Yunit 3 Pagkuha sa One-Digit Numbers nga Adunay Minuends Hangtod sa 18 Paglab-as: Si Ben adunay 9 ka hulin. Iyang gihatag ang 4 ka hulin ngadto sa iyang higala. Pila pa man ka hulin ang nahabilin ni Ben? 9 ka hulin kuhaan og 4 ka hulin mamahimong 5 ka hulin ang mahabilin. 9 - 4 = 5. Busa dunay 5 ka hulin ang nahabilin ni Ben. 9 - 4 mabasa nga "9 kuhaan og 4 tumbas sa 5." 227
9 - 4 = 5 Difference Minuend Subtrahend Panid-i nga ang 5 + 4 = 9 Kay ang addition ug subtraction bali bali ra. Pagkuha sa usa ka digit nga numero nga adunay minuends hangtod 18, Ihulagway ang gihatag nga kasayoran sa pagkuha o subtraction pinaagi sa pagdrowing sa managsamang butang. Isipa nga sila nga hugpong sa samang butang. Kuhaa ang butang nga naghulagway sa difference pinaagi sa pagkuriskuris kanila. Ihapa ang mga butang nga walay kuriskuris. Mao kini ang tubag nga gihinganlan og difference. 228
Buluhatong Papel 1 Tun-i ang mga hugtong o set sa mga hulagway. Pilia ang hustong hugpulong sa mga numero. Isulat sa inyong kuwaderno ang ensaktong tubag. 1. a. 7 + 2 = 9 b. 7 - 5 = 2 c. 5 + 2 = 7 2. a. 9 - 6 = 3 b. 9- 3 = 6 c. 6 + 3 = 9 3. . a. 12 - 8 = 4 b. 12 - 4 = 8 c. 8 + 4 = 12 4. a. 16 - 5 = 11 b. 16 - 11 = 5 c. 10 + 6 = 16 5. a. 12 + 6 = 18 b. 18 - 12 = 6 c. 18 - 6 = 12 18 229
Buluhatong Papel 2 Isulat ang hugpulong sa mga numero alang sa mosunod nga mga hut-ong o set sa mga butang. Isulat sa papel ang tubag. Pananglitan: 11 - 5 = 6 1. _______________________ 2. _______________________ 3. _______________________ 4. ______________________ 230
5. _______________________ Buluhatong Papel 3 Pagdrowing og bisan unsang hut-ong o set sa mga butang aron sa paghulagway sa matag hugpulong sa mga numero. Isulat ang inyong tubag sa kuwaderno. 1. 9 - 7 = 2. 14 - 3 = 3. 16 - 5 = 231
4. 17 - 8 = 5. 18 - 9 = Gimbuhaton: Pagdrowing og bisan unsang hut-ong o set sa mga butang. Dayon ipakita ang pagkuha o subtraction gamit kining hut-ong sa mga butang. Isulat ang subtraction sentence sa pagkuha aron paghulagway niini. 232
Pagkuha o Subtract 1 to 2-Digit nga Numero Hangtod sa 99 nga Walay Regrouping Paglab-as Ang namaligya og balon adunay 25 ka mga balon. Iyang nabaligya ang12 ka mga balon. Pila man ka balong ang nahabilin sa namaligya? Mahusay ang maong problema sa pamaagi. laing-laing 233
Kasulbaran 1: Ginamit ang Hundred Chart 1 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 2 3 4 5 6 7 8 9 1. Tultola ang minuend diha sa hundred chart. 2. Sugod sa minuend ihapa nga paatras kutob sa kadaghanon sa subtrahend. 3. Timan-i ang tanang numero nga naihap. Ang numero nga walay timaan nga mosunod sa kapatosang numero mao ang tubag. Busa, 13 ka mga balon ang nahabilin sa mamaligya. 234
Kasulbaran 2: Gamit ang Longs ug Units Mogamit kita og 2 ka longs ug 5 ka units sa paghulagway sa 25. Atong kuriskurisan o ekisan ang usa ka long ug 2 ka units sa paghulagway sa 12, nga mao ang numero nga gikuha o Subtracted gikan sa 25. Ang usa ka long ug 3 ka units nga walay kuriskuris mao ang naghulagway sa numero nga 13 nga mao ang tubag. Busa, 25 - 12 = 13. Adunay 13 ka mga balon ang nahabilin sa mamaligya. Atong mapamubo ang pamaagi sa pagkuha o subtraction sa duha ka digit nga numero gikan sa duha ka digit nga numero nga walay regrouping. 25 - 12 13 Isulat ang subtrahend ug minuend sa ilalom. Bantayi nga ang ones digits nagtungod og ang tens digits nagtungod usab. Subtract ang ones digit sa subtrahend gikan sa ones digit sa minuend. Isulat ang difference sa ilalom. Itungod kini. 235
Subtract ang tens digit sa subtrahend gikan sa ones digit sa minuend. Isulat ang minuend sa ilalom. Itungod kini. Buluhatong Papel 1 Gamit ang hundred chart sa pagpangita sa tubag sa mosunod nga hugpulong sa mga numero. Isulat ang tubag sa inyong kuwaderno. Mamahimong gamiton ang imong hinimo nga hundred chart. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 1. 26 - 23 = ___________ 6. 77 - 12 = ___________ 2. 59 - 35 = ___________ 7. 79 - 55 = ___________ 3. 68 - 40 = ___________ 8. 98 - 83 = ___________ 4. 75 - 42 = ___________ 9. 90 - 50 = ___________ 5. 78 - 46 = ___________ 10. 99 - 47 = ___________ 236
Buluhatong Papel 2 Gamita ang longs ug units aron sa paghulagway sa mosunod nga subtraction sentences. Isulat ang tubag sa kuwaderno. 1. 26 - 13 = _______ 2. 38 - 27 = _______ 3. 35 - 20 = _______ 4. 78 - 35 = _______ 5. 97 - 47 = _______ 237
Buluhatong Papel 3 Pangitaa ang difference nga dili maggamit og longs ug units o hundred chart. Isulat ang tubag sa papel. 1. 25 - 4 = _____ 11. 85 - 63 = _____ 2. 28 - 5 = _____ 12. 86 - 55 = _____ 3. 39 - 8 = _____ 13. 87 - 32 = _____ 4. 48 - 7 = _____ 14. 89 - 63 = _____ 5. 48 - 16 = _____ 15. 96 - 54 = _____ 6. 56 - 11 = _____ 16. 97 - 45 = _____ 7. 66 - 20 = _____ 17. 96 - 67 = _____ 8. 75 - 32 = _____ 18. 98 - 70 = _____ 9. 73 - 41 = _____ 19. 99 - 57 = _____ 10. 76 - 44 = _____ 20. 99 - 82 = _____ 238
Gimbuhaton: Ayoha pagbasaha ang mosunod nga problema. Isulat ang hugpulong sa mga numero, isulat ang tubag sa papel. 1. Si Mel nakabasa og 68 ka panid sa sugilanon sa libro. Si Joel nakabasa og 36 kapanid sa mao nga libro. Pila man ka panid ang labaw ni Mel kay ni Joel sa mga panid nga ilang nabasa? Hugpulong nga numero: ___________________ Husay: 2. Si Gining Cruz adunay 68 ka colored papers. Iyang gihatag ang 45 ka buok ngadto sa iyang mga artwork. Pila man ka colored paper? Hugpulong nga numero: ___________________ Husay: 3. Si Ricky adunay 58 ka mga hulin. Iyang gihatag ang 25 ka mga hulin ngadto sa iyang higala. Pila man ka hulin ang nahabilin ni Ricky? Hugpulong nga numero: ___________________ Husay: 239
4. Si Hanisa adunay 57 ka mga kendi. Si Lerry adunay 43 ka mga kendi. Pila man ang labaw sa kendi ni Hanisa kay sa kang Lerry? Hugpulong nga numero: ___________________ Husay: 5. Si Nanay Alice nagkinahanglan og 32 ka dosena nga rosas alang sa ilang pagsaulog sa pista. Ang iyang anak nga lalaki ni hatag niya og 21 ka dosena nga mga rosas. Pila pa man ka dosena nga rosas ang gikihanglan ni Nanay Alice? Hugpulong nga numero: ___________________ Husay: 240
Pagkuha sa Numero nga Adunay Regrouping sa Pinabukad o Expanded nga Han-ay Paglab-as Sa Unang Ang-ang 1-Camia adunay 28 ka mga batang babaye. Adunay 54 ka mga estudyante sa maong klase. Pila man ang mga batang lalaki? 241
Kasulbaran 1: Gamit ang Longs ug Units Sa paghulagway sa 54 ginamit ang longs ug units, Dili nato makuha ang 8 ka units gikan sa 4 ka units. Busa atong usbon pagpundok o regrouped piagi sa pagbaylo sa 1 ka longs ngadto sa 10 ka units. Adunay na kitay 4 ka longs ug 14 ka units. regroup Ang longs ug units nga walay kuriskuris / ekis nagpadayag sa mga batang lalaki. Mao kini ang 2 ka longs ug 6 ka units o 26. Busa, adunay 26 ka mga lalaki. Kining paagiha nagpakita nga ang 54 - 28 = 26. Hinuon, ang pamaagi ginamitang longs ug units daw budlay buhaton, busa atong gamiton ang pinabukad nga han-ay. Husay 2: Gamit ang pinabukad nga han-ay 40 14 50 + 20 + 4 8 20 + 6 Panid-i nga ang 20 + 6 = 26. Busa, adunay 26 ka mga batang lalaki. 242
Pagkuha o subtract sa duha ka numero nga may pag-usab sa pundok sa pinabukad nga han-ay. 1. padayag ang minuend ug subtrahend sa pinabukad nga han-ay o expanded form. 2. Kuhaa ang usa ka tinagnapulo o tens gikan sa minuend. 3. Ipundok pag-usab o regroup pinaagi sa pagbalyo sa usa ka tinagnapulo ngadto sa 10 ka tag-usa o ones. 4. Kuhaa o subtract ang numero sa ones place dayon ang tens place. 5. Idugang ang sangpotanan nga mga numero aron makuha ang kataposang tubag. 243
Buluhatong Papel 1 Gamita sa mga longs ug units aron makuha ang difference sa matag usa. Isulat ang tubag sa kuwaderno. 1. 25 - 18 = _______ 2. 32 - 26 = _______ 3. 44 - 35 = _______ 4. 60 - 37 = _______ 5. 82 - 29 = _______ 244
Buluhatong Papel 2 Gamit sa pinabukad nga han-ay sa mga numero aron sa pagtubag niining mosunod nga pangutana. Isulat ang tubag sa kuwaderno. 1. 61 - 47 = 2. 72 - 59 = 3. 53 - 24 = 4. 84 - 66 = 5. 91 - 35 = 245
Gimbuhaton: Husaya ang mosunod nga problema sa lainlaing paagi. 1. Si Ken adunay 34 ka mga kahon sa kendi. Iyang gihatag ang 16 ka kahon ngadto sa iyang inahan. Pila man ka kahon sa kendi ang nahabilin ni Ken? 2. Si Minda adunay 46 ka mga tukog ug si Maricar adunay 29 ka mga tukog. Pila man ang labaw sa kadaghanon sa mga tukog ni Minda kon itandi sa mga tukog ni Maricar? 3. Si Lito nakapupô og 42 ka mga mangga samtang si Marilyn nakapupô og 28. Pila man ang labaw sa mga mangga nga napupô ni Lito kon itandi sa napupô ni Marilyn? 4. Si Ruth adunay libro nga may 85 ka panid. Nakabasa na siya og 48 ka mga panid. Pila pa man ka panid ang angay basahon ni Ruth aron mahuman pagbasa ang libro? 5. Si Ditas mitugon nga mopalit og 90 ka kilo nga harina didto sa tindahan. Pagka buntag, gihatdan si Ditas og 68 ka kilo nga harina. Pila pa man ka kilo nga harina ang wala pa mahatod? 246
Pagkuha o Subtract og Usa Ngadto Duha ka Digit nga Numero Hangtod 99 nga Adunay Pag-usab Pagpundok o Regrouping Paglab-as Ang mamaligyaay og balót adunay dala nga 65 kabuok balót. Nahalin ang 38 kabuok balót. Pila pa man ka kabuok balót ang ibaligya pa sa mamaligyaay og balót. 247
Kasulbaran1: Gamit ang Diagrams Idrowing ang 65 ka balót. Kuriskurisi ang 38 ka balót. Busa 27 ang kadaghanon sa balót nga walay kuriskuris. Mao kini ang kadaghanon sa mga balót nga wala pa mabaligya. Kasulbaran 2: Gamit ang Longs ug Units Ihulagway ang 65 pinaagi sa 6 ka longs ug 5 ka units. Sa paghulagway sa 65 ginamit ang 6 ka longs ug 5 ka units, dili ka makakuha sa 8 ka units gikan sa 5 ka units. Busa, ang usa ka longs kinahanglang usbon ngadto sa 10 ka buok aron mokabat og 15 ka mga units. Makahimo na kita nga mokuha og 3 ka longs ug 8 ka units nga naghulagway sa 38. 248
Ang longs ug units nga wala kuriskurisi naghulagway sa kadaghanon sa balót nga wala pa mabaligya, nga mao ang 2 ka longs ug 7 ka units mga mokabat sa 27. Busa, adunay 27 ka balót nga wala pa mabaligya sa mamaligyaay og balót. Kasulbaran 3: Gamit ang Pabukad nga Han-ay o Expanded Form Atong ipadayag ang 65 ug 38 sa pabukad nga han- ay. Mao kini ang dagway: 50 60 + 15 5
30 + 8 20 + 7 Panid-i nga ang 20 + 7 = 27. Busa adunay 27 ka mga balót nga ibaligya pa sa mamaligyaay. 249
Kasulbaran 4: Gamit ang Algorithm o Aritmetika Panid-i nga ang tulo ka husay mahimong mapakita sa mao ra nga hugpulong nga numero o number sentence. Kini mao ang: 65 - 38 = 27 5 15 65 38 27 Lakbit-Saysay: Aron pagkuha o subtract og numero nga may minuends hangtod 99 ug adunay pag-usab sa pundok o regrouping, atong sundon ang mosunod nga mga lakang: Pananglitan: Pangitaa ang 83 29. Isulat ang hugpulong nga numero o number sentence nga pinatindog o in column. 83 - 29 Usba ang pundok minuend. 7 13 8 3 2 9 - 250
Pagkuha o Subtract sugod sa ones place. 7 13 8 3 2 9 5 4 Busa, 83 - 29 = 54. Buluhatong Papel 1 Idrowing ang pundok sa butang nga nagpakita sa pagkuha o subtraction. Isulat ang insaktong tubag sa kuwaderno. 1. 22 - 16 = ________ 2. 31 - 18 = ________ 3. 48 - 29 = ________ 4. 73 - 45 = ________ 5. 90 - 33 = ________ 251
Buluhatong Papel 2 Pangitaa ang difference ginamit ang pabukad nga han-ay o expanded form. Buhata sa inyong kuwaderno. 22 16 1. 6. 53 25 35 27 2. 7. 61 49 45 18 3. 8. 77 58 4. 42 24 9. 83 69 52 35 10. 94 56 252
Buluhatong Papel 3 Pangitaa ang difference ginamit ang aritmetika. Isulat sa inyong kuwaderno. 1. 25 - 19 = 6. 64 - 35 = 2. 35 - 27 = 7. 76 - 39 = 3. 43 - 24 = 8. 82 - 65 = 4. 51 - 23 = 9. 96 - 47 = 5. 54 - 38 = 10. 98 - 89 = 253
Gimbuhaton: Husaya ang mosunod nga mga problema. Ipakita ang imong paghusay. 1. Si Rose adunay 46 ka mail stamps. Iyang gihatag 29 ka mail stamps sa iyang higala nga si Anne. Pila man ka mga laso ang nahabilin ni Rose? 2. Si Lola nagdalit og 72 ka mga tinapay alang sa mga dinapit. Adunay nahabilin nga 38 ka mga tinapay. Pila man ka mga tinapay ang nakaon sa mga dinapit? 3. Adunay 84 ka mga bata sa Unang Ang-ang sa 1-Rosal. Adunay 45 ka mga batang lalaki. Pila man ang mga batang babaye? 4. Si Jennifer adunay 65 ka putos nga mga karmelitos. Si Flor adunay 81 ka putos nga mga karmelitos. Pila man ka putos sa karmelitos ang labaw ni Flor kay sa kang Jennifer? 5. Si Sam kinahanglan nga mopalit og 92 ka mga balon alang sa iyang adlaw nga natawhan. Ang iyang higala nga si Jena nisaad nga mohatag og 59 kabuok balon. Pila nalang ka mga balon ang paliton ni Sam alang sa iyang adlaw nga natawhan? 254
Sulod sa Hunahuna o Mental Computation nga Pagkuha og Usa ka Digit nga Numero nga Adunay Minuend Hangtod sa 18 Paglab-as Si Ian adunay 18 ka mangga sulod sa bukag. Iyang gikuha ang 6 ka mangga gikan sa bukag ug iyang gihatag sa iyang inahan. Pila na man ka mangga ang nahabilin sulod sa bukag? 255
Kasulbaran 1: Ginamit ang aritmetika o algorithm 18 - 6 12 8 - 6 = 2 Unya ibutang ang 1 sa walang dapit ug basaha kini nga 12. Busa, 12 ka mangga ang nahabilin sulod sa bukag. Kasulbaran 2: Pagkuha nga binahinbahin o subtracting in parts 18 - 6 8 - 6 = 2 10 + 2 = 12 Sulod sa hunahuna, pagkuha o subtract ones digit sa subtrahend gikan sa ones digit nga minuend. Dayon idugang ang nakuha nga difference nganha sa 10. Busa, 18 - 6 = 12. Karon ang 12 ka mangga mao ang nahabilin sulod sa bukag. 256
Kasulbaran 3: Pinaagi sa tagnapulo 18 - 6 10 - 6 = 4 8 + 4 = 12 Pinaagi sa hunahuna , kuhaan sa ones digit ang minuend aron mahimong 10. Dayon kuhaan sa subtrahend ang 10. Idugang ang ones digit sa minuend ngadto sa difference. Busa, 18 - 6 = 12. Karon, adunay 12 ka mangga ang nahabilin sa bukag. 257
Buluhatong Papel 1 Tabangi ang drayber aron ang salakyan makadalagan sa padulngan pinaagi sa pagtubag sa mga hugpulong nga numero gamit ang hunahuna. S U G O D 14 - 1 = ___ 15 - 3 = ___ 16 - 5 = ___ 17 - 5 = ___ 18 - 6 = ___ PADULNGAN 258
Buluhatong Papel 2 Tabangi ang koneho aron makaon niya ang tanang mga karots pinaagi sa pagtubag sa mosunod nga mga pangutana. Isulat ang imong tubag sa kuwaderno. 13 - 1 = ___ 14 - 3 = ___ 15 - 2 = ___ 16 - 4 = ___ 17 - 5 = ___ 259
Gimbuhaton: Tabangi si Kiko sa pagpupô sa mga buongon gikan sa sanga pinaagi sa pagtubag sa mosunod nga mga pangutana. 15 - 1 . 13 - 2 . 17 - 4 . 16 - 5 . 18 - 6 . 19 - 7 . 260
Sulod sa Hunahuna Lamang nga Pagkuha o Subtraction sa One-Digit nga Numero nga ang Minuend Kutob sa 99 Paglab-as Si Maria niadto sa taboán aron sa pagpalit og 37 ka bayabas. Sa iyang pagpauli, iyang nasugatan ang iyang higala. Iyang gihatagan og 6 ka mga bayabas ang iyang higala. Pila man ka bayabas ang nahabilin ni Maria? 261
Kasulbaran 1: 37 - 6 31 37 = 30 + 7 7 - 6 = 1 1 + 30 = 31 Sa hunahuna, ipakita ang minuend sa pabukad nga han-ay. Ikuha ang subtrahend sa gamay nga addend. Idugang ang tubag ngadto sa dako nga addend. Ang sum mao ang tubag. Busa, 37 - 6 = 31, 31 ka bayabas ang nahabilin. Kasulbaran 2: 37 - 6 31 37 = 30 + 7 30 - 10 = 20 10 - 6 = 4 4 + 7 = 11 11 + 20 = 31 Sa hunahuna ipadayag ang minuend sa pabukad nga pamaagi. Ikuha ang 10 ngadto sa dako nga addend pabukad nga pamaagi. Ikuha ang subtrahend gikan sa 10. Kini moresulta sa gamay nga addend sa pabukad nga han-ay. Sa kataposan, idugang ang maong tubag sa numero nga gikan sa dako nga addend nga gikuhaan sa 10. Ang sum mao ang tubag. Busa, 37 - 6 = 31, 31 ka bayabas ang nahabilin. 262
Buluhatong Papel 1 Tabangi ang batang lalaki aron dali siyang makasaka sa kinataasan. Tubaga ang mosunod pinaagi sa paghusay sulod sa hunahuna lamang. 98 - 8 = ___ 79 - 7 = ___ 68 - 5 = ___ 59 - 6 = ___ 47 - 4 = ___ 36 - 3 = ___ 24 - 2 = ___ 263
Buluhatong Papel 2 Tabangi ang batang babaye sa pagpupô sa tanang mga bulak pinaagi sa pagtubag sa mga pangutana ginamit ang paghusay sulod sa hunahuna lamang. 36 - 3 = ___ 27 - 6 = ___ 59 - 6 = ___ 48 - 5 = ___ 68 - 5 = ___ 83 - 2 = ___ 99 - 7 = ___ 264
Gimbuhaton: Unsa ang imong buhaton kon magkuha o subtract ka sa numero? Tubaga ang mga mosunod. Isulat ang letra makita sa kada bintana ngadto sa kahon nga motugbang sa imong tubag. A E A 29 - 3 = ___ 37 - 5 = ___ 39 - 6 = ___ E K 45 - 4 = ___ 56 - 2 = ___ T w Y 77 - 6 = ___ 89 - 9 = ___ 98 - 7 = ___ 80 41 71 26 54 32 33 80 27 265 91
Paghusay sa mga Problema Nga Naglambigit sa Pagkuha o Subtraction Paglab-as Si Elvira nakapupô og 37 ka mga kamatis. Iyang gisulod sa bukag ang 16 ka mga kamatis. Pila man ka kamatis ang wala masulod sa bukag? 266
Kasulbaran 1: Gamit og drowing Idrowing ang 37 ka kamatis ug kuriskurisi ang 16 ka mga kamatis. Ang numero sa kadaghanon sa kamatis nga wala makurikurisi mao ang 21. Busa, 21 ka mga kamatis ang wala masulod sa bukag. Kasulbaran 2: Gamit ang pagkuha nga Aritmetika o subtraction algorithm 37 - 16 21 Unaha pagkuha ang anaa sa ones digit ug isulat ang tubag sa ubos sa linya. Dayon kuhaa o subtract ang anaa sa tens digit ug isulat ang tubag ubos sa linya. Busa, 21 ka mga kamatis ang wala masulod sa bukag. 267
Kasulbaran 3: Gamit ang pabukad nga han-ay o expanded form 30 + 7 10 + 6 30 - 10 = 20 7 - 6 = 1 20 + 1 = 21 Busa, 21 ka kamatis ang wala masulod sa bukag. Hinumdomi: Sa paghusay og problema atong sundon ang mga lakang nga mosunod: Lakang 1: Basaha ug sabta ang problema. Sa pagsabot, ayoha pagsusi ang gihatag nga kasayoran ug unsay gipangayo sa problema. Lakang 2: Plano sa Husay. Sa imong pagplano sa husay, paghunahuna og pamaagi unsaon. Tingali maggamit kini og drowing, nagsulat og hugpulong nga numero, pagdrama, pasundayag o laing pang paagi. Lakang 3: Tumana ang imong plano. Sa pagtuman sa imong plano, buhata ang husay nga imong nahunahunaan. Lakang 4: Sutaa ang imong tubag. Sa pagsuta sa tubag, imong susihon kon makataronganon ba kini o duna bay ipasabot. 268
Buluhatong Papel 1 Sulbara ang problema sa lainlaing paagi. Isulat ang insaktong tubag sa kuwaderno. 1. Si Riza adunay 45 ka mga kendi. Si Roth adunay 24 ka mga kendi. Pila man ang labaw sa kendi ni Riza kay sa kang Ruth? 2. Si Mama nagdala og 42 kabuok mga itlog. Pagkahuman og luto sa cake, adunay nalang sisay 13 kabuok mga itlog. Pila man diay ka mga itlog ang nagamit ni Mama sa pagluto og cake? 3. Si Lea nahalinan og 55 pisos sa pagbaligya og pan de sal sa niaging semana. Gusto niyang mopalit og coloring pens nga nagkantidad og 64 pisos? Pila pa man ang iyang gikinahanglan aron mapalit niya ang coloring pens? 4. Si Rowena niadto sa taboán aron sa pagpalit og 75 kabuok popsicle sticks para sa proyekto niya sa eskwelahan. Pag-ihap niya sa popsicle sticks, iyang nasuta nga adunay 23 nga buak? Pila kabuok popsicle sticks ang dili buak? 269
Gimbuhaton: Sulbaha ang matag problema o suliran gamit ang lain-lain nga paagi. 1. Sila si Rebecca ug Tino nagdala og 67 ka mga kahil sa balay. Gihatag nila ang 28 ka kahil sa ilang inahan. Pila ka mga kahil ang nahabilin kanila? 2. Si Kris adunay 25 pisos. Gusto siyang mopalit og bag-ong sudlanan sa lapis nga nagkantidad og 98 pisos. Pila man ang gikinahanglan nga iyang matigom aron mapalit niya ang bag-ong sudlanan sa lapis? 270
Katunga sa Tibuok o One-Half of a Whole Paglab-as Si Karen adunay usa ka square nga papel. Gusto niyang hatagan og katunga si Carlo. Kon ikaw si Karen unsaon man nimo pagbahin ang papel? tibuok katunga tibuok katunga tibuok katunga 271 ½ ½ ½
Buluhatong Papel 1 Lingini ang porma nga nagpakita og katunga sa tibuok. Isulat ang simbolo nga ½ sa inyong kuwaderno. tibuok tibuok tibuok tibuok tibuok 272 ½
Buluhatong Papel 2 Kolori ang usa ka bahin nga nagpakita og katunga. Himoa sa inyong kuwaderno. 273
Buluhatong Papel 3 Kompletoha ang bahin aron mapakita ang tibuok. Himoa sa inyong kuwaderno. 274
Gimbuhaton: Si Luisa adunay usa ka basong tubig. Iyang gibahin ang tubig sa duha ka baso. Gusto niya nga ang kada baso adunay ½ sa tubig. Idrowing ang tubig sa kada baso. 275
Sika-upat o One-Fourth sa Tibuok Paglab-as Sa ilalom ang usa ka tibuok panid sa papel. Kini nga tibuok panid sa papel bahinon sa lain- laing paagi aron mapakita ang 4 ka bahin nga parehas ang gidak-on. Kada pahin sa tibuok papel gitawag og sika-upat o one-fourth sa simbolo, sika-upat o one-fourth sika-upat o one-fourth 276
Sika
upat o one
fourth sika
upat o one
fourth sika
upat o one
fourth 277
Buluhatong Papel 1 Butangan og ang kon ang shaded nga bahin nagpakita sa sika-upat o one-fourth. (To be xerox by the teacher.) 1. 5. 5. 2. 6. 3. 7. 4. 8. 278
Buluhatong Papel 2 Nawala ang ika-upat nga bahin sa tibuok. Kompletoha kini pinaagi sa pagpares sa nahabilin nga bahin ug ang ika-upat nga bahin. Buhata kini sa imong kuwaderno. Nahabiling bahin sa tibuok Ika-upat nga bahin sa tibuok 279
Buluhatong Papel 3 Isulat ang 41 diha sa giitoman nga bahin kon kini nagpakita og sika-upat (one-fourth) sa tibuok. Kon dili, butangi og ekis (X). Ang nag-una gihimo na alang nimo. 1. 5. 41 2. 6. 3. 7. 4. 8. 280
Gimbuhaton Gipakita sa ubos ang sika-upat o one-fourth sa usa ka buok. Idrowing ang tibuok niini. 1. 2. 3. 281
Katunga sa Usa ka Hut-ong Paglab-as Si Nora adunay 6 ka mga yoyo. Gusto niyang ihatag ang katunga niini sa iyang igsuong lalaki. Pila man kaha ka buok ang iyang ihatag sa iyang igsuon? Ang kang Nora nga 6 ka mga yoyo. 282
Kasulbaran 1: Pagdrama o mubong pasundayag. 3 ka yoyo Nora 3 ka yoyo Igsuong Lalaki sa 6 kay 3. Si Nora naghatag og 3 ka yoyo sa iyang igsuong lalaki. 283
Kasulbaran 2: Paggamit og Dibuho Pagdibuho og 6 ka mga yoyo. Puli-puliha pagbutang og ngalan ang mga yoyo gamit ang (X) nga marka ug ang (√) nga marka hangtod nga ang tanan nga mga yoyo mamarkahan. Butangi og (X) ang mga yoyo nga kang Nora ug butangi usab ug (√) ang alang sa igsuong lalaki ni Nora. Ihapa ang mga yoyo nga anaay check. Mao kana ang mga yoyo nga gihatag ni Nora sa iyang igsuon. Ihapa usab ang anaay marka nga ekis. Mao kana ang tanan nga yoyo nga nahabilin kang Nora. Silang duha adunay 3 ka mga yoyo. Busa ang igsuon ni Nora nga lalaki adunay 3 usab ka mga yoyo. Nora igsuon Nora igsuon Nora igsuon Sumpay: Si Nora naghatag sa iyang igsuong lalaki og 3 ka mga yoyo. Kon kini katunga sa tanan niyang mga yoyo, pila man diay tanan ang mga yoyo sa una? 284
Posibleng tubag: sa hut-ong sa hut-ong Ang kinatibuk-ang numero sa mga yoyo ni Nora. Adunay 6 ka mga yoyo si Nora sa wala pa niya ihatag ang katunga niini sa iyang igsuong lalaki. 285
Buluhatong Papel 1 Isulat sa notebook ang numero nga nagapakita og katunga. 1. 2. 3. 4. 5. 286
Buluhatong Papel 2 Bahina ang matag hut-ong sa mga butang ngadto sa 2 ka patas nga bahin. Linyahi kini. Pila man ka buok ang anaa sa matag hut-ong? Tan- awa ang hustong numero nga anaa sa tuo. Lingini kini. (To be xerox by the teacher.) 1. 1 2 2. 5 6 3. 12 8 4. 8 4 5. 6 7 287 4 10 6 1 14
Buluhatong Papel 3 Idrowing ang katunga sa matag hut-ong diha sa lingin nga anaa sa tuo. Isulat sa inyong kuwaderno. 1. 2. 3. 4. 288
Buluhatong Papel 4 Tubaga ang mga mosunod nga mga pangutana. Isulat ang letra sa ensaktong tubag. 1. Ang 2 ka dulaan nagpakita og sa hut-ong sa mga dulaan. Hain ang nagpakita sa maong hut-ong sa mga dulaan? A B C 2. Kini nga mga bola nagpakita og sa hut-ong. Hain kaha niini nga mga hut-ong sila nagagikan? A B c 289
3. Ang 3 ka triangles nagpakita og sa hut-ong sa mga triangles. Hain ang nagpakita sa maong hut-ong sa triangles? A B C 290
Gimbuhaton 1. Si Popoy adunay usa ka garapon sa mga hulin. Gusto niya kining ibutang sa 2 ka gagmay nga mga garapon nga adunay pareho ug sulod. Pila man kaha ka hulin ang sulod sa matag garapon? Idrowing ang mga hulin sa matag garapon. 2. Ang 6 ka lapis nagpakita ug sa hut-ong sa mga lapis. Kompletoha ang hut-ong pinaagi sa pagdrowing og mga lapis diha sulod sa lingin. 291
Ang Sika-upat sa Hut-ong Paglab-as Si Papa nagdala og usa ka karton nga hopia para sa iyang mga anak. Kon ang usa ka karton adunay 8 ka buok sulod nga hopia, pila man ka buok ang mabahin sa kada usa niya ka mga anak kon siya adunay 4 ka mga anak? 292
Kasulbaran 1: Pagdrama Bata 1 Bata 2 Bata 3 Bata 4 Ang matag bata makakuha og 2 ka buok hopia gikan kang Papa. Kasulbaran 2: Paggamit og counters a. Paghimo og 4 ka grupo. Hatagi og usa ka counter sa unang tuyok. Hatagi na usab og lain na pud nga 1 ka counter sa kada ikaduhang tuyok. Ang kada grupo adunay 2 ka counters. 1st round 2nd round 1st round 2nd round Bata 1 1st round 2nd round Bata 2 1st round 2nd round Bata 3 Bata 4 293
Ang kada usa ka bata makadawat ug 2 ka buok hopia gikan kang Papa. b. Paghimo og 4 ka grupo. Hatagi ang kada grupo og 2 ka counters sa usa ka higayon. Bat a 1 Bata 2 Bata 3 Bata 4 Ang matag bata makadawat og 2 ka buok hopia gikan kang Papa. Timan-i nga ang 2 ka buok hopia sa kada bata kini nagpakita og sa 8 ka hopia nga gidala ni Papa sa balay. Hinumdomi: Aron mahibaloan ang sa hut-ong sa mga butang, bahina kini og 4 ka grupo nga adunay parehas og gidaghanon kada grupo. Ang mga butang sa matag grupo nagpakita og sa usa ka hut-ong. Sumpay: Kon pananglit ang ¼ ra sa hut-ong sa mga butang ang imong nahibaloan, unsaon nimo pagkuha kon pila ang usa ka hut-ong sa maong butang? 294
Ang kada anak ni Papa nakadawat og 2 ka buok hopia gikan niya. Kon kini sika-upat (1/4) sa gidaghanon sa iyang tanang hopia nga gidala sa balay, pila man diay ka buok hopia ang tanang gidala ni Papa sa balay? Posible nga Kasulbaran: A. Bata 1 Bata 2 Bata 3 Bata 4 Ang naabot sa tanang hopia B. 2 + 2 = 4 4 + 2 = 6 6 + 2 = 8 Si Papa nagdala og 8 ka buok hopia sa balay. 295
Hinumdomi: Gihatag ang pundok sa mga butang nga ¼ sa usa ka hut-ong. Alang sa pagpangita kon pila ang usa ka hut-ong, ingon niini ang buhaton: a. Paghimo og laing 3 usab ka pundok nga adunay pareha og gidaghanon sa mga butang nga gihatag. Dayon tipona ang mga butang gikan sa upat ka pundok. Mao kini ang hut-ong kon diin gikan kining 1/4. o b. Ihapa ang tanang butang nga anaa sa gihatag nga pundok. Himoa kini nga mga numero nga tingbonon (addends)sa makaupat ka balik. Dayon, tipona silang tanan. Ang maong gidaghanon nagpakita sa numero sa tanang butang nga anaa sa hut-ong kon diin gikan ang ¼ nga gihatag. 296
Buluhatong Papel 1 Hain ang nagpakita og sa kada hut-ong sa mga butang nga gihatag? Isulat ang letra sa ensaktong tubag. 1. Gihatag nga Hut-ong: A B C 2. Gihatag nga Hut-ong: A B C 297
3. Gihatag nga Hut-ong: A 4. Gihatag nga Hut-ong: A B 298 B C C
Buluhatong Papel 2 Kolori ang sika-upat (one-fourth) sa hut-ong. Buhata kini sa inyong kuwaderno. 1. 2. 3. 4. 5. 299
Buluhatong Papel 3 Pagdrowing og linya aron mabahin ang matag hut- ong sa mga butang ngadto sa upat ka pundok nga adunay pareha og numero sa mga butang. Dayon, isulat ang numero sa mga butang sa matag pundok diha sa blanko nga gihatag. Ang nag-una gihimo alang kanimo. (To be xerox by the teacher.) 1. Numero sa mga butang matag pundok: __1___ 2. Numero sa mga butang matag pundok: ______ 3. Numero sa mga butang matag pundok: ______ 300
4. 5 Numero sa mga butang matag pundok: ______ Numero sa mga butang matag pundok: ______ 301
Buluhatong Papel 4 Idrowing sa kuwaderno ang ensaktong numero sa mga butang nga angay nga ipuno aron makompleto ang matag hut-ong. 1. Ang 2 ka hulin nagpakita og sika-upat (one-fourth) sa hut-ong sa mga hulin. 2. Ang 3 ka triangles nagpakita og sika-upat (one- fourth) sa hut-ong sa mga triangles. 3. Ang 4 ka rectangles nagpakita og sika-upat (one- fourth) sa hut-ong sa mga rectangles. 302
Gimbuhaton A. Pagdrowing og sa hut-ong sa mga butang diha sa luna nga gihatag dapit sa tuo. Dayon, tubaga ang pangutana. Buhata kini sa inyong kuwaderno. 1. Pila ka buok ang ¼ sa 16? 2. Pila ka buok ang ¼ sa 20? 3. Pila ka buok ang ¼ sa 24? 303
1. B. Ang 5 ka mangga nagpakita og sika- upat (one- fourth) sa hut-ong sa mga mangga. Idrowing sa sulod sa lingin ang ensaktong numero sa mga mangga nga angay nga ipuno aron makompleto ang hut-ong. C. Ang sika- upat (one-fourth) sa hut-ong sa mga itlog kay 6. Pila ka buok itlog ang imong kinahanglanon aron makompleto ang hut-ong? Ipakita ang imong husay. 304
Mga Porma sa mga Butang Paglab-as Circle Triangle Ang circle walay suok ug kilid. Ang triangle adunay 3 ka suok ug 3 ka kilid. Rectangle Square Ang rectangle adunay 4 suok ug 4 ka kilid. Adunay kini duha ka nag-atbang nga kilid nga managsama ang gitas-on. Ang square adunay 4 ka suok ug 4 kilid. Pareha ang gitas-on sa tanang kilid niini. 305
Buluhatong Papel 1 Lingini ang porma nga nahimo. 306
Buluhatong Papel 2 Guntinga ang porma. Pundoka kini segun sa imong gusto. Gamit ug laing papel aron papilitan sa imong gihimo. (If possible teacher should provide xerox copies of worksheets to the pupils.) 307
Gimbuhaton 1. Pangita og mga butang sa balay nga adunay porma sama sa kuwadrado (square), rektanggulo, lingin, ug triyanggulo. Idibuho ang maong butang ug kolori ang porma. 2. Gikan sa ginunting nga mga porma diha sa buluhatong papel, pagporma og usa ka "robot", usa ka bulak, usa ka balay, usa ka langgam o bisan hain sa mga butang nga imong nakita 308
Paglab-as Pagdrowing og mga Porma Ang square adunay Square 4 ka kilid nga tul-id ug pareha ang gitas-on 4 ka square nga suok Ang rectangle adunay Rectangle 4 ka kilid nga tul-id apan dili managsama ang gitas-on 4 ka square nga suok A triangle adunay Triangle 3 ka tul-id nga kilid 3 ka suok Ang circle Circle walay kilid walay suok 309
Buluhatong Papel 1 Subaya ang mga porma. Sunda ang mga badlis- badlis. (Teacher should xerox the worksheet.) square rectangle triangle 310
circle Buluhatong Papel 2 Idrowing ang porma sa inyong kuwaderno. triangle rectangle square circle 311
Buluhatong Papel 3 Idrowing ang nagsunod nga porma sa inyong kuwaderno. Gimbuhaton Paghimo og drowing o disenyo gamit ang mga squares, rectangles, circles, ug triangles. Dayon, kolori ang imong drowing o disenyo. 312
Mga Butang nga Adunay 3-ka -Dimensiyon Paglab-as rectangular nga karton Ang rectangular nga karton adunay 6 ka rectangular nga dagway. square nga karton Ang square nga karton o cube adunay 6 ka square nga nawong. cylindrical nga lata Ang cylindrical nga lata adunay 2 ka circular nga dagway ug 1 ka ibabawong bahin. kono Ang cone adunay 1 ka circular nga dagway ug 1ka ibabawong bahin. bola Ang bola adunay 1 ka ibabawo nga bahin. 313
Buluhatong Papel 1 Klaroha og giunsa pagpundok-pundok ang mga butang. Gihimo ang nag-una alang kanimo. Isulat ang tubag sa inyong kuwaderno. 1 Porma o hitsura sa mga nawong Gidaghanon sa mga nawong 2 Kolor Sangkap 3 Gitas-on Porma 4 Kolor Kadak-on 314
Buluhatong Papel 2 Hain niini nga pundok nahisakop ang maong butang? Itudlo kini pinaagi sa pagbutang og udyong padulong sa iyang pundok. Gihimo ang nag-una alang kanimo. 1. A B 2. A B 3. A B 315
Buluhatong Papel 3 Subaya ang pigura nga anaa sa ikaduha nga kolum, idrowing kini sa ikatulo ug isulat ang pangalan sa ika- upat nga kolum. (To be xerox by the teacher.) Gimbuhaton Pangita og mga butang sa balay nga porma og rectangular, cylindrical, cone, ug bola. Idrowing ang maong butang. 316
Paghimo og mga Tibuok nga Pigura Paglab-as Kon ipiko ang mga kilid niini ug pataptan og tape ang isigka-kilid, maporma kining mga mosunod: 317
Buluhatong Papel 1 Guntinga ang kinatibuk-an nga porma ug paghimo og rectangular nga karton. (Worksheet to be xerox by the teacher.) 318
Guntinga ang kinatibuk-an nga porma ug paghimo og cylindrical nga karton. 319
Guntinga ang kinatibuk-an nga porma ug paghimo og cube. 320
Guntinga ang kinatibuk-an nga porma og paghimo og cone. 321
Buluhatong Papel 2 Unsa ang nawala nga bahin? Idrowing sa inyong kuwaderno ang nawala nga bahin aron makompleto kining maong porma. 322
Gimbuhaton 1. Gipakita sa ubos ang tibuok nga bahin sa cube. Ang duha ba ka kinatibuk-ang porma nga gipakita sa ubos mao ba usab ang kinatibuk-an sa cube? Ipasabot ang imong tubag. 2. Pangita og karton nga rectangular, cube, cylindrical, o bahin sa kalo. Paghimo og kopya sa iyang kinatibuk-ang bahin. Guntinga kini og pormaha. Itandi kini sa iyang orihinal. 323
Numero ug Kaugalingong Hiyas nga Sumbanan Paglab-as Nakatambong ba na mo og hikay sa adlaw'ng natawhan? Unsa ang butang nga inyong nakita? Tan-awa ang 2 ka payaso/clowns: 1. Unsay mga kolor nga imong nakita? 2. Unsay mga porma nga imong nakita? 3. Unsay porma nga sige nimong makit-an? 4. Unsay kolor nga nagsige og balik balik? 324
Tan-awa ang mga hulagway. Unsa nga butang ang imong nakita? 1. Unsay mga kolor sa imong nakita? 2. Unsay mga sumbanan nga gabalik- balik sa imong nakita? Pagsinati sa Simpleng Sumbanan Susiha sa mga sumbanan gikan sa wala ngadto sa tuo? Unsay kausaban? Aduna bay nagkapareho? 1. Unsa man ang mosunod? 2. Unsa man ang mosunod? 325
3. Unsa man ang mosunod? 4. 2 4 6 8 10 12 Unsa man ang mosunod? 5. Unsa man ang mosunod? Hinumdom: Ang sumbanan usa ka pahiluna nga gabalik-balik sa ensaktong han-ay. Kini pwede nga balik-balik nga kolor, numero ug uban pa pagpaangay. 326
Buluhaton 1 Hain ang pigura sa tuo ang pareha og sumbanan sa wala. Pilia ang letra sa hustong tubag. Isulat kini sa inyong kuwaderno. A B C 1. A B C 2. A B C 3. A B C 4. A B C 5. A B C 6. 327
Buluhaton 2 Kolore o butangi og bulok ang butang aron mahingpit ang sumbanan . Pananglitan: 328
Pagsusulatan 3 Idibuho ug kolori ang mosunod nga sumbanan: Pananglitan: Pag-usab sa Porma Kolor Gidak-on 1. Pag-usab sa Porma Kolor Gidak-on 2. Pag-usab sa Porma Kolor Gidak-on 3. Pag-usab sa Porma Kolor Gidak-on 4. Pag-usab sa Porma Kolor Gidak-on 5. Pag-usab sa Porma Kolor Gidak-on 6. Pag-usab sa Porma Kolor Gidak-on 329
Pagsusulatan 4 Isulat ang sunod nga ensaktong numero nga nagsubay sa sumbanan. Pananglitan: 1 1 2 2 3 3 4 1. 1 3 5 7 9 11 13 2. 5 10 15 20 25 30 35 3. 5 6 5 6 5 6 5 4. 1 1 1 2 2 2 3 5. 3 6 9 12 15 18 21 6. 1 5 9 13 17 21 25 7. 2 5 8 11 14 17 20 8. 10 20 30 40 50 60 70 9. 2 6 10 14 18 22 26 10. 1 6 11 16 21 26 31 330 4 4
Gimbuhaton (sa Panimalay) 1. Maghimo og sumbanan gamit ang mga ginunting nga inyong nakita. Pananglitan: 2. Maghimo ug border ginamit ang mga ginunting nga sumbanan para ibutang sa inyong bulletin board sa classroom. 331
Yunit 4 Paggamit sa Kalendaryo - Mga Adlaw sa Semana Paglab-as Si Nico buot moapil sa kalihokan sa camping nga pagabuhaton ugma. Gahapon, iyang gihipos ang iyang bag ug ang mga gamitonon niya sa camping. Kon karon Biyernes, a. Unsa mang adlawa nga manghipos siya sa iyang bag ug sa mga gamitonon niya sa camping? b. Unsa mang adlawa siya moadto sa camping? 332
Kasulbaran 1 - Pinaagi sa Paglista Sa paglista sa mga adlaw: Domingo, Lunes, Martes, Miyerkoles, Huwebes, Biyernes, Sabado, makit-an nato nga ang Huwebes nag-una kay sa Biyernes, ug ang Sabado nagsunod sa Biyernes. Busa si Niko nanghipos sa iyang mga butang sa adlaw nga Huwebes ug moapil siya sa camping sa adlaw nga Sabado. Kasulbaran 2 - Paggamit og Kalendaryo Sa paggamit ug kalendaryo, makit-an nato nga ang Huwebes nag-una kay sa Biyernes, ug ang Sabado nagsunod sa Biyernes. Busa si Niko nanghipos sa iyang mga butang sa adlaw nga Huwebes ug moapil siya sa camping sa adlaw nga Sabado. Hinumdomi kini: Adunay pito ka adlaw sa usa ka semana. Mao kini ang hustong pagkasunod: Domingo, Lunes, Martes, Miyerkoles, Huwebes, Biyernes, Sabado Ang unang adlaw sa semana mao ang Domingo ug ang ika-7 nga adlaw mao ang Sabado. 333
Buluhatong Papel 1 Idugtong ang ngalan sa mga adlaw ngadto sa tukma nga numero pinaagi sa badlis o linya. Isulat ang ngalan sa adlaw dinha sa blangko nga gitagana. Huwebes ika- 1 Domingo_______ Martes ika-2 Lunes ika-3 Miyerkoles ika- 4 Biyernes ika-5 Domingo ika-6 Sabado ika-7 334
Buluhatong Papel 2 Lingini ang eksaktong tubag. 1. Unsang adlawa ang mosunod sa Martes? 2. Unsang Miyerkoles Huwebes Biyernes adlawa ang modangat sa dili pa ang Miyerkoles? Martes Miyerkoles Huwebes 3. Unsang adlawa ng taliwala sa Lunes ug Miyerkoles? Domingo Lunes Martes 4. Unsang adlawa ng taliwala sa Huwebes ug Sabado? Lunes Miyerkoles Biyernes 5. Unsang adlawa ang modangat sa dili pa ang Sabado? 6. Unsa ang ika- 2 nga adlaw sa semana? Martes Lunes Huwebes Biyernes Martes Miyerkoles 335
7. Unsang adlawa ang modangat sa dili pa ang Biyernes? 8. Unsa ang ika- 4 nga adlaw sa semana? 9. Kon karon Miyerkoles, unsang adlawa ang ika-2 gikan karon? 10. Kon karon Huwebes, unsang adlawa ang modangat sa dili pa ang kagahapon? Miyerkoles Huwebes Biyernes Martes Miyerkoles Huwebes Huwebes Biyernes Sabado Lunes Martes Miyerkoles 336
Gimbuhaton Si Ana moduaw sa iyang Lola sa duha ka adlaw. Gahapon, nanghipos siya sa iyang mga dad-onon. Mogikan siya sunod ugma. Kon adlaw nga Martes karon , 1. Unsa mang adlawa nga manghipos si Ana? 2. Unsa mang adlawa moduaw si Ana sa iyang Lola? 3. Unsa mang mga adlawa nga muadto si Ana sa iyang Lola? 4. Unsa mang adlawa mopauli si Ana? 337
Paggamit og Kalendaryo - Mga Bulan sa Tuig Paglab-as Ang kalihokan sa camping ni Nico wala madayon tungod sa bagyo. Ang bag-o nga takda sa camping giuswag sa sunod bulan. Kon bulan sa Agosto karon, unsa mang bulana moadto si Niko sa kalihokan sa camping? 338
Kasulbaran1: Akong nasayran nga ang Septiyembre, mao ang sunod sa Agosto, busa si Niko moapil sa kalihokan sa camping sa bulan sa Septiyembre. Kasulbaran 2: Akong gilista ang mga bulan: Enero, Pebrero, Marso, Abril, Mayo, Hunyo, Hulyo, Agosto, Septiyembre, Oktubre, Nobiyembre, Disyembre. Busa si Niko moadto sa kalihokan sa camping sa bulan sa Septiyembre. Hinumdomi kini: Mao kini ang dose ka bulan sa usa ka tuig. Mao kini ang mga bulan: Enero, Pebrero, Marso, Abril, Mayo, Hunyo, Hulyo, Agosto, Septiyembre, Oktubre, Nobiyembre, Disyembre. Ang unang bulan sa tuig mao ang Enero ug ang ika-12 nga bulan mao ang Disyembre. Dili pareho ang kadaghanon sa adlaw sa usa ka bulan. Adunay bulan nga 28, 30, ug 31 ka adlaw. 339
Buluhatong Papel 1 Idugtong ang ngalan sa bulan sa iyang tukmang numero pinaagi sa badlis. Isulat ang ngalan sa bulan dinha sa blangko nga gitagana. Agosto ika-1 Enero Enero ika- 2 Septiyembre ika- 3 Hulyo ika- 4 Nobiyembre ika- 5 Abril ika- 6 Pebrero ika- 7 Marso ika- 8 Hunyo ika- 9 Octubre ika-10 Disyembre ika-11 Mayo ika-12 340
Buluhatong Papel 2 Isulat ang saktong bulan dinha sa blangko nga gitagana. 1. Enero, , Marso 2. , Hulyo, Agosto 3. Marso, Abril, 4. Agosto, , Octubre 5. , Nobiyembre, Disyembre 6. , Marso, 7. Abril, Mayo, 8. , Agosto, Septiyembre 9. , , Hunyo 10. Hunyo, Hulyo, 341
Gimbuhaton Ang adlawng natawhan ni Karen saulogon sa unang semana sulod bulan. Nagplano siya nga iyang saulogon karong bulana ang iyang adlawng natawhan. Kon ang adlawng natawhan ni Karen anaa sa Nobiyembre, unsa mang bulana siya magsaulog sa iyang adlawng natawhan? 1. Ngano man kaha nga buot man si Karen nga mag-una-una pagsaulog sa iyang adlawng natawhan? 2. Kinsa ang batang babaye nga gihisgotan? 3. Unsa ang iyang plano nga buhaton? 4. Unsang bulana nahimutang ang iyang adlaw nga natawhan? 5. Sa unsang bulana siya nagplano nga magsaulog sa iyang adlaw nga natawhan? 342
Paggamit og Kalendaryo - Mga Petsa sa Bulan Paglab-as Ika-14 sa Septiyembre ang adlawng natawhan ni Abby. Nagplano ang iyang mga ginikanan nga saulogon ang iyang adlaw nga natawhan sa usa ka restawran atol gayod sa maong petsa. Kon ang ika- 10 sa Septiyembre usa ka Lunes, sa unsa man nga adlaw gisaulog ang adlawng natawhan ni Abby? Kasulbaran 1: Pinaagi sa Paglista Mao kini ang listahan sa mga adlaw ug petsa. Septiyembre 10 Septiyembre 11 Septiyembre 12 Septiyembre 13 Septiyembre 14 Lunes Martes Miyerkoles Huwebes Biyernes Busa, ang Septiyembre 14 usa ka Biyernes. Buot ipasabot nga si Abby magsaulog sa iyang adlaw nga natawhan sa Biyernes. 343
Kasulbaran 2 : Pinaagi sa Pagkuha Ang Septiyembre 10 usa ka Lunes ug iyang adlawng natawhan. Ang kasaulogan anha sa Septiyembre14. Akong kuhaon ang 10 gikan sa 14 ug tumbas kini sa 4. Busa ang Septiyembre 14, upat pa ka adlaw pa kini sa unahan sa Lunes. Busa atong ilista ang upat ka adlaw: Martes, Miyerkoles, Huwebes ug Biyernes. Busa ang Septiyembre 14 usa ka Biyernes. Busa si Abby magsaulog sa adlaw nga Biyernes. Kasulbaran 3 - Ginamit ang Kalendaryo Sa paggamit og kalendaryo, akong gipangita ang Septiyembre ug ang numero 14. Akong nasayran nga ang petsa 14 lumbay sa Biyernes. Busa ang Septiyembre 14 Biyernes. Magsaulog si Abby sa iyang adlaw'ng natawhan sa adlaw nga Biyernes. Hinumdomi kini: Aron masayod sa adlaw sa maong petsa, o Tultola ang gipangita nga bulan. o Tultola ang gihatag nga petsa. o Tultola ang adlaw nga anaa sa lumbay diin mahitungod ang petsa. Aron masayod sa petsa kon gihatag ang adlaw sa bulan, o Tultola ang gihatag nga bulan. o Tultola ang gihatag nga adlaw. o Tultola ang petsa diha sa sa maong lumbay diin ang gihatag nga adlaw makit-an. 344
Buluhatong Papel 1 Gamita ang kalendaryo alang sa pagtubag sa mga pangutana sa talamdan nga anaa sa ubos. MARSO Domingo Lunes Martes Miyerkoles Huwebes Biyernes Sabado 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Notes: Lingini ang petsa nga tukma sa gihatag nga adlaw Marso 3 Marso 4 Marso 11 Miyerkoles Marso 2 Marso 8 Domingo Marso 1 Huwebes Martes Lunes Biyernes Marso 12 Marso 27 Marso 23 Marso 14 Marso 16 Marso 20 Marso 11 Marso 30 Marso 14 Marso 28 Marso 19 Marso 24 345
Buluhatong Papel 2 Gamita ang kalendaryo aron sa paghatag sa adlaw sa matag petsa. Ang unang higayon gihatag na kanimo. ENERO Domingo Lunes Martes Miyerkoles Huwebes Biyernes Sabado 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Notes: Enero 11 Enero 31 Enero 7 Enero 21 Enero 15 Enero 28 Biyernes 346
Gimbuhaton Pangutan-a ang lima nimo ka classmates kabahin sa ilang adlaw nga natawhan. Pangitaa ang adlaw sa ilang adlaw'ng natawhan karong tuiga. Ngalan Petsa nga Natawhan Adlaw sa Semana Abby September 14 Biyernes 347
Paggamit sa Orasan - Pagtug-an ug Pagsulat sa Takna Paglab-as Pagtug-an sa Inoras nga Takna Problema: Si Pamela moadto sa eskwelahan usa ka oras gikan karon. Kon ang takna karon ala-6 sa buntag, unsa mang orasa moadto si Pamela sa eskwelahan? Kasulbaran 1: Ang takna karon alas-6. Moadto si Pamela usa ka oras gikan karon. Busa akong dugangan og 1 ka oras ang 6. Sa ato pa, moadto si Pamela sa ala-7 sa buntag sa tunghaan. Kasulbaran 2: Pinasikad sa orasan, ang ala-7 nga takna mosunod sa ala-6. Busa si Pamela moadto sa eskwelahan sa ala-7 sa buntag. Masulbad usab kini pinaagi sa pagtuyok sa mga kamot sa orasan. Ipahiluna ang orasan sa ala-6 nga takna. Dayon, patuyoka ang gutloan (minute-hand) hangtod mobalik ang ika-12. Nagpasabot kini nga usa ka oras ang nilabay gikan sa ala-6. Busa si Pamela moadto sa eskwelahan sa ala-7 ang takna. 348
Hinumdomi kini: Kasagaran sa mga orasan adunay 3 ka kamot: Takna, gutlo ug gutling. Ang mubo nga kamot alang sa oras o takna, ang tag-as nga mga kamot alang sa gutlo ug gutling. Ang orasan adunay numero gikan 1 to 12. Ang mga kamot sa orasan motuyok gikan sa gagmay nga numero padulong sa dagko nga numero.mao kini ang giingon nga pinauyon sa orasan. Kon ang gutloan (minute-hand) makahuman sa usa ka tuyok gikan sa 12 ug balik sa 12, nagpasabot kini nga usa ka oras na ang nilabay. Sa pagtug-an sa oras, basaha ang numero nga gitumbok sa mubo nga kamot ug idunag ang "ika-" ug sundan kini sa pulong nga "takna." Tinoa nga ang gutlingan nagtumbok sa numero nga 12. Pananglitan, ang oras nga gipakita sa hulagway mabasa nga "ika alas-9 nga takna." Ang takna nga inoras, mahimong isulat sa pulong, sama sa: alas- 6 nga takna o ginamit ang mga numero, sama sa 6:00. 349
Pagtug-an sa Oras nga Tinag- sikapat ug Tinunga Problema: Kon ang oras alas-8 kinse, asa man motumbok ang mga kamot sa orasan? Tubag: Kon ang oras ika-walo ka takna ug napulog lima ka gutlo, ang kamot-orasan anaa masal-ot sa 8 ug 7, ug ang gutloan (minute-hand) nagtumbok sa 3. Hinumdomi kini: Ang pagtug - an sa Oras nga Tinag-sikapat o Tinunga Kon ang oras tinag-sikapat (by quarter), ug ang kamot-orasan anaa sal-ot sa duha ka numero ug ang gutloan nagtumbok sa 3, 6, kun 9. Kon ang oras magtug-an sa tinunga ug ang gutloan nagtumbok sa 6. Sa pagtug-an sa oras sa tinag-sikapat, gawas sa 12:15, 12:30, 12:45, basaha ang gamay nga numero isip oras kon ang gutloan nagtumbok sa 3, basaha ang gutlo o minuto og napulo'g lima o kinse, kon tunga o anaa sa 6, trayenta ug kuwarenta-i-singko kon kini anaa sa 9. Pananglitan ang oras nga gipakita sa hulagway dinhi sa ubos, nagtug-an og alas- 2 kinse. 350
Sa pagtug-an sa oras nga 12:15, 12:30, ug 12:45, basaha ang12. Dayon, basaha ang minuto og kinse kon ang gutloan nagtudlo sa 3, o trayenta, medya kon tunga ang gutloan nagtumbok sa 6, o kuwarenta-I -singko o kap-atag lima kon ang gutloan ngtumbok sa 9. Ang oras nga tinag-sikapat mahimong isulat sa pulong sama sa alas siyete kinse o 7:15. 351
Buluhatong Papel 1 Pagbuhat og linya nga magdugtong sa tumbas nga oras nga gipakita sa hulagway sa wala nga bahin ug ang numero nga takna nga anaa sa tuo. Isulat ang letra sa hustong tubag sa papel. a. 12:00 1. b. 11:00 2. c. 8:00 3. d. 5:00 4. e. 3:00 5. 352
Buluhatong Papel 2 Isulat ang oras nga makita sa hulagway. Isulat ang tubag sa papel. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 353
Buluhatong Papel 3 Idibuho ang kamot- orasan ug ang gutloan alang pagpakita sa oras nga gisulat. 1:00 3:00 6:00 8:00 11:00 12:00 354
Buluhatong Papel 4 Pagdibuho og linya alang sa pagdugtong sa tukma nga takna nga anaa sa hulagway ug sa sinulat nga takna nga anaa sa lumbay sa tuo nga dapit. 1. a. 3:45 2. b. 2:30 3. c. 8:30 4. d. 9:30 5. e. 1:15 355
Buluhatong Papel 5 Isulat ang oras nga gipakita sa hulagway. Isulat kini sa inyong kuwaderno. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 356
Buluhatong Papel 6 Idibuho ang kamot-orasan ug ang gutloan aron mapadayag ang oras. (Teacher should xerox this activity for pupils to work on.) 2:15 1:30 6:45 7:15 357
11:30 12:15 Gimbuhaton A. Ania sa ubos ang adlaw-adlaw nga buluhaton ni Pamela panahon sa mga adlaw sa semana. Adlaw-adlaw nga Takda sa mga Buluhaton Takna nga Gipakita sa Orasan Oras 1. Si Pamela magmeryenda sa alas-10 sa buntag. 10: 00 o Alas-10 ang takna 2. Maniudto siya sa udtong tutok. 358
3. Motimo siya sa alas-tres -i- medya sa hapon. 4. Mopauli siya ala-singko sa hapon. 5. Manihapon siya sa ala- siete kinse. B. Sulbara ang matag problema. 1. Si Pamela magbuhat sa iyang tariya matag adlaw sa gidugayon nga usa ka oras. Kon magsugod siya pagtuon sa alas- otso, unsa mang orasa siya makahuman pagtuon? 2. Ang klase ni Pamela sa Matematika magsugod sa alas- nuwebe sa buntag. Kon ang iyong klase molungtad og usa ka oras, unsa mang taknaa mahuman ang iyang klase sa Matematika? 359
Pagtandi sa mga Butang Gamit ang Mubo, Mas Mubo, Kinamub-an, Taas, Mas Taas, Kinatas-an Paglab-as Charm Althea Crystal Sila si Charm, Althea ug si Crystal bag-o ba lang gayod nga nagpaputol sa buhok? Kon ato silang hapnigon sumala sa gimub-on sa ilang buhok, kinsa man ang mag-una, ikaduha, ug ang ikatulo? 360
Atong mahapnig ang 3 ka babaye sugod sa adunay mubo og buhok hangtod sa kinamub-an og buhok. Mubo Mas Mubo Kinamub-an Mahimo usab nato silang hapnigon gikan sa kinamub-an ug buhok hangtod sa mubo og buhok. Kinamub-an Mas Mubo Mubo 361
Charm Althea Crystal Nagsul-ob sila si Charm, Althea ug Crystal sa ilang sayal. Kon imo silang hapnigon segun sa gitas-on sa ilang sayal, kinsa man ang mag-una, ikaduha, ikatulo? 362
Ang tulo ka batang babaye mahimong hapnigon sugod sa adunay taas og sayal hangtod sa kinatas- an og sayal. Taas Mas Taas Kinatas-an Ang tulo ka batang babaye mahimo natong mahapnig gikan sa babaye nga kinatas-an og sayal hangtod sa babaye'ng taas og sayal. Kinatas-an Mas Taas Taas 363
Buluhatong Papel 1 A. Hapniga ang mga butang sugod sa mubo hangtod sa kinamub-an. Butangi og timaan ang imong tubag pinaagi sa pagbutang og numero gikan sa 1 - 3, diin ang 3 mao ang kinamub-an nga butang. 1. 2. 364
B. Hapniga ang mga butang gikan sa taas hangtod sa kinatas-an. Butangi og timaan ang imong tubag pinaagi sa pagbutang og numero gikan1 - 3, 3 diin ang 3 mao ang kinatas-an nga butang. 1. 2. 365
Buluhatong Papel 2 1. Pagpaniid nga maampingon sa gitas-on sa mga butang nga anaa sa hut-ong sa pagkompleto sa mga hugpulong (sentences). a. Ang lapis _______________. b. Ang sa lapis. c. Ang lapis ______________ apan ang paperclip/ kimpit sa papel __________________ kay sa lapis. d. Ang paperclip _________________ sa tulo ka mga butang. 2. Pagpaniid nga maampingon sa gitas-on sa mga butang nga anaa sa hut-ong. Kompletoha ang mga mosunod nga hugpulong. a. Ang saging _______________ apan ang carrot ___________________ kay sa saging. b. Ang abokado __________________ kay sa saging. c. Ang carrot __________________ kay sa abokado. d. Ang carrot ___________________ sa tulo ka mga butang. 366
3. Pagpaniid nga maampingon saS gitas-on sa mga butang nga anaa sa hut-ong pinaagi sa pagkompleto sa hugpulong. a. Ang bakos _________________ kay sa lapis ug ruler/sukaranan. b. Ang ruler _________________ kay sa lapis apan ang bakos ___________________ sa ruler. c. Ang bakos _______________________ sa tulo ka mga butang. 367
Gimbuhaton 1. Kolori ang taas nga laso og dalag, ang mas taas nga laso og kahil, ug ang kinatas-an nga laso, lila. 2. Si Ana naghimo og 3 ka sayal alang sa iyang munyekang papel. Iya kining gihimoan og taas nga sayal ang asul nga papel, pula alang sa mas taas nga sayal ug lunhaw ang kinatas-an nga sayal. Idibuho ang tulo ka sayal nga gihimo ni Ana. Kolori kini. 3. Pagdibuho og 5 ka mga butang nga adunay nagkalain-laing gitas-on. Hapniga kini sumala sa ilang gitas-on. 368
Pagtandi sa Gitas-on Gamit ang Taas, Mas Taas, Kinatas-an ug Habog, Mas Habog, Kinahabogan Paglab-as Kini mao sila si Nilo, ang iyang magulang nga lalaki, ug ang iyang Papa. Unsa ang hustong pagkasunod kon sumala sa ilang gitas-on? 369
Atong mahapnig sila si Nilo, ang iyang magulang nga lalaki, ug ang iyang Papa sumala sa ilang gitas- on. Taas Mas Taas Kinatas-an Kini mao si Nilo, ang iyang magulang nga lalaki, ug ang iyang Papa. Unsaon nimo sila paghapnig si Nilo, iyang magulang nga lalaki, ug ang iyang Papa segun sa ilang kawhat? 370
Atong mahapnig sila si Nilo, iyang magulang lalaki, ug ang iyang Papa segun sa ilang kawhat. Habóg Mas Habóg Kinahabogán 371
Buluhatong Papel 1 Gamita ang taas, mas taas, ug kinatas-an sa pagtandi sa mga mosunod. 1. Si Mario taas. Ang gitas-on ni Jose pareha kang Mario. Busa si Jose _____________. 2. Taas ang elepante, Apan ang giraffe _________________ kay sa elepante. 3. Si Dindo adunay tulo ka mga amigo. Mas taas siya kay sa iyang mga amigo. Nan, si Dindo ang ______________ kanilang tanan. 372
Buluhatong Papel 2 Si Letty niadto sa plasa kauban ang iyang mga amiga. Didto sa plasa nakakita sila og 4 ka slides nga adunay nagkalain-laing bulok. Ang dalag nga slide pareha ka taas sa asul nga slide. Ang pula nga slide mas taas kay sa asul nga slide. Ang lunhaw nga slide maoy kinatas-an (length) sa tanan nga mga didto. Makasulti ba ka kon hain ang slide nga kolor og dalag, lunhaw, asul, ug pula? Kolori kini. 373
Gimbuhaton A. Gamit ang mga baso nga anaa sa ubos, ipakita ang mosunod: Ang gidaghanon sa tubig nga naa sa baso C mas taas kay sa gidaghanon sa baso B. Ang gidaghanon sa tubig sa baso A mas taas kay sa tubig nga naa sa baso C. Tubaga ang mga pangutana nga mosunod. A B C 1. Hain nga baso ang adunay kinadaghanan og sulod? _______ 2. Hain nga baso kansang sulod nga tubig mas daghan kay kay sa baso B? _______ 3. Hain nga baso kansang sulod nga tubig mas daghan kay sa baso A? _______ 374
B. Sumala sa hulagway sa ubos, makasulti ba ka nga si Leni ang kinatas-an sa tulo ka mga babaye? Ngano man? Tessie Nica Leni 375
Pagtandi sa mga Butang Gamit ang Gaan, Mas Gaan, Kinagaanan, ug Bug-at, Mas Bug- at, Kinabug-atán Paglab-as Nagkalain- laing mga butang sa atong palibot adunay gibug-aton. Atong matandi ang ilang kabug-aton sa paggamit sa mga pulong nga gaan, mas gaan, ug kinagaanan. Ato usab kining matandi pinaagi sa paggamit sa mga pulong nga bug-at, mas bug-at ug kinabug-atan. Ato usab nga matino kon ang butang gaan ba o bug-at pinaagi sa pag- alsa niini o pagtulod kanila. Atong mahan-ay ang mga butang sumala kon asa ang gaan, mas gaan, ug ang kinagaanan. gaan mas gaan kinagaanan Ato usab nga mahan-ay ang mga butang pinaagi sa bug-at, mas bug-at, kinabug-atan. bug-at mas bug-at kinabug-atan 376
Dili husto kanunay nga ang dako nga butang mas bug-at kay sa gamay nga butang. Pananglit, ang unlan mas dako kay sa lubi, apan mas gaan ang unlan kay sa lubi. Buluhatong Papel 1. Paglista og duha ka gagmayng mga butang ug duha ka mga dagkong butang nga imong makit-an sulod sa classroom. Susiha kon gamay ba o dako ang maong butang. Susiha usab kon dali ra ba alsahon o itulod o dili. Butang Kadak-on Gamay Dako Sayon Alsahon o Sayon Itulod Lisod Alsahon o Itulod 2. Unsay imong ikasulti sa gibug-aton sa mga butang nga sayon ra alsahon o itulod? 3. Unsa may imong ikasulti sa gibug-aton sa mga butang nga lisod alsahon o itulod? 377
Buluhatong Papel 1 A. Hanipa ang mga butang sukad sa gaan hangtod sa kinagaanan. Isulat ang 1 alang sa gaan, 2 alang sa mas gaan, ug 3 alang sa kinagaanan. 1. 2. B. Hanipa ang mga butang gikan sa bug-at hangtod sa kinabug-atan. Isulat ang 1 alang sa bug-at, 2 alang sa mas bug-at, ug 3 alang sa kinabug-atan. 1. 378
2. Buluhatong Papel 2 1. Pagpaniid nga maampingon sa gibug-aton sa mga butang sa ubos. Dayon, kompletoha ang mga hugpulong nga mosunod. (1 ka litro) (250g) a. Ang bareta sa tsokolate ______________ mas gaan kay sa botelya sa soda. b. Ang bareta sa tsokolate _________________ apan ang kendi ______________ kay sa bareta sa tsokolate. c. Ang botelya sa soda __________________ apan ang kendi ______________ kay sa botelya sa soda. d. Ang kendi mao ang __________________ sa tulo ka mga butang. 379
2. Hatagi og pagtagad ang mga butang nga anaa sa ubos. Dayon, kompletoha ang mga hugpulong nga mosunod. a. Ang bunga sa lubi _________________ apan ang refrigerator ______________ kay sa bunga sa lubi. b. Ang usa ka balde nga tubig __________________ kay sa bunga sa lubi. c. Ang usa ka balde sa tubig __________________ apan ang refrigerator __________________ kay sa balde sa tubig. d. Ang refrigerator mao ang_______________ sa tulo ka mga butang. Gimbuhaton Pagdibuho og lima ka mga butang nga adunay nagkalain-laing gibug-aton. Hanipa kini sumala sa ilang gibug-aton. 380
Pagsukod sa Gitas-on Gamit ang Waypagkahaom nga Lusók/Kaiphan (Non-standard Units) Paglab-as Si Rose adunay lapis ug mga kimpit sa papel. Gusto niya kuhaon ang gitas-on sa iyang lapis gamit ang kimpit sa papel. Kon ikaw si Rose unsaon man kaha ni nimo pagbuhat? 381
Kini mao ang lapis ni Rose. Mao kini ang mga paper clips o kimpit sa papel nga gamiton ni Rose sa pagsukod sa gitas-on sa lapis. Banabanaa ang gidaghanon sa paper clips o kimpit sa papel nga igo gamiton sa pagsukod sa lapis. Mga pila kaha ka paper clips o kimpit sa papel ang gitas- on sa lapis? Ang pagbanabana mao ang pag-tag-an nga duol sa tinuod nga katas-on sa lapis. 382
Atong sutaon ang imong banabana motukma ba. Atong gamiton ang paper clips o kimpit sa papel aron pagsuta sa katas-on sa lapis. Aron pagkaplag sa katas-on sa lapis ginamit ang paper clips, linyaha ang mga paper clips gikan sa tumoy sa lapis hangtod sa pikas tumoy nga adunay pangsulat. Kinahanglan walay kang-a ang paper clips o kimpit sa papel. Ang katas-on sa lapis tumbas sa 7 ka mga paper clips o kimpit sa papel. Ang lain nga paagi aron pagkaplag sa katas-on sa lapis mao ang paggamit lang og usa ka paper clip o kimpit sa papel nga gibalikbalik pagbutang hangtod madangat ang katas-on sa lapis. Ang katas-on sa lapis tumbas sa 7 ka mga paper clips o kimpit sa papel. 383
Buluhatong Papel 1 Lingini ang butang nga may samang gitas-on sa gihatag nga sukod. 1. Hain ang butang nga adunay duha ka popsicle sticks ang gitas-on? 2. Hain nga butang ang adunay 3 ka palito ang gitas-on? 3. Hain nga butang nga 4 ka paper clips o kimpit sa papel ang katas-on? 384
4. Hain ang butang nga hapit usa ka drum stick ang gitas-on? Buluhatong Papel 2 1. Gamita ang drum stick katas-on sa tiil sa bangko. 1. Gamita ang drum stick katas-on sa tiil sa bangko. Ang usa ka tiil sa bangko _____ ka mga drum sticks ang gitas-on. 2. Gamita ang usa ka pintol (stick), pangitaa ang katas-on sa hapak sa baseball. 385
Ang hapak sa baseball _____ ka mga pintol ang katas-on. Buluhatong Papel 3 Idibuho ang butang sa gihatag nga katas-on. 1. Idibuho ang pintol nga adunay katas-on nga 3 ka hair pin. 2. Idibuho ang toothpick/tokhi. 2. Idibuho ang toothpick/tokhi. 3. Pagdibuho og aparador nga adunay 2 ka lipak ang kahabogon. 386
Gimbuhaton: A. Kompletoha ang hulagway. 1. Ang ginunting nga gipakita sa ubos kabahin sa 3 ka palito ang katas-on. Hingpita ang tibuok cut-out nga gipat. 2. Kining pintol sa kahoy adunay gitas-on nga 2 ka lapis. Hingpita ang tibuok gitas-on sa kahoy B. Sulbara ang mosunod nga problema? Adunay puthaw nga 2 ka lapis ang gitas-on. Unsa man ang gitas-on sa puthaw pinasikad sa lapis. 387
Banabana ug Sukod sa Kabug-aton Gamit ang Waypagkahaom nga Kaiphan sa mga Butang (Non-Standard Units) Paglab-as Ang mga butang gapalibot nato adunay lain-laing gibug-aton, ang uban gaan ang uban bug-at. Pananglitan hatagan ka og duha ka butang nga susama og hitsura, pananglitan kahon A ug Kahon B, makasulti lang ka sa gibug-aton kon kini imong bitbiton sa matag kamot ug imong itandi ang ilang gibug-aton. 388
Adunay lain nga paagi sa pagtandi sa gibug-aton sa kahon A ug sa Kahon B. Mao kini ang paggamit sa minao-mao nga timbangan. Ang timbangan nagpakita nga ang Kahon A mas bug-at kay sa kahon B tungod kay nitakilid ang sablayan paingon sa kilid sa A. Nagpadayag kini nga bisan managsama ang hulagway sa duha ka kahon, dili nato maingon nga managsama ang ilang kabug-aton. 389
Unsa kaha ang katarungan ngano ang kahon A mas bug-at man? Adunay sulod ang kahon A ug mao ba nga bug-at kini kay sa kahon B? Karon nga wala nay sulod ang matag kahon, unsa kaha sa imong hunahuna ang mahitabo sa timbangan kon ibalik pagbutang sa timbangan ang duha ka kahon? 390
Ang tibangan wala motakilid. Nagpasabot kini nga ang gibug-aton sa kahon A sama gibug-aton sa kahon B. Mahimong mogamit usab kita og laing mga butang sama sa hulin, aron masuta ang gibug-aton sa kahon A og sa kahon B. Ang hulin nga gamiton kinhanglan nga managsama ang gidak-on ug kabug-aton. Atong mapanid-an nga ang gbiug-aton sa kahon A tumbas sa kabug-aton sa 10 ka hulin ug ang gibug- aton sa kahom B tumbas usab sa 10 ka hulin. Atong maingon nga ang gibug-aton sa kahon A sama ra sa gibug-aton sa Kahon B. 391
Buluhatong Papel: 1. Banabanaa pila ka mga hulin ang tumbas sa gibug-aton sa matag kahon A ug B. Isulat ang imong tubag sa listahan sa ilalom. 2. Pangitaa ang sinukod nga gibug-aton sa matag kahon, Kahon A ug Kahon B, ginamit ang minao-mao nga timbangan ug ang mga hulin. Isulat ang imong tubag sa listahan sa ilalom. Mga butang Pundok sa gagmay nga hulin kahon A kahon B Banabana Sinukod Banabana Sinukod 392
Buluhatong Papel 1 Lingini ang letra sa ensaktong tubag. 1. Hain ang nagpakita nga ang gibug-aton sa libro tumbas sa gibug-aton sa 2 ka kuwaderno? A. B. C. D. 393
2. Hain ang nagpakita nga ang gibug-aton sa 5 ka hulin tumbas sa gibug-aton sa bato? A. B. C. D. 394
Buluhatong Papel 2 Tubaga ang mosunod nga pangutana: 1. Pinsasikad sa dibuho sa ubos, unsa ang imong ikasulti kabahin sa kabug-aton sa kubitos ug kabug-aton sa 4 ka tansan? 1. Pinasikad sa dibuho sa ubos, unsa ang imong ikasulti kabahin sa gibug-aton sa kubitos ug ang kabug-aton sa 2 ka tansan? 395
1. Pinasikad sa dibuho sa ubos unsa ang imong ikasulti kabahin sa cube o kubitos ug ang kabug-aton sa 3 ka tansan? Gimbuhaton: 1. Pagdibuho og minao-mao nga timbangan nga nagpakita nga ang kabug-aton sa mansanas labaw kay sa gibug-aton sa 2 ka bayabas. 2. Pagdrowing og minao-mao nga timbangan nga nagpakita og gibug-aton sa rektanggulo tumbas sa kabug-aton sa 5 ka kahon. 396
Banabana sa Sulod Gamit ang Waypagkahaom (Non-Standard) nga Kaiphan o Lusók (Unit) Paglab-as: Problema: Pananglitan, buot kang masayod pila ka tasa nga balás ang masulod sa bangâ, unsaon nimo pagbuhat niini? Kasulbaran/Husay: Ang una nga buhaton, mao ang pagsulod sa balás sa tasa. Kalisá ang balás aron motupong sa baba sa tasa. Dayon ibubô sulod sa bangâ ang balás. Ampingi nga walay maaslay ug walay mahabilin sa tasa. Balikbaliki ang maong paagi hangtod nga mapunô ang bangâ. Seguroa nga ang balás tupong sa babâ sa bangâ. Hinumdomi Kini: Ang sulod sa sudlanan mapadayag pinaagi sa gagmay nga sudlanan. Aron mapangita ang sulód sa sudlanan, buhata ang mosunod: o Isulod ang gagmay nga butang, sama sa balás, tubig o asin dinha sa gagmay nga sudlanan ug kalisá aron matupong sa babâ. 397
o Ibubô ang mga sulod sa gagmay nga sudlanan ngadto sa dakô nga sudlanan. Pag- amping nga walay moaslay. o Balikbalika ang paagi hangtod mapunô ang dakô nga sudlanan tupong sa babâ. o Ipha pila ka higayon gibalibalik ang paagi hangtod mapunô ang dako nga sudlanan. Buluhatong Papel Mga gikinahanglan nga butang: Sihag nga bangâ, plastik nga tasa, balás o bunbon Pamaagi: 1. Isulat ang inyong ngalan dinha sa unang column/ lindog sa listahan sa ilalom. 2. Banabanaa pila ka tasa ang masulod sa bangâ. Dayon, pagtakós og balás o bunbon sa tasa ug ibubô sa bangâ. Ipha pila ka tasa ang nasulod. 3. Ilista ang inyong banabana ug ang sinukod nga gidaghanon diha sa listahan sa ilalom. Ngalan sa Estudyante Banabana nga gidaghanon Sinukod nga gidaghanon 398
Buluhatong Papel Upat ka baso nga gatas makapuno sa sa usa ka kahón. Idugtong ang column/lindog A ngadto sa column/lindog B gamiton ang linya sa tukma nga tubag. 1. 2. 3. 4. 5. 399
Gimbuhaton: A. Lima ka baso nga tubig makapuno sa sa usa ka pitsel. Pila man ka baso nga tubig ang gikinahanglan aron mapuno ang/ang mga pitsel sa ilalom? 5 B. Si Katrina nagkinahanglan og 10 ka baso sa juice alang sa iyang adlaw nga natawhan. Kon ang usa ka pitsel mosulod og 5 ka baso nga juice o duga, pila man ka pitsel sa juice o duga ang iyang andamon? 400
Paghulagway sa Kasayoran Gamit ang Pictograph Paglab-as Si Marie gusto nga magbuhat didto sa tanaman sa ilang eskwelahan kada hapon. Adunay mga insekto sa tanaman. Tan-awa ug ipha ang mga insekto sa tanaman. 401
Kasulbaran 1: Pinaagi sa tinagsa-tagsa nga pag-ihap sa mga insekto, tagsa-tagsa atong masayran nga adunay 27 ka mga insekto ang tanan. Kasulbaran 2: Paagi sa pag-ihap sa mga insekto pinasubay sa matag klasi. Alibang-bang Liwan Lukton Alindanaw Kakâ - 10 - 2 - 6 - 4 - 5 Adunay 27 ka insekto tanan. Mapasayón ang pag-ihap kon ang mga kasayoran o data ug ang mga butang mahan-ay sa listahan o table gamit ang mga hulagway ug mga marka sa pag-ihap o tally marks. 402
Buluhatong Papel Sa wala nga bahin, isulat ang mga ngalan sa insekto. Butangi og stickers sa insekto sa tuo nga bahin. Insekto nga Makita sa Tanaman Ngalan sa Insekto (sa pulong) Kadaghanon sa Insekto (drowing) 403
Buluhaton 1 Pagpili og prutas nga imong nagustohan sa hulagway nga gihatag sa imong pundok . Kuhaa ang drowing niini nga prutas ug ipapilit sa listahan o table. Bahiga ang ngalan sa prutas gikan sa labing daghan nga numero ngadto sa labing dyotay nga numero. Dayon ipapilit ang hulagway. Ngalan sa Prurtas Mga Hulagway sa mga Prutas Tubaga ang mga mosunod nga pangutana: 1. Pila ang anaa sa matag klase sa prutas? 2. Pila tanan ang gidaghanon sa mga prutas? 3. Pila ka estudyante nga nipili sa mangga? bayabas? saging? santol? 4. Pila ang labaw nga kadaghanon ang nipili sa mangga kay sa saging? 404
Buluhaton 2 Pangutana sa 20 kabuok classmate nimo unsa ang ilang paboritong kolor. Paboritong Kolor sa mga Estudyante Kolor Tally Total Asul Yellow/dalag Pula Lunhaw Orange/kahil Pink/rosa Ubang Kolor/bulok Tubaga ang mosunod: 1. Pila kabuok estudyante ang mipili sa pula? lunhaw? rosas? 2. Pilaman ang sobra sa estudyante nga mipili sa asul kay sa orange o kahil ? 3. Unsa nga kolor o bulok nga gipili sa kinadaghanan sa mga estudyante? 405
Gimbuhaton: Gusto ba nimong mahibaloan unsaon sa mga sakop sa imong pamilya ug mga silingan pagpauli gikan sa tunghaan o sa buhatán? Pangutan-a ang 15 nila og papilia niining mosunod - bus, awto, bisikleta, trisikol, dyip ,maglakaw ug uban pa. Ipakita ang sangpotanan sa duha ka paagi, paggamit og drowing ug pag-ihap. Kalambigitan sa Hinungdan ug Sangpotanan (Cause and Effect Relationship) Paglab-as Imantala sa atubangan ang mosunod ug hangyoa ang mga estudyante nga basahon nila sa hilom: 406
Si Marvin kanunay nga magtuon kada adlaw. Hain niining mosunod ang mahitabo panahon sa pasulit? 100 70 Taás nga grado Ubós nga grado Gipaabot nga tubag: Si Marvin makakuha og taás nga grado sa pasulit. Si Marvin makakuha og taas nga grado tungod kay siya nagtuon kada adlaw. Mao kini ang pananglitan sa kahimtang sa hinungdan ug sangpotanan o cause and effect nga sitwasyon. Ang hinungdan sa kanunay nga magtuon, mosangpot sa pagkuha og taas nga grado. Hinumdomi: Ang sangpotanan mahitabo tungod kay adunay hinungdan. 407
Buluhaton 1 Tan-awa ang mga hulagway sa unang column o lindog. Lingini ang hulagway sa tuo nga column o lindog nga maoy dangatan. 1. 2. 3. 4. 408
Buluhatong Papel 2 Basaha ang mga sentence o hugpulong sa ubos. Ipadayag nga ang adunay linya nga mga pulong mao bay hinungdan o sangpotanan. Lingini ang imong tubag. Pananglitan: Si Irene nikaon og daghang kendi. Busa gisakitan siya og ngipon. = Cause / Effect 1. Si Lea naninuód sa iyang pagtuon alang sa pasulit mao nga taas ang iyang nakuha nga grado. Cause Effect 2. Among gipasiga ang ispat o plaslayt tibuok gabii. Busa nahurot ang bateriya. Cause Effect 3. Ang klase gipahunong tungod sa kusog nga ulan. Cause Effect 4. Ang ubang dapit gibahâ tungod sa kusog nga ulang. Cause Effect 5. Nagsakit siya tungod kay gapaulan . Cause Effect 6. Nagtan-aw siya og TV tibuok gabii.Mao naulahi sa klase kay dugay nakamatá. Cause Effect 409
7. 8. 9. 10. Si Lea nakakuha og dako nga grado, mao nga gihatagan siya og regalo sa iyang Mama. Si Ana sayo nagsugod sa iyang proyekto. Mao nga nakahuman siya dayon. Adunay brownout sa maong lugar tungod kay adunay sunog. Kitang mga Pilipino ilado sa kalibotan tungod sa atong pagkamaabi-abihon. 410 Cause Effect Cause Effect Cause Effect Cause Effect
Gimbuhaton: Idibuho o ihulagway ang posibleng hinugdan o sangpotanan sa gihatag nga sitwasyon. Cause Effect 1. 2. 3. 4. 5. 6. 411
Tagnaa ug Ilista ang Sangpotan sa Pasulay- sulay o Purohan sa Dula o Experiments and Chance Games Pag-lab-as Riza, aduna koy gimbuhaton. Makatabang ba kanako niini? Oo, unsa man ang imong gimbuhaton? Kinahanglan nako mahibal- an pila ka higayon motunong ang arrow o udyong sa kada kolor o bulok sa kada tuyok sulod sa ka bayente ka higayon. Ay kasayon! Atong sulayan sa pagtuyok ug atong ilista ang sangpotan. 412
asul lunhaw pula Posible nga mahitabo: Pula Panid sa Tally Asul Lunhaw Total ||| |||| || |||| |||| 20 Mao kini ang resulta: Ang arrow o udyong nagtudlo sa pula ka 3 ka higayon Ang udyong nagtudlo sa lunhaw ka 10 ka higayon Ang udyong nagtudlo sa asul ka 10 ka higayon Ang gisangpotan nag-ingon kanato nga ang udyong kanunay nga nagtudlo sa bulok nga lunhaw ug dili kaayo daghan nga higayon sa pula. 413
Tan-awa ang roleta. Aduna bay higayon nga kon atong patuyokon ang (arrow) udyong, motudlo kini sa yellow? sa puti? Dako og kahigayonan nga ang udyong kanunay motudlo sa dalag kada tuyok tungod kay dalag ang bulok sa tibuok roleta. Imposible nga ang udyong nga motudlo sa puti inig tuyok. Wala gayod kini kahigayonan. Buluhatong Papel Niini nga buluhaton mohulbot kamo og hulin sulod sa bag o putos. Ilista ang kolor sa hulin nga inyong nahulbot. Iuli pagbalik ang hulin sa putos, uyoga kini ug pagkuha pag-usab og hulin. 414
Sa dili pa ninyo sugdan kini, tagnaa ang sangpotanan niining buluhaton. 1. Unsa kaha nga bulok ang adunay kinagamyan ang kahigayonan nga mahulbot sa putos. Ngano man kaha? 2. Hain man nga bulok ang adunay dako nga kahigayonan nga mahulbot? 3. Unsay kahigayonan nga mahulbotan ang lunhaw nga bulok sa hulin? Karon, buhata ang buluhaton. Ilista ang resulta o sanpotan diha sa talaan sa ubos. Gamita ang sangpotan sa pag check sa imong mga panagna. Kolor sa Hulin dalag pula sul Kwentahanan Sumada 1. Kon ang usa ka lunhaw nga hulin ipuno ngadto sa bag, hain nga bulok ang posibleng makuha? 2. Unsay purohan nga mapunitan ang itom nga hulin gikan sa putos? 415
Gimbuhaton: Nagkinahanglan ka og duha ka sensilyo nga piso. Ang piso nga adunay duha ka nawong. Usa ka nawong adunay ulo ug ang usa adunay silyo sa Banko Sentral ng Pilipinas. Unsa ang sangpotan kalagmitan nga mogawas? Ilista ang duha ka sinsilyo 20 ka higayon. Gamita ang listahan sa ilalom alang sa paglista sa mga sangpotan o resulta. Posibleng Kombinasyon sa mga Resulta Tally/Badlis 416