Ku hidup bagimu Sari Simorangkir Key: F Bb C yesus kau kebenaran F C/E Dm7 yang menyelamatkanku Bb C kau memb'rikanku hidup Dm7 dan pengharapan Bb C ku ikut kehendak-mu F C/E Dm7 ku perlu anug'rah-mu Bb C kunyatakan janjiku Bb C kepada-mu F Bb kalau ku hidup, ku hidup bagi-mu F Bb hatiku tetap, tetap menyembah-mu Gm C11 F C dunia tak bisa menjauhkanku dari kasih-mu F Bb s'lama ku hidup, ku hidup bagi-mu F Bb mataku tetap, tetap memandang-mu Gm C11 F dunia tak bisa menjauhkanku dari kasih-mu


Bahasa Inggeris  ialah bahasa Bahasa Inggeris/ Jermanik Barat yang merupakan bahasa dominan di United Kingdom, Amerika Syarikat, kebanyakan negara Komanwel termasuk Australia dan Kanada, dan bekas koloni British yang lain. Ia juga ialah bahasa dominan atau bahasa rasmi di kebanyakan negara yang dahulunya di bawah pemerintahan British.     (BI: English) Bahasa Inggeris kini ialah yang keempat (atau kebarangkalian ketiga bergantung kepada sumber) yang paling banyak bahasa asli yang dituturi di seluruh dunia (selepas Cina, Hindi dan secara pertikaian Sepanyol), dengan kira-kira 380 juta penutur. Bahasa Inggeris juga ahli dominan bahasa Jermanik. Ia mempunyai status lingua franca di kebanyakan bahagian di dunia, dianggap berpunca daripada ketenteraan, ekonomi, sains, politik dan pengaruh budaya dari Empayar British pada abad ke-18, 19 dan awal abad ke-20 dan demikian di Amerika Syarikat dari awal abad ke-20 hingga kini. Meskipun terdapat banyak pengaruh global daripada penutur Bahasa Inggeris asli di pawagam, pesawat penumpang, penyiaran, sains dan di Internet pada dekad kebelakangan, Bahasa Inggeris sekarang ialah bahasa kedua yang paling banyak dipelajari di dunia walaupun bahasa juga mengekalkan kepentingan di dunia. lain seperti Perancis dan Sepanyol Kebanyakan pelajar di seluruh dunia digalakkan belajar sekurang- kurangnya sebahagian Bahasa Inggeris, dan pengetahuan kerja dalam Bahasa Inggeris digalakkan dalam banyak bidang dan pekerjaan.[4] Isi kandungan Sejarah   Klasifikasi dan bahasa berkaitan          ء  Tatabahasa Keluasan penggunaan Bahasa Inggeris di seluruh dunia     ء       ء       Jumlah penutur mengikut negara              Bahasa Utama   Bahasa Antarabangsa     Bahasa Inggeris English Sebutan akan ditambah Wilayah (lihat bawah) Penutur asli 360 juta orang penutur (cited 2010)[2] L2: 375 juta dan 750 juta penutur EFL[3] Keluarga bahasa Bahasa Indo-Eropah Jermanik Jermanik Barat Anglo-Frisian Anglik Bahasa Inggeris Sistem penulisan abjad Inggeris (Skrip Latin) Status rasmi Bahasa rasmi di 54 negara 27 entiti tidak berdaulat Bangsa-bangsa Bersatu Kesatuan Eropah Negara-Negara Komanwel Majlis Eropah IOC NATO NAFTA OAS OECD OIC PIF UKUSA Agreement Kod bahasa ISO 639-1 en ISO 639-2 eng ISO 639-3 eng Linguasphere 52-ABA
Pautan Luar    ء   Kamus    Bacaan lanjutan     ء     Pautan Luar    Rujukan    ء   Negara di mana bahasa Inggeris bahasa ibunda majoriti penduduk Negara di mana bahasa Inggeris diguna tetapi bukan bahasa majoriti Sejarah   Halaman ini mengandungi lambang fonetik IPA dalam bahasa Unikod. Tanpa sokongan paparan, anda mungkin melihat tanda tanya, kotak atau lambang lain dan tidak aksara Unikod Bahasa Inggeris merupakan bahasa Anglo-Frisian yang dibawa masuk oleh pendatang Jermanik dari bahagian-bahagian tertentu di negara Jerman. Bahasa Inggeris kuno yang asli itu dipengaruhi dua serangan pendatang baru secara berturut-turut, iaitu penutur bahasa Jermanik cabang Skandinavia yang menjajah beberapa bahagian Britain pada abad ke-8 dan ke-9, disusuli gelombang penjajahan orang Norman yang menutur dalam bahasa yang dekat dengan bahasa Perancis pada abad ke-11. Menurut Anglo-Saxon Chronicle, sekitar tahun 449, Vortigern, Raja Kepulauan British, menjemput orang Angle untuk membantunya menentang kaum Pict. Sebagai habuannya, kaum Angle disumbangkan tanah di bahagian tenggara. Bantuan selanjutnya terus dicari, maka datangnya kaum-kaum Saxon, Angles, dan Jute. Chronicle pernah menyatakan kemasukan susulan para pendatang yang menubuhkan tujuh buah negara di kepulauan tersebut. Ilmuwan moden menganggap kebanyakan cerita ini sebagai satu legenda dan dimangkini unsur politik. EN (ISO 639-1) Pendatang Jermanik ini mendominasi penduduk-penduduk asli yang menutur bahasa Celt, yang tertumpu di Scotland, Wales, Cornwall, dan Ireland. Loghat yang ditutur oleh pendatang tersebut membentuk bahasa yang dinamakan bahasa Inggeris kuno, yang menyerupai beberapa loghat pesisiran pantai di tanah yang kini dikenali sebagai Jerman barat laut dan Belanda. Kemudian, bahasa Inggeris kuat dipengaruhi oleh bahasa Norse, yang ditutur oleh orang Viking yang menduduki timur laut. Selama 300 tahun setelah penaklukan Norman pada 1066, raja-raja dan bangsawan Norman cuma bertutur dalam bahasa Anglo-Norman. Sebilangan besar perkataan Norman diasimilasi dalam bahasa Inggeris kuno, mengukuhkan evolusi bahasa Inggeris melalui beberapa abad, maka terbentuknya bahasa Inggeris pertengahan. Pada abad ke-15, bahasa Inggeris pertengahan dibentuk semula melalui Peralihan Vokal Besar-besaran yang melibatkan loghat London yang dijadikan bahasa baku bagi kegunaan pentadbiran kerajaan, dan pemiawaian hasil pencetakan (dari segi ejaan perkataan). Penggunaan Bahasa Inggeris Moden boleh dijejaki ke zaman William Shakespeare.       Klasifikasi dan bahasa berkaitan     ء Bahasa Inggeris tergolong kepada sub-rumpun barat daripada rumpun Jermanik yang mana ia sendiri ialah rumpun daripada keluarga daripada bahasa Indo-Eropah. Pertanyaan mengenai saudara hidup terdekat Bahasa Inggeris masih dalam perbincangan. Selain daripada Inggeris- dileksikan bahasa kreol seperti Tok Pisin, Scotland - yang mana kebanyakannya dituturkan utamanya di Scotland dan bahagian Utara Ireland - ialah aneka Jermanik paling dekat bersekutu dengan Inggeris. Seperti Inggeris, Scot yang unggulnya turun daripada Inggeris Kuno juga dikenali sebagai Anglo-Saxon. Saudara terdekat Inggeris selepasnya
ialah Frisia, yang dituturkan di Belanda dan Barat Laut Jerman. Antara Bahasa Jermanik Barat yang masih hidup termasuk Jerman sendiri, Jerman Rendah, Belanda dan Afrikaans. Bahasa Jermanik Utara dari Scandinavia adalah kurang dekat berkaitan dengan Inggeris berbanding bahasa Jermanik Barat. Banyak kata Perancis juga difahami oleh penutur Inggeris (meskipun sebutan selalunya berbeza) dilantarkan Inggeris menyerap banyak kosa kata daripada Perancis, melalui Norman selepas Penaklukan Norman dan terus daripada Perancis pada abad berikutnya. Lantarannya, banyak kongsi daripada kosa kata Inggeris biasanya hampir dengan Perancis, dengan beberapa perbezaan ejaan kecil (penghujungan kata, penggunaan ejaan lama Perancis, sbg.), baik juga kadangkala pencapahan dalam makna. Tatabahasa Tatabahasa Inggeris mempamerkan infleksi minimal berbanding dengan kebanyakan bahasa Indo-Eropah lain. Contohnya, Inggeris Moden, tidak seperti Jerman atau Belanda dan Romance Moden, kekurangan tatabahasa jantina dan persetujuan adjektif. Kes bertanda hampir hilang daripada bahasa dan utamanya masih hidup dalam kata ganti nama. Pencorakan daripada kata kerja kuat (c.t.h. tutur/ditutur/tuturan) lawan lemah diwarisi daripada Jermanik telah menurun dalam kepentingan dan peninggalan daripada infleksi (seperti tanda plural) telah menjadi lebih sederhana. Pada masa yang sama setelah infleksi telah menurun dalam kepentingan dalam Inggeris, bahasa ini telah dibangunkan pada penggantungan lebih unggul seperti kata kerja modal dan kata perintah untuk menyampaikan maklumat tatabahasa. Kata kerja bantuan digunakan untuk menanda pembinaan seperti soalan, negatif, suara pasif dan bentuk kata kerja progresif. Keluasan penggunaan Bahasa Inggeris di seluruh dunia ء    ء     Kini, terdapat 1.4 bilion orang yang menggunakan pelbagai loghat bahasa Inggeris setiap hari. Sekitar 400 juta orang menutur bahasa ini sebagai bahasa ibunda[5], manakala lebih kurang 800 juta orang yang menjadikannya bahasa kedua. Bahasa Inggeris luas digunakan di lebih 100 negara di seluruh dunia. Kedudukan bahasa Inggeris masa kini dibandingkan dengan bahasa Latin pada zaman silam. Bahasa Inggeris dijadikan peralatan penting untuk pengembara muda yang menjelajah antara benua masa kini, tidak kira sama ada ditutur oleh mereka sebagai bahasa ibunda atau tidak.          Bahasa Inggeris barang kali merupakan bahasa ketiga terbesar dunia dari segi jumlah penutur asli, selepas Bahasa Cina dan Bahasa Sepanyol.[6][7] Namun, Bahasa Inggeris barang kali merupakan bahasa kedua paling umum dunia setelah menggabungkan kadar penutur asli dan penutur sekunder, walau bagaimanapun perkara ini bergantung pada perbezaan kriteria klasifikasi antara "bahasa" dan "dialek").[8][9] Pakar Bahasa David Crystal telah menganggarkan bilangan pengguna bahasa Inggeris bukan-asli telah mencecah bilangan pengguna asli dengan kadar 3 kali ganda.[10] Negara-negara yang mempunyai bilangan penutur asli bahasa Inggeris yang tertinggi adalah seperti berikut: Amerika Syarikat (215 million),[11] United Kingdom (61 juta),[12] Kanada (18.2 juta),[13] Australia (15.5 juta),[14] Nigeria (4 juta),[15] Ireland (3.8 juta),[12] Afrika Selatan (3.7 juta),[16] dan New Zealand (3.6 juta) Bancian 2006.[17]      Jumlah penutur mengikut negara          Lihat juga: Senarai negara-negara di mana bahasa Inggeris adalah bahasa rasmi
Pembahagian penutur asli bahasa Inggeris dalam dunia barat mengikut negara (Crystal 1997) Negara % Penduduk Penutur Jumlah Penduduk Jumlah Penutur Penutur asli Penutur bahasa kedua Sumber 1 Amerika Syarikat 95.81% 262,375,152 251,388,301 215,423,557 35,964,744 Bancian 2000 Amerika Syarikat 2 India 23.18% 1,100,000,000 232,000,000 226,449 86,125,221 (Bahasa kedua) 38,993,066 (Bahasa Ketiga) 3 Nigeria 53.34% 148,093,000 79,000,000 4,000,000 >75,000,000 4 United Kingdom 97.74% 60,975,000 59,600,000 58,100,000 1,500,000 5 Filipina 55.46% 97,000,000 49,800,000 3,427,000 46,373,000 6 Jerman 56% 82,191,000 46,000,000 272,504 46,000,000 7 Kanada 85.18% 33,355,400 25,246,220 17,694,830 7,551,390 8 Perancis 36% 64,473,140 23,000,000 23,000,000 9 Pakistan 10.97% 164,157,000 18,000,000 18,000,000 10 Australia 97.03% 21,394,309 17,357,833 15,013,965 2,343,868 Bahasa Utama       Bahasa Inggeris merupakan bahasa utama di Anguilla, Antigua dan Barbuda, Australia, Bahamas, Barbados, Belize, Bermuda, Wilayah Lautan Hindi British, Kepulauan Virgin British, Canada, Kepulauan Cayman, Dominica, Kepulauan Falkland, Gibraltar, Grenada, Guam, Guernsey, Guyana, Ireland , The Isle of Man, Jamaica, Jersey, Montserrat, Nauru, New Zealand, Kepulauan Pitcairn, Saint Helena, Saint Kitts dan Nevis, Saint Vincent dan the Grenadines, Singapura, Kepulauan South Georgia dan South Sandwich, Trinidad dan Tobago, Kepulauan Turks dan Caicos, United Kingdom dan Amerika Syarikat. Terdapat beberapa negara yang memperuntukkan Bahasa Inggeris sebagai bahasa rasmi tetapi bukan bahasa yang paling kerap digunakan, negara-negara tersebut merangkumi Botswana, Cameroon, Federated States of Micronesia, Fiji, Filipina, Gambia, Ghana, India, Kenya, Kiribati, Lesotho, Liberia, Madagascar, Malta, Kepulauan Marshall, Mauritius, Namibia, Nigeria, Pakistan, Palau, Papua New Guinea, Rwanda, Saint Lucia, Samoa, Seychelles, Sierra Leone, Solomon Islands, Sri Lanka, Sudan, Swaziland, Tanzania, Uganda, Zambia dan Zimbabwe.
Bahasa Inggeris diberikan status setaraf dengan sebelas bahasa rasmi yang lain di negara Afrika Selatan. Bahasa Inggeris merupakan bahasa rasmi di wilayah bergantungan negara Australia (Pulau Norfolk, Pulau Christmas and Pulau Cocos) dan Amerika Syarikat (Samoa, Guam, Kepulauan Marian Utara, Puerto Rico, and the Kepulauan Virgin Amerika)[18], dan koloni mahkota British Hong Kong. Bahasa Inggeris tidak diberikan status bahasa rasmi di Amerika Syarikat dan United Kingdom[19][20]. Walaupun kerajaan persekutuan Amerika Syarikat tidak mengakui status rasmi bahasa tersebut, bahasa Inggeris telah diiktiraf sebagai bahasa rasmi di 30 daripada 50 kerajaan negeri Amerika Syarikat[21]. Di beberapa negara, walaupun tidak diiktiraf sebagai bahasa rasmi, Bahasa Inggeris tetap diakui bahasa penting terutamanya dalam kalangan negara bekas koloni British, seperti Bahrain, Bangladesh, Brunei, Cyprus, Malaysia, and United Arab Emirates. Bahasa Inggeris merupakan mata pelajaran wajib di banyak negara, antaranya wilayah Singapura dan Malaysia, bahasa Inggeris diterapkan sebagai mata pelajaran teras dalam sukatan pelajaran negara-negara tersebut.[22] Bahasa Antarabangsa Oleh sebab bahasa Inggeris begitu kerap digunakan, bahasa tersebut telah disebut sebagai "bahasa antarabangsa", ataupun lingua franca era pascaglobalisasi.[23] Walaupun bahasa tersebut tidak ditetapkan sebagai bahasa rasmi di banyak negara, bahasa Inggeris merupakan bahasa asing yang paling umum dan sering diajarkan. Beberapa pakar bahasa menggangap bahawa bahasa Inggeris itu tidak lagi milik eksklusif budaya "pengguna Inggeris asli", tetapi hak milik semua penuturnya, selaras dengan dasar demokratisasi bahasa. Bahasa Inggeris akan terus berkembang, pada masa yang sama, terus dipengaruhi pelbagai budaya-budaya lain.[23] Bahasa Inggeris, disebabkan perjanjian antarabangsa, ialah bahasa rasmi untuk komunikasi udara dan maritim.[24] Bahasa Inggeris merupakan bahasa rasmi untuk pelbagai entiti supranasional dan perbadanan antarabangsa seperti Kesatuan Eropah, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, ASEAN, Pertubuhan Persidangan Islam, Negara-Negara Komanwel, Kesatuan Afrika, Kesatuan Negara-Negara Amerika Selatan, Pertubuhan Negara-negara Amerika, Majlis Eropah, Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara, Perjanjian UKUSA, Pertubuhan Kepulauan Pasifik dan lain-lain. Bahasa Inggeris juga merupakan bahasa asing yang paling umum diajarkan di Kesatuan Eropah yang merangkumi 27 negara, iaitu diajarkan kepada 89% daripada pelajar sekolah rantau tersebut, mendahului bahasa Perancis yang mencatat 32%, majoriti penduduk Kesatuan Eropah berpandangan bahawa Bahasa Inggeris lebih penting daripada bahasa Perancis dalam kalangan bahasa asing, dengan 68% menyokong bahasa Inggeris daripada bahasa Perancis.[25] Dalam kalangan negara-negara Kesatuan Eropah yang bukan berbahasa Inggeris, terdapat bilangan besar penduduk yang dapat bertutur dalam bahasa Inggeris - terutamanya: 85% di Sweden, 83% di Denmark, 79% di Belanda, 66% di Luxembourg dan lebih daripada 50% di Finland, Slovenia, Austria, Belgium, dan Germany.[26] Buku-buku, majalah-majalah, dan surat akhbar bahasa Inggeris dapat dijumpai pada seantero dunia. Bahasa Inggeris merupakan bahasa paling umum dalam bidang Sains[23] , Science Citation Index telah melaporkan bahawa seawal 1997 95% artikel dan rencananya ditulis dalam bahasa Inggeris, hanya separuh daripadanya datang daripada penulis negara berbahasa inggeris. Pautan Luar    ء   Ethnologue report for English BBC - Radio 4 - Routes of English] Short Descriptions of the English Tenses LanguageMonitor - Watchdog on contemporary English usage What Does That Mean? A wiki based lexicon of English idioms from around the world English learning and pronunciation database AudioEnglish.net American Languages: Our Nation's Many Voices Online s) Anecdotes about the English language For those struggling with the peculiarities of the English language - you deserve a laugh! An overview of the English morphological system
Re-Romanization of English More than 20000 English words recorded by a native speaker Belajar Bahasa Inggeris Percuma Asas Pembelajaran Bahasa Inggeris Kamus    Oxford English Dictionary - The definitive record of the English language All free English dictionaries - Collection of many free English dictionaries Merriam Webster dictionary Cambridge Dictionary Titiland English Dictionary Freelang - French-English Dictionary made by Bertrand Cornu html) Longman English Dictionary English Definitions Hablaa English Dictionary Bacaan lanjutan  ء        Baugh AC and Cable T. A history of the English language (5th ed), Routledge, 2002 (ISBN 0-415-28099-0) Bragg, Melvyn The Adventure of English: The biography of a Language, Arcade Publishing, 2004. ISBN 1-55970-710-0 Crystal, David (1997). English as a Global Language, Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521- 53032-6. Crystal, D. The Cambridge encyclopedia of the English language (2nd ed), Cambridge University Press, 2003 (ISBN 0-521-53033-4) Halliday, MAK. An introduction to functional grammar (2nd ed), London, Edward Arnold, 1994 (ISBN 0- 340-55782-6) McArthur, T (ed). The Oxford Companion to the English Language, Oxford University Press, 1992 (ISBN 0-19-214183-X) Robinson, Orrin, "Old English and Its Closest Relatives", Stanford Univ Press, 1992 (ISBN 0-8047-2221- 8) Wikipedia Bahasa Inggeris, ensiklopedia bebas Edisi Bahasa Inggeris dari Wikisource Pautan Luar    ء   Faktor-faktor yang menyumbang kepada penguasaan bahasa Inggeris sebagai bahasa kedua di kalangan pelajar Cina di Johor Bahru Rujukan    1. English Adjective - Oxford Advanced Learner's Dictionary - Oxford University Press ©2010. 2. Nationalencyklopedin "Världens 100 största språk 2010" The World's 100 Largest Languages in 2010 3. "Future of English" (PDF). The British Council. Dicapai pada 24 August 2011. (page 10)
 4.        ٓ 5%D9%88%D8%B2)    5. Curtis, Andy. Color, Race, And English Language Teaching: Shades of Meaning. 2006, page 192. 6. "Ethnologue, 1999" Web.archive.org. Dicapai pada 2010-10-31. 7. CIA World Factbook Field Listing - Languages (World). 8. Languages of the World (Charts) Comrie (1998), Weber (1997), and the Summer Institute for Linguistics (SIL) 1999 Ethnologue Survey. Available at The World's Most Widely Spoken Languages 9. Mair, Victor H. (1991). "What Is a Chinese "Dialect/Topolect"? Reflections on Some Key Sino-English Linguistic Terms" (PDF). Sino-Platonic Papers. 10. Crystal, David (2003). English as a Global Language (ed. 2nd). Cambridge University Press. m/s. 69. ISBN 9780521530323., cited in Power, Carla (7 March 2005). "Not the Queen's English" Newsweek. 11. "U.S. Census Bureau, Statistical Abstract of the United States: 2003, Section 1 Population" (PDF). U.S. Census Bureau. halaman 59 pages. Table 47 gives the figure of 214,809,000 for those five years old and over who speak exclusively English at home. Based on the American Community Survey, these results exclude those living communally (such as college dormitories, institutions, and group homes), and by definition exclude native English speakers who speak more than one language at home. 12. "The Cambridge Encyclopedia of the English Language, Second Edition, Crystal, David; Cambridge, UK: Cambridge University Press, [1995] (2003-08-03)" sbn=0521530334). Cambridge.org. Dicapai pada 2010-04-21. 13. Population by mother tongue and age groups, 2006 counts, for Canada, provinces and territories-20% sample data Census 2006, Statistics Canada. 14. Census Data from Australian Bureau of Statistics e&topic=Language&) Main Language Spoken at Home. The figure is the number of people who only speak English at home. 15. Figures are for speakers of Nigerian Pidgin, an English-based pidgin or creole. Ihemere gives a range of roughly 3 to 5 million native speakers; the midpoint of the range is used in the table. Ihemere, Kelechukwu Uchechukwu. 2006. "A Basic Description and Analytic Treatment of Noun Clauses in Nigerian Pidgin. Nordic Journal of African Studies 15(3): 296-313. 16. Census in Brief page 15 (Table 2.5), 2001 Census, Statistics South Africa 17. "About people, Language spoken" Statistics New Zealand. Bancian 2006. Dicapai pada 2009-09-28. Periksa date values in: |date= (bantuan) (links to Microsoft Excel files) 18. Nancy Morris (1995). Puerto Rico: Culture, Politics, and Identity Praeger/Greenwood. m/s. 62. ISBN 0275952282. 19. Languages Spoken in the US National Virtual Translation Center, 2006. 20. U.S. English Foundation &TID=1), Official Language Research - United Kingdom.
21. "U.S. English, Inc" Us-english.org. Dicapai pada 2010-04-21. 22. [1] Language Policy Research Center 23. Ralat petik: Tag <ref> tidak sah; teks bagi rujukan Graddol tidak disediakan 24. "International Maritime Organisation" Imo.org. Dicapai pada 2010-04-21. 25. 2006 survey by Eurobarometer, in the Official EU languages website 26. "Microsoft Word - SPECIAL NOTE Europeans and languagesEN 20050922.doc" (PDF). Dicapai pada 2010-04-21. L · B · S Bahasa rasmi Pertubuhan Bangsa-bangsa Bersatu Arab • Cina • Inggeris • Perancis • Rusia • Sepanyol Sumber: Laman Rasmi PBB L · B · S Bahasa di Asia Tenggara Brunei Bahasa Melayu • Bahasa Inggeris Filipina Bahasa Cebuano • Bahasa Filipino • Bahasa Tagalog • Bahasa Tausug • Bahasa Kapampangan Indonesia Bahasa Indonesia • Bahasa Minangkabau • Bahasa Jawa • Bahasa Sunda • Bahasa Betawi • Bahasa Bali • Bahasa Banjar • Bahasa Manado • Bahasa Bugis • Bahasa Melayu • Bahasa Makassar • Bahasa Batak • Bahasa Aceh Kemboja Bahasa Cham • Bahasa Khmer Laos Bahasa Lao Malaysia Bahasa Malaysia/Melayu • Bahasa Inggeris • Bahasa Cina • Bahasa Tamil • Bahasa Iban • Bahasa Dusun • Bahasa Semai • Bahasa Kadazan • Bahasa Bajau Myanmar Bahasa Burma • Bahasa Mon Singapura Bahasa Melayu • Bahasa Inggeris • Bahasa Cina • Bahasa Tamil Thailand Bahasa Thai • Bahasa Yawi • Bahasa Isan Timor Leste Bahasa Tetum • Bahasa Portugis Vietnam Bahasa Vietnam • Bahasa Cham Diambil daripada Laman ini kali terakhir disunting pada 19:57, 15 Julai 2020. Teks disediakan dengan Lesen Creative Commons Pengiktirafan/Perkongsian Serupa; terma tambahan mungkin digunakan. Lihat Terma Penggunaan untuk butiran lanjut.


Malaysian Juurnai o/Law and Society 4 (2000) 87 - 108 Kebebasan Dan Hak-hak Asasi Di Bawah Perlembagaan Persekutuan - Satu Analisis Umum Dr Abdul Aziz Bari* ABSTRACT The ariicle discusses irends and problents pertaining to the issues of/undamental liberties or hurnan rights under the Federal Constitution ofMalaysia. Given this emphasis the articie does not provide detailed analyses or reviews of the constitutional provisions. statutes and case law on the issue. Instead the discussion highlights and characterizes the main trends in the statutory and case law and compares them with tlie ideals and /'oundations of the Constitution. This means that the problem is not so much about the provisions in the Constitution but rather with their implementation. namely the way the legislation and the court Jlesh them out in detail. In the process the article attempts to offer some insights over the understanding, commitments and attitudes among members of the Executive. Legislature and Judiciary on human rights. The article also raises issues with SUHAKAM. the newly-eslablished commission on human rights particularly its ability and relevance in the enhancement of human rights provisions. The article argues that most ofthe basic notions ofhuman rights are ofuniversal nature and dismisses the allegalions that they are Western-inspired. The author contends that some ofthe/undamentals are even rooted in the divinely inspired precepls. These are inleresting. as modern constitutions are the manifestations of democracy and the ideals of constitutionalism; a character that is essentially secular and worldly. Given the scenario in Malaysia the article proposes a re-education on the subject and, if necessary, a new constitutional settlement. as they are indispensable in the enhancement of human rights proyision. PENGENALAN Kcbcbasan adalah scbahagian daripada hak-hak manusia yang bersifat asasi. Semua agama, tradisi. negara, tamadun dan pcrlcmbagaan mengiktiraf kenyataan ini. Di Malaysia scbahagian daripada hak-hak terscbut tcrkanun di dalam Bahagian Dua Perlembangaan Persekutuan. Bagaimanapun, pada praktiknya tidak semua daripada hak-hak tersebut benar-bcnar signiHkan kcrana tcrdapat sckatan-sckatan yang kelihatan melampau dikcnakan. Ini kerana meskipun sckatan-sekatan tersebut - yang dikenakan oleh statut-statut tcrtentu - dibcnarkan olch pcrlcmbagaan, pada 87
88 Journal o/Law and Society 4 hakikatnya undang-undang yang berkenaan telah mcnafikan hak-hak yang sangat asasi dan penting buat sesebuah demokrasi 1 . Keadaan terscbut mcninibulkan tanggapan bahawa perlembagaan hanya agung pada teorinya sahaja. Boleh dikatakan bahawa masalah yang wujud han ini scbenamya berpunca danpada kctiadaan arah dan faisafah bagi mcnjamin pengekalan hak-hak berkenaan dalam bentuk yang bermakna. Dalam hal ini Suruhanjaya Rcid kclihatan bersalah kerana tcrlalu yakin bahawa kebebasan asasi telah memiliki asas yang kukuh di negara ini. W alaupun begitu kerangka perlembagaan tidak seratus pcratus bersalah kerana apa yang dilihat sebagai pcngikisan atau penatlan hak-hak berkenaan, khususnya akhir-akhir ini, turut berpunca daripada kurangnya kctahaman tcntang sifat dan pcntingnya hak-hak berkenaan, khususnya dalam kontcks demokrasi dan tabii manusia sebagai insan yang tinggi darjatnya. Sesuai dengan judulnya tulisan ini tidak menumpukan perbahasannya kepada pcruntukan atau kes-kcs yang relevan; sesuatu yang telah dilakukan olch kebanyakan pcnulis. Sebaliknya makalah im bertujuan mcmbuat analisis umum; sebuah kupasan bersifat makro yang hendak mcmbcri gambaran menyeluruh tcntang scnario semasa; terutamanya kerangka perlcmbagaan dan amalan yang ada. Ini tcrmasuklah perkembangan mutakhir yang belaku tcrmasuk penubuhan Suruhanjaya Hak Asasi Manusia (SUHAKAM) turut disentuh bagi menycdiakan analisis terkini tentang aspek-aspck kcbebasan asasi di Malaysia. HAK ASASI - PENGERTIAN DAN SIGNIFIKANNYA Hak asasi atau yang lebih dikenali dengan hak asasi manusia boleh didefinisikan sebagai sckumpulan hak-hak yang dianggap asas dan penting; yang tidak boleh dinafikan: ia dianggap sebagai sesuatu yang mendasar. Tanpa hak-hak ini manusia mungkin tidak dapat mengcmbangkan potensi kemanusiaannya. Hak-hak asasi merangkumi segcnap aspek; baik jasmani mahupun rohani 2 . Perlu ditegaskan bahawa oleh kcrana hak-hak ini dianggap sebagai wujud atau timbul bersama- sama dengan kewujudan manusia, khususnya bagi sesiapa yang mempunyai agama, adalah sesuatu yang dianugerahkan oleh Pencipatanya. Dengan kata lain hak-hak tersebut bukanlah ihsan pemenntah atau pcnguasa awam. Hakikat ini perlu ditegaskan kcrana nantinya ia dapat membantu kita menilai samada sckatan-sekatan atau penafian-pcnafian yang dikcnakan terhadap hak-hak asasi itu wajar atau scbalikanya. Walau apa pun tafsiran atau definisi hak-hak asasi manusia, perlu dinyatakan di sini bahawa penteijemahan sebenar prinsip-prinsip umum hak asasi itu boleh berubah mengikut masa, tempat dan juga agama 3 . Dengan itu scsuatu yang Ddak dianggap asasi pada suatu masa mungkin menjadi asasi dan penting pada masa dan tempat yang lain. Ini dijelaskan oleh apa yang hari ini disebut sebagai hak untuk hidup dalam persekitaran yang bebas daripada pencemaran alam yang lima puluh tahun dahulu tidak dianggap penting. Bagaimanapun dalam tcmpoh sedekad yang lalu suasana keh idupan yang bebas daripada pencemaran itu kian dianggap penting. 4 Mengingat kepada kenyataan ini mungkin boleh
KtMustoi Fkm I iak-hak /Luu' Di Ba\\uft /'erL.tnlu^aan PitMktanan - Scitu /Uuiksts Urrtum dikatakan bahawa apa yang disifatkan sebagai asasi itu mungkin juga perlu mengambdkira samada ia adalah sesuatu yang bolch ditcrima oleh kescluruhan masyarakat. Diperingkat antarabangsa hak-hak ini terkanun dalam dokumen yang dipanggil Pcrisytiharan Sejagat mengcnai Hak-hak Asasi Manusia 1948.' Perisytiharan ini pcnting kcrana ia dianggap mendasari falsafah Pertubuhan Bangsa- Bangsa Bersatu (PBB) yang ditubuhkan pada 1945. la masih dianggap penting sehingga ke hari ini dan sering menjadi rujukan dan piawai .buat pcrlcmbagaan- perlembagaan kebanyakan negara di dunia. Meskipun dipcringkat antarabangsa6 Hropah dan dunia Islam* beberapa dokumcn penting mengenai hak-hak asasi manusia tclah diisytiharkan selepas 1948 Perisytiharan Sejagat mengenai Hak-hak Asasi Manusia 1948 masih dianggap sebagai rujukan utama. Salah satu sebab mengapa ia masih dianggap pcnting ialah sifatnya yang tidak ntengikat ke atas negara-negara anggota PBB. Ini dibuktikan dengan sikap berkecuali Arab Saudi tcrhadap pcruntukan yang mengi/inkan kebcbasan menukar agama. Dengan kata lain perisytiharan bcrkcnaan, meskipun mengambil nada yang tegas berhubung dengan hak-hak asasi, mcnghormati kelainan budaya, agama dan fahaman politik; yakni faktor-faktor yang boleh inembe/akan penekanan dan pertcijemahan prinsip- prinsip hak-hak asasi manusia di peringkat nasional. Sebab itu suara-suara yang mendcsak kajian semula kandungan perisytiharan berkenaan tidak menghasilkan apa-apa susulan. Apatah lagi apabila retorik-retorik berkcnaan dijcritkan oleh pemimpin-pemimpin dunia ketiga yang rekod hak-hak asasi mereka tidak begitu baik. Umumnya laungan-laungan tersebut di suarakan oleh pemimpin-pemimpin negara-negara membangun yang merasakan bahawa prinsip-prinsip dalam perisytiharan berkenaan boleh menggugat kcdudukan mereka9 . Perbincangan mengcnai hak-hak asasi pcrlu dilakukan dalatn konteks kcberperlembagaan (constitutionalism) dan konsep-konsep lain 10 yang lahir daripadanya; terutamanya kedaulatan undang-undang". Kedaulatan undang- undang tidak harus difahami secara harriah kerana ia sebenamya sarat dengan nilai. Sebab itu orang sering membe/akan antara kcdaulatan undang-undang atau rule oflaw dcngan kawalan oleh undang-undang yakni rule by law. Kcdaulatan undang-undang mengungkapkan undang-undang yang adil dan saksama scdangkan kawalan undang-undang atau rule by law Icbih bcrtumpukan kepada undang-undang yang bersifat positif, yang tidak semcstinya adil dan saksama. Ini dapat diterangkan dcngan merujuk kepada undang-undang atau statut yang diluluskan oleh Parlimen tetapi zalim dan tidak adil. Unsur-unsur keadilan dalam kedaulatan undang-undang dibayangkan olch tuntutan-tuntutan konsep tersebut. Menurut A.V. Dicey 11 kedaulatan undang-undang menuntut ; (a) bahawa semua tindakan pihak berkuasa awam pcrlu di sokong oleh undang-undang dan semua pegawai awam adalah bertanggungjawab kepada mahkamah atas tindakan-tindakan yang mcnyalahi undang-undang, (b) bahawa tidak boleh wujud budibicara yang terlalu luas pada tangan pegawai-pegawai awam, (c) bahawa scmua warganegara berhak mendapat perbicaraan yang adil di mahkamah yang bcbas dan (d) bahawa semua warganegara bcrhak mendapat layanan yang sama di sisi undang-undang. 89 ,
90 Journal ofLaw and Society 4 KEBEBASAN ASASI 1)1 BAWAH PERIJEMBAGAAN PERSEKUTUAN- DAS.AR-DASAR DAN MASALAHNYA Apa yang disebut scbagai hak-hak asasi manusia terkandung dalam Bahagian 2, di bawah tajuk Kebcbasan Asasi. Agak malang apabiia bahagian sepenting ini tidak di iringi oleh sebarang talsaiah atau landasan. Suruhanjaya Reid, yang mcnyediakan laporan dan perakuan bagi perlembagaan. kelihatannya, tidak berasa perlu untuk berbuat demikian. Im kerana suruhanjaya tersebut kelihatan begitu yakin bahawa hak-hak berkcnaan telah berakar dcngan kuat di Tanah Melayu (waktu itu) 13 Suruhanjaya berpendapat bahawa tidak perlu diberikan kedudukan seperti yang di minta oleh bcbcrapa kalangan yang berasa bimbang terhadap kedudukan dan masa depan hak-hak berkenaan 14 . Melihat kepada apa yang berlaku setelah lcbih 40 tahun negara merdeka, temyata jangkaan Suruhanjaya Reid meleset. Apa yang dikatakan kebebasan asasi tidak bersifat asasi lagi pada praktiknya. Begitu juga dengan kedudukan hak- hak tcrscbut yang dikatakan istimewa dan terjamin. 15 Parlimen dan eksekutif temyata, bukan sahaja berupaya mengurangkan signifikan hak-hak dibawah Bahagian 2 dengan begitu mudah sekali, tetapi juga tidak menampakkan komitmen yang wajar terhadap pcmeliharaan hak-hak tersebut. Apa yang berlaku sctakat ini ialah meskipun peruntukan-peruntukan berkenaan kekal, pada praktiknya apa yang dipanggil kebebasan asasi itu tidak banyak bermakna kerana pelbagai akta telah diluluskan untuk membataskan kandungan dan implikasi peruntukan-peruntukan tersebut. Tidak keterlaluan jika dikatakan bahawa hak-hak itu kini hanya bersifat akademik; yakni wijjud sebagai tontonan sedangkan pada perlaksanaannya tidak banyak faedah yang boleh dinikmati oleh rakyat, khususnya yang berpendapatan rendah. Ini menyebabkan orang berfikir : apakah yang dikatakan kcbcbasan asasi itu benar-benar asasi pada praktiknya? Kedudukan dalam Perlembagaan Malaysia amat berbeza dcngan kedudukan di Amerika, di mana pindaan yang mempunyai kcsan mengurangkan hak-hak asasi tidak diizinkan langsung. 16 PERUNTUKAN MENGENAI KEBEBASAN ASASI - ANALISIS RINGKAS Bahagian ini cuba menyorot secara sepintas lalu hak-hak dibawah perlembagaan dan kenyataannya dalam kehidupan seharian: apakah hak-hak bcrkenaan masih dapat dinikmati oleh rakyat atau sebaliknya. Oleh kerana setiap peruntukan mempunyai aspek-aspek menarik yang tersendiri apa yang dipaparkan di sini ialah aliran-aliran yang dominan bagj penmtukan-peruntukan berkenaan. Periu dijelaskan bahawa tema yang memandu analisis ringkas ini ialah demokrasi dan keberperlembagaan; terutamanya kcperiuan rakyat terbanyak mengambii bahagian dalam pembuatan keputusan, ketelusan dan akauntabiliti. Perlu di sebut terlebih dahulu bahawa hak-hak yang terkandung di dalam perlcmbagaan tidak semuanya boleh dinikmati oleh semua orang. Sebahagian .
Ai&Aiww Dan Hak-Juk Ascni Di Bauah P&kwtbtopan Persehm&n - Sau Amksis iha/m daripada hak-hak berkcnaan hanya boleh dinikmati oleh warganegara Malaysia sahaja. Ini diwajar disebut kerana sclain menunjukkan kepentingan status kewarganegaraan di Malaysia kedudukan itu turut memberi bayangan tentang apakah yang dikatakan ‘hak asasi' di Malaysia. Dengan kata lain sesuatu yang dijamin untuk semua orang - warganegara atau sebaliknya - boieh dikatakan scbagai bcnar-benar penting dan asasi. Perlu juga discdari bahawa hak tcrsebut tidak bersifat mutlak: perlembagaan mengizinkan sckatan dikenakan ke atas hak- hak yang dikanunkan di bawah Bahagian Dua ltu. Dalam pada itu ada juga peruntukan-peruntukan yang dikecualikan daripada operasi bahagian terscbut. Ini adalah satu lagi ciri penting sclain pemisahan antara warganegara dan orang asing yang disebut tadi. Selain itu peruntukan-peruntukan di bawah bahagian ini boleh digantung oleh bahagian dan peruntukan lain dalam perlcmbagan. Ini scmua dengan sendirinya menimbulkan persoalan tentang sejauh mana asasinya hak-hak tersebut. Dari segi tafsiran ciri-ciri ini turut mcnyulitkan pemahaman dan pelaksanaan hak-hak asasi di Malaysia. Sebab itu penggunaan kaedah tafsiran harfiah perlu digunakan dengan bcrhati-hati; yakni dcngan cara yang tidak menyebabkan peruntukan-peruntukan berkenaan hilang signifkan dan maknanya. Perkara 5- Aspek-aspck Kebebasan Diri dan Ruang-lingkupnya Peruntukan di bawah Perkara 5 Perlembagaan Persekutuan mcmperincikan apa yang disebut sebagai kebcbasan diri. Peruntukan ini menyatakan bahawa "Tiada seseorang pun bolch diambil nyawanya atau dilucutkan kebebasan dirinya kecuali menurut undang-undang." Perkara 5 juga menyatakan hak untuk mendapatkan habeas corpus ; yakni perintah mahkamah untuk membebaskan seseorang yang ditahan sccara tidak sah di sisi undang-undang. Perkara tersebut juga menyatakan bahawa seseorang yang ditahan perlu diberitahu sebab mengapa ia ditangkap. Ia juga membenarkan orang berkenaan berunding dengan scorang pcguam yang dipilih olehnya. Perkara 5 juga, antara lain, turut menyatakan bahawa 44 jika seorang itu ditangkap dan tidak dilepaskan, maka orang itu hendaklah dibawa ke hadapan seorang majisteret dengan segera Meskipun peruntukan ini bermula dengan penetapan hak terhadap semua orang, sedikit demi sedikit, sclcpas merdeka, pclbagai sekatan diluluskan oleh parlimen dan dalam peruntukan sckarang salah satu proviso kepada peruntukan ini menyatakan bahawa mercka yang bukan warganegara tidak bolch menuntut hak yang sama 17 . Ini bermakna pendatang asing tidak dapat mempertikaikan tindakan mcnahan mereka oleh pihak berkuasa. Secara tidak langsung ini, yang merupakan pindaan yang dilakukan selepas merdeka, menandakan sejauh mana hak di bawah peruntukan ini benar-benar asasi pada amalannya. Di negara-negara yang maju tidak banyak perbezaan antara w'argancgara dengan orang asing; sesuatu yang mcnckankan komitmen terhadap kesaksamaan dan keadilan. Dalam pada itu mahkamah juga tidak menunjukkan pcndekatan yang krcatif dalam menangani kes-kcs di bawah pcruntukan ini. Ungkapan 4‘undang-undang" di bawah peruntukan ini dibataskan kepada undang-undang yang diluluskan oleh 9 1
. Journal of Law and Society 4 92 parlimen: bagi mahkamah persoalan keadilan adalah persoalan politik yang tidak harusdibawa kepadanya 11 . Melihat kepada aliran keputusan-keputusan mahkamah hak mcndapatkan habeas corpus boleh dikatakan akademik kcrana pihak berkuasa hanya perlu menunjukkan bahawa mereka mcmpunyai kuasa yang sah untuk membuat tahanan 19 . Perlu discbut. bagaimanapun. bahawa hak ini pun sudah tidak begitu signillkan di United Kingdom sendin 20 . Ini kerana hak terhadap habeas corpus terpaksa dilihat dalam konteks kuasa polis dan mahkamah di sana kelihatannya sudah menunjukkan sikap kurang bersimpati terhadap pcrmohonan . Selain itu permohonan itu juga mcngambil masa yang lama dan sering dihambat itu oleh pelbagai syarat-syarat yang begitu remeh dan teknikal; senario yang membezakan apa yang wujud sckarang dengan suasana di mana hak itu mula diiktiraf ratusan tahun dahulu. Cuma perlulah kita menyedari bahawa di negara tersebut tidak banyak undang-undang yang sifatnya menyekat dan tidak dcmokratik. Dalam pada yang sama hak untuk dibela oleh peguam juga tidak banyak signi f ikannya kerana la tcrpaksa dilihat dalam konteks tugas polis dan mahkamah kelihatannya lebih memberi ruang untuk agensi tersebut 22 . Pendekatan ini berbeza dengan pendekatan yang diambil oleh negara-negara Komanwel lainnya. Secara keseluruhannya bolehlah dikatakan bahawa mahkamah tidak mcnganggap kebebasan diri sebagai sesuatu yang asasi di sini. Sikap ini memberi gambaran bagaimana sikap dan persepsi mahkamah bolch membcri kesan - baik positif dan sebaliknya - terhadap ruang-lingkup hak-hak asasi. Sekiranya undang-undang yang ada kctat sekalipun ia tidak membcri kesan yang negatif sckiranya mahkamah bersedia memberikan tafsiran yang liberaj. terhadap peruntukan-peruntukan berkenaan. Sesekali ada juga mahkamah memperlihatkan pendekatan yang kreatiP Bagaimanapun ini tidak scpcnuhnya selaras dengan kehendak perlembagaan kcrana ia tidak selari dengan peruntukan atau prinsip lain yang lcbih penting 24 21 . Perkara 6- Larangan terhadap Keabdian dan Kerja Paksa Perlembagaan Persekutuan melarang keabdian dan kerja paksa. Bagaimanapun peruntukan ini belum pemah menjadi pertikaian di mahkamah. Dengan itu tidak diketahui setakat mana ia bcrkesan atau sebaliknya. Walau apapun ada pendapat yang menyatakan bahawa meskipun larangan terhadap keabdian dan keija paksa jelas pemntukan ini masih tidak mencukupi 25 . Sama ada ini betul atau tidak apa yangjclas ialah sewaktu timbul laporan-laporan mengenai layanan buruk terhadap buruh asing khususnya pembantu rumah tidak nampak bagaimana peruntukan di bawah Pcrkara 6 ini boleh memberi perlindungan 26 . Pcruntukan berkenaan kelihatannya cuma berguna untuk menyekat atau mencabar tindakan pihak berkuasa supaya tidak sah 27 dan seumpamanya sedangkan pihak yang menanggung penderitaan tidak mendapat apa-apa.
. Acbduscti Lkm Hok-huk ,4vcsi LX Hjhu/i Pcrkmh^jiian Persdojtuan - Satu Analisis Umuni 93 Pcrkara 7 - Hak untuk mendapat perlindungan daripada (Jndan|>-undan{> Jenayah berkuatkuasa kcbclakangan dan Pcrbicaraan bcrulang Pcruntukan ini mengkanunkan pnnsip Common Law Inggcris 2 ' tentang perlindungan daripada undang-undang jenayah yang berkuatkuasa kcbelakangan dan pembicaraan berulang. Ini bcrmakna seseorang itu tidak boleh di bicarakan atas sesuatu yang tidak menjadi kesalahan semasa ia dilakukan. Seseorang juga tidak boleh di bicarakan sekali lagi setelah dia dibebaskan oleh mahkamah. Sctakat ini peruntukan ini tidak begitu banyak signiHkannya kerana mahkamah mcngambil pendekatan yang terlalu teknikaP sehingga menyebabkan sukar untuk mendapat perlindungan di bawah pcruntukan ini. Oalam keadaan di mana kesilapan tidak berpunca daripada yang dituduh pun - yang rncnyebabkan perbicaraan menjadi udak sah - pendekatan demikian masih digunakan 10 . Melihat kepada aliran dalam keputusan-keputusan itu boleh dikatakan bahawa mahkamah tidak cuba mcnyclami maksud dan falsafah asal doktrin common law yang telah diakui olch pcrlembagaan itu. Pcrkara 8 - llak sama rata di sisi Undang-undang Hak sama rata di sisi undang-undang yang discbut oleh peruntukan ini adalah antara prinsip scjagat yang discbut oleh banyak instrumen hak-hak asasi dunia. Prinsip kcsamarataan ini sering sinonim keadilan itu scndiri. Di bawah peruntukan ini pcrbezaan agama, kaum, kcturunan atau tempat lahir tidak boleh menjadi kriteria bagi jawatan atau pckerjaan di bawah sesuatu pihak berkuasa awam. Bagaimanapun sama seperti peruntukan-peruntukan yang sebelumnya mahkamah mengambil pendekatan yang sempit; tidak libcral dan umumnya bersifat polisi schingga tidak banyak cabaran yang berjaya di bawah peruntukan ini. Dalam hubungan ini mahkamah semacam dapat menyelami maksud asal peruntukan bcrkenaan dan kes-kes sctakat ini semacam menunjukkan keputusan yang diwamai oleh polisi 11 Walaupun begitu sesekali, apabila pelaksanaan prinsip kesaksamaan tidak menyentuh hal-hal yang sensitifdi sisi perlembagaan, mahkamah dcngan lantang mengutuk apa yang dilihatnya scbagai tidak saksama itu" . Pcrkara 9 - Larangan buang negeri dan kcbebasan bergerak. Prinsip umum yang disebut oleh peruntukan ini menyatakan bahawa "Tiada scscorang warganegara pun boleh di buang negeri atau ditahan masuk ke dalam Persekutuan**. Mungkin boleh dihujah bahawa ada keadaan-keadaan di mana pcruntukan ini boleh atau perlu dibaca bersama dengan pcruntukan-pcruntukan . Walau lain. Ini tennasuk peruntukan mcngenai hak terhadap kebebasan beragama 11 apapun sebagaimana peruntukan-pcruntukan lain hak ini juga tidak mutlak dan boleh disckat; tcrmasuk dalam konteks Sabah dan Sarawak yang mempunyai kedudukan istimewa dalam persekutuan M . Hak untuk bebas bergerak ini turut mcmpunyai kaitan dengan integrasi nasional 11 .
94 Jounml of Lq\\' and Society 4 Perkara 10 - Hak untuk bersuara, berhimpun secara aman dan menubuhkan persatuan Pcruntukan ini mcnyatakan hak-hak yang buat masa ini begitu banyak diperkatakan oleh orang ramai. Secara umum peruntukan ini menyatakan bahawa warganegara Malaysia "adalah berhak (untuk) bebas bercakap dan mengeiuarkan fikiran". Mereka juga 44berhak berhimpun secara aman dan dengan tidak bersenjata" Perkara 10 juga menyebut bahawa 44semua warganegara adalah berhak menubuhkan persatuan". Peruntukan ini sangat pcnting di sisi demokrasi kerana ia mcngkanunkan hak-hak yang amat asasi dalam demokrasi. Contohnya kebebasan akhbar adalah lanjutan daripada hak mengenai kebebasan bercakap dan mengeluarkan fikiran. Bagaimanapun ini tidak wnjud di Malaysia kerana para penulis dan penerbit umumnya tertakluk kcpada ihsan penguasa untuk berbuat demikian; suatu fenomena yang kelihatanjika kita teliti peruntukan-peruntukan dalam Akta Penerbitan dan Mcsin Cetak 1984 56 . Selain itu ada juga undang-undang tentang hasutan dan rahsia rasmi 37 . Kesan daripada semua statut ini ialah betapa perbahasan umum - dalam ertikata yang sebcnar - begitu sukar diadakan. Begitu juga dengan hak untuk berkumpul secara aman'* ; yang dinafikan mclalui kcwujudan undang-undang yang mewajibkan permohonan permit di bawah Akta Polis 1967. Kuasa ini diberikan secara mutlak: pihak bcrkcnaan tidak perlu mcmbcri scbab atau mcnjustifikasikan larangan mereka berdasarkan alasan-alasan yang dinyatakan oleh perlembagaan. Hak ketiga, yakni hak untuk menubuhkan persatuan, juga sudah disekat dan apa yang asalnya dikatakan hak itu sudah menjadi ihsan apabila pihak bcrkuasa diberi kuasa yang luas untuk melulus, menggantung atau mengharamkan pertubuhan-pertubuhan di bawah Akta Pertubuhan 1972. Perlu ditegaskan bahawa ketiga-tiga kumpulan hak di bawah Perkara 10 ini adalah hak- hak yang amat penting dalam proses demokrasi. Sukar hcndak dibayangkan bagaimana sebuah demokrasi bolch beroperasi sebagaimana scharusnya tanpa ketiga-tiga hak yang mendasar ini. Ketiga-tiga hak ini adalah landasan dan saloran yang amat penting yang sekaligus berfungsi mengelakkan politik yang bercirikan keganasan. Dengan kata lain kebebasan bersuara, berhimpun dan berpersatuan tidak boleh dinafikan sekiranya kita mahu memanggil sistcm kita scbuah dcmokrasi yang tulcn. Kesemua sekatan dan undang-undang di atas mcmang dijustifikasikan dengan segala macam alasan yang muluk dan indah. Bagaimanapun pada praktisnya kebanyakan sekaian-sekatan itu digunakan untuk mcnyulitkan perbahasan dan perbincangan yang sihat; yang selaras dengan tuntutan demokrasi tentang kctclusan dan akauntabiliti. Sudah tcntulah fenomena sedemikian meletakkan pihak bcrkuasa di bawah mikroskop; sesuatu yang tidak menyenangkan mereka. Salah satu hujah yang sering kedengaran ialah betapa hak-hak untuk bcrhimpun, bersuara dan berpersatuan di bawah Pcrkara 10 ini scring dianggap sebagai sesuatu yang mewah; yang hanya relevan di negara-negara yang maju. Negara ini, sebagai negara yang masih membangun, tidak memeriukannnya kerana rakyat lebih mcmerlukan hak untuk pembangunan; mendapatkan hal-hal yang dianggap asas. Ini kurang tepat. Yang pcrtama di mana-mana pun, di Timur maupun
KlMuslm Lkm Hak-hakAsasi Di Bawah Perlemtogaan P&sekim&n - Sdtu .4nalisis Umum di Barat, kemiskinan dan kcmunduran teiap wujud. Justeru itu kemakmuran yang merata boleh dikatakan sebagai utopia. Scbab itu tidak ada sebab mcngapa hak untuk bersuara harus dinafikan. Yang keduanya pembangunan perlu dikaitkan dengan pembangunan msan. Walhasil konsep hak-hak asasi itu sendiri turut berkait rapat dengan pembangunan kerohanian. Selain itu, kalau sekiranya diandaikan benar bahawa apa yang diperlukan oleh rakyat Malaysia ialah pembangunan, hak ini pun sebenamya sukar untuk dipisahkan danpada hak untuk bersuara. Tidakkah ia perlu sekiranya pembangunan dinarikan atau tidak seimbang? Atau pun apabila pembangunan diben atas pertimbangan kronisme dan seumpamanya? Selain itu, bagi penduduk-pcnduduk di kawasan setinggan umpamanya, tidakkah kebebasan bercakap dan berhinipun itu perlu apabila dengan tiba-tiba kawasan kediaman mcreka dirampas? Itulah sebabnya hujah yang mcndakwa bahawa hak untuk bersuara tidak relcvan bagi masyarakat membangun sebcnamya adalah j>ercubaan tersembunyi untuk mengesahkan penekanan dan penindasan 1 '. Perkara 1 1 dan 12 - llak mengenai kebebasan berugama dan pelajaran Menurut peruntukan ini, "tiap-tiap orang adalah berhak menganuti dan mengamalkan ugamanya" disamping mengembangkannya setakat yang diizinkan oleh perlembagaan. Kebebasan ugama di bawah peruntukan ini turut mengiktiraf hak seseorang untuk tidak di paksa membayar apa-apa cukai bagi maksud sesuatu ugama yang lain daripada ugamanya sendiri. Perkara 1 1 juga menyatakan hak kumpulan ugama untuk mengumskan hak-ehwal ugama tersebut. Ini merangkumi peTiubuhan yayasan, khairat serta pemilikan harta. Boleh di katakan bahawa hak kebebasan bcrugama di bawah Perkara 11 bcrkait dengan Perkara 12 yang mcnyentuh mengenai hak-hak berkcnaan dengan pelajaran. Perkara 12, bertentangan dengan langgapan setengah orang, bukan tentang hak asasi tcntang pendidikan. Sebaliknya ia lebih merupakan kendaraan buat hak-hak yang dikanunkan oleh Pcrkara 1 1. Setakat ini pendekatan yang diambil oleh mahkamah tidak sepenuhnya selaras dengan kehendak peruntukan berkenaan. Jika dibaca peruntukan umum Perkara 1 1 agak jelas bahawa semua orang - warganegara atau sebalik, Islam atau tidak - berhak mendapat layanan yang sama. Bagaimanapun orang-orang Islam setakat ini scmacam tidak mendapat layanan sedemikian di bawah peruntukan . Mungkin boleh dihujah bahawa hak kebebasan beragama di Malaysia perlu ini dibaca dalam konteks kerangka periembagaan yang meletakkan Islam sebagai agama rasmi yang berhak, berdasarkan sejarah dan keadaan sosio-politik negara ini mendapwit layanan yang lebih sedikit daripada agama-agama lain42 . Seperti yang disebut di atas hatta Perisytiharan Hak-hak Asasi Sejagat 1948 tidak menctapkan hak im sehaga i sesuaru yang pcrlu diterima oleh semua negara tanpa sebarang syaraL 40 95 41 ,
96 Journal ofLaw and Society 4 l>c rkara 13 - llak terhadap llarta peruntukan terakhir dalam Bab 2 ialah Perkara 13 yang memuatkan hak tcrhadap h 3 rta. Menurut peruntukan ini "tiada seseorang pun boleh di lucutkan hartanya ^ecuali mengikut undang-undang". Perkara 1 3 juga menyatakan bahawa undang- utidang yang mengambil harta scseorang mesti mcnyediakan "pampasan yang ^encukupi". Tatsiran mahkamah kc atas peruntukan ini menarik kerana meskipun ja mcnyerahkan pembuatan keputusan kepada kerajaan 41 , ia tunit membenarkan ^jjk-hak yang tidak diakut dengan jelas oleh undang-undang; contohnya hak orang aS li untuk hidup dalam habitat asal mereka*4 . Pcrkembangan terbaru dalam sains j 3 n teknologi kelihatannya boleh ditangani oleh peruntukan ini. ini termasuklah .jpa yang discbut sebagai harta intelek itu. Setakat ini konsep harta di bawah pcrkara 13, sekurang-kurangnya pada mahkamah tempatan, tidak disempitkan ^epada hartanah sahaja45 , Scperkara yang jelas berhubung dengan pcruntukan-peruntukan di bawali yahagian Dua ialah bctapa kurangnya komitmen dan krcativi mahkamah-mahkamah jjjta dalam melaksanakannya. Meskipun setiap hakim bersumpah "untuk iiiempcrtahankan perlenibagaan"*6 sewaktu dilantik komitmen dan kcbcranian dalam kCs-kes yang berhubung dengan Bahagian Dua tidak banyak kelihatan. Ini disebut jjcrana badan kehakiman adalah bcntcng terakhir buat ideal peruntukan-perunlukan pc rkenaan. Jika demikian keadaannya adalah sukar untuk mengharapkan ruang- lingkup pcruntukan-peruntukan berkenaan dapat diperluaskan. Ini kerana jika ruang yang ada pun sudah disempitkan apalagi hak-hak yang tidak disebut secara jelas 0 leh peruntukan-peruntukan berkenaan. PKRANAN PARLIMEN, EKSEKITIF DAN MAHKAMAI I DAN KESANNk A Bahagian ini cuba melihat dan mcnganalisis bagaimana cabang-cabang pemcrintahan di atas telah memainkan peranan mereka dalam perlaksanaan penmtukan-peruntukan mcngenai hak-hak asasi di Malaysia. Ini dapat menerangkan apakah kenyataan yang ada hari ini berpunca daripada kelemahan peruntukan perlembagaan atau cara Parlimen, Eksekutif dan Mahkamah memainkan peranan mereka selama ini. Mungkin berfaedah untuk dijelaskan bahawa dalam demokrasi pcrparlimen seperti Malaysia doktrin perasingan kuasa (doctrine of separation of powers) tidak dilaksanakan sccara seratus peratus47 . Parlimen dan eksekutif tidak jjpisahkan kerana ahli jemaah-jemaah menteri (kabinet) mesti dilantik daripada kalangan ahli-ahli Dewan Rakyat atau Dewan Negara. Mcngcnai mahkamah pula nreskipun ia diasingkan daripada kedua-dua cabang tadi, hakim-hakim pada hakikatnya dilantik olch pihak eksddutri"* . Hubungan-hubungan ini perlu disedari ^erana ia penting bagi kita memahami bagaimana suatu cabang pemerintahan itu poleh terpengaruh atau dipengaruhi oleh badan yang lain 49 . Cara Parlimcn membataskan ruang-lingkup peruntukan-pcruntukan yang Ji sebut di atas secara langsung memberi kesan kcpada hak-hak asasi di Malaysia.
KiMusan Dcoi Hak-hak Ascea Di Bcn\a/t Perionha^Mm PirsLknaun - SlBu .4naltsts Unutn Wujudnya undang-undang scperti Akta Hasutan 1948, Akta Penerbitan dan Mesin Cctak 1984, Akta Pertubuhan 1972, Akta Polis 1967, Akta Rahsia Rasmi 1972 dan seumpamanya telah menyebabkan hak-hak yangdi sebut tadi tidak begitu bcrmakna pada praktiknya. Akta-akta berkenaan menyebabkan hak-hak yang sepatutnya asasi itu menjadi sesuatu yang seolah-olah 'hadiah' atau 'kumiaan' dari pihak pemerintah. Secara umum tidak salah jika dikatakan bahawa kedudukan perlembagaan sebagai undang-undang yang tertinggi tidak begitu kelihatan dalam sebuah persekitaran yang dipenuhi oleh statut-statut scdemtkian. Contohnya, hak mcnubuhkan persatuan atau berhimpun secara aman perlu dt beri izin terlebih dahulu oleh pemerintah. Di sinilah terletaknya kepcntingan peranan, kefahaman serta komitmen Parlimen dan Eksekutif dalam soal hak-hak asasi. Mengcnai kchakiman pula cara hakim-hakim mentafsirkan undang-undang turut membcn kesan kepada ruang-lingkup kcpada peruntukan-peruntukan dalam perlembagaan dan undang-undang. Latarbelakang dan cara berikir hakim-hakim cukup pcnting di sini. Faktor-faktor ini harus di ambilkira kerana peruntukan- peruntukan tadi perlu ditafsir dan fungsi ini bukan sesuatu yang mekanikal. Apa yang dianggap sebagai menghasut dan sensitif ketika negara masih dibelenggu oleh ancaman subversif komunis tidak harus kekal sckarang: tafsiran pcrlembagaan harus berubah sesuai dcngan masa dan tidak harus dikekang oleh doktrin duluan sebagaimana undang-undang lain sepcrti kontrak, keluarga dan seumpamanya. Agak jelas bahawa selain daripada wujudnya statut-statut tadi tafsiran-tafsiran mahkamah setakat ini tidak membayangkan sikap yang liberal dan progresif. Akibatnya peruntukan-peruntukan mengcnai kebebasan diri 50 dan kebebasan bersuara, umpamanya, tidalc lagi begitu bermakna. Setakat ini mahkamah belum bersedia untuk mengambil pcranan aktif dalam memberikan tafsiran yang lebih adil dan mcndekati falsafah umum kebebasan asasi itu sendiri.*' Perlu di sebut bahawa selain daripada cara dan tanggapan institusi- institusi tadi memainkan pcranan mcrcka, hak-hak asasi manusia di Malaysia sentiasa berdepan dengan kuasa-kuasa darurat di bawah Perkara 1 50 yang pada hakikatnya boleh menggantung sebahagian besar peruntukan-peruntukan perlembagaan ,J . Begitu juga dengan Akta Keselamatan Dalam Negeri 1960 yang diluluskan oleh Parlimen di bawah Perkara 1 49" . Dua halangan besar ini sentiasa menghantui pelaksanaan hak-hak asasi di Malaysia. Halangan-halangan ini menyebabkan hak-hak yang dikanunkan di bawah Bahagian Dua itu pada hakikatnya kurang bersifat asasi dalam crtikata yang sebenamya. Di bawah Perkara 1 50 pihak Eksekutifjelas bolch mclakukan, kecuali dalam bcberapa perkara tcnentu 54 , apa sahaja yang tidak boleh dilakukan mclalui parlimen. Parlimen pula, kecuali dalam segelintir isu-isu tertcntu" , bolch mclanggar peruntukan-peruntukan hak-hak asasi sekiranya mercka mcnganggap bahawa keselematan negara akan atau sedang diancam.*' 97
98 Journal o/Law anJ Society 4 SURUHANJAYA HAKASASI MANUSlA (SUHAKAM) - ANALJSIS PERMULAAN I KRHADAP SUMBANGAN DAN PERANANNYA Meskipun Suruhanjaya Hak Asasi Manusia baru sahaja ditubuhkan 57 suatu analisis perlu dilakukan. Pcnubuhannya boleh disiTatkan sebagai suatu respons terhadap pelbagai tuntutan dan scruan bagi mcmperbaiki dan mcmperkukuh hak-hak yang dianggap asasi di bawah pcrlembagaan. Walau apapun memandangkan bahawa suruhanjaya ditubuhkan ketika senario politik negara mengalami kegawatan 51 bolch disifatkan sebagai suatu gerak yang mcmpunyai ciri gimik politik. Dengan itu terpulanglah kepada pihak berkuasa dan juga tenaga penggerak SUHAKAM scndiri untuk membuktikan bahawa dakwaan-dakuaan yang sinikal itu salah dengan cara mcngizinkan suruhanjaya mcnjalankan tugas ' 9 dan peranannya selaras dengan tuntutan Bahagian Dua. Mcskipun SUHAKAM tidak semestinya tidak efektif - contohnya ia mempunyai kuasa untuk menjalankan siasatan atas inisiatifnya sendiri ini perlu dibuktikan dcngan tindakan. Setakat ini belum kelihatan tindakan-tmdakan yang bermakna selain daripada dialog dcngan anggota polis*0 - yang buat masa ini menjadi sasaran kritikan atas tindak tanduk mereka dalam soal hak asasi - yang bagaimanapun bclum mcnghasilkan sebarang langkah dan cadangan yang konkrit dari pihak SUHAKAM. Begitu juga dengan proscdur untuk membuat aduan yang dikeluarkan oleh suruhanjaya berkenaan* 1 Selain daripada ketika dan suasana SUHAKAM ditubuhkan ada lagi hal- hal yang boleh dikira menyulitkan SUKAHAM memainkan peranannya. Ini termasuklah tempohjawatan 62 bagi ahli-ahli suruhanjaya63 yang, jikadibandingkan dengan negara-negara lain, pcndek dan mungkin menyebabkan p>eranannya kurang berkesan. ^ ang paling serius ialah perlunya perlantikan ahli-ahli suruhanjaya mendapat persetujuan kerajaan. Begitu juga dengan penamatan perkhidmatan anggota-anggota suruhanjaya yang diletakkan di tangan kerajaan 64 . Sukar difahami mengapa peruntukan seperti ini boleh dimasukkan ke dalam akta berkenaan di tengah-tengah kontroversi pcnarian hak-hak asasi dan kerajaan sendiri menjadi pihak yang paling banyak dipcrsalahkan. Memandangkan fungsi suruhanjaya sukar untuk menerima mengapa ia tidak diberikan kuasa untuk menetapkan peraturan dalam menjalankan tugas-tugasnya di bawah akta berkenaan; sesuatu yang diberikan kepada kerajaan 65 . Dalam pada itu semacam agak sulit bagi suruhanjaya menjalankan tugas mereka dengan bebas apabila ia masih terpaksa bergantung kepada ihsan pihak kerajaan dalam mengendalikan aduan-aduan pencabulan hak- hak asasi. Scpatutnya SUHAKAM diberi kemudahan dan peruntukan sendiri 66 Berdasarkan maklumat mutakhir SUHAKAM masih bclum mempunyai pentadbiran dan kakitangan sendiri 67 ; sesuatu yang sangat perlu jika peranan yang dikanunkan untuknya hendak benar-benar dijalankan dengan berkesan Bagaimanapun lenomena ini scmacam sesuatu yang lumrah di Malaysia; "aKiiiani yang juga dialami olch suruhanjaya-suruhanjaya dan agensi-agensi lain yang mempunyai pcranan pentingdi sisi perlembagaan sepert Suruhanjaya Pilihaiuaya: merekadiletakkan di ba\sah ihsan pentadbiran kerajaan yang secara lumrahnya menyebabkan mereka ia .
. blMusati Pkm Hak-hck Astw Di Bawuh PerlirtihugMi Persekutuan - Satu ,4/iaiists Ltmuni 99 sukar hendak mengambil sikap yang bebas sebagaimana yang dikchcndakki oleh semangat keperlembagaanan. KESIMPULAN DAN CADANGAN Selain kesimpulan bahagian ini cuba mencadangkan langkah-langkah untuk mcmpcrbaiki keadaan. Ini didasarkan kepada kenyataan dan masalah yang di bincangkan di atas. Seperti yang dinyatakan di atas tadi laporan Suruhanjaya Reid gagal memperjelaskan landasan peruntukan-pcruntukan bcrkenaan; sesuatu yang turut menyumbang terhadap masalah yang kita hadapi sekarang. Bagaimanapun apa yang dikatakan sebagai kegagalan ini bukanlah sesuatu yang tidak boleh diperbaiki. Lagipun apa yang menyebabkan hak-hak itu menjadi kurang signifikan ialah cara pelaksanaannya yang berpunca daripada tanggapan kita sendiri tentang sifat dan ruang-lingkup hak-hak tersebut. Dan sudut ini Suruhanjaya Reid tidak boleh dipersalahkan sclama-lamanya kcrana mcreka menyangka kita bertamadun dan sedar akan kepentingan hak-hak itu. Walau apa pun jelas bahawa Bahagian Dua meliputi ruang yang agak luas daripada persoalan kcbebasan diri hinggalah kcpada hak memihki harta. Boleh dihujah bahawa bahagian itu mempunyai potensi untuk merangkum pclbagai jenis hak. Ini dihujah dengan andaian bahawa setakat ini bclurn ada pendekatan sedemikian** Oleh kerana sebahagian daripada masalah dan kctidakadilan bcrpunca daripada cara p>erlaksanaan peruntukan perlembagan dan undang-undang, maka piliak-pihak berkenaan perlulah mengkaji semula cara mereka melaksanakan kuasa- kuasa mereka. Ini sangat relevan terutamanya dalanTkonteks polis dan mahkamah. Seperti yang tclah disebutkan pcndckatan dan tindakan mereka mcmpengaruhi secara langsung ruang Iingkup peruntukan-pcruntukan mengenai kebebasan. Bagaimanapun perlu diakui bahawa pcrubahan pendckatan ini memerlukan keberanian intelektuai; sesuatu yang hanya boleh dicetuskan oleh kesedaran moral dan agama yang tulen dan kuat. Seperkara yang penting dalam konteks masyarakat Barat ialah betapa rnereka - rakyat dan penguasa - menganggap kcbebasan dan hak asasi sebagai sesuatu yang, seolah-olahnya, terlalu suci dan kudus sehingga tidak boleh ditolakansurkan. Dengan itu semua pihak akan menggunakan segala daya dan ruang yang mereka miliki untuk tidak mengizinkan diskriminasi dan penindasan dalam apa bentuk sekalipun. Ini terutamanya dalam konteks pihak berkuasa awam. Ada golongan tertentu di negara ini yang cuba menonjolkan apa yang mereka lihat sebagai penindasan dan diskriminasi - sama ada di Eropah atau di Amerika - sebagai usaha halus untuk mengesahkan penafian hak asasi di negara ini. Bagaimanapun perlu ditegaskan bahawa fenomena itu adalah scsuatu yang terpencil: ia bukan sesuatu yang lumrah. Selain itu ia tidak ditaja oleh pihak berkuasa. Dalam pada itu media mereka bebas mengkritiknya. Meskipun kerangka periembagaan yang ada boleh dikatakan mampu untuk mengizinkan keadaan dan perubahan di atas, pada hakikamya rtu semua terlalu bergantung kepada kekuatan manusia yang melaksanakannya. I>engan kata lain diletakkan di bawah ihsan para penguasa sedangkan rakyat, seolah-olahnya,
100 Journal of Law and Society 4 seperti yang dinyatakan di atas tadi, hak-hak tersebut adalah sesuatu yang wujud serentak dengan kclahiran mcreka. Institusi-institusi berkenaan hanya diamanahkan untuk menjaganya sahaja. Sayangnya pengalaman setakat ini tidaklah begitu menceriakan, ia bagaikan harapkan pagar, pagar makan padi. Dengan sebab itu ada cadangan yang mahukan supaya sebuah penyemakan perlembagaan bagi tujuan mcmbincangkan senario yang ada dan kemudian memberi cadangan untuk memperkuatkan perlindungan-perlindungan terhadap rakyat diadakan. Selain memperkuat dan mcmperjclaskan pcrunrukan-peruntukan yang ada peruntukan- peruntukan baru yang lebih berakar dan berinspirasikan semangat ajaran agama kita perlu di wujudkan. Ajaran-ajaran agama penduduk tempatan sepeni Islam, Hindu, Buddhisme, Confucianisme dan nilai-nilai Asia lainya amat kaya dcngan prinsip keadilan dan kesaksamaan.Walaupun kita menyanjung penonjolan nilai- nilai tempatan kita harus berhati-hati kerana nilai-nilai timur dan Asia yang cuba ditckankan hari ini kclihatan lebih bersifat sebagai percubaan untuk memperkukuhkan kedudukan pcmenntah dan kepentingan-kcpentingannya. Nilai- nilai 1 imur yang cuba ditonjolkan hanya bertumpu kepada nilai-nilai yang menghalang ketelusan by , pertanggungjawf aban dan hak pemerintah sedangkan hak rakyat tidak diberi perhatian. Persoalan agama dan tradisi perlu di tekankan kerana keadilan pada hakikatnya adalah sesuatu bertunjangkan nilai-nilai langit; yang samawi atau semutajadi. 70 Barat dan Timur mempunyai beberapa persamaan dalam soal ini. Tanggapan yang melihat bahawa konsep kebcbasan dan hak asasi sebagai sesuatu yang bersifat Barat adalah karut 71 ; apatah lagi mengingat bahawa dalam ajaran Islam sendiri batasan hak dan tanggungjawab khususnya di kalangan pemerintah sangat-sangat ditnntut 72 . Menarik untuk disebut betapa di dalam Islam dan tamadun Barat pemerintah dituntut supaya tidak menginjak-injak hak yang dimiliki olch rakyat. Jika di Barat pcmerintah sentiasa diawasi supaya tidak mencabul hak rakyat dalam Islam piemerintah dipenngatkan supaya tidak menafikan hak yang telah dimaktubkan oleh Allah s.w.t. sendiri 73 . Boleh dihujah bahawa tuntutan Islam dalam soal ini lebih tcgas daripada tamadun-tamadun lain termasuk Barat sendiri kerana ia diancam dengan azab di akhirat. Salah satu lormula yang perlu dipertimbangkan dalam memperkasa peruntukan-peruntukan di atas ialah kewujudan sebuah gcncrasi pengamal undang- undang prihatin terhadap kepentingan hak-hak tadi. Dengan demikian pada suatu hari ini kita boleh mcmiliki sebuah sistem yang tenaga penggeraknya prihatin terhadap soal-soal hak ini. Untuk itu cara pengajaran undang-undang pcrlembagaan perlu dirubah' 4 supaya tidak lagi terlalu bergantung kepada kes mahkamah yang kadangkala temyata kchilangan arah dan ideal 75 . Penyelidikan, penulisan dan pcmahaman f ' terhadap pierlcmbagaan, dengan kema itu, jelas memerlukan anjakan paradigma . Pcnyelidikan-pcnyelidikan bercorak cmpirikal dan pengutipan data perlu dimulakan untuk menilai sama ada peruntukan-peruntukan berkenaan benar- benar mempunyai signifikan dalam pengertian yang sebenar. Para mahasiswa undang-undang perlu didedahkan kepada tcori dan kenyataan peruntukan- pemntukan tersebut. Bagaimanapun ini tidak mudah untuk dilakukan kerana dana
1 . Kdtitctm Dan Hak-hak .4saa Di Bcnui/t Pcriernhagaan Pcrsehouan - Satu AnaHsis Unuon 1 0 yang agak bcsar diperlukan. Tidak dapat dipastikan apakah pendckatan scbcgini akan dibcrikan sokongan oleh pihak bcrkenaan. Meskipun SUHAKAM masih bcrada di dalam tahap-tahap awal kewujudannya boleh disitatkan sebagai masih mencari-cari bcntuk peranan yang hendak dimainkannya. Setakat ini ia belutn boleh dikatakan sebagai telah memperlihatkan potensi yang menjanjikan harapan yang terlalu cerah. Selain suasana yang melatari penubuhannya tokoh-tokoh yang menganggotainya bukanlah terdiri daripada mercka yang mempunyai rekod cemerlang dan mcnyinar dalam persoalan dan peguangan hak-hak asasi di Malaysia 7* . Dari sudut pcnubuhan SUHAKAM agak anih. Ini kerana penubuhannya boleh membangkitkan beberapa soalan seperti (i) apakah pcruntukan-peruntukan yang dikandung olch Bahagian 2 itu tidak mencukupi, (ii) tidak bolehkah perbaikan dibuat tanpa mcngcnakan bcbanan ke atas wang awam? Ia juga menimbulkan persoalan kcrana pcrbincangan umum tidak diadakan dalam soal pemilihan anggota-anggota badan berkenaan. Tetapi walau apapun oleh kerana ia telah ditubuhkan keijasama perlu dibcri dan tekanan perlu dikenakan supaya suruhanjaya sentiasa bcrada di atas landasan dan arah yang betul. Bagaimanapun perlulah diakui bahawa tahap kesedaran tcntang kebebasan dan hak asasi di Malaysia masih rendah" dan ini perlu dipcrtingkatkan sekiranya kita benar-benar serius untuk memperbaiki kcadaan. Untuk ini pcnubuhan SUHAKAM perlu diberi sokongan oleh semua pihak; khususnya kerajaan dengan memberikannya tcnaga dan kewangan yang cukup. Sekiranya perlu pindaan terhadap akta berkenaan perlu dibuat supaya pcnubuhannya tidak dianggap scbagai gimik scmata-mata. Mungkin perlu ditekankan bahawa apabila kita membuat kcsimpulan bcrhubung dengan hak-hak asasi di Malaysia isunya bukanlah soal perscpsi; sama ada seseorang itu optimistik atau pesimistik. Kcsimpulan ini adalah scsuatu yang bcrdasar kepada kcnyataan. la juga bukan soal pcrbc/aan tanggapan atas satu hal yang sama; yang diibaratkan olch scorang sarjana scpcrti melihat air dalam gelas yang sctengah penuh: yang juga bolch dikatakan separuh kosong** Kalau kita gunakan piawai antarabangsa (contohnya dalam hal-hal yang telah dipersetujui sebagai asasi sepcrti hak untuk bcbas bcrsuara) apa yang kita miliki di Malaysia lebih merupakan scbuah gclas yang kosong atau tiga suku kosong atau suku penuh. Bukan scparuh pcnuh atau separuh kosong seperti yang dicadangkan oleh saijana tadi. Mungkin boleh dikatakan bahawa ideal yang dicita-cilakan itu hanya bolch dihidupkan jika mstitusi-institusi yang berkaitan menycdan kcpentingan hak-hak ini dijamin kepada rakyaL Badan kehakiman yang insafdan prihatin, agensi- agensi kerajaan yang sedar tentang kepentingan hak-hak tadi dalam pembangunan manusia serta pihak media yang memahami ideal itu adalah antara faktor-faktor yang perlu ada. Pendeknya kedudukan hak di dalam pcrlembagaan tidak akan ke mana-mana jika mstitusi-instituti awam, baik yang diwujudkan oleh perlembagaan atau sebaliknya, gagaJ mcmahami ideal tadi. Dalam pada itu kandungan dan ideal pcruntukan-peruntukan itu tidak akan terlaksana jika perlcmbagaan masih difahami secara haiTiah dengan mengabaikan semangat dan falsafahnya.
102 Journal of Law and Society 4 Ini semua mcnekankan betapa perubahan dari scgi pemahaman dan pelaksanaan peruntukan-pcruntukan hak-hak asasi ini mcmerlukan perubahan dan penycsuaian yang sama dan menyeluruh serta mcndasar dalam institusi-institusi berkenaan: cksekutif, badan perundangan, badan kehakiman, kalangan akademik perlu mempunyai wawasan yang bersesuaian sekiranya peruntukan-peruntukan tadi hendak diharapkan menjadi pclindung kepada hak-hak asasi rakyat. Ertinya kesemua proses ini perlu berjalan serentak jika peruntukan-peruntukan dalam Bahagian Dua Pcrlembagaan Persekutuan itu hendak benar-benar dilaksanakan dalam bcntuk dan semangatnya.
1 KtMicu" Lkm Hak-hak Asasi Di BtMiih Paioribagaan PtrsdaanLm - Satu Analise Umum 1 03 NOTA PENGHUJUNG DPA (UiTM), LLB Hons(UIAM), LLM ("ottm)& PhD(Birmingham); Profesor Madya dan Penyclaras Kursus Udang-undang Perlembagaan, Kuliah Undang-undang Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM), Gombak, Sclangor Darul Ehsan. 1 Contohnya Akta Penerbitan dan Mescin Cetak 1984 dan Akta Pertubuhan 1972. Untuk perbincangan lanjut lihat pcrbincangan mengenai kcbcbasan bcrsuara dan bcrpcrsatuan (hak yang dikanunkan oleh Perkara 10) di bawah Bahagian IV artikci ini. 1 Lihat Tunku Sofcah Jiwa, Public International Law - A Malaysian Perspective. Po/./(l996), hal.465 J Untuk perbincangan lanjut lihat, umpamanya, Malanczuk, P., Akehurst 's Modern Inlroduction to /nternational Law. edisi ketujuh ( 1997), hh.209-1 4 Lihat Abdul Aziz Bari, "Right to Life under the Federal Constitution and Enviromnental lssues"ll999] 1 MLJ lx 5 Untuk ini lihat umpamanya Hashim Yeop A. Sani, YA Datuk, Perlembagaan Kita (1980),hh. 6-8. Teks dokumen ini boleh didapati dari Tunku Sofeah Jiwa, supra. hh.468-73 ‘Contohnya Piagam Antarabangsa mengenai Hak Sivil dan Politik 1966 dan Konvensyen Hak-hak Asasi Amerika 1978. 7 Contohnya Konvensyen mengenai Hak-hak Asasi Eropah 1950, * Perisytiharan Kahirah mengenai Hak-hak Asasi Manusia dalam Islam 1990. 'Lihat Abdul AzizBari,"ThePoliticsofHuman Rights", Sunday Sun, 10 August 1997, hal.18 10 Termasuk kerajaan dengan kuasa terhad (limited govemment), perasingan kuasa (separation of powers) dan akhir-akhir ini kcteiusan ( transparency) dan akauntabiliti. " Keluhuran Perlembagaan, yang merupakan salah satu prinsip Rukunegara yang diisytiharkan pada 1970selcpasperistiwaberdarah 13Mei 1969, ditcrjcmahkan ke bahasa inggeris scbagai Rule of Law. Tidak jclas apa yang dimaksudkan oleh Rukuncgara itu. 12 Lihat bukunya, An Introduction to the Study of Law and the Constitution, cdisi ke 10(1970), Bab 12. 12 Lihat Colonial Office, Report of the Federation of Malaya Constitutional Commission 1957, No.330, para.161 14 Ibid. Lihat juga Kertas Pudh, yakni Colomal Office, Federation ofMalaya Constitutional Proposals 1957, Cmnd.210, para.53. Dokumen yang merupakan
1 , . 104 Journal oj Law and Society 4 hasil semakan ke atas Laporan Rcid ini juga tidak menibuat apa-apa syor. Kelihatannya ia mcngambil sikap yang sama; malah ia berpcndapat bahawa peruntukan mengenai kcdaulatan undang-undang scperti yang dicadangkan oleh Laporan Reid tidak perlu dan masalah yang berkenaan boleh ditangani dengan undang-undang biasa: lihat para.53 15 Lihat Mohamed Suttian bin Hashim, Tun, An Introduction to the Constitution ofMalaysia, edisi kedua, ( 1 976), hal. 206. 14 Lihat Schwartz. B., American Constitutional Law (1955), hh. 240-4 1 Lihatjuga Dennis v United States 341 US 494, 584 (1951). r Lihat Pcrlembagaan Persekutuan, Perkara 5(4) " Lihat kcs Che A ni bin /tam v PP [ 1 984 ] 1 MLJ 1 13, 1 15 w Lihat kcs Karam Singh v Menteri Hal Ehwal Dalam Negeri, Malaysia 11969] 2 MU 139 20 Lihat Pritchard, J., The Penguin Guide to the Law, cdisi kedua (1985), hal.667 21 Ibid. Lihat Perlembagaan Persekutuan, Perkara 5(3) dan kes-kcs seperti Mohamed bin Abdullah v PP [ 1 980] 2 MLJ 20 1 Sim Kee Ghuan vPP[1988] 2 MLJ 382 dan PPv \ engadasalam [1990] I MLJ 507. Mahkamah mcngambil pendekatan yang begitu pcrlahan dalam kcs-kcs ini. Perlu dinyatakan hak dibela oleh peguam bukan hak untuk mcndapat kcbebasan otomatis; ia sekadar hak untuk dibela oleh seorang yang mcngetahui sclok-belok undang-undang. Lihat keputusan Mahkamah Rayuan dalam kcs Tan Tek Seng v Suruhanjaya Perkhidmatan Pendidikan & Anor [1996] 1 MLJ 261 yang mengaitkan hak untuk hidup di bawah Pcrkara 5 dengan soal pekcrjaan. 34 Lihat komen tcrhadap Tan Tek Seng, supra, dalam Abdul Aziz Bari, Administrative Law dalam Sharifah Suhanah Syed Ahmad (ed), Survey of Malaysian Law 1 996, hh. 1 99-20 25 Ranjan, P.S., "Slavcry - A Continuing Evil", [1999] 4 MLJ cxli •' Lihat kes Wong Lai Fatt v PP [ 1 973] 2 MLJ 3 1 , sebuah kes jenayah yang membayangkan bahawa bcntuk-bcntuk keabdian sebcnamya masih wujud. Lihat Abdul Aziz Bari, "Forced Labour and the Constitution", Sunday Sun, 1 7 Mei 1998,hal.l8 \ akni autrefois convict (yang dituduh telah pun disabitkan) autrefois acquit (yang dituduh telah pun dibebaskan). 19 Lihat kes-kes PPv Musa [1970] 1 MLJ 1 0 1 yang mel ibatkan kes tahanan pencegahan, PP v Teh Cheng Poh [1978] 1 MU 68 dan Jamali bin Adnan v PP [1986] 1 MLJ 162 yang melibatkan hukuman mati mandaton. 10 Lihat umpamanya kes Fan Yew Teng v PP [ 1 975] 2 MLJ 235 11 Lihat prinsip yang digariskan dalam PP v Datuk Harun Idris [ 1 977] 2 MU 155, \65danPPvKhongTengKhen[\91C\2N\LI 116, 118. Lihatjuga peihezaan yang ketara dalam keputusan Mahkamah Agung dan Mahkamah Tinggi dalam kcs
7 7 MMttSijn I\di Huk-hak Asaa A liiwuh Perknthagaan PtrsdattutDi - Sau Arkiksts Umum 1 05 Govemmenl ofMalaysia v VR Menon [ 1 990) 1 MLJ 277 dan [ 1 987) 2 MLJ 642 13 Lihat kcs PP v Tunku Mahmood Iskandar &Anor[\ 973) 1 MLJ 1 28 " Dalam kes Government ofMalaysia v Loh Wai Kong ( 1 979) 2 MLJ 33 kebebasan bcrgcrak dikaitkan dcngan hak mendapatkan pasport dan Pcrkara 5 mengcnai kcbcbasan diri. Bagaimanapun ini mungkin berubah jika isu itu dikaitkan dcngan kcbcbasan bcragama; contohnya permohonan mendapatkan pasport untuk mcnunaikan haji di Makkah. " Lihat Perlembagaan Persekutuan, Perkara 9(3) dan kcs Datuk Syed Kechik hin Syed Mohamed v Government ofMalaysia [1979) 2 MLJ 101 15 Lihat pcnghakiman Raja Azlan Shah HMT (pada kctika itu) dalam kcs 1 969) 2 MLJ 30 Assa Singh v Mentri BesarJohor [ w Lihat Abdul Aziz Bari, "Di Malaysia tidak ada Kcbebasan Akhbar!", Eksklusij, Bil.42, 3 1 Januan 2000, hal. 1 ,T Lihat Abdul Aziz Bari, "Akta Rahsia Rasmi 1972 - Untuk Keselamatan Ncgara atau melindungi Rasuah?" Eksklusif, Bil.2 1 , 6 September 1 999, hal. 1 ' r Lihat kcs PP v Cheah Beng Poh [ 1 984) 2 MLJ 225 di mana mahkamah mcngambil pcndekatan yang ncgatif dalam menlafsiran perhimpunan awam; scsuatu yang implikasinya tidak bcgitu selaras dengan tuntutan demokrasi. J* Lihat Abdul Aziz Bari, "Human Rights and Right to Development", Sunday Sun , 22 Mac 1998 hai. 1 7. Lihat juga Rohimi Hj. Shapiee, Third Generation Human Rights - Rights ofthe Third World. Conception and Policy Considerations ( 1 994), hh.86-90dan 116-17 40 Lihat Abdul Aziz Bart, "Islam in the Federal Constitution - A Commentary on thc dccision in Meor Atiqulrahman" [2000) 2 MLJ cxxix, cxxxix-cxlii 41 Lihat Abdul Aziz Bari, "Sejarah dan hubungannya dengan bebcrapa ciri pcnting Perlembagaan Persekutuan Malaysia", 10 Kanun(2) Jun 1998, hh. 1-15 43 Lihat Abdul Aziz Bari, "Murtad dalam konteks Kebebasan Beragama di Malaysia", (1998) 3 JUUM 54 45 Lihat, umpamanya, kes Kulasingam v Commisioner ofLands, Federal Territory [ 1 982) I MLJ 204. Konscp ‘undang-undang' di sini sama dengan Perkara 5, supra. 44 Lihat kes Kerajaan Negeri Johor & Anor v Adong bin Kuwau & Ors [I998J2MU l58MRdan[1997) 1 MLJ418MT 45 Lihat keputusan dalam kcs Goiernmenl oj Malaysia & Anor v Selangor Pilot Association [ 1977) 1 MU 133, tcrutamanya keputusan Mahkamah Persekutuan dalam (1975) 2 MU 66. Lihat kritikan menarik tcrhadap kes ini oleh Sheridan, L.A., dalam(1977)4JMCL 1 44 Lihat teksnya dalam Perlembagaan Persekutuan, Jadual Keenam 47 Tetapi lihat Hinds vR[ 1 976] I All ER 353, 359 dan [ 1 977] AC 195, 2 1 2 di mana Lord Diplock mengatakan bahawa dalam model Westminster pcmisahan tetap wujud; sesuatu yang diulangi dalam kes Duport Steels Ltd vSirs [1980] 1 All ER 529, 541 dan[1980) 1 WLR 142, 157. yang sama: hh. 55 1 dan 169. Lord Donaldson MR juga mcnekankan tema yang sama dalam R v HM Treasury, ex parte Smedley [ 1 985] QB 657, 666 [ 1 985] I All ER
0 8 1 106 Journal of Law and Society 4 589, 593. Untuk perbincangan menarik lihat, umpamanya Munro, C.R., Studies in Constitutional Imw ( 1 987) hh. 1 82-2 1 1 . Bagaimanapun apa yang hendak ditekankan di atas ialah soal pcmisahan yang tidak rigid dan kcmungkinan wujudnya pengaruh pihak eksekutit Berpisah sahaja tidak bermakna bahawa pengaruh dan tckanan tidak wujud langsung. 4 * Lihat Re Dato ' Seri Anwar bin Ibrahim: In the matter of an oral application by Dato ' Seri Anwar bin Ibrahim to disqua!ify ajudge ofthe Court of Appeal[ 2000] 2 MLJ 481. Lihat juga Abdul Aziz Bari, "Kchakiman - Perasingan Kuasa dan Politik", De" an Budaya, Jilid. 19, Bil. 1 1, Novcmber 1997, hh.40- " Menteri di Jabatan Perdana Mcntcri YB Dato' Dr Rais Yatim mengakui bahawa kehakiman boleh dipcngaruhi oleh kerajaan yang memcrintah: lihat "Rais - Judiciary needs rejunevation", New Straits Times, 3 1 Mei 2000. Lihat juga kenyataan beliau dalam TheSun 7 Jun 2000: "My accounts on judiciary wcrc bascd on Teedback, says Rais" 50 Lihat umpamanya kes Ooi Ah Phua v OCCI. Kedah & Perlis [ 1 975] 2 MLJ 198 mengenai hak menemui peguam. Untuk perbincangan lanjut lihat Tommy Thomas, "The Role of the Judiciary" dalam ALIRAN, Re/lections on the Malaysian Constitution (1987), hh. 54-108. 51 Sikap ini dipcrlihatkan dalam kes Public Prosecutor v Yee Kim Seng 1 983] 1 MLJ 252, 253. Lihat Harding, "Natural Justice and the Constitution" [1981] 23 Mal. LR 226. Lihat juga Ahmad Ibrahim, "Interprcting Constitution - Some General Principles", dalam Trindade, F.A., & Lee, H.P., (eds), Constitution of Malaysia - Further Developments and Perspectives ( 1 986), hh. 1 8-45 [ '• Lihat Abdul Aziz Ban, "Perisytiharan Darurat dan SigniHkannya", Dewan Budaya, Jilid 20, Bil.8, Ogos 1998, hh.50-1 . Lihat juga Abdul Aziz Bari, "The Haze and Emergency" Sunday Sun. 2 1 Scptember 1 997, hal .67 dan "Emcrgcncy and EfTectiveness" SundaySun, 28 September 1998, hal. 19 51 Lihat Abdul Aziz Bari, "ISA in the light of thc Constitution", Sunday Sun, 1 5 June 1 997, hal. 1 ' 4 Lihat Perkara 1 50(6) yang antara lain menyebut soal bahasa dan agama. '' Lihat Perlembagaan Persekutuan, proviso kepada Perkara 149( 1 ). 14 Ibid, Perkara 1 49( 1 ) (a) hingga ( 17 Melalui Human Rights Commission of Malaysia Act 1999 (Act 597) yang dibcntangkan buat pcrtama kalinya pada 1 5 Julai 1999. Untukkupasan lanjut Iihat Rachagan, S.S., & Tikamdas, R., (eds), Iluman Rights and the National Commission ( 1 999). 14 Yakm ketegangan dan demonstasi Reformasi sclepas pemecatan bekas Itmbalan Perdana Mcnteri dan Timbalan Presidcn UMNO Datuk Seri Anwar Ibrahim pada 2 Scptember 1998. Kerajaan mendakwa bahawa cadangan menubuhkan suruhanjaya berkenaan sudah wujud lama sebelum krisis politik bcrkcnaan. Bagaimanapun kenyataannya ialah SUHAKAM secara rasmi ditubuhkan sclepas September 1998. Untuk ini lihat seksyen 4( 1 ) akta bcrkenaan.
7 7 I , Kitihrun Lktn Hak-hak Asaai Di Bawuh f\tii*ii/xigjan Pimkuntin - fiat A/uiliw Umun 1 07 " Lihat laporan Berita Harian 7 Jun 2000, hal.7: "Dialog PDRM, Suhakam bantu pcrjelas tindakan". " Lihat laporan Berita Harian, 27 Jun 2000, hal.9: "Suhakam gariskan prosedur buat aduan" " Hanya dua tahun: lihat seksyen 5(4). Lthat komen terhadap peruntukan ini dalam Shaila Koshy, "Early tasks of the 'protector'", Sunday Star, 23 April 2000. " Yang bilangan maksimumnya tidak melebihi 20 orang, dilantik untuk tcmpoh 2 tahun (seksyen 5( I) dan (4). Dilantik oleh Yang di Pertuan Agong atas syor Perdana Menteri. " Lihat seksyen I0(d)(iii) akta bcrkenaan. ‘ 5 Lihat seksycn 22 mengenai kuasa menteri mcmbuat pcraturan bagi perjalanan penyiasatan di bawah akta. " Akta melarang SUHAKAM mcncrima dana asing (seksycn 19(2). Kcwangan suruhanjaya discdiakan oleh kcrajaan: seksycn 19(1); gaji dan elaun anggota suruhanjaya ditentukan oleh kcrajaan: seksyen 8( 1) dan (2) 61 Saya tnengucapkan terima kasih kepada YB Mahfuz Omar dan YB Teng Chang Kim kcrana maklumat yang diberi hasil pertemuan dcngan Pengcrusi SUHAKAM, YBhg Tan Sri Dato' Musa Hilam pada 22 Ogos 2000. " Lihat keputusan dalam Adong bin Kuwau, supra. Lihat juga Abdul Haseeb Ansari, "Right to Healtlul Environment as a means to cnsurc Enviromcntal Justice - An Overview with Special Reference to India, Phillipines and Malaysia", [1998]4MUxxv. ** Nilai-nilai Timur, bagaimanapun, turut menuntut kctclusan dan akauntabiliti. Malah ini semua dianggap sebagai scbahagian daripada agama: lihat Abdul Aziz Bari, "Akauntabiliti - Bagaimana Pcrlcmbagaan melaksanakannya?", Eksklusi Bil.48, 1 3 Mac 2000. hal. 1 74 Lihat Abdul Aziz Bari, "Rethinking the Idea and Content of Human Rights : A Response" [ 1 997] I CLJ xxxii. Lihat Harding, A.J., Law, Government and the Constitution in Malaysia (I996),hh.viii-ix Lihat Kamali, M.H., Freedom ofExpression in Islam ( 1 998), hh. 1 6-24 5 Lihat Kamali. M.H., "The Citizen and State in Islamic Law", Syariah LawJoumal,Apri\ 1986, hh.I5-46 74 Untuk ini lihat, umpamanya, Abdul Aziz Bari, "Teaching Constitutional Law in Malaysia - An Appraisal", [ 1 999] I MLJ clxvii ! Lihat Abdul Aziz Bari, "Malaysian Constitutional Law Syllabus - A Preliminary Discussion on its Themes, Emphases and Problems", [2000] 2 CLJ 7‘ Lihat Abdul Aziz Bari, * Perlembagaan - Bagaimana memahaminya?", Eksklusif. Bil.24, 27 September 1 999, hal. 1 77 Lihat Abdul Aziz Bari, "Memahami Perlembagaan - Perlu Anjakan Paradigma", Dewan Masyarakat, Jilid 38, Bil.2, Februari 2000, hh.22-3
108 Journal oj Law anJ Society 4 ' Bckas Ketua Pembangkang di Parlimen, Encik Lim Kit Siang, mcngingatkan, ketika pcmbcntangan Akta Sumhanjaya Hak-hak Asasi Manusia, perlunya keanggotaannya diperluaskan. 7 n Lihat Sharon Kam, "Rights groups laud movc to ‘sensitise' police". The Sun on Sunday, 1 1 Jun 2000, hal.8. Lihat juga Abdul Aziz Bari, "Freedom of Speech and Expression in Malaysia aftcr Forty years", lnsaf (1998) Jilid XXVII, Bil.3, September 1 998, 1 49 hh. 1 58-59 ® Groves, H.E., "Fundamental Liberties in the Constuution of the Fedcration ot Malaysia , dalam Suffian, Lee & I nndadc (cds), The Constitution o/Malaysia - Its Development 1957-1977 ( 1978), hh.27-40, 37