adlaw- adlaw nga eskedyul ang pagbutang og kanunay nga oras aron mauban ang Dios. Mahimong sa buntag kini, sa gabii, o pareho, apan ang oras kinahanglan ibutang alang lamang sa Dios. Usahay dili kita madasig aron ipadayon kini nga panahon uban ang Dios tungod wala kita makahibalo kon unsay buhaton atol niining panahona o istrikto ra kaayo kita bahin sa kon unsay atong angay buhaton. Ang paggahin og panahon uban ang Dios dili na kinahanglang mabudlay. Dili kini bahin sa pag-asoy og pormal nga alampoon o pagdangulngol og seryoso. Sa dihang ang maayong mga higala magkita-kita ang ilang pakighinabi mapuslanon, apan diha diha sab. Ang pag-ampo maoy pagkigsulti sa Dios og mahimo nimo Siyang sultihan sa bisan unsang butang. Mahimo nimo Siyang sultihan bahin sa imong mga kasinatian, Daghang mga magtutuo, gikan kang Enoc og David ngadto sa katong nagpuyo sa imong palibot karon, mopamatuod nga ang pakiglambigit sa Dios maoy makabag-o kanila matag adlaw og mohatag kanilag kusog og kaalam aron atubangon ang mga hagit sa kinabuhi.
kon unsay imong ginalaoman, kon unsay nagapasamok kanimo. Mahimo nimo Siyang daygon, pasalamatan Siya, isulti kon unsa nimo Siya gihigugma. Dili nimo kinahanglang pugngan ang imong kaugalingon sa pakigsulti Kaniya; mahimo kang mokanta Kaniya, mag-asoy sa usa ka balak Kaniya, o bisan mangutana Kaniya. Apan, kon buot gayud nimong makiglambigit sa Dios, dili lang kita ang makigstorya sa atong kaugalingon mismo. Importante sab nga paminawon kon unsay isulti sa Dios. Ang Dios nagpadayag sa Iyang kaugalingon og Iyang kabubut-on kanato pinaagi sa Iyang pulong. Mahimong anaa kini sa pormang pagtuon sa Bibliya, debosyonal nga pagbasa, o usa ka girekord nga wali apan ang atong mahilom nga oras kinahanglan maglakip sa pagbasa og pagpamalandong sa Pulong sa Dios. Daghang mga magtutuo, gikan kang Enoc og David ngadto sa katong nagpuyo sa imong palibot karon, mopamatuod nga ang pakiglambigit sa Dios maoy makabag-o kanila matag adlaw og mohatag kanilag kusog og kaalam aron atubangon ang mga hagit sa kinabuhi. Gipanalanginan kita nga ang Dios dili lamang katong dipangtawong puwersa nga nagpabiling layo og dili interisado. Adunay kitay usa ka Dios kinsa nakasabot sa kon unsay atong ginahunahuna o ginabati bisan sa dihang mohilom lamang kita, kinsa naghuwat nga mamati kanato sa dihang walay bisan kinsa ang adunay panahon o enerhiya, kinsa mangita kanato sa dihang mahisalaag kita, og kinsa moabi-abi kanato uban ang abli nga mga kamot sa dihang mobalik kita sa tanang kadaut og kahugaw. Mao kana ang usa ka relasyon nga walay bisan kinsa ang angay makalimot alang sa kalibotan! SA PAGSUBLI Ang atong Dios maoy usa ka personal nga Dios, kinsa nagtinguha sa pakig-ambitay uban kanato. Kon tinuod kitang gusto makahibalo sa kasingkasing sa Dios, kinahanglan natong palamboon ang usa ka personal nga relasyon uban Kaniya. Aron palamboon kini nga personal nga relasyon uban ang Dios, kinahanglan natong mogahin og oras uban Kaniya, mamati Kaniya og makig-ambitay Kaniya.
Kinahanglan natong magbutang og oras aron paggahin og panahon uban ang Dios matag adlaw. Mahimong sayo kini sa buntag o diha sa kagabion, apan kinahanglan natong makigsulti Kaniya sa pareho og maminaw Kaniya gikan sa Pulong sa Dios. ANG IMONG IKASULTI Ang pagbaton bag usa ka personal, mahigugmaong Dios makahimog kalainan sa imong kinabuhi? Sama sa unsa kaha ang imong kinabuhi kon ang Dios usa lamang ka dipangtawong puwersa? Unsa ang pipila sa mga babag nga imong giatubang diha sa pagpamalambo og usa ka personal nga relasyon uban ang Dios? Ang ubang mga tawo makita nga, imbes maglingkod sa kilid sa ilang lawak og mag-ampo, ang paglakaw-lakaw og pagpaniid sa kalibotan nga nakapalibot kanila nagdalag usa ka bug-os nga bag-ong dimensiyon sa ilang panahon uban ang Dios. Makahunahuna ka bag ubang mga paagi aron mahibalik imong panahon uban ang Dios? Ang kinutlo sa Kasulatan maoy gikan sa Ang Bag-ong Maayong Balita Biblia © 1999 Philippine Bible Society. Magamit pinaagi sa pagpananghid. Tanang katungod gitagana. Ang tanan nga sulod anaa sa 2019 Trans World Radio Canada nga mahimong magamit sa bisan unsang paagi nga maka tabang ninyo sa katuyoan nga madala kang Kristo ang daghan pang katawhan sa kalibotan; ug dili mo kolekta ug bayranan. Tan awa ang dugang detalye sa


PAGKIGSULTI SA TELEPONO SA MGA PARYENTE SA USA KA PASYENTENG NAMATAY SA COVID-19 unang lakang: PAGPANGANDAM SA IMONG KAUGALINGON Hatagi ug panahon ang imong kaugalingon para sa pagpakalma. • Ang pipila ka hinay ug lawom nga ginhawa makatabang kanimo nga makapokus. • Susiha ang impormasyon sa pasyente: pangalan sa pasyente? • Susiha kung kinsa ang pinakaduol nga paryente nga ma-kontak nga naa sa rekord sa pasyente. Mao kini ang paryente nga kinahanglan nimo tawagan. • Aduna ba siyay mga anak o bana/asawa? • Susiha kung unsa ang mga bag-ong protokol kung mamatay ang usa ka COVID-19 nga pasyente ug unsa ang mga suporta nga mahimong mahatag sa mga namatyan labi na kung COVID-19 ang sanhi sa pagkamatay. • Mahimong mag-ensayo kung unsa ang imong isulti ngadto sa usa ka kauban. • Sa dili pa ka manawag, pangita og lugar kung asa dili ka madistorbo. Magpalayo sa bisan unsa nga posibleng makadistorbo sa imong pakigistorya sa telepono. Palihug sultihi ang imong mga kauban sa trabaho nga aduna kay importante nga tawagon sa telepono og dili ka gusto nga maistorbo. ika-duha nga lakang: PAGSUGOD SA PAKIG-ISTORYA SA TELEPONO Ipaila-ila ang imong kaugalingon pinaagi sa paghatag sa imong pangalan. • Klaroha pagsulti kung asa nga ospital/klinika ka gikan gatawag. • Sultihi siya sa ngalan sa imong departamento (KUNG NAA) ug kung ikaw doktor/nars. • Susiha kung si kinsa imong ka istorya ug unsa ang iyang relasyon sa pasyente. • Susiha kung mahimo ba siya nga makig-hinabi nga pribado o kanang walay ubang tawo nga maminaw. • Hinaya pag-istorya ug paghunong panagsa, aron maklaro gyud ang imong gisulti. • Siguruha nga ikaw madunggan ug klaro sa imong gika-istorya labi na kung siya nabalaka ug maayo. • Makatabang ang hilom nga pag-ihap hangtod sa tulo aron sa pagpa- hinay sa imong pakig-istorya, labi na kung ikaw gi-nerbyos. • Kung nabalaka og maayo ang imong gika-istorya mahimo nga muderetso siya og pangutana kung namatay na ba ang ilang paryente - Dili kinahanglan nga imong tubagon dayon ang iyang pangutana. Pagpadayon lang gihapon ug sunda ang panudlo sa IKA-TULO NGA LAKANG Kung ang tawo nga kinahanglan nimo pakig-istoryahan wala diha o dili katubag - AYAW PAG BILIN SA IMONG TUYO NGA MENSAHE. Ihatag ang imong pangalan, ngan sa imong ospital/klinika, ang imong telephone number ug sultihi ang ningtubag ngalan: Palihug sultihi si (PAN- GALAN SA IMONG GITAWAGAN) nga patawag ko niini nga numero. Importante kini. • Hello, ako si xx. Usa ko ka nars/doktor sa (PAN- GALAN SA OSPITAL/KLINIKA). • Usa ako sa tig-atiman kang (PANGALAN SA PASYENTE) • "Mahimo ba kitang mag-istorya nga pribado?" • "Mahimo ba ko nga mangutana kung kinsa ang imong kuyog karon sa balay?"KUNG DILI PA SIYA MAHIMONG MAKATUBAG SA IMONG TAWAG KARON: • "Mahimo ba kong motawag og balik inig kahuman sa lima ka minutos, inig mahimo na kang motubag sa akong tawag?" IKA-TULO NGA LAKANG: PAGPAHIMUTANG SA PAKIG-ISTORYA Andama ang imong gitawagan sa imong katuyuan sa pagtawag. • Pananglitan mahimo kang moingon nga: Si (PANGALAN) na-ad- mit sa among ospital/klinika tungkod sa COVID-19. • Sa dihang siya na-admit, aduna siyay (PAGHATAG UG LABING MUBO NGA PAGHULAGWAY SA KUNDISYON SA PASYENTE SA PAG-ADMIT) • Pangutan-a kung adunay laing tawo (sama sa iyang bana/asawa) nga gusto usab nila nga maapil sa tawag. • Hinumdomi nga ang pagsulti kinahanglan hinayhinay ug klaro, uban sa paghunong panagsa. "Nagtawag ko para hisgotan ang kabahin ni (PAN- GALAN)." • "Unsa may imong nahibal-an karon kabahin sa iyang kondisyon/kahimtang?" • "Pasyensa kaayo nga ako kining isulti kanimo sa tele- pono ug dili sa personal" HUNONG IKA-UPAT NGA LAKANG: PAGHATAG OG KAHIBALO UG IMPORMASYON Pakigsulti sa labing hinay ug matinud-anon. • Paglikay sa paggamit og dili direkta nga pulong bahin kamatayon (sama sa 'nawala na siya') ug teknikal nga panultihon. • Pagkahuman nga nasultihan na nimo ang imong gika-istorya nga namatay na ang pasyente, HUNONG sa pila ka segundo aron matagaan siya ug panahon sa pagdawat sa imong nasulti. • Paminawa ang mga reaksyon aron masukod kung andam na siya alang sa dugang nga impormasyon. • Hinumdumi nga ang paghunong importante tungod kay dili nimo makita ang reaksyon sa tawo nga imong ka-istorya "Gikasubo ko sa pagsulti kanimo nga si [PANGALAN] nasakit og maayo ug namatay." • Paghilom kadiyot aron masuhop sa imong gika-istorya ang impormasyon nga imong gihatag. • "Pasensya kaayo sa paghatag niining balita pinaagi sa telepono." • Aduna bay bisan unsa sa akong gisulti nga gusto nimong akong klarohon?" • "Nakasabut ko nga kining akong gisulti lisud nga dawaton ......" • Paghilom kadiyot ug huwata nga magpadayon siya sa pakig-istorya. Dr Louise Dalton, Dr Elizabeth Rapa, Helena Channon-Wells, Prof Alan Stein and Dr Judith Borja, Dr Delia Belleza, Enrique Felizario and Jojo Avila louise.dalton@psych.ox.ac.uk | May 2020 |
PAGKIGSULTI SA TELEPONO SA MGA PARYENTE SA USA KA PASYENTENG NAMATAY SA COVID-19 IKA-LIMA NGA LAKANG: PAGTUBAG SA EMOSYONAL NGA PAGDAWAT SA BALITA Hatagi og suporta ang imong gika-istorya sa iyang gibati/pagkasu- bo tungod kay namatyan. • Ang pagkasubo mahimong maka minos sa ilang kapasidad sa pagdawat sa impormasyon. • Kung makig-istorya sa telepono, ang kahilom mahimong dili komportable bation ug morag dugay kaayo. Lisud mahibal-an kung unsa ang reaksyon sa usa ka tawo kung dili nimo sila makit-an • Mahimong adunay ubang mga tawo nga makadungog lakip na ang mga bata. • Ayaw hunahunaa nga kinahanglan kang naay isulti aron lang dili hilom. • Paggamit og mga ekspresyon o pulong sama sa 'Uh-huh', 'mmm', "ayaw lang pagdali - naa pa ko dinhi " makatabang sa pagpahibalo sa imong gika-istorya nga ana-a pa ka sa linya ug pag-kum- pirma sa ang imong presensya. Kung ang tawo naghilak o nagsinggit: "Nakasabot ko nga lisud dawaton ang balita sama niini, labi na pinaagi sa telepono" • Kung ang tawo nagbalik-balik sa pagsulti nga "dili kini tinuod, dili kini mahimo": "Nakasabot ko nga lisod kaayo kini dawaton para nimo ." • Kung ang tawo muhilom pag-ayo o muingon ra ug 'sala- mat sa pagpahibalo kanako.': "Kini nga balita mahimong lisud kaayo dawaton; gusto ka ba nga ako kang tabangan sa paghunahuna kung unsa imong kinahanglan buhaton sunod?" IKA-UNOM NGA LAKANG: SUSIHA KUNG ANG PASYENTE NGA NAMATAY USA KA GINIKANAN Susiha kung ang pasyente usa ka ginikanan; ngalan ug gibanabana nga edad sa mga bata. • Kung ang pasyente usa ka ginikanan ug ang mga anak wala pay 18 anyos, padayon sa Ika-unom B (6B) nga Lakang. • Kung ang mga anak nag-edad ug 18 pataas, o kung ang pasyente dili usa ka ginikanan, padayon sa Ika-pitong Lakang. Aduna bay mga anak si (PANGALAN) nga kinahanglan pahibaw-on? • KUNG ADUNA: "Kuyog ba kamo karon sa balay?" IKA-UNOM B (6B) NGA LAKANG: KUNG ANG PASYENTE ADUNAY MGA ANAK NGA MINOS SA 18 ANYOS: PAGHISGOT KUNG UNSAON PAG ISTORYA NGADTO SA MGA ANAK Ang pagsulti sa mga bata kabahin sa pagkamatay sa usa ka ginikanan lisud gayud sa emosyon. • Dili kita gusto nga makahatag ug kasubo o kasamok sa mga bata, apan kinahanglan nga makahibalo sila sa kamatuoran bahin sa ilang ginikanan. • Susiha kung unsa ang nahibal-an sa mga bata kabahin sa mga nahitabo. • Pahinumdomi siya nga bisan ang gagmay nga mga bata makama- tikod sa mga pagbag-o sa ilang palibot ug mangita ug katin-awan. • Kung nagpakita siya ug kahadlok mahitungod sa unsaon pagsulti sa mga bata, mahimong mokonsulta sa guide o dokumento nga "Unsaon pagsulti sa mga bata nga adunay namatay" nga adunay mga sugyot kabahin sa pagtubag sa mga sagad nga pangutana sa mga bata bahin niini nga tema. • Ipasalig nga dili makadaot ang pagpahibalo sa mga bata kung unsa ang mga gipamati sa mga hamtong, apan pagbantay nga dili sobra ang pagpakita sa grabe nga mga emosyon. • Kung bulag ang mga ginikanan, i-kumpirma kinsa ang mosulti sa mga bata ug i-awhag nga pareho ang mensahe nga maggikan sa mga hamtong aron malikayan ang kalibug. • Sa mga sitwasyon dala sa lockdown kung diin ang tanan naa sa sulod sa balay, gamay ra kaayo ang atong pagkapribado ug oras para maghunahuna o magandam sa atong gibati o makakuha og suporta gikan sa usa ka higala o paryente nga nagpuyo sa laing balay. "Ang paghunahuna sa pakig-istorya nilang (MGA NGALAN SA BATA] kabahin niini mao na siguro ang labing lisud nga pagabuhaton sa kalibutan. Masabtan gayud nga gusto nimong panalipdan sila gikan niini nga balita." • "Nakasabot ko nga nabalaka ka nga ang pagsulti sa mga bata makapaguol kanila. Bisan ang gagmay nga mga bata nanginahanglan og pagpasabut sa mga panghitabo." • "Nasayod ko nga niini nga sitwasyon karon walay daghang oras o lugar para mahunahuna kung unsaun nimo pag sulti sa mga bata. Makatabang ba kung atong hisgutan kung unsaun nimo kini pagbuhat?" • "Natural kaayo sa mga bata nga maguol kaayo ug usa- hay mobati pa kini sila og kasuko. Apan ang pag-istorya importante kaayo sa pagtabang kanila niining lisud nga panahon. " • "Ok ra nga istoryahan ang mga bata kung unsa ka makapaguol ug kasubo niining balita para sa tanan." IKA-UNOM NGA LAKANG: PAGTABANG PARA SA PAGPANGANDAM SA MGA SAGAD NGA PANGUTANA SA MGA BATA Sa mga panahon sama niini, importante nga pangandaman ang mahimong ipangutana sa mga bata. • Kinahanglan nga hunahunaon ang edad sa mga bata ug ang ilang kapasidad sa pag sabot. • Idasig siya nga susihon kung unsa ang nahibal-an ug nasabtan na sa mga bata; pangutan-a ang mga bata kung gusto pa ba sila og dugang nga impormasyon o aduna ba silay mga pangutana kabahin sa nahitabo. "Ang mga bata kanunay gustong mahibaw-an kung unsay hinun dan sa pagkamatay ug mabalaka nga basin ila kini nga sayop." Ipasabot nga ang ginikanan nga adunay Coro- navirus, giatiman sa mga doktor ug nars ug nga walay nakasala nga bisan kinsa sa iyang pagkamatay. • "Mahimong mangutana kanimo ang mga bata nga kung mamatay ka, kinsa ang mubantay nila ug kung matakdan pud ba sila niini nga sakit. Ato bang pagahisgutan kung unsaon nimo pagtubag niining mga pangutana?" Dr Louise Dalton, Dr Elizabeth Rapa, Helena Channon-Wells, Prof Alan Stein and Dr Judith Borja, Dr Delia Belleza, Enrique Felizario and Jojo Avila louise.dalton@psych.ox.ac.uk | May 2020 |
PAGKIGSULTI SA TELEPONO SA MGA PARYENTE SA USA KA PASYENTENG NAMATAY SA COVID-19 Basaha ang guide o dokumento nga "Unsaon pagsulti sa mga bata nga adunay namatay" nga adunay mga sugyot kabahin sa pag tubag sa mga sagad nga pangutana sa mga bata nga lain-lain ang edad. Tagai og pagtagad sa praktikal nga impormasyon ug mga lakang nga gipanghimo sa tanan para sa pag hunong sa pagkatap sa Coronavirus (paghugas sa mga kamot, pagpalayo sa isig usa...) Pahinumdumi ang mga bata nga ang ubang miyembro sa pamilya ug ilang mga higala nagapangga ug naga-atiman nila. KUNG ANG PASYENTE ADUNAY MGA ANAK NGA MINO SA 18 ANYOS: PAGHISGOT KUNG UNSAON PAG ISTORYA NGADTO SA MGA ANAK Ang pagsulti sa mga bata kabahin sa pagkamatay sa usa ka ginikanan lisud gayud sa emosyon. • Dili kita gusto nga makahatag ug kasubo o kasamok sa mga bata, apan kinahanglan nga makahibalo sila sa kamatuoran bahin sa ilang ginikanan. • Susiha kung unsa ang nahibal-an sa mga bata kabahin sa mga nahitabo. • Pahinumdomi siya nga bisan ang gagmay nga mga bata makama- tikod sa mga pagbag-o sa ang ilang palibot ug mangita ug ka- tin-awan. • Kung nagpakita siya ug kahadlok mahitungod sa unsaon pagsulti sa mga bata, mahimong mokonsulta sa guide o dokumento nga "Unsaon pagsulti sa mga bata nga adunay namatay" nga adunay mga sugyot kabahin sa pagtubag sa mga sagad na pangutana sa mga bata bahin niini nga tema. • Ipagpasalig nga dili makadaot ang pagpahibaw sa mga bata kung unsa ang mga gipamati sa mga hamtong, apan pagbantay nga dili sobra ang pagpakita sa grabe nga mga emosyon • Kung bulag ang mga ginikanan, kumpirmahi kinsa ang mosulti sa mga bata ug i-awhag nga pareho ang mensahe nga maggikan sa mga hamtong aron malikayan ang kalibug. "Ang paghunahuna sa pakig istorya nilang (MGA NGALAN SA BATA] kabahin niini mao na siguro ang labing lisud nga pagkabuhaton sa kalibutan. Masabtan gayud nga gusto nimong panalipdan sila gikan niini nga balita." • "Nakasabot ko nga nabalaka ka nga ang pagsulti sa mga bata makapaguol kanila. Bisan ang gagmay nga mga bata nanginahanglan og pagpasabut sa mga panghitabo." • "Nasayod ako nga sa kini nga sitwasyon karon wala'y daghang oras o lugar para mahunahuna kung unsaun nimo pag sulti sa mga bata. Makatabang ba kung atong hisgutan kung unsaun nimo kani buhaton? " • "Natural kaayo sa mga bata nga maguol kaayo ug usahay magbati og kasuko pa kini sila. Apan ang pag istorya importante kaayo sa pagtabang kanila niining lisud nga panahon. " • "Ok ra nga itsoryaan ang mga bata sa kung unsa ka makapaguol ug kasubo niining balita para sa tanan." IKA-PITO NGO LAKANG: PAGHIMO OG PLANO Tapusa pinaagi sa pagpasabut kung unsa ang sunod nga mahita- bo,. • Sa dili pa matapos ang inyong pakig-istorya, pahibaw-a siya kung unsa ang sunod nga mahitabo, base sa pinaka bag-o nga palisiya sa ospital/klinik bahin sa sertipikasyon sa kamatayon, paglubong, ug uban pa. • Pasaliga sila nga dili sila mag inusara sa pagdumala ni-ini; Idirekta siya sa mga serbisyo para sa namatyan ug ug mga kapanguhaan sa online. • Ihatag sa iya ang pangalan ug telephone number sa tawo nga makatabang ka niya ug idirekta siya sa mga makuhaan ug im- pormasyon sa internet. • Isulti og balik ang imong ngalan ug ang departamento o ospital/klinika nga gikan ka gatawag. • Ipahibalo sa tawo nga nagdumala sa mga rekords sa mga pasyente nga imo nang napahibalo ang pinakaduol nga paryente. • Makapaluya kaayo ug lisud sa emosyon kini nga mga panagsultihanay. "Nakasabut ko nga lisud kaayo kini nga pakigsulti. Adunay daghang hunahuna-on; Aduna bay bisan unsa nga gusto nimong akong klaruhon?" • "Ato lang balikon, ang mosunod nga mga lakang mao ang [Paghi got sa mga palisiya sa inyong ospital/klinik kabahin sa mga serbisyo para sa namatyan tungod sa Coronavirus ug unsay angay nga sunod buhaton sa mga paryente.]" PANGUNA NGA MGA TIPS 1. Pangita og hilom nga lugar. Siguruha nga aduna ka sa mga importante nga impormasyon. 2. Pagsulti og hinay, klaro, nga adunay mga paghunong. 3. Ang hilom nga pag-ihap hangtod sa tulo makatabang sa paghinay sa imong pagsulti, labi na kung ikaw gikulbaan. 4. Kung makig-istorya sa telepono, ang kahilom mahimong dili komportable bation ug murag dugay kaayo. Ayaw hunahunaa nga kinahanglan kang naay isulti aron lang dili hilom. 5. Hinumdomi nga ang pasyente posible nga usa ka ginikanan ug may mga bata pa nga mga anak; Importante nga matabangan ang mga paryente sa paghunahuna nga unsaon pagsulti sa mga bata sa labing dali. 6. Lisud kini nga mga pag-istoryahanay; pag gahin og panahon sa pag-atiman sa imong kaugalingon, mahimong makatabang nga magpagawas sa imong gibati ngadto sa imong kauban sa trabaho. Dr Louise Dalton, Dr Elizabeth Rapa, Helena Channon-Wells, Prof Alan Stein and Dr Judith Borja, Dr Delia Belleza, Enrique Felizario and Jojo Avila louise.dalton@psych.ox.ac.uk | May 2020 |