ANG Pahayagan ng Partido Komunista ng Pilipinas Pinapatnubayan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo Tomo LIII Blg. 5 Marso 7, 2022 EDITORYAL Buong-ta pang at ma ta tag na isu long ang re bo lu syo nar yong pa ki ki ba ka Na pa kai nam ng sit wa syong pam pu li ti ka at pang-e ko nom ya upang pus ‐ pu sang isu long ang la hat ng an yo ng pa ki ki ba kang ma sa at buong-ta ‐ tag na ia ban te ang re bo lu syo nar yong pa ki ki ba ka pa ra sa pam ban sang de mok ra sya. Da pat sa man ta la hin ang la long pam pu li ti kang pag ka ka hi wa lay ng re hi meng Du ter te upang abu tin at pa ki lu sin ang pa pa la king bi lang ng ma ma ‐ ma yan la lu na sa da ra ting na mga bu wan ba go mag ha la lan. Ha bang pa pa la pit ang pag ta ta ‐ pos ng ter mi no sa Ma lacañang ni la long tu mi tin di Rodrigo Du ter te, ang pa ni ni ba sib ng kan yang pa sis ‐ tang re hi men la ban sa sam ba ya nang Pi li pi no. Ito ay sa des pe ra syong abu tin ang kan yang dek la ra syong su sug pu in ang ar ma dong pag la ban at isa ga wa ang is ke ma ng ma la wa ‐ kang pa nu nu pil at pag pa pa taw ng ba tas mi li tar sa ta bing ng ma la king ka gu lu han. Sa ka na yu nan at ka lun ‐ su ran, pa sis tang te ro ris mo ang ga ‐ mit ni Du ter te pa ra ilug mok sa sin ‐ dak ang ba yan, wa sa kin ang ka ni ‐ lang mga un yon at or ga ni sa syo n, su pi lin ang ka ni lang mga ka ra pa tan at lu pi gin ang ka ni lang mga pa ki ki ‐ ba ka. Ang pa pa sid hing pa ni ni ba sib ng re hi men ay pa la tan da an ng la bis na ta kot ni tong su mik lab ang ma la ‐ wa kang pag la ban ng ma ma ma yan sa git na ng ma bi lis na pag bu lu sok ng ka ni lang ka bu ha yan at an tas ng pa ‐ mu mu hay. Pa la la nang pa la la ang kri sis sa eko nom ya ng Pi li pi nas. Ang sam pung ling go nang tu luy-tu loy na pag ta as ng pre syo ng la ngis ay nag du du lot ng la bis-la bis na pag du ru sa sa ma sa at gu ma ga tong sa ka ni lang ga lit. Si ‐ na sa man ta la ng ma la la king ka pi ta ‐ lis ta ang ka gu lu han sa Eu ro pe upang ku mam kam ng sob ra-sob rang tu bo, na pi na ki ki na ba ngan din ng gub yer ‐ nong Du ter te sa an yo ng pa la ki nang pa la king ki nu ku lek tang bu wis. Bun ‐ sod ni to, la long pu ma pa im bu log ang pre syo ng mga pag ka in, bi li hin at ser bi syo, at la long na lu lug mok sa pag hi hi rap ang ma yor ya ng ma ma ‐ ma yan. Ku lang na ku lang na nga ang sa hod, ma bi lis pang na wa wa lan ng ha la ga ang pi so. Mis tu lang pi na pa ‐ hi ran ng asin ang su gat ng ba yan nang ia nun syo ng mga upi syal ng rehimen na da pat ipa tu pad ang mas ma ra ming pa bi gat na bu wis upang ma ba ya ran ang ga bun dok na inu ‐ tang ni Du ter te. Sa ha rap ng naiuu lat na pag ka ‐ ba was ng ka so ng Covid-19, "bi nuk ‐ san ang eko nom ya" su ba lit na na na ‐ ti li pa rin ang ma lub hang prob le ma ng ka wa lan ng tra ba ho. Ito ay da hil na ka sub sob pa rin ang ma la king ba ‐ ha gi ng lo kal na pag ma ma nu pak tu ‐ rang na ka tu on sa eksport. Ang pag ‐ ka lug mok ng lo kal na pro duk syon ay na ka ka wing sa pan da ig di gang kri sis ng im per ya lis mo. Ma tu mal pa rin
ang in ter na syu nal na pro duk syong bi na ba ga bag ng kri sis ng sob rang pro duk syo n. Pa pa la la nang pa pa la la rin ang kri sis sa ka bu ha yan sa ag ri ‐ kul tu ra at pa ngis da, da hil sa wa lang awat na li be ra li sa syon at pag ba ha ng im por ted na bi gas, gu lay, kar ne at is da, na nag re re sul ta sa la bis na pag ka lu gi ng mil yun-mil yong mag sa ‐ sa ka at ma ngi ngis da. Hanggang ngayon, walang ma pag pa syang hak ‐ bang ang gub yer no ni Du ter te na pa la ka sin ang sis te ma ng pam pub li ‐ kong ka lu su gan bi lang pag ha han da sa po sib le pa ring mu ling pag sid hi ng pan dem ya. Ha bang pa pa la pit ang elek syon sa Ma yo, tu mi tin di ang ba nga yan ng mga nag tu tung ga ling pang ka tin ng nag ha ha ring uri. Sa pag-i nit ng kam ‐ pan ya sa elek syo n, bumubwelo ang ma la la king ra li ng pag su por ta kay Le ni Rob re do sa iba't ibang da ko ng ban sa, kung saan na ti ti pon ang ma ‐ la lim at ma la wak na ga lit ng sam ba ‐ ya nan sa pa sis mo, ko rap syon at pag tat ray dor ng re hi meng Du ter te. La lo ni tong pi na ti ting kad ang pag ka ‐ hi wa lay ng nag ha ha ring pang ka tin at ng si nu su por ta han ni tong tam ba ‐ lang Marcos-Du ter te. Asa han na tu tu ngo ang sit wa ‐ syon sa la long pag la wak at kon so li ‐ da syon ng nag ka kai sang pren te ng mga de mok ra ti kong pwer sa, ka bi ‐ lang ang po si bi li dad na mag kai sa pa rin ang mga par ti do at kan di da tong an ti-Du ter te. Ang pla no ng mga Marcos at Du ter te na na ka win ang elek syon ay la long ma gi ging ma hi rap ipa tu pad at ti yak na mag pa pa sik lab ng ma la wa kang pag la ban ng ma ma ‐ ma yan. Ang kri sis sa eko nom ya at pu li ti ‐ ka ng nag ha ha ring sis te ma, at tu mi ‐ tin ding te ro ris mo ng es ta do ay nag ‐ lu lu wal ng mai nam na ka laga yan pa ra ibangon at ib we lo ang iba't ibang an ‐ yo ng mga pa ki ki ba kang ma sa la ban sa pam pu li ti kang pa nu nu pil at pa ra isu long ang kag yat na de mok ra ti kong ka hi ngi an ng ma sa sa iba't ibang antas ng organisasyon. Da pat ubos- ka yang pa ki lu sin ang sam ba ya nan pa ra isu long ang pa ki ki ba ka la ban sa pag ta as ng pre syo ng la ngis at mga bi li hin, pa ra sa tra ba ho at mas ma ta ‐ as na sa hod, pag pa pa ba ba ng upa sa lu pa, ayu da, kan se la syon ng utang, pag ti gil sa im por ta syon ng mga pro ‐ duk tong ag ri kul tu ral, at iba pa. Da pat ga win ang la hat ng ma ka ‐ ka ya at ga mi tin ang la hat ng pa ra an, ka bi lang ang kam pan ya sa elek syo n, pa ra abu tin ang mga pab ri ka at ko ‐ mu ni dad sa ka lun su ran at ka na yu ‐ nan, pu ka win, or ga ni sa hin at pa ki lu ‐ sin ang mga mang ga ga wa, mag sa sa ‐ ka, mga ma ra li ta, mga ka ba ta an, ka ba bai han at iba pang mga api at ANG Nilalaman Editoryal: Buong-tapang at matatag na Tomo LIII Blg. 5 | Marso 7, 2022 isulong ang rebolusyonaryong pakikibaka 1 Pagmomodyul, estilong-BHB 3 Ang Ang Bayan ay inilalabas sa 7 armadong aksyon, inilunsad ng BHB 4 wikang Pilipino, Bisaya, Iloco, Mga protesta 4 Hiligaynon, Waray, Ingles at Espanyol. Pambobomba sa Lanao, Mindoro, Masbate 5 Tumatanggap ang Ang Bayan ng mga Itakwil ang mga Marcos 5 kontribusyon sa anyo ng mga artikulo Ang sanga-sangang dila ng AFP 6 at balita. Hinihikayat din ang mga Diborsyo at proteksyon laban sa karahasan 7 mambabasa na magpaabot ng mga Ang nakaw na yaman ng mga Marcos 8 puna at rekomendasyon sa ikauunlad Sa madaling salita 9 ng ating pahayagan. Imperyalistang gera sa Ukraine, wakasan 10 Ang Ang Bayan ay inilalathala dalawang beses bawat buwan ng Komite Sentral ng Partido Komunista ng Pilipinas @cpp_angbayan 2 nag hi hi rap na sek tor. Da pat pa wi in ng mga kad re at ak ti bis ta ng Par ti do ang ta kot at pag-aa tu bi li, pa ta ta gin ang loob at isip, ha ra pin ang ki na ‐ kai la ngang hi rap, gu tom at sak ri pi ‐ syo, at ma panga has at wa lang pa ‐ god na lam pa san ang da ti nang mga na ga wa pa ra abu tin ang ma sa, buk ‐ lu rin ang ka ni lang isip at palakasin ang kanilang loob, ha ra pin ang ka ‐ ni lang kong kre tong mga prob le ma at pa mu nu an ang ka ni lang mga pa ‐ ki ki ba ka. Da pat sa man ta la hin ng ki lu sang ma sa ang lu ma la wak na pam pu li ti ‐ kang ki lu san la ban sa sa bwa tan ng pang ka ting Marcos-Du ter te at ika ‐ wing ang mga pa ki ki ba kang ma sa sa kam pan ya sa ha la lan at pag la ban sa pla nong da ya in ang elek syo n. Sa ka ‐ bi lang pa nig, ang pa ki ki ba ka sa la ‐ ra ngan ng elek syon ng mga pwer ‐ sang de mok ra ti ko ay da pat ika wing sa mga pa ki ki ba kang pam pu li ti ka at pang-e ko nom ya ng ma sa. Ipagdiriwang natin sa buwang ika-53 anibersaryo ng ito ang Bagong Hukbong Bayan (BHB). Ibayong patatagin ang determi ‐ nasyong palakasin at palawakin ang BHB. Iba yong pa hig pi tin ang di sip li ‐ nang mi li tar at mag pa ka hu say sa mga tak ti kang ge ril ya upang bi gu in ang to dong open si ba ng kaa way na ti yak iigting pa sa da ra ting na mga bu wan. Ubos-ka yang la ba nan ang pa sis tang pa ni ni ba sib ng kaa way sa ma sa. Ilun sad ang mga ti yak na mai pag ta ta gum pay na tak ti kal na open si ba. Bi ra hin ang mga na hi hi ‐ wa lay at ma li li it na yu nit ng kaa way. Ilan tad at la ba nan ang mga pa ka ‐ nang saywar ng kaa way pa ra lin la ‐ ngin ang ma sa at wa sa kin ang ka ni ‐ lang pag ka kai sa. Ma hig pit na ha wa kan ang in te ‐ res ng ma sang mag sa sa ka at isu long ang ka ni lang pa ki ki ba ka. Tu luy-tu loy na pa la wa kin ang sak law na te ri tor yo ng mga la ra ngang ge ril ya at bu muo ng ba gong mga la ra ngang ge ril ya. Tu luy-tu loy na mag rek rut at mag sa ‐ nay ng mga ka ba ta ang Pu lang man ‐ di rig ma na mag da da la ng dig mang ba yan sa hi git na mas ma ta as na an ‐ tas sa da ra ting pang pa na hon. Marso 7, 2022 ANG BAYAN
Pag mo mod yul, es ti long-BHB Bi na li kat ng ma ra ming Pu lang man di rig ma ang pag tu tu ro sa mga ba ta sa ka na yu nan nang ipa tu pad ng De partment of Educa ti on ang "blen ded lear ‐ ning" si mu la 2020. Isa sa mga su ma lo sa pag tu tu ro si Ka Agnes, isang gu ro at ka sa pi ng isang yu nit ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB) sa Sout hern Ta ga log. "Noong ba ta pa ako, hu ma nga ako sa mga gu ro ko na da la-da la ‐ wang bai tang ang ti nu tu ru an," ani ‐ ya. "Hin di ko aka la ing ma gi ging ka ‐ tu lad ni la ako." Sa kan yang ni lu lu bu ‐ gang er ya, ti nu tu ru an ni Ka Agnes ang mga mag-aa ral sa apat na mag ‐ ka kai bang bai tang "sa la hat ng asig ‐ na tu ra, sa anu mang bai tang, sa la ‐ hat ng pak sa." Ma ra ming ma gu lang ang wa lang pa na hon, pa sen sya o kaa la man pa ra mag tu ro. Hi mu tok ng mga nanay sa kanya, kung hindi nakalimot na sa mga aralin, ay abala sa trabaho at walang oras mag tu ro. "Hin di ako na ka pag ta pos," sa bi sa kan ya ng isang na nay. "Ka ya nga pi nag-aa ral ko ang mga ba ta." Sa lay say ni Ka Agnes, noong hin di pa na ka ra ra ting ang ka ni lang yu nit sa er ya at wa la pang mga ka ‐ sa mang nag tu tu ro, sa isang app ku ‐ mu ku ha ng sa got sa mod yul ang mga ba ta. "La king gu lat ko nang ma ba sa ko ang mga sa got," kwen to ni ya. "Hin di na man la hat ay ta ma! Bu kod pa, ang sa got lang mis mo ang hi na ‐ ha nap ng mga ba ta, hin di ang pa ma ‐ ma ra an o so lu syon kung paa no ito si na gu tan. Kop ya lang nang kop ya." Ma la king ka pu na han ang na ki ta ni Ka Agnes sa mga mod yul at ka hit sa mga ta nong ng ling gu hang pag su ‐ su lit. "Maa lin man ito sa ma li ang mga bay bay ng sa li ta, ma li ang na ‐ ka sa ad sa pa nu to, ma li ang mis mong mga sa li tang gi na mit, ma li ang gi na ‐ mit na ha lim ba wa," hi mu tok ni ya. "At ang pi na ka ma la la ay ma li ang mis mong iti nu tu ro!" Bi lang gu ro, ba tid ni Ka Agnes ang hi rap na di na daa nan ng mga gu ‐ rong ti nam ba kan ng sob ra-sob rang tra ba ho sa ila lim ng blen ded lear ‐ ning. Kum pa ra sa pag da ra os ng mga lek syon sa klas rum, alam ni ya ang hi rap at gas tos sa pag ha han da ng mga mod yul, pag pa pa-p rint sa mga ito, pagtse-tsek sa bu ma ba lik na san tam bak na mga mod yul na hin di alam kung ang ba ta ang su ma got o ang kan yang ma gu lang. "Ma hi rap na hin di mo ha ra pang na ka kau sap ang iyong es tud yan te at hin di maa yos na na ta ta ya ang ka ni lang an tas ng kaa ‐ la man," ani ya. "Hin di mo ma la la man kung si no nga ba ang da pat na ma ‐ ka tang gap ng Unang Ka ra nga lan sa ma ta ta as na mar ka, ang es tud yan te o ang na nay?" Sa ka ra na san ni ya, pal pak at di ma sa sal ba ng anu mang pag si si kap ang blen ded lear ning. "Kung ta ta nu ngin ako kung epek ti bo bang na tu to ang mga ba ta ri to, ang sa got ko ay hin di." Ang mga ba hay sa ka na yu nan ay kom por tab le hin di pa ra sa pag-aa ral kun di pa ra ga win ang ibang ba gay. "Ibang-i ba ang set-up sa ba hay - ani mo'y wa lang pre syu r, re laks lang ang bu hay." Kwen to ni ya na noong bu kas ang mga eskwe la han, la ging hi ni hi ling ng mga es tud yan te ANG BAYAN Marso 7, 2022 na sa na mag-Bi yer nes na, pa ra wa la nang pa sok. "Nga yon, hi ling ni la na 'wag mu nang mag-Bi yer nes da hil pa ‐ sa han na ng mod yul at hin di pa ni la na ta ta pos ang mga ito ka hit isang ling go nang ipi na ga ga wa sa ka ni la." Da hil hin di pi si kal na pu ma pa sok sa paa ra lan, na wa la sa mga ba ta ang pa gi ging mu lat sa oras - mu la sa pag gi sing at pag ha han da hang gang sa oras-o ras na pag pa pa lit ng mga asig na tu ra na nag ku kun di syon sa ka ni la na ma ki nig sa gu ro sa isang tak dang pa na hon. Sa kaa yu sang pi ‐ si kal, ka hit ang mga pag su su lit ay may iti na tak dang oras. "Hin di na hu hu bog sa ka ni la ang di sip li na sa pag-aa ral na mag mu mu ‐ la sa di sip li na sa oras," ani Ka Agnes. Ma ra mi ring mga ba tang pi ni pi ‐ ling magtra ba ho kay sa mag-a ral. "Yung es tud yan te ko na si Mo moy, Gra de 9, mas gi nus to ni yang mag-a ‐ ra wan sa ga wa an ng mweb les kay sa mag mod yul." Hin di ni ya ma si si si ang ba ta da hil kai la ngang-kai la ngan ng pa mil ya ni to ang dag dag na ki ta. Ma ra mi pang ibang pwe deng gu ‐ mam ba la sa pag mo mod yul. "Ma li ‐ ngat lang si la at ma pa tu tok sa ka ni ‐ lang sel pong Andro id, ti yak mag ha ‐ pon na ni lang ha wak ito," ani ya. "Ang mga mod yul? Mag-ii pon na lang ng ali ka bok sa isang ta bi." Ang ma la la, pag-ob ser ba ni Ka Agnes, ni lik ha ng blen ded lear ning ang mga kun di syon pa ra ma bu lok ang kai si pan ng mga ba ta sa mga la ro at ga wa ing on li ne. Re sul ta ito ng wa ‐ lang pa nga nga si wang pag ba ba bad sa in ter net, na sa na ka ra an ay li mi ta do da hil na sa loob si la ng mga paa ra lan. "Mas hi na ha bol pa ni la ang ma ‐ ta as na rang go sa on li ne ga mes kay ‐ sa ma ta as na ka ra nga lan sa pag-aa ‐ ral." Bi na go ng wa lang regulasyon na pag la la ro on li ne ang pi si kal at so syal na ka pa li gi ran ng mga ba ta. Ma da ‐ las, na pa ba ba ya an ni la ang ka ni lang ka lu su gan sa ka la la ro on li ne. Hin di Sundan sa pahina 4 3
7 armadong aksyon, inilunsad ng BHB Pitong armadong aksyon, karamihan mga operasyong isnayp, ang inilunsad ng mga yunit ng Bagong Hukbong Bayan sa Bicol, Negros, Davao de Oro at Bulacan noong nagdaang mga linggo. Da la wang ele men to ng 94th IB ang na su ga tan sa ope ra syong is nayp ng BHB-South Central Neg ros (Mount Can ser mon Com ‐ mand) noong Peb re ro 22 sa Sit yo Ama ga-Can tu pa, Ba ra ngay Bue navis ta, Hi ma may lan City sa Neg ros Occi den tal. Nap wer sa ni ‐ to ang mga sun da lo na li sa nin ang ko mu ni dad. Si nun dan ito ng isa pang ope ra syong is nayp sa Sit yo Cu na ‐ lom, Pu rok 3-Ga mot, Ba ra ngay Ca ra ba lan noong Peb re ro 28 kung saan tat lo ang naiu lat na na su ga tan sa 94th IB. Sa Ka ban ka lan City, pi na ra li sa ng Pu lang huk bo ang ka ga mi ‐ tan ng isang kum pan yang nag kuk wa ri sa Ilog ng Hi la ba ngan noong Mar so 2. Nag du lot ng ma la wak na pag ka si ra sa ka li ka san at pag hi hi rap sa ma ma ma yan ang na tu rang kum pan ya. Ba ha gi ang na tu rang pro yek to ng pag ta ta yo ng Ilog-Hi la ba ngan River Ba sin na mag pa pa la yas ng aa bot sa 200 pa mil ya. Sa Ca ma ri nes Sur, ini lun sad ng isang yu nit ng BHB-East Ca ‐ ma ri nes Sur (To mas Pi la pil Com mand) ang ope ra syong ha ras la ‐ ban sa de tatsment ng mga CAFGU at sun da lo ng 83rd IB sa Ba ra ‐ ngay Pi li-Ta bi guian, Ca ra mo an noong Peb re ro 16. Sa man ta la, inis nayp ng isang yu nit ng BHB-Sor so gon noong Peb re ro 28 ang hedkwar ters ng 504th Ma neuver Com pany ng PNP Re gio nal Mo bi le Force Bat ta li on (RMFB) sa Ba ra ngay Espe ‐ ranza, Pi lar, Sor so gon. Na pa tay sa ope ra syon si P/Cpl. Ryan M. Atos at su ga tan ang isa pang ele men to ng RMFB. Sa Davao de Oro, inambus ng isang yunit ng BHB ang nag- ooperasyong mga sundalo ng AFP sa Barangay Tandawan, New Bataan noong Pebrero 9. Naglunsad ng operasyong haras ang BHB-Rizal noong Pebrero 12 sa karatig nitong Sityo Anginan, Barangay San Mateo, Norzagaray Bulacan laban sa mga pwersa ng 80th IB. Mula sa pahina 3 na si la lu mala bas ng ba hay pa ra ma ki pag la ro at nag ba go na ang ba ta yan ng ka ni lang pa ki ki pag kai bi gan. Na wa sak ang ka ni lang emo syo nal at men tal na ka lu su gan. "La gi nang nag-ii sa sa kwar to at iba't iba na ang na ra ram da man sa na ki ki ta at na ra ra na san sa mun do ng cyberspace." Ba tid ni Ka Agnes na may ma ha la gang pa pel ang mga ma gu ‐ lang at iba pang ka sa ma sa ba hay ng mag-aa ral upang ma tu tu kan si la at ma di sip li na sa pag ga mit ng gadyet. Pe ro sa ma ra ming ka so, aba lang-a ba la ang mga na ka ta tan da sa pag ha ha nap bu hay pa ra may mai pan ta wid-gu tom ang pa mil ya sa git na ng pagkawasak ng kabuhayan dulot ng palpak na tugon ng estado sa pandemya. "Sa ka du lu-du lu han, ba ba lik pa rin ta yo sa pal pak na sis te ‐ mang ma la ko lon yal at ma lap yu dal," pa li wa nag ni Ka Agnes. "Sa ga ni to ka bu lok na sis te ma, na bu bu lok din ang kai si pan ng ka ba ta ‐ an. Ito ang ni la la ba nan at iwi na wak si ng ini lu lun sad na de mok ra ‐ ti kong re bo lu syong ba yan." Ba lak ni yang iba hin na man ang lek syon ma ta pos ma sa gu tan ng mga ba ta ang mga mod yul ni la sa ka sa lu ku yang kwar to. "Mag- iis ked yul na ako ng pag tu tu ro ng MKLRP (Maik ling Kur so sa Li pu ‐ nan at Re bo lu syong Pi li pi no) sa mga es tud yan te ko," ani ya. 4 Pro tes ta ng mga si na lan ta ng bag yong Odet te sa Bais City. Nag martsa ang mga re si den te ng Bais, Neg ros Ori en tal na si na ‐ lan ta ng bag yong Odet te tu ngong lo kal na upi si na ng De partment of Social Work and Deve lop ment noong Mar so 3 pa ra si ngi lin ang ayu dang pi nan syal na na ka la an sa ka ni ‐ la. Mag ta tat long bu wan na mu la nang nanalasa ang bag yo pe ro wa la pa si lang na ‐ ta tang gap na ayu dang pi nan syal mu la sa gub yer no sa ka bi la ng pagpro se so at pag pir ‐ ma ni la sa mga ki na kai la ngang do ku men to. Uma bot sa 14 ang na sa wi at 19 ang hin di pa na tag pu an sa syu dad. Pangaa gaw ng lu pa sa Tar lac, ki nun de na. Nag pi ket ang mga mag sa sa ka ng Ba ra ngay Ti nang, Concepcion, Tar lac sa ha rap ng De ‐ partment of Agra ri an Reform sa Quezon City noong Peb re ro 25 pa ra ipa na wa gan na ipa ma ‐ ha gi na sa mga le hi ti mong be ne pi sya ryo ang lu pa sa Hacien da Ti nang. Ang 200ek tar yang lu pa ay inangkin ng pe keng Coo pe ra tive Deve lop ment Aut ho rity at hin di si la kai lan ‐ man na ki na bang di to. Kontro la do ng pa mil ya ni Cong ressman Noel Vil la nueva ng ikat long distri to ng Tar lac ang koo pe ra ti ba. Mi ning Act of 1995, ipi na ba ba su ra. Nag ‐ ti pon ang mga gru pong ma kaka li ka san at mga ka tu tu bo sa ha rap ng De partment of Envi ron ment and Natural Resources sa ika 27 taon ng pag ka ka pa sa ng Mi ning Act of 1995 noong Mar so 3. Ani la, bi nig yang daan ng ba tas ang wa lang hang gang pan da ram ‐ bong sa ya man ng mga lu pang ni nu no. Bi ‐ nig yang diin din ng mga gru po ang epek to ng Mi ning Act sa pag pa pa tin di ng cli ma te cha nge. Da hil di to, du ma ra nas ang ma ma ‐ ma yan ng mas mati tin ding ka la mi dad. Pambansang protesta kontra taaspresyo, ikinasa. Pinangunahan ng Kilusang Mayo Uno at Anakpawis Partylist ang protesta laban sa walang puknat na pagtaas ng presyo ng mga produktong petrolyo noong Marso 4 sa Litex Public Market, Quezon City. Nagkaroon din ng katulad na protesta ang Kadamay at Gabriela. Nauna nang ipinanawagan ng grupong Bayan Muna na magkaroon ng espesyal na sesyon ang kongreso kaugnay ng patuloy na pagsirit ng langis. Panawagan nila na presyo ng tanggalin at sa pagbabasura ng Oil Deregulation Law. ang buwis langis Marso 7, 2022 ANG BAYAN
Mga si bil yang ko mu ni dad sa La nao, Min do ro at Mas ba te, bi nom ba ng AFP Tat long ka so ng pam bo bom ba mu la sa ere at pa nga ngan yon ng Armed Forces of the Phi lip pi nes (AFP) sa mga si bil yang ko mu ni dad ang nai ta la sa nag da ang da la wang ling go. Li bu-li bong pa mil ya ang na pi li tang mag bak wit da ‐ hil sa mga ito. Nag hu log ng di ba ba ba sa 12 bom ‐ ba ang AFP sa kam po ng Mo ro Isla mic Li be ra ti on Front sa Ma g uing, La nao del Sur sa pa gi tan ng alas-2 at alas-3 ng ma da ling araw noong Mar so 1. Na pa ‐ tay di to ang di ba ba ba sa pitong si bil ‐ yan at marami pa ang na su ga tan. Si ‐ na ba yan ang mga pam bo bom ba ng laking-bri ga dang ope ra syong kom bat na sumaklaw sa anim na barangay. Li ‐ bu-li bo ang na ku long sa ope ra syon at hin di agad pinayagang umalis sa lugar. Mahigit 1,300 pamilya ang direktang apektado ng pambobomba at pang- aatake at nagbakwit tungo sa sentrong bayan. (Ba sa hin ang kaug nay na ar ti ‐ ku lo sa pa hi na 6.) Sa Occi den tal Min do ro, ala-1 ng ma da ling araw nang mag si mu lang mag hu log ang AFP ng mga bom ba ga ‐ mit ang mga erop la nong FA-50 sa mga ko mun i dad sa hang ga nan ng Bo nga ‐ bong, Ori en tal Min do ro at San Jo se noong Peb re ro 26. Si nun dan ito ng pi ‐ tong be ses na pa nga ngan yon ban dang alas-5 ng ma da ling araw. Pag ka ta pos ni to, mu la alas-7:30 hang gang alas-9 ng uma ga ay da la wang Blackhawk he ‐ li kop ter ang nag pa ba lik-ba lik at nang- istra ping sa ka bun du kan ba go nag la ‐ pag ng mga pa sis tang tro pa sa lu gar. Sa Mas ba te, ilan da ang re si den ‐ te ang naa pek tu han ng pam bo bom ba sa Ba ra ngay Igang, Mas ba te City noong Peb re ro 21. Ito ay ma ta pos mag hu log ng anim na bom ba ang isang at tack aircraft ban dang alas-4 ng ma da ling araw. Pa ma mas lang. Pi nau la nan ng ba ‐ la ng mga sun da lo ng 20th IB ang mag pi pin sang bata na nag ko kop ras sa Ba ra ngay Roxas, Ca tu big, Northern Sa mar noong Peb re ro 8. Na ma tay sa wa lang ha bas na pa ma ma ril na ito sina Andrei Esponilla, 12-taong gulang, at Leandro Alivio, 13-taong gulang, ha ‐ bang ang isa ay lub hang na su ga tan. Pa ra pag tak pan ang kri men, pi na la la ‐ bas ng AFP na napatay ang mga bata nang "maipit sa engkwentro" nang inambus ng Bagong Hukbong Bayan (BHB) ang mga sundalo. Ba tay sa upi syal na ulat ng ki ‐ nauu ku lang yu nit ng BHB, hin di to ‐ to ong nai pit sa engkwentro sa pa gi ‐ tan ng BHB at AFP ang na sa bing mga ka ba ta an. Mag ka hi wa lay na in si den ‐ te ang istra ping na gi na wa ng 20th IB sa mga ka ba ta ang nag ko kop ras at ang nau nang kontra-reyd ng BHB la ‐ ban sa mga nag-oo pe ra syong tro pa ng 20th IB, na kap wa nang ya ri sa pa re hong araw. Ili gal na pag-a res to. La bag sa kan yang mga ka ra pa tan sa ila lim ng Joint Agree ment on Safety and Immu nity Gua ran te es (JASIG), ina ‐ res to ng mga sun da lo ng AFP Joint Task Force Storm si Ka Este ban Ma ‐ nu el Jr., 73, isang kon sul tant sa ka ‐ pa ya pa an ng Na tio nal De mocra tic Front of the Phi lip pi nes, ka sa ma ang isa pang si bil yan, noong Peb re ro 16 sa ba yan ng Vil la re al, Sa mar. Ayon sa kan yang pa mil ya, hin di pa rin na ‐ tu tun ton ang lo ka syon ni Ma nu el Jr. hang gang sa ka sa lu ku yan. Ina res to rin noong ga bi ng Peb ‐ re ro 28, si Agnes Me si na, koor di ney ‐ tor ng Koa li syong Ma ka ba yan sa Ca ‐ ga yan Val ley sa Apa rri, Ca ga yan. Ka sa ma si Me si na sa isang fact fin ‐ ding mis si on pa pun ta sa Ba ra ngay Sta. Cla ra sa ba yan ng Gonza ga. Pi ‐ na la ya si Me si na pagkalipas ng apat na oras at mai gi it na pa so o dis mis ‐ sed na ang gi na mit na man dam yen to de ares to la ban sa kan ya. Inaresto ng apat na lalaki si Diosdado Grefaldo Barbacena Jr. noong Marso 6 sa Barangay Rizal, West District, Sorsogon City. Siya ay kasapi ng Samahan ng mga Magsasakang sa Sorsogon at asawa ng tagapagsalita ng Anakpawis Partylist sa prubinsya. ANG BAYAN Marso 7, 2022 Si gaw sa Edsa: Itak wil ang mga Marcos MAHIGIT 4,000 KATAO ang nag martsa tu ngong Peop le Po ‐ wer Mo nu ment sa ka ha ba an ng Edsa, Quezon City noong Peb ‐ re ro 25 upang gu ni ta in ang ika- 36 taon ng pag-aal sang EDSA. Sa pa ngu ngu na ng gru pong Bayan, si gaw ni la ang "Ang pi ‐ na tal sik ng Edsa, hu wag nang iba lik pa!" "Teach-in" o isang ma la ‐ king kla se ang ti po ng pro tes ‐ tang ini lun sad nga yong taon. Bi na lik-a ra lan di to ang pag la ‐ ban ng sam ba ya nang Pi li pi no la ban sa dik ta du ra. Ka sa bay ni ‐ to ang pag pa pa ki ta ng pag ‐ kontra sa pa nu num ba lik ng ku ‐ ra kot at ti ra ni kong pa mu mu no ng mga Marcos sa po der. Li ban sa mga ak ti bi dad sa Edsa, ini lun sad ang iba't ibang pag ti ti pon at prog ra ma sa Ba ‐ guio City, Na ga City, Iloi lo City, Ce bu City, Baco lod City, Davao City at mga syu dad sa Ca ga yan Val ley. Nag ka ro on din ng mga pro tes ta sa Pa nga si nan at Tar ‐ lac. Ka la hok sa mga pag ki los ang de mok ra ti kong mga or ga ‐ ni sa syo n, mga be te ra no ng ba ‐ tas mi li tar, ka ba ta ang-es tud ‐ yan te, taong sim ba han at mid ‐ ya. Bago nito, nagbabala ang Catholic Bishops Con ference of tinawag the Philippines sa nitong na mga pambabaluktot sa kasaysayan ng batas militar." "radikal Katulad ng iba pang grupo, naalarma ang simbahan sa "pambabaluktot sa katotoha ‐ nan at pagtatangkang bura hin o wasakin ang ating kolek ‐ tibong pag-alala sa pama ‐ magitan ng pagtatanim ng mga kasinungalingan at maling nara tibo." Peligroso ito, ayon sa simbahan, dahil "lalasunin nito ang ating kolektibong kamu latan at wawasakin ang pundasyong moral ng ating mga institusyon." 5
Pro tes ta ng mga si na lan ta ng bag yong Odet te sa Bais City. Pangaa gaw ng lu pa sa Tar lac, ki nun de na. Mi ning Act of 1995, ipi na ba ba su ra. cli ma te cha nge Pambansang protesta kontra taaspresyo, ikinasa. "Nanlaban" sa kasyudaran, "engkwentro" sa kanayunan Ang sa nga-sa ngang di la ng AFP Li taw na li taw ang mo dus ng Armed Forces of the Phi lip pi nes (AFP) na pa la ‐ tinamaan ng kanilang mga bomba. ba sing engkwentro ang gi na wang pag ma sa ker ng mga yu nit ni to sa li mang si bil yan sa New Ba ta an, Davao de Oro noong pa gi tan ng Peb re ro 23 ng ga bi at uma ga ng Peb re ro 24. Ina nu nsyo ng 10th ID sa su mu nod na araw, kumple to ng ka ri ma ri ma rim na mga la ra wan, na na ma tay sa ar ma dong la ba nan ang mga ak ‐ ti bis tang si na Chad Booc, Ge leju ra in Ngujo II, Elgyn Ba lo nga, at mga dray ber na si na Ro bert Ara gon at Tir so Añar. Hin di simpleng fa ke news Sistematiko at puspusan ang pagpapakalat ng AFP ng dis ‐ impormasyon sa midya at social media tuwing may mga insidente ng pasistang krimen katulad ng mga nabanggit. Ayon sa pa li wa nag ng mga dalubhasa sa komunikasyon, ang ga ni tong ti po ng pe keng pag ba ‐ ba li ta ay hin di simpleng pag ka lig ta o ka ku la ngan sa da tos, kun di isang kam pan yang pla na do, may pon do at pi na ta tak bo ng mga may ka sa na yan sa la ra ngan ng im por ma syo n. Naka ‐ disenyo ito para mag-udyok ng di rasyunal na galit at poot laban sa lahi, target na mga tao, grupo, relihiyon o kasarian. Sa mga la ra wang ipi na ka lat ng mi li tar sa in ter net, may ba ril at pinasuot ng wa lang la man na am mo vest si Booc pa ra pa la ba sing myembro si ya ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB). Ki nut ya, mi nu ra at pi ‐ nagpyes ta han ng mga tau han ng AFP ang mga la ra wang ito. 15, 2021. Maihahalintulad din ito sa serye ng mga pagpatay sa ilang lider rebolusyonaryo sa Mindanao noong nakaraang taon. Na pa ka ra mi pang ibang mga si bil yan na pi na tay nang wa lang ka la ban-la ban na big la na la ‐ mang na gi ging "myembro ng BHB." Sa la hat ng mga ito, aw to ma tik na ang kam pan yang di sim por ma syon ng mi li tar upang ita go sa pub li ko ang ma lu pit na mga pag pa tay sa si bil yan at di-ar ma do. Agad na ini li naw ng BHB sa lu gar na wa lang na ga nap na la ba nan sa Pu rok 8, Ba ra ngay Andap sa pet sang si na sa bi ng AFP. Sa isinagawa nilang pagsisiyasat, napag-alaman nila na ang gru po ni na Booc ay bu mi si ta sa ko mu ni dad ng mga Lu mad kaug nay ng ka ni lang ga wa in bi lang mga bo ‐ lun tir na gu ro at ta ga pag ta gu yod ng ka ga li ngan ng mga ka tu tu bo. Bu mib ‐ ya he si la noong ga bi ng Peb re ro 23 mu la New Ba ta an pa tu ngong Davao City nang ha ra ngin ng mga sun da lo sa tsek poynt sa Ba ra ngay Pob lacion. Ang ka so ng ti na gu ri ang New Ba ta an 5 ay pa re hong-pa re ho sa nau nang mga ka so ng pag du kot at pag pa tay sa mga si bil yan sa Min da ‐ nao. Ka bi lang di to ang ka so ng pa ‐ ma ma ril ng mga sun da lo sa tat long si bil yan sa Sit yo Man luy-a, Dia ta gon, Lia nga, Su ri gao del Sur noong Hun yo Sa AFP, ang di sim por ma syon ay isang san da ta sa ka ni lang ma pa nu pil na ge ra. Gi na ga mit ito pa ra pag tak ‐ pan ang mga kri men at ma la la lang pag la bag sa ka ra pa tang-tao upang pa wi in ang la hat ng ba la kid sa ka ni ‐ lang pa ni ni ba sib la ban sa ma sa. Gi ‐ na ga mit ni la ang social me dia at ang kontro la do ni lang na pa ka ra ming akawnt sa Face bo ok upang ma ni pu ‐ la hin ang isip ng ma sa. Gu ma ga wa si la ng mga pe keng "mid ya" upang lo ko hin ang mil yun-mil yong tu ma ‐ tang ki lik sa Face bo ok. Isang ling go ma ta pos ang ma sa ‐ ker sa New Ba ta an, mga ko mu ni dad ng Mo ro na man ang ina ta ke at gi na ‐ wan ng im ben tong sa lay say. Sa Ba ‐ ra ngay Rung ga yan, Ma gu ing, La nao del Sur, ipi nag dii nan ng 103rd IBde na "kam po ng te ro ris tang Daw lah Isla mi yah" ang binomba ng mga erop la nong pan dig ma noong ma da ‐ ling araw ng Mar so 1. Ang to too, ang lu gar na bi nom ba ay si bil yang ko mu ni dad na ba ha gi ng te ri tor yo ng Mo ro Isla mic Li be ra ti on Front. Kahit mahigpit nang napabu ‐ laanan ng lokal na kumander ng MILF at ng mga upisyal ng Maguing, nagmatigas pa rin ang AFP na mga "Maute" at Dawlah Islamiya ang Ma ta pat ang AFP sa mga ta gu ‐ bi lin ng US Coun te rin sur gency Gui ‐ de, na nag tu tu ring sa pag ma ni pu la sa im por ma syon bi lang isa sa mga pa ngu na hing sang kap sa uma no'y epek ti bong kam pan ya sa kontra - insur hen sya. Ka bi lang sa mga iti nu ‐ tu ro ng US na pa ra uma no mai kin tal sa pi na ka ma ra mi ang isang im por ‐ ma syo n, at sa ga yo'y ma kontrol ang upin yong pub li ko, kai la ngang maa ‐ gap na mai la bas ang im por ma syo n, gaa no man ito ka ma ni pu la do o ga ‐ nap mang inim ben to. Ba ha gi rin ni to ang pag kontrol sa da loy ng im por ‐ ma syo n, ka ya ma da las na ipa tu pad ang news blacko ut at pag hi hig pit sa Sundan sa pahina 7 Marso 7, 2022 ANG BAYAN 6
Isyung ka ba bai han: Di bor syo at pro tek syon la ban sa ka ra ha san Ma ta gal nang isi nu su long ng mga gru pong ka ba bai han sa Pi li pi nas ang ka ‐ ang nag hi wa lay. Sa ila lim ng di bor ‐ syo, ni lu lu saw ang li gal na ka sal at pi na pa hin tu lu tan ang nag hi wa lay na mag pa ka sal sa iba. ra pa tan sa di bor syo. La long lu ma la kas ang ka ni lang pa na wa gan sa ha ‐ rap ng tu mitin ding pang-aa bu so sa mga ka ba bai han sa loob ng ta ha nan, la lu na mu la nag pan dem ya. Sa Pi li pi nas, isa sa ka da apat na ka ba bai hang Pi li pi no na edad 15-49 ay na ka ra nas ng pi si kal, emo syo nal o sekswal na ka ra ha san mu la sa ka ni lang mga asa wa o ka pa res. Ang di bor syo ay iti nu tu ring na op syon na na ka ba tay sa ka ra pa tan. Ang lu ma la king su por ta ng ma ma ‐ yang Pi li pi no sa pag su su long dito ay ma ha la ga bi lang hak bang upang ha ‐ ra pin pa ang mas ma la lim na sa kit ng li pu nan na pa tu loy na nag ba ban ta sa pag ka wa sak ng insti tu syon ng ka sal. Tan da ni to ang pag la ki mu la 2020 ng bi lang ng mga nag-"se arch" o nag ha nap ng im por ma syon sa in ‐ ter net tung kol sa "do mes tic vio ‐ lence." Isa ang Pi li pi nas sa may pi ‐ na ka ma ta as na bilang (pangatlo), kung saan 1,048 ka da 100,000 ka tao ang nag-se arch kaug nay ni to. Ma ta gal nang may pa nu ka lang di bor syo sa kong re so ng Pi li pi nas. Isi nam pa ito noong 2005 ng Gab rie la Wo men's Party sa ha nga ring ma ka ‐ al pas ang ma ra ming ka ba bai han sa ma pang-a bu song re la syong mag-a ‐ sa wa at ma pa nga la ga an ang ka ra pa ‐ tan at ka ga li ngan ni la at ng ka ni lang mga anak. Hi git ito sa ba tas sa an ‐ nul ment at li gal na pag hi hi wa lay. Sa loob ng rebolusyonaryong kilusan, malaon nang kinikilala ang karapatan sa diborsyo. Ipagka kaloob ito kapag may katibayan na ang asawang gustong diborsyohin ay naging traydor o sagadsaring kontra- rebolusyonaryo. Gayundin kung ang isa sa kanila ay napa tunayang nagtaksil sa asawa, nagdadalawang- asawa, nagmama lupit o nagtangka sa buhay ng asawa. Ipinagkakaloob din ito sa iba pang mga pisikal at mental na dahilan sa loob ng nakatakdang panahon at kapag hiningi ng mag- asawa o ng isa sa kanila dulot ng personal na mga di pagkakasundo na nagbunga sa pagkasira ng relasyon. Umii ral ang mga ba tas na ku mi ki ‐ la la sa ka ra pa tan ng isang ba bae na ma ki pag hi wa lay sa kan yang asa wa: ang li gal na pag hi hi wa lay at pag pa pa ‐ wa lam bi sa ng ka sal. Ga yun pa man, da ‐ hil sa ma sa li mu ot at na pa ka-e mo syu ‐ nal na pro se song li gal at ka ka pu san sa pe ra at re kur so (ka da la sang umaa bot sa isang mil yon ang gas tos), ma ra mi ang nag ti ti is na la mang sa ma pang-a ‐ bu song re la syon o na ki ki pag hi wa lay sa la bas ng sak law ng ba tas. Ang an nul ment ay nag de dek la ‐ rang wa lam bi sa ang ka sal sa si mu la pa la mang, su ba lit hin di ni to si na sak ‐ law ang mga usa ping na ga nap sa pa ‐ na hon ng pag sa sa ma, ka tu lad ng mga anak at mga pag-aa ri. Wa lang pag ti ‐ ti yak sa pag-a ko ng res pon si bi li dad ng kap wa sa pa nga ngai la ngan ng mga anak. Wa la ring pag ti ti yak na ma kat ‐ wi rang na pag ha ha ti an ang mga ari-a ‐ ri an na ka da la san ay na sa pa nga lan ng la la ki. Ta li was di to, ang pa nu ka ‐ lang di bor syo ay ti ti yak na ma pa pa ‐ nga la ga an ang ka ra pa tan hi git ng mga anak at ng naag rab ya dong par ti do. Mu la 2016 tu ngong 2021, bu ‐ mag sak nang 45% ang bi lang ng mga ka song isi nam pa pa ra sa li gal na pa ‐ ki ki pag hi wa lay, ha bang tu ma ta as ang ka so ng pang-aa bu so sa loob ng ta ha nan. Tan da ito na ka pos na ka ‐ pos ang pro tek syong nai bi bi gay ng ba tas sa ligal na pag hi hi wa lay at pag pa pa wa lam bi sa ng ka sal. Ipinoproseso ang mga hiling sa diborsyo ng mga komite sa seksyon o sa mas mataas na antas ng organisasyon ng Partido. Sa kaso ng may mga anak, tinitiyak ng Partido na mahusay silang mapapa ‐ ngalagaan. Sa ila lim na man ng ba tas sa li gal na pag hi hi wa lay, ki ni ki la la ang pag ‐ ta ta pos ng ka sal su ba lit hin di na maaa ring mu ling mag pa ka sal sa iba Mula sa pahina 6 mid ya na ma ka ka lap ng im por ma ‐ syon sa mga lu gar na pi nang ya ri han ng mga in si den te, at pa na na kot sa mga tao na mag sa li ta. Sa in si den te sa New Ba ta an, ha ‐ los 24 oras ang lu mi pas ba go iba li ta ng uma no'y engkwentro. Sa ha lip na iba ha gi sa le hi ti mong mga or ga ni sa syon ng mid ya ay sa sa ri ling Face bo ok pa ge ni to ipi nas kil ang ba li ta, at pi nag ko ‐ ro sa di sim por ma syon ang iba't ibang akawnt ng mi li tar. 10th ID ang Noong 2020, na dis kub re ang ma la wak na net work ng mga akawnt sa Face bo ok na pi na ta tak bo ng mga upi syal mi li tar at nag pa pa ka lat ng di sim por ma syo n. Ilan da an di to ang si na sa bing ti nang gal na ng Face ‐ book, pe ro ma li it na ba ha gi la mang ito kung iku kum pa ra sa ta la mak pa ring di sim por ma syon ng AFP. Ka ma kai lan sa Espe ranza, Mas ‐ ba te, sinuotan din ng am mo vest at ti nam nan ng ba ril ang isang mag sa ‐ sa ka ma ta pos pa ta yin ng 96th IB at pa la ba sing myembro ng BHB na na ‐ pa tay sa engkwentro. Walo sa 15 kaso ng masaker sa mga sibilyan sa Bicol sa ilalim ng rehimeng Duterte ang pinalabas na engkwentro sa pagitan ng BHB at AFP-PNP. Ba ha gi rin ng di sim por ma syon ng mi li tar ang na pag pu tol sa ko mu ‐ ni ka syon sa pa gi tan ng ma ma ma yan at mga ka la ban ng gub yer no. Sinasabotahe nito ang website ng Partido Komunista ng Pilipinas at maging ng mga independyenteng midya para pigilan ang pagdaloy ng impor masyon. ANG BAYAN Marso 7, 2022 7
Ang na kaw na ya man ng mga Marcos Ba kit inii wa san ni Fer di nand "Bong bong" Marcos Jr. ang mga pam pub li kong de ba te, po rum at in terbyu? Isa sa mga da hi lan ay ayaw ni yang ma bu lat lat sa pub li ko ang ti na ta gong na kaw na ya man ng ka ni lang pa mil ya. Gaa no ba ka la ki ang na kaw na ya man ng pa mil yang Marcos? May kon ser ba ti bong tantya na umaa bot ito sa $10 bil yon o ₱510 bil yon (sa pa li tang ₱51 sa $1 nga yon). Bi nuo ng unang rehimeng Aqui ‐ no ang Pre si den ti al Com mis si on on Good Government (PCGG) nang ma ‐ pa tal sik sa po der ang dik ta du rang Marcos noong 1986 upang im bes ti ‐ ga han at ba wi in ang ta gong ya man ng mga Marcos di to sa ban sa at sa iba yong da gat. Matapos ang tat long de ka da, ka ka un ti la mang ang na ba wi ng PCGG bun sod ng mga kumpli ka ‐ syon sa li gal na mga pro se so, ang hin di pa ki ki pag tu lu ngan ng mga da ‐ yu hang gub yer no, dag dag din sa pan lo ob na ka hi na an ng PCGG. Umaa bot la mang sa $3.6 bil yong ha la ga ng mga ari-a ri an ang na re ko ‐ ber ng PCGG sa ban sa at sa iba yong da gat si mu la noong re hi meng Aqui ‐ no I hang gang sa ka sa lu ku yang re ‐ hi men ni Rod ri go Du ter te. Sa par ti ‐ ku lar, may na ku hang $680 mil yong mga as set ni Marcos sa mga bang ko sa Switzer land, sa US at sa iba pang ban sa. Mu la sa mga na re ko ber na ya mang ito ki nu ha ang mga ipinam ‐ bayad bi lang dan yos-per wi syo sa mga bik ti ma ng ka ra pa tang-tao noong 14-ta ong pag ha ha ri ng dik ta ‐ du rang US-Marcos. Ka ra mi han sa mga na kaw na ya ‐ mang ito ay gi na ga mit ng mga Marcos upang ma pa na ti li ang bu hay- bil yu nar yo, pa ra ma pa na ti li ang ka ‐ ni lang pam pu li ti kang ba se sa Ilocos Nor te at sa Ley te at pa ra ba wi in ang ka pang ya ri hang pam pu li ti ka sa pam ‐ ban sang an tas nang sa ga yon ay mag pa pa tu loy ang ka ni lang pan da ‐ ram bong at ma du gong pag ha ha ri. Wa lang ka to to ha nan ang pi na ‐ la la ga nap na mga kwen tong ang ya ‐ man ng mga Marcos ay nang ga ling sa pag-aa bu ga do ni Fer di nand Marcos Sr. at sa pi na ta gong "Tal la ‐ no Gold." Ma la king ba ha gi ng ki nu lim bat ni yang ya man mu la sa mga pro yek ‐ tong pi non do han ng Ja pan ay di ne ‐ po si to sa Cre dit Suis se sa Switzer ‐ land. Na ka la gay ito sa ilang akawnt sa ila lim ng mga pa nga lan ng ga wa- ga wang institusyon at kor po ra ‐ syong tu lad ng sa kro ni ni yang si Her mi nio Di si ni. Sa ini syal na de po ‐ si tong $100 mil yon, lu ma la ki ito pa ‐ tu ngong ma hi git $800 mil yon. Nang mau bos na ang bi na yad ng Ja pan sa mga pin sa la ng ge ra sa ban sa, gi na mit na man ni Marcos ang da yu hang mga utang sa World Bank at Asi an Deve lop ment Bank pa ra sa kan yang mga pro yek tong imprastruk tu ra at pri ba dong pag ti ‐ ti pon ng bu ruk ra ti kong pag na na ‐ kaw. Ito ay sa pa ma ma gi tan ng sob rang pag gas tos at sob rang pag ‐ pep re syo ng mga imprastruk tu rang pro yek to (tu lad ng mga kal sa da at tu lay) pa ra ma ka ko lek ta ng ma la ‐ king mga ko mi syo n, bro kers' fees at iba pang por ma ng pa nu nu hol sa mga da yu hang kum pan ya, sa mga da yu hang sup la yer ng ka ga mi tan pang konstruk syo n. Da hil may ab so lu tong po der si ‐ ya sa pag ga mit ng mi li tar at pu lis sa pa na hon ng ba tas mi li tar, si nu pil ni Marcos ang anu mang opo si syon at ma la yang nan dam bong sa ka ban ng ba yan at ka ya ma nang pub li ko. Gi ni ‐ pit at ki num pis ka ni ya ang mga pri ‐ ba dong pag-aa ring yu ti li dad tu lad ng Me ralco, PLDT, Phi lip pi ne Air li ‐ nes at da la wang iba pa, mga kor po ‐ ra syong mas mid ya, ka bi lang ang pitong is ta syon ng te le bi syo n, 16 na pam ban sang ara wang pa ha ya gan, 11 ling gu hang ma ga sin, 66 pa ha ya ‐ gang pang ko mu ni dad, at 292 is ta ‐ syon ng rad yo. Gi na mit ni Marcos ang "pre si ‐ den ti al decre es" at "let ters of instructi ons" upang big yan si ya ng pa bor at ang kan yang mga kro ni. Mga ha lim ba wa ni to ay ang kan yang ka li ‐ him sa de pen sa na si Juan Ponce Enri le na si yang may kontrol sa in ‐ dustri ya ng pag tot ro so, Edu ar do Cojuangco sa in dustri ya ng ni yog, Ro ber to Be ne dicto sa in dustri ya ng asu kal, Anto nio Floi ren do sa in dustri ‐ ya ng sa ging, at ma ra ming iba pa. Sa ka bi la ng pag tang ging wa ‐ lang ni na kaw na ya man ang pa mil ‐ ya, na du las pa rin si Imel da Marcos sa pag sa bing "Amin la hat yan!" Pi na nga ngam ba hang kung ma ‐ na na lo si Marcos Jr. sa ha la lang pre si den syal sa Ma yo 2022, tu lu ‐ yang hin di na mababawi ng sambayanan ang ni na kaw ni lang ya man. 8 Marso 7, 2022 ANG BAYAN
ANG BAYAN Marso 7, 2022 9
Wa ka san ang im per ya lis tang pang ge ge ra sa Ukrai ne Ang pag sa la kay ng Rus sia sa Ukrai ne noong Peb re ro 24 ay pag sik lab ng in ter-im per ya lis tang ar ma dong tung ga li an bu nga ng wa ‐ lang-a wat na pa nu nul sol ng US at al ya do ni to sa North Atlan tic Tre ‐ aty Orga niza ti on (NATO). Lam pas tat long de ka da na ang pang-uud yok ng US-NATO sa an yo ng pag yu rak sa ka sun du ang Minsk ng 1991 na hin di ipa pa lo ob sa sak law ng US- NATO ang mga ban sang da ting ka ‐ bi lang sa War saw Pact (mga ban ‐ sang kaal ya dong mi li tar ng noo'y Soviet Uni on). Sa ha lip na tang ga pin ang alok na ne go sa syon ng Rus sia noong Di ‐ sye mbre 2021 pa ra mu ling bu muo ng ka sun du ang pan se gu ri dad, wa lang- a wat na na nul sol ng ge ra ang US sa pa ma ma gi tan ng pag bu hos ng ar mas sa Ukrai ne, pag pu pu mi lit na ipa lo ob ang bansa sa NATO, at pag lun sad ng ar ma dong pag-a ta ke sa Don bass (Basahin ang kaug nay na ar ti ku lo sa na ka ra ang is yu ng AB). Hu ling ba ra ha ng Rus sia ang pag sa la kay sa Ukrai ne pa ra kontra ‐ hin ang estra te hi kong pla no ng US at NATO na pa li bu tan ito ng mga in ter ‐ me dia te-ra nge missile na ka yang tu ‐ mar get sa Rus sia. Mu la 1991, at ta li ‐ was sa ka sun du ang Minsk, isa-i sang ni lu sob, wi na sak o ipi nai la lim ng US- NATO sa po der nito ang mga ban sa sa si la ngan at sentrong ba ha gi ng Eu ro pe, si mu la sa pag lu sob at pag ‐ ha ti sa Yu gos lavia, pam bo bom ba sa Ser bia at pag-i pit sa mga ban sang Po land, Lit hua nia, Slova kia, Latvia at iba pang ban sa. Mu la noon, 14 na ban sa ang ipi na lo ob sa NATO. re so ni to) pa ra ayu da han ang ba gong pa pet na re hi men at ga mi tin ito pa ra mang-u pat ng ge ra kontra sa Rus sia. Hu ling hakbang ng Rus sia ang pag sa la kay sa Ukrai ne pa ra ipag ‐ tang gol ang kan yang in te res la ban sa mga im per ya lis tang ka ri bal. Sa loob ng unang mga araw, si nak law at ipi nag tang gol ng Rus sia ang re hi ‐ yong Don bass ka tu wang ng mga in ‐ de pendyen teng es ta do doon, wi na ‐ sak ang ma hi git 900 pa si li dad mi li ‐ tar, si na kop ang ba seng na bal sa Azov Sea, ki nontrol ang mga plan ‐ tang nuk le yar, si na la kay ang ma yor na mga syu dad sa ka ti mu gang Ukrai ne na may po pu la syong Rus si ‐ an, at ka sa lu ku yang na ka am bang lu ‐ su bin ang sentrong syu dad ng Kyiv. Ka hit mas ma li it at mas ma hi na, iniuu lat na du me de pen sa ang Ukrai ‐ ne ga mit ang mga mi sayl at ar mas kontra-mi sayl, mga tang ke at iba pang ar mas na si nu sup lay ng US. Sa ‐ man ta la, hi git 1.5 mil yong Ukrai ni an na ang nap wer sang lu mi kas pa tu ngo sa ka ta bing mga ban sa upang umi ‐ was sa ge ra pagsapit ng Marso 6. Mu la sa kan lu rang Eu ro pe, ang Ukrai ne ang pi na ka hu ling ban sa ba go tu ma wid sa hang ga nan ng Rus sia, na hin di pa nai pa pa lo ob sa NATO. Mu la 2014, ma ta pos ni tong su por ta han ang ku de ta at iu po ang pa pet na gub yer no, ang US ay nag bu hos ng aa bot sa $5 bil yon (a yon sa mga pag di nig sa kong ‐ Na sa in te res ng Rus sia na ma bi li ‐ sang ta pu sin ang ge ra at si gu ru hin sa ne go sa syon at ba gong ka sun du an ang hin di pag pa pa lo ob ng Ukrai ne sa NATO at pag-at ras ng su por ta ng US. Na sa in te res na man ng US at NATO na pa ta ga lin ang ge ra upang big yang-da ‐ 10 an ang tu luy-tu loy na ben ta han ng ar ‐ mas sa Ukrai ne hang gang mau bu san ng la kas ang Rus sia. Aa bot na sa $800 mil yon ang ayu dang mi li tar ng US sa Ukrai ne sa mga nag da ang araw. Si nul ‐ su lan din ng US ang Ger many na mag ‐ pa da la ng mga tang ke, ta li was sa pa ‐ ta ka ran ni to. Ma sa yang-ma sa ya ang ma la la king ka pi ta lis ta sa in dustri yang mi li tar tu lad ng Raythe on, Lockhe ed, Northrop Hun ting ton Grum man, Ingalls Industri es da hil sa su mi si rit na ha la ga ng ka ni lang mga sa pi. Kai sa ang Par ti do Komunista ng Pilipinas (PKP) sa pa na wa gan na kag yat na ta pu sin ang ge ra. Si nu su ‐ por ta han ni to ang pag ka ka ro on ng da ya lo go pa ra ma buo ang ba gong ka sun du ang pan se gu ri dad na ti ti yak ng ka pa ya pa an sa Eu ro pe. Pa na wa gan ng PKP sa mga mang ga ga wa at ma ma ma yan ng Ukrai ne, ng Rus sia, at ma ging sa US at Eu ro pe, na ilan tad, iwak si at la ‐ ba nan ang pag ge ge ra han ng mga im per ya lis ta. Da pat ku mi los ang mga re bo lu syo nar yong pro le tar yo pa ra buuin ang sa ri ling la kas ng uring mang ga ga wa, la ba nan ang mga ka ‐ pi ta lis tang na ki ki na bang sa ge ra at ma ki ba ka pa ra sa so sya lis mo. Da pat hi ka ya tin ni la ang mga sun da long gi ‐ na ga mit na pam ba la sa kan yon na ta lik dan ang mga utos at ma kii sa sa pa na wa gang ta pu sin ang ge ra. Marso 7, 2022 ANG BAYAN


D I V I S I O N O F WORKERS' COMPENSATION Nagbabawas ng epekto ng mga pinsala at karamdaman na may kaugnayan sa trabaho. Tumulong sa paglutas ng mga di pagkakaunawaan sa mga benepisyo ng kabayaran sa pangkapinsala sa trabaho ng manggagawa. Sumusubaybay sa mga pangangasiwa ng mga claim. FA CT SHEET D DOKUMENTO NG IMPORMASYON NA MGA SAGOT SA IYONG MGA TANONG TUNGKOL SA BENEPISYO SA PERMANENTENG KAPANSANAN Ang permanenteng kapansanan (PD) ay anumang pangmatagalang kapansanan mula sa pagkakapinsala o karamdaman kaugnay ng iyong trabaho na nakakaapekto sa iyong kakayahang maghanap-buhay. Kung ang iyong pinsala o karamdaman ay humantong sa PD, karapat-dapat ka sa mga benepisyo para sa PD, kahit pa kaya mong bumalik sa trabaho. Kailangan ko bang sagutan ang claim form (DWC 1) na pinagtatrabahuhan? Oo, kung gusto mong makatiyak na kwalipikado ka para sa lahat ng benepisyo. Kung hindi ka magsusumite ng claim form sa loob ng isang taon, malamang na hindi ka makakakuha ng mga benepisyo. Dapat kang bigyan ng iyong pinagtatrabahuhan ng isang DWC 1 claim form sa loob ng isang araw pagkabatid na nasaktan ka. Bubuksan ng iyong pagsagot sa claim form ang iyong kaso para sa bayad-pinsala sa mga manggagawa. Itinatakda rin ng batas ng estado ang mga benepisyo nang higit pa sa mga pangunahin na maaaring nararapat sa iyo sa sandaling magsumite ka ng claim form sa iyong pinagatatrabahuhan. Kabilang sa mga benepisyong iyon ang, ngunit hindi limitado sa: ibinigay sa akin ng aking Ang pagpapalagay na ang iyong pinsala o karamdaman ay dulot ng trabaho kung ang iyong claim ay hindi tinanggap o ipinagkait sa loob ng 90 araw matapos ang pagbigay ng claim form sa iyong pinagtatrabahuhan Hanggang $10,000 sa paggamot sa ilalim ng mga alituntunin sa medikal na paggamot habang ang iyong claim ay isinasaalang-alang ng tagapangasiwa ng mga claim Pagtaas sa mga bayad sa iyo para sa kapansanan kung naantala ang mga ito • Isang paraan upang lutasin ang anumang hindi pagkakasunduan na maaaring lumitaw sa pagitan ninyo ng tagapangasiwa ng mga claim kung ang pinsala o karamdaman ay nangyari sa trabaho, ang natanggap mong medikal na paggamot at kung makakatanggap ka ng mga benepisyo para sa PD. Paano kung hindi ako binigyan ng aking pinagtatrabahuhan ng DWC 1 claim form? Humingi ng form sa iyong pinagtatrabahuhan o tumawag sa tagapangasiwa ng mga claim para matanggap ito. Ang tagapangasiwa ng mga claim ang tao o entidad na nag-aasikaso sa mga claim ng iyong pinagtatrabahuhan. Ang pangalan at numero ng telepono ng entidad na ito ay dapat nakapaskil sa lugar na iyong pinagtatrabahuhan sa parehong lugar kung saan nakapaskil ang mga iba pang impormasyon tungkol sa lugar na pinagtatrabahuhan, tulad ng minimum wage. Maaari mong kumpirmahin kung sino ang iyong tagapangasiwa ng mga claim sa pamamagitan ng pagpunta sa Makukuha mo rin ang form mula sa website ng Division of Workers' Compensation (DWC) sa Sa kanang navigation pane, sa ilalim ng "Quick Links" iklik ang "forms". Sino ang magdedesisyon kung dapat akong makatanggap ng mga benepisyo para sa PD? Paano ginagawa ito? Isang doktor ang magdedesisyon kung ang iyong pinsala o karamdaman ang naging sanhi ng PD. Pagkatapos, kukuwentahin ang report ng doktor bilang iskor sa PD. Ang prosesong ginagamit upang gawin ang ulat ng doktor bilang iskor ay maaaring mag-iba depende sa petsa ng iyong pagkakapinsala at mga iba pang bagay. Tutukuyin ng iskor sa PD ang mga benepisyong matatanggap mo. Pagkatapos na magdesisyon ang iyong doktor na ang iyong pinsala o karamdaman ay maayos na at walang malamang na pagbabago, susuriin ang PD. Sa ppagkakataong iyan, ang iyong kondisyon ay naging permanente na at walang pagbabago (P&S). Maaaring gamitin ng iyong doktor ang salitang maximal medical improvement (MMI) sa halip na P&S. Sa sandaling ikaw ay P&S o naabot na sa MMI, magpapadala ang iyong doktor ng report sa tagapangasiwa ng mga claim para ipaalam sa kanila kung mayroon kang anumang PD. Magdedesisyon din ang doktor kung ang alinman sa iyong kapansanan ay dulot ng ibang bagay bukod pa sa iyong pagkapinsala sa trabaho,
tulad ng dating pinsala o iba pang kondisyon. Tinatawag itong apportionment. Maaaring magpasagot ang tagapangasiwa ng mga claim ng isang form na naglalarawan sa iyong kapansanan. Paano kung hindi ako sumasang-ayon sa doktor? Kung ikaw o ang tagapangasiwa ng mga claim ay hindi sumasang-ayon sa mga matutuklasan ng iyong doktor, maaari kang magpatingin sa isang doktor na tinatawag na kwalipikadong medikal na tagasuri (qualified medical evaluator - QME). Humingi ka ng listahan ng QME (tinatawag na panel) mula sa DWC Medical Unit. Magpapadala ang tagapangasiwa ng mga claim sa iyo ng mga form para humiling ng QME. Babayaran ng iyong pinagtatrabahuhan ang gastos sa pagpapa-eksamen sa QME. Mayroon kang 10 araw mula sa petsa na sasabihin sa iyo ng tagapangasiwa ng mga claim na simulan ang proseso ng QME upang isumite ang iyong form ng kahilingan sa DWC Medical Unit. Kung hindi mo isusumite ang form sa loob ng 10 araw, gagawin ito ng tagapangasiwa ng mga claim para sa iyo at siya ang pipili ng uri ng doktor na pupuntahan mo. May mga ibang partikular at mahigpit na itinakdang panahon na dapat mong matugunan sa pagsusumite ng iyong mga QME form kung hindi ay mawawalan ka ng mga importanteng karapatan. Basahin ang alituntunin 2 ng DWC Information and Assistance (I&A) Unit at sumangguni sa dokumento ng impormasyon E para sa mga karagdagang impormasyon. Ano ang iskor ng PD at paano ito kinukuwenta? Una, pagkatapos ng iyong pagpapasuri, susulat ang doktor ng medikal report tungkol sa apekto sa iyo ng pinsala (impairment). Ang impairment ay nangangahulugang kung paano nakakaapekto ang pinsala sa kakayahan mong gawin ang mga karaniwang gawain sa buhay. Kasama sa report kung ang anumang bahagi ng iyong pagkakaapekto ay dulot ng mga ibang bagay maliban sa iyong pinsala sa trabaho. Magtatapos ang report ng doktor sa impairment number o numero ng epekto ng pinsala. Susunod, ilalagay ang impairment number sa isang pormula upang kuwentahin ang porsiyento ng iyong kapansanan. Ang kapansanan (o disability) ay tumutukoy kung paano naapektuhan ng pagkakaapekto ng pinsala ang iyong kakayahang magtrabaho. Ang iyong hanapbuhay at edad sa panahon ng iyong pagkakapinsala ay makakaapekto sa pagkuwenta ng iyong PD. Kung nasaktan ka bago Ene. 1, 2013, ang nabawasang kakayahan mong maghanap-buhay sa hinaharap ay isasaalang-alang din sa iyong iskor. Pagkatapos, ang anumang bahagi ng iyong kapansanan na dulot ng ibang bagay bukod sa iyong pagkakapinsala sa trabaho ay tatanggalin sa pagkuwenta. Ang iyong kapansanan ay isasaad bilang isang porsiyento. Ang porsiyento ng iyong kapansanan ay katumbas ng partikular na halaga sa dolyar, depende sa petsa ng iyong pagkakapinsala at sa iyong karaniwang lingguhang sahod sa panahon ng pagkakapinsala. Isang espesyalista sa paggagrado mula sa DWC Disability Evaluation Unit ang tutulong para kuwentahin ang iyong iskor. Kung ang iyong pinagtatrabahuhan ay may 50 o mahigit pang empleyado, at napinsala ka bago 2013, maaaring maapektuhan rin ang halaga kung mag-aalok ang iyong pinagtatrabahuhan ng naaangkop na alok na bumalik sa trabaho. Para sa mga pinsalang nangyayari sa o makalipas ang Ene. 1, 2013, ang lahat ng iskor sa permanenteng kapansanan ay tataas nang Whole Person Impairment factor na 1.4. Paano binabayaran ang PD? Sa sandaling sabihin ng iyong doktor na mayroon kang PD, kukuwentahin ng tagapangasiwa ng mga claim kung magkano ang dapat mong matanggap at sisimulan kang bayaran, kahit pa hindi pa nakukuwenta ang pinal na porsiyento ng kapansanan. Ang mga benepisyo para sa PD ay binabayaran bilang karagdagan sa mga benepisyo para sa pansamantalang kapansanan (TD) na natanggap mo. Dapat na simulang bayaran ng tagapangasiwa ng mga claim ang iyong PD sa loob ng 14 na araw makalipas magwakas ang TD at ipagpatuloy ang mga bayad hanggang sa mabayaran na ang makatwirang tinantiyang halaga ng iyong kapansanan. Kung hindi ka lumiban sa anumang trabaho, ang mga bayad para sa PD ay dapat bayaran mula sa petsang sinabi ng doktor na ikaw ay P&S. Magpapatuloy na babayaran ang mga benepisyo para sa PD tuwing dalawang linggo sa araw na pipiliin ng tagapangasiwa ng mga claim hanggang sa mabayaran na ang makatwirang tinantiyang halaga ng iyong kapansanan. Kapag natukoy na ang aktwal na halaga ng PD, dapat na mabayaran ang halagang hihigit sa nakuwenta. Kung napinsala ka at may nabibigyan ng iskor na permanenteng kapansanan (ratable permanent disability), hanggang Ene. 1, 2013, ang mga bayad para sa PD ay hindi babayaran kung babalik ka sa binago, alternatibo o regular na trabaho sa iyong pinagtatrabahuhan sa 85 porsiyento ng iyong mga sahod o bumalik sa trabaho para sa sinumang pinagtatrabahuhan sa 100 porsiyento ng iyong mga sahod. Kapag matatanggap mo ang ipinagkaloob sa iyong PD, matatanggap mo ang naitamang bayad simula sa huling petsa na binayaran ang TD o noong naabot mo ang pinakamatagal na panahon ng medikal na paggaling, alinman ang mas mauuna.
Pagkatapos ng lahat, paano lulutasin ang aking claim? Matapos matukoy ang halaga ng PD sa isang claim, karaniwang may kasunduan o pagkakaloob ng mga benepisyo. Ang pagkakaloob na ito ay kailangang aprubahan ng isang hukom ng bayad-pinsala sa mga manggagawa. Kung mayroon kang abogado, dapat kang tulungan ng iyong abogado para makuha ang ipinagkakaloob na ito. Kung wala kang abogado, dapat kang tulungan ng tagapangasiwa ng mga claim para makuha ang ipinagkakaloob na ito. Makakatanggap ka rin ng tulong mula sa opisyal ng I&A sa lokal na opisina ng Workers' Compensation Appeals Board. Kung sinabi ng iyong doktor na maaaring kakailanganin ng karagdagang medikal na paggamot para sa iyong pinsala o karamdaman, ang ipinagkakaloob ay maaaring makapagdulot ng medikal na pangangalaga sa hinaharap. May dalawang uri ng kasunduan. Ang kasunduan ay sinasang-ayunan ninyo ng tagapangasiwa ng mga claim. Maaari mong lutasin ang iyong buong claim sa pamamagitan ng kasunduang kabuuang halaga na tinatawag na compromise and release (C&R). Ang C&R ay maaaring pinakamabuti kapag gusto mong kontrolin ang sarili mong medikal na pangangalaga at/o gusto mong kabayaran ng kabuuang halaga para sa iyong PD. Ang C&R ay karaniwang nangangahulugang pagkatapos mong maipaaprubahan sa hukom ng bayad-pinsala sa mga manggagawa ang kabayaran ng kabuuang halaga, hindi na sasagutin ng tagapangasiwa ng mga claim ang anumang mga karagdagang bayad o medikal na pangangalaga. Maaari ka ring sumang-ayon sa isang kasunduan na tinatawag na kasunduan na may kahilingan para sa ipinagkakaloob (stipulation with request for award - stip). Ang stip ay karaniwang kinabibilangan ng halaga ng pera at medikal na paggamot sa hinaharap. Ang mga bayad ay ibibigay sa tukoy na haba ng panahon. Susuriin ng isang hukom ang kasunduan. Kung hindi ka sumasang-ayon sa kasunduan sa tagapangasiwa ng mga claim, maaari kang dumulog sa isang hukom ng bayad-pinsala sa mga manggagawa, na siyang magdedesisyon sa ipagkakaloob sa iyong PD. Ang matutuklasan ng hukom ay tinatawag na mga natuklasan at ipagkakaloob (findings and award - F&A). Ang F&A ay karaniwang binubuo ng halaga ng pera at probisyon para bayaran ng tagapangasiwa ng mga claim ang naaprubahang medikal na paggamot sa hinaharap. Kung ang iyong pinsala ay magreresulta sa permanenteng kapansanan at natukoy ng estado na ang iyong benepisyo para sa PD ay masyadong mababa kumpara sa mga nawala mong kita, maaari kang maging kwalipikado para sa karagdagang pera mula sa Special Earnings Loss Supplemental program (programang Natatanging Pambawi sa Nawalang Kita) ng Department of Industrial Relations na kilala rin bilang Return to Work Program (Programa para sa Pagbalik sa Trabaho). Kung may mga tanong ka o sa palagay mo ay karapat-dapat ka, makipag-ugnayan sa iyong lokal na opisina ng I & A o bisitahin ang website ng DIR sa Para sa mga karagdagang impormasyon, tawagan ang 1-800-736-7401 o bisitahin ang Web site ng DWC sa para maghanap ng lokal na opisina ng I&A. Maaari mo ring i-download ang mga gabayng I&A at kumuha ng mga impormasyon tungkol sa mga workshop para sa mga napinsalang manggagawa. Ang katangian ng mga impormasyong nilalaman ng dokumento ng mga impormasyon na ito ay pangkalahatan at hindi inilaan bilang pamalit sa legal na pagpapapayo. Ang mga pagbabago sa batas o sa mga partikular na impormasyon ng iyong kaso ay maaaring magresulta sa mga legal na pagpapakahulugang iba sa mga ipinakita dito. Marso 2013


Buong Teksto ANG MGA KUWENTO NI LOLA BASYANG: ROSAMISTICA Ang kwento natin ngayon ay pinamagatang "Rosamistica" mula sa Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ni Severino Reyes, muling isinalaysay ni Christine S. Bellen at babasahin nina Peanuts Valerio, Ivy Baggao, Lulu Quijano, at Top Benedicto. Noong unang panahon sa isang bayan sa Bulacan, mayroon batang ulila na Rosamistica ang pangalan. Naiwan siya sa pangangalaga ng kanyang Tiyo Senando at Tiya Tomasa. Malupit ang mag-asawa sa batang babae. Hindi nila itinuring na anak si Rosamistica kundi isang alipin. Pinatutulog nila ang bata sa kuwadra ng kabayo at maghapong pinagtatrabaho. "Linisin mong mabuti ang bahay!" bulyaw ng kanyang Tiya Tomasa. Hindi pa man natatapos si Rosamistica sa paglilinis ng bahay, si Tiyo Senando naman ang nag-utos. "Unahin mo ang pagpaligo sa kabayo. Kailangan kong umalis!" pandidilat ng kanyang tiyuhin. Hindi malaman ni Rosamistica kung sino sa dalawa ang una niyang susundin. Tinatadyakan siya ng mag-asawa kapag nakikita siyang natataranta. Lagi rin siyang pagod ngunit hindi pinapakain ng sapat para makabawi ng lakas. Bisperas noon ng pasko at kaarawan ng kanyang Tiya Tomasa. Upang hindi makatikim ng masasarap na pagkain si Rosamistica, binigyan siya ng beinte-singko sentimos ng mag-asawa para kumain sa labas. "Ayan ang beinte-singko sentimos, magpakabusog ka hangga't gusto mo," sabi ng malupit na tiyahin. Ano sa palagay n'yo ang mabibili ng beinte-singko sentimos ni Rosamistica? Hapon na nang matapos sa trabaho si Rosamistica. Hindi siya pinakain ng tanghalian. Mabilis na lumabas ng bahay ang bata na kumakalam ang sikmura. Nakita niya ang mga taong nakabihis papunta ng simbahan. Nakita niya ang mga naglalakad na pami-pamilya patungo sa simbahan at perya. "Napakasuwerte ng mga batang may magulang," bulang sa sarili ni Rosamistica. Sandaang Salaysay: Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ni Severino Reyes: Rosamistica
Sumabay siya sa hugos ng mga taong naglalakad patungo sa simbahan. Matagal-tagal na ring hindi nakakalabas ng bahay si Rosamistica. Natantandaan pa niya nang huli silang pumunta ni Tiya Tomasa sa bayan. Pinagbuhat siya nito ng mabibigat na regalo para kay Padre Leon. Pumasok muna ng simbahan ang bata saka tumungo sa kalapit na perya upang maglibang at kumain. Kinapa niya sa bulsa ang beinte-singko sentimos. Narinig niya ang pang-ungol ng kanyang sikmura. Nahalina sita sa maraming palaro at laruna sa perya. Ngunit nang makita niya ang mga maliliit na manika ay hindi niya maalis ang tingin dito. "Gusto ko ng manikang mayayakap sa pagtulog," sabi ni Rosamistica sa sarili. Nagtatalo sa isip niya kung pagkain o laruan ang pipiliin, nang makita niya ang mag-inang pulubi sa tabi ng tindahan. Kalong-kalong ng nanay ang sanggol at kapwa ito marusing. Hinigpitan ni Rosamistica ang hawak sa kanyang beinte-singko sentimos. Nang hindi na makatiis ay nilapitan ang mag-inang pulubi saka inabot ang barya. "Maraming salamat, ineng," mahinang sabi ng babae. Ngunit nang makita ng babae ang bata, isinauli ang beinte-singko sentimos dito. "Malamang, kailangan mo rin tio," nahihiyang sabi ng pulubi. "Naku, malakas po ako at makakapagtiis. Ibili na po ninyo ng tinapay para sa inyong anak," nakangiting sagot ni Rosamistica. "Wala pa kaming kinakain simula kagabi," sabi ng babae at muling nagpasalamat sa bata. May dinukot na maliit na supot ang babae sa bulsa at inabot kay Rosamistica. "May lamang tanson bilog ang supot. Baka gusto mong paglaruan. Maligayang Pasko. Napakabuti mo," ngumiti ang babae kay Rosamistica. Nagpasalamat si Rosamistica at muling naglakad sa perya. Nang mapagod ay umupo s aisang tabi at tiningan ang laman ng supot na bigay ng babae. Laking gulat niya nang makitang may beinte-singko sentimos sa supot. Hahabulin sana niya ang mag-inang pulubi, ngunit wala na sila. Dumukot siya sa supot. Gulat na gulat siya dahil puna na ngayon ito ng barya! "Mahiwaga ang mag-inang pulubi," sabi ni Rosamistica sa sarili. Namigay siya sa mga pulubi ng baryang pambili ng nakakabusog na notse buena. Magkakasalo silang kumain. Sandaang Salaysay: Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ni Severino Reyes: Rosamistica
Pumasok si Rosamistica sa loob ng simbahan matapos kumain. Napatingin siya sa altar. Napansin niyang parang nakangiti sa kanya ang Mahal na Birhen kalong ang sanggol na si Hesus. Hindi na bumalik si Rosamistica sa kanyang Tiyo Senando at Tiya Tomasa. *** Pinagkuhanan: Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ni Severino Reyes. Rosamistica. Muling isinalaysay ni Christine S. Bellen. 2004. Anvil Publishing, Inc. Mga Kasalukuyang Kwento sa Serye Sa Ingles Sa Filipino The Monkey and the Turtle Sun and Moon Sagacious Marcela The Story of our Fingers Why the Cow's Skin is Loose on the Neck The Lost Necklace Why Cocks have Combs on their Head The LIght of The Fly The Snail and The Deer Why Dogs Wag Their Tails Ang Pagong at ang Matsing Ang mga Paglalakbay ni Juan Ang Pinagmulan ng Daigdig (Si Malakas at si Maganda) Ang Unang Unggoy Ang Alamat ng Palay Ang Pinagmulan ng Lamok Kung Paano Yumaman si Jackyo Ang Anting-anting ni Manuelito Ang Gamugamo at Ang Liwanag Kung Bakit Gusto ng Bagobo ang Pusa Mga Kuwentong Pampasko: Adarna House: The Poor Man who Became King The Sultan with a Heart of Stone Buking si Santa Istatriray: Ang Bituing may Buntot Alamat ng Puto-Bumbong Felice, Noel, and the Christmas Day Disaster Bakit Matagal ang Sundo ko? Why is Mommy Late? Asul na Araw Blue Day Ano'ng Gupit Natin Ngayon? How would you like your haircut today? Sampung Magkakaibigan Ten Friends Ang Pambihirang Sombrero The Amazing Hat Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ni Severino Reyes (Anvil Publishing) Ang Pitong Tanga Rosamistica Tahanan Books: Ang Babaeng Nahulog Mula sa Langit at Iba Pang Kuwentong-bayan Pulo ng Digmaan: Alamat ng Pulo Apo The Termite Queen and other Classic Philippine Earth Tales Volcano of Love and Death Sandaang Salaysay: Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ni Severino Reyes: Rosamistica
Abangan ang iba pang kwento sa seryeng podcast na ito. PAGKILALA Areté Ma. Mercedes Rodrigo Ricardo Abad Executive Producers D Cortezano Producer John Robert Yam Overall Sound Designer Harold André Santos Theme Music Composer Kevin Duane B. Ligot Episode Sound Designer John Robert Yam Nilo Beriarmente Sound Engineers Ivy Baggao Talent Coordinator and Production Associate Jethro Nibaten Adriane Ungriano Rey Sotto Justine Ray Santos Ralph Joseph Adarlo Carlos Hombrebueno Sound Design and Technical Team Arielle Acosta Vannessa Reventar Logistical Support Ross Du Illustrator Arielle Acosta Lazir Caluya Brand Developers Dreamlist Digital Web developers Ateneo de Manila Basic Education Ateneo Grade School Fr. Emerito Salustiano R. de la Rama, SJ. Headmaster Sandaang Salaysay: Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ni Severino Reyes: Rosamistica
Jervy M. Robles Emmanuelle "Peanuts" R. Valerio Christopher "Top" Sibyl Q. Benedicto Maria Lourdes "Lulu" M. Quijano Ateneo Junior High School Jose Antonio P. Salvador Genalyn S. Sanvictores Paolo Ven B. Paculan Kristine Ann P. Valdellon Ateneo Senior High School Ma. Victoria P. Dimalanta Luis Allan B. Melosantos Sandaang Salaysay: Assistant Headmaster for Academic Affairs Senior Teacher Extern Co-Curricular Activity Moderator ng Ateneo Children's Theater Assistant Teacher (voice actors for the episode) Principal Assistant Principal for Academic Affairs Senior Teacher, Subject Area Coordinator, Filipino Master Teacher, Subject Area Coordinator, English Principal Assistant Principal for Academic Affairs Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ni Severino Reyes: Rosamistica


ALAMEDA ALLIANCE FOR HEALTH Mga Subacute na Serbisyo para sa Mga Miyembro ng Medi-Cal Mga Madalas Itanong (Frequently Asked Questions, FAQs) ng Miyembro Pangkalahatang-ideya Simula sa Lunes, Enero 1, 2024, sasaklawin ng Alameda Alliance for Health (Alliance) ang mga subacute na serbisyo para sa mga miyembro ng Medi-Cal. T: Kailan ang petsa ng pagkakaroon ng bisa ng pagbabagong ito? S: Lunes, Enero 1, 2024. T: Ano ang mga subacute na serbisyo? S: Ang pang-nasa hustong gulang na subacute na pangangalaga ay ang antas ng pangangalaga na kinakailangan ng isang pasyente na hindi nangangailangan ng acute na pangangalaga sa ospital pero nangangailangan ng mas lubusang lisensyadong sanay na pag-aalaga kaysa sa ibinibigay sa karamihan ng mga pasyente sa isang pasilidad ng sanay na pag-aalaga. Ang pediatric na subacute na pangangalaga ay ang antas ng pangangalaga na kinakailangan ng isang taong wala pang 21 taong gulang na gumagamit ng medikal na teknolohiya bilang tugon sa pagkawala ng isang mahalagang function ng katawan. Kinakailangan ng mga subacute na pasyente ng espesyal na medikal na kagamitan, mga supply, at paggamot gaya ng mga ventilator, tracheostomy, pangkalahatang parenteral na nutrisyon, pagpapakain gamit ang tubo, at kumplikadong pangangalaga ng sugat. T: Anong mga serbisyo ang matatanggap ko sa subacute na pasilidad? S: Puwedeng kasama sa mga serbisyong ibinibigay sa isang nursing home ang: Bed and board (mga pang-araw-araw na pagkain) • • Gamot na inireseta ng iyong doktor • Pag-aalaga • Physical, speech, at occupational therapy • Therapy sa baga • X-ray at pagsusuri sa laboratoryo kung kinakailangan Ilang partikular na matibay na medikal na kagamitan (durable medical equipment, DME) T: Sino ang kwalipikado para sa subacute na antas ng pangangalaga? S: Para sa mga pang-nasa hustong gulang o pediatric na subacute na programa, posible kang magkwalipika kung mayroon kang tracheostomy na may mechanical na bentilasyon o mist na may room air/oxygen na may suctioning at iba pang paggamot. 1/4
T: Paano ko malalaman kung kwalipikado akong makatanggap ng mga subacute na serbisyo? S: Kung mayroon kang anumang tanong tungkol sa mga subacute na serbisyo, tumawag sa: Departamento ng Mga Serbisyo sa Miyembro ng Alliance Lunes - Biyernes mula 8 am - 5 pm Numero ng Telepono: 1.510.747.4567 Toll-Free: 1.877.932.2738 Mga 711/1.800.735.2929 taong may mga problema sa pandinig at pagsasalita (CRS/TTY): T: Paano ako maaaprubahan para sa mga subacute na serbisyo? S: Magpapadala ng kahilingan ang iyong doktor sa Alliance. Kung kwalipikado ka, aaprubahan ng Alliance ang kahilingan at makikipagtulungan sila sa iyong team ng pangangalaga na maghanap ng lugar para sa iyo sa isang subacute na pasilidad. T: Gaano katagal akong mananatili sa isang subacute na pasilidad? S: Kapag naaprubahan ka para sa isang subacute na pasilidad, sasabihin sa iyo kung kailan matatapos ang pag-aprubang iyon. Kung kailangan mo pa rin ng pangangalaga sa isang subacute na pasilidad pagkalipas ng panahong iyon, puwedeng hilingin ng iyong doktor na palawigin ang panahon. T: Paano kung nakatira na ako sa isang subacute na pasilidad pero wala ang pasilidad sa network ng Alliance? S: Kung nakatira ka ngayon sa isang subacute na pasilidad, puwede kang manatili sa kasalukuyan mong nursing home nang hanggang isang (1) taon, kahit wala ang pasilidad sa network ng Alliance. T: Kakailanganin ko bang lumipat sa isang bagong subacute na pasilidad pagkatapos ng isang (1) taong pagpapatuloy ng pangangalaga? S: Pagkalipas ng isang (1) taon, puwede kang humiling ng 12 pang buwan na pagpapatuloy ng pangangalaga para magawa mong manatili sa kasalukuyan mong subacute na pasilidad. T: Ano ang mangyayari kung wala pa akong 21 at nakatira ako sa isang pediatric na subacute na pasilidad? Kakailanganin ko bang mag-transition sa isang pang-nasa hustong gulang na pasilidad o manatili na lang sa kinaroroonan ko? S: Hihinto ang pag-apruba para sa mga pediatric na subacute na serbisyo sa edad na 21 taon. Ang pagpaplanong lumipat sa isang pang-nasa hustong gulang na pasilidad ay dapat magsimula hindi bababa sa dalawang (2) buwan bago ka maging 21. Ikaw at ang staff sa pasilidad ay tutulungan namin sa pag-discharge o paglipat. T: Puwede ba akong panandaliang umalis sa pasilidad? S: Puwedeng humiling ang iyong pasilidad ng Leave of Absence para sa pag-apruba ng Alliance. Puwede kang lumabas sa subacute na pasilidad nang hanggang 18 araw bawat taon ng kalendaryo. 2/4
T: Kung pupunta ako sa ospital, ibibigay ba ang kama ko sa ibang tao? S: Babayaran ng Alliance ang iyong pasilidad para i-hold ang kama mo kapag panandalian kang nanatili sa ospital o isang Nursing Home T: Ano ang mangyayari kapag, sa panahon ng pananatili ko, bumuti ang aking kundisyon at hindi na ako makatugon sa mga kinakailangan para sa subacute na antas ng pangangalaga? S: Kung hindi ka na makakatugon sa mga pamantayan sa panahon ng iyong pananatili, puwede kang payagang manatili nang mas matagal para mabigyan ka ng panahong umuwi sa bahay o sa ibang lugar nang ligtas. T: Paano kung hindi ako sumasang-ayon sa isang pasya sa aking pangangalaga? S: Makakatanggap ka ng liham ng pasya. Tinatawag itong liham ng Abiso ng Pagkilos (Notice of Action, NOA). Magagawa mo (o ng iyong doktor, nursing home, o awtorisadong kinatawan) na iapela ang pasya. T: Paano ako makakapagsumite ng apela? S: Puwede kang maghain ng apela sa pamamagitan ng telepono, pagsulat, o online sa loob ng 60 araw ng kalendaryo mula sa petsa ng liham ng NOA. Sa pamamagitan ng telepono: Tawagan kami at ihanda ang iyong ID card bilang miyembro ng Alliance: Departamento ng Mga Serbisyo sa Miyembro ng Alliance Lunes - Biyernes, 8 am - 5 pm Numero ng Telepono: 1.510.747.4567 Toll-Free: 1.877.932.2738 Mga 711/1.800.735.2929 taong may mga problema sa pandinig at pagsasalita (CRS/TTY): Sa pamamagitan ng koreo: Tumawag sa Departamento ng Mga Serbisyo sa Miyembro ng Alliance sa numero sa itaas at hilinging padalhan ka ng form. Kapag nakuha mo na ang form, pakisagutan ito. Tiyaking isasama mo ang iyong pangalan, ID number bilang miyembro ng Alliance, at ang serbisyong inaapela mo. Ipadala ang form sa: Alameda Alliance for Health ATTN: Alliance Grievance and Appeals Department 1240 South Loop Road Alameda, CA 94502 Makakakuha sa tanggapan ng iyong doktor ng mga form para sa apela. Online: Bisitahin ang website ng Alliance sa 3/4
T: Paano magsumite ng reklamo o alalahanin? S: Magagawa mo, o ng isang taong kumakatawan sa iyo, na maghain ng reklamo (karaingan) sa pamamagitan ng pagtawag sa: Departamento ng Mga Serbisyo sa Miyembro ng Alliance Lunes - Biyernes, 8 am - 5 pm Numero ng Telepono: 1.510.747.4567 Toll-Free: 1.877.932.2738 Mga 711/1.800.735.2929 taong may mga problema sa pandinig at pagsasalita (CRS/TTY): T: Gaano katagal bago ako makatanggap ng sagot sa aking reklamo o apela? S: Itinuturing na nangangailangan ng agarang atensyon o routine ang mga reklamong nauugnay sa iyong pangangalaga. Kung nangangailangan ito ng agarang atensyon, makakatanggap ka ng sagot sa loob ng 72 oras. Kung routine ito, makakatanggap ka ng sagot sa loob ng 30 araw ng kalendaryo. • Ang mga reklamong nauugnay sa pagpoproseso para sa pangangasiwa, kontrata, o mga claim ay hindi itinuturing na nangangailangan ng agarang atensyon at lulutasin sa loob ng 30 araw ng negosyo mula sa petsa kung kailan natanggap ang kahilingan. T: Makakatanggap ba ako ng bill kapag inaprubahan ng Alliance ang pananatili ko sa isang subacute na pasilidad? S: Hindi kailangan ng mga miyembro ng Alliance na may Medi-Cal na bayaran ang mga sinasaklaw na serbisyo. Puwede kang makatanggap ng Paliwanag ng Mga Benepisyo (Explanation of Benefits, EOB) o statement mula sa isang provider. Hindi bill ang mga ito. 4/4 LTC_MBR_SUBACUTE SVCS FAQS 11/2023


Patuloy na sinusubaybayan ng Immigrant Defense Project ang mga isinasagawang pag- aaresto ng Immigration and Customs Enforcement (ICE) sa komunidad. ALAMIN ANG IYONG MGA KARAPATAN SA ILALIM NG ICE Sino ang nasa panganib na maaresto ng ICE? Pinahihintulutan ng batas ang pederal na pamahalaan na mag-deport ng mga partikular na imigrante, kabilang dito ang: Sinumang walang legal na katayuan sa imigrasyon • Mga mamamayang may legal na katayuan (hal. legal na permanenteng residente, mga refugees, at mga mayroong visa) na mayroong partikular na konbiksyong kriminal Ang pamahalaang pederal ang nagbibigay direksyon sa ICE kung sino ang mga dapat arestuhin. Ang mga opisyal ng ICE ang magdedesisyon sa pag-paprayoridad ng pag-aaresto ng mga taong maituturing nilang: Dahilan ng pagbabanta sa "pambansang seguridad" • Nakarating sa Estados Unidos nang labag sa batas bago o matapos ang Nobyembre 1, 2020, o Nagbabanta sa "kaligtasan ng publiko". Ang mga kadahilanan na ikokonsidera ng ICE ay ang mga sumusunod: kung ikaw ay may kasong kriminal o kung ikaw ay na aresto ng pulis kamakailan lamang. kung ikaw ay nakasuhan ng korte na kinasasangkutan ng mga baril o armas. Sa mga mamamayang may legal na katayuan at may mga nakaraang konbiksyon Babala: Maaari kang maging "target" kung: • Mayroon kang konbiksyon mula sa mga nakaraang taon; • Hindi ka nabilanggo; • Mayroon kang nakamit na mabigat na kasalanan sa batas (felony) o maliit na paglabag sa batas (misdemeanor); Ang mga prayoridad na ito ay dalawang beses nang nagbago sa ilalim ng Administrasyong Biden at maaaring magbago muli. Bagama't naniniwala ka na hindi ka apektado sa mga prayoridad na ito, maaari parin magpasya ang ICE na ikaw ay arestuhin at maaaring hindi ka maging ligtas sa deportasyon. Matagal ka nang legal na permanenteng residente; at/o Lahat ng miyembro ng iyong pamilya ay mamamayan ng Estados Unidos. Ang Immigration and Customs Enforcement (ICE) ay isa sa mga ahensya ng pederal na pamahalaan na responsable sa pag-papaalis o pag- deport ng mga tao. Ang ICE ay kabilang sa U.S. Department of Homeland Security (DHS). Nilalapitan ba ng ICE ang sinumang tingin nila ay maaaring maipaalis? Karaniwa'y kinikilala ng mga ahente ng ICE ang mga taong aarestuhin bago maganap ang pag- aaresto. Matapos ay pinupuntahan ang mga ito sa kani-kanilang mga tahanan, "court house," silungan at trabaho para sila'y hanapin. Minsan ay naghihintay sila sa kalye upang maisagawa ang pag-aresto. Ano ang maaari kong gawin kung alam kong nanganganib akong ma-paalis? • Gumawa ng plano kasama ang iyong pamilya kung sakaling ikaw ay madampot ng ICE • Iwasan ang pakikipag-ugnayan sa Imigrasyon - huwag mag-aplay upang baguhin ang iyong katayuan sa imigrasyon o mag-renew ng greencard, at huwag lumabas ng Estados Unidos nang walang gabay ng isang abogado! Iwasang makipag-ugnayan sa Criminal Justice System (ibinabahagi ng pulis ang iyong mga fingerprints sa imigrasyon)! KUNG ANG IYONG MINAMAHAL AY MAAARING PAALISIN NG BANSA, MAGKAROON NG PLANO! Ang kaalaman ng mga karapatang mayroon ka at ang naaayon na pag- gamit ng mga ito ay komplikado. Kung nais mong mag-ulat ng raid na naganap sa loob ng NYC, makipag-ugnayan sa IDP sa 212-725-6422. Para sa karagdagang impormasyon ukol sa ICE community arrest, tignan ang librito ng IDP at pumunta sa immdefense.org/ice-arrests o kontakin sa KYR@immdefense.org. Ang mga materyal na ito ay ibinigay para sa layuning pang-impormasyon at hindi bumubuo ng legal na payo. Mga Larawan at Nilalaman 2021. Licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 Intl. License.
Ano ang dapat kong gawin kung lumapit sa akin ang mga ahente ng ICE sa kalye o habang nasa publiko? Ang pag-aaresto ng ICE sa publiko ay madalas isinasagawa ng mabilis. Maaari nilang sabihin ng malakas ang iyong pangalan upang makumpirma na ikaw ang taong hinahanap nila. Matapos nito ay patuloy ka nang dedetenihin. Bago mo sabihin ang iyong pangalan o kahit ano mang impormasyon, magtanong ka, "MALAYA NA BA AKONG UMALIS?" Kapag sila ay sumagot ng OO: Sabihing, "Hindi ko nais sumagot sa inyong mga katanungan" o "Mas gugustuhin kong hindi muna makipag-usap sa inyo sa ngayon." Maglakad papalayo. Kapag sila ay sumagot ng HINDI: Gamitin ang iyong karapatan na manatiling tahimik! Sabihing, "Nais kong gamitin ang aking karapatang hindi sumagot sa mga katanungan" at "Nais ko munang makipag-usap sa isang abogado." • Kapag nagsimulang kapkapin ng ICE ang iyong bulsa o halughugin ang iyong mga gamit, sabihing, "Hindi ko kayo pinahihintulutang suriin ako." Huwag magsinungaling o magpakita ng pekeng dokumento. Huwag tumakas o manlaban sakaling maaresto. • Huwag sumagot sa mga katanungang tungkol sa iyong katayuan sa imigrasyon o kung saang bansa ka ipinanganak. Maaari nilang gamitin ang anumang impormasyon na iyong ibinigay laban sa iyong sarili. Huwag magbigay ng anumang dokumento mula sa iyong bansa katulad ng iyong pasaporte, pangkonsular na identipikasyon, o mga napasong visa. Kung ikaw ay may nakatalagang petsa upang dumulong sa Kriminal na Hukuman, hilinging makausap ang magdedepensa sa iyo bago ka nila damputin. Kung may mga opisiyal na pumunta sa aking tahanan, malalaman ko ba kung sila ay galing sa ICE? Hindi palagi! Mag-ingat: Ang mga ahente ng ICE ay madalas nagpapanggap bilang mga pulis at hihilingin makipag-usap sa iyo tungkol sa pagnanakaw ng identidad o imbestigasyon na kasalukuyang ginaganap para rito. Maaari bang pumasok ang ICE sa aking tahanan upang ako'y arestuhin? Kung walang nilagdaang "warrant" ang hukom, hindi maaaring pumasok ang ICE sa iyong tahanan nang walang pahintulot ng nakatatanda. Ang pagbubukas ng pinto sa ahente ng ICE ay hindi nangangahulugang sila ay pinahihintulutang pumasok sa iyong tahanan. Ano ang maaari kong gawin kung may mga opisiyal sa aking pinto? Alamin kung sila ay mula sa DHS o ICE. • Manatiling kalmado. Maging magalang. Huwag magsinungaling. Sabihing "Hindi ko nais na makausap kayo ngayon." • Magalang na tanungin kung sila ay may hawak na "warrant" na nilagdaan ng hukom at isilid ito sa ilalim ng pintuan. Kung sila ay walang hawak na "warrant", tanggihan silang makapasok. Kung ibang tao ang kanilang hinahanap, hilingan sila na mag-iwan ng impormasyon kung saan sila ay maaaring makontak. Hindi mo kailangan mag-bigay ng anumang impormasyon ukol sa lokasyon ng tao na kanilang hinahanap at hindi dapat magsinungaling. Ano ang maaari kong gawin kung nasa loob ng aking tahahan ang ICE para ako'y arestuhin? • Sabihin sa kanila kung mayroong mga bata o matatandang residente sa iyong tahanan. • Hilingin na sila ay lumabas ng tahanan maliban nalang kung sila ay mayroong "warrant" na nilagdaan ng hukom. • Kung sila ay pumasok nang walang pahintulot, sabihin sa kanila na "Hindi ko kayo pinahihintulutan sa loob ng aking tahanan. Maaari na kayong umalis." Kung sila ay nagsimulang manaliksik ng mga kwarto o mga kagamitan sa iyong tahanan, sabihin sa kanila na "Hindi ko kayo pinahihintulutang manaliksik." Kung ikaw ay inaaresto ng ICE, sabihin sa kanila kung mayroon kang medikal na komplikasyon o may pangangailangang makipagkasundo para sa pag-aalaga ng iyong anak. Ano ang aking mga karapatan kung ako ay inaaresto ng ICE? Mayroon kang karapatan na manatiling tahimik. Mayroon kang karapatan na makipag-usap sa isang abogado. • HUWAG MAGSINUNGALING. Maaari itong makaapekto sa iyo sa hinaharap. • Hindi mo kailangan mag-bigay ng kahit anong impormasyon tungkol sa bansa kung saan ikaw ay ipinanganak, ang iyong katayuan sa imigrasyon, o ang iyong kriminal na rekord. Hilingin maka-usap ang isang abogado sa halip na sumagot nang mga katanungan. Hindi mo kailangan ibigay ang iyong mga konsular na dokumento o pasaporte maliban nalang kung sila ay may "warrant" mula sa hukom. Hindi mo kailangan lumagda sa kahit anong bagay o dokumento. Ang impormasyong ito ay binago ng IDP ngayong taong 2021. Para sa karagdagang impormasyon, tingnan ang mas mahabang booklet ng IDP na matatagpuan sa: KYR@immdefense.org


ALAMIN ANG IYONG MGA KARAPATAN! Para sa karagdagang impormasyon at mga detalye tungkol sa mga batas na ito i-scan ang QR code. Congratulations sa bagong trabaho mo. Isa ka na ngayong manggagawa-ang ibig sabihin ay kailangan mong malaman ang iyong mga karapatan! Tiyaking binabayaran ka ng iyong boss nang tama, nasa oras, at hindi ka pinagbabayad para sa mga extra, tulad ng mga uniporme. Dapat kang mabayaran para sa oras ng pagsasanay. May karapatan ka sa sick leave, mga break, ligtas na lugar ng trabaho, at higit pa. Huwag mo tanggapin ang iyong bayad sa cash! Maaari kang mai-scam! Kailangang bigyan ka ng iyong employer ng pay stub na nagpapakita ng iyong oras-oras na sahod, ang mga oras na nagtrabaho ka, ang iyong available sick Espesyal na pinakamababang sahod para sa mga manggagawa sa fast-food! leave, mga buwis, at iba Pinakamababang sahod! · $16.00 noong 2024; tumataas tuwing Enero 1. · Maraming lungsod ang may mas mataas na pinakamababang sahod. · Maaaring naka-apply ang ilang mga espesyal na alituntunin o pagbubukod, depende sa iyong trabaho. MGA TIP: Ang mga manggagawang kumikita ng tip ay may parehong pinakamababang sahod tulad ng ibang mga manggagawa. HINDI binibilang ang mga tip sa iyong pinakamababang sahod. Hindi makukuha ng iyong employer ang iyong mga tip. pang mga pagbabawas. $20 kada oras BAYAD NG "PAGKITA" (O "ORAS NG PAG-ULAT"): Kung dumating ka para sa iyong nakatakdang shift at pauwiin ka ng iyong employer dahil kulang ang trabaho o binibigyan ka ng mas mababa sa kalahati ng iyong karaniwang oras o nakatakdang oras, maaari kang magkaroon ng karapatang makatanggap ng bahagyang bayad para sa mga oras na nabawasan. MAKAKUHA NG IYONG TSEKE SA TAMANG ORAS: Kung huli ang iyong tseke, may karapatan ka sa karagdagang bayad. Kung ikaw ay tinanggal, dapat mong matanggap ang iyong huling suweldo sa iyong huling araw ng trabaho.
EMPLEYADO KA, MAY MGA KARAPATAN KA! Kung itinakda ng iyong employer ang iyong sahod at oras at nagsasabi kung paano dapat gawin ang iyong trabaho, ikaw ay isang EMPLEYADO, hindi isang self-employed na "independiyenteng kontratista." Ang ilang mga employer ay nagsisikap na sabihing ang kanilang mga manggagawa ay mga independiyenteng kontratista, hindi mga empleyado, dahil nakakatipid sila ng pera sa buwis sa sahod. Labag sa batas na kumuha ng sinumang wala pang 18 taong gulang bilang isang independiyenteng kontratista. Walang mga proteksyon ang mga independyenteng kontratista tulad ng pinakamababang sahod, bayad sa overtime, sick leave, at higit pa. Labag sa batas ang pagnanakaw ng sahod! Kapag hindi ka binayaran ng isang employer ng lahat ng nararapat mong matanggap, ito pagnanakaw ng sahod at ito ay labag sa batas. Ilan sa mga halimbawa ng pagnanakaw ng sahod: • Binabayaran ka ng mas mababa kaysa sa ipinanga- ko sa iyo Pinapagawa ka ng anumang trabaho bago mag- clock in, pagkatapos mag-clock out, o habang nagpapahinga Binabawasan ng iyong employer ang iyong tseke (maliban sa mga kinakailangan ng gobyerno) nang walang iyong pahintulot. Ang mga karaniwang bawal na pagbabawas ay para sa mga bagay tulad ng: Kagamitan • Mga Uniporme • Mga bagay na hindi mo sinasadyang masira • Kakulangan sa cash register dahil sa mga pagkakamali Kung sa di sinasadyang pagbagsak mo ng isang lalag- yan ng mga pinggan, pagtanggap ng masamang tseke, o paglisan ng isang customer nang hindi nagbabayad ng tseke, hindi puwedeng bawasan ng iyong employer ang pagkawala sa iyong suweldo! May karapatan kang mag- pahinga at sa sick leave MAG-PAHINGA Ang lahat ng empleyado ay may karapatan sa: • Isang 10-minutong bayad na pahinga para sa bawat 4 na oras ng trabaho • Isang walang bayad, walang patid na 30-minutong pahinga para sa bawat 5 oras ng trabaho BAYAD NA SICK LEAVE • Karamihan sa mga manggagawa ay may karapatan sa hindi bababa sa limang araw o 40 oras ng bayad na sick leave (alinman ang mas mahaba) bawat taon. Pagkatapos nito, maaari kang kumuha ng walang bayad na bakasyon kung may sakit ka pa. I-scan ang QR code para malaman ang iba pa. Hindi ka maaaring parusahan o tang- galin ng iyong employer dahil sa pag- gamit ng may bayad na sick leave, at hindi ka maaaring hilingin na maghanap ng iyong sariling kapalit habang wala ka sa trabaho.
DELIKADO BA ANG IYONG TRABAHO? Ang iyong employer ay kinakailangang magbigay ng: Isang ligtas at malusog na lugar ng trabaho Pagsasanay sa mga kemikal at iba pang mga panganib Mga pansanggalang uniporme at kagamitan Workers' compensation kung nasaktan ka sa trabaho I-report ang mga problema sa Cal/OSHA, ang ahensya ng gobyerno na namamahala sa kaligtasan sa lugar ng trabaho. Kumpidensyal ang iyong tawag sa Cal/OSHA at hindi mo na kailangang ibigay sa kanila ang iyong pangalan. May mga programang tutulong sa iyo kung nasaktan ka sa trabaho, kung nawalan ka ng trabaho, maging may kapansanan o nagkasakit at hindi makapagtrabaho, o kung kailangan mong alagaan ang isang miyembro ng pamilya o bagong sanggol. Mga trabahong hindi pinapayagang gawin ng mga kabataan: Maaari kang tumangging gawin ang isang gawain na maaaring magdulot sa iyo ng pinsala o maging sanhi ng iyong kamatayan. Magmaneho ng de-motor na sasakyan sa mga pampublikong kalye bilang pangunahing bahagi ng trabaho (na may ilang mga pagbubukod) • Magmaneho ng mabibigat na kagamitan • Gumamit ng pinapatakbong kagamitan tulad ng circular Bawal ang ilang mga trabaho dahil ang mga ito ay masyadong mapanganib para sa mga kabataan. saw, box crusher, meat slicer, o bakery machine Magtrabaho sa pagwasak, demolisyon, paghuhukay, o pagbububong, pagtotroso o sawmill Maghanda, maghain, o magbenta ng mga inuming may alkohol Magtrabaho kung saan nakalantad sa radyasyon. Gayundin, ang 14 o 15 taong gulang na manggagawa ay hindi maaaring: • Magluto sa hurno • Magluto sa bukas na apoy • Magtrabaho sa dry cleaning o komersyal na paglalaba • Magpatayo ng gusali, konstruksiyon, o paggawa na trabaho Magkarga o magdiskarga ng trak, tren, o gumagalaw na sinturon. I-scan ang QR code para malaman ang iba pa.
ALAMIN ANG IYONG MGA KARAPATAN AT MAKAKUHA NG TULONG! May karapatan kang sumali sa isang unyon ng manggagawa! Ang mga unyon ay mga organisasyon kung saan nagsasama- sama ang mga manggagawa upang mapabuti ang kanilang mga kondisyon sa pagtatrabaho. Sa pamamagitan ng kanilang unyon, ang mga manggagawa ay nakikipag-usap bilang isa sa kanilang employer sa sahod, benepisyo, kalusugan at kaligtasan, at iba pang mga karapatan sa lugar ng trabaho. Ang mga empleyado ay may karapatang magtulungan sa mga karaniwang bagay, kahit na wala silang unyon. Bawal na parusahan o tanggalin ka sa trabaho ng iyong employer dahil sa pagsali o pagbuo ng unyon. HINDI MAAARI kunin ng mga employer ang iyong mga karapatan Maraming bagay na maaaring pagdesisyunan ng mga employer sa trabaho, pero hindi nila maaaring labagin ang iyong mga karapatan o parusahan ka para sa pagtatanggol sa mga karapatang iyon! Labag sa batas para sa isang employer na tanggalin ka, bawasan ang iyong oras, bigyan ka ng mas masamang shift o hindi magandang assignment, o parusahan ka sa anumang ibang paraan para sa pagpapatupad ng iyong mga karapatan tulad ng pagtanggi na magtrabaho nang walang bayad, pagkuha ng bayad na sick leave, pag-report ng pang-aabuso, o pag-pilit sa isang ligtas na lugar ng trabaho. Labag sa batas na tumawag ang isang employer sa ICE bilang paghihiganti sa mga manggagawang nag-report ng paglabag sa lugar ng trabaho; malaki ang multa na hinaharap ng mga employer para dito. Saan pupunta para humingi ng tulong Maaring nakakalito kung paano ireport ang isang employer na lumalabag sa iyong mga karapatan. Subukan mong hanapin ang isang pinagkakati- walaang adulto, tulad ng magulang, guro, o tagapayo sa paaralan, upang tulungan kang ipatupad ang iyong mga karapatan. I-scan ang QR code para malaman kung saan magrereklamo at maghanap ng mga organisasyong makakatulong sa iyo! I-SCAN PARA MALAMAN ANG IBA PA!


2017 PUBLIC EXAMINATION Filipino Continuers Level Section 1: Listening and Responding Transcript © 2017 NSW Education Standards Authority
Section 1, Part A Question 1, Text 1 ANNA: Matthew, nakahanda ka na ba para sa pangingisda natin bukas? MATTHEW: Aba, oo naman Anna. Para akong Scout, laging handa. ANNA: O, di tuloy na tuloy na tayo. Kahit na bandang tanghali tayo lumakad para masarap pa ang tulog natin. MATTHEW: Hindi ah. Kailangan nating pumunta sa palengke nang madaling araw upang bumili ng pain. Dilis at mga laman ng isda ay maganda raw na i-pain. At saka sabi ng tiyo ko, kailangan ay pumalaot tayo ng maaga para maraming isda ang mahuli. ANNA: Ah, mabuti, dahil narinig ko sa radyo malamang na uulan sa hapon. MATTHEW: Kaya nga agahan natin ang lakad. Question 2, Text 2 Naririto na naman po tayo sa inyong programang MAGLUTO TAYO upang ibahagi ang mga natatanging pagkaing Pilipino. Nahilingan po tayo ng isang kababayan mula sa Australya na magluto ng pinakbet. Ang pinakbet ay isa sa pinaka masustansiyang pagkaing Pilipino, dahil ito ay may kumpletong sustansiyang kinakailangan ng ating katawan. Mayroon itong protina mula sa baboy, mineral na galing sa hipon at ampalaya, bitamina mula sa iba't ibang gulay tulad ng kalabasa, sitaw, talong at kangkong. Paano lulutuin ang pinakbet? Palambutin muna ang baboy. Igisa ito kasama ng binalatang hipon sa bawang, sibuyas at kamatis upang makadagdag sa lasa. Isunod ang kalabasa; hintayin hanggang sa lumambot. Ihulog ang hiniwang talong, sitaw at ampalaya. Ipatong ang hinimay na kangkong bago ihain kasama ng mainit na kanin. Paalala lamang na ang bawat sangkap sa pinakbet ay may kanya-kanyang sapat na oras upang maluto. May mga sangkap na kailangang lutuin ng mas matagal kaysa iba. Ang karne at matitigas na gulay ay mas matagal maluto kaysa sa ibang mga gulay. Dito nagtatapos ang inyong programang MAGLUTO TAYO. Salamat po. - 2 -
Question 3, Text 3 GLORIA: Oh Ric. Suerte at nakarating ako dito sa Australya. RIC: Gloria, tignan mo itong bagong iskultura sa harapan ng Bulwagan ng mga Bayani. Baka maari mong gamitin ang iskulturang ito para sa iyong lathalain tungkol sa kasaysayan ng Australya. GLORIA: Ric, may kahulugan ba ang iskulturang ito? Wala namang kinalaman 'yan sa kasaysayan ng Australya. RIC: Moderno at hindi nga malinaw ang sining na ito. Nilalarawan ng mga hugis at kulay ang diwa ng mga taong nagsakripisyo ng kanilang buhay para sa bansa. GLORIA: Talaga? Wala akong makitang kahulugan sa iskulturang 'yan. Sayang lang ang perang ginasta diyan. Ang pangit! Dapat alisin 'yan. RIC: Sa katunayan lang, naging tanyag ang bayan namin mula nuong itinayo ito. GLORIA: Baka naman tumanyag ang bayan niyo sa maling dahilan. Pinagtatawanan ang iskultura. Dapat ang iskultura ay tunay na nagbibigay ng respeto sa mga marangal na bayani ng Australya. RIC: Ikinararangal ko ang iskulturang ito. Pagmasdan mo nang lubusan at maiisip mo rin ang kahulugan nito. GLORIA: Pinagsisikapan ko, Ric. Katunayan, kailangan may ma-isulat ako tungkol dito. Pinadala ako ng kagawarang turismo ng Pilipinas upang sumulat ng isang lathalain ugnay sa kasaysayan ng Australya. RIC: Magaling kang sumulat mula pa nuon. Hindi ba editor ka nga ng ating pahayagang pampaaralan nuong 'high school'. GLORIA: Ikaw naman maka-sining talaga. Salamat, Ric, hah, sa pagpapasyal mo sa 'kin. Nagustuhan ko lahat na pinagdalhan mo sa 'kin bukod dito sa iskulturang ito. - 3 -
Section 1, Part B Question 4, Text 4 ALMA: Ako po si Alma Lee, isang propesyonal na siklista. Nuong nagsimula ako, kaunti lamang ang mga paligsahan sa bisikleta. Mahirap ang pondo at paghahanap ng tamang lugar. Ang pagkakaroon ng komersiyal na taga pagtaguyod ang nakalutas ng mga suliraning ito. Sa pamamagitan din ng mga taga pagtaguyod, nakasasali ang mga atleta sa mga labanang pambansa at pandaigdig. Nakabibili rin ng modernong kagamitan at kasuotan upang higit na magtagumpay. Libangan ng mga tao sa ngayon ang panunuod ng isport sa telebisyon. Naipalalabas ang mga brodkast dahil sa mga taga pagtaguyod. May mga taong hindi sang-ayon sa komersiyal na aspeto ng isport, subali't nakikinabang ang mga atleta sa mga oportunidad na ibinibigay ng mga taga pagtaguyod. - 4 -
Question 5, Text 5 YNEZ: Tatay, wow! sobrang tuwa ko na dinala ninyo ako sa unang pagkakataon dito sa Maynila. Bata pa ako mithi ko na ang makarating dito. TATAY: Ynez, dapat lang na bumalik tayo sa pinanggalingan natin para hindi natin malimutan ang ating sariling kultura. Matatanda at mahina na ang mga magulang ko kaya gusto kong madalaw sila. YNEZ: 'Tay ang dami palang matataas na gusali dito sa lunsod. Pero bakit ang dami namang parang mga bahay na giba-giba sa gilid ng tulay? TATAY: Mga mahihirap ang mga nakatira dyan. Squatters ang tawag sa kanila. YNEZ: Kawawa naman sila at dyan lamang sila nakatira sa barong- barong na 'yan. TATAY: Pagdating sa Lolo at Lola mo, mag-mano ka ha. YNEZ: Magmano? Ano po yun? TATAY: Ang pagmamano sa matatanda ay pagpapakita ng respeto sa kanila. Kunin mo ang kamay ng Lolo at Lola at idampi mo sa iyong noo. 'Yan ang 'mano'. YNEZ: Sa Australya, humahalik sa pisngi. TATAY: O, nandito na tayo sa bahay ng mga Lolo at Lola mo! YNEZ: Mano po. Masayang masaya po ako at nakarating dito upang dalawin kayo. Wow, ang daming handang pagkain! Ang sarap naman! TATAY: Lahat 'yan luto ng kanilang kusinera, si Aling Miling. YNEZ: Buti pa sila may kusinera. Sa bahay si Inay lang. TATAY: O, baka masanay ka. Dito lang 'yan. - 5 -
Question 6, Text 6 ANDRES: Hi Gina. Kapapanood mo lang nitong pelikulang tungkol kay Heneral Apayao, di ba? Puede mo ba akong tulungan sa proyekto ko sa paaralan? GINA: Ano ang proyekto mo? ANDRES: Kailangan kong gumawa ng isang maikling pelikula para sa klase ko sa Drama. GINA: Walang problema, Andres. Mabibigyan kita ng mga ideya tungkol sa mga aspeto ng pelikula upang makagawa ka ng magandang pelikula. Unang-una, kailangan mo ng paksa o tema na makakaakit sa mga manonood. Ang pelikulang ito ay tungkol sa isang kahanga- hangang bayani na tapat, magiting, at makabayan. Kaya huwaran siya ng kabataang Pilipino. ANDRES: Magaling ba ang artista? Natural ba siya? GINA: Napakagaling ng pagkakaganap ng pangunahing artista. Makahulugan ang kanyang mukha at tingin. Talagang nahalina niya ako sa istorya. Kaya mas mabuti kung mayroon kang mahusay na artista sa iyong pelikula. ANDRES: Katugma ba sa istorya ng pelikula ang mga kasuotan? GINA: 'Yun ang medyo hindi ko nagustuhan. Gumamit sila ng mga kasuotan at kagamitan na wala pa nuong panahon ni Heneral Apayao. Kaya napakahalaga na gumamit ka ng mga kasuotan at kagamitan na tutugma sa iyong pelikula. ANDRES: Mayroon ka pa bang masasabi tungkol sa pelikula? GINA: Oo. Ang napakahusay na panlikod na musika. Talagang naramdaman ko ang nerbiyos at alinlangan sa istorya. Musika ang makabubuo o makasisira ng isang pelikula. ANDRES: Ano pa? GINA: Ang wakas ng pelikula ay hindi tiyak. Ang mga manonood ay walang kasiguruhan sa wakas ng pelikula. Naiwan silang nagiisip sa malamang ng mangyayari. Kaya mahalaga ang mahusay na wakas. ANDRES: Maraming salamat sa tulong mo, Gina. - 6 -