Pagpamata! ENERO-MARSO 2014 Tulo nga Butang nga Diri Napapalit han Kwarta
Pagpamata! HINI NG A GOWA O L U K I T R A A G N A N U G N U G N A N Tulo nga Butang nga Diri Napapalit han Kwarta PAHINA 4-7 3 TIKANG HA IBA-IBA NGA DAPIT HAN KALIBOTAN 8 KAHIMSOG An Sadang Mo Hibaroan Mahitungod han Epilepsi 10 BULIG PARA HA PAMILYA Kon Paonan-o Makikiistorya ha Imo Anak nga Tin-edyer Mahitungod ha Sexting 12 PANHUNAHUNA NGAN PANLAWAS Pag-atubang han mga Kakurian nga Resulta han Pagmenopos 14 AN PUNTO DE BISTA HAN BIBLIA Depresyon 16 MAY-ADA BA NAGDISENYO HITO? An Urusahon nga Abilidad ha Pagpamati han Katydid Vol. 95, No. 1 / Quarterly Iniimprinta ha Kada Gowa: 44,748,000 ha 99 nga Yinaknan / WARAY-WARAY Ini nga publikasyon diri baligya. Iginpupublikar ini sugad nga bahin han bug-os-kalibotan nga edukasyon tikang ha Biblia nga sinusuportahan han boluntaryo nga mga donasyon. Gawas la kon lain nga bersyon an iginpakita, an mga teksto ha Griego nga Kasuratan ginkuha ha Bag-o nga Kalibotan nga Hubad han Kristiano Griego nga Kasuratan, ngan an mga teksto ha Hebreo nga Kasuratan ginkuha ha An Baraan nga Kasuratan han Philippine Bible Society ngan gin-gamitan hin moderno nga ortograpiya. NW an makikita kon ginhubad tikang ha New World Translation of the Holy Scriptures. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan. s BASAHA O NL I NE /war I G I N T U T U T D O H A N B I B L I A ANO Gud BA AN IGINTUTUTDO HAN BIBLIA? r ANO AN GINHADIAN HAN DIOS? Ano an iginsusumat ha aton han Biblia mahitungod han Ginhadian han Dios? Ano an pagbubuhaton han Ginhadian han Dios? San-o tutumanon han Ginhadian an kabu- rut-on han Dios dinhi ha tuna? Hibaroi an baton han Biblia hini nga mga pakiana. (Kitaa ha PUBLIKASYON/LIBRO NGAN BROSYUR/IGINTUTUTDO HAN BIBLIA/KAPITULO 8) I S T O R Y A H A B I B L I A An Akon Libro han MGA ISTORYA HA BIBLIA r KON KAY ANO NGA GINPAIWAS HIRA HA HARDIN Ano daw la an ginbuhat nira Adan ngan Eva salit ginpaiwas hira ha ma- kakaruruyag nga hardin han Eden? Hibaroi an baton hini nga pakiana. (Kitaa ha PUBLIKASYON/LIBRO NGAN BROSYUR/ISTORYA HA BIBLIA/BAHIN 1/ISTORYA 4) Karuyag mo ba hin dugang nga impormasyon o hin libre nga pag-aram han Biblia? Kitaa an /war o ipadara an imo hangyo ha usa hini nga mga adres. JEHOVAH'S WITNESSES: PILIPINAS: PO Box 2044, 1060 Manila. ESTADOS UNIDOS: 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483. Para ha kompleto nga lista han mga adres ha bug-os nga kalibotan, alayon kitaa an
k c o t s o t o f e g a / g r e b s r o F k i r E r e t e P a t e k s b a g M s b r o C / a n h c e n i g a m I
a k a p a g m ITALYA Han 2011 ha Italya, mas damu an napa- lit hin bisikleta kay hin awto. An pipira nga posible nga rason amo an krisis ha ekonomiya, pagmahal han krudo, ngan gastos ha pagmintinar hin awto. Ha luyo nga bahin, an bisikleta masayon mintina- ron, masayon gamiton, ngan mas kom- binyente. TSINA Basi masolusyonan an trapik, ginlilimitahan ha dagku nga syudad an panrehistro hin bag-o nga sarakyan. Pa- nanglitan ha Beijing, 240,- 000 la nga sarakyan an puydi marehistro kada tuig. Han Agosto 2012, mga 1,050,- 000 ka tawo an binulig ha pa-raffle basi magkaada ser- tipiko ha pagparehistro, ngan 19,926 la an nakakarawat. Nangangahulogan nga 1 la ha kada 53 nga aplikante an puydi makagparehistro. T I K A N G H A I B A - I B A N G A D A P I T H A N K A L I B O T A N ARMENIA Sumala ha European Court of Human Rights gintalapas han gobyerno han Arme- nia an katungod han 17 nga batan-on nga kalalakin-an nga mga Saksi ni Jehova. Gin- priso hira katapos magdumiri ha pagbu- hat hin serbisyo sibil ilarom han pagduma- ra han militar. An gobyerno gin-obligar ha pagbayad hin danyos ngan han nagasto ha kaso han 17 nga batan-on. JAPAN Ha mga kabataan nga nabik- tima hin krimen tungod hin mga social networking site, 63 porsyento an waray mapa- hamangnoi han ira mga kag- anak mahitungod hito. Ha 599 nga kaso nga gin-usisa, 74 porsyento han nanbiktima an kinarawat nga ginamit hira han mga site basi makapan- molestya hin kabataan. 3
O L U K I T R A A G N A N U G N U G N A N Tulo nga Butang nga Diri Napapalit han Kwarta BAGA hin diri masabtan nga bisan kon an mga tawo namimeligro mawad-an hin tra- baho, balay, ngan pensyon, damu la gihap ha ira an naghihingyap han ngatanan nga na- papalit han kwarta. An sugad nga mga tawo masayon mabik- tima han mga adbertisment nga nag-ienggan- yo ha aton nga kinahanglan magkaada kita mas daku nga balay, mas maopay nga awto, ngan may tatak nga mga bado. Waray ka kwarta? Okey la ito. Pangutang la anay. Para ha damu, tumong nira nga magin riko pagkit- on bisan kon napuputos na hira hin utang. Pero maabot an panahon, magawas an ka- matuoran. "An pangutang basi makapalit hin marahalon nga mga gamit ngan magin riko pagkit-on pariho ha paghithit hin marijuana basi mag-opay an imo feeling," siring han libro nga The Narcissism Epidemic. "Ha tinika- ngan, ito nga mga bisyo pariho diri mahal ngan duro kaepektibo, kondi an sugad nga re- sulta diri nag-iiha. Ha kaurhian, uubuson hini an imo kwarta ngan madidepres ka." An Biblia nasiring nga kalurongan "an paghambog han mga gintatag-iya han usa." (1 Juan 2:16) Ha pagkamatuod, kon sobra an aton pagtagad ha materyal nga mga butang, masisimang an aton atensyon tikang ha mga butang nga importante hinduro ha kinabuhi - an mga butang nga diri napapalit han kwar- ta. Tagda an tulo nga ehemplo.
1. PAGKAUROSA HAN PAMILYA Hi Brianne, nga usa nga tin-edyer nga taga-Estados Unidos, naabat nga sobra an pagtagad han iya tatay ha trabaho ngan sweldo. Hiya nagsiring: "Sobra pa han amon ginkikinahanglan an amon gintatag-iya, pero pirme waray ha balay hi Tatay kay pirme hiya nagbibiyahe. Maa- ram ako nga tungod ito han iya responsabilidad ha traba- ho, pero para ha akon may responsabilidad gihap hiya ha pamilya!" Hunahunaa: Ano an posible pagbasolan han tatay ni Brianne? Ano an mahimo magin epekto han iya relasyon ha iya anak han sobra nga pagtagad ha materyal nga bu- tang? Ano an ginkikinahanglan han iya pamilya tikang ha iya labaw pa han kwarta? Mga prinsipyo ha Biblia nga sadang tagdon: ˙ "Kay an gugma ha kwarta usa nga gamot han ngata- nan nga klase hin nakakadaot nga mga butang, ngan ha pagtinguha hini nga gugma an iba . . . ginbubuno an ira kalugaringon hin damu nga kasakit." - 1 Timoteo 6:10. ˙ "Gabay la kumaon hin utan nga kasaro an imo mga hinigugma, kay hin pagkaon hin karne an sora kundi aada an kapungot." - Darahonon 15:17, Maopay nga Sumat. An importante nga punto: Diri napapalit han kwarta an pagkaurosa han pamilya. Makukuha la ito kon naggaga- hin ka hin panahon para ha imo pamilya ngan kon nagha- hatag ka ha ira hin gugma ngan atensyon. - Colosas 3: 18-21. Ginsaliwanan an mga ngaran dinhi hini nga artikulo. Kwarta ba an Yawi ha Kalipay? An The Narcissism Epidemic na- siring: "Ha aberids, an materya- listiko nga mga tawo mas diri malipayon ngan mas depres. Bisan adton nag-aambisyon la pagkaada dugang nga kwarta nag-aantos hin maluya nga ka- himsog ha mental; nagkakaada liwat hira mas damu nga pro- blema ha pisikal sugad han sore throat, pagsakit han likod ngan han ulo, ngan mas may tendensya paghinubog ngan paggamit hin droga. Matin-aw, an pangalimbasog ha pagriko nagriresulta ha miserable nga kinabuhi." Pagpamata! Enero-Marso 2014 5
2. TINUOD NGA SEGURIDAD "Pirme ako ginsisidngan han akon nanay nga kinahang- lan ko mag-asawa hin riko ngan mahibaro hin maopay nga trabaho nga makakasuporta ha akon kon maubos na an kwarta han akon bana," siring han 17 anyos nga hi Sarah. "Baga hin an iya la pirme ginhihinunahuna amo an kon paonan-o hiya pirme makakakwarta." Hunahunaa: Kon ginpapamalandong an tidaraon, ano nga reyalistiko nga mga kabaraka an posible mo mahuna- huna? San-o an reyalistiko nga mga kabaraka masisiring nga diri na makatadunganon nga pagprinoblema? Pao- nan-o an nanay ni Sarah makakahatag hin mas timbang nga mga suhestyon may kalabotan ha pinansyal? Mga prinsipyo ha Biblia nga sadang tagdon: ˙ "Ayaw na kamo pagtinirok hin bahandi ha tuna, kay ku- kutkuton la ito han mga insekto o tatauyon ngan kakawa- ton." - Mateo 6:19. ˙ "Diri kamo maaram kon ano an mahitatabo ha iyo ki- nabuhi buwas." - Santiago 4:14. An importante nga punto: Diri la damu nga kwarta an importante basi magkaada hin seguridad ha tidaraon. Aw, an kwarta nakakawat - ngan diri ito nakakatambal hin sakit o nakakapugong han kamatayon. (Eklesiastes 7:12) An Biblia nagtututdo nga an tinuod nga seguridad nagtitikang ha paghibaro mahitungod ha Dios ngan han iya katuyoan. - Juan 17:3. "Pagbag-o ha mga Prinsipyo" "Han ginpakianhan an mga estud- yante ha kolehiyo durante han de- kada 60 ngan temprano han deka- da 70 han ira rason ha pagkolehiyo, kadam-an an nagsiring nga 'basi magin edukado' o 'magkaada prin- sipyo ha kinabuhi.' Gutiay la nga ba- hin an nagsiring nga 'an pagkaada damu nga kwarta' an ira siyahan nga hinungdan. Kondi han deka- da 90, kadam-an han estudyante an nagsiring nga 'an pagkaada damu nga kwarta' an ira nangunguna nga rason ha pagkolehiyo . . . Durante hito nga pagbag-o ha mga prinsip- yo han mga estudyante ha kolehiyo, tigda nga nagdamu an may depres- yon, nag-unay, ngan may iba pa nga psychological nga problema." - The Price of Privilege, ni Dra. Madeline Levine. r An dugang nga baton ha mga pakiana mahitungod ha Biblia makikita ha /war
Usa nga Terapi Sumala kan Dra. Madeline Levine, an pagginasto mahimo magin terapi nga puydi makali- aw ha mga tawo nga pakyas ha pamilya, sosiedad, ngan relihi- yon. "An pag-shopping usa nga paagi ha pagkontrol han aton sitwasyon," siring niya ha The Price of Privilege. "Tungod hito nagigin kontrolado naton an aton ginhihimo, ngan an mama- ralit nagkakaada pag-abat nga may katungod hiya pagbuot. An sugad nga pag-abat ilusyon la . . . An tinuod nga may kontrol ha sitwasyon amo an dagku nga korporasyon ngan an naghi- himo han ira mga adbertisment nga ginbaydan basi ipakita nga an mga produkto may-ada diri maisaysay ngan nakakagpana- lipod nga gahum ha mamara- lit." 3. PAGIN KONTENTO "Ginpadaku ako han akon mga kag-anak ha simple nga pagkinabuhi," siring han 24 anyos nga hi Tanya. "Ako ngan an akon karuha malipayon nga nagtubo, bisan kon ha kadak-an nga panahon igo-igo la ha amon panginahanglan an amon gintatag-iya." Hunahunaa: Kay ano nga bangin makuri kita makonten- to ha importante la nga mga butang? Ano nga ehemplo an imo iginpapakita ha imo pamilya may kalabotan ha pagta- gad ha kwarta? Mga prinsipyo ha Biblia nga sadang tagdon: ˙ "Salit magin kontento kita ha pagkaada hin ginkakaon, ginsusul-ot, ngan gin-uukyan." - 1 Timoteo 6:8. ˙ "Malipayon an mga mahunahunaon han ira espirituwal nga panginahanglan." - Mateo 5:3. An importante nga punto: Diri la an kwarta ngan an mga butang nga napapalit hito an importante ha kinabuhi. Ha pagkamatuod, an Biblia nasiring: "Bisan kon damu an panag-iya han usa nga tawo, an iya kinabuhi diri nade- pende ha iya mga gintatag-iya." (Lucas 12:15) Oo, an tinu- od nga katagbaw ha kinabuhi nagtitikang ha paghibaro ha baton han importante nga mga pakiana sugad han: ˙ Kay ano nga aanhi kita? ˙ Ano an mahitatabo ha tidaraon? ˙ Paonan-o ko matatagbaw an akon espirituwal nga mga panginahanglan? An nagpublikar hini nga magasin, an mga Saksi ni Jehova, malilipay ha pagbulig ha imo nga mabilngan an baton hito nga mga pakiana. Mahimo ka makigkomunikar ha amon ha iyo lugar, o kitaa an amon Web site nga jw.org /war. ˛ Pagpamata! Enero-Marso 2014 7
An Sadang Mo Hibaroan Mahitungod han Epilepsi NADISMAYO an imo sangkay. Nanig-a an iya lawas ngan nagkisikisi. Kon maaram ka nga may epilepsi hiya, may-ada ka praktikal nga mahihimo sam- tang naghuhulat hin bulig. Aton paghisgotan an pipira nga impor- masyon mahitungod hinin agsob diri hinsasabtan nga sakit. Ano an epilepsi? An epilepsi usa nga sakit ha utok nga nagri- resulta hin tagdali nga pag-ata- ke nga gintatawag nga seizure. An usa ka seizure kasagaran nga diri naabot hin lima ka mi- nutos. An sitwasyon nga gin- unabi ha tinikangan hini nga ar- tikulo gintatawag nga grand mal seizure. Ano an hinungdan han mga seizure? Natoo an mga parasa- liksik nga nagkakaada mga sei- zure kon tigda nga naagos an elektrikal nga mga signal ha butnga han mga selyula han utok. Kondi, diri pa hinbabaroan kon kay ano nga nahitatabo ini. Ano an sadang ko himoon kon gin-aatake hin grand mal sei- zure an usa nga may epilepsi? "Kinahanglan pasagdan la an pasyente tubtob nga umundang an pag-atake, kondi sadang si- guruhon nga diri namimeligro an iya kinabuhi ngan nakakagin- hawa," siring han The Encyclo- pedia of the Brain and Brain Disorders. An libro nagpadayon: "Sadang tumawag hin ambulan- sya kon an pag-atake lahos na hin singko minutos, kon ini sun- dan dayon hin usa pa nga pag- atake, o kon an pasyente waray la gihap sarabotan bisan kon ta- pos na an mga seizure." Paonan-o ko mabubuligan an pasyente samtang gin-aatake hiya? Paulona hiya hin bisan ano nga mahumok nga butang ngan siguroha nga waray magta- rom nga butang hirani ha iya ulo. Kon umundang na an pag- atake, patalikira hiya sugad han makikita ha drowing. Ano an akon mahihimo kon maulian na an pasyente? Siyahan, pasariga hiya nga wa- ray hiya sadang kabarak-an. Ka- tapos, buligi hiya nga makatin- dog ngan tugwayi ngadto ha lugar diin makakapahuway hiya. Katapos han pag-atake, kadam- an an nagugupong ngan ginpipi- raw; an iba nauulian dayon ngan nakakapadayon na ha ira ginbubuhat antes hira atake- hon. Nagkikisikisi ba an ngatanan nga gin-aatake hin epilepsi? Diri. An iba nawawara ha ira kalugaringon kondi diri natu- tumba. Gintatawag ini nga pe- tit mal seizure (o absence sei- zure), nga kasagaran tagdali la ngan haros waray tag-iha nga epekto. Pero an iba nga may epilepsi may tag-iha nga petit mal seizure, nga naabot hin tag- pira ka minutos. Ha sugad nga kahimtang, an pasyente mahi- mo maglakat-lakat, mag-unat- unat han iya bado, o magkaada urusahon nga paggios. Katapos
Posisyon Katapos han Pag-atake han pag-atake, bangin hiya ma- lipngaw. Ano an inaabat han may epi- lepsi? Syempre, damu ha ira an pirme nahahadlok kon san-o ngan kon diin hira sunod nga aatakehon. Salit basi diri maalo- han, bangin maglikay na la hira ha damu nga tawo. Ano an akon maibubulig ha usa nga may epilepsi? Agha- ta hiya nga diri tagoon an iya gin-aabat. Pamati hin maopay. Pakianhi hiya kon ano an iya karuyag nga imo himoon kon atakehon hiya. Tungod kay damu han may epilepsi an diri nagdadrayb, mahimo mo pasak- yon hiya ha imo sarakyan o buli- gan hiya ha iya mga buruhaton. Mahimo ba maibanan an pag- kaagsob han pag-atake o ma- pugngan ito? May mga butang nga nakakasugmat han posibili- dad han pag-atake, sugad han istres o kakulang hin katurog. Salit an mga espesyalista nagri- rekomendar nga an mga may epilepsi magkaada igo nga pa- huway ngan regular nga ehersis- yo basi maibanan an istres. Ha iba nga kahimtang, an mga igin- rireseta nga medisina an ginki- kinahanglan. ˛ Katapos magkisikisi . . . Luhod sapit han pasyente ngan piloa an iya butkon Ibutang an iya usa nga kamot ha iya bayhon Hi Sello, usa nga batan-on nga taga-South Africa, ginpa- undang ha pag-eskwela han bata pa hiya tungod han iya epilepsi. Nagdaku hiya nga waray edukasyon, ngan wa- ray gintutumar para ha iya sakit. Pero interesado hiya hi- baroan an Biblia, ngan ginbuligan hiya han mga Saksi ni Jehova. Gawas la nga ginbuligan nira hiya ha pag-aram ha Biblia, gintutdoan liwat nira hiya ha pagbasa. Du- gang pa, ginbuligan liwat hiya hin usa nga Saksi nga doktor nga makakuha hin medisina ngan ayuda ha gob- yerno. "An mga Saksi ni Jehova tinuod gud nga mahi- gugmaon nga mga Kristiano," siring ni Sello, nga usa na yana nga Saksi ngan malipayon nga nagsusumat ha iba mahitungod han saad han Dios nga bag-o nga kalibotan nga waray na may sakit. - Pahayag 21:3-5. Kapti an iya tuhod han imo usa nga kamot ngan hinay-hinay nga patalikira hiya. Katapos, iposisyon an iya tuhod ha salog nga sugad hin nakatangday Ipahangad an ulo han pasyente basi diri hiya magkuri pagginhawa Pagpamata! Enero-Marso 2014 9
B U L I G P A R A H A P A M I L Y A P A G I N M A O P A Y N G A K A G - A N A K Kon Paonan-o Makikiistorya ha Imo Anak nga Tin-edyer Mahitungod ha Sexting AN PROBLEMA Hinbatian mo nga uso an sex- ting ha mga batan-on. Salit ba- ngin ka magpakiana, 'Bubuha- ton ba liwat ito han akon anak nga tin-edyer?' Karuyag mo paghisgotan an mahitungod hito ha imo anak - kondi paonan-o? Antes tag- don an baton, tagda anay kon kay ano nga may mga batan- on nga nagbubuhat hito ngan kon kay ano nga sadang ka mabaraka. AN HINUNGDAN ˙ Nagpapadara an pipira nga tin-edyer hin sobra kalaw-ay nga mga message basi makuha an atensyon han ira naruru- yagan. ˙ Ha iba nga sitwasyon, an batan-on nga babaye nagpapadara hin malaw-ay niya nga retrato tungod kay ginpi-pressure hiya hin batan-on nga lalaki. ˙ Usahay ginpapasarang hin batan-on nga lalaki an malaw-ay nga retrato hin batan-on nga babaye basi magparayaw ha iya kasangkayan o bumulos katapos hin break-up. Anoman an hinungdan, an tin-edyer nga may-ada celfon mahi- mo umatubang hin damu nga problema. "Ha usa la nga pag- pindot," siring han libro nga CyberSafe, "damu nga kinabuhi an maaapektohan ha kadayonan." An "sexting" nagtutudlok ha buhat han pag-send hin sobra kalaw-ay nga message, retrato, o video pinaagi ha celfon. Para ha dugang nga impormas- yon, kitaa an jw.org nga Web site ngan basaha an artikulo nga "Young People Ask - What Should I Know About Sex- ting?" - Kitaa ha BIBLE TEACHINGS ˛ TEENAGERS. Diri nahuhunahuna han damu nga tawo nga kon an retrato mahingadto ha cyberspace, waray na hira kontrol hito. Pa- nanglitan, sumala ha report han U.S. Federal Bureau of Inves- tigation (FBI), usa nga 18 anyos nga babaye an "nag-unay tu- ngod kay an iya hubo nga retrato nga iya iginpadara ha iya uyab gamit han iya celfon nai-forward liwat ha ginatos nga tin- edyer ha iya eskwelahan. An iba nga estudyante, nga nagpasa liwat han iya retrato ngadto ha iba, padayon nga nag-harass ha iya." Kontra liwat ha balaud an sexting. Pananglitan, ha iba nga mga nasud, an minor-de-edad nga nagpapadara hin mag- law-ay nga retrato ha iba nga minor-de-edad ginkikiha hin child-pornography ngan obligado magparehistro sugad nga sex offender. Kon usa ka nga kag-anak, may baratunon ka li- wat kon ha imo nakarehistro an linya han celfon o kon diri mo ginpupugngan an imo anak ha pag-sexting. r An dugang nga bulig para ha pamilya makikita ha /war
AN IMO MAHIMO BUHATON Magkaada matin-aw nga mga instruksyon. Bisan kon diri mo bug-os nga makukontrol an imo anak ha paggamit hin celfon, mahimo mo siguruhon nga maaram hiya han iyo mga pataka- ran - pati han sirot kon supakon niya ito. Hinumdumi liwat nga sugad nga kag-anak, obligasyon mo nga usisahon pirme an iya celfon. - Prinsipyo ha Biblia: Efeso 6:1. Buligi an imo anak nga mangatadongan. Mahimo ka su- miring: "Iba-iba an panhunahuna han mga tawo ha pag-sex- ting. Ikaw, ano man an imo opinyon mahitungod hito?" "Ano nga mga retrato an masisiring mo nga malaw-ay?" "Ha iba nga nasud, an minor-de-edad nga nagpapadara hin hubo nga ret- rato hin usa nga minor-de-edad gintatagad nga nakabuhat hin krimen. Para ha imo, maraot gud ba ito?" "Kay ano nga diri Hunahunaa an maraot nga resulta han sexting uyon ha maopay nga pamatasan an sexting?" Pamati hin mao- pay kon paonan-o nangangatadongan an imo anak, ngan buli- gi hiya nga hunahunaon an maraot nga resulta han sexting. - Prinsipyo ha Biblia: Hebreo 5:14. Pag-unabi hin posible nga mga sitwasyon. Mahimo ka sumi- ring ha imo anak nga babaye: "Pananglitan, kon an usa nga babaye ginpi-pressure hin lalaki nga makig-sexting, ano an iya sadang buhaton? - Sumugot na la basi diri hira mag-away? Diri sumugot, pero padayon nga magpinikat la gihap ha iya sang- kay? Utdon an pakigsangkay? Magsumat ha usa nga adulto?" Buligi an imo anak nga mangatadongan. Mahimo mo liwat bu- haton an pariho ha imo anak nga lalaki. - Prinsipyo ha Biblia: Galacia 6:7. Pukawa an maopay nga kalidad han imo anak. Pagbangon hin mga pakiana sugad hini: Mationan-o kaimportante ha imo an maopay nga reputasyon? Ano nga mga kalidad an karuyag mo nga makilala ka? Ano an imo aabaton kon naalohan an usa tungod kay iginpasa mo ha iba an iya malaw-ay nga retra- to? Ano an imo aabaton kon nagin marig-on ka ha kon ano an husto? Buligi an imo anak ha 'pagtipig hin limpyo nga konsen- sya.' - 1 Pedro 3:16. Magpakita hin maopay nga susbaranan. An Biblia nasiring nga an diosnon nga kinaadman putli ngan diri hipokrito. (Santiago 3:17) Makikita ba ito ha imo? "Kinahanglan kita mismo magpakita hin maopay nga susbaranan ngan diri mag- kita hin mga retrato ngan Web site nga masisiring nga malaw- ay o ilegal," siring han libro nga CyberSafe. ˛ N A N G U N G U N A N G A M G A T E K S T O "Mga anak, magmasinugtanon kamo ha iyo mga kag-anak ka- hiusa han Ginoo, kay matadong ini." - Efeso 6:1. An "hamtong nga mga tawo . . . nagbabansay han ira abili- dad ha pagsabot pinaagi ha paggamit hito basi makakilala han husto ngan sayop." - Hebreo 5:14. "Anoman an iginsasabwag han usa nga tawo, ito liwat an iya aanihon." - Galacia 6:7. SUHESTYON Kon diri ka, o an imo anak, kom- portable nga pag-istoryahan an mahitungod ha sexting, sarihi ini: Siyahan, ipaistorya ha imo anak kon ano an ginbubuhat han mga batan-on yana. Katapos si- ring: "Damu an akon hinbabatian mahitungod ha sexting. Uso ba ito?" Pagkatapos, hibaroi kon ano an iya masisiring ha ginbubuhat han iba. Mahimo ka magpakia- na: "Nahuhunahuna daw la han mga tawo an maraot nga resulta han sexting?" Kahuman, pakianhi hiya kon ano an iya hihimoon. Katapos, si- ring: "Pag-istoryahan naton kon ano an imo sadang buhaton kon makakarawat ka hin malaw-ay nga text." Dugang nga suhestyon: Basi makagtikang ka ha pakiistorya, mahimo ka mag-unabi hin news. Pananglitan: "Nakabasa ako ma- hitungod hin batan-on nga baba- ye nga an malaw-ay nga retrato iginpasa ha mga may celfon ha ira bug-os nga eskwelahan. Nahi- tatabo gud ba ito?" Pagpamata! Enero-Marso 2014 11
Pag-atubang han mga Kakurian nga Resulta han Pagmenopos "Tigda la ako nga nasusubo bisan waray rason. Nagtatangis ako ngan naghuhuna- huna kon nalulurong na ba ako." - Rondro, 50 anyos. "Pagmata mo ha aga, nagsasasarang an iyo balay. Diri mo mabilngan an imo gin- kikinahanglan. An mga buruhaton nga masayon la para ha imo hadto, yana baga hin makuri na hinduro, ngan diri ka maaram kon kay ano." - Hanta, 55 anyos. Ginsaliwanan an mga ngaran. INI nga kababayin-an waray sakit. Lugod, nagmimenopos hira. Ito an normal nga pagbag-o ha panlawas han babaye diin na- wawara an iya kapasidad ha pag-anak. Kon usa ka nga babaye, hirani ka na ba magme- nopos? O nagmimenopos ka ba yana? Ano- man an imo sitwasyon, mas masayon atuba- ngon an mga kakurian nga resulta hito kon ikaw ngan an imo pamilya damu an hinbaba- roan mahitungod hito. An Pagmenopos Kadam-an han kababayin-an nagtitikang magmenopos ha edad nga 40, kondi an iba, ha edad nga 60. Kasagaran, an pagregla hinay-hinay nga naundang. Tungod han diri na normal nga produksyon hin hormone, an babaye mahimo layagan, reglahon bisan kon diri pa panahon, o magkaada makusog nga regla. May pipira liwat nga tigda la nga naun- dang an ira regla. "Iba-iba an naieksperyensyahan han tagsa nga babaye," siring han Menopause Guide- book. Ito nagdugang: "An pinakakomon nga diri maopay nga gin-aabat han nagmimeno- pos amo an hot flashes (tigda nga pagpaso han lawas)," nga mahimo sundan hin panug- naw. Posible ito makadisturbo han pagkatu- rog ngan magpaluya. Mationan-o kaiha ito nga pag-antos? Sumala ha The Menopause Book, "may mga nagha-hot flashes hin pa- nalagsa ha sulod hin usa o duha ka tuig du- rante han pagmenopos. An iba nagha-hot flashes ha sulod hin damu ka tuig, ngan may gutiay gud la nga porsyento an nasiring nga nagkakaada la gihap hira hot flashes ha pa- napanahon bisan kon maiha na hira nga wa- ray reglaha." May mga sakit sugad han sakit ha thyroid ngan im- peksyon, pati na an pipira nga medisina nga mahimo magin hinungdan hin hot flashes. Mas maopay siguruhon anay nga diri ito an hinungdan han hot flashes, imbes maghunahuna dayon nga resulta ini han pagmenopos.
Tungod han paburobag-o nga kadamu han hormone han nagmimenopos, mahimo liwat hiya madepres, ngan magburobag-o an emosyon. Salit nagigin madagmit hiya magtangis, diri nakaka-concentrate, ngan limtanon. Pero 'ini ngatanan diri man naieks- peryensyahan han ngatanan nga nagmime- nopos,' siring han The Menopause Book. Ngani, may iba nga diri gud nakakaeksper- yensya hini, o bangin pipira la hini an ira gin- aantos. Kon Paonan-o Aatubangon Bisan an gutiay nga pagbag-o ha estilo han pagkinabuhi, mahimo makabulig. Pa- nanglitan, puydi maibanan an hot flashes kon an babaye nga nagsisigarilyo umundang ha pagsigarilyo. Damu liwat an nabuligan tu- ngod ha pag-iban o paglikay ha de-alkohol nga irimnon, caffeine, ngan magharang o magtam-is nga pagkaon nga nakakasug- mat han hot flashes. Pero syempre, impor- tante an masustansya ngan magkalain-lain nga pagkaon. Daku liwat an naibubulig han ehersisyo. Pananglitan, an diri paghingaturog maiiba- nan, an emosyon magigin mas balanse, an mga tul-an magigin marig-on, ngan an ka- himsog mas magigin maopay. Ig-istorya an Imo Gin-aabat "Diri mo kinahanglan itago an imo gin- aabat," siring ni Rondro nga gin-unabi ha tini- kangan. "Kon imo ig-iistorya ito ha imo mga hinigugma, diri hira duro nga mababaraka kon maobserbaran nira an nahitatabo ha imo." Ha pagkamatuod, bangin magin mas mapailubon ngan makonsiderasyon hira. "Mapailobon ngan maloloy-on an gugma," siring han 1 Corinto 13:4. - Maopay nga Su- mat. An pag-ampo nakakabulig liwat ha damu nga kababayin-an, pati na hadton nasusubo Ha pagbulig ha mga pasyente durante han ira pagmeno- pos, iba-iba an iginriresita han mga doktor, sugad han mga hormone, supplement, ngan pangontra ha depresyon. An Pagpamata! diri nagrirekomendar hin bisan ano nga produk- to o terapi. tungod kay diri na hira puydi mag-anak. An Biblia nagpapasarig ha aton nga "ginliliaw kita [han Dios] ha ngatanan naton nga mga kakurian." (2 Corinto 1:4, Maopay nga Su- mat) Nakakaliaw liwat an paghibaro nga tem- poraryo la an proseso han pagmenopos. Ka- tapos hito, an kababayin-an nga padayon nga nag-aataman han ira kahimsog mahimo makapahiuli ha ira kusog ngan magin mali- payon. ˛ Pagpamata! Enero-Marso 2014 13
A N P U N T O D E B I S T A H A N B I B L I A D E P R E S Y O N D E P R E S Y O N Ano an depresyon? AN GINSISIRING HAN MGA EKSPERTO Ha panapanahon nasu- subo kita. Kondi iba an depresyon tungod kay usa ini nga sakit ha emosyon nga maiha mawara, nakakapanluya, ngan nakakaulang ha adlaw-adlaw nga buruhaton. Tigamni nga iba-iba an opinyon han mga eksperto ha kon ano an "normal" nga kasubo ngan an masisiring nga "sakit ha emosyon." Kondi may mga naabat hin duro nga kasubo nga usahay gin-uupdan hin pag-abat hin kawaray-pulos ngan pagkakonsensya. "Inuul-olan ngan nabubuktot ako hin uraura; nagmama- subo ako ha bug-os nga adlaw." - Salmo 38:6. AN GINSISIRING HAN BIBLIA An Biblia naghihisgot hin kalalakin-an ngan kababayin-an nga inabat hin duro nga kasubo. Pananglitan, hi Hana inabat hin "kapaitan han iya kalag" - mga pulong nga na- ngangahulogan hin "ruba an kasingkasing" ngan "mabidoon gud." (1 Samuel 1:10) Makausa, hi propeta Elias liwat nasubo gud salit nag-ampo hiya ha Dios nga 'kuhaon an iya kinabuhi'! - 1 Hadi 19:4. An mga Kristiano ha siyahan nga siglo ginsagdonan nga "liawon an mga nasusubo." (1 Tesalonica 5:14) Sumala ha usa nga reperen- sya, an "mga nasusubo" nga gin-unabi hito nga teksto mahimo mag- tudlok hadton "temporaryo nga nabubug-atan han mga problema ha kinabuhi." Matin-aw, an magtinumanon nga katawohan ha pana- hon han Biblia nasubo liwat hinduro. r An dugang nga baton ha mga pakiana mahitungod han Biblia makikita ha /war
Sayop ba han usa kon nadidepres hiya? AN GINSISIRING HAN BIBLIA Igintututdo han Biblia nga an sakit re- sulta han pagrebelde han siyahan nga mag-asawa. Pananglitan, an Salmo 51:5 nasiring: "Ha karat-an natawo ako; ngan ha sala igin- mabdos ako han akon iroy." Dugang pa, an Roma 5:12 nasiring nga "pinaagi han usa nga tawo [an siyahan nga tawo nga hi Adan] an sala sinulod ha kalibotan ngan an kamatayon pinaagi han sala, tungod hito an kamatayon inabot ha ngatanan nga tawo kay hira ngatanan nakasala." Tungod kay nakapanunod kita han pagkadiri- hingpit ni Adan, kita ngatanan nagkakasakit ha pisikal ngan ha aton emosyon. Salit an Biblia nasiring: "An ngatanan nga butang nga hi- nimo han Dios parapriho naghaharoy ngan nagsasakit." (Roma 8:22) Pero, may paglaom nga iginhahatag an Biblia nga diri mai- hahatag han bisan hin-o nga doktor - an saad han Dios nga usa nga mamurayawon nga bag-o nga kalibotan diin waray na mga sakit ngan balatian, upod na an depresyon. - Pahayag 21:4. "An ngatanan nga butang nga hinimo han Dios parap- riho naghaharoy ngan nag- sasakit." - Roma 8:22. Paonan-o mo malilikyan nga madaog han depresyon? KON KAY ANO NGA KINAHANGLAN MO ITO HIBAROAN Diri mo pir- me makukontrol an imo kahimtang, ngan usahay naaapektohan ka han diri mag-opay nga panhitabo. (Eklesiastes 9:11, 12) Pero may- ada ka mahihimo basi diri ka madaog han depresyon. AN GINSISIRING HAN BIBLIA An Biblia nasiring nga an mga may sakit nagkikinahanglan hin doktor. (Lucas 5:31) Salit kon may- ada ka nakakapanluya nga sakit ha emosyon, maopay nga mag- pakonsulta. Ginpapabug-atan liwat han Biblia an kapulsanan han pag-ampo. Pananglitan, an Salmo 55:22 nasiring: "Ibutang an imo dinara ha bawbaw ni Jehova, ngan ikaw iya kabubuligan; Diri gud hiya makakailob nga pagkikiwahon an matadong." An pag-ampo diri la kay nagpapaopay han pagbati; ito an pakiistorya kan Jehova, an Dios nga "hirani hadton may masinakitnon nga kasingkasing." - Salmo 34:18. "Hi Jehova hirani hadton may masinakitnon nga kasingkasing, ngan naglu- luwas hiya hadton mga mabinasulon an espiritu." - Salmo 34:18. Makakabulig liwat an pagsumat han imo inaabat ha usa nga duok nga sangkay. (Proberbios 17:17) "Gin-aghat ako han usa nga igkasi- Saksi nga mag-istorya mahitungod han akon depresyon," siring ni Daniela nga usa nga Saksi ni Jehova. "Bisan kon ginlikyan ko nga pag-istoryahan ito ha sulod hin damu ka tuig, nakita ko nga ini ngay- an an akon ginkikinahanglan. Naggaan gud an akon pag-abat kata- pos ko ig-istorya ito." ˛ Pagpamata! Enero-Marso 2014 15
M A Y - A D A B A N A G D I S E N Y O H I T O ? An Urusahon nga Abilidad ha Pagpamati han Katydid AN TALINGA han katydid (Copiphora gorgo- nensis) ha kagurangan han South Amer- ica waray mag-usa ka milimetro an kahilaba, kondi may abilidad ito pariho ha talinga han tawo. Nakikilala hito an iba-iba nga frequen- cy han sound bisan ha hirayo. Pananglitan, maaram ito han kaibahan han tunog han katydid ha ultrasound han kulalaknit nga na- mimiling hin pagkaon. diskobrehan han mga syentista nga may na- iiba nga parte ha sulod han talinga hini - usa nga pressurized nga lungag nga puno hin li- kido ngan puropariho hin gin-unat nga lubo. Gintawag ini nga acoustic vesicle. May abili- dad ini pariho han cochlea han mamal pero mas gutiay gud. Ini an hinungdan han urusa- hon nga abilidad ha pagpamati han katydid. Tagda ini: An mga talinga han katydid aada ha duha nga prente nga tiil hito. Pari- ho ha talinga han tawo, an talinga hini naka- kabati hin tunog, nagko-convert han tunog, ngan nag-aanalisar han frequency. Pero na- TALINGA HAN KATYDID Hi Propesor Daniel Robert han University of Bristol's School of Biological Sciences ha United Kingdom nagsiring nga ini nga impor- masyon makakabulig ha mga syentista ha "pag-imbento hin ginsubad ha mga linarang nga hearing device nga mas gutiay ngan mas maopay kay han mga nauna nga imben- syon." Natoo an mga syentista nga makaka- bulig liwat ini ha pagpauswag han teknolohi- ya han ultrasonic engineering, pati na han mga imaging system han mga hospital. Ano ha imo panhunahuna? An urusahon ba nga pamatian han katydid produkto han ebolusyon, o may nagdisenyo hito? ˛ s Libre an pag-download n o hini nga magasin ngan han naglabay nga mga gowa p Mababasa an Biblia ha mga 50 nga yinaknan ha amon Web site Kitaa an /war, o ig-scan an code 2 p e o o y e n / P o n d 5 . c o m A S 1 0 4 1 g
7 0 0 1 3 1


C A T H O L I C B I S H O P S ' C O N F E R E N C E O F T H E P H I L I P P I N E S "Hin kamaupay ngan kamalilipay kon an Bungto han Dios nag-uukoy dida ha Pagka-urusa" (Salmo 133:1) (Panginsayod han mga Obispo han Pilipinas Hiunong han Nasudnon nga Konsultasyon Sinodal o National Synodal Consultation, July 4-7, 2022, Tagaytay City) Hinigugma nga Bungto sa Dios: Nabati kita kan Papa Francisco nga dayuday nananawagan nga kita magin Singbahan kanay mga kaapi nag-uungara nga mag-ukoy dida ha pagkaurusa ngan paghiusa (communion), panginlabot (participation) ha kinabuhi han Singbahan, ngan diri humunong hin pagbiling han mga gudtiay, mga nawawara ngan mga nauurhi (mission). Usa ini nga panawagan nga magin Singbahan ha pamaagi han Sinodo o Singbahan Sinodal - usa nga Singbahan nga naglalakaton nga urusa. Ginbaton naton ini nga panawagan pinaagi hin pagpatikang ha aton mga diyosesis, mga prelatura ug mga bikaryato apostoliko (apostolic vicariates) hin mga buruhaton hin paggiparupamati ha tagsa tagsa, tikang hin magkadirudilain nga hugpo (sector) hasta ngadto ha barangay, labi na adton aadto ha mga sagyad nga kahimtang (laylayan) ug mga napabay-an ha aton mga katilingban. Kahuman hini nga mga pakighiruhimangraw, kami nga mga Obispo, upod an amon mga taglawas nga layko, mga kabugtuan nga konsagrado ug mga inordenahan (kleriko), nagbuhat hin upat ka adlaw nga katitirok, an Nasudnon nga Hiruhimangraw Sinodal (National Synodal Consultation), ha Tagaytay. KAMI NANGITA (We LOOKED). Dako an amon kalipay han amon pakasaksi han nagpapadayon nga pagtoo han aton katawhan, an kadasig han aton mga ministro, an nagtutubo nga diyalogo hin buhat o paggibalyuay hin buhat ha sakob ug gawas (han Singbahan). Nakita namon in mga lamrag. Kundi nabido kami han amon pakasantop nga hirayo pa kita han aton inop nga magin Singbahan han mga Kablas, ug han amon pakabati han mga hingyap ug mga pangandoy hadton mga higrayo ha Singbahan. Nakita namon an mga pagkahiruhigrayo han katawhan (gaps) ngan mga sarado nga porta ha amon buhat pagpasamwak han Ebanghelyo. Nakita namon in mga lambong. An amon ginkauruyunan nga ungara nga bunga han pagkatimpo han kalipay ug kabido ha amon mga kasingkasing nagin usa nga hitabo hin pagkasarangkay, kundi naghingyap pa kami hin mas hilarom nga pahiusa (communion). KAMI NANMATI (We LISTENED). Nakabati kami hin makusog nga mga tingog nga naghahangyo ha aton, mga inordenahan (clergy), mga konsagrado nga kabugtuan ug mga layko nga kasugbong nga bumaya kami ha amon mga kahimtang nga kinaruruyagan (comfort zones) basi magin mas nakarawat, bukas ug nakakabaton ha katungdanan (accountable), ug mas napaid. Ini nga mga tingog naaningal han kan Papa Francisco panawagan nga kita magin 'Singbahan nga nagawas' ug aada hin 'nagpapadayon nga misyon'. Kahuman han mga pagpaangbit ug pamati ha mga istorya tikang ha ubos, ginbuksan namon an amon mga kasingkasing ug hunahuna ha Pulong han Dios ug mga pag-aghat han Espiritu Santo. An amon urusa nga pagbasa han pag-aghat han Espiritu nanmunga ha amon hin ungara hin mas hiluag nga panginlabot, mas hilarom nga paghiusa ug nababag-o nga misyon, nagtutugway ha amon nga mag-inop ngahaw para han Bungto han Dios. Inabat namon an pagtawag han gugma han Amay nga natan-aw dida kan Jesus ha krus. Gintatawag kita ha GUGMA. Ha pagbaton han gugma han Dios, igintatalaan ta an aton kalugaringon ha misyon. Gin-aaghat kita nga 'magbukas hin mga porta', labi na an porta han pagbalik sa Dios han tagsa ha aton, han aton mga parokya ug mga gintungdanan (institutions). Nangangahulugan ini nga magbubukas kita han mga porta hin pakighitapo (encounter), pamati ug paghiruhimangraw;
an mga porta hin pagbag-o han aton kalugaringon nga kinabuhi ug han aton mga inordenahan; an mga porta ngadto hin mas dako nga pagsaksi han kasimple ug pagpaubos; an mga porta han pagin maupay nga mga tinapuran (stewardship), maupay nga pamahala, ug pag-ataman han mga tinuha han Dios; an mga porta han pagpauswag han pagporma ha pagtoo ug pagdukwag han kaudganan han mga layko, ug pagtukod han aton mga katilingban; an mga porta han pagbag-o han aton mga paagi hin pagbuhat ug pagserbi (structures and ministries), - nga binabayaan adton mga butang nga diri nakakabulig ug iginpapadayon adton mga naghihimo ha aton nga katilingban; mga porta nga nagtutukod hin mga tulay hin pagkaurusa, napapahirani an higrayo ug nagdudukwag han pagkaturupong. Aton gibubuksan an mga porta basi kita makagpadayon ha misyon ha pagbiling hadton mga higrayo, han mga may lain nga panan-aw ha ira kahimtang, han mga ginsalikway; basi makighitapo, mamati ug makighimangraw ha aton mga kabugtuan ha magkalainlain nga mga hugpo ug pagtoo; ha paghingita hin mga paagi hin maupay nga pakigsabot ha ekumenismo, pakighimangraw ha mga taglawas hin lain nga mga tuluohan, politika ug social media. Ginbubuksan ta an aton mga mata, talinga, hunahuna ug kasingkasing tungod kay mapainobsanon nga kinakarawat ta nga diri aanhi ha aton an ngatanan nga kabatunan ha mga pakiana han aton panahon, samtang aton liwat nasasantop an kaupayan ug an mga upa nga kinarawat gihapon haddton aton mga igkasi tumutuo ngan mga kabugtuan ha lain nga mga tuluohan. Nagpapasalamat kami ha damo nga mga bayhon, mga mata, mga talinga ug mga kamot kanay kabukas ha hunahuna ug kamadoroto nakabulig kaupay nga matuman an aton pagin sinodo. Upod in paglaom ug pagtoo dida han kalooy han Ginoo, aton gindidig-onan an hingyap pagin 'Sinodo' - pagkita, pamati ug paghigugma nga aton paagi hin kinabuhi nga nagtutubo ngadto hin pagin Singbahan ha Pilipinas nga mapainobsanon, nakarawat ug maki-aangayon ngan bukas ha ngatanan nga mga kabugtuan. Natawag kita han iroynon nga pagtimangno ug pag-ampo han Baraan nga Birhen Maria ug ni San Jose, samtang padayon kita nga naghahangyo han kalooy ug paghigugma han Santisima Trinidad: Amay, Anak ug Espiritu Santo. Ha ngaran han Catholic Bishops' Conference of the Philippines, + PABLO VIRGILIO S. DAVID, D.D. Obispo han Kalookan Presidente han CBCP Julyo 11, 2022


Biblia para sa Kabataan Ginpresentar An pagana kan Hesus
Ginsurat ni: Edward Hughes Igin-ilustrar ni: M. Maillot Alastair Paterson Ginpahiuyon ni: E. Frischbutter; Sarah S. Iginhubad ni: Ginhimo ni: Bible for Children ©2021 Bible for Children, Inc. Lisensya: Mayaon ka katungod nga magcopya or mag imprita sito ini nga storya basta diri mo ini ig babaligya.
Sadto pa, gin padara san Ginoo an anghel Gabriel ngadto hin Judio nga daraga an ngaran si Maria. Nag siring an anghel kan Maria, "Ikaw magbuburod hin lalaki nga pagngangaranan mo nga Hesus. Siya pagtatawagon anak san gihahataasi nga Dyos. Ug siya maghahadi sa kahangturan."
"Paano ini mahitatabo?" nahipausa nga pangutana san babaye. "Wara pa ak pakiguban sin bisan sino nga lalaki." An anghel nag sugad kan Maria nga an bata tikang san Ginoo. An amahan diri matikang sin tawo.
Nagsiring liwat an anghel kan Maria nga an iya patod si Elizabeth magkakaanak liwat bisan pa man arog na siya. Milagro lat ini. Waray pag-iha, binisita si Maria kan Elizabeth. Ira gindayaw an Ginoo.
Si Maria igkakasal sin lalaki nga nagngangaran Jose. Si Jose masurobon san iya pagkahibaro nga burod si Maria. An iya kahuna nga iba nga lalaki an nakaburod.
Sa inop, an anghel san Ginoo nag sugad kan Jose nga an bata anak san Ginoo. Si Jose magbubulig kan Maria pagmangno kan Hesus.
Si Jose nagsarig ug nagsunod san Ginoo. Ug iya liwat gin sunod an balaod san ira nasod. Tungod san bago nga balaod, binaya sira sa bungto san Nazaret ug nagpakadto hi Jose ug Maria han bungto han Betlehem pagpalista han sensos.
Kapanganakan na ni Maria. Kondi si Jose wara pakakaagi sin balay bisan diin. Puno na an ngatanan nga mga paupahan.
Ngan nakakita gihapon hi Jose hin kwadra. Didto, igin anak an bata nga Hesus. An iya iroy iginbutang siya sa pasungan, lugar kon diin an pagkaon san hayop igin bubutang.
Sa hirani nga dapit, may mga magmarangno hin mga karnero nga nagbabantay han ira mga nangangaturog nga panon. Nagpakita ha ira an anghel sa Ginoo ug nagsumat san maupay nga balita.
"Didto sa bungto ni David natawo an iyo magtaralwas nga mao an Kristo nga Ginoo. Hiaagian niyo an bata nga hinulid sa pasungan."
Tigda may nangabot nga damo nga anghel, nagkakanta hin mga pagdayaw sa Ginoo, "Himaya sa Dyos sa kahitasan ug kalinaw dinhi sa tuna, ug sa mga tawo nga maupay an kaburot-on."
An mga magmarangno han karnero nag dagmit pagpakadto sa pasungan. Kahuman nira makita an bata nga Hesus, ira gin sumatan an ngatanan nga ira nakatapo hiunong han iginsiring han anghel mahitungod kan Hesus.
Naglabay an kwarenta ka adlaw, gindara ni Jose ug Maria si Hesus didto sa templo han Herusalem. Dito may-ada lalaki nga nagngangaran Simeon ngan iya gindadayaw an Ginoo tungod san bata nga Hesus, samtang an arog nga si Anna, sayo liwat nga suruguon san Dyos, nagpasalamat sa Dyos.
Maaram hira nga si Hesus anak san Ginoo, an igin saad nga magtaralwas. Naghalad si Jose ug duha ka sarapati. Amo ini an balaod han Ginoo an paghalad han natawo pala nga bata ngadto sa Dyos.
Waray pag-iha, nagpakita an masuna nga bituon ha mga magalam nga kalalakin-an ha sinirangan nga bungto san Herusalem. "Hain ba an natawo nga bata nga hadi han mga Judiyo?" ira pangutana. "Amo siya pagsisingbahon."
Nakabati hi Hari Herodes han tulo ka lalaki nga maalam. Nabaraka siya ug nagsugad sa ira nga sumatan hiya kon makita na nira hi Hesus. "Karuyag ko liwat siya pagsingbahon." an siring ni Herodes. Kondi buwa la ini niya. Karuyag ni Herodes nga patayon si Hesus.
An bitoon nagtutdo ha ira han sakto nga balay kon diin naestar si Maria ug Jose upod an ira bata. Nagkaluhod sira ug nagsingba, gin tagan nira hi Hesus hin mga marangya nga regalo sama san bulawan ug mga pahamot.
Ginpahimangno an tulo kamaalam nga lalaki san Ginoo nga umuli patago ngan din a bumalik kan Herodes. Napungot si Herodes.
Determinado nga wakayon si Hesus, an maraot nga Hadi gin papatay niya an ngatana nga mga bata nga lalaki sa Betlehem.
Kondi diri mabubuhatan hin naraot ni Herodes an anak sa Dyos! Ginpahimangno pinaagi sa inop, pinmaligiw hira Jose, Maria ug Hesus sa Ehipto.
Han pagkamatay ni Herodes, gin dara balik ni Jose si Maira ug Hesus gikan sa Ehipto. Nagukoy hira ha dito nga bungto han Nazaret, hirani ha dagat han Galilee.
An pagana kan Hesus An istorya tikang san mga pulong san Ginoo, an Biblia, makikita sa Mateo 1-2, Lucas 1-2 "An aragian san Imo mga Pulong naghahatag lamrag." Salmo 119:130
Katapusan
Ini nga Bibliahanon nga storya nag susumat ha ato han kaupaya ha Ginoo nga naghimo ha ato ngan iya buot nga kumila ka ha iya. Maaram an Ginoo nga kita naka himo hin magraot nga mga butang, iya ini gintatawag nga sala. An silot hini nga sala mao an kamatayon, tungod kay hinigugma ka hin ungod han Ginoo iya gin padara an iya bugtong Anak, hi Jesus, para mamatay ha kros ug silotan para sa imo mga sala. Ngan hiya nabanhaw ug sinaka sa langit! Kon ikaw na too kan Jesus ug naaro ka kapasayluan han imo mga sala, iya iton bubuhaton. Makadi hiya yana ug pagpuyo ha imo, ug ikaw liwat ha iya hangtod ha kadayunan. Kon ikaw na too nga mao ini an kamatuoran, e sugad ini ha Ginoo: Hesus, na too ako nga ikaw an Ginoo, nagpakatawo ug namatay para ha ako mga sala ug ikaw nabanhaw. Pakadi ha ako kinabuhi ug pasaylo-a an akon mga sala, para magkayaon ak bago nga kinabuhi, ug sayo ka adlaw ako makaupod ha imo ngadto ha kahangtoran. Buligi ako han pagsunod ha imo ug mabuhi para ha imo nga imo anak. Amen Basaha an Bibliya ug paki istorya han Ginoo kada adlaw! Juan 3:16


AN ATON MINISTERYO HA GINHADIAN M A Y O 2 0 1 5 TEMA PARA HINI NGA BULAN: Buligi an ngatanan nga klase hin tawo nga magkaada husto nga kahibaro ha kamatuoran. - 1 Tim. 2:3, 4. SEMANA HAN MAYO 11 Karantahon 46 Ngan Pag-ampo Q Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: re kap. 26 6-11, kahon ha p. 175 (30 min.) Q Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo: Pagbasa ha Biblia: 2 Samuel 4-8 (8 min.) Num. 1: 2 Samuel 6:14-23 (3 min. o minos pa) Num. 2: Ano an Kahimtang han Tawo Kon Hiya Mamatay? - nwt-E p. 22 1-3 (5 min.) Num. 3: Belsasar - Tema: Magin Mapainubsa- non Basi Malikyan an Karat-an - it-1-E p. 282-284 (5 min.) Q Katirok ha Pag-alagad: Karantahon 92 10 min: Buligi an Ngatanan nga Klase hin Tawo nga Magkaada Husto nga Kahibaro ha Kamatu- oran. Pahayag basado ha tema para hini nga bu- lan. (Kitaa an Barantayan, Nobyembre 15, 2013, p. 11-12, par. 8.) Basaha ngan hisguti an 1 Timoteo 2:3, 4 ngan 1 Corinto 9:19-23. Hisguti hin madali- ay an pipira nga bahin han Katirok ha Pag-alagad para hini nga bulan, ngan pabug-ati kon ano an kalabotan hito ha tema yana nga bulan. 20 min: "Pagpauswag han Aton Pamaagi ha Pagministeryo - Pagsangyaw ha Usa nga Iba an Yinaknan." Pakighisgot. Magkaada halipot ngan reyalistiko nga pasundayag hin usa nga magwarali nga nagamit han bokleta nga Nations ha pagsang- yaw ha balay-balay. Karantahon 105 Ngan Pag-ampo Pagpauswag han Aton Pamaagi ha Pagministeryo - Pagsangyaw ha Usa nga Iba an Yinaknan Kon Kay Ano nga Importante: Interesado hi Jehova ha espirituwal nga kaopayan han mga tawo "ha tagsa nga nasud." (Buh. 10:34, 35) Sa- lit hi Jesus nagsiring nga an maopay nga sumat isasangyaw ha "bug-os nga inuukyan nga tuna" ngan "ha ngatanan nga nasud." (Mat. 24:14) Igintagna ni Sakarias nga magios hito an mga tawo "tikang ha ngatanan nga yinaknan han mga nasud." (Sak. 8:23) Ha bisyon ni apostol Juan, kaupod hadton maluluwas ha daku nga kasakitan an mga indibiduwal "tikang ha ngata- nan nga nasud, tribo, katawohan, ngan pinulo- ngan." (Pah. 7:9, 13, 14) Tungod hini, kon may makaistorya kita ha aton teritoryo nga iba an yinaknan, sadang kita mangalimbasog nga ma- sangyawan hiya. Kon Paonan-o Ito Bubuhaton: ˙ Magin andam. Pagdara pirme hin bokleta nga Good News for People of All Nations. Magin pamilyar ha mga instruksyon ha "How to Help Those Who Speak Another Language" ha tinikangan hini nga bokleta. Hunahunaa kon ano an mga yinaknan han mga tawo nga posible mo makaistorya, ngan pag-download ha jw.org hin video o publikasyon hito nga mga yinaknan. Ga- mita an JW Language app ha pag-aram hin pipira nga pulong ha iba nga yinaknan. Kon nagsasangyaw ha teritoryo nga ginsa- sangyawan liwat hin mga kongregasyon nga iba an linggwahe, pagdara la hin lite- ratura ha yinaknan nga ginagamit han iyo kongregasyon. Kondi kon nagsasangyaw ha publiko ha mga lugar nga an mga tawo iba-iba an yinaknan, pagdara hin mga lite- ratura hito nga mga pinulongan. ˙ Kon may makaistorya ka nga diri nagyaya- kan han imo linggwahe, pangalimbasog nga maisumat ha iya an "gamhanan nga mga buhat han Dios" ha iya yinaknan. (Buh. 2:11) Ipahibaro ha iya an mahitu- ngod han jw.org para hin dugang nga im- pormasyon ha iya linggwahe. Kon mag- pakita hiya hin interes, pil-api dayon an Please Follow Up (S-43) nga porma, ngan ihatag ito ha sekretaryo. Padayon nga ma- kigkomunikar ha interesado tubtob nga mabisita hiya hin mga magwarali nga maa- ram han iya yinaknan. Sarihi Ini Yana nga Bulan: ˙ Ha iyo sunod nga Pagsingba han Pamilya, magkaada praktis sesyon ha pagsangyaw ha usa nga iba an yinaknan. Para ha Pilipinas km15 05-SA Ph Vol. 58, No. 5
SEMANA HAN MAYO 18 SEMANA HAN MAYO 25 Karantahon 99 Ngan Pag-ampo Karantahon 102 Ngan Pag-ampo Q Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: Q Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: re kap. 26 12-18 (30 min.) re kap. 27 1-10 (30 min.) Q Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo: Pagbasa ha Biblia: 2 Samuel 9-12 (8 min.) Num. 1: 2 Samuel 10:13-11:4 (3 min. o minos pa) Num. 2: Benaya (Num. 1) - Tema: Magin Matinu- manon Ngan Maisugon - it-1-E p. 284-285 (5 min.) Num. 3: Ano an Paglaom han mga Patay? - nwt-E p. 23 1-3 (5 min.) Q Katirok ha Pag-alagad: Q Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo: Pagbasa ha Biblia: 2 Samuel 13-15 (8 min.) Num. 1: 2 Samuel 13:34-14:7 (3 min. o minos pa) Num. 2: Ano an Ginsisiring han Biblia May Kala- botan ha Trabaho? - nwt-E p. 24 1-3 (5 min.) Num. 3: Besalel (Num. 1) - Tema: An Espiritu ni Jehova Nabulig ha Iya mga Surugoon ha Tagsa nga Maopay nga Buhat - it-1-E p. 307 (5 min.) Karantahon 73 10 min: Kon Paonan-o Ginbuligan ni Pablo an mga Griego nga Magkaada Husto nga Kahibaro ha Kamatuoran. Pakighisgot. Ipabasa an Buhat 17: 22-31. Hisguti kon paonan-o ini nga asoy makakabu- lig ha aton ministeryo. 20 min: Tutulungan Ka ni Jehova na Maging Mata- pang. Pakighisgot. I-play an video nga Tutulungan Ka ni Jehova na Maging Matapang. (Kitaa an jw.org/tl, ngan i-click an TURO NG BIBLIYA ˛ MGA BATA.) Ag- hata an mamarati nga magkomento kon ano nga mga leksyon an ira hinbaroan ha video. Pakomento- ha an mga bata nga naeskwela kon paonan-o hira nabuligan hini nga video nga magkaada kaisog ha pagsangyaw ha ira mga kaeskwela ngan mga titser. Ipapasundayag an usa nga maopay nga eksperyen- sya hin usa nga bata han magsangyaw hiya ha eskwe- lahan. Karantahon 60 Ngan Pag-ampo Q Katirok ha Pag-alagad: Karantahon 121 10 min: Interbyu ha Usa nga Paramangno hin Grupo han Pagsangyaw. Ano an imo mga buru- haton sugad nga paramangno hin grupo han pag- sangyaw? Ano an imo ginbubuhat basi maataman an mga membro han imo grupo ngan mabuli- gan hira ha ministeryo? Kay ano nga importante nga pahibaroon ka han mga magwarali kon mag- bag-o an ira adres o numero han telepono? Kay ano nga mahimo hikayon han mga tigurang nga magkaada bulag nga katirok an tagsa nga grupo han pagsangyaw imbes nga mag-urosa ha usa nga lugar? 20 min: "Buligi an mga Buta nga Mahibaro Ma- hitungod kan Jehova." Pakiana ngan baton. Mag- kaada usa nga pasundayag. Karantahon 96 Ngan Pag-ampo Buligi an mga Buta nga Mahibaro Mahitungod kan Jehova 1 Pira na la ka adlaw papatayon na hi Jesus. Samtang tigawas hiya ha syudad han Jerico, duha nga buta nga makililimos an sininggit: "Ginoo, Anak ni David, malooy ka ha amon!" Bisan kon nababaraka gud hi Jesus mahitungod han mga kakurian nga iya aatubangon, inun- dang hiya, gintawag an mga buta, ngan gintam- bal hira. (Mat. 20:29-34) Paonan-o naton ma- susubad an pagin maloloy-on ni Jesus ha mga buta? 2 Magin Mabinuligon: Kon may makaistor- 1. Paonan-o iginpakita ni Jesus an iya kalooy ha mga buta? 2. Paonan-o naton masasangyawan an usa nga buta nga aton nakakaistorya ha panpubliko nga lugar? ya ka nga buta, bangin ha publiko, pagpakilala ha iya ngan pagtanyag hin bulig. Tungod kay kasagaran nga gin-aabuso an sugad nga tawo, bangin magsuspetsa hiya ha tinikangan. Kon- di mahimo magin komportable hiya tungod han imo sinsero nga pakigsangkay ngan interes ha iya. Hinumdumi liwat nga iba-iba an kagra- be han pagkabuta, ngan mahimo ini makabulig ha imo nga hibaroan kon ano an iya ginkiki- nahanglan nga bulig. Katapos mo hiya buli- gan, mahimo mo unabihon nga nakikigbahin ka ha buruhaton nga pagpanutdo mahitungod ha Biblia. Basaha ha iya an Salmo 146:8 o Isaias 35:5, 6. Kon nakakabasa hiya hin Braille, pa- kianhi hiya kon naruruyag hiya hin publikas- yon ha Braille nga mabulig ha iya nga mahibaro hin dugang pa mahitungod ha Biblia. Mahimo mo liwat hiya buligan nga magkaada audio nga 2015 Christian Congregation of Jehovah's Witnesses. Our Kingdom Ministry (ISSN 1067-7259) is published monthly by Watch Tower Bible and Tract Society of the Philippines, Inc., PO Box 2044, 1060 Manila. Printed in Japan. 2
mga file tikang ha jw.org. Kon an iya kompyuter may screen reader program nga nagbabasa ha daku nga tingog han mga pulong ha eskren, ba- ngin maruyag pa ngani hiya nga magkaada na- kaimprinta nga mga artikulo tikang ha jw.org kaupod han mga publikasyon nga mahimo ma- download ha RTF (Rich Text Format). - Kitaa an kahon nga "Kon Nabulig ha Usa nga Buta . . . " 3 Bilnga an mga Buta: Talagsa la kita maka- sangyaw hin buta tungod kay damu ha ira an diri komportable makiistorya ha mga diri nira kilala. Salit, kinahanglan gud kita mangalimba- sog nga 'pamilngon' an sugad nga mga tawo basi hira masangyawan. (Mat. 10:11) May-ada ka ba katrabaho o kaeskwela nga buta? Pag-una ha pakiistorya ha iya. Kon an iyo teritoryo may- ada eskwelahan para ha mga buta, pagtanyag hin mga publikasyon ha Braille para ha librarya hito. May kilala ka ba nga may kapamilya nga buta? May mga organisasyon ba ha iyo teritoryo nga naghahatag hin serbisyo para ha mga buta o mga institusyon para ha ira? Isaysay ha ira ka- pamilya, ha resepsyonista, o ha direktor nga an mga Saksi ni Jehova interesado gud ha pagbu- lig ha mga buta, katapos pagtanyag ha pagdara hin mga literatura ha Braille o audio nga mga rekording. Isumat ha mga buta an saad ha Bib- lia nga diri na mag-iiha permanente nga wa- wad-on han Dios an pagkabuta. Mahimo mo li- wat ipakita an video ha jw.org nga "Without It, I Would Feel Lost," nga mahitungod ha usa nga buta nga nagpahimulos ha pagkaada Biblia ha Braille. Kon isasaysay mo an katuyoan han imo pagbisita, bangin makaistorya mo an mga buta. 4 Hi Janet, nga usa nga buta nga bugto, binisi- ta ha pasilidad nga may mga residente nga buta. Nakiistorya hiya ha usa nga batan-on nga baba- ye. Nagsiring hi Janet: "Nagtambal hi Jesus hin mga buta basi ipakita kon ano an iya bubuha- ton ha ngatanan nga buta." Ira ginhisgotan an Pahayag 21:3, 4, ngan iginsaysay ni Janet kon paonan-o tutumanon han Ginhadian han Dios ini nga saad. Waray magtingog an babaye, kata- pos nagsiring: "Yana pa la ako nakabati hito ti- kang ha usa nga buta. Kadam-an han mga tawo nga nakakakita natoo nga nabuta an usa tungod kay may nabuhat hiya o an iya kaapoy-apoyan." Igin-e-mail ni Janet ha babaye an link han Igin- tututdo han Biblia nga libro, ngan yana nag- 3. Paonan-o naton mabibilngan an mga buta ha aton teritoryo? 4. Ano an aton hibabaroan ha eksperyensya ni Janet? 3 aaram na hira ha Biblia duha ka beses ha usa ka semana. 5 Bisan kon diri naton matatambal an mga buta sugad han ginbuhat ni Jesus, mabubuligan naton an mga ginbutahan han dios hini nga sis- tema, upod na adton literal nga mga buta, basi hisabtan nira an kamatuoran mahitungod han Pulong han Dios. (2 Cor. 4:4) Gintambal ni Je- sus an duha nga buta hirani ha Jerico kay 'na- looy' hiya ha ira. (Mat. 20:34) Kon magpapa- kita kita hin interes ha mga buta pariho han ginbuhat ni Jesus, makakapribilehiyo kita ha pagbulig ha iba nga mahibaro mahitungod kan Jehova, an magwawara han pagkabuta ha kada- yonan. 5. Bisan kon diri naton matatambal an mga buta su- gad han ginbuhat ni Jesus, ano nga bendisyon an ma- kakarawat naton kon magpapakita kita hin interes ha ira? Kon Nabulig ha Usa nga Buta . . . ˙ Direkta nga makiistorya ha iya, kondi ayaw dakua an imo tingog. An mga buta diri nakakakita, pero agsob nga maopay an ira pagpamati. ˙ Piloa an imo braso, ngan pakapta hiya ha igbaw han imo siko kon naggigiya ka ha iya. Diri hiya makukurian pagsunod ha imo kon mag-uuna ka ha iya hin tunga ka pitad. Kon may kurbada, poste, lubak, o iba pa nga nakakaulang ha dalan, pahi- baroa hiya. ˙ Ayaw pag-alang ha paggamit hin mga pulong nga may kalabotan ha pagkita, sugad han "kitaa." Ginagamit liwat ito han mga buta. "Nakakakita" hira pinaagi han ira iba nga sentido, ngan nakakahi- mo pa ngani hin mga hulagway ha huna- huna ha mga butang nga ginhihisgotan. ˙ Pag-istorya kamo ha mamingaw nga lu- gar. Agsob nga an mga buta diri kompor- table ha maaringasa nga mga lugar tu- ngod kay nakukurian hira paghibaro han nahitatabo ha ira palibot. ˙ Sumati hiya kon tilakat ka na basi diri hiya maalohan ha pagyinakan nga waray na- mamati. ˙ Pagpil-ap hin Please Follow Up (S-43) nga porma, ngan ihatag ito ha sekretaryo kon an buta nagpakita hin interes kondi diri naukoy ha iyo teritoryo.
SEMANA HAN HUNYO 1 Karantahon 14 Ngan Pag-ampo Q Pag-aram ha Biblia han Kongregasyon: re kap. 27 11-20 (30 min.) Q Teokratiko nga Eskwelahan ha Ministeryo: Pagbasa ha Biblia: 2 Samuel 16-18 (8 min.) Num. 1: 2 Samuel 17:14-20 (3 min. o mi- nos pa) Num. 2: Boas, I - Tema: Magin Limpyo ha Moral Ngan Karawata an Kasuratan- hon nga mga Responsabilidad - it-1-E p. 347-348 (5 min.) Num. 3: Paonan-o Mo Malilikyan an Problema ha Kwarta? - nwt-E p. 25 1-4 (5 min.) Q Katirok ha Pag-alagad: Karantahon 36 10 min: Pagtanyag han mga Magasin ha Hunyo. Pakighisgot. Tikangi pinaagi ha pagpasundayag kon paonan-o mahimo itanyag an mga magasin gamit an duha nga sampol nga presentasyon nga igin- tagana. Katapos, hisguti hin maopay an sampol nga mga presentasyon. 10 min: Lokal nga mga panginahang- lan. 10 min: Ano an Aton Nabuhat? Pakighis- got. Pakomentoha an mga magwarali kon paonan-o hira nagpahimulos ha pag-apli- kar han mga punto ha artikulo nga "Pag- pauswag han Aton Pamaagi ha Pagmi- nisteryo - Pagsangyaw ha Usa nga Iba an Yinaknan." Hangyoa hira ha pagsumat hin mag-opay nga eksperyensya. Karantahon 25 Ngan Pag-ampo Mga Pahibaro ˛ Tanyag para ha Mayo ngan Hunyo: Ano Gud ba an Igintututdo han Biblia? o usa hini nga mga tract: Ano an Sekreto ha Malipayon nga Pamilya?, Hin-o Gud ba an Nagkukon- trol han Kalibotan?, Matatapos Pa ba an Pag- antos?, o Karuyag Mo ba Hibaroan an Kama- tuoran? Hulyo ngan Agosto: Maopay nga 4 Sumat Tikang ha Dios! o usa hini nga mga brosyur: An Dios ba Tinuod nga Nagtatagad ha Aton?, o What Is the Purpose of Life?, ngan pa- ngalimbasog nga makagtikang hin pag-aram ha Biblia. Sampol nga mga Presentasyon 34567 Hunyo 1 "Nabisita kami hin madaliay basi agha- ton an mga tawo nga basahon an Biblia. Pero damu an nasiring nga napamatud-an han syensya nga diri husto an ginsisiring hito. Ano an imo masisiring ha Biblia? Ma- sasarigan ba ito? [Tuguti nga bumaton.] Tigamni inin makapainteres nga ehem- plo nga nagpapamatuod nga an Biblia hus- to ha syensya. [Basaha an Job 26:7.] Ginhi- hisgotan hini nga magasin kon paonan-o nagkakauyon an ginsisiring han Biblia ngan han syensya." !"#$ Hunyo "Damu yana an nagkakasakit, salit nabi- sita kami hin madaliay basi isumat inin nakakaliaw nga teksto ha Biblia. [Basaha an Isaias 33:24a.] Ano daw la an aton ma- gigin kahimtang kon waray na sakit? [Tu- guti nga bumaton.] Samtang diri pa natu- tuman ini nga tagna, may lima nga butang nga mahimo naton buhaton basi mag- uswag an aton kahimsog. Ito an ginhihis- gotan hini nga magasin." Makatirigamnan nga Report ha Ministeryo Bisan pa han pag-inuran han Disyembre, makalili- pay makita nga waray ini magpaluya han kadasig han kabugtoan. Nagkaada kita bag-o nga pinakahi- taas nga kadamu han magwarali nga 198,199, nga mas hitaas hin 4% kay han aberids han naglabay nga tuig ngan mas hitaas hin 6% kay han Disyem- bre, 2013. May-ada liwat kita bag-o nga pinakahi- taas nga kadamu han regular payunir nga 37,896. Oo, ini nga mga payunir amo an nangunguna ha pagsangyaw nga buruhaton ngan ira ginpapamatud-an nga 'andam hira para ha tagsa nga maopay nga buhat.' - Tito 3:1. h P A S 5 0 5 1 m k
0 3 1 0 5 1