Primarya 5 Doktrina at mga Tipan Kasaysayan ng Simbahan Mga 8-11 taong gulang
Primarya 5 Doktrina at mga Tipan Kasaysayan ng Simbahan Para sa pagtuturo sa mga batang walo hanggang labing-isang taong gulang Inilathala ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw Lungsod ng Salt Lake, Utah
© 1997, 1999 ng Intellectual Reserves, Inc. Ang lahat ng karapatan ay nakalaan. Inilimbag sa Estados Unidos ng Amerika. Pagsang-ayon sa Ingles: 9/96 Pagsang-ayon sa pagsasalin: 9/96 Pagsasalin ng Primary 5 Tagalog
Mga Nilalaman Bilang at Pamagat ng Aralin Mga Tulong Para sa Guro Guhit na Naglalarawan ng mga Panahon sa Kasaysayan ng Simbahan 1 Si Joseph Smith at ang Unang Pangitain 2 Ang Lubusang Pagtalikod at ang Pangangailangan para sa Pagpapanumbalik ng Simbahan ni Jesucristo 3 Si Joseph Smith ay Dinalaw ng Anghel na si Moronias 4 Naghanda si Joseph Smith na Tanggapin ang mga Laminang Ginto 5 Tinanggap ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto 6 Sinimulang Isalin ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto 7 Isinalin ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto 8 Ipinanumbalik ang Pagkasaserdote 9 Nakita ng mga Saksi ang mga Laminang Ginto 10 Inilathala ang Aklat ni Mormon 11 Itinatag ang Ipinanumbalik na Simbahan ni Jesucristo 12 Ipinanumbalik ang Mahahalagang Ordenansa 13 Ipinangaral ng mga Unang Misyonero ang Ebanghelyo 14 Pumili ng mga Sagradong Himno si Emma Smith 15 Tumanggap ng Paghahayag ang Propeta para sa Simbahan 16 Nagtipon ang mga Banal sa Kirtland, Ohio 17 Tinawag si Edward Partridge Bilang Unang Obispo 18 Inihayag ng Panginoon ang Batas ng Paglalaan 19 Tinuruan ang mga Banal kung Paano Malaman ang Mabuti at Masama 20 Isinalin ni Joseph Smith ang Biblia at Ibang Banal na Kasulatan 21 Nilagyan ng Alkitran at Balahibo si Joseph Smith 22 Inilathala ang mga Paghahayag sa mga Huling Araw 23 Tumanggap ng Pangitain ang Propeta Tungkol sa Tatlong Antas ng Kaluwalhatian 24 Ang Paaralan ng mga Propeta at ang Salita ng Karunungan 25 Itinayo ang Templo sa Kirtland 26 Itinalaga ang Templo sa Kirtland Pahina v xvii 1 8 14 19 24 31 37 43 50 56 62 68 76 83 90 95 102 108 116 123 130 136 143 150 158 165
27 Pinalayas sa Jackson County ang mga Banal 28 Nagtungo sa Missouri ang Kampo ng Sion 29 Nagtungo sa Ibang Bansa ang mga Misyonero 30 Adam-ondi-Ahman 31 Ang Utos na Paglipol 32 Hindi Makatarungang Ikinulong si Joseph Smith 33 Masigasig na Gumawa ang mga Banal Upang Itayo ang Nauvoo, ang Maganda 34 Nagturo si Joseph Smith ng Tungkol sa Pagbibinyag para sa mga Patay 35 Ginamit ang Templo sa Nauvoo para sa mga Sagradong Ordenansa 36 Isinulat ni Joseph Smith ang mga Saligan ng Pananampalataya 37 Pinaslang sina Joseph at Hyrum Smith 38 Pinamunuan ni Brigham Young ang Simbahan 39 Itinatag ng mga Banal ang Winter Quarters 40 Binagtas ng Unang Pangkat ng mga Tagabunsod ang Kapatagan 41 Nanirahan sa Salt Lake Valley ang mga Banal 42 Ipinakita ng mga Tagabunsod ang Kanilang Pananampalataya kay Jesucristo 43 Dumating sa Salt Lake Valley ang Pangkat ng mga Tagabunsod na may Tulak-tulak na Kariton 44 Ang Templo sa Salt Lake ay Itinayo at Itinalaga 45 Nakatanggap ng Paghahayag Tungkol sa Ikapu si Lorenzo Snow 46 Pagpapatibay ng Ating mga Patotoo sa Ipinanumbalik na Ebanghelyo 47 Maaaring Pagpalain ng Pagkasaserdote ang Ating Buhay (Aralin Tungkol sa Paghahanda para sa Pagkasaserdote) Mga Sanggunian 174 181 188 197 205 212 220 228 235 243 250 258 265 274 285 294 306 317 328 338 345 351
Mga Tulong Para sa Guro Itinuro ng Tagapagligtas ang kahalagahan ng pagsunod at pagtuturo ng mga kautusan nang sabihin niyang, "Ang sinomang gumanap at ituro, ito'y tatawaging dakila sa kaharian ng langit" (Mateo 5:19). Ikaw ay binigyan ng isang sagradong tungkulin na tulungan ang mga bata na matutuhan kung paano tuparin ang kanilang mga tipan sa pagbibinyag at patibayin ang kanilang patotoo. Habang naghahanda ang bawat batang babae upang maging isang kabataang babae at ang bawat batang lalaki upang maging kabataang lalaki at tanggapin ang pagkasaserdote, ikaw ay maaaring maging mahalagang impluwensiya para sa kabutihan sa kanilang buhay. Noong 1831, pagkatapos na pagkatapos na maitatag ang Simbahan, itinuro ng Tagapagligtas na ang mga guro "ay magtuturo ng mga alituntunin ng aking ebanghelyo, na nasa Biblia at Aklat ni Mormon" (Doktrina at mga Tipan 42:12), na siyang tanging mga banal na kasulatan noon. Ngayon ang mga guro ay may pananagutan na ituro ang mga sagradong katotohanan mula sa lahat ng pamantayang banal na kasulatan, kabilang na ang Doktrina at mga Tipan at ang Mahalagang Perlas, upang tulungan ang mga bata na magkaroon ng pananampalataya sa Diyos at sa kanyang Anak na si Jesucristo. Mga Kurso ng Pag-aaral Ang lahat ng bata na walo hangang labing-isang taong gulang sa ika-1 ng Enero ay tuturuan mula sa isa sa mga manwal na Primarya 4, 5, 6, at 7. Isa lamang kurso ng pag-aaral ang ginagamit sa bawat taon para sa lahat ng bata na nasa pangkat ng saklaw na gulang na ito. Sa loob ng apat na taon ay mapag-aaralan ng mga bata ang bawat isa sa mga pamantayang banal na kasulatan. Ang bawat kurso ng pag-aaral ay nakabatay sa isang tiyak na aklat ng banal na kasulatan: ang Primarya 4 ay sa Aklat ni Mormon; Primarya 5 sa Kasaysayan ng Simbahan, Doktrina at mga Tipan, at Joseph Smith - Kasaysayan sa Mahalagang Perlas; Primarya 6 sa Lumang Tipan at sa mga aklat nina Moises at Abraham sa Mahalagang Perlas; at Primarya 7 sa Bagong Tipan. Dapat na isaayos ang mga klase batay sa lokal na mga pangangailangan at bilang ng mga bata na nasa walo hanggang labing-isang taong gulang. Anuman ang kaayusan ng iyong klase, kailangan mong tiyakin na ang bawat bata ay tumatanggap ng sapat na pansin. Kapag sumapit na sa labindalawang taong gulang ang mga bata, sila ay nagsisimulang dumalo sa pulong ng Mga Kabataang Babae o Pagkasaserdoteng Aaron sa oras ng pakikibahagi. Gayunman, patuloy silang dadalo sa kanilang klase sa Primarya sa oras ng Panlinggong Paaralan hanggang sa susunod na Enero 1, kung kailan nagsisimula silang dumalo sa Panlinggong Paaralan. Pagtuturo sa Pamamagitan ng Manwal na Ito Ang kurso ng pag-aaral na ito ay nagtuturo tungkol sa pagpapanumbalik ng simbahan ni Jesucristo sa mga huling araw sa pamamagitan ni Propetang v
Paghahanda sa Iyong Sarili Upang Magturo vi Joseph Smith. Habang ibinabahagi at tinatalakay mo ang mga ulat sa kasaysayang nasa aralin at ang mga talata mula sa Doktrina at mga Tipan at Mahalagang Perlas, ang mga bata ay maaaring magkaroon ng higit na matibay na patotoo sa pagpapanumbalik ng simbahan ni Cristo at sa banal na misyon ng Propetang si Joseph Smith. Maaari rin silang magkaroon ng pagmamahal at pagpapahalaga sa mga Banal na dumanas ng mga paghihirap at pag-uusig subalit nanatiling tapat sa ebanghelyo ni Jesucristo. Himukin ang mga bata na basahin sa tahanan nang nag-iisa o kasama ng kanilang pamilya, ang mga ibinigay na piling talata na nasa bahaging "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na nasa katapusan ng bawat aralin. Habang natututo ng mahahalagang alituntunin ang mga bata mula sa mga araling ito, lalakas ang kanilang pagnanais na tuparin ang mga tipan nila sa Diyos at buong buhay na maglingkod sa Kanyang simbahan. Ang mga katotohanang ito ay magbibigay din sa kanila ng lakas upang mapaglabanan ang mga tukso sa daigdig ngayon. Upang maisakatuparan ang iyong sagradong tungkulin na magturo sa mga bata, dapat mong ihanda ang iyong sarili kapwa sa isipan at espirituwal. Bahagi ng paghahandang ito ang pag-unawa at pagkakaroon ng patotoo sa mga alituntuning itinuturo mo. Ang Tagapagligtas, ang pinakadakilang guro sa lahat, ay nagturo sa atin kung paano maghanda na ituro ang kanyang ebanghelyo sa iba: Buong pagpapakumbabang hangarin ang Espiritu sa pamamagitan ng panalangin. Sinabi ng Panginoon, "Maging mapagkumbaba at ang Panginoon mong Diyos ay aakayin ka sa kamay, at bibigyan ka ng kasagutan sa iyong mga panalangin" (Doktrina at mga Tipan 112:10). Kung tayo ay mapagkumbaba ay mabibiyayaan tayong malaman kung paano ninanais ng Panginoon na turuan natin ang kanyang mga anak. Pag-aralan ang mga banal na kasulatan at ang mga salita ng mga propeta sa huling araw. May dakilang kapangyarihan sa pag-aaral at pagninilay-nilay ng mga salita ng Panginoon. Inutusan niya tayong, "Hangarin munang matamo ang aking salita, at pagkatapos ay kakalagan ang iyong dila; pagkatapos, kung iyong nanaisin, ay mapapasaiyo ang aking Espiritu at ang aking salita, oo, ang kapangyarihan ng Diyos sa ikahihikayat sa mga tao" (Doktrina at mga Tipan 11:21). Ang isang propeta sa huling araw, si Pangulong Ezra Taft Benson, ay muling nagpatibay ng ating pangangailangang matutuhan ang mga salita ng Panginoon: "Hinihikayat ko kayong ipangakong muli ang inyong sarili sa pag- aaral ng mga banal na kasulatan. Isubsob ang inyong mga sarili sa mga ito araw-araw upang mapasainyo ang kapangyarihan ng Espiritu upang tulungan kayo sa inyong mga tungkulin" (sa Ensign, Mayo 1986, p. 82). Tuparin ang iyong mga tipan. Ang iyong kakayahang magabayan ng Espiritu ay batay sa iyong katapatan sa pagtupad ng mga ginawa mong tipan sa Ama sa Langit. Magpapakita ka rin ng mabuting halimbawa kapag "tutuparin [mo] ang mga tipan . . . na gawin ang mga yaon" (Doktrina at mga Tipan 42:13). Kapag nakikita ng mga bata ang iyong pagmamahal sa Tagapagligtas at katapatan sa pamumuhay ng ebanghelyo, sila ay higit na magaganyak na sumunod sa kanya. Maghanap ng mga paraan na matulungan ang mga bata na madama ang pagmamahal ng Tagapagligtas. Sabihin sa kanila nang madalas kung gaano
Paghahanda ng Iyong mga Aralin mo sila kamahal, at kilalanin ang kanilang kahalagahan at kakayahan. Ang iyong pagmamahal at kabaitan ay tutulong sa mga bata na maunawaan ang pagmamahal sa kanila ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Tutulong din ito sa kanila na matutuhang mahalin ang iba. Ang manwal na ito ay tutulong sa iyong maghanda ng mga araling nagtuturo tungkol sa mga pangyayari sa kasaysayan ng Simbahan sa huling araw at tungkol sa mga piling talata sa Doktrina at mga Tipan at Joseph Smith - Kasaysayan sa Mahalagang Perlas. Ang mga aralin ay magkakaugnay upang matulungan ang mga bata na higit na maunawaan ang Doktrina at mga Tipan bilang aklat ng banal na kasulatang nagtuturo tungkol sa pagpapanumbalik at pagtatatag ng simbahan ni Jesucristo sa mga huling araw. Ituro ang mga aralin batay sa pagkakasunud-sunod nito sa manwal. Ang bawat aralin ay nakatuon sa isang alituntunin ng ebanghelyo at kung paano maisasagawa ng mga bata sa kanilang buhay ang alituntunin, subalit ang pangunahing layunin ng lahat ng aralin ay upang tulungan ang mga bata na magkaroon ng patotoo sa ipinanumbalik na simbahan ni Jesucristo. Magturo batay sa kakayahan ng iyong klase, na inaalala na ang pagkaunawa ng mga miyembro ng klase ay higit na mahalaga kaysa sa matapos ang lahat ng dapat ituro sa isang aralin. Kapag ang iyong mga aralin ay naihandang mabuti at kawili-wili, ang mga bata ay mas mahihikayat na makinig at matuto. Habang naghahanda at nagtuturo ka sa pamamagitan ng Espiritu, matutulungan mo ang mga bata na mapalakas ang kanilang patotoo sa katotohanan ng ipinanumbalik na ebanghelyo at kay Joseph Smith bilang Propeta ng Pagpapanumbalik. Ang mga sumusunod na hakbang ay tutulong sa iyo na makapaghanda nang mas mabuti upang mabisang maturuan ang mga bata sa iyong klase: 1. Pag-aralan nang may panalangin ang layunin ng aralin, ang mga ulat sa kasaysayan na nasa aralin, at ang mga talata sa banal na kasulatan na nakalista sa bahaging "Paghahanda" nang mga isa o dalawang linggo bago ituro ang aralin. Basahing muli ang layunin ng aralin, ang mga ulat sa kasaysayan, at ang mga talata ng banal na kasulatan, at isaalang-alang kung paano nauukol ang mga ito sa mga bata sa iyong klase. Itanong sa iyong sarili: "Ano ang mga pinakamahalagang kaalaman o katotohanan sa araling ito ang dapat matutuhan ng mga bata? Paano matutulungan ng araling ito ang bawat bata na magkaroon ng pananampalataya kay Jesucristo, mapalakas ang kanilang patotoo, at mapaglabanan ang masasamang tukso na kanilang kinakaharap?" Isulat ang mga ideyang naiisip mo. Ang aklat na Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893) ay ginawa upang maging pansariling gabay sa pag-aaral sa mga pangunahing alituntunin at doktrina ng ebanghelyo. Ang mga kabanata sa aklat na ito ay nakalista sa bahaging "Paghahanda" ng ilang aralin. Ang mga kabanatang ito ay makatutulong sa iyo na maghanda sa pagtuturo ng pangunahing alituntunin o doktrina na nilalaman ng aralin. Maaaring may makukuhang kopya ng Mga Alituntunin ng Ebanghelyo sa aklatan ng inyong bahay-pulungan o maaaring mabili ito sa inyong lokal na sentro ng pamamahagi. 2. Hindi talagang sinasabi sa iyo ng mga aralin kung paano mo ituturo ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan; kaya dapat mong hangarin ang Espiritu upang tulungan kang magpasiya kung ano ang iyong ituturo at kung paano ka magtuturo. Gumamit ng iba't ibang paraan ng pagtuturo sa bawat linggo (tingnan sa "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at vii
Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan viii Kasaysayan," na nasa ibaba). Planuhing isali ang mga miyembro ng klase hangga't maaari sa mga gawain para sa pagkatuto. 3. Piliin mula sa "Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa" ang mga pinakamainam na makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga ulat sa kasaysayan at banal na kasulatan at maisagawa ang mga ito sa kanilang buhay. Maaari mong gamitin ang mga tanong anumang oras sa aralin. Hindi mo kailangang gamitin ang lahat ng ito. 4. Basahin ang "Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman" at planuhin kung kailan at paano gagamitin ang mga gawain na inaakala mong pinakamainam na makatutulong sa mga bata sa iyong klase na maunawaan ang mga banal na kasulatan, mga ulat sa kasaysayan, at ang layunin ng aralin. Ang bawat klase ay magiging kaiba, at ang ilang gawain na magiging mainam sa isang pangkat ay maaaring hindi ganoon kainam sa isa pang pangkat. 5. Planuhing magbahagi ng mga angkop na pansariling karanasan na nagtataguyod sa layunin ng aralin. Hayaang patnubayan ka ng Espiritu habang ibinabahagi mo ang mga karanasan sa klase at habang nagbabahagi ng mga karanasan sa iyo at sa bawat isa ang mga miyembro ng klase. Ang ilang pangmag-anak at pansariling karanasan ay napakasagrado o napakapribado at hindi dapat talakayin sa madla. Dapat mong palaging hangarin ang Espiritu habang inihahanda at itinuturo mo ang iyong mga aralin (tingnan sa Alma 17:2-4; Doktrina at mga Tipan 42:12-14; 50:17-22). Tutulungan ka ng Espiritu na malaman kung paano mo gagawing kawili-wili at makahulugan ang iyong mga aralin sa mga batang tinuturuan mo. Ang ilan sa mga bata sa iyong klase ay maaaring hindi pamilyar sa mga banal na kasulatan. Habang magkakasabay kayong nagbabasa, isaalang-alang ang mga miyembro ng klase na maaaring nangangailangan ng tulong sa pagkatuto kung paano makikita ang tamang sipi ng mga banal na kasulatan. Maaaring kailanganin mong mag-ukol ng ilang panahon sa pagsisimula ng taon, lalo na kung nagtuturo ka sa higit na nakababata, upang ipakita sa mga bata kung paano hanapin ang mga sangguniang banal na kasulatan. Ang mga pinagkukunang ginamit sa pagtitipon ng bawat ulat sa kasaysayan ay nakalista sa bahaging "Mga Sanggunian" na nasa hulihan ng manwal. Tingnan ang mga pinagkukunang ito kung nais mo ng higit pang impormasyon tungkol sa isang tiyak na pangyayaring binanggit sa mga ulat sa kasaysayan. Sumubok ng iba't ibang paraan ng paglalahad ng materyal upang mapanatili ang pagkawili ng mga bata. Ang mga sumusunod na mungkahi ay makatutulong sa iyong gumamit ng iba't ibang paraan habang nagtuturo ka. 1. Ikuwento sa sarili mong mga salita ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. Sikaping tulungan ang mga bata na ilarawan sa kanilang isipan ang mga pangyayari at mga tao rito. Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga taong tinutukoy mo ay tunay na nabuhay at ang mga pangyayari ay talagang naganap. 2. Ipabasa sa mga bata ang mga piling talata mula sa mga banal na kasulatan. Alalahanin na hindi lahat ng bata ay nakababasang mabuti at ang kakayahang bumasa ay hindi nababatay sa edad. Kung nakababasa ang lahat ng bata, maaaring bigyan mo sila ng ilang minuto upang tahimik na magbasa. Pagkatapos, maaari mong talakayin ang binasa nila. Gamitin ang oras ng
talakayan pagkatapos magbasa ng mga bata upang matulungan silang maunawaan ang mahihirap na salita at talata. 3. Gamitin ang mga iminungkahing larawan (ng mga ulat sa banal na kasulatan) upang tulungan ang mga bata na mailarawan sa isipan ang nangyari. Karamihan sa mga aralin ay naglalaman ng mga iminungkahing larawan sa bahaging "Mga kailangang kagamitan." Ang mga larawang ito ay may bilang at kasama sa manwal. Ang ilan rin sa mga larawan ay nasa Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo o sa aklatan ng bahay-pulungan (ang mga bilang ng larawan sa katalogo ay nakalista sa bahaging "Mga kailangang kagamitan"). Ang ilan sa mga larawang ito ay may mga kaukulang kuwento sa likod. Maaari ka ring gumamit ng ibang mga angkop na larawan. 4. Ipasadula sa mga bata ang isang ulat sa kasaysayan. (Tiyaking ang mga pagsasadula ay hindi makapagpapawala sa kahalagahan ng mga pangyayari.) Maaari kang magdala ng mga simpleng kagamitan (props), tulad ng sumbrero, jacket, at iba pa, at ipasadula sa mga bata ang buo o bahagi ng ulat. Itanong sa mga bata kung ano ang mararamdaman nila kung sila ang mga taong kinakatawan nila. 5. Gumuhit ng mga simpleng larawan o mga paglalarawan sa pisara, o gumamit ng mga larawan o ginupit na larawan, habang isinasalaysay mo ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. 6. Magsadula sa pamamagitan ng pagbabasa kung saan ilang bata ang magbabasa ng script na nagsasaad ng bahagi ng isang ulat sa banal na kasulatan o kasaysayan. Kung naaangkop, ipabasa nang tuwiran sa mga bata ang mga pag-uusap mula sa mga banal na kasulatan. 7. Anyayahan ang isang magulang, miyembro ng purok o sangay, o miyembro ng klase upang magsalaysay ng ulat sa banal na kasulatan o kasaysayan. Bigyan ng isa o dalawang linggo ang tao upang makapaghanda, at tiyaking bigyan siya ng takdang panahon para sa pagtatanghal. 8. Bigyan ng simpleng paunang pagsusulit ang mga bata na tulad ng pagsusulit na sinasagutan ng tama o mali o pagsusulit na sinasagutan nang maikli. Gawin ito bago magturo ng isang alituntunin o ulat sa kasaysayan. Ipaliwanag sa klase na gusto mong malaman kung gaano kalawak ang alam nila tungkol sa alituntunin o ulat. Bigyan sila ng katulad na pagsusulit pagkatapos ng aralin upang makita nila kung ano ang natutuhan nila. 9. Isulat sa pisara o gumawa ng mga sinulatang piraso ng papel na naglalaman ng mahahalagang salita o pangalan ng mga tao mula sa mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. Anyayahan ang mga bata na makinig sa mga salita o pangalang ito habang isinasalaysay mo ang mga ulat. Tulungan ang mga bata na madagdagan ang kanilang talasalitaan upang lalo nilang maunawaan ang mga banal na kasulatan at lalong mawili sa pagbabasa ng mga ito sa tahanan. 10. Bago ibigay ang aralin, isulat sa pisara ang mga tanong tungkol sa mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. Habang naririnig ng mga bata ang mga sagot sa oras ng pag-uulat, tumigil upang talakayin ang mga tanong at sagot. 11. Isalaysay ang ulat sa banal na kasulatan o kasaysayan, at pagkatapos ay hayaang magkusa ang mga bata na isalaysay muli ang kanilang mga paboritong bahagi. Maaari mong hilingan ang isang miyembro ng klase na ix
x simulan ang ulat at pagkatapos ay tawagin ang ibang bata upang ipagpatuloy ito. 12. Magpatugtog ng teyp ng mga piling talata mula sa mga banal na kasulatan. 13. Maglaro ng pagtutugma. Maghanda ng mga pangkat (set) ng mga pinagtutugmang kard o papel na may sukat na 3" x 5". Sa kasunod na halimbawa, ilalagay mo ang bilang ng isang saligan ng pananampalataya sa isang kard at ang mga pinakatampok na salita o ideya mula sa saligan ng pananampalatayang iyon sa ibang kard. Paghalu-haluin ang mga kard o papel at ilagay nang pataob ang mga ito sa isang mesa o sahig. Isa-isang palapitin ang mga bata at ipabaligtad ang dalawang kard. Basahin nang malakas ang sinasabi ng bawat kard. Kung magkatugma ang mga kard, iwanang nakatihaya ang mga ito. Kung hindi magkatugma ang mga kard, muling itaob ang mga ito at ibang bata naman ang maglalaro. Magpatuloy hanggang sa ang lahat ng kard ay napagtugma nang wasto. Ito ang mga maaari ninyong gamiting pangkat para sa larong pagtutugma tungkol sa Mga Saligan ng Pananampalataya: Isa - Panguluhang Diyos Dalawa - Adan Tatlo - Pagbabayad-sala Apat - Mga Pangunahing Alituntunin at Ordenansa Lima - Mga Kamay Anim - Samahan Pito - Mga Kaloob Walo - Salita ng Diyos Siyam - Paghahayag Sampu - Sampung Lipi Labing-isa - Pagsamba Labindalawa - Batas Labintatlo - Maipagkakapuri 14. Maglaro ng tanungan na ginagamit ang mga tanong sa talakayan. Maglagay ng ilang tanong sa isang lalagyan, at halinhinang pakuhanin ng isang tanong at pasagutin ang mga miyembro ng klase. Ang pakikilahok sa mga talakayan at iba pang mga gawain sa pagkatuto ay makatutulong sa mga bata na matutuhan ang mga alituntunin ng ebanghelyo. Ang mga sumusunod na tagubilin ay makatutulong sa iyo na magtanong ng mga makabuluhang tanong at humimok ng mga talakayan sa klase: 14. Maglaro ng tanungan na ginagamit ang mga tanong sa talakayan. Maglagay ng ilang tanong sa isang lalagyan, at halinhinang pakuhanin ng isang tanong at pasagutin ang mga miyembro ng klase. Ang pakikilahok sa mga talakayan at iba pang mga gawain sa pagkatuto ay makatutulong sa mga bata na matutuhan ang mga alituntunin ng ebanghelyo. Ang mga sumusunod na tagubilin ay makatutulong sa iyo na magtanong ng mga makabuluhang tanong at humimok ng mga talakayan sa klase: 1. Magtanong at magbigay ng mga sangguniang banal na kasulatan upang makahanap ng mga sagot sa mga banal na kasulatan ang mga miyembro ng klase. 2. Magtanong ng mga hindi nasasagot ng "oo" o "hindi" ngunit nangangailangan ng pag-iisip at talakayan. Ang mga tanong na nagsisimula sa bakit, paano, sino, ano, kailan, at saan ay karaniwang mas mabisa.
3. Maging sensitibo sa mga bata na atubiling makilahok. Isali ang mga miyembro ng klase na hindi karaniwang nakikilahok sa pamamagitan ng pagtawag sa kanilang pangalan at pagtatanong sa kanila ng inaakala mong masasagot nila. Bigyan sila ng panahon upang sumagot. Tulungan sila kung kailangan nila ito, ngunit pagkatapos lamang na magkaroon sila ng panahon upang makapag-isip at sumagot. 4. Himukin ang mga bata na ibahagi ang kanilang mga damdamin tungkol sa natututuhan nila [mula sa mga banal na kasulatan]. Magbigay ng mga positibong puna sa kanilang mga ibinahagi. 5. Matapat na purihin ang mga bata kapag sumasagot sila sa mga tanong. Tulungan silang malaman na ang kanilang mga kaisipan at damdamin ay mahalaga. Tulungan ang mga bata na maisagawa sa kanilang buhay ang natutuhan nila. Hinamon tayo ni Santiago na "maging tagatupad . . . ng salita, at huwag tagapakinig lamang" (Santiago 1:22). Ang mga sumusunod na ideya ay makatutulong sa iyo sa pagsasagawa ng tungkuling ito: 5. Matapat na purihin ang mga bata kapag sumasagot sila sa mga tanong. Tulungan silang malaman na ang kanilang mga kaisipan at damdamin ay mahalaga. Tulungan ang mga bata na maisagawa sa kanilang buhay ang natutuhan nila. Hinamon tayo ni Santiago na "maging tagatupad . . . ng salita, at huwag tagapakinig lamang" (Santiago 1:22). Ang mga sumusunod na ideya ay makatutulong sa iyo sa pagsasagawa ng tungkuling ito: 1. Habang ikaw ay inuudyukan ng Espiritu, magpatotoo tungkol sa katotohanan na itinuturo mo. Ang iyong mga aralin ay magiging mas mabisa kapag nagtuturo ka nang may katapatan at matibay na paniniwala. 2. Himukin ang mga bata na dalhin sa klase ang sarili nilang kopya ng mga banal na kasulatan. Kung ang mga bata ay walang sariling mga banal na kasulatan o nakalimutang dalhin ang mga ito, maglaan ng mga kopya para magamit ng mga bata sa klase. Kung mayroon kayong aklatan sa purok o sangay, maaari kang kumuha ng kopya ng mga banal na kasulatan doon. Sa buong taon, himukin ang mga miyembro ng klase na markahan ang mga natatanging talata na makabuluhan sa kanilang buhay sa sarili nilang mga kopya ng banal na kasulatan (hindi sa mga kopya ng aklatan). Halimbawa, maaari nilang markahan ang Doktrina at mga Tipan 3:7, 4:2, 8:2-3, at 14:7. 3. Ipabahagi sa mga bata ang kanilang natutuhan. Tanungin sila kung paano nila maisasagawa sa kanilang mga sariling buhay ang mga alituntunin ng ebanghelyo na itinuro sa aralin. 4. Gumanap bilang isang tagapag-ulat, at kapanayamin ang mga bata na parang ang mga taong nasa kasaysayan ng Simbahan. Ipasalaysay sa kanila ang mga detalye ng ulat sa kasaysayan at kung ano ang nadarama nila sa nangyari. 5. Hatiin ang klase sa dalawa o higit pang maliliit na pangkat. Pagkatapos magbahagi ng ulat sa banal na kasulatan o kasaysayan, ipasulat sa bawat pangkat ang mahahalagang alituntunin mula sa ulat. Pagkatapos ay hayaang maghalinhinan ang mga pangkat sa pagtalakay kung paano naaangkop sa kanilang buhay ang mga alituntuning ito. 6. Gumawa ng pananaliksik sa banal na kasulatan: Bigyan ng pahiwatig ang mga miyembro ng klase, tulad ng isang pangyayari, kalagayan, o suliranin; pagkatapos ay hamunin silang hanapin ang naaangkop na banal na kasulatan. Patulungin ang mga bata na unang nakahanap ng angkop na banal na kasulatan sa iba nilang kaklase na mahanap ang banal na kasulatan. Pagkatapos ay tanungin sila kung bakit tugma ang banal na kasulatang ito sa pahiwatig. xi
Paghimok sa mga Bata na Magbasa ng mga Banal na Kasulatan sa Tahanan Pagtulong sa mga Bata na Isaulo ang mga Banal na Kasulatan xii 7. Magbahagi ng mga tiyak na pagkakataon kung kailan nakita mong sinusunod ng mga bata ang alituntuning tinatalakay. Halimbawa, kung itinuturo mo ang isang aralin tungkol sa pagiging mabait, maaari mong tukuyin ang ilang pagkakataon nang makita mong naging mabait sa iba ang mga bata. 8. Himukin ang mga bata na ibahagi ang natutuhan nila sa kanilang pamilya. Hangaring matamo ang inspirasyon ng Espiritu habang nagsasaalang-alang ka ng bahagi ng aralin na maaari mong imungkahi sa mga bata na ibahagi sa kanilang tahanan. Maaari silang magkuwento, tumalakay ng isang tanong, o magkaroon ng gawain mula sa aralin na kasama ang kanilang pamilya. Maging sensitibo sa mga bata na may mga naiibang kalagayan ng pamilya at maaaring kailangang ibahagi ang natutuhan nila sa ibang mahahalagang may sapat na gulang na tao sa kanilang buhay. 9.Kumustahin ang mga takdang gawain. Sa tuwing magbibigay ka ng takdang gawain o hamon, tiyaking tanungin ang mga bata tungkol sa kanilang mga karanasan sa pagsisimula ng klase sa susunod na linggo. Ang saloobin mo sa mga banal na kasulatan ay makaiimpluwensiya nang malaki sa mga bata sa iyong klase. Alamin nang may panalangin ang mga paraan kung paano mahihimok ang mga bata na magbasa ng mga banal na kasulatan nang nag-iisa at kasama ang kanilang pamilya. Tulungan ang mga bata na maranasang magtanim ng salita ng Diyos sa kanilang puso at alagaan ito. Pagkatapos ay lalaki ito at magiging masarap sa kanila (tingnan sa Alma 32:28). May ibinibigay na "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" sa katapusan ng bawat aralin; maaari mong bigyan ng papel na naglalaman ng mga talatang ito linggu-linggo ang bawat bata, o maaari mong bigyan ng pananda sa aklat ang mga bata na maaari nilang sulatan ng mga babasahin para sa bawat linggo. Maging positibo at malikhain sa mga paraan ng paghimok mo sa mga bata. Ang pagsasaulo ng mga banal na kasulatan ay maaaring maging mabisang paraan sa pag-aaral ng mga katotohanan ng ebanghelyo. Karamihan sa mga bata ay natutuwa sa pagsasaulo kapag gumagamit ka ng mga kawili-wili at iba't ibang paraan. Ang mga sumusunod na mungkahi ay mga kawili-wiling paraan upang tulungan ang mga bata na magsaulo: 1. Isulat sa pisara o sa isang tsart ang unang titik ng bawat salitang isasaulo. Halimbawa, maaari mong gawin ang sumusunod na tsart para sa mga salita ng unang saligan ng pananampalataya: N k s D a W H A a s K A n s J a s E S Ituro ang mga titik habang inuulit mo ang bawat katugmang salita. Ulitin nang ilang beses ang banal na kasulatan at ipaulit ito sa mga bata kapag kaya na nila. Hindi magtatagal ay hindi na nila kakailanganin ang tsart. 2. Hatiin ang banal na kasulatan sa maiikling parirala. Ulitin nang malakas ang bawat parirala na nagsisimula sa huli at bumabalik sa umpisa nang sa gayon ay nauunang ulitin ng mga bata ang mga hindi gaanong pamilyar na bahagi. Halimbawa, sa Doktrina at mga Tipan 4:2 ay maaaring ulitin nang ilang beses ng mga bata ang "upang ikaw ay tumayong walang-sala sa harapan ng Diyos sa huling araw." Pagkatapos ay maaari nilang idagdag ang naunang parirala, "tiyaking pinaglilingkuran mo siya nang buong puso, kapangyarihan, pag-iisip at lakas." Pagkatapos ay maaari nilang ulitin ang buong talata.
3. Kung magaling magbasa ang mga bata, maghanda ng nakasulat na kopya ng banal na kasulatan para sa bawat bata. Pagputul-putulin ang bawat kopya sa mga salita o parirala. Pagkatapos bigkasin nang sabay-sabay ang talata nang ilang ulit, bigyan ng mga sinulatang piraso ng papel ang bawat bata at ipaayos sa kanila nang isa-isa o bilang klase ang mga sinulatang piraso ng papel sa tamang pagkakasunud-sunod. 4. Ulitin nang ilang beses ang banal na kasulatan, na humihinto upang ipabigkas sa isang bata ang kasunod na salita o parirala. Pagkatapos ay padagdagan ng isa pang salita o parirala sa ibang bata. Magpatuloy hanggang sa ang lahat ng bata ay magkaroon ng isa man lamang na pagkakataon. 5. Gumamit ng musika upang tulungan ang mga bata na magsaulo. 6. Bigyan ng isang salita o parirala mula sa banal na kasulatan ang bawat bata (o grupo ng bata), na tinitiyak na naibigay sa mga bata ang lahat ng salita sa banal na kasulatan. Ipabigkas sa mga bata nang magkakasunod ang kanilang mga salita o parirala (halimbawa, ang unang bata ang bibigkas ng unang salita o parirala, ang kasunod ang bibigkas ng pangalawa, at gawin ang gayon hanggang matapos ang talata). Ulitin nang ilang beses. 7. Sumulat ng isang banal na kasulatan sa pisara o sa isang tsart. Ulitin nang ilang beses ang talata, na unti-unting binubura o tinatakpan ang mga salita hanggang sa maisaulo ng mga bata ang buong banal na kasulatan. Kung natapos mo ang inihanda mong aralin bago matapos ang oras ng klase, maaari mong naising lumikha ng isang gawaing magpupuno sa nalalabing oras. Ang mga sumusunod na mungkahi ay makatutulong sa iyong mabisang gamitin ang oras na ito: 7. Sumulat ng isang banal na kasulatan sa pisara o sa isang tsart. Ulitin nang ilang beses ang talata, na unti-unting binubura o tinatakpan ang mga salita hanggang sa maisaulo ng mga bata ang buong banal na kasulatan. Kung natapos mo ang inihanda mong aralin bago matapos ang oras ng klase, maaari mong naising lumikha ng isang gawaing magpupuno sa nalalabing oras. Ang mga sumusunod na mungkahi ay makatutulong sa iyong mabisang gamitin ang oras na ito: 1. Papagsalitain ang ilan sa mga bata tungkol sa kanilang mga paboritong kuwento sa banal na kasulatan o kasaysayan ng Simbahan. 2. Magsagawa ng pananaliksik sa banal na kasulatan sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pahiwatig sa mga bata tungkol sa mahalagang sangguniang banal na kasulatan na namarkahan na nila. Hayaan silang gumawa nang may kapareha o sa maliliit na pangkat upang mahanap ang tamang talata ng banal na kasulatan. 3. Tulungan ang mga bata na maisaulo ang isang banal na kasulatan o isang saligan ng pananampalataya mula sa aralin. 4. Magpabahagi sa mga bata ng kanilang mga ideya tungkol sa kung paano nila magagamit sa tahanan, sa paaralan, at sa kanilang mga kaibigan ang mga alituntunin mula sa aralin. 5. Hatiin ang klase sa mga pangkat, at hayaang maghalinhinan ang mga bata sa pagtatanong sa isa't isa tungkol sa aralin. 6. Pasulatin ng siping-banggit o paguhitin ng larawan na may kinalaman sa aralin ang bawat bata na iuuwi at ilalagay sa lugar na makikita bilang paalala sa layunin ng aralin. 7. Anyayahan ang mga bata na markahan (sa kanilang sariling banal na kasulatan) ang mga sangguniang banal na kasulatan upang pag-aralan sa hinaharap. Maaari mong pamarkahan sa mga bata ang mga talatang xiii
pinakagusto nila mula sa aralin, o maaari kang magmungkahi ng mga talata na inaakala mong makapagpapaalala sa mga bata sa layunin ng aralin. 8. Gumamit ng mga angkop na kuwento, lathala, o gawain mula sa mga magasin ng Simbahan. 9. Pagbalik-aralan ang mga alituntunin o mga ulat sa banal na kasulatan o kasaysayan mula sa mga nakaraang aralin. Musika sa Silid-aralan Ang pag-aaral ng ebanghelyo ay maaaring pagandahin at palakasin sa pamamagitan ng musika. Kadalasan, ang mga bata ay mas nakaaalala at natututo sa pamamagitan ng musika. Hindi mo kailangang maging isang manunugtog upang makagamit ng angkop na musika upang matulungan ang mga bata na madama ang Espiritu at matutuhan ang ebanghelyo. Maaari kang magpatugtog ng teyp o mag-anyaya ng mga panauhing maghahandog ng musikal na bilang mula sa Mga Himno o Aklat ng mga Awit Pambata sa oras ng aralin o sa simula ng aralin upang bigyang-diin ang isang alituntunin. Maaari ka ring umawit o magbasa ng mga salita sa awit na kasama ang mga bata upang maisali sila sa iyong aralin. Madalas na gumamit hanggang maaari ng mga awit sa Primarya. Kung may makukuhang mga audiocassette na Children's Songbook (musika lamang, 52505; may kasamang salita at musika, 52428) maaari ninyong gamitin ang mga ito upang matulungan kayong matutuhan ang mga awit o upang gawing saliw sa pag-awit sa silid-aralan. Oras ng Pagbabahagi Paminsan-minsan ang klase ay mahihilingang magbigay ng mga simpleng pagtatanghal ng ebanghelyo sa oras ng pagbabahagi sa Primarya. Ang mga pagtatanghal na ito ay dapat magmula sa mga aralin, mangailangan ng kaunting pagsasanay, at makatulong sa pagpapatatag ng mga alituntuning itinuturo mo. Maaari mong gamitin ang mga sumusunod na ideya para sa mga pagtatanghal sa oras ng pagbabahagi: 1. Magsadula ng isang kuwento sa banal na kasulatan. 2. Sama-samang bigkasin bilang isang klase ang isinaulong banal na kasulatan. 3. Ulitin o awitin ang isang saligan ng pananampalataya at ipaliwanag ang kahulugan nito. 4. Isadula ang isang makabagong pagsasagawa ng isang alituntunin ng ebanghelyo. 5. Gumawa ng isang gawaing nagpapayaman sa kaalaman. Mga Saligan ng Pananampalataya Dapat mong isama ang Mga Saligan ng Pananampalataya sa iyong mga aralin at himukin ang bawat bata na isaulo ang Mga Saligan ng Pananampalataya bago malipat mula sa Primarya. Gamitin ang bawat pagkakataon upang tulungan ang mga bata na matutuhan, maunawaan, at maulit ang Mga Saligan ng Pananampalataya. xiv
Pag-unawa sa mga Bata na Walo Hanggang Labing-isang Taong Gulang Mga Natatanging Tagubilin para sa Pagsasali sa mga May Kapansanan Upang matulungan ang mga bata na matuto at magkaroon ng tiwala sa sarili, kailangan mong maunawaan ang kanilang mga pangangailangan at katangian at magplano ng mga angkop na gawain at klase. Para sa kaalaman tungkol sa mga katangian ng mga bata sa gulang na ito, tingnan sa Pagtuturo - Walang Higit na Dakilang Tungkulin (33043 893) Yunit B, Paksa 5. Ang manwal na ito ay maaaring makuha sa aklatan ng inyong bahay-pulungan, o maaari itong bilhin sa inyong lokal na sentro ng pamamahagi. Ang Tagapagligtas ay nagpakita ng halimbawa sa atin ng pagdama at pagpapakita ng pagkahabag sa mga may kapansanan. Nang dalawin niya ang mga Nephita pagkatapos ng kanyang pagkabuhay na mag-uli, sinabi niyang: "Mayroon bang maykaramdaman sa inyo? Dalhin sila rito. Mayroon ba sa inyong pilay, o bulag, o lumpo, o baldado, o ketongin, o mga may dinaramdam, o yaong mga bingi, o yaong mga nahihirapan sa anumang dahilan? Dalhin sila rito at akin silang pagagalingin, sapagkat ako ay nahahabag sa inyo" (3 Nephi 17:7). Bilang isang guro sa Primarya ikaw ay nasa pinakamainam na katayuan upang magpakita ng pagkahabag. Bagaman maaaring hindi ka sinanay upang magbigay ng propesyonal na tulong ay magagawa mong unawain at kalingain ang mga batang may mga kapansanan. Ang pagmamalasakit, pag-unawa, at pagnanais na isali ang bawat miyembro ng klase sa mga gawain ng pagkatuto ay kailangan. Ang mga batang may mga kapansanan ay maaaring maantig ng Espiritu maging anuman ang kanilang antas ng pang-unawa. Kahit na ang ilang bata ay hindi maaaring makadalo sa buong oras ng Primarya, kailangan nilang magkaroon ng pagkakataong makadalo kahit sandali lamang upang madama ang Espiritu. Maaaring makatulong na magkaroon ng taong madaling makadama sa mga pangangailangan ng isang bata upang makasama ng bata habang nasa Primarya sakaling kailanganin niyang lumayo sa buong pangkat. Ang ilang miyembro ng klase ay maaaring mahirapan dahil sa kawalang- kakayahan sa pagkatuto, mga kapansanan sa kaisipan, suliranin sa wika o pananalita, pagkawala ng paningin o pandinig, mga suliranin sa pag-uugali at pakikitungo sa ibang bata at matatanda, sakit sa utak, mga suliranin sa paggalaw at pagkilos, o mga matagal na suliranin sa kalusugan. Maaaring matuklasan ng iba na ang wika at kultura ng kapaligiran ay hindi pangkaraniwan at mahirap. Anuman ang maging kalagayan ng bawat isa, ang bawat bata ay may magkakatulad na pangangailangan na mahalin at tanggapin, na matutuhan ang ebanghelyo, na madama ang Espiritu, na matagumpay na makisali, at maglingkod sa iba. Ang mga tagubiling ito ay makatutulong sa pagtuturo mo sa batang may mga kapansanan: Huwag pansinin ang kapansanan at kilalanin ang bata. Maging totoo, palakaibigan, at masigla. xv
Pakikitungo sa mga Suliranin ng Pang-aabuso Mga Aralin sa Linggo ng Pagkabuhay at sa Araw ng Pasko xvi Alamin ang mga tiyak na kalakasan at pagsubok [na kinahaharap] ng bata. Gawin ang lahat ng pagsisikap upang turuan at paalalahanan ang mga miyembro ng klase tungkol sa kanilang tungkulin na igalang ang bawat miyembro ng klase. Ang pagtulong sa isang miyembro ng klase na may kapansanan ay maaaring maging karanasan ng pagkatuto ng buong klase kung paano mamuhay na tulad kay Cristo. Hanapin ang mga pinakamainam na pamamaraan ng pagtuturo sa bata sa pamamagitan ng pagsangguni sa mga magulang, sa ibang mga miyembro ng pamilya, at, kung angkop, sa bata. Bago tawagin ang batang may mga kapansanan upang magbasa, manalangin, o kaya ay makisali, tanungin siya kung ano ang kanyang pakiramdam tungkol sa pakikisali sa klase. Bigyang-diin ang mga kakayahan at talino ng bawat bata at humanap ng mga paraan upang ang bawat bata ay makasali nang matiwasay at matagumpay. Iangkop ang mga kagamitan ng aralin at ang pisikal na kapaligiran upang matugunan ang bawat pangangailangan ng mga batang may mga kapansanan. May makukuhang mga karagdagang kagamitan sa pagtuturo sa mga batang may mga kapansanan sa mga sentro ng pamamahagi ng Simbahan (tingnan sa "Materials for Those with Disabilities" sa katalogo ng sentro ng pamamahagi [distribution center catalog]). Bilang isang guro ay maaaring matuklasan mo na may mga bata sa iyong klase na dumaranas ng emosyonal o pisikal na pang-aabuso. Kung nababahala ka tungkol sa isang bata sa iyong klase, mangyari lamang na sumangguni sa iyong obispo. Habang inihahanda at inilalahad mo ang mga aralin, manalangin para sa gabay at patnubay ng Panginoon. Tulungan ang bawat bata sa iyong klase na madamang siya ay mahalagang anak ng Ama sa Langit at mahal ng Ama sa Langit at ni Jesucristo ang bawat isa sa atin at nais na maging maligaya at ligtas tayo. Ang manwal na ito ay hindi naglalaman ng partikular na mga aralin sa Linggo ng Pagkabuhay at sa Araw ng Pasko, kung gusto mong magturo ng isang natatanging aralin, maaari kang maghanda na ginagamit ang mga sangguniang mula sa Aklat ni Mormon at sa Bagong Tipan at iba pang mga sangguniang katulad ng Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo at naaangkop na mga paksa ng mga magasin ng Simbahan. Magplano ng mga aralin na makatutulong sa mga bata na madamang mas malapit sila kay Jesucristo at nauunawaan ang kanyang misyon.
Guhit na Naglalarawan ng mga Panahon sa Kasaysayan ng Simbahan New York Manchester Ang Unang Pangitain 1820 Ang mga unang pagdalaw ng Anghel na si Moroni kay Joseph Smith 1823 South Bainbridge Burol ng Cumorah Napangasawa ni Joseph si Emma Hale Napasakamay ni Joseph ang mga 1827 laminang ginto 1828 Sinimulang isalin ni Joseph ang mga Pennsylvania Harmony laminang ginto Nawala ang 116 na pahina ng manuskrito 1829 Ipinanumbalik ang Pagkasaserdoteng Aaron Bininyagan sina Joseph Smith at Oliver Cowdery Ipinanumbalik ang Pagkasaserdoteng Melquisedec Lumipat sa Fayette sina Joseph at Oliver Fayette Natapos ang pagsasalin ng Aklat ni Mormon Nakita ng Tatlong Saksi ang anghel na si Moroni at ang mga laminang ginto Nakita ng Walong Saksi ang mga laminang ginto Palmyra Fayette Inilathala ang Aklat ni Mormon Itinatag ang Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw Inutusan ang mga Banal na magtungo 1830 sa Ohio 1831 Nakilala ni Joseph Smith si Newel K. Whitney Tinawag si Edward Partridge bilang Ohio Kirtland unang obispo Missouri Independence Nanirahan sa Jackson County ang mga Banal Itinalaga ang Jackson County na maging Sion 1832 Ang pangitain tungkol sa Tatlong Antas Hiram ng Kaluwalhatian Nilagyan ng alkitran at balahibo si Joseph 1833 Itinatag ang Paaralan ng mga Propeta Inihayag ang Salita ng Karunungan Nagsimula ang pagtatayo ng Templo sa Kirtland Kirtland Sinira ang limbagan Pinaalis sa Jackson County ang mga Banal 183 Binuo ang Kampo ng Sion Pinaghiwa-hiwalay ang Kampo ng Sion 1835 Binuo ang Korum ng Labindalawang Apostol Inilathala ang Doktrina at mga Tipan Inilathala ang unang himnaryo
Far West Liberty Far West Iowa Bundok ng Pisgah Nebraska Winter Quarters Iowa Kanesville Iowa City Lumipat sa Far West si Joseph Smith Nanirahan sa Far West ang mga Banal Inihayag ang lugar na Adam-ondi- Ahman Ibinaon ang saligang bato ng templo sa Far West Pinatay si David Patten Ang utos ng paglipol Ang Masaker sa Haun's Mill Si Joseph sa Bilangguan ng Liberty Nilisan ng mga Banal ang Missouri at pumunta sa Quincy, Illinois Pinatakas si Joseph mula sa Missouri Ang mga Apostol ay Nagmisyon sa mga Isla ng Britanya Binuo ang Batalyon ng mga Mormon Itinatag ang Winter Quarters Umalis Patungo sa Salt Lake Valley sina Brigham Young at ang unang grupo ng mga tagabunsod Sinang-ayunan bilang propeta si Brigham Young Umalis patungong kanluran ang mga unang tagabunsod na nagtutulak at humahatak ng kariton 1836 1837 1838 1839 1841 1842 1844 1845 1846 1847 1853 1856 1893 1899 Itinalaga ang Templo sa Kirtland Ipinanumbalik ang mga susi sa Pagkasaserdote sa Templo sa Kirtland Pumunta sa Inglatera ang mga unang misyonero Lumipat sa Commerce (nang maglaon ay tinawag na Nauvoo) si Joseph at ang mga Banal Illinois Nauvoo Nagsimula ang pagtatayo ng Templo sa Nauvoo Itinalaga ang pinagbibinyagan sa Templo Ang Liham kay Wentworth (Mga Saligan ng Pananampalataya) Nagtago si Joseph Ikinulong sa Bilangguan ng Carthage sina Carthage Joseph at Hyrum Smith Pinatay sina Joseph at Hyrum Smith Ang pagbabagong-anyo ni Brigham Young Nauvoo Unang isinagawa ang mga endowment sa Templo sa Nauvoo Sinimulan ng mga Banal ang pag-alis patungong kanluran Huling pagtatalaga ng Templo sa Nauvoo Dumating sa Salt Lake Valley ang Utah Salt Lake Valley unang grupo ng mga tagabunsod Nagsimula ang pagtatayo ng Templo sa Salt Lake Lungsod ng Salt Lake Itinalaga ang Templo sa Salt Lake Tumanggap ng paghahayag tungkol St. George sa ikapu si Lorenzo Snow
Si Joseph Smith at ang Unang Pangitain Layunin Palakasin ang patotoo ng bawat bata na nakita ng Propetang Joseph Smith ang Ama sa Langit at ang kanyang Anak na si Jesucristo. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:1-26 at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Maghanda ng dalawang lalagyang walang laman, na tulad ng kahon o supot na papel, na mukhang may laman. Lagyan ng markang Piliin mo Ako! ang bawat lalagyan. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Mahalagang Perlas para sa bawat bata. b. Mapa ng Pook ng New York - Ohio, na matatagpuan sa hulihan ng aralin. c. Larawan 5-1, Ang Propetang Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 401; 62002 893); larawan 5-3, Ang Pamilya ni Joseph Smith; larawan 5-4, Naghahangad ng Karunungan si Joseph Smith sa Biblia (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 402); larawan 5-5, Ang Sagradong Kakahuyan; larawan 5-6, Ang Unang Pangitain (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 403; 62470 893). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Palabasin sandali sa silid ang isang bata. Ipakita ang dalawang lalagyan sa natitirang kasapi ng klase na hindi ipinakikita ang loob nito sa kanila. Hatiin sa dalawa ang klase at bigyan ng lalagyan ang bawat grupo. Sabihin sa mga bata sa bawat grupo na pagbalik ng batang lumabas ay sisikapin nilang himukin siya na piliin ang kanilang lalagyan. Papasukin sa silid ang bata at papiliin siya ng isa sa mga lalagyan. Itanong sa batang pumili ng lalagyan ang mga tanong na tulad ng sumusunod: Bakit ang lalagyang iyan ang pinili mo? Ano ang naramdaman mo nang dinidiktahan ka ng iba kung ano ang dapat mong gawin? Ipaliwanag na noong si Joseph Smith ay labing-apat na taong gulang, nalito siya tungkol sa isang pagpili na kailangan niyang gawin. Pinag-iisipan niya Aralin 1 1
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 2 kung aling simbahan ang dapat niyang salihan. Sinikap ng ibang tao na tulungan siyang pumili ng simbahan, subalit lalo lamang siyang nalito. Nadama niya na kailangan pa niya ng higit na impormasyon upang makapagpasiya nang mabuti: nais niyang malaman kung aling simbahan ang totoo. Ang kalagayan ni Joseph ay katulad ng sa bata na kailangang mamili sa dalawang lalagyan. Nais ng lahat na piliin niya ang kanilang simbahan, subalit hindi niya alam kung aling simbahan ang tama. Ituro sa mga bata ang tungkol sa buhay ni Joseph Smith at ang mga pangyayari bago at habang nagaganap ang Unang Pangitain na tulad ng inilalarawan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:1-26 at ang sumusunod na ulat. Ipakita ang mapa at mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Si Joseph Smith ay isinilang noong 1805 sa estado ng Vermont sa Estados Unidos ng Amerika. Pang-apat siya sa siyam na anak. Noong si Joseph ay sampung taong gulang, siya at ang kanyang pamilya ay lumipat sa estado ng New York at nanirahan malapit sa bayan ng Palmyra (ituro ang pook na ito sa mapa). Mahirap lamang ang pamilyang Smith, at kailangang magtrabahong mabuti ang lahat ng miyembro ng pamilya upang magkaroon ng pagkain at iba pang pangangailangan ang pamilya. Maraming beses nang lumipat ang pamilya bago nanirahan malapit sa Palmyra, kung saan sila nakakita ng matabang lupa na sasakahin. Hindi nagkaroon ng maraming pagkakataong makapag-aral si Joseph, kaya natutuhan lamang niya ang mga pangunahing kaalaman tungkol sa pagbabasa, pagsusulat, at ang simpleng aritmetika (arithmetic). Sinabi ng ina ni Joseph na tulad din siya ng ibang batang lalaki na kasing edad niya hanggang sa panahon ng kanyang pangitain. Sinabi niya na siya ay tahimik, mabait, at mahilig mag- aral at mag-isip tungkol sa mahahalagang bagay. Siya ay matangkad, mahilig sa palakasan (athletic), masayahing bata na bihirang magalit. Mahal ng pamilya ni Joseph ang Diyos at nais nilang sundin ang kanyang mga kautusan. Binasa nila ang Biblia at madalas na sama-samang nanalangin. Katulad ni Joseph, nalito sila kung aling simbahan ang totoong simbahan ni Jesucristo. Matapos tanggapin ni Joseph ang kanyang unang pangitain, naniwala ang pamilya niya sa kanya at sinuportahan siya sa dakilang gawaing ipinagagawa sa kanya. Ipaliwanag na ang kurso ng pag-aaral ngayong taong ito ay mula sa Doktrina at mga Tipan at kasaysayan ng Simbahan. Ang Doktrina at mga Tipan ay mga tinipong banal na paghahayag na ang karamihan sa mga ito ay ibinigay ni Jesucristo kay Propetang Joseph Smith. Marami sa mga pangyayari sa kasaysayan na naganap noong mga unang panahon ng Simbahan ay itinala mismo ni Joseph Smith sa bahaging may pamagat na "Joseph Smith - Kasaysayan" sa Mahalagang Perlas. Tulungan ang mga bata na hanapin ang bahaging ito sa kanilang kopya ng Mahalagang Perlas. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Kailan at saan isinilang si Joseph Smith? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:3.) Ano ang pangalan ng tatay at nanay ni Joseph? (Joseph Smith - Kasaysayan
1:4.) Ilang magkakapatid sina Joseph? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:4.) Paano siya tinulungan ng kanyang mga magulang na maihanda sa gawaing kanyang gagawin? Saan lumipat ang pamilya ni Joseph Smith matapos nilang lisanin ang Vermont? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:3.) Tulungan ang mga bata na maunawaan na bagamat lumipat ang pamilya mula sa Vermont patungo sa New York upang humanap ng mas mabuting lugar na mapagsasakahan, ang isang mas mahalagang dahilan sa kanilang paglipat - isang dahilang hindi nila alam - ay upang makapanirahan si Joseph sa lugar na malapit sa kinababaunan ng mga laminang ginto. Sa anong mga paraan maaaring gabayan ng Ama sa Langit ang ating buhay nang hindi natin nalalaman? Bakit nalito si Joseph kung aling simbahan ang dapat niyang salihan? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:5-10.) Paano tinulungang magpasiya ng mga banal na kasulatan si Joseph kung ano ang dapat niyang gawin? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:11-13.) Paano kayo tinulungang magpasiya ng mga banal na kasulatan? (Maaari kang magbahagi ng personal na karanasan.) Saan nagtungo si Joseph Smith upang manalangin? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:14.) Bakit sa palagay ninyo nais niya ng isang lugar na maaari siyang makapag-isa? Ipaliwanag na ang lugar kung saan nanalangin si Joseph Smith ay tinatawag na ngayong "Ang Sagradong Kakahuyan (The Sacred Grove)." (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 6.) Ano ang nangyari nang magsimulang manalangin si Joseph? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:15.) Saan galing ang kadilimang ito? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:16.) Paano naligtas si Joseph sa kadilimang bumalot sa kanya? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:17.) Ano ang natutuhan ni Joseph tungkol kay Satanas at sa kanyang kapangyarihan mula sa karanasang ito? Ano ang natutuhan niya tungkol sa kapangyarihan ng Ama sa Langit? (Ito ay higit na malakas sa kapangyarihan ni Satanas.) Bakit mahalagang alalahanin natin na mas malakas ang kapangyarihan ng Ama sa Langit kaysa sa kapangyarihan ni Satanas? Bakit sa palagay ninyo nais pigilan ni Satanas si Joseph na manalangin? Paano tayo pinipigilan ni Satanas na manalangin o gumawa ng tama? Ano ang maaari nating gawin kapag tinutukso tayo ni Satanas? Sino ang nagpakita kay Joseph sa Sagradong Kakahuyan? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:17.) Ano ang anyo ng mga katauhang ito? Ano ang sinabi ng Ama sa Langit kay Joseph? Ano ang natutuhan ni Joseph tungkol sa Ama sa Langit at kay Jesucristo mula sa pangitaing ito? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Ano ang sinabi ni Jesus kay Joseph tungkol sa kung anong simbahan ang dapat niyang salihan? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:18-19.) Bakit? Ipakita ang mga lalagyan mula sa gawaing pantawag-pansin at ipakita na ang dalawang lalagyan ay walang laman. Ituro na wala ni isa man sa lalagyan ang "tama" upang piliin. Ipaliwanag na wala ni isa man sa mga simbahan na nasa lupa noong panahon ni Joseph Smith ang tama. Ang bawat isa sa mga simbahang ito ay may ilang mabubuting turo, subalit wala ni isa man sa kanila ang nagtataglay ng buong katotohanan ng ebanghelyo. Ano ang reaksiyon ng mga "propesor ng relihiyon" sa pangitain ni Joseph? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:21-22.) Bakit nagulat si Joseph sa kanilang Aralin 1 3
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 4 mga reaksiyon? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:22-23.) Ipaliwanag na ang kahulugan ng usigin ay ang pagpapahirap sa isang tao dahil sa kanilang pinaniniwalaan. Inusig na ba kayo dahil sa mga bagay na pinaniniwalaan ninyo? Ano ang ginawa ninyo rito? Paano naapektuhan ng pag-uusig ang patotoo ni Joseph tungkol sa unang pangitain? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:25.) Bakit mahalagang magkaroon ang bawat isa sa atin ng personal na patotoo tungkol sa unang pangitain ni Joseph Smith? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Gumawa ng kopya ng palaisipang matatagpuan sa hulihan ng aralin para sa bawat bata. Tulungan ang mga bata na mabuo ang palaisipan, at pagkatapos ay talakayin ang mga sagot na kasama sila. Kung hindi makagagawa ng kopya ng palaisipan para sa bawat bata, iguhit ang palaisipan sa pisara. Pagkatapos ay basahin sa mga bata ang mga pahiwatig sa palaisipan, na humihinto upang papiliin sila ng angkop na sagot. Halinhinang ipasulat sa mga bata ang mga sagot na salita sa pisara. (Mga sagot: 1-Ama sa Langit; 2-mas malakas; 3-Jesucristo; 4- magkahiwalay; 5-Sasagutin; 6-sirain; 7-simbahan.) 2. Ipabasa nang isa-isa sa dalawang bata ang mga sumusunod na siping- banggit: Sinabi ni Joseph F. Smith, ang pang-anim na Pangulo ng Simbahan: "Ang pinakadakilang pangyayari na naganap kailanman sa daigdig, mula noong pagkabuhay na mag-uli ng Anak ng Diyos sa libingan at pag-akyat niya sa langit, ay ang pagpapakita ng Ama at ng Anak sa batang si Joseph Smith. . . . sa pagkakatanggap ko sa katotohanang ito, madali kong natanggap ang iba pang katotohanang ipinahayag [ni Joseph Smith]" (Gospel Doctrine, ika-5 edisyon [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1939], p. 495-96). Itinuro sa atin ni Ezra Taft Benson, ang panlabintatlong Pangulo ng Simbahan: "Dapat kayong palaging magpatotoo sa katotohanan ng Unang Pangitain. Talagang nakita ni Joseph Smith ang Ama at ang Anak. Nakipag- usap sila sa kanya na tulad ng sinasabi niyang ginawa nila" (The Teachings of Ezra Taft Benson [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1988], p. 101). Bakit mahalagang magkaroon ng patotoo sa Unang Pangitain? Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang Unang Pangitain ang saligan ng patotoo sa tunay na simbahan ni Jesucristo. Kapag naniniwala tayo na talagang nagpakita at nakipag-usap ang Ama sa Langit at si Jesucristo kay Joseph Smith, makasisiguro tayo na ang lahat ng itinuro o ipinanumbalik sa atin ng Propeta ay katotohanan din. 3. Tulungan ang mga bata na isaulo o pagbalik-aralan ang unang saligan ng pananampalataya. Talakayin kung paano ito nagpapatotoo sa isang katotohanang natuklasan sa unang pangitain ni Joseph Smith: na ang Walang Hanggang Amang Diyos at ang kanyang Anak na si Jesucristo ay dalawang magkahiwalay na katauhan.
Katapusa Patotoo Mungkahing Babasahin saTahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 4. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:25 (na nagsisimula sa Sapagkat nakakita ako ng pangitain) o Santiago 1:5. Ipakita sa mga bata kung saan matatagpuan ang aklat ni Santiago sa Bagong Tipan. Talakayin ang kahulugan ng talatang "nagbibigay ng sagana sa lahat at hindi nanunumbat." 5. Ipaliwanag na si Joseph Smith ay pinili bago siya isinilang upang ipanumbalik ang ebanghelyo ni Jesucristo. Ipahanap at ipabasa sa mga bata ang 2 Nefias 3:14-15. Ipaliwanag na nagpropesiya si Joseph na taga Egipto na isa sa kanyang mga inapo ang magpapanumbalik ng ebanghelyo sa lupa. Joseph din ang magiging pangalan niya, at isusunod ang pangalan niya sa kanyang ama. Isusunod ang pangalan ng Propetang Joseph Smith sa pangalan ng kanyang ama. Ang pangalan niya ay Joseph Smith Junior. Ang pangalan ng tatay niya ay Joseph Smith Senior. 6. Upang matulungan ang mga bata na maunawaan na ang Sagradong Kakahuyan ay ang dati pa ring kakahuyan noong panahon ni Joseph Smith, isalaysay ang sumusunod na kuwento: "Noong 1860 . . . binili ng isang kababata ni Joseph Smith . . . ang dating sakahan ng mga Smith. Pagkaraan ay sinabi niya sa kanyang anak na lalaki . . . na hindi siya kailanman pumutol ng puno sa kakahuyan sa gawing kanluran ng sakahan sapagkat tinukoy ni Joseph ang lugar na ito bilang lugar na pinangyarihan ng kanyang pangitain. . . . Isa at kalahating siglo pagkaraan ng Unang Pangitain, nananatili pa rin ang likas na ganda ng apat na ektaryang kakahuyan. Nandoon pa rin sa lumang gubat na iyon ang malalaking punong-kahoy na nabuhay noong panahon ni Joseph. Marami ang higit na sa 200 taon" (Donald Enders, "The Sacred Grove," Ensign, Abr. 1990, p. 16). Maaari mong ipaliwanag na kahit na alam nating sa pook na tinatawag ngayong Sagradong Kakahuyan natanggap ni Joseph Smith ang kanyang unang pangitain, hindi natin alam ang eksaktong lugar sa kakahuyan kung saan nakita ni Joseph ang pangitain. 7. Ipalabas ang videocassette na "Ang Unang Pangitain" (15 minuto) 8. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Ang Unang Panalangin ni Joseph Smith" (Mga Himno at Awit Pambata), "Ang Sagradong Kakahuyan" (Aklat ng mga Awit Pambata), o ang pangatlong talata ng "Isang Araw ng Tagsibol" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ibahagi ang iyong patotoo tungkol sa Unang Pangitain at sa Propetang Joseph Smith. Himukin ang bawat bata na ipanalangin na tumibay ang kanyang pansariling patotoo sa Unang Pangitain. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:1-20 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 1 5
6 o i h O - k r o Y w e N g n k o o P N 0 0 2 M K 0 0 1 0 8 0 6 0 4 0 2 0 0 2 1 A Y L I M 8 4 4 2 0 g n a w a L o i r a t n O K R O Y W E N h a r o m u C g n l o r u B e t t e y a F a r y m l a P r e t s e h c n a M o l a f f u B A D A N A C g n a w a L e l l i v s e l o C e i r E y n o m r a H d n a l t r i K a a e u S Ilog A N A V L Y S N N E P I m a r i H O H O I
Ang Natutuhan Natin mula sa Unang Pangitain 1. Nilikha tayo sa larawan ng at ni Jesucristo. 2. Ang kapangyarihan ng Ama sa Langit ay kaysa sa kapangyarihan ni Satanas. 3. Si ay Anak ng Ama sa Langit. 4. Ang Ama sa Langit at si Jesus ay dalawang na katauhan. 5. ng Ama sa Langit ang mga matapat nating panalangin. 6. Si Satanas ay totoo at nais ang gawain ng Ama sa Langit at ni Jesus. 7. Sinabi ni Jesus kay Joseph na walang totoong noon sa lupa. 1 3 4 2 6 5 7 7
Aralin 2 Layunin Paghahanda 8 Ang Lubusang Pagtalikod at ang Pangangailangan para sa Pagpapanumbalik ng Simbahan ni Jesucristo Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang simbahan ni Jesucristo ay inalis sa lupa dahil sa lubusang pagtalikod at kailangang ipanumbalik ito sa lupa. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga sumusunod na sanggunian tungkol sa simbahan ni Jesucristo: Mateo 16:17 (patuloy na paghahayag), Lucas 9:1-2 at Juan 15:16 (awtoridad ng pagkasaserdote), Amos 3:7 at Mga Taga Efeso 2:20 (mga buhay na propeta at apostol), Mateo 3:16 at Mga Gawa 2:38 (pagsasagawa ng mga ordenansa tulad ng itinuro ni Jesus), at Mga Gawa 7:55-56 (Ang Ama sa Langit, si Jesucristo, at ang Espiritu Santo ay tatlong magkakahiwalay na katauhan). Pag-aralan din ang Doktrina at mga Tipan 1:1-6, 15-23, 30 at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Amos 8:11-12, 2 Mga Taga Tesalonica 2:1-3, at 2 Timoteo 4:3-4 (mga propesiya tungkol sa Lubusang Pagtalikod) at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), mga kabanata 16 at 17. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Ihanda ang mga sumusunod na sinulatang piraso ng papel: Pangkat 1 Patuloy na paghahayag Awtoridad ng pagkasaserdote mula sa Diyos Mga buhay na propeta at apostol Pagsasagawa ng mga ordenansa tulad ng itinuro ni Jesus Ang Ama sa Langit, si Jesucristo, at ang Espiritu Santo ay tatlong magkakahiwalay na katauhan
Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Pangkat 2 Wala nang paghahayag Kinuha ang pagkasaserdote Walang mga buhay na propeta o apostol Binago ang mga turo at ordenansa Inakala na ang Ama sa Langit, si Jesucristo, at ang Espiritu Santo ay iisang malaking espiritu 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Biblia. c. Dalawang baso ng malinis na tubig, mga buhangin o dumi, at isang kutsara o patpat na panghalo. d. Larawan 5-6, Ang Unang Pangitain (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 403; 62470 893). Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita ang larawan ng Unang Pangitain. Pagbalik-aralan ang nakaraang aralin na ginagamit ang mga sumusunod na tanong o mga katulad na tanong: Bakit pumunta sa kakahuyan si Joseph Smith upang manalangin? Anong sagot ang inaasahan niya sa kanyang panalangin? Anong sagot ang nakuha niya? Ano ang nangyari sa simbahang itinatag ni Jesucristo noong siya ay nasa lupa? Ipakita sa mga bata ang isang baso ng malinis, malinaw na tubig. Itanong kung maaaring inumin ang tubig. Pahaluan ng buhangin o dumi sa isang bata ang tubig hanggang sa ito ay lumabo. Tanungin ang mga bata kung nanaisin nilang inumin ngayon ang tubig. Ituro na kailangang palitan ito ng malinis, dalisay na tubig. Ipaliwanag na noong unang itatag ni Jesucristo ang kanyang simbahan sa lupa, ito ay maayos na itinatag at itinuro ng mga pinuno nito ang katotohanan. Ang Simbahan ay tulad ng malinis na baso ng tubig (ipakita ang pangalawang baso ng malinis na tubig). Pagkatapos ay binago ng mga tao ang Simbahan, at ito ay naging katulad ng baso ng malabong tubig. Kailangang ipanumbalik (ibalik) sa lupa ang tunay na Simbahan at ang mga aral nito. Ituro sa mga bata ang tungkol sa Lubusang Pagtalikod at ang pagpapanumbalik ng simbahan ni Jesucristo, na tulad ng tinatalakay sa mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda" at sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipaliwanag na noong si Jesucristo ay nasa lupa, itinuro niya ang kanyang ebanghelyo, tumawag siya ng labindalawang Apostol, at itinatag ang kanyang simbahan. Idikit ang unang pangkat ng mga sinulatang piraso ng papel at 9
10 ipaliwanag na ang mga bagay na ito ay mahahalagang bahagi ng tunay na simbahan ni Jesus. Maikling talakayin ang bawat sinulatang piraso ng papel habang idinidikit mo ito. (Maaari mong basahin ang ilan sa mga talata na nakasulat sa bahaging "Paghahanda" habang tinatalakay mo ang mga katugmang sinulatang piraso ng papel.) Ipalagay ang pangalawang pangkat ng mga sinulatang piraso ng papel sa itaas ng unang pangkat habang tinatalakay mo ang ilan sa mga ginawang pagbabago sa simbahan ni Jesucristo: Nangyari ang Lubusang Pagtalikod (ang paglayo sa tunay na simbahan ni Jesus) matapos na ipako sa krus si Jesucristo at patayin si Pedro at ang iba pang mga Apostol. Dahil sa walang mga buhay na propeta o apostol, ang Simbahan ay hindi na tumanggap ng paghahayag. Ang mga maling aral ay idinagdag sa Simbahan at ang ilan sa mga katotohanang itinuro ni Jesucristo ay inalis. Nawala ang pagkasaserdote (ang kapangyarihan upang kumilos sa pangalan ng Diyos) sa lupa. Bininyagan ang mga tao sa mga paraang tulad ng pagwiwisik sa halip na paglulubog na tulad sa pagkakabinyag kay Jesus. Hindi na ito ang simbahan ni Jesucristo. Wala na sa lupa ang simbahang itinatag ni Jesus. Maraming iba't ibang simbahan ang itinatag. Sinikap ng ilang tao na ibalik ang kanilang simbahan sa mga aral ni Jesucristo. Bagamat nakikita nila sa pagbabasa ng Biblia na ang ilan sa mga aral ng kanilang simbahan ay mali, hindi nila mabago ang mga aral ng simbahan nila para maging katulad ng simbahan ni Jesucristo dahil wala silang awtoridad ng pagkasaserdote mula kay Jesus upang gawin ito. Marami sa mga taong ito ang inusig at pinatay dahil sa kanilang mga paniniwala. Ipaliwanag na matapos lubusang tumalikod ang mga miyembro ng tunay na simbahan ni Jesucristo, gumawa ng paghahanda ang Ama sa Langit at si Jesucristo para sa pagpapanumbalik ng tunay na simbahan. Isalaysay ang mga ulat tungkol sa tatlong sumusunod na namuno sa pagbabago. Ipaliwanag na ang mga namuno sa pagbabago ay matatapat na tao na nakabatid na iniba ng mga simbahang kinabibilangan nila ang tunay na simbahan ni Jesus. Nais nilang baguhin ang kanilang mga simbahan at gawin ang mga ito na maging higit na katulad ng orihinal na simbahan ni Jesus. Ang tatlong lalaking inilalarawan dito ay ilan sa mga taong tumulong na maihanda ang daigdig para sa pagpapanumbalik ng tunay na simbahan (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2). John Wycliffe Si John Wycliffe ay isinilang sa Inglatera noong 1320. Naging propesor at pinuno siya sa kanyang simbahan. Nalaman ni John Wycliffe na ang ilan sa mga ginagawa ng simbahan niya ay iba sa mga nabasa niya sa Biblia. Ayaw payagan ng simbahang kinabibilangan niya na basahin ng mga tao sa sarili nila ang mga banal na kasulatan; binasa at ipinaliwanag ng mga pari ang mga banal na kasulatan para sa mga tao. Tumulong sa pagsasalin ng Biblia sa Ingles si John Wycliffe upang mas maraming tao ang makabasa nito. Nagpadala rin siya ng mga tagasunod na nanirahan sa piling ng mga tao at tumulong sa kanila na maintindihan ang mga aral sa Biblia. Sinikap na pigilan ng mga pinuno sa simbahang kinabibilangan niya ang kanyang gawain, subalit patuloy na tinulungan ni John Wycliffe ang mga tao na maunawaan kung ano ang nais ni Jesus para sa simbahan.
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Martin Luther Si Martin Luther ay isinilang sa Alemanya noong 1483. Naging pari siya sa Simbahang Katoliko at tagapagturo ng relihiyon. Habang pinag-aaralan niya ang mga banal na kasulatan, nadama ni Martin Luther na hindi itinuturo ng simbahan ang mga mismong bagay na itinuturo sa mga banal na kasulatan. Sumulat siya ng siyamnapu't limang pahayag kung paano binago ng kanyang simbahan ang simbahan ni Jesucristo. Nagalit ang mga pinuno ng simbahan kay Martin Luther, subalit patuloy niyang sinabi na totoo ang kanyang mga pahayag. Nagdaos ng paglilitis ang mga pinuno ng simbahan at pinababawi kay Martin Luther ang sinabi niya tungkol sa mga maling aral ng simbahan. Gayunman, sinabi ni Martin Luther, "Maliban kung ako ay hahatulan sa pamamagitan ng Banal na kasulatan at wastong katwiran. . . . Hindi ko mababawi at hindi ko babawiin ang anumang sinabi ko, sapagkat ang sumalungat sa konsiyensiya ay hindi tama ni ligtas. Tulungan nawa ako ng Diyos. Siya nawa" (sinipi sa Roland H. Bainton, Here I Stand: A Life of Martin Luther, p. 185). Sinabi kay Martin Luther na hindi na siya maaaring maging miyembro ng Simbahang Katoliko, at tinawag siyang kriminal. Sa pangangalaga ng kanyang mga kaibigan, nagpatuloy si Luther upang isalin ang Biblia sa wikang Aleman. Ang kaiimbentong panlimbag ang nagbigay-daan upang maraming tao ang makinabang sa pagsasalin ni Luther ng Biblia. Roger Williams Noong 1620, isang grupo ng mga tao na kilala bilang Pilgrims o Puritans ang nais magkaroon ng kalayaang sumamba batay sa ninanais nila. Pumunta sila sa Amerika at nagtayo ng bayan na tinawag na Plymouth, nagtayo ng mga bahay at simbahan, at sa wakas ay naging malaya sa pagsamba sa Diyos batay sa nais nila. Si Roger Williams ay pumunta sa Amerika noong 1631, upang maghanap ng lugar kung saan ay maaaring sumamba nang malaya sa Diyos. Dahil itinuro niya na ang lahat ng tao ay dapat na sumamba sa paraang nais niya, pinaalis siya ng mga Puritans sa kanilang bayan. Si Roger Williams at ang ilang tagasunod ay nagtatag ng bagong tirahan. Walang-alinlangang nalaman ni Roger Williams na wala na sa lupa ang simbahan ni Jesucristo at ang awtoridad upang kumilos sa pangalan ni Jesucristo. Naniwala siya na hindi ito maitutuwid hanggang hindi tumatawag si Jesus ng mga Apostol na may awtoridad na magsagawa ng mga ordenansa na tulad ng pagbibinyag at pagbabasbas ng sakramento. Tulungan ang mga bata na maunawaan na sina Wycliffe, Luther, at Williams ay walang awtoridad mula kay Jesucristo upang ituwid ang mga problemang nakita nila sa kanilang mga simbahan. Gayunman, sa pamamagitan ng pagtutuon ng pansin sa mga problemang ito, tumulong sila upang ihanda ang daigdig para sa panahon ng pagpapanumbalik ng simbahan ni Jesucristo. Ipaliwanag na dahil wala na sa lupa ang tunay na simbahan, kailangang muling ibalik ni Jesucristo sa lupa ang kanyang tunay na simbahan. Ito ang tinatawag na Pagpapanumbalik. Nang dumating ang tamang panahon upang ipanumbalik ang simbahan ni Jesucristo, pinili ng Ama sa Langit si Joseph Smith upang tumanggap ng awtoridad para sa muling pagtatatag ng simbahan ni Jesucristo sa lupa. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang Aralin 2 11
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 12 mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ano ang kahulugan ng lubusang pagtalikod? Ano ang nangyari sa simbahan ni Jesucristo pagkatapos maipako sa krus si Jesus at patayin ang mga orihinal na Apostol? Bakit kailangang magkaroon ng pagpapanumbalik? (Doktrina at mga Tipan 1:15-16.) Bakit nakipag-usap si Jesucristo kay Joseph Smith? (Doktrina at mga Tipan 1:17.) Ipaliwanag na si Joseph Smith ang propeta ng Pagpapanumbalik. Ano ang mga nakitang mali nina John Wycliffe, Martin Luther, at Roger Williams sa mga kinabibilangan nilang simbahan? Paano nila sinubukang ituwid ang mga problemang ito? Bakit hindi nila maipanumbalik sa lupa ang simbahan ni Jesucristo? Ano ang inihayag ni Jesucristo kay Joseph Smith tungkol sa kanyang tunay na simbahan? Habang sumasagot ang mga bata, alisin ang nakapatong na pangalawang pangkat ng sinulatang piraso ng papel. Iwan ang orihinal na pangkat ng sinulatang piraso ng papel. Kanino nais ituro ni Jesus ang kanyang ipinanumbalik na ebanghelyo? (Doktrina at mga Tipan 1:2, 4.) Paano natin maibabahagi sa iba ang ipinanumbalik na ebanghelyo ni Jesucristo? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. Isulat sa isang piraso ng papel ang pariralang, Ang Salita ng Panginoon. Bago magklase, itago ang papel sa isang lugar na hindi mahahanap ng mga bata na tulad sa iyong bulsa o sapatos. Sabihin sa mga bata na may nakasulat sa isang piraso ng papel sa loob ng silid na nais mong ipahanap sa kanila. Ipahanap ito sa kanila nang tahimik. Kapag nahalughog na nilang mabuti ang silid, ilabas ang papel. Ano ang hinahanap ninyo ngunit hindi ninyo nakita? Ipabasa nang malakas sa mga bata ang nakasulat sa papel. Nasaan ang salita ng Panginoon noong panahon ng Lubusang Pagtalikod? (Ang ilan dito ay nasa Biblia, subalit maraming turo ang inalis sa lupa.) Saan ninyo matatagpuan ang salita ng Panginoon ngayon? (Sa Biblia, Aklat ni Mormon, Doktrina at mga Tipan, Mahalagang Perlas, at sa mensahe mula sa mga propeta at apostol sa huling araw.) Ipaliwanag na ang salita ng Panginoon ay paghahayag. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Amos 8:11-12. Ano ang sinabi ni Amos na mangyayari? Ano ang taggutom? Ano ang ibig sabihin ni Amos sa "kagutom . . . sa pagkarinig ng mga salita ng Panginoon"?
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Ipaliwanag na bago ipinanumbalik ni Jesucristo ang Simbahan sa pamamagitan ng Propetang Joseph Smith, maraming tao ang naghanap sa tunay na salita ng Panginoon subalit hindi natagpuan ito. Walang mga pinuno ng Simbahan na may awtoridad upang tumanggap ng paghahayag mula sa Panginoon. Nang ipanumbalik ang Simbahan, muling nagsimulang magbigay ng paghahayag ang Panginoon sa mga pinili niyang pinuno. 2. Isang linggo bago magklase, atasan ang tatlong bata na maglahad ng impormasyon tungkol kina John Wycliffe, Martin Luther, at Roger Williams. Bigyan ang bawat bata ng kopya ng angkop na impormasyon mula sa aralin. 3. Tulungan ang mga bata na isaulo ang pangsiyam na saligan ng pananampalataya. 4. Ipaliwanag sa mga bata na bago isilang si Joseph Smith, malakas ang paniniwala ni Asael Smith, ang lolo ni Joseph, na isa sa mga inapo niya ang magiging "dakilang pagpapala sa sangkatauhan" (sinipi sa Church History in the Fulness of Times [manwal ng Church Educational System (32502), 1993], p. 17; tingnan din sa History of the Church, 2:443). Talakayin kung paano naging dakilang pagpapala sa daigdig si Joseph Smith, ang apo ni Asael, sa pagtulong kay Jesucristo na ipanumbalik ang Kanyang simbahan sa lupa. 5. Ipaawit o ipabigkas sa mga bata ang mga salita sa unang talata ng "Salamat, O Dios, sa Propeta," (Mga Himno at Awit Pambata). Magpatotoo tungkol sa katotohanan ng lubusang pagtalikod mula sa orihinal na simbahan ni Jesucristo at sa pagpapanumbalik ng simbahan ni Cristo sa mga huling araw. Magpatotoo na sa pamamagitan ng Propetang Joseph Smith, ipinanumbalik ang tunay na simbahan ni Jesucristo sa lupa. Magpasalamat na ipinanumbalik ni Jesucristo ang kanyang simbahan upang tulungan tayo. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 1:17-23 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 2 13
Aralin 3 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 14 Si Joseph Smith ay Dinalaw ng Anghel na si Moroni Tulungan ang mga bata na maunawaan ang kahalagahan ng mensahe ni Moroni na ipanunumbalik ang kaganapan ng ebanghelyo ni Jesucristo. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:27-53; Apocalipsis 14:6-7; Mormon 8:1, 4; at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Mahalagang Perlas para sa bawat bata. b. Isang Biblia at Aklat ni Mormon. c. Isang bagay na sasagisag sa mikropono (kung nanaisin). d. Larawan 5-7, Ang Anghel na si Moroni sa Tuktok ng Templo sa Salt Lake; larawan 5-8, Nagpapakita si Moroni kay Joseph Smith sa Kanyang Silid (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 404; 62492 893); larawan 5- 9, Inaalisan ni Joseph Smith ng Takip ang mga Laminang Ginto. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Kung may nag-abot sa iyo ng mikropono at hinilingan kang magbigay ng mahalagang mensahe sa buong mundo, anong mensahe ang ibibigay mo? Ibigay sa isang bata ang "mikropono" at hayaang magbigay siya ng mensahe. Pagsalitain din ang ilang bata. Maaari ka ring magsalita. Sabihin sa mga bata na matututuhan nila sa araling ito ang tungkol sa isang mahalagang mensahe na ibinigay ng isang tao upang tulungan ang buong mundo. Ang mensaheng ito ay hindi dumating sa pamamagitan ng mikropono, radyo, telebisyon, o satellite. Ipakita ang larawan ng anghel na si Moroni na nasa tuktok ng templo. Sino siya? Bakit sa palagay ninyo ipinakikitang umiihip ng trumpeta si anghel Moroni? Hilingan ang mga bata na makinig sa paglalarawan ni Juan sa mensahe ni Moroni at kung paano niya ibinigay ito. Basahin nang malakas ang Apocalipsis 14:6-7.
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Ituro sa mga bata ang tungkol sa mga pagdalaw ni Moroni kay Joseph Smith, na tulad ng inilalarawan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:27-53 at ang sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mga larawan ni Joseph Smith sa mga angkop na pagkakataon. Halos tatlo at kalahating taon ang lumipas sa pagitan ng Unang Pangitain, nang magpakita kay Joseph Smith ang Ama sa Langit at si Jesucristo, at ang unang pagdalaw ng anghel na si Moroni kay Joseph. Sa panahong ito, si Joseph ay nagtrabaho na kasama ng kanyang ama sa bukid na sinasaka ng pamilya. Tumulong siya sa pagtatanim at pag-aani ng mga pananim, pagputol ng mga punong-kahoy, at pagkuha ng dagta mula sa puno ng maple upang gawing sirup. Kung minsan ay gumagawa siya ng ibang trabaho para sa isang kapitbahay na nagngangalang Martin Harris. Hindi binawi ni Joseph ang kanyang patotoo sa Ama sa Langit at kay Jesucristo bagamat patuloy siyang inusig ng mga taong hindi naniwalang nakakita siya ng pangitain. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit nanalangin si Joseph Smith noong gabi ng ika-21 ng Setyembre 1823? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:29.) Paano sinagot ang panalangin ni Joseph? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:30-33.) Bakit hindi nagpapakita sa atin ang mga anghel kapag nananalangin tayo? Tulungan ang mga bata na maunawaan na wala sa lupa ang katotohanan noong 1823 at kailangang ibalik ng mga makalangit na sugo. Dahil nasa atin na ngayon ang ebanghelyo, ang karamihan sa ating mga pansariling panalangin ay sinasagot sa ibang mga paraan. Ang mga sagot sa ating panalangin ay dumarating kung minsan sa ating isipan habang nakikinig tayo sa mga aralin o talumpati sa simbahan, nakikipag-usap sa ating mga magulang o pinuno ng Simbahan, o nagbabasa ng mga banal na kasulatan. Sino si Moroni? Ipakita sa mga bata ang aklat ni Moroni sa Aklat ni Mormon. Ipaliwanag na si Moroni ang huling propetang Nephita. Nabuhay siya noong mga A.D. 400 at sumulat ng ilang bahagi ng Aklat ni Mormon. Ano ang ginawa ni Moroni sa mga laminang ginto pagkatapos niyang sumulat sa mga ito? (Mormon 8:1, 4.) Bakit si Moroni ang piniling dumalaw kay Joseph Smith? Ano ang sinabi ni Moroni na mangyayari sa pangalan ni Joseph Smith? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:33.) Ano ang ilang halimbawa kung paano "makikilala sa kabutihan at kasamaan sa lahat ng bansa, lahi, at wika ang pangalan ni Joseph Smith"? Paano nakaaapekto ang pagiging kasapi ninyo sa Simbahan sa maaaring isipin ng tao sa inyo? Anong aklat ang sinabi ni Moroni kay Joseph? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:34.) Ano ang nilalaman ng aklat? Ano ang kasamang nakabaon ng mga laminang ginto? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:35.) Bakit kailangan ang mga bagay na ito? Bakit mahalagang nasa atin ngayon ang Aklat ni Mormon? Anong mga babala ang ibinigay ni Moroni kay Joseph sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:42, 46? Paano makatutulong sa atin ang pagkakaroon ng 15
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 16 kaalaman tungkol kay Satanas at sa kanyang plano upang malabanan ang mga tukso ni Satanas? Bakit sa palagay ninyo nagpakita nang apat na beses si Moroni kay Joseph (tatlong beses sa gabi at minsan kinaumagahan), na ibinibigay sa kanya ang gayon ding mensahe sa bawat pagkakataon? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:44-46, 49.) Paano nakatutulong sa atin ang higit sa minsan na pagkarinig o pagkabasa sa isang bagay na mahalaga? Bakit kapaki-pakinabang ang araw-araw na pagbabasa ng mga banal na kasulatan sa buong buhay natin? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Ano ang nangyari kinaumagahan pagkaraan ng mga pagdalaw ni Moroni kay Joseph? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:48-49.) Ano ang naging reaksiyon ng ama ni Joseph nang sabihin ni Joseph sa kanya ang tungkol kay Moroni? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:50.) Bakit sa palagay ninyo naniwala ang Ama ni Joseph sa kanya? Paano natin matatamo ang pagtitiwala ng ating mga magulang? Paano natagpuan ni Joseph ang eksaktong lugar kung saan nakabaon ang mga laminang ginto? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:50.) Ano ang pangalan ng burol kung saan nakabaon ang mga lamina? (Cumorah; tingnan sa Mormon 6:6.) Bakit pinagbawalan si Joseph na kunin ang mga lamina nang panahong ito? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:53.) Paalalahanan ang mga bata na labimpitong taong gulang pa lamang si Joseph at marami pang dapat matutuhan bago siya maging handa sa pagsasalin ng mga lamina. Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ituro na napakahalaga ng mensahe ni Moroni kay Joseph Smith. Ipinaliwanag ng mensahe kay Joseph na tinawag siya ng Diyos upang gumawa ng isang mahalagang gawain at sinabi sa kanya ang ilan sa mga gagawing iyon. Anong mahalagang gawain ang ipinagagawa kay Joseph Smith? Ipaalala sa mga bata na ang Aklat ni Mormon ang pagsasalin ng mga laminang ginto. Ipaliwanag na mahalaga rin sa atin ang mensahe ni Moroni. Isulat sa pisara ang Ano ang Matututuhan ko kay Moroni:. Ipabasa sa mga bata at ipapakita ang mga sumusunod na sinulatang piraso ng papel: Totoo ang Aklat ni Mormon. Sinasabi sa atin ng Aklat ni Mormon ang tungkol sa mga taong nanirahan sa lupalop ng Amerika maraming taon na ang nakararaan. Naglalaman ang Aklat ni Mormon ng kaganapan ng ebanghelyo ni Jesucristo.
Maikling talakayin ang bawat sinulatang piraso ng papel habang idinidikit ito. Talakayin ang kahalagahan ng Aklat ni Mormon sa atin ngayon. Ituro na matututuhan natin kung ano ang kailangan nating gawin upang maipamuhay ang ebanghelyo ni Jesucristo sa pamamagitan ng pagbabasa at pag-aaral ng Aklat ni Mormon. 2. Ipabasa sa isang bata ang sumusunod na talata: Si Moroni ay isang sugo na ipinadala ng Diyos kay Joseph Smith. Sinabi rin ni Moroni na may ipagagawang mahalagang gawain ang Diyos kay Joseph. Sinabi ni Moroni kay Joseph na isang aklat na nakasulat sa mga laminang ginto na nakabaon sa gilid ng isang burol ang naglalaman ng kaganapan ng ebanghelyo at kasaysayan ng mga sinaunang nanirahan sa lupalop ng Amerika. Itanong kung kayang ulitin ng kahit sino sa kanila ang mensaheng kababasa lamang. Ipabasang muli nang dalawang ulit sa isang bata ang mga salita, at muling itanong kung kayang ulitin ng kahit sino sa kanila ang mensahe. Ituro kung paano pinadadali ng pag-uulit ang pag-alala sa mensahe. Ipaliwanag na ang buong mensahe na ibinigay ni Moroni ay mas mahaba kaysa sa karirinig lamang ng mga bata. Inulit ni Moroni ang mensahe upang tulungan si Joseph Smith na maunawaan at maalala ang mensahe. Bakit makakatulong na pag-aralan nang paulit-ulit ang pareho ring mga alituntunin ng ebanghelyo? 3. Bago magklase, maghanda ng ilang piraso ng papel, na ang bawat isa ay may nakalistang mga pangunahing bahagi ng ebanghelyo na tulad ng pananampalataya kay Jesucristo, pagsisisi, pagbibinyag sa pamamagitan ng paglulubog, ang kaloob na Espiritu Santo, ang Aklat ni Mormon, mga buhay na propeta, patuloy na paghahayag, pagkasaserdote, at mga ordenansa ng templo. Lagyan ng markang Ang Ebanghelyo ni Jesucristo ang isang walang laman na garapon o ibang lalagyan. Ipakita sa klase ang lalagyan na walang laman. Ipaalala sa mga bata na sinabi ng anghel na si Moroni kay Joseph Smith na ipanunumbalik ang ebanghelyo sa lupa. Ipaliwanag na naganap na ito. Papiliin ng isang piraso ng papel ang bawat bata, ipabasa ito nang malakas, at ipalagay ito sa isang lalagyan. Ipapaliwanag sa bata kung bakit mahalaga sa atin ang bahaging ito ng ebanghelyo. Ipagpatuloy hanggang sa mailagay ang lahat ng papel sa lalagyan, at pagkatapos ay ituro na bilang mga miyembro ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw, mapalad tayo na nasa atin ang ebanghelyo ni Jesucristo. 4. Tulungan ang mga bata na isaulo o pagbalik-aralan ang pangsiyam na saligan ng pananampalataya. Bigyang-diin sa mga bata ang kahalagahan ng mga paghahayag na tinanggap ni Joseph Smith at ang patuloy na paghahayag na tinatanggap natin mula sa Panginoon sa pamamagitan ng buhay na propeta natin ngayon. 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Maghanap, Mag-isip, at Manalangin" (Aklat ng mga Awit Pambata), o "Nais Kong Ipamuhay ang Ebanghelyo" (Aklat ng mga Awit Pambata). Aralin 3 17
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 18 Magpasalamat sa mensahe na ibinigay ni Moroni kay Joseph Smith at sa atin. Magpatotoo na si Joseph Smith ay isang totoong propeta ng Diyos at ang Aklat ni Mormon ay totoo. Himukin ang mga bata na lalong mag-aral tungkol sa ebanghelyo sa pamamagitan ng araw-araw na pagbabasa sa Aklat ni Mormon. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:30-35 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Naghanda si Joseph Smith na Tanggapin ang mga Laminang Ginto Layunin Himukin ang mga bata na ihanda ang kanilang mga sarili upang paglingkuran si Jesucristo at ang kanilang kapwa tao. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:53-58 at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Mahalagang Perlas para sa bawat bata. b. Anim na walang sulat na piraso ng papel at ilang ballpen o lapis. c. Larawan 5-8, Nagpapakita si Moroni kay Joseph Smith sa Kanyang Silid (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 404; 62492 893); larawan 5- 9, Inaalisan ni Joseph Smith ng Takip ang mga Laminang Ginto; larawan 5- 10, Tinuturuan ni Joseph Smith ang Kanyang Pamilya. Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Sabihin sa mga bata na nais mong tulungan ka nilang maghanda ng ilang bagay para sa aralin. Bigyan ng mga walang sulat na piraso ng papel, ballpen o lapis ang ilan sa mga bata at ipasulat ang mga sumusunod na salita sa mga piraso ng papel: Joseph Smith, panalangin, liwanag, Moroni, mensahe, apat na beses. Hilingan ang isang bata na ipakita ang larawan ni Moroni na nagpapakita kay Joseph Smith. Pasalamatan ang mga bata sa pagtulong sa iyong maghanda. Bakit mahalagang maghanda tayo para sa ilang pangyayari, tulad ng pagkuha ng pagsusulit sa paaralan o pagbibigay ng talumpati sa Primarya? Ano ang nangyayari kapag hindi tayo naghahanda? Sa pamamagitan ng mga sinulatang piraso ng papel at mga angkop na larawan, magpatulong sa mga bata na pagbalik-aralan ang natutuhan nila sa aralin 3 tungkol sa mga pagdalaw ni Moroni kay Joseph Smith. Ipaalala sa mga bata na hindi pinayagan si Joseph na kunin ang mga lamina noong una niyang makita ang mga ito. Ipaliwanag na may gagawing dakilang gawain si Joseph, Aralin 4 19
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 20 subalit kailangan niyang higit na maging handa upang gawin ito. Tinatalakay ng araling ito ang ilan sa mga paghahanda niya para sa dakilang gawaing ito. Ituro ang tungkol sa apat na taong paghahanda ni Joseph Smith upang tanggapin ang mga laminang ginto, na tulad ng inilalarawan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:53-58 at sa sumusunod na ulat sa kasaysayan. Bigyang-diin ang pagiging handa ni Joseph na gawin ang lahat ng bagay na nais ipagawa sa kanya ng Ama sa Langit at ni Jesucristo at ang mga paraan kung paano inihanda si Joseph upang gawin ang gawaing ito. Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Isinulat ng ina ni Joseph Smith na si Lucy Mack Smith na pagkaraan ng mga unang pagdalaw ni Moroni, "Patuloy na tumanggap ng mga tagubilin mula sa Panginoon si Joseph, at patuloy naming tinipon gabi-gabi ang aming mga anak upang makinig habang isinasalaysay niya ang gayon ding bagay sa amin. . . . Sa mga pag-uusap namin sa gabi, nagkukuwento siya paminsan-minsan sa amin ng mga lubhang kawili-wiling bagay na maaaring ilarawan sa isip. Inilalarawan niya ang mga sinaunang nanirahan sa kontinenteng ito, ang kanilang mga damit, ang paraan ng paglalakbay, at ang mga hayop na sinakyan nila; ang kanilang mga lungsod, gusali, na kasama ang lahat ng detalye; ang paraan ng kanilang pakikidigma; at gayundin ang kanilang pagsamba. Walang kahirap-hirap niyang ginagawa ito, na parang buong buhay niyang nakasama sila" (Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 82-83). Dahil palagi siyang naging matapat, naniwala sa lahat ng sinabi ni Joseph Smith ang kanyang mga magulang at mga kapatid. Dalawang buwan pagkaraan ng mga unang pagdalaw ni Moroni kay Joseph, isang trahedya ang dumating sa pamilyang Smith. Nagkasakit at namatay si Alvin, ang panganay na kapatid na lalaki ni Joseph. Mahal ni Joseph si Alvin, at mahal at sinuportahan din ni Alvin ang nakababata niyang kapatid. Mga ilang sandali bago namatay si Alvin, binigyan niya ng ilang payo si Joseph upang tulungan siyang maghanda na paglingkuran ang Panginoon. Sinabi ni Alvin kay Joseph: "Nais kong maging mabait kang bata, at gawin ang lahat ng magagawa mo upang makuha ang Talaan [ang mga laminang ginto]. Maging matapat sa pagtanggap ng tagubilin, at sa pagtupad ng bawat kautusan na ibinibigay sa iyo" (sinipi sa Smith, p. 87). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ilang taon ang lumipas mula noong unang nakita ni Joseph ang mga laminang ginto at noong talagang natanggap niya ang mga ito? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:53-54.) Ano ang nangyari taun-taon tuwing sumasapit ang ika-22 ng Setyembre? Paano inihahanda ng anghel na si Moroni si Joseph para sa gawaing ipinagagawa sa kanya? Ipaliwanag na sa loob ng apat na taong ito, nakita rin ni Joseph ang marami sa ibang propetang Nephita, na tulad nina Nephi, Alma, Mormon, at ang labindalawang disipulo na pinili ng Tagapagligtas sa Amerika (tingnan sa Church History in the Fulness of Times, p. 41). Bakit dinalaw ng mga sinaunang propetang ito si Joseph?
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Bakit pinaniwalaan at sinuportahan si Joseph Smith ng kanyang pamilya? Ituro na palaging naging matapat at maaasahan si Joseph, at alam ng pamilya niya na siya ay kapani-paniwala. Bakit mahalaga sa palagay ninyo ang suporta ng pamilya kay Joseph? Sa anong mga paraan ninyo sinusuportahan ang mga miyembro ng inyong pamilya? Paano nila kayo sinusuportahan? Paano natin matutulungan ang mga miyembro ng ating pamilya na sundin ang mga turo ng Tagapagligtas? Paano kayo tinutulungan ng mga miyembro ng pamilya ninyo na sumunod sa Tagapagligtas? Paano tinulungan ni Joseph Smith ang kanyang pamilya? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:55.) Paano sa palagay ninyo nakatulong na maihanda si Joseph ng pagtatrabahong mabuti upang maglingkod sa Panginoon? Sa anong mga paraan kayo nakikipagtulungan sa inyong pamilya? Bakit dapat tayong maging handang gumawa sa ating mga tahanan at bakuran upang tulungan ang ating pamilya? Paano tayo matutulungan ng pagkatuto sa paggawa at pagtanggap ng mga pananagutan na maglingkod sa Panginoon? Paano kayo naghahanda ngayon para sa gawaing maaaring ipagawa sa inyo ng Ama sa Langit at ni Jesucristo sa hinaharap? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Ituro na naging tapat sa kanyang patotoo at ipinamuhay ni Joseph Smith ang ebanghelyo sa kabila ng pag-uusig na tinanggap niya mula sa ibang tao. Paano ito nakatulong sa paghahanda kay Joseph para sa magiging dakilang gawain niya? Bakit tayo dapat magpasiya ngayon na palaging sundin ang mga aral ng ebanghelyo? Paano tayo matutulungang maihanda nito na maglingkod sa Simbahan? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Isulat sa pisara (o idikit ang mga paunang inihanda mong sinulatang piraso ng papel) ang mga pamagat na: Tinutulungan akong maghanda ng Ama sa Langit sa pamamagitan ng: at Maihahanda ko ang aking sarili sa pamamagitan ng: Ano ang ibinigay sa atin ng Ama sa Langit at ni Jesucristo upang matulungan tayong maghanda na paglingkuran sila? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng mga banal na kasulatan, mga magulang, propeta, guro, kaloob na Espiritu Santo, at Primarya.) Isulat ang mga sagot ng mga bata sa tanong na ito sa ilalim ng pamagat na Tinutulungan akong maghanda ng Ama sa Langit sa pamamagitan ng:. Ano ang pananagutan natin upang tulungang ihanda ang ating sarili? Sa pamamagitan ng mga bagay na nakasulat sa pisara, talakaying kasama ng mga bata kung ano ang kailangang gawin ng bawat isa sa atin sa mga bagay na ibinigay sa atin ng Ama sa Langit at ni Jesucristo (halimbawa: mga banal na kasulatan - pag-aralan ang mga ito araw-araw; mga magulang - sundin ang kanilang payo). Ibuod ang mga sagot sa ilalim ng pamagat na Maihahanda ko ang aking sarili sa pamamagitan ng:. Ano ang pinaghahandaan nating gawin? (Paglingkuran ang Ama sa Langit at si Jesucristo at ang ibang tao, sa mga katungkulang tulad ng pagiging Aralin 4 21
22 guro, misyonero, o magulang.) Paano tayo tinutulungan ng paghahandang ito ngayon? Paano tayo matutulungan nito sa hinaharap? Tulungan ang mga bata na malaman ang kanilang pananagutan sa paghahanda ngayon sa kanilang sarili upang maglingkod. 2. Ipaliwanag sa mga bata na ang isang paraan upang makapaghanda sila na paglingkuran ang Ama sa Langit at si Jesucristo ay ang magpasiya ngayon na palagi nilang susundin ang mga kautusan, kahit na may mga dumarating na tukso o suliranin. Isulat sa pisara ang, Makapagpapasiya ako ngayon na:. Pag-isipin ang mga bata ng mga bagay na maaari nilang pagpasiyahang gawin ngayon upang sundin ang Tagapagligtas at maghandang paglingkuran siya. Isulat ang kanilang mga sagot sa pisara. Bigyan ng piraso ng papel at lapis o ballpen ang bawat bata, at ipasulat sa papel ng mga bata ang pamagat na Makapagpapasiya ako ngayon na: na sinusundan ng isang bagay na nakasulat sa pisara. Anyayahan ang mga bata na talakayin sa kanilang pamilya ang mga nasa papel nila at pagkatapos ay ilagay ang mga papel sa lugar na madalas nilang makikita ang mga ito. 3. Isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang ilan sa mga bagay na natutuhang gawin ni Joseph Smith habang naghahanda siyang maglingkod sa Panginoon tulad ng pagkakaroon ng pananampalataya, pagiging masunurin, pagiging madasalin, pag-aaral ng mga banal na kasulatan, at pagtitiwala sa Ama sa Langit at kay Jesucristo. Halinhinang papiliin ng papel at pabasahin sa klase ang bawat bata. Magpatalakay ng mga paraan sa mga bata kung paano nila matututuhang gawin ang gayon ding mga bagay. 4. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Utos ay Sundin" (Aklat ng mga Awit Pambata), "Turuang Lumakad sa Liwanag" (Mga Himno at Awit Pambata), o "Aking Ama'y Buhay" (Mga Himno at Awit Pambata). 5. Gumuhit ng larong tic-tac-toe sa pisara. Lagyan ng bilang 1 hanggang 9 ang bawat puwang: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Hatiin sa dalawang koponan ang mga bata, at bigyan ng simbolo ang bawat koponan (tulad ng X at O). Sa pamamagitan ng halinhinang pagpapasagot sa bawat koponan, halinhinang papiliin ng bilang at pasagutin ang mga bata sa tanong na katugma ng mga bilang na pinili. Kapag may batang nakasagot nang tama, papalitan sa kanya ng simbolo ng koponan ang bilang ng tanong. Kapag may koponang nakapaglagay ng tatlong sunud-sunod na simbolo sa isang hanay, maaari mong pagpalit-palitin ang mga bilang sa krokis at muli itong laruin.
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Mga maaaring tanong: 1. Ilang taon ang lumipas sa pagitan ng mga unang pagdalaw ni Moroni at sa pagtanggap ni Joseph ng mga lamina? (Apat.) 2. Saang burol itinago ang mga laminang ginto? (Sa Cumorah.) 3. Sino ang napangasawa ni Joseph? (Si Emma Hale.) 4. Magbigay ng isang bagay na inilarawan ni Joseph sa kanyang pamilya tungkol sa mga tao sa Aklat ni Mormon. (Ang kanilang damit, paraan ng paglalakbay, mga hayop, lungsod, pakikidigma, o pagsamba.) 5. Sino sa mga kapatid na lalaki ni Joseph ang namatay noong 1823? (Si Alvin.) 6. Magbigay ng dalawang propetang Nephita na dumalaw kay Joseph Smith habang naghahanda siyang tanggapin ang mga laminang ginto. (Nephi, Alma, Mormon, Moroni.) 7. Anong uri ng gawain ang ginawa ni Joseph sa sakahan ng mga Smith? (Nagtanim, umani, pumutol ng mga punong-kahoy, gumawa ng sirup na galing sa maple.) 8. Paano pinakitunguhan ng ibang tao sa pamayanan si Joseph pagkaraan ng Unang Pangitain? (Hindi sila naniwala sa kanya at inusig siya.) 9. Sino ang nakipagkita kay Joseph Smith taun-taon sa Burol ng Cumorah sa loob ng apat na taon? (Ang anghel na si Moroni.) Magpatotoo na si Propetang Joseph Smith ay totoong propeta ng Diyos. Magpasalamat na naging handang-handa siya upang isalin ang mga laminang ginto. Himukin ang mga bata na gumawa ng iba pang bagay sa loob ng susunod na linggo upang matulungang ihanda ang kanilang sarili na maglingkod sa Panginoon. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:53-58 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 4 23
Aralin 5 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin 24 Tinanggap ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto Tulungan ang mga bata na maunawaan na kapag masunurin tayo at ginagawa natin ang ating bahagi, tutulungan tayo ng Ama sa Langit. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:59-65, Isaias 29:11-12 (propesiya tungkol sa pagdalaw ni Martin Harris kay Propesor Anthon), at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag- aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: 2 Nephi 27:15-20. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Kopyahin ang mga sumusunod na paglalarawan sa isang piraso ng papel o sa pisara: 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Mahalagang Perlas para sa bawat bata. b. Isang Biblia at Aklat ni Mormon. c. Mapa ng Pook ng New York - Ohio, na matatagpuan sa hulihan ng aralin 1. d. Larawan 5-11, Tinatanggap ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 406; 62012 893); larawan 5-12, Dinadala ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto sa Karuwahe; larawan 5-13, Ang mga Laminang Ginto. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin.
Gawaing Pantawag-pansin Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Ipakita ang mga larawan ng nabuwal na puno, fireplace, gawaan, at bariles na may lamang bins. Ano ang pagkakatulad ng mga bagay na ito? Matapos magbigay ng kanilang mga ideya ang mga bata, ipaliwanag na ang bawat isa sa mga ito ay ginamit ni Joseph Smith upang pagtaguan ng mga laminang ginto para mapanatiling ligtas ang mga ito. Hilingin sa mga bata na makinig sa aralin at alamin kung paano ginamit ni Joseph ang bawat isa sa lugar na ito. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pagtanggap ni Joseph Smith sa mga laminang ginto, ang payo ni Moroni kay Joseph Smith tungkol sa kaligtasan ng mga laminang ginto, at ang mga pagsisikap ni Joseph para mapangalagaan ang mga lamina, na tulad ng inilalarawan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:59-61 at ang sumusunod na ulat sa kasaysayan. Gamitin ang mga larawan at mapa sa mga angkop na pagkakataon. Nang dumating ang panahon upang tanggapin ni Joseph Smith ang mga laminang ginto, humiram siya ng kabayo at bagon at nagtungong kasama ng kanyang asawa na si Emma sa Burol ng Cumorah kung saan nakabaon ang mga laminang ginto. Iniwan ni Joseph si Emma sa bagon sa paanan ng burol at umakyat nang mag-isa sa burol upang makipagkita sa anghel na si Moroni. Ibinigay ni Moroni kay Joseph ang mga laminang ginto. Ibinigay rin niya kay Joseph ang Urim at Thummim at pananggalang sa dibdib, mga kagamitang tutulong sa pagsasalin ng mga laminang ginto. Binigyan ng babala ni Moroni si Joseph na may masasamang taong maghihintay ng pagkakataon upang nakawin ang mga lamina at sinabi niya kay Joseph na kailangan niyang gawin ang lahat ng magagawa niya upang mapanatiling ligtas ang mga ito (tingnan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:59). Natuklasan ni Joseph na nang malaman ng mga tao na nasa kanya ang mga lamina, sinubukan nilang kunin ito (tingnan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:60). Kinailangan niyang itago ang mga lamina sa maraming lugar upang mapanatiling ligtas ang mga ito. Nang lisanin nina Joseph at Emma ang burol kung saan ibinaon ang mga lamina, huminto si Joseph at dinala ang mga lamina sa kakahuyan. Nakakita siya roon ng isang nabuwal na malaking puno na malambot at bulok ang loob. Tinuklap niya ang balat ng puno, gumawa ng butas, at itinago ang mga lamina sa loob, at tinakpang muli ang mga ito sa pamamagitan ng balat ng puno. Pagkaraan ng ilang araw, habang si Joseph ay nagtatrabaho sa isang lugar na mga ilang milya ang layo sa Palmyra, nalaman ng pamilya niya na may mga pupuntang lalaki upang hanapin ang mga laminang ginto. Kaagad na sumakay ng kabayo si Emma at pumunta sa kinaroroonan ni Joseph upang bigyan siya ng babala tungkol sa mga lalaking iyon. Binigyan din ng babala si Joseph sa pamamagitan ng Urim at Thummim na nanganganib ang mga lamina. Bumalik sa Palmyra si Joseph at kinuha ang mga lamina sa puno, ibinalot niya ang mga ito sa isang telang yari sa linen, at nagsimulang umuwi na dala ang mga ito. Inakala niya na mas ligtas na maglakbay sa kakahuyan sa halip na sa kalsada, subalit sa kakahuyan ay may pumalo ng baril sa kanyang likod. Pinabagsak ni Joseph ang lalaking sumugod sa kanya at mabilis na tumakbo sa abot ng kanyang makakaya. Dalawang beses pa siyang sinugod, subalit nakatakas siya sa bawat pagkakataon at ligtas na naiuwi ang mga lamina. 25
26 Sa isa pang pagkakataon, nalaman ni Joseph na may paparating na mga mandurumog para hanapin ang mga lamina. Tinanggal niya ang ilang bato sa harap ng fireplace at itinago sa ilalim ang mga lamina. Pagkaraan na pagkaraang maibalik sa dating lugar ang mga bato, isang grupo ng mga kalalakihan ang pumasok sa kanilang bahay. Tumakbong palabas na sumisigaw sa harap ng kanilang bahay si Joseph at ang kanyang ama at mga kapatid. Inakala ng mga mandurumog na maraming tao ang tumutulong kay Joseph at takot silang nagtakbuhang papalayo. Pagkaraan ng ilang araw, may nagbigay ng inspirasyon kay Joseph na kunin ang mga lamina, pati na ang kahon na yari sa kahoy na pinagtaguan niya sa mga ito, sa ilalim ng mga bato ng fireplace. Dinala niya ang mga ito sa katapat na gawaan na nasa bukid ng mga Smith. Inilabas niya sa kahon ang mga laminang ginto, ibinalot sa tela, at itinago sa itaas na silid ng gawaan. Pagkatapos ay binaklas niya ang ilang sahig na tabla, itinago ang walang lamang kahon na yari sa kahoy, at muling ipinako ang mga tabla. Nang sumapit ang gabi, may mga dumating na mandurumog at hinanap ang mga lamina. Binaklas ng mga mandurumog ang mga sahig na tabla at natagpuan ang walang lamang kahon, subalit nanatiling ligtas ang mga lamina sa silid na pinagtaguan ni Joseph. Dahil sa lahat ng pag-uusig at sa mga taong nagtatangkang nakawin ang mga laminang ginto, alam ni Joseph na hindi niya maisasalin ang mga ito sa Palmyra. Nagpasiya sina Joseph at Emma na lumipat sa Harmony, Pennsylvania kung saan nakatira ang mga magulang ni Emma. Nabahala si Joseph kung paano niya madadala nang ligtas ang mga laminang ginto sa Harmony. Inilagay niya ang mga lamina sa isang kahon at inilagay ang kahon sa ilalim ng isang bariles. Pagkatapos ay pinuno ni Joseph ng bins ang bariles at ipinako ang takip. Umalis patungong Harmony sina Emma at Joseph na sakay ang bariles at iba pa nilang mga pag-aari. Kahit na pinahinto sila ng mga taong naghahanap sa mga lamina at hinalughog ang kanilang bagon, hindi nakita ang mga lamina. Dahil ginawa ni Joseph ang lahat ng magagawa niya upang mapangalagaan ang mga lamina na tulad ng iniutos sa kanya, tinulungan siya ng Ama sa Langit na mapanatiling ligtas ang mga lamina at nagpadala rin ng tulong sa kanya sa ibang paraan. Bahagi ng tulong na ito ay nagmula sa isang matagumpay na magsasaka na nagngangalang Martin Harris, na dati nang kaibigan ng pamilya Smith. Noong naghahandang lumipat sa Harmony sina Joseph at Emma, pumunta kay Joseph si Martin Harris at sinabi, "Heto ang limampung dolyar Ginoong Smith; ibinibigay ko sa iyo ito upang magawa mo ang gawain ng Panginoon; hindi pala, ibinibigay ko ito sa Panginoon para sa gawain niya" (sinipi sa Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 118). Sa pamamagitan ng perang ito, nakalipat sa Harmony sina Joseph at Emma upang ipagpatuloy ang gawain ng Panginoon sa paglalabas ng Aklat ni Mormon. Patuloy na tinulungan ni Martin Harris si Joseph sa ilang paraan. Noong nasa Harmony na sina Joseph at Emma, dinalaw ni Martin si Joseph doon. Marami nang nakopyang titik mula sa mga laminang ginto si Joseph at naisalin na niya ang ilan sa mga ito. Dinala ni Martin ang mga titik at salin nito kay Charles Anthon, isang propesor ng mga wika sa Lungsod ng New York, at pagkatapos ay sa isang Dr. Mitchell. Ituro sa mga bata ang tungkol sa mga karanasan ni Martin Harris kina Propesor Anthon at Dr. Mitchell, na tulad ng nakatala sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:62-65. Tulungan ang mga bata na maunawaan na tinupad ng mga
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa pangyayaring ito ang propesiya ni Propetang Isaias (Isaias 29:11-12; tingnan din sa 2 Nephi 27:15-20) na ibinigay niya libu-libong taon bago ang kapanahunan ni Joseph Smith. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ilang taon ang lumipas sa pagitan ng mga unang pagdalaw ng anghel na si Moronias at sa pagtanggap ni Joseph Smith ng mga lamina? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:53.) Bakit kinailangang maghintay nang napakatagal ni Joseph upang tanggapin ang mga lamina? Anong pananagutan ang ibinigay ng anghel na si Moroni kay Joseph Smith tungkol sa mga laminang ginto? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:59.) Anong babala at pangako ang ibinigay ni Moroni kay Joseph? Ano ang nangyari pagkaraang pagkaraan na malaman na nasa pag-iingat ni Joseph Smith ang mga laminang ginto? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:60.) Bakit sa palagay ninyo nais kunin ng mga tao kay Joseph ang mga laminang ginto? (Nagkakahalaga ng malaki ang mga laminang ginto; ayaw ni Satanas na maisalin ang mga lamina.) Ituro na kahit hindi naniwala ang mga taong ito na si Joseph ay isang propeta, naniwala sila na nasa pag-iingat niya ang mga laminang ginto. Bakit sa palagay ninyo naniwala ang mga tao na nasa pag-iingat ni Joseph ang mga laminang ginto kahit hindi sila naniwala na siya ay isang propeta? Ano ang ginawa ni Joseph Smith upang mapanatiling ligtas ang mga lamina? Paano nalaman ni Joseph kung kailan at saan ililipat ang mga laminang ginto upang mapanatiling ligtas ang mga ito? Tulungan ang mga bata na maunawaan na tinulungan ng Ama sa Langit si Joseph na malaman kung kailan nanganganib ang mga lamina. Ituro na ginampanan ni Joseph ang bahagi niya at naging masunurin sa babala ni Moroni. Kung mayroon tayong mga problema o paghihirap, paano natin matatanggap ang tulong ng Ama sa Langit sa paglutas ng mga ito? Magbahagi ng pansariling karanasan nang humiling at nakatanggap ka ng tulong mula sa Ama sa Langit. Anyayahan ang mga bata na magkuwento ng mga pagkakataon na tinulungan sila ng Ama sa Langit sa kanilang mga problema. Ano ang sinabi ni Propesor Anthon nang unang ipakita sa kanya ni Martin Harris ang kopya ng ilan sa mga nakasulat sa Aklat ni Mormon? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:64.) Bakit sa palagay ninyo pinunit ni Propesor Anthon ang katibayan nang malaman niya na isang anghel ang nagturo kay Joseph Smith kung saan matatagpuan ang mga laminang ginto? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:65.) Paano sa palagay ninyo pinalakas ng mga karanasan ni Martin Harris kina Charles Anthon at Dr. Mitchell ang kanyang patotoo na si Joseph Smith ay isang propeta? Paano makatutulong na mapalakas ng pagbabasa ng tungkol sa mga karanasang ito ang ating patotoo? (Tingnan sa Isaias 29:11-12.) Aralin 5 27
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 28 Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Bago magklase, isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang mga sumusunod na kalagayan o iba pang angkop para sa mga bata sa iyong klase. Magkakaroon ka ng pagsusulit sa paaralan. Hinilingan kang magbigay ng pananalita sa Primarya. Maglalaro ka sa isang palarong pampalakasan. Kalilipat lamang ninyo sa isang bagong lugar at nais mong magkaroon ng mga bagong kaibigan. Nakipag-away ka sa isang kaibigan. Nakikipag-away ka kung minsan sa isang kapatid. Gaganap ka sa isang programa o pagtatanghal. Gusto mong makipaglaro sa isang kaibigan subalit kailangan ka ng iyong mga magulang upang tumulong sa bahay. Talakaying kasama ng mga bata kung paano tayo tutulungan ng Ama sa Langit sa ating mga problema at paghihirap kapag ginagampanan natin ang ating bahagi. Isulat ang mga sumusunod sa pisara: Ipanalangin ang problema o paghihirap. Mamuhay nang karapat-dapat at sundin ang mga inspirasyon ng Espiritu. Gawin mo ang lahat ng magagawa mo upang lutasin ang problema. Papiliin ng isang papel ang bawat bata at ipabasa ito sa klase. Talakayin kung paano maaaring lutasin ng mga bata ang problema o paghihirap na ginagamit ang mga hakbang na nakasulat sa pisara. 2. Maikling pagbalik-aralan kung paano inutusan ng Panginoon si Nephi na bumalik sa Jerusalem upang kunin ang mga laminang tanso mula kay Laban, at talakayin ang mga pagsisikap na ginawa ni Nephi upang makuha ang mga laminang tanso (tingnan sa 1 Nephi 3-5). Bigyang-diin na dahil naging masunurin at ginampanan ni Nephi ang kanyang bahagi, tinulungan siya ng Panginoon na magawa ang kailangan niyang gawin. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang 1 Nephi 3:7, at tulungan ang mga bata na isaulo ang unang bahagi ng sinabi ni Nephi sa kanyang ama: "Hahayo ako at gagawin ang mga bagay na ipinag-uutos ng Panginoon." 3. Magpabanggit sa mga bata ng mga taong tumutulong sa kanila araw-araw. Isulat sa pisara ang mga taong ito. Tulungan ang mga bata na maunawaan na matutulungan tayo ng Ama sa Langit sa pamamagitan ng mga kaibigan.
Pagbalik-aralan kung paano binigyan ng inspirasyon ng Panginoon si Martin Harris na tulungan si Joseph Smith noong kailangan ni Joseph ang tulong. Talakayin kung gaano kahalagang maging isang kaibigan at tulungan ang ibang nangangailangan kung maaari. Hilingan ang mga bata na magbahagi ng karanasan noong mangailangan sila ng tulong at dumating ang tulong sa katauhan ng isang kaibigan, o ng isang karanasan noong matulungan nila ang isang kaibigan. 4. Ituro sa mga bata ang tungkol sa Urim at Thummim: Ang Urim at Thummim ay isang sagradong kagamitan na ibinigay ng Diyos upang matulungan ang mga propeta na tumanggap ng paghahayag mula sa Panginoon at makapagsalin ng mga wika (tingnan sa Bible Dictionary, "Urim at Thummim"). Inilarawan ni Joseph Smith ang Urim at Thummim bilang "dalawang bato sa mga kawad ng pilak . . . na nakakabit sa isang pananggalang sa dibdib" (Joseph Smith - Kasaysayan 1:35). Sinabi ng Propeta na kapag mapagpakumbaba at madasalin siya, nakakatingin siya sa mga batong ito at nababasa ang mga kakaibang wika sa mga laminang ginto. Nakakatingin din siya sa mga batong ito at nalalaman ang mga salita ng Ama sa Langit tungkol sa ilang bagay na dapat niyang malaman at gawin. Tulungan ang mga bata na hanapin at talakayin ang mga sumusunod na banal na kasulatan na tumutukoy sa Urim at Thummim: Exodo 28:30 Mosiah 28:11, 13 Ether 3:23-24, 4:4-5 Doktrina at mga Tipan 17:1 5. Isulat ang mga sumusunod na pangungusap sa magkakahiwalay na piraso ng papel: Ang bawat laminang ginto ay anim na pulgada ang lapad at walong pulgada ang haba. Inilarawan ni Joseph Smith ang bawat lamina na "hindi gaanong kasingkapal ng karaniwang lata." Tatlong bilog na yari sa ginto ang bumibigkis sa mga lamina. Mga anim na pulgada ang kapal ng buong aklat. May maliliit na titik na nakaukit sa mga lamina. Isang bahagi ng aklat ang nakapinid at hindi maisasalin. Sinabi kay Joseph Smith na ang nakapinid na bahagi ay isasalin sa hinaharap. Ibigay ang bawat piraso ng papel sa bawat bata, at ipabasa nang malakas sa mga bata ang mga pahayag upang matulungan ang mga miyembro ng klase na maunawaan kung ano ang hitsura ng mga laminang ginto (tingnan sa History of the Church, 4:537). Aralin 5 29
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 30 Magpatotoo na mahal tayong lahat ng Ama sa Langit at tutulungan niya tayo kapag tayo ay masunurin at kapag ginagampanan natin ang ating bahagi. Magpasalamat sa halimbawa at pagsisikap ni Joseph Smith habang kinakaharap niya ang maraming problema at hamon sa pangangalaga ng mga laminang ginto. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:59-60 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Sinimulang Isalin ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan na kapag nananalangin tayo, kailangang hangarin natin ang mga sagot ng Ama sa Langit at sundin ang kanyang patnubay. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; Mormon 9:32; at Doktrina at mga Tipan 3:1-3, 7-10; 10:1-19, 30-32, 38-46. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mga Salita ni Mormon 1:3-7 at Doktrina at mga Tipan 3:4-6, 11-20; 10:20-29, 33-37. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Aklat ni Mormon. c. "Mga Pamagat ng Aklat ni Mormon," matatagpuan sa hulihan ng aralin. d. Mapa ng Pook ng New York - Ohio, matatagpuan sa hulihan ng aralin 1. e. Larawan 5-13, Ang mga Laminang Ginto. Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Ipakita ang pahinang, "Mga Pamagat ng Aklat ni Mormon." Tanungin ang mga bata kung nababasa nila ang alinman sa mga salita o titik. Tulungan ang mga bata na tukuyin ang bawat wika. Talakayin ang maraming wika na ginagamit sa buong mundo, at ipaliwanag na ang kahulugan ng salitang isalin ay baguhin ang pagkakasulat o salita mula sa isang wika patungo sa ibang wika. Ipakita ang larawan ng mga laminang ginto, at talakayin ang gawain ni Joseph Smith sa pagsasalin ng mga kakaibang sulat na nasa mga lamina. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Mormon 9:32. Sa anong wika nakasulat ang mga [salita na] nasa laminang ginto? (Binagong Wikang Egipto.) Ipaliwanag na karaniwang dapat nauunawaan ng mga tagasalin ang dalawang wika na isinasalin nila. Sa kabilang dako, hindi gaanong nakapag-aral si Joseph at hindi nakapagsasalita o nakababasa ng ibang wika bukod sa Ingles. Ang mga titik ng binagong wikang Egipto na nasa mga lamina ay lubhang Aralin 6 31
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 32 kakaiba sa kanya. Kinailangan niyang umasa sa Espiritu ng Panginoon, hindi sa sarili niyang kaalaman, upang matulungan siyang maisalin sa Ingles ang mga titik na nasa mga lamina. Maikling talakayin ang mga problemang kinaharap ni Joseph Smith pagkaraan niyang tanggapin ang mga laminang ginto mula kay Moroni at ang tulong na tinanggap ni Joseph kay Martin Harris (tingnan sa aralin 5). Ituro sa mga bata ang tungkol sa pagkawala ng 116 na pahina ng manuskrito na isinalin mula sa mga laminang ginto, na tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan (tukuyin ang mapa kung saan naaangkop). Talakayin ang mga paghahayag tungkol sa pangyayaring ito na ibinigay kay Joseph Smith sa Doktrina at mga Tipan 3 at 10. Noong nasa Harmony, Pennsylvania na sina Joseph at Emma, sinimulang isalin ni Joseph ang mga laminang ginto. Noong una, gumugol ng maraming oras si Joseph para maging pamilyar sa mga lamina at sa wika kung saan nakasulat ang mga ito. Habang nag-aaral at nananalangin siya, tinulungan siya ng Urim at Thummim na maintindihan ang mga titik sa mga lamina. Nalaman ni Joseph na ang proseso ng pagsasalin ay nangangailangan ng pananampalataya, pagsisikap, pagiging karapat-dapat, pagtitiyaga, at pagsunod. Pumunta si Martin Harris sa tahanan nina Joseph Smith upang tulungan ang Propeta sa kanyang pagsasalin ng mga laminang ginto. Naging tagasulat ni Joseph si Martin. Habang binabasa nang malakas ni Joseph ang mga nasa lamina, isinulat ni Martin Harris ang mga salitang binasa ni Joseph. Pagkatapos ng dalawang buwang pagtatrabaho, naisalin ni Joseph ang unang bahagi ng mga lamina. Ang pagsasalin ay naisulat sa 116 na pahina. Tinanong ni Martin si Joseph kung maaari niyang iuwi sa Palmyra ang 116 na naisaling pahina. Si Martin ay pinulaan ng kanyang asawa at mga kaibigan dahil iniwan niya ang kanyang sakahan upang tulungan si Joseph. Gustong ipakita ni Martin sa kanila ang mga pahina upang maniwala sila na ginagawa niya ang gawain ng Panginoon. Humingi ng pahintulot sa Panginoon si Joseph upang payagang iuwi ni Martin ang mga isinaling pahina, subalit ang sagot ng Panginoon ay "hindi." Hiniling ni Martin kay Joseph na magtanong sa Panginoon sa ikalawang pagkakataon. Muling nagtanong sa Panginoon si Joseph, at muli ang sagot ay "hindi." Nakiusap si Martin kay Joseph na minsan pang magtanong sa Panginoon. Gusto ni Joseph na masiyahan si Martin, kaya nagtanong siya sa Panginoon sa ikatlong pagkakataon. Sa pagkakataong ito, sinabi ng Panginoon na maiuuwi ni Martin ang pagsasalin kung papayag siyang ipakita lamang ito sa kanyang asawa at ilang miyembro ng kanyang pamilya. Ipinangako ni Martin na hindi niya ipakikita ang mga pahina sa iba pa. Inuwi niya sa Palmyra ang 116 na pahina. Ilang araw pagkaalis ni Martin, nagsilang si Emma Smith ng sanggol na lalaki na ilang oras lamang nabuhay. Nagkasakit nang malubha at muntik nang mamatay si Emma. Dalawang linggong binantayan at inalagaan ni Joseph si Emma. Noong lumakas-lakas na si Emma, nag-alala si Joseph tungkol kay Martin Harris, na tatlong linggo nang wala na dala ang mga isinaling pahina. Hinimok ni Emma si Joseph na pumunta sa Palmyra upang hanapin si Martin. Pumunta si Joseph sa bahay ng kanyang mga magulang sa Palmyra at nagpasabi siya kay Martin na makipagkita sa kanya. Noong dumating si Martin, ibinulalas niya, "O, wala na ang aking kaluluwa! Wala na ang aking kaluluwa!"
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Napatayo si Joseph sa kinauupuan niya at sinabing, "Martin, nawala mo ba ang manuskritong iyon? Sinira mo ba ang iyong pangako, at nagdala ka ng sumpa sa akin at gayon din sa iyong sarili?" (sinipi sa Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 128). Inamin ni Martin na sumira siya sa kanyang pangako at ipinakita niya ang mga isinaling pahina sa ibang tao. Nawala o nanakaw ang 116 na pahina. Ibinulalas ni Joseph, "Wala na ang lahat! Wala na ang lahat! Ano ang gagawin ko? Nagkasala ako - ako ang nag-udyok sa kaparusahan ng Diyos. Nasiyahan na sana ako sa unang sagot na natanggap ko mula sa Panginoon; sapagkat sinabi niya sa aking hindi ligtas na mawala sa aking pag-iingat ang kasulatan" (sinipi sa Smith, p. 128). Labis na nagdusa sina Joseph at Martin dahil sa pagkawala ng pagsasalin. Bumalik sa Harmony si Joseph, kung saan siya ay nanalangin para sa kapatawaran. Panandaliang kinuha ng anghel na si Moroni ang mga laminang ginto at ang Urim at Thummim. Pagkaraan, dahil sa matapat na pagsisisi ni Joseph, pinatawad ng Panginoon si Joseph, at ibinalik ni Moronias ang mga lamina at ang Urim at Thummim. Sa panahong ito, natanggap ni Joseph ang mga paghahayag na matatagpuan sa Doktrina at mga Tipan 3 at 10. Ipaliwanag na sinabi ng Panginoon kay Joseph na inudyukan ni Satanas ang ilang masasamang tao upang kunin ang mga pahina. Binalak ng mga taong ito na baguhin ang mga salita upang hindi paniwalaan ng mga tao ang Aklat ni Mormon (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 10:10-19). Sinabihan si Joseph na huwag nang isaling muli ang unang bahagi ng mga lamina (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 10:30-31). Dahil alam ng Panginoon ang lahat ng bagay, alam niyang magaganap ang pangyayaring ito. Dahil dito ay inutusan niya ang sinaunang propetang si Mormon upang magsulat ng gayon ding ulat na kabilang sa 116 na pahina sa ibang bahagi ng mga laminang ginto (tingnan sa Mga Salita ni Mormon 1:3-7). Isinalin ni Joseph ang bahaging ito sa halip na isaling muli ang nawalang bahagi (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 10:38-42). Nalaman ni Joseph na hindi mapipigil ni Satanas at ng masasamang tao ang gawain ng Ama sa Langit (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 3:1; 10:43). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ano ang kinailangang gawin ni Joseph upang makapagsalin? (Kinailangan niyang magkaroon ng pananampalataya at maging madasalin, masunurin, at matiyaga.) Ilang beses humiling si Joseph Smith sa Panginoon na pahintulutan si Martin Harris na iuwi ang mga isinaling pahina? Ano ang sinabi ng Panginoon kay Joseph noong unang dalawang pagkakataon? Ano ang sinabi ng Panginoon noong ikatlong pagkakataon? Bakit nagpumilit na humiling si Martin Harris kay Joseph na humingi ng pahintulot bagamat sinabihan na siya ng "hindi"? Paano higit na natakot si Joseph sa tao kaysa sa Diyos? (Doktrina at mga Tipan 3:7.) Bakit tayo natatakot kung minsan sa maaaring isipin ng iba sa atin kapag sinusunod natin ang mga kautusan ng Ama sa Langit? Aralin 6 33
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 34 Ano sa palagay ninyo ang natutuhan ni Joseph sa karanasang ito tungkol sa pagtanggap sa kalooban ng Ama sa Langit? Bakit mahalagang manalangin para sa nararapat sa atin sa halip na para sa nais lamang natin? Bakit mahalagang tanggapin ang mga sagot ng Ama sa Langit sa ating mga panalangin? Ano ang nadama ni Joseph tungkol sa pagkawala ng 116 na pahina? Ano ang sinabi ng Panginoon kay Joseph na gawin? (Doktrina at mga Tipan 3:10.) Bakit napakagandang alituntunin ang pagsisisi? Ano ang ipinagawa kay Joseph upang sirain ang plano ng mga nagnakaw ng 116 na pahina? (Doktrina at mga Tipan 10:30-31, 38-42.) Ano ang kahulugan ng "ang mga hangarin ng Diyos ay hindi mabibigo"? (Doktrina at mga Tipan 3:1.) Ano ang inihahayag sa atin ng Panginoon sa Doktrina at mga Tipan 10:5 na makatutulong sa atin upang mapaglabanan ang impluwensiya ni Satanas? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipaliwanag na kapag nananalangin tayo, dapat tayong makinig sa mga sagot ng Ama sa Langit at sundin ang kanyang patnubay. Ang mga sagot sa panalangin ay dumarating sa maraming paraan, maaaring dumating ito sa pamamagitan ng payo ng magulang o pinuno ng Simbahan, sa pagbabasa ng mga banal na kasulatan, o sa pakikinig sa aralin o talumpati sa simbahan. Palaging sinasagot ang mga matapat na panalangin natin kahit na ang mga ito ay hindi palaging sinasagot sa paraang nais natin. Kung minsan, ang sagot ay "hindi" sapagkat ang hiniling natin ay hindi magiging pinakamabuti para sa atin. Kung minsan, ang sagot ay "oo" at nagkakaroon tayo ng mainit at magandang pakiramdam sa dapat nating gawin. Kung minsan, ang sagot ay "maghintay ka muna." Palaging sinasagot ang mga panalangin natin sa mga pagkakataon at paraang alam ng Ama sa Langit na magiging pinakamabuti para sa atin. Kung naaangkop, isalaysay sa mga bata ang tungkol sa isang pagkakataon na sinagot ng "hindi" ang matapat mong panalangin. Anyayahan ang mga bata na magbahagi ng kanilang mga karanasan na tulad nito. 2. Ipakita ang larawan ni Jesus na Nananalangin sa Getsemani (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 227; 62175 893). Ipaliwanag na si Jesucristo ang ganap na halimbawa ng pagtanggap ng kalooban ng Ama sa Langit. Sa pagtatapos ng buhay niya sa lupa, alam ni Jesus na dumating na ang panahon na kailangan siyang dumanas ng matinding paghihirap upang pagbayaran ang kasalanan ng mundo. Pumunta sa Halamanan ng Getsemani si Jesus. Lumuhod siya sa lupa at nanalangin. Ipabasa nang malakas sa isang bata kung ano ang sinabi ni Jesus sa kanyang panalangin sa Mateo 26:39: "Ama ko, kung baga maaari, ay lumampas sa akin ang sarong ito: gayon may huwag ang ayon sa ibig ko, kundi ang ayon sa ibig mo." Ipaliwanag na isang anghel ang nagpakita kay Jesus upang bigyan siya ng espirituwal na lakas (tingnan sa Lucas 22:43). Tinanggap ni Jesus ang
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya kalooban ng Ama sa Langit; nagbayad-sala siya para sa atin sa pamamagitan ng pagdurusa sa Halamanan ng Getsemani at pag-aalay ng kanyang buhay sa krus. 3. Isulat ang sumusunod sa pisara: "Kapag iniutos ng Panginoon, gawin mo." Ipaliwanag na natuto si Joseph Smith mula sa kanyang mga pagkakamali at pagsubok. Kahit na nawalan siya ng pag-asa noong mawala ang 116 na pahina, natutuhan niya ang kahalagahan ng pagsunod, pagsisisi, at pagtanggap sa kalooban ng Ama sa Langit. Natuto siyang makinig sa mga inspirasyon ng Espiritu at lalong nasanay sa paggamit ng Urim at Thummim. Sa kalaunan ng buhay ay nasabi niyang, "Ginawa ko itong panuntunan: "Kapag iniutos ng Panginoon, gawin mo" (History of the Church, 2:170). Ipakopya ang parirala sa bawat bata sa isang piraso ng papel upang iuwi. 4. Ipaliwanag na kahit nawala ni Martin Harris ang 116 na pahina ng pagsasalin, nagsisi siya at nagpatuloy sa paggawa ng mahahalagang bagay sa Simbahan. Hindi na siya pinayagang tumulong kay Joseph sa pagsasalin ng mga laminang ginto, subalit pagkaraan ay ibinenta niya ang bahagi ng kanyang sakahan upang tumulong sa pagbabayad sa paglilimbag ng Aklat ni Mormon. Isa siya sa Tatlong Saksi sa Aklat ni Mormon at nagpatotoo sa katotohanan ng aklat sa buong buhay niya. Ipakita sa mga bata ang "Ang Patotoo ng Tatlong Saksi," na nakalimbag sa unahan ng Aklat ni Mormon. 5. Hilingan ang mga bata na ipakita ang mga larawan mula sa unang anim na aralin ng manwal na ito habang isinasalaysay nilang muli ang mga pangyayaring inilalarawan sa mga larawan. Ipahayag ang iyong pasasalamat para kay Propetang Joseph Smith at sa kanyang pagsisikap na maisalin ang Aklat ni Mormon. Magpatotoo na pagpapalain tayo kapag tinanggap natin ang kalooban ng Ama sa Langit at kapag ginawa natin ang nais niya. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 3:1-3 at 10:1-5 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 6 35
1. 5. Mga Pamagat ng Aklat ni Mormon 7. 2. 8. 3. 9. 10. 4. 11. 12. 6. 12. Ingles 9. Intsik 6. Koreano 3. Navajo 11. Thai 8. Kastila 5. Aleman 2. Olandes 10. Pranses 7. Tahitian 4. Hapon 1. Ruso
Isinalin ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan at makilala ang impluwensiya ng Espiritu Santo at naising maging karapat-dapat na makasama siya. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:66-67; ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; at ang Doktrina at mga Tipan 5:30, 34; 6:14-23; 8:1-3; 9:3-9; 10:4. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), kabanata 7. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Mahalagang Perlas. c. Isang maliit na radyo (o larawan ng radyo). d. Larawan 5-2, Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 400; 62449 893); larawan 5-14, Isinasalin ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto. Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Ipakita sa mga bata ang radyo subalit huwag buksan ito (iangkop ang talakayan kung larawan ng radyo ang dinala mo). Itanong sa mga bata kung naririnig nila ang isinasahimpapawid, at maikling talakayin kung bakit hindi nila naririnig. Buksan ang radyo subalit huwag ilagay ito sa may istasyon. Ituro na bukas ang radyo, subalit hindi pa rin naririnig ng mga bata ang isinasahimpapawid. Ano ang kailangan nating gawin bago natin marinig nang malinaw ang radyo? Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang pakikinig sa Espiritu Santo ay maaaring ihalintulad sa pakikinig sa radyo. Bago natin marinig kung ano ang nais ipaalam sa atin ng Ama sa Langit, kailangan tayong nakatunghay sa Espiritu Santo. Ipaliwanag na ang ibang pangalan para sa Espiritu Santo ay Banal na Espiritu at Espiritu ng Katotohanan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 6:15). Hilingan ang mga bata na makinig sa aralin upang malaman kung paano tinulungan ng Espiritu Santo sina Joseph Smith at Oliver Cowdery. Aralin 7 37
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 38 Ituro sa mga bata ang tungkol sa pag-unawa at pagkilala sa impluwensiya ng Espiritu Santo na tulad ng ipinaliliwanag sa Doktrina at mga Tipan 6:14-23, 8:1-3, 9:3-9, Joseph Smith - Kasaysayan 1:66-67, at ang sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Dahil nawala ang 116 na pahina ng manuskrito, panadaliang kinuha ng anghel na si Moroni ang mga laminang ginto at Urim at Thummim kay Joseph Smith (tingnan sa aralin 6). Nang magsisi si Joseph, ibinalik ang mga bagay na ito. Habang ipinagpapatuloy ni Joseph ang pagsasalin, napansin niyang hindi niya kayang pangalagaan ang kanyang pamilya at sinasaka at magsalin nang kasimbilis ng ninanais niya. Bumagal din ang gawain ng pagsasalin dahil walang tagasulat si Joseph habang nagsasalin siya. Hindi na pinayagang maging tagasulat ni Joseph si Martin Harris. Kung minsan ay si Emma ang nagsilbing tagasulat, subalit may iba pa siyang gawain. Alam ni Joseph na hindi umuusad ang pagsasalin sa bilis na inaasahan, kaya nanalangin siya at humingi ng tulong sa Ama sa Langit. Basahin nang malakas ang sagot ng Panginoon sa Doktrina at mga Tipan 10:4. Pagkaraan ng ilang buwan, pinahinto sa pagsasalin si Joseph hanggang sa utusan siyang muli ng Panginoon na magsimula. Ipinangako ng Panginoon kay Joseph na kapag ginawa niya ito, tutulungan siya ng Panginoon sa pagsasalin (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 5:30, 34). Noong panahong ito, isang kabataang lalaki na nagngangalang Oliver Cowdery ang nagtuturo sa Palmyra, New York, at naninirahan sa tahanan ng mga magulang ni Joseph Smith. Kaugalian noong panahong iyon na tumira ang mga guro sa bahay ng kanilang mga tinuturuan bilang kabayaran sa kanilang pagtuturo. Habang naninirahan sa bahay ng mga Smith si Oliver, narinig niya ang tungkol kay Joseph Smith at sa mga laminang ginto. Nagtanong siya tungkol sa mga laminang ginto, subalit ayaw sabihin sa kanya ng mga Smith ang tungkol sa mga lamina sapagkat inusig na sila ng mga taong pinagsabihan nila tungkol sa mga lamina. Nang makilala at mapagkatiwalaan ng mga Smith si Oliver, sinabi ni Joseph Smith Sr. (ang ama ng Propeta) kay Oliver ang nalalaman niya tungkol sa mga laminang ginto. Ilang araw na pinag-isipan ni Oliver ang tungkol sa sinabi sa kanya. Pagkaraan ay nanalangin siya nang mag-isa. Nakadama siya ng katiyakan na si Joseph Smith ay propeta ng Diyos (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 6:22-23) at nadama niya na magiging tagasulat siya ni Joseph Smith. Gustong makilala ni Oliver si Joseph, kaya naglakbay siya na kasama si Samuel Smith na isa sa mga nakababatang kapatid ni Joseph. Sila ay nagtungo sa Harmony, Pennsylvania, kung saan nakatira sina Joseph at Emma. Nang dumating si Oliver, nabatid ni Joseph na ipinadala ng Panginoon si Oliver upang tumulong sa pagsasalin ng Aklat ni Mormon. Nag-usap magdamag sina Joseph at Oliver, at pumayag si Oliver na maging tagasulat ni Joseph. Isinulat ni Oliver ang tungkol sa mga karanasan niya bilang tagasulat: "Ang mga araw na ito ay hindi maaaring malimutan - ang maupo sa ilalim ng tinig na dinidiktahan ng inspirasyon sa langit. . . . Sa araw-araw ako ay nagpatuloy, nang walang umaabala, na magsulat mula sa kanyang bibig, habang isinasalin niya sa pamamagitan ng Urim at Thummim . . . ang kasaysayan o talaang tinatawag na 'Ang Aklat ni Mormon'" (talababa sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:71). Nalaman ni Joseph na hindi siya maaaring makapagsalin kung wala ang tulong ng Espiritu Santo. Isang umaga ay nagalit si Joseph kay Emma tungkol sa isang bagay na ginawa niya. Nang subukan niyang magsalin, natuklasan niya na hindi siya makapagsalin ni isa man. Pumunta sa taniman si Joseph upang
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa manalangin at magtanong sa Panginoon kung bakit hindi siya makapagsalin. Pagkatapos na pagkatapos nito ay nalaman niya na kailangan niyang makipagbati kay Emma bago niya matanggap ang tulong ng Espiritu Santo. Bumalik siya sa kanilang tahanan at humingi ng tawad kay Emma. Pagkatapos nito ay nakapagpatuloy siya sa pagsasalin. Sa tulong ni Oliver, mas bumilis ang pagsasalin ng Aklat ni Mormon. Pagkaraan ng ilang panahon ng pagiging tagasulat, ninais ni Oliver na magsalin. Pinahintulutan siya na magsalin subalit nabigo siya nang subukan niya ito. Inakala ni Oliver na ibibigay sa kanya ang kakayahang magsalin sa pamamagitan lamang ng paghiling sa Ama sa Langit. Natutuhan niya na nangangailangan ito ng matinding mental at espirituwal na pagsisikap. Ang kakayahang magsalin ay kailangang dumating sa pamamagitan ng inspirasyon ng Espiritu Santo. Talakaying kasama ng mga bata ang paraan ng paggawa ng mga pasiya na inihayag kay Oliver Cowdery sa pamamagitan ni Joseph Smith sa Doktrina at mga Tipan 9:8-9: 1. Pag-aralan ang suliranin o tanong sa iyong isipan. Pag-isipan kung paano mo malulutas ang problema o masasagot ang tanong. 2. Magpasiya kung ano ang inaakala mong dapat mong gawin. 3. Magtanong sa Ama sa Langit kung tama ang pasiya mo. 4. Makinig sa pamamagitan ng iyong puso at isip. Kung tama ang pasiya mo, bibigyan ka ng magandang pakiramdam ng Espiritu Santo tungkol dito. Kung mali ang pasiya mo, hindi magiging maganda ang pakiramdam mo tungkol dito, at kailangan mong gumawa ng ibang pasiya. Ipaliwanag na ito ang dapat na ginamit na paraan ni Oliver Cowdery noong sinubukan niyang magsalin. Ito ay paraang maaari nating gamiting lahat. Kung susundin natin ang mga hakbang na ito, tutulungan tayo ng Espiritu Santo na gumawa ng mga tamang pagpapasiya. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit kinailangan ni Joseph ng tulong sa pagsasalin ng mga laminang ginto? Ano ang ginawa ni Joseph tungkol sa problemang ito? Paano sinagot ang mga panalangin ni Joseph? Ano ang maaari nating gawin kapag may problema tayo? Anyayahan ang mga bata na magkuwento kung paano sinagot ng Ama sa Langit ang kanilang mga panalangin. Ano ang ginawa ni Oliver Cowdery upang magkaroon ng patotoo na si Joseph Smith ay isang propeta? (Doktrina at mga Tipan 6:14.) Paano tayo magkakaroon ng patotoo na si Joseph Smith ay isang propeta? Paano tayo magkakaroon ng patotoo tungkol sa katotohanan ng Aklat ni Mormon? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 6.) Paano sinagot ang mga panalangin ni Oliver Cowdery nang manalangin siya upang malaman kung si Joseph Smith ay propeta ng Diyos? (Doktrina at mga Tipan 6:15, 23.) Sa anong mga paraan maaaring sagutin ng Ama sa Langit ang ating mga panalangin? Ipaalala sa mga bata na ang mga sagot Aralin 7 39
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 40 sa ating mga panalangin ay madalas na dumarating bilang mga mapayapang damdamin. Ano ang sinabi kay Oliver Cowdery na kailangan niyang gawin upang makapagsalin? (Doktrina at mga Tipan 9:8-9.) Paano natin magagamit ang payong ito sa ating buhay? Ano ang kailangan nating gawin upang maihanda ang ating sarili na tumanggap ng tulong mula sa Espiritu Santo? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Paano natin nalalaman kung binibigyan tayo ng inspirasyon ng Espiritu Santo? (Doktrina at mga Tipan 6:23; 8:2-3; at 9:8-9; tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3 at 4.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipaliwanag na noong isalin ni Joseph Smith ang Aklat ni Mormon, binasa niya nang malakas ang mga salita, at isinulat ng kanyang tagasulat ang mga salita. Kung minsan, pinaghihiwalay ng isang divider sina Joseph at ang tagasulat at hindi nila nakikita ang isa't isa. Maglagay ng divider sa gitna ng lamesa ng silid-aralan o sa sahig (halimbawa, maaaring humawak ng maliit na kumot o tela o isang malaking piraso ng matigas na papel ang dalawang bata). Paupuin sa kabilang panig ng divider ang isang bata at marahang pabasahin ng maikling talata mula sa Aklat ni Mormon habang isinusulat ng isang bata na nakaupo sa kabilang panig ng divider ang binabasa. Pagkatapos ay ipabasa sa tagasulat ang isinulat niya upang matiyak ng batang nagbabasa ng banal na kasulatan na naisulat ito nang wasto. (Maaari kang magtalaga ng higit sa isang tagasulat upang maaaring sumali ang lahat ng batang nais lumahok.) 2. Gumawa ng dalawang hanay sa pisara. Lagyan ng pamagat na, Nag-aanyaya sa Espiritu ang isa at Nagpapalayo sa Espiritu ang isa. Tulungan ang mga bata na maunawaan na napakahalaga ng Espiritu (ang Espiritu Santo) sa ating buhay. Ipaliwanag na inaanyayahan ng mabubuting bagay ang Espiritu sa ating buhay samantalang sinasaktan ng masasamang bagay ang Espiritu at nagiging sanhi upang siya ay umalis (tingnan sa Moronias 7:12-13). Pag- isipin ang mga bata ng mga gawain na isusulat sa bawat hanay, tulad ng pakikinig sa magandang musika at pagiging mabuti sa ilalim ng pamagat na Nag-aanyaya sa Espiritu at pag-aaway at pagiging hindi tapat sa ilalim ng pamagat na Nagpapalayo sa Espiritu. Ipaliwanag na tuturuan, aaliwin, pangangalagaan, palalakasin, at gagabayan tayo ng Espiritu Santo (tingnan sa Mga Alituntunin ng Ebanghelyo [31110 893], kabanata 7), subalit upang matanggap ang kanyang tulong, kailangan nating gawin ang mga bagay na mag-aanyaya sa kanya na patuloy na manatili sa atin. 3. Ipahanap sa mga bata ang Doktrina at mga Tipan 8:2, at ipabasa nang malakas sa isang bata ang talata. Talakayin kung paano makatatanggap ng pansariling paghahayag ang bawat tao sa pamamagitan ng pakikinig sa inspirasyon ng Espiritu Santo. Magbahagi ng karanasan noong gabayan ka
ng Espiritu Santo, at anyayahan ang mga bata na magbahagi ng gayon ding mga karanasan. 4. Ipaliwanag na kapag nasa atin ang Espiritu, iba ang nararamdaman natin kaysa sa wala sa atin ang Espiritu o kapag iniimpluwensiyahan tayo ni Satanas. Basahin ang mga pangungusap sa ibaba, at patayuin ang mga bata kapag inilalarawan ng pangungusap ang nadarama natin kapag nasa atin ang Espiritu, at paupuin ang mga bata kapag inilalarawan ng pangungusap ang nadarama natin kapag wala sa atin ang Espiritu. Masaya ka at mahinahon. Gusto mong magdamot. Gusto mong maging mapagbigay. Madali kang masiraan ng loob. Gusto mong paligayahin ang iba. Gusto mong makapaghiganti. Mapagpatawad ka at mabait. Masaya ka kapag nagtatagumpay ang iba. 5. Isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang ilang gawaing nag- aanyaya sa Espiritu at maaaring walang ingay na isadula ng mga bata. Ilagay sa isang lalagyan ang mga piraso ng papel. Papiliin ng piraso ng papel ang bawat bata at walang ingay na ipasadula ang gawaing nakasulat habang sinusubukang hulaan ng ibang mga bata kung ano ang gawain. Mga maaaring gawin: Magbasa ng mga banal na kasulatan. Manalangin. Magsagawa ng kabutihan o paglilingkod (tulad ng paghuhugas ng mga pinggan o pakikipaglaro sa isang sanggol). Umupo nang mapitagan sa simbahan. Maaari mong papiliin ang mga bata ng isa sa mga gawaing ito na gagawin sa buong linggo. Bigyan ng papel at lapis ang mga bata upang maisulat nila ang pinili nila, at sabihin sa mga bata na ilagay ang kanilang papel kung saan nila madalas makikita ang mga ito upang mapaalalahanan sila na gawin ang piniling gawain. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Maghanap, Mag-isip, at Manalangin" (Aklat ng mga Awit Pambata). Talakayin kung ano ang itinuturo ng awit na gawin natin upang magkaroon ng patotoo (maaaring kailanganin mong ipaliwanag na ang kahulugan ng mag-isip ay mag-aral o pag-isipan nang mabuti). 7. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Ang Munting Tinig" (Aklat ng mga Awit Pambata) at talakayin kung paano nakikipag-usap sa atin ang Espiritu Santo. Tulungan ang mga bata na maunawaan na hindi natin madalas na naririnig na nagsasalita nang malakas ang Espiritu Santo. Karaniwan ay nagbibigay sa atin ng mga damdamin at nagkakaloob ng mga ideya sa ating isipan ang Espiritu Santo tungkol sa kung ano ang tama. Aralin 7 41
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 42 Ibahagi ang iyong patotoo tungkol sa impluwensiya ng Espiritu Santo sa iyong buhay sa pagtulong sa iyo upang magkaroon ng patotoo at sa pagbibigay sa iyo ng aliw at patnubay. Tulungan ang mga bata na maunawaan kung paano maaaring maging dakilang pagpapala ang Espiritu Santo sa kanila. Himukin ang mga bata na hilingan ang kanilang mga magulang na magbahagi ng karanasan nila sa Espiritu Santo. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 8:2-3 at 9:8-9 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Ipinanumbalik ang Pagkasaserdote Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan ang kahalagahan ng awtoridad ng pagkasaserdote at magkaroon ng pagnanais na maging karapat-dapat para sa mga ordenansa at pagpapala ng pagkasaserdote. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:68-74 (pati ang talababa sa talata 71); Doktrina at mga Tipan 13; 27:7-8, 12; at 128:20 (huling pangungusap); Mga Saligan ng Pananampalataya 1:5; at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mateo 4:18-22 at 3 Nephi 11:18-28, 33-34. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan at Mahalagang Perlas para sa bawat bata. b. Isang Biblia at Aklat ni Mormon. c. Isang piraso ng tali na mga dalawang talampakan ang haba. d. Tatlo o apat na bagay na maaaring pagpatungin, tulad ng mga aklat, bloke, o barya. e. Larawan 5-15, Ipinagkakaloob ni Juan Bautista ang Pagkasaserdoteng Aaron (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 407; 62013 893); larawan 5-16, Pagpapanumbalik ng Pagkasaserdoteng Melquisedec (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 408; 62371 893). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Halinhinang ipagawa sa mga bata ang mga sumusunod na gawain sa pamamagitan ng kanilang mga kamay: Magbuhol ng tali. Magpatong at alisin ang pagkakapatong ng ilang bagay. Ipitik ang inyong mga daliri. Isulat ang inyong pangalan sa pisara. Makipagkamay sa guro. Umupo at ilagay ang inyong mga kamay sa inyong kandungan. Aralin 8 43
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 44 Kung malaki ang klase mo, ang gawaing ito ay maaaring gawing relay. Hatiin ang klase sa dalawang koponan at bigyan ang bawat pangkat ng sapat na mga kailangang kagamitan para magamit ng kapwa koponan. Ipagawa sa isang miyembro ng bawat koponan ang lahat ng anim na bagay bago magsimula ang susunod na miyembro. (Sikaping huwag gumamit ng higit sa limang minuto sa gawaing ito.) Ituro na marami tayong ginagawa araw-araw sa pamamagitan ng ating mga kamay. Ipaliwanag na ang mga lalaki at batang lalaki na nagtataglay ng pagkasaserdote ay gumagawa ng karagdagang mahahalagang gawain sa pamamagitan ng kanilang mga kamay. Ano ang ilang mahahalagang bagay na isinasagawa ng mga maytaglay ng pagkasaserdote sa pamamagitan ng kanilang mga kamay kapag ginagamit nila ang kanilang kapangyarihang pagkasaserdote? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng pagbibigay ng pagbabasbas, pagbibinyag, pagpapagaling sa mga maysakit, paghahanda at pagpapasa ng sakramento, at pagkakaloob [pagbibigay] ng kaloob na Espiritu Santo.) Magagawa ba ng lahat ang mga bagay na ito sa pamamagitan ng kanilang mga kamay? (Hindi. Ipaliwanag na kailangang maordenan sa pagkasaserdote ang isang lalaki o batang lalaki upang magawa ang mga bagay na ito. Kung hindi pa siya naordenan, hindi kikilalanin ng Panginoon ang alinmang mga ordenansang isasagawa niya.) Ipaliwanag na ang pagkasaserdote ay ang kapangyarihan ng Diyos. Ibinabahagi ng Diyos ang kapangyarihan niya sa atin sa pamamagitan ng mga maytaglay ng pagkasaserdote upang matanggap natin ang mga sagradong ordenansa (katulad ng pagbibinyag) na tutulong sa atin na makabalik sa kinaroroonan ng Ama sa Langit. Walang taong makapagbibigay ng kapangyarihang ito sa kanyang sarili; kailangang ipagkaloob ito sa kanya ng Diyos. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagpapatong ng mga kamay ng taong may wastong awtoridad. Ipaalala sa mga bata na sa aralin 2 ay natutuhan nila na ang pagkasaserdote ay kinuha sa lupa noong panahon ng Lubusang Pagtalikod. Ipaliwanag na matututuhan ng mga bata sa araling ito kung paano ipinanumbalik ang pagkasaserdote sa lupa. Ituro ang tungkol sa pagpapanumbalik ng pagkasaserdote na inilalarawan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:68-74; Doktrina at mga Tipan 13; 27:7-8, 12; at ang mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Ipaalala sa mga bata na tatlong taon pagkaraang tanggapin ni Joseph Smith ang kanyang unang pangitain ng Ama sa Langit at ni Jesucristo, nagpakita ang anghel na si Moronias kay Joseph at sinabi sa kanya ang tungkol sa mga laminang ginto. Pagkaraan ng apat na taon pang paghahanda, natanggap ni Joseph ang mga laminang ginto. Sa tulong ng Diyos, sinimulang isalin ni Joseph ang mga ito. Ipaliwanag na ang Aklat ni Mormon at ang mga paghahayag na ibinigay kay Joseph Smith ay nagpanumbalik ng maraming katotohanan ng ebanghelyo na nawala noong panahon ng Lubusang Pagtalikod. Subalit hindi maitatatag ni Joseph ang simbahan ni Jesucristo nang walang pagkasaserdote. Kailangang ipanumbalik ang pagkasaserdote sa kanya ng mga taong nagtataglay ng wastong awtoridad.
Ipaliwanag na may dalawang bahagi ang pagkasaserdote: ang Pagkasaserdoteng Melquisedec at ang Pagkasaserdoteng Aaron. Tinutukoy kung minsan na nakatataas na pagkasaserdote ang Pagkasaserdoteng Melquisedec, samantalang tinutukoy na nakabababa, o paghahandang pagkasaserdote ang Pagkasaserdoteng Aaron. Ang Pagkasaserdoteng Aaron ay bahagi ng Pagkasaserdoteng Melquisedec at gumaganap sa ilalim ng pamamahala nito. Ipinanumbalik ang dalawang bahagi ng pagkasaserdote kay Joseph Smith. Ang Pagpapanumbalik ng Pagkasaserdoteng Aaron Noong tagsibol ng 1829, isinasalin nina Propetang Joseph Smith at Oliver Cowdery ang bahagi ng Aklat ni Mormon na naglalarawan sa itinuro sa mga Nefita ng nabuhay na mag-uling si Jesucristo tungkol sa pagbibinyag (tingnan sa 3 Nephi 11:18-28, 33-34). Ang pagbibinyag ay isa sa mga paksang pinagtalunan ng mga ministro noong kabataan ni Joseph, at maraming Kristiyano ang nalito tungkol sa pagbibinyag. Gusto nilang malaman kung mahalaga ang pagbibinyag, kung paano ito dapat isagawa, kung sino ang dapat maaaring magbinyag, at sa anong gulang dapat binyagan ang isang tao. Nagpasiya sina Joseph at Oliver na humingi sa Panginoon ng mga sagot sa mga tanong na ito, at noong Mayo 15, 1829 ay nagtungo sila sa kakahuyan sa tabi ng Ilog Susquehanna sa Pennsylvania upang manalangin. Inilarawan ni Oliver ang nangyari: "Nang bigla, tila baga mula sa gitna ng kawalang hanggan, ang tinig ng Manunubos ay nangusap ng kapayapaan sa amin, habang ang tabing ay nahawi at ang anghel ng Diyos ay bumaba na nadadamitan ng kaluwalhatian, at inihatid ang pinakahihintay na mensahe, at ang mga susi ng Ebanghelyo ng pagsisisi. Anong ligaya! anong kababalaghan! anong panggigilalas!" (sa talababa sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:71). Ilarawan ang pagpapanumbalik ng Pagkasaserdoteng Aaron at ang pagbibinyag nina Joseph at Oliver, na tulad ng inilalarawan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:68-74 at Doktrina at mga Tipan 13. Si Juan Bautista, ang anghel na nagpakita kina Joseph at Oliver (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 27:7-8), ay ang magiting na propeta na nagbinyag kay Jesucristo. Noong mamatay si Juan, taglay pa rin niya ang mga susi ng Pagkasaserdoteng Aaron. Nangangahulugan ito na mayroon siyang awtoridad at kakayahang ipanumbalik ang awtoridad ng Pagkasaserdoteng Aaron kay Joseph Smith. Inordenan ni Juan sa Pagkasaserdoteng Aaron sina Joseph at Oliver sa pamamagitan ng pagpapatong ng mga kamay. Gayunman, hindi taglay ni Juan ang mga susi ng Pagkasaserdoteng Melquisedec kaya hindi niya maipanumbalik ang mga ito. Ang Pagpapanumbalik ng Pagkasaserdoteng Melquisedec Hindi nagtagal pagkaraan ng pagdalaw ni Juan Bautista, pumunta sa Colesville, New York sina Joseph at Oliver. Sa kanilang pagbalik sa Harmony, nagpakita sina Pedro, Santiago, at Juan kina Joseph at Oliver sa pampang ng Ilog Susquehanna (tingnan ang huling pangungusap sa Doktrina at mga Tipan 128:20). Sina Pedro, Santiago, at Juan ay mga Apostol ni Jesucristo noong si Jesus ay nabubuhay pa sa lupa. Tinanggap nila ang mga susi ng Pagkasaserdoteng Melquisedec mula kay Cristo sa Bundok ng Pagbabagong- anyo (tingnan sa Bible Dictionary, "Transfiguration, Mount of") at patuloy na tinaglay ang mga susing ito pagkaraang kunin ang pagkasaserdote sa lupa. Ipinagkaloob nina Pedro, Santiago, at Juan ang Pagkasaserdoteng Melquisedec kina Joseph at Oliver at ang lahat ng kapangyarihang taglay ng Aralin 8 45
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 46 mga orihinal na Apostol ni Jesus (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 27:12). Nasa lupang muli ang kapangyarihan ng Diyos (ang pagkasaserdote): Taglay na nina Joseph at Oliver ang awtoridad upang kumilos sa lupa para sa Panginoon. Malapit nang itatag ang Simbahan ni Jesucristo sa pamamagitan ng awtoridad ng pagkasaserdote. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng pansariling kaalaman. Bakit nagtungo sa kakahuyan sina Joseph at Oliver upang manalangin? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:68-69.) Sino ang nagpakita sa kanila? Sino si Juan Bautista? Paano inordenan ni Juan Bautista sa Pagkasaserdoteng Aaron sina Joseph Smith at Oliver Cowdery? Bakit kailangang manggaling sa isang makalangit na sugo ang awtoridad sa pagkasaserdoteng ito? (Ang pagkasaserdote ay kailangang ipagkaloob ng isang tao na may wastong awtoridad. Dahil kinuha sa lupa ang pagkasaserdote, walang sinuman sa lupa ang nagtaglay ng awtoridad na iyon.) Paano inoordenan ang mga kalalakihan ngayon? (Mga Saligan ng Pananampalataya 1:5.) Sino ang nagbinyag kina Joseph Smith at Oliver Cowdery? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:71.) Anong mga pagpapala ang natanggap nina Joseph at Oliver pagkaraang sila ay mabinyagan? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:73-74.) Sino ang nagbinyag sa inyo? Anong awtoridad ang taglay ng taong iyon upang binyagan kayo? Anong awtoridad ng pagkasaserdote ang kailangan upang makapagbinyag? (Pagkasaserdoteng Aaron; tingnan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:69.) Anong awtoridad ng pagkasaserdote ang kailangan upang magbigay ng kaloob na Espiritu Santo? (Pagkasaserdoteng Melquisedec; tingnan sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:70.) Sino sina Pedro, Santiago, at Juan? (Tatlo sa mga Apostol ni Jesus; tingnan sa Mateo 4:18-22.) Ituro na bagamat ang mga batang lalaki at lalaki lamang ang nagtataglay ng pagkasaserdote, maaari nitong pagpalain ang lahat. Anong mga pagpapala ang maaari ninyong matanggap (ngayon o sa hinaharap) sa pamamagitan ng kapangyarihan ng pagkasaserdote? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng pagbabasbas para sa pagpapagaling o pag-aliw, mga basbas ng patriyarka, ordenasyon sa pagkasaserdote para sa mga batang lalaki, at mga ordenansa sa templo.) Paano kayo makapaghahanda parang matanggap ang mga pagpapala ng pagkasaserdote? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Paano natin maipakikita ang ating pasasalamat sa pagpapanumbalik ng pagkasaserdote?
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipaliwanag na noon pa man ay ginagamit na ang pagpapatong ng mga kamay sa pag-oordena sa mga tao sa pagkasaserdote, sa pagkakaloob ng Espiritu Santo, at sa pagbibigay ng mga pagpapala ng pagkasaserdote. Ipahanap sa mga bata ang ilan sa mga sumusunod na banal na kasulatan, na nagsasaad ng mga pagkakataon na ginagamit ang pagpapatong ng mga kamay: Mga bilang 27:18, 22-23 Marcos 6:5 Mga Gawa 8:17 Alma 6:1 Doktrina at mga Tipan 20:70 Doktrina at mga Tipan 35:6 Doktrina at mga Tipan 42:44 Doktrina at mga Tipan 68:27 Doktrina at mga Tipan 107:65-67 Hilingan ang mga bata na magsalaysay ng mga pagkakataon na naranasan nila ang pagpapatong ng mga kamay ng mga maytaglay ng pagkasaserdote (tulad noong sila ay basbasan bilang sanggol, noong sila ay pagtibayin at pagkalooban ng kaloob na Espiritu Santo, o noong sila ay basbasan dahil sila ay maysakit). 2. Isulat sa pisara ang,Ang kapangyarihan ng pagkasaserdote ipinagbibili, na nag-iiwan ng dalawang patlang sa pagitan ng mga salitang pagkasaserdote at ipinagbibili. Isalaysay ang kuwento tungkol kay Simon na matatagpuan sa Mga Gawa 8:9-22. Ipaliwanag na si Simon ay isang magaling na salamangkero, kaya naniwala ang mga tao na taglay niya ang kapangyarihan ng Diyos. Subalit noong magbalik-loob si Simon at nabinyagan sa Simbahan, nalaman niya na hindi niya taglay ang tunay na kapangyarihan ng Diyos, ang pagkasaserdote. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Mga Gawa 8:18-19 upang maipaliwanag kung paano sinikap makuha ni Simon ang pagkasaserdote. Ipabasa nang malakas sa isa pang bata ang natanggap na sagot ni Simon sa talata 20 na nanggaling kay Pedro na isa sa mga Apostol ni Jesus. Ipasulat sa isa sa mga bata ang mga salitang ay hindi sa mga patlang na nasa pisara. Ipaalala sa mga bata na ang pagkasaserdote ay hindi maaaring matamo sa pamamagitan ng salapi, kundi sa pamamagitan lamang ng matwid na pamumuhay. 3. Pasulatin ang mga bata ng ilang bagay na dapat gawin ng isang kabataang lalaki upang makapaghandang tumanggap ng pagkasaserdote, at isulat ang kanilang mga sagot sa pisara (ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng palagiang pagdalo sa simbahan, pag-aaral ng mga banal na kasulatan, Aralin 8 47
48 pananalangin, paglilingkod at pagmamahal sa kapwa, pagiging matapat, pamumuhay ng Salita ng Karunungan, paggamit ng mabuting pananalita, pagsunod sa mga magulang at mga pinuno ng Simbahan, pagbabayad ng matapat na ikapu, at pakikipanayam sa obispo). Ipaalala sa mga bata na kahit na ginagawa ng isang kabataang lalaki ang lahat ng ito, hindi niya matatanggap ang pagkasaserdote maliban kung tatanggapin niya ito mula sa isang tao na may wastong awtoridad. Pasulatin ang mga bata ng ilang bagay na dapat gawin ng isang kabataang babae upang makapaghandang tumanggap ng mga pagpapala ng pagkasaserdote. Isulat ang kanilang mga sagot sa pisara (ang listahang ito ay dapat na katulad ng naunang listahan para sa mga kabataang lalaki). Ipaliwanag na kahit hindi taglay ng mga kababaihan ang pagkasaserdote, maaari nilang matanggap ang lahat ng pagpapala ng pagkasaserdote. 4. Ituro sa mga bata ang mga tungkulin ng iba't ibang katungkulan sa Pagkasaserdoteng Aaron sa pamamagitan ng paglalaro ng sumusunod na pagtutugma-tugma: Isulat ang mga tungkuling nakasulat sa ibaba sa magkakahiwalay na piraso ng papel. Isulat sa malalaking titik sa likod ng bawat piraso ng papel ang mga kaukulang katungkulan sa pagkasaserdote. Gupitin sa dalawa ang mga piraso ng papel at hatiin ang mga ito para sa mga bata. Ipahanap sa mga bata ang kalahati ng kanilang papel sa pamamagitan ng paghahambing sa ibang papel ng ibang bata. Kailangang tiyakin nila na magkatugma ang nasa harap at likod ng papel. Kapag napagtugma na ang lahat ng piraso ng papel, basahin ang mga katungkulan at tungkulin sa Pagkasaserdoteng Aaron. Katungkulan Tungkulin Diyakono magpasa ng sakramento Diyakono magtipon ng mga handog-ayuno Diyakono maging mensahero para sa obispo Diyakono mangalaga sa bakuran ng bahay-pulungan Guro maghanda ng sakramento Guro magturo sa tahanan Guro magsagawa ng mga tungkulin ng mga diyakono kung kailangan Saserdote magbinyag ng ibang tao para sa paghuhugas ng mga kasalanan Saserdote magbasbas ng sakramento Saserdote mag-ordena ng ibang mga saserdote, guro, at diyakono Saserdote magsagawa ng mga tungkulin ng mga diyakono at guro kung kailangan Ituro na upang maisagawa ang mga tungkuling ito, kailangang bigyang- karapatan ng obispo ang maytaglay ng Pagkasaserdoteng Aaron. 5. Ipaulit sa mga bata ang panlimang saligan ng pananampalataya. Ituro na ang pagkasaserdote ay maaari lamang matanggap sa pamamagitan ng pagpapatong ng mga kamay ng mga may awtoridad. Ipaliwanag na
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya pagkatanggap ng isang batang lalaki o lalaki ng pagkasaserdote, makapagsasagawa lamang siya ng mga ordenansa kapag siya ay binigyang-karapatan ng pinunong pagkasaserdote na namumuno sa kanya. Halimbawa, ang isang saserdote ay hindi maaaring magbinyag ng isang tao kung walang pahintulot ang obispo. Tulungan ang mga bata na isaulo ang lahat o bahagi ng panlimang saligan ng pananampalataya. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Pagkasaserdote'y Naipanumbalik" (Aklat ng mga Awit Pambata). Magpasalamat na maaari nating matanggap ang lahat ng pagpapala na kailangan natin upang makabalik sa Ama sa Langit dahil sa pagpapanumbalik ng pagkasaserdote. Hamunin ang mga batang lalaki na maghandang tanggapin ang dakilang kapangyarihan ng pagkasaserdote at palaging mamuhay nang karapat-dapat upang magamit ang kapangyarihang iyon. Hamunin ang mga batang babae na igalang ang pagkasaserdote at ihanda ang kanilang sarili na maging karapat-dapat upang tanggapin ang mga pagpapala ng pagkasaserdote. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 13, pati ang pamagat ng bahagi, sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 8 49
Aralin 9 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 50 Nakita ng mga Saksi ang mga Laminang Ginto Tulungan ang mga bata na naising maging mga saksi sa katotohanan ng Aklat ni Mormon. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa banal na kasulatan na nasa araling ito; Doktrina at mga Tipan 17; "Ang Patotoo ng Tatlong Saksi" at "Ang Patotoo ng Walong Saksi" sa pambungad ng Aklat ni Mormon; 2 Nefias 27:12-14; at Eter 5:2-4. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan at Aklat ni Mormon para sa bawat bata. b. Isang supot o kahon na naglalaman ng isang bagay (tingnan sa gawaing pantawag-pansin). c. Larawan 5-17, Ipinakikita ni Moronias ang mga Laminang Ginto kina Joseph Smith, Oliver Cowdery, at David Whitmer; larawan 5-18, Tinitingnan ng Walong Saksi ang mga Laminang Ginto. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita ang supot o kahon na naglalaman ng bagay. Ilarawan ang bagay nang hindi ito ipinakikita sa mga bata. Sa palagay ba ninyo ang bagay na ito ay talagang nasa supot [kahon]? Ituro na maaaring maniwala ang ilan sa mga bata na nasa loob ng supot o kahon ang bagay dahil kilala ka at nagtitiwala sila sa iyo, subalit ang iba ay maaaring hindi maniwala dahil wala pang nakakakita ng bagay. Palapitin at patingnan sa tatlong bata ang bagay. Hilingan silang ilarawan ito sa klase. Ipaliwanag na ngayon ay higit na madaling paniwalaan na ang bagay ay nasa loob ng supot o kahon dahil tatlo pang tao ang nakakita, o nakasaksi nito. Pagbalik-aralan na kasama ng mga bata ang ulat tungkol sa pagsasalin ni Joseph Smith ng mga laminang ginto. Ipaliwanag na sa panahong ito ay si Joseph Smith pa lamang ang talagang nakakita sa mga lamina. Basahin nang malakas na kasama ng mga bata ang 2 Nefias 27:12. Ano ang ipinangako ng Ama sa Langit na gagawin niya kapag lumabas ang Aklat ni Mormon?
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Ipaliwanag na ipinangako ng Ama sa Langit na pahihintulutan niyang may mga saksing makakita sa mga laminang ginto upang masabi ng mga saksing ito sa ibang tao na talagang nagkaroon ng mga lamina. Ituro ang tungkol sa mga karanasan ng Tatlong Saksi at Walong Saksi na nakakita sa mga laminang ginto na tulad ng inilalarawan sa "Ang Patotoo ng Tatlong Saksi" at "Ang Patotoo ng Walong Saksi" sa pambungad ng Aklat ni Mormon; Doktrina at mga Tipan 17; at ang mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mga larawan sa angkop na mga pagkakataon. Dumating si David Whitmer Upang Tulungan si Joseph Smith Noong Mayo 1829, halos tapos na ang gawain ng pagsasalin ng Aklat ni Mormon. Bagamat taglay ni Joseph Smith ang mga laminang ginto sa loob ng dalawang taon, mga tatlong buwan lamang ang kabuuang panahong iginugol niya sa pagsasalin. Naging maingat sa pangangalaga ng mga lamina si Joseph at hindi niya ipinakita ang mga ito kahit kanino, subalit nangamba siya sa kaligtasan ng mga ito sa Harmony. Si Oliver Cowdery na tumatayong tagasulat ni Joseph ay sumulat sa kanyang kaibigan na si David Whitmer, na hindi nakakikilala kay Joseph Smith. Hiniling niya kay David na dalhin siya at ang Propeta sa Fayette, New York, kung saan sila magiging ligtas at maaaring tapusin ang pagsasalin. Gayunman, bago niya dalhin ang kanyang bagon upang sunduin sina Joseph at Oliver, kinailangang ihanda ni David ang kanyang bukid para sa pagtatanim sa tagsibol. Noong lumabas siya kinaumagahan upang magsimulang mag-araro, nakita ni David na may umararo na sa ilang bahagi ng kanyang bukid. Napakahusay ng taong gumawa nito at iniwan ang araro sa hanay na nakahanda na upang ipagpatuloy ang gawain. Pagkatapos ng isang araw na pag-aararo, natuklasan ni David na natapos niya sa loob ng isang araw ang karaniwang nangangailangan ng dalawang araw na paggawa. Humanga ang ama ni David na si Peter Whitmer Sr. sa himalang ito at sinabing, "Mayroong makapangyarihang kamay sa pangyayaring ito, at sa palagay ko ay mabuti pang pumunta ka na sa Pennsylvania pagkaraan na pagkaraang mailagay mo ang iyong plaster of paris" (sinipi sa Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 148). Dinaragdagan ng plaster of paris ng mga magsasaka sa lugar na iyon ang lupa upang gawin itong hindi gaanong acidic. Nang sumunod na araw ay nagtungo si David sa lugar na pinag-iwanan niya ng plaster, malapit sa bahay ng kanyang kapatid na babae, subalit wala na ang plaster. Sinabi ng kanyang kapatid na babae na noong nakaraang araw ay nakita niya at ng kanyang mga anak ang tatlong hindi kilalang tao na naglalagay ng plaster nang buong bilis at galing. Inakala niya na ang mga taong ito ay inupahan ni David, subalit alam ni David na sila ay mga katulong na ipinadala ng Panginoon. Nagpasalamat si David para sa makalangit na tulong na ito, at kaagad siyang nagtungo sa Harmony. Sinalubong siya nina Joseph at Oliver habang papalapit siya ng bayan, na ipinagtaka ni David dahil hindi niya sinabi sa kanila kung kailan siya darating. Sinabi ni Oliver kay David na nakita ni Joseph sa isang pangitain ang paglalakbay ni David kaya nila nalaman kung kailan siya darating. Hindi pa kailanman nakilala ni David si Joseph Smith, subalit hindi nagtagal ay natiyak niya na tunay na propeta si Joseph, at sila ay naging mabuting magkaibigan. Nakita ng Tatlong Saksi ang mga Lamina Habang tinatapos ang pagsasalin ng Aklat ni Mormon, nalaman ni Joseph na tatlo pang tao ang pahihintulutang makakita sa mga laminang ginto (tingnan sa 51
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 52 Ether 5:2-4). Nang malaman nina Martin Harris, Oliver Cowdery, at David Whitmer, tumulong lahat sa pagsasalin, na tatlong saksi ang pahihintulutang makakita sa mga laminang ginto, humingi sila ng pahintulot na sila ang maging mga saksi. Ipinanalangin ito ni Joseph Smith, at inihayag ng Panginoon, na kung ang tatlong lalaking ito ay mapagpakumbaba, sila ay pahihintulutang maging tatlong saksi (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 17). Isang araw ng tag-araw noong 1829, sina Joseph Smith, Oliver Cowdery, David Whitmer, at Martin Harris ay nagtungo sa kakahuyan malapit sa tahanan ng mga Whitmer upang maghandang makita ang mga laminang ginto. Lumuhod sila at isa-isa silang nanalangin, subalit wala silang natanggap na sagot. Isa-isa silang nanalanging muli, subalit wala pa ring sagot. Nadama ni Martin Harris na hindi sila nakakatanggap ng sagot dahil sa ilang bagay na nagawa niya, kaya iniwan niya ang grupo. Muling lumuhod upang manalangin ang iba, at hindi nagtagal ay lumitaw ang isang liwanag sa ulunan nila at tumayo sa harapan nila ang anghel na si Moroni. Hawak ni Moroni sa kanyang mga kamay ang mga laminang ginto at isa-isang binuksan ang mga lamina upang makita ng mga lalaki ang mga nakaukit sa mga ito. Pagkatapos ay sinabi ng tinig ng Panginoon sa kanila, "Ang mga laminang ginto ay inihayag sa pamamagitan ng kapangyarihan ng Diyos, at isinalin ang mga ito sa pamamagitan ng kapangyarihan ng Diyos. Ang pagsasalin ng mga ito na nakita ninyo ay tumpak, at inuutusan ko kayong magpatotoo sa nakikita at naririnig ninyo ngayon" (History of the Church 1:55). Pagkatapos ay hinanap ni Joseph Smith si Martin Harris. Natagpuan niyang taimtim na nananalangin si Martin at sinamahan niya itong manalangin. Ang pangitain na nakita nina Joseph, Oliver, at David ay inulit para kay Martin Harris. Isinulat ng Tatlong Saksi ang kanilang patotoo tungkol sa kanilang karanasan (tingnan sa "Ang Patotoo ng Tatlong Saksi"). Nakita ng Walong Saksi ang mga Lamina Pagkaraan ng ilang araw, inanyayahan ni Joseph Smith ang walong kalalakihan, kasama ang kanyang ama at dalawa sa kanyang kapatid na lalaki, upang tingnan ang mga laminang ginto. Sa pagkakataong ito ay walang dumating na anghel. Pinaligiran ng mga kalalakihan si Joseph, at ipinakita niya sa kanila ang mga lamina. Hinawakan ng Walong Saksi ang mga lamina, inilipat ang mga pahina, at hinipo ang mga hindi karaniwang nakaukit sa hindi nakapinid na bahagi. Sumulat din sila ng kanilang patotoo na tunay na mayroong mga laminang ginto. Ang Walong Saksi ay sina Joseph Smith Sr., Hyrum Smith, Samuel H. Smith, Christian Whitmer, Jacob Whitmer, Peter Whitmer Jr., John Whitmer, at Hiram Page (tingnan sa "Ang Patotoo ng Walong Saksi"). Pagkaraan ay humawak ng mahahalagang katungkulan sa Simbahan ang lahat ng labing-isang saksi. Ang ilan sa kanila ay umalis sa Simbahan, subalit wala ni isa man sa kanila ang nagkaila na nakita nila ang mga laminang ginto. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang-inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ano ang ipinagawa kina Oliver Cowdery, David Whitmer, at Martin Harris upang maging mga saksi sa mga laminang ginto? Ano ang nangyari noong
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman magtungo sina Joseph Smith, Oliver Cowdery, David Whitmer, at Martin Harris sa kakahuyan upang manalangin tungkol sa pagiging mga saksi? Paano ipinakita kina Joseph, Oliver, at David ang mga laminang ginto? Ano ang ginawa ni Joseph Smith upang tulungan si Martin Harris? Bakit sa palagay ninyo pinahintulutan sa wakas si Martin na magkaroon ng katulad na pangitain na nakita ng dalawang saksi? Ano ang lubhang nakapagpahanga sa inyo tungkol sa karanasan ng Tatlong Saksi? Ano ang ipinagawa sa Tatlong Saksi tungkol sa kanilang karanasan? Sino ang nagsabi sa kanila na magpatotoo na tunay ang mga laminang ginto? (Tingnan sa "Ang Patotoo ng Tatlong Saksi.") Bakit sa palagay ninyo nagalak si Joseph Smith na may iba pang mga taong nakakita sa mga laminang ginto? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Paano ipinakita sa Walong Saksi ang mga laminang ginto? Paano naiiba ang karanasan ng Walong Saksi sa karanasan ng Tatlong Saksi? Bakit mahalagang makita ng mga saksi ang mga laminang ginto? (Ether 5:4; 2 Nephi 27:12-14.) Paano nagiging isang pagpapala sa atin ngayon ang mga patotoo ng mga saksi? Paano kayo maaaring maging saksi ng Aklat ni Mormon? (Pag-aralan ito, manalangin upang malaman na ito ay totoo, ipamuhay ang mga aral nito, at sabihin sa ibang tao ang tungkol dito.) Ilan sa inyo ang nagbabasa ng Aklat ni Mormon nang mag-isa o kasama ng inyong pamilya sa inyong tahanan? Paano kayo maaaring pagpalain at ang inyong pamilya ng pagbabasa ng Aklat ni Mormon? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipaliwanag na isinulat ng ina ni Joseph Smith ang nangyari nang bumalik si Joseph sa bahay pagkaraang maipakita sa Tatlong Saksi ang mga laminang ginto. Basahin o isalaysay ang sumusunod na ulat sa mga bata: "Nasa pagitan ng alas tres at alas kuwatro ng hapon nang bumalik sila [si Joseph at ang Tatlong Saksi] sa bahay. Sina Gng. Whitmer, G. Smith at ako ay nakaupo sa isang silid noong oras na iyon. Pagpasok niya ay bigla siyang tumabi sa akin at ibinulalas na, 'Tatay, nanay, hindi ninyo alam kung gaano ako kasaya ngayon: pinayagan na ng Panginoon na maipakita ang mga lamina sa tatlong iba pang tao bukod sa akin. . . . Magpapatotoo sila sa katotohanan ng sinabi ko . . . nadarama ko na para bang naibsan ako ng isang pasanin na halos lubhang napakabigat para aking pasanin'" (Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, inedit ni Preston Nibley [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958], p. 152). Bakit lubhang naibsan si Joseph ngayong nakita na ng iba ang mga laminang ginto? 2. Pag-isipin ng mga paraan ang mga bata kung paano sila maaaring maging mga saksi sa Aklat ni Mormon at sa mga turo nito. Isulat ang kanilang mga sagot sa pisara. Ipasadula sa mga bata kung ano ang magagawa nila upang maging mga saksi sa mga tiyak na pagkakataon, tulad ng kapag may nagtatanong sa kanila kung ano ang pinaniniwalaan ng kanilang simbahan o kung ano ang isinasaad ng Aklat ni Mormon. 53 Aralin 9
54 3. Ituro na ang mga saksi ay hindi basta lamang pinili kundi mga taong tumulong sa iba't ibang paraan upang mailabas ang Aklat ni Mormon. Ilahad ang mga sumusunod na impormasyon tungkol sa Tatlong Saksi (o paunang mag-atas ng tatlong bata upang magbigay ng impormasyon): Martin Harris Noong si Joseph Smith ay dumaranas ng pag-uusig sa New York, binigyan siya ni Martin Harris ng limampung dolyar upang tulungan siyang makalipat sa Harmony, Pennsylvania. Isinangla rin ni Martin ang kanyang sakahan upang magkaroon ng sapat na salapi upang mailimbag ang Aklat ni Mormon. Kinailangang ibenta sa subasta ang bahagi ng kanyang sakahan upang bayaran ang halaga ng pagpapalimbag ng Aklat ni Mormon. Sandali siyang gumanap bilang tagasulat ni Joseph. (Tingnan sa Church History in the Fulness of Times [manwal ng Church Educational System (32502), 1993], p. 45-46, 62-65.) Oliver Cowdery Si Oliver Cowdery ay isang guro na nakarinig tungkol sa pangitain ni Joseph Smith at tungkol sa mga laminang ginto habang naninirahan siya sa pamilyang Smith. Nanalangin siya upang malaman kung ang mga bagay na narinig niya ay totoo, at nakatanggap siya ng sagot na si Joseph ay nagsasabi ng katotohanan. Nagtungo siya sa Harmony, Pennsylvania upang makipagkita kay Joseph, at siya ay naging tagasulat ni Joseph. Tumulong din si Oliver sa paglilimbag ng Aklat ni Mormon, na siya mismong nag-ayos sa pamamagitan ng kamay ng ilan sa mga kailangang gawin sa paglilimbag. (Tingnan sa Church History in the Fulness of Times, p. 52-53, 64.) David Whitmer Si David Whitmer ay nakatanggap ng sulat mula sa kanyang kaibigang si Oliver Cowdery tungkol kay Joseph Smith at sa pagsasalin ng mga laminang ginto. Nagpadala ng ilang taludtod ng pagsasalin si Oliver at nagpatotoo tungkol sa mga tala, at ibinahagi ni David ang mga liham na ito sa kanyang pamilya. Nang lumala ang pag-uusig sa Harmony, hiniling ni Oliver kay David na patuluyin si Joseph Smith sa kanyang tahanan upang tapusin ang pagsasalin. Nakaranas ng mga himala si David sa kanyang paghahanda na pumunta sa Harmony upang sunduin si Joseph. (Tingnan sa Church History in the Fulness of Times, p. 56-57.) 4. Isalaysay ang sumusunod na kuwento sa sarili mong mga salita: Pansamantalang nanirahan sina Joseph, Emma Smith, at Oliver Cowdery sa tahanan nina Peter at Mary Whitmer, mga magulang ni David Whitmer, noong isinasalin ang Aklat ni Mormon. Ang karamihan sa mga karagdagang gawain sa pag-aasikaso sa mga panauhing ito ay naatang kay Mary Whitmer, subalit hindi siya kailanman nagreklamo. Isang araw, habang papunta siya sa kamalig upang gatasan ang mga baka, nakatagpo niya ang isang mabait na matandang lalaki, na sa katunayan ay si anghel Moronias, na taglay ang mga lamina noong panahong iyon. Sinabi ni Moronias sa kanya, "Lubha kang naging matapat at masigasig sa iyong mga gawain, subalit ikaw ay pagod na dahil sa dagdag mong gawain; tama lamang kung gayon na dapat kang makatanggap ng patotoo upang mapalakas ang iyong pananampalataya." Pagkatapos ay ipinakita niya sa kanya ang mga laminang ginto. Pinalakas ng karanasang ito ang buong pamilyang Whitmer. (Tingnan sa "Report of Elders
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Orson Pratt and Joseph F. Smith," Millennial Star, 9 Dis. 1878, p. 772-73; tingnan din sa Church History in the Fulness of Times [manwal ng Church Educational System (32502), 1993], p. 57-58.) 5. Panoorin bago magklase at pumili ng bahagi sa pagtatanghal na "Ang Tatlong Saksi" (30 minuto) mula sa videocassette na A Voice from the Dust (53144) upang ipalabas sa mga bata. (Maaari mong naising makipag- ugnayan sa panguluhan ng Primarya at sa ibang mga guro na sama-samang panoorin ng lahat ng batang walong taon hanggang labing isang taong gulang ang piniling-bahagi ng video na ito.) Magpatotoo na ang Aklat ni Mormon ay totoo. Magpasalamat na maaari kang maging saksi sa katotohanan ng Aklat ni Mormon at sa Tagapagligtas na si Jesucristo. Himukin ang mga bata na magpatotoo sa kanilang pamilya tungkol sa Aklat ni Mormon. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 17:1-4; "Ang Patotoo ng Tatlong Saksi"; at "Ang Patotoo ng Walong Saksi" sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 9 55
Aralin 10 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 56 Inilathala ang Aklat ni Mormon Tulungan ang mga bata na magpasalamat na maaari nilang basahin at pag- aralan ang Aklat ni Mormon. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; ang pambungad sa Aklat ni Mormon; Doktrina at mga Tipan 19:26, 20:1-16; at Moroni 10:4-5. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Isulat sa isang piraso ng papel ang mga titik sa pariralang Ang Aklat ni Mormon: Isa pang Tipan ni Jesucristo at iba pang karagdagang titik na hindi kailangan para mabuo ang parirala. Isulat nang may sapat na laki ang mga titik at lagyan ng sapat na pagitan upang magupit mo ang mga ito. Gupitin nang magkakahiwalay ang mga titik at ilagay ang mga ito sa isang maliit na supot o ibang lalagyan. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan at Aklat ni Mormon para sa bawat bata. b. Larawan 5-19, Paglilimbag ng Aklat ni Mormon. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita ang supot o lalagyan ng mga titik at sabihin sa mga bata kung ano ang dapat na mabuo ng mga titik. Ipaayos sa mga bata ang wastong pagkakasunud-sunod ng mga titik, ipinatatabi ang alinmang mga hindi kailangang titik. (Maaari mong naising isulat ang parirala sa pisara upang makita ito ng mga bata habang inaayos nila ang mga titik.) Habang inaayos ng mga bata ang mga titik, ipaliwanag na noong unang ilathala ang Aklat ni Mormon, ang mga aklat ay inilimbag sa pamamagitan ng isa-isang paglalagay at pagsasaayos ng mga titik na yari sa bakal. Kailangang piliin at ilagay nang isa-isa ng tagalimbag ang bawat titik. Ipaliwanag na ito ay isang napakatagal na paraan, na tulad ng nakikita ng mga bata sa pagsasaayos ng mga titik sa maikling parirala na ibinigay mo sa kanila. Ipaliwanag na higit na matututuhan ng mga bata sa araling ito ang tungkol sa paglalathala ng Aklat ni Mormon. Ituro ang tungkol sa paglalathala ng Aklat ni Mormon, na tulad ng inilalarawan sa Doktrina at mga Tipan 20:1-16, sa pambungad sa Aklat ni Mormon, at sa sumusunod na ulat sa kasaysayan.
Noong malapit nang matapos ang pagsasalin ng mga laminang ginto, nagsimulang maghanap si Joseph Smith ng maglalathala sa pagsasalin bilang aklat. Kinausap niya ang isang tagalimbag sa Palmyra, si Egbert B. Grandin, at ipinatantiya sa kanya ang halaga ng paglilimbag ng aklat. Ayaw ilimbag ni Grandin ang tinawag niyang "gintong Biblia," dahil alam niya na ayaw ng mga tao sa aklat, at natakot siya na baka hindi siya mabayaran. Pumunta sa Rochester, New York si Joseph upang tingnan kung may makikita pa siyang ibang maglilimbag nito. Isang tagalimbag ang tumangging ilimbag ang aklat dahil hindi siya naniniwala sa kuwento ni Joseph kung saan niya nakuha ito; may isang sumang-ayon na ilimbag ito subalit napakataas ng kanyang presyo. Pagkaraan ay bumalik sa Palmyra si Joseph at kinumbinsi si Grandin na ilimbag ang aklat. Pumayag lamang si Grandin matapos na iprenda ni Martin Harris ang kanyang sakahan upang garantiyahan ang halaga ng paglilimbag. Para sa kaligtasan ng manuskrito ng pagsasalin, inutusan ng Panginoon si Joseph Smith na pagawin ng kumpletong kopya ng manuskrito si Oliver Cowdery. Inatasan ni Joseph sina Oliver Cowdery at Hyrum Smith na magbantay sa paglilimbag. Pailan-ilan lamang na pahina ng manuskrito ang dinala sa tagalimbag, at sa loob ng ilang buwan ay madalas na dinalaw nina Oliver at Hyrum ang limbagan. Natuto si Oliver Cowdery tungkol sa paglilimbag sa panahon ng mga pagdalaw na ito at siya mismo ang nag-ayos sa ilan sa mga titik na nasa aklat. Ang orihinal na manuskrito ay walang mga talataan o bantas, kaya dinagdagan ito ng mga bantas at talataan ni John H. Gilbert, ang taga-ayos ng titik ni Grandin. Ang inilathalang aklat ay tinawag na Aklat ni Mormon dahil ang propetang si Mormon ang sumulat o nagsaayos ng karamihan sa mga sinaunang tala. Nagpulong ang mga tao sa Palmyra na sumasalungat sa Aklat ni Mormon at nagpasiya na hindi bibilhin ang aklat kapag ito ay inilathala. Muling nag-alala si Grandin na baka hindi siya mabayaran. Natakot si Martin Harris na baka maremata ang kanyang sakahan, at nag-isip kung ano ang dapat niyang gawin. Nagtanong sa Panginoon si Joseph Smith, at sinabi ng Panginoon kay Martin na huwag "pagnasaan" ang sarili niyang ari-arian kundi "malaya itong ibahagi" upang mabayaran ang halaga ng paglilimbag ng Aklat ni Mormon (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 19:26). Pagkaraan ay ipinagbili ni Martin Harris ang 61.13 na ektarya ng kanyang sakahan upang bayaran si Grandin sa paglalathala ng Aklat ni Mormon. Ipakita ang larawan ng paglilimbag ng Aklat ni Mormon. Ituro ang mga papel na inilimbag at nakasalansan, na handa nang pagsamahin upang maging aklat. Ipaliwanag na ilang pahina ang iniayos ang pagkakasunud-sunod ng mga titik, isa-isa, at pagkatapos ay inilimbag sa isang malaking papel (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3). Gumawa ng isang kopya ng pahina ang tagalimbag at tiningnan kung may mga mali ito. Nang malaman na tama ang nasa papel, limang libong kopya ang inilimbag. Paulit-ulit ang paraang ito hanggang limang libong kopya ng buong Aklat ni Mormon ang nailimbag. Pagkatapos ay ipinadala ang mga nailimbag na pahina sa gawaan ng aklat, kung saan ang mga ito ay itinupi, ginupit, at pinagsama-sama para maging aklat. Ang unang limang libong kopya ng buong Aklat ni Mormon ay natapos noong tagsibol ng 1830 at nagkahalaga ng $3,000 ang paglilimbag. Sinikap nang husto ni Satanas na pigilin ang pagsasalin at paglalathala ng Aklat ni Mormon, subalit siya ay di-nagtagumpay. 57
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 58 Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Sino ang nagsalin ng Aklat ni Mormon? (Doktrina at mga Tipan 20:2, 8.) Ano ang nilalaman ng Aklat ni Mormon? (Doktrina at mga Tipan 20:9.) Paano pagpapalain ng pagbabasa at pag-aaral ng Aklat ni Mormon ang ating buhay? (Doktrina at mga Tipan 20:9-12.) Ano ang natututuhan natin sa bahagi 20 tungkol sa pagmamalasakit ng Panginoon sa atin "sa panahon at salinlahing ito"? (Doktrina at mga Tipan 20:11.) Ano ang pinatototohanan ng Aklat ni Mormon sa atin? (Ito ay isa pang tipan [o saksi] ni Jesucristo; tingnan sa pahina ng pamagat ng Aklat ni Mormon.) Paano kayo maaaring maging saksi ni Jesucristo? Ano ang maaari ninyong gawin upang ipakita sa iba na naniniwala kayo kay Jesucristo? Ano ang ipinangangako sa mga tumatanggap ng Aklat ni Mormon nang may pananampalataya? (Doktrina at mga Tipan 20:14.) Ipaliwanag na ang buhay na walang hanggan ay ang buhay na kasama ang Ama sa Langit at si Jesucristo. Ano ang nangyayari sa mga tumatanggi sa Aklat ni Mormon? (Doktrina at mga Tipan 20:15.) Paano kayo magkakaroon ng patotoo sa katotohanan ng Aklat ni Mormon? (Moroni 10:4-5.) Bakit mahalaga na magkaroon ng pansariling patotoo sa Aklat ni Mormon ang bawat tao? Ano ang nararamdaman ninyo ngayong alam na ninyo na ang Ama sa Langit ang gumawa ng paraan upang mapasaatin ang Aklat ni Mormon? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipabasa sa isang bata ang siping-banggit mula kay Propetang Joseph Smith na matatagpuan sa ikaanim na talataan ng pambungad sa Aklat ni Mormon (na nagsisimula sa Sinabi ko sa mga kapatid). Ano ang isang saligang bato? Gumuhit ng simpleng arko sa pisara (tingnan ang paglalarawan): Saligang bato
paliwanag na ang saligang bato ang pumipigil sa lahat ng batong bumubuo ng arko; kung wala ito ang arko ay babagsak. Bakit sa palagay ninyo tinawag ni Joseph Smith na "saligang bato ng ating relihiyon" ang Aklat ni Mormon? 2. Ipaliwanag na sabik na sabik na basahin ng mga miyembro ng Simbahan ang Aklat ni Mormon noong ito ay mailathala. Isalaysay ang sumusunod na kuwento sa sarili mong mga salita: Noong 1828, si Mary Elizabeth Rollins ay lumipat sa Kirtland, Ohio na kasama ang kanyang pamilya. Pagkaraan ng dalawang taon, noong si Mary Elizabeth ay labindalawang taong gulang, may mga misyonero na dumating sa Kirtland. Si Mary Elizabeth at ang kanyang ina ay sumapi sa Simbahan. Isang araw ay narinig ni Mary Elizabeth na may kopya ng Aklat ni Mormon ang kanyang kapitbahay na si Kapatid na Morley, na siyang namumunong elder sa Kirtland. Ito lang ang nag-iisang kopya sa bayan. Pinuntahan siya ni Mary Elizabeth upang tanungin kung maaari niya itong hiramin upang basahin. Sinabi ni Kapatid na Morley na hindi pa siya nagkaroon ng pagkakataon na mismong mabasa ito. Ilang tao pa lamang ang nakakita nito. Nakiusap si Mary Elizabeth kung maaari niyang hiramin ang aklat kahit na sandali lamang. Pumayag si Kapatid na Morley na ipahiram ito nang magdamag basta isauli lamang niya ito kaagad kinaumagahan. Noong gabing iyon ay nagpuyat ang pamilya ni Mary Elizabeth, na halinhinang nagbasa mula sa aklat. Kinaumagahan ay nagmamadaling bumalik sa tahanan nina Kapatid na Morley si Mary Elizabeth upang isauli ang aklat. Hindi pinaniwalaan ni Kapatid na Morley na nakapagbasa ng ganoon karami si Mary Elizabeth sa loob ng isang gabi, pero ipinakita niya sa kanya kung gaano ang nabasa niya at ng kanyang pamilya. Inilahad niya kay Kapatid na Morley kung paano nagsimula ang aklat at ang kuwento tungkol kay Lehias at sa kanyang pamilya at ang kanilang paglalakbay sa karagatan. Nagulat si Kapatid na Morley dahil napakaraming nabasa at naunawaan ni Mary Elizabeth. Sinabi ni Kapatid na Morley na maaari niyang iuwi ang Aklat ni Mormon at tapusin ang pagbabasa nito; maghihintay na lamang siya na basahin ito pagkatapos ni Mary. Ipinagpatuloy ni Mary Elizabeth at ng kanyang pamilya ang pagbabasa, at noong malapit na silang matapos, dumating sa kanilang bahay si Joseph Smith. Nakita niya ang Aklat ni Mormon at itinanong kung paano ito napunta roon, samantalang ipinadala niya ito kay Kapatid na Morley. Isinalaysay ng tiyuhin ni Mary Elizabeth kay Joseph Smith ang kuwento, at hiniling ni Joseph na makita si Mary Elizabeth. Sinabi ni Mary Elizabeth, "Noong makita ako [ni Joseph] ay tiningnan niya ako nang mabuti. . . . Pagkaraan ng isa o dalawang sandali, lumapit siya at ipinatong ang kanyang mga kamay sa aking ulo at binigyan ako ng dakilang pagbabasbas, ang kauna-unahan kong natanggap, at ibinigay niya sa akin ang aklat na iyon, at sinabi niya na bibigyan niya ng isa pa si Kapatid na Morley" (The Life and Testimony of Mary Lightner [Lungsod ng Salt Lake: Kraut's Pioneer Press], p. 1-4; tingnan din sa The Utah Genealogical and Historical Magazine 17 [Hulyo 1926]: 193-95). 3. Ipatiklop sa walong bahagi ang isang piraso ng papel sa mga bata (tingnan ang paglalarawan). Pagkatapos ay ipaunat sa mga bata ang kanilang mga papel at pasulatin sila ng mga bilang sa bawat bahagi na tulad ng ipinakikita: Aralin 10 59
60 9 8 5 12 11 6 7 10 16 1 4 13 14 3 2 15 Harap Likod Tiyaking isinulat ng mga bata ang 15 sa likod ng 16 at 10 sa likod ng 9. Muling ipatiklop sa mga bata ang kanilang mga papel: una upang magkatapat ang 14 at 15; pagkatapos ay upang magkatapat ang 12 at 13; at sa huli ay upang magkatapat ang 8 at 9. Ang bawat papel ay dapat magmukhang isang maliit na aklat, na nasa harapan ang 1 at nasa likod ang 16. Sa pamamagitan ng gunting o kutsilyong pangpapel, gupitin ang mga nasa itaas at kanang gilid ng mga pahina upang mabuklat ang mga ito na tulad ng isang aklat. Ipabuklat sa mga bata ang pahina upang makita nila na nasa tamang pagkakasunud-sunod ang mga bilang. (Sanaying gawin ang gawaing ito bago magklase upang maipakita mo sa mga bata kung paano gawin ito.) Ipaliwanag sa mga bata na sa ganitong paraan inilimbag ang mga pahina ng Aklat ni Mormon: iniayos ang mga pahina sa tiyak na pagkakasunud-sunod at pagkatapos ay inilimbag sa isang malaking papel. Pagkatapos ay itiniklop ang malaking papel at ginupit ang mga gilid upang ang lahat ng pahina ay nasa tamang pagkakasunud-sunod. Pinagsama-sama ang maraming maliliit na "aklat" na ito upang magawa ang Aklat ni Mormon. May mga aklat pang inililimbag ngayon sa pamamagitan ng paraang ito. 4. Ipagamit sa mga bata ang mga sumusunod na larawan upang isalaysay ang paglabas ng Aklat ni Mormon. Maaari mong sama-samang ipasalaysay sa lahat ng bata ang mga nasa larawan, o maaari mong atasan ang bawat bata na ilarawan ang mga pangyayaring nasa isa sa mga larawan. Larawan 5-8, Nagpapakita si Moroni Kay Joseph Smith sa Kanyang Silid (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 404; 62492 893) Larawan 5-11, Tinatanggap ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 406; 62012 893) Larawan 5-14, Isinasalin ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto Larawan 5-17, Ipinakikita ni Moroni ang mga Laminang Ginto Kina Joseph Smith, Oliver Cowdery, at David Whitmer Larawan 5-18, Tinitingnan ng Walong Saksi ang mga Laminang Ginto Larawan 5-19, Ang Paglilimbag ng Aklat ni Mormon 5. Ipaliwanag na nagbigay ng tatlong dahilan si Pangulong Ezra Taft Benson, ang panglabing-apat na Pangulo ng Simbahan, kung bakit dapat nating pag-aralan ang Aklat ni Mormon: "[Ito] ang saligang bato ng ating relihiyon." (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.)
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya "Isinulat ito para sa ating panahon." "Tinutulungan tayo nito na mapalapit sa Diyos." (Sa Conference Report, Okt. 1986, p. 3-7; o Ensign, Nob. 1986, p. 4-7. Tingnan din ang pambungad sa Aklat ni Mormon at Mormon 8:34-35.) Ipabasa sa isang bata ang sumusunod na pahayag na ginawa ni Pangulong Benson para sa mga bata sa Simbahan: "Nagagalak akong marinig ang pagmamahal ninyo sa Aklat ni Mormon. Mahal ko rin ito, at nais ng Ama sa Langit na patuloy kayong matuto mula sa Aklat ni Mormon araw-araw. Ito ang natatanging kaloob sa inyo ng Ama sa Langit. Sa pamamagitan ng pagsunod sa mga turo nito, matututuhan ninyong gawin ang kalooban ng ating Ama sa Langit" (sa Conference Report, Abr. 1989, p. 103; o Ensign, Mayo 1989, p. 81-82). 6. Tulungan ang mga bata na isaulo ang pangwalong saligan ng pananampalataya o Moroni 10:4-5. 7. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "An Angel Came to Joseph Smith" (Children's Songbook). 8. Ipalabas ang bahagi 3, "The Book of Mormon - A Record for Us," (5:20) mula sa Family Home Evening Videocassette Supplement (53276). Ipahayag ang iyong pasasalamat na sa pamamagitan ng pananampalataya at mga pagsisikap ng Propetang Joseph Smith, ang Aklat ni Mormon ay nailathala upang ating mapag-aralan at mapagkunan ng aral. Magpatotoo na mapapalapit tayo sa Ama sa Langit at kay Jesucristo habang pinag-aaralan natin ang Aklat ni Mormon. Hamunin ang mga bata na basahin at pag-aralan ang Aklat ni Mormon at manalangin upang magkaroon ng pansariling patotoo tungkol sa katotohanan nito. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 20:8-12 at ang pambungad sa Aklat ni Mormon sa kanilang tahanan bilang pagbabalik- aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 10 61
Aralin 11 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 62 Itinatag ang Ipinanumbalik na Simbahan ni Jesucristo Palakasin ang patotoo ng bawat bata na ang tunay na simbahan ay ipinanumbalik sa lupa sa pamamagitan ng paghahayag. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito at Doktrina at mga Tipan 20:1-4, 37, 71-79 at 21:1-5. Pagkatapos ay pag- aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 68:27 at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), mga kabanata 16 at 17. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Larawan 5-6, Ang Unang Pangitain (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 403; 62470 893); larawan 5-8, Nagpapakita si Moroni kay Joseph Smith sa Kanyang Silid (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 404; 62492 893); larawan 5-11, Tinatanggap ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 406; 62012 893); larawan 5-14, Isinasalin ni Joseph Smith ang mga Laminang Ginto; larawan 5-15, Ipinagkakaloob ni Juan Bautista ang Pagkasaserdoteng Aaron (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 407; 62013 893); larawan 5-16, Pagpapanumbalik ng Pagkasaserdoteng Melquisedec (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 408; 62371 893); larawan 5-20, Ang Pagtatatag ng Simbahan. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Pagbalik-aralan ang mga pangyayari sa buhay ni Joseph Smith na humantong sa pagpapanumbalik ng tunay na simbahan sa lupa sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga larawan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda" (lahat maliban sa larawan ng pagtatatag ng Simbahan) at pagpapahintulot sa mga bata na sabihin ang mga pangyayaring inilalarawan. Bakit naganap ang lahat ng pangyayaring ito sa buhay ni Joseph Smith? Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na siping-banggit: "Ang araw na ito ng pagtatatag ay . . . ang pagtatapos ni Joseph sa sampung taong kahanga-hangang pag-aaral. . . . Ang lahat ng [pangyayaring] ito ay
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa pauna sa makasaysayang Abril 6" (Gordon B. Hinckley, "150 - Year Drama: A Personal View of Our History," Ensign, Abril 1980, p. 11-12). Tulungan ang mga bata na maunawaan na inihanda ng mga pangyayaring ito si Joseph Smith para sa kanyang pinakamahalagang gawain, ang pagtulong sa Panginoon na ipanumbalik ang simbahan ni Jesucristo sa lupa. Ituro sa mga bata ang pagtatatag ng Simbahan at ang mga tagubiling ibinigay kay Propetang Joseph Smith, na tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan at ang mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda." Ipakita ang larawan ng pagtatatag ng Simbahan sa angkop na pagkakataon. Tinanggap nina Joseph Smith at Oliver Cowdery ang mga Pagkasaserdoteng Aaron at Melquisedec mula kay Juan Bautista at kina Pedro, Santiago, at Juan noong 1829. Ibinigay noong panahong ito kay Joseph ang awtoridad na itatag at pamunuan ang Simbahan. Tumanggap ng dalawang mahahalagang paghahayag si Joseph Smith noong Abril 1830 tungkol sa kung paano dapat itatag ang Simbahan. Sinabi ng mga paghahayag na ito, na nakalathala ngayon bilang Doktrina at mga Tipan 20 at 21, kay Joseph na itatag ang Simbahan tulad ng pagkakatatag ni Jesucristo ng kanyang simbahan noong siya ay namuhay sa lupa. Inihayag ng Panginoon sa Propeta ang mismong araw kung kailan dapat itatag ang Simbahan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 20, bahagi ng pamagat at talata 1). Nagdaos ng pulong para sa pagtatatag noong Martes, ika-6 ng Abril 1830, sa tahanan nina Peter Whitmer Sr. sa Fayette, New York. Mga animnapu katao ang dumalo sa pagpupulong na ito, na pinangasiwaan ni Joseph Smith. Hiniling ng estado ng New York na magkaroon ng anim na opisyal na miyembro ang isang simbahan bago ito maaaring legal na maitatag. Nabinyagan sina Joseph Smith at Oliver Cowdery sa mismong araw nang matanggap nila ang Pagkasaserdoteng Aaron, at pagkaraan ay nabinyagan naman sina Hyrum Smith, Peter Whitmer Jr., Samuel H. Smith, at David Whitmer. Ang mga lalaking ito ang mga unang opisyal na miyembro ng Simbahan. Nakitang lahat ng kalalakihang ito ang mga laminang ginto at nagkaroon ng patotoo na si Joseph Smith ay isang propeta at ang taong pinili ni Jesucristo na magpanumbalik ng kanyang simbahan. Pagkatapos ng isang panalangin, tinanong ni Joseph ang mga tao sa pulong kung tinatanggap nila siya at si Oliver bilang kanilang mga guro at espirituwal na pinuno. Sumang-ayon ang lahat sa pamamagitan ng pagtataas ng kanilang mga kamay (tulad ng ginagawa natin sa Simbahan ngayon kapag sinasang- ayunan natin ang mga tao sa kanilang mga katungkulan). Pagkatapos ay inordenan nina Joseph Smith at Oliver Cowdery ang isa't isa sa katungkulan na elder. Pinangasiwaan nina Joseph at Oliver ang sakramento sa mga tao na nasa pulong, at pagkatapos nito ay pinagtibay nila ang mga nabinyagan na at ipinagkaloob sa kanila ang kaloob na Espiritu Santo. Ngayon ay naipanumbalik at muling naitatag sa lupa ang tunay na Simbahan ni Jesucristo. Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ang ipinanumbalik na simbahan ni Jesucristo at nagtuturo ng gayon ding ebanghelyo na itinuro ni Jesus noong siya ay namuhay sa lupa (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang 63
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 64 pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Kailan itinatag ang Simbahan? (Doktrina at mga Tipan 21:3.) Sa anong katungkulan tinawag si Joseph sa Simbahan? (Doktrina at mga Tipan 20:2; 21:1.) Sa anong katungkulan tinawag si Oliver Cowdery? (Doktrina at mga Tipan 20:3.) Sino ang nagbigay kina Joseph at Oliver ng mga katungkulang ito? (Doktrina at mga Tipan 20:4.) Sino ang tumatawag sa mga kalalakihan upang maging mga apostol at propeta ngayon? (Si Jesucristo.) Sino ang dapat binyagan? (Doktrina at mga Tipan 20:37, 71.) Ano ang kahulugan ng magkaroon ng pananagutan? Ano ang gulang ng may pananagutan? (Doktrina at mga Tipan 68:27.) Paano tayo dapat mabinyagan? (Doktrina at mga Tipan 20:72-74.) Kailan tayo dapat tumanggap ng sakramento? (Doktrina at mga Tipan 20:75.) Bakit tayo tumatanggap ng sakramento? Ano ang itinuro sa mga naunang miyembro ng Simbahan tungkol kay Propetang Joseph Smith? (Doktrina at mga Tipan 21:4-5.) Sino ang nagsasabi sa atin kung ano ang nais ipagawa sa atin ni Jesucristo ngayon? (Ang buhay na propeta.) Saan natin maririnig o mababasa ang mga turo ng buhay na propeta? Bakit dapat nating malaman kung ano ang itinuturo sa atin ngayon ng buhay na propeta? Bakit mahalaga na Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ay maging katulad din sa simbahang itinatag ni Jesucristo noong namuhay siya sa lupa? Bakit kailangan natin ngayon ang simbahan ni Jesucristo sa lupa? Anong mga pagpapala ang tinatanggap ninyo sa pagiging miyembro ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Bigyan ang bawat bata ng kopya ng maikling pagsusulit na matatagpuan sa hulihan ng aralin (kung hindi maaaring gumawa ng mga kopya, isulat ang maikling pagsusulit sa pisara). Pasagutan sa mga bata ang pagsusulit sa simula ng aralin upang malaman kung ano na ang nalalaman nila tungkol sa pagtatatag ng Simbahan, o pasagutan sa kanila ito sa pagtatapos ng aralin bilang pagbabalik-aral. 2. Ipaliwanag na sinabi ni Jesucristo kay Joseph Smith ang mismong paraan kung paano dapat itatag ang Simbahan. Sinabi rin niya kay Joseph kung ano ang dapat na maging pangalan ng Simbahan (bagamat ang paghahayag na ito ay dumating noong 1838, walong taon matapos na maitatag ang Simbahan). Ano ang sinabi ni Jesucristo kay Joseph Smith na dapat na maging pangalan ng Simbahan? Pasundan sa mga bata ang Doktrina at mga Tipan habang binabasa nang malakas ng isang bata ang Doktrina at mga Tipan 115:4. Ipaliwanag na ang ibig sabihin ng pangalan ng Simbahan ay ipinanumbalik sa lupa ang simbahan ni Jesucristo sa panahon natin, ang mga huling araw.
3. Hatiin sa dalawang pangkat ang klase. Bigyan ang bawat pangkat ng isa sa mga sumusunod na palatandaan: Ang simbahan ni Jesucristo noong siya ay nasa lupa Ang ipinanumbalik na simbahan ni Jesucristo - Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw Ibigay ang mga sanggunian sa Biblia na nakalista sa ibaba sa grupong itinalagang, "Ang simbahan ni Jesucristo noong siya ay nasa lupa" at ibigay ang mga sanggunian sa Doktrina at mga Tipan na nakalista sa ibaba sa grupong itinalagang, "Ang ipinanumbalik na simbahan ni Jesucristo." Mateo 3:13, 16 / Doktrina at mga Tipan 20:72-74 (pagbibinyag sa pamamagitan ng paglulubog mula sa kamay ng taong may awtoridad) Mga Taga Efeso 2:19-20 / Doktrina at mga Tipan 21:1 (mga buhay na apostol at propeta) Amos 3:7 / Doktrina at mga Tipan 21:5 (pangkasalukuyang paghahayag) Lucas 22:19-20 / Doktrina at mga Tipan 20:75 (sakramento) Ipabasa nang malakas sa bawat bata ang isa sa mga banal na kasulatan na itinakda sa kanyang pangkat. Talakaying kasama ng mga bata kung ano ang sinasabi ng mga sangguniang ito tungkol sa simbahan ni Jesucristo. Tulungan ang mga bata na maunawaan na Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ay itinatag sa paraan na katulad ng pagkakatatag ng simbahan ni Jesucristo noong siya ay nasa lupa. 4. Tulungan ang mga bata na maunawaan na upang magkaroon ng patotoo tungkol kay Jesucristo at sa kanyang ipinanumbalik na simbahan, kailangan nilang maniwala na - Si Jesucristo ay Anak ng Ama sa Langit at ating Tagapagligtas. Si Joseph Smith ay ang propeta ng Diyos na ginamit na instrumento upang ipanumbalik ang ebanghelyo. Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ang tunay na simbahan ni Jesucristo. Pinamumunuan tayo ngayon ng isang buhay na propeta ng Diyos. Tulungan ang mga bata na maunawaan na sa pamamagitan ng pag-aaral at panalangin ay maaari silang magkaroon ng patotoo na ang mga bagay na ito ay totoo. Tulungan silang mag-isip ng mga paraan kung paano sila magkakaroon o paano nila mapalalakas ang kanilang mga patotoo tungkol sa mga mahalagang alituntuning ito. 5. Ipaalala sa mga bata na mahalagang bahagi ng simbahan ni Jesucristo ang mga buhay na apostol. Ipahanap sa mga bata ang Mateo 10:2-4 at ipabasa ang mga pangalan ng orihinal na Labindalawang Apostol ni Jesus. Pagkatapos ay ipakita ang mga larawan ng kasalukuyang Labindalawang Apostol (mula Aralin 11 65
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 66 sa aklatan ng bahay-pulungan o mga magasin ng Simbahan) at ituro sa mga bata ang kanilang mga pangalan. 6. Tulungan ang mga bata na isaulo ang ikaanim na saligan ng pananampalataya. Ituro na nasa Simbahan ngayon ang lahat ng katungkulang binanggit sa saligan ng pananampalatayang ito, bagamat gumagamit tayo ng ibang pangalan sa ilan sa mga ito (mga obispo sa halip na mga pastor at mga patriyarka sa halip na mga ebanghelista). 7. Ipaawit o ipabigkas sa mga bata ang mga salita sa "Ang Simbahan ni Jesucristo" (Aklat ng mga Awit Pambata). Habang umaawit ang mga bata, anyayahan silang makinig ng dalawang bagay na alam nila at limang bagay na gagawin nila bilang mga miyembro ng Simbahan. Isulat ang mga bagay na ito sa pisara; pagkatapos ay muling ipaawit ito sa mga bata. Magpatotoo na si Joseph Smith ang propeta na nagpanumbalik ng simbahan ni Jesucristo sa lupa. Magpasalamat sa maraming pagpapala na idinudulot ng Simbahan sa iyong buhay. Pahintulutan ang mga bata na magbahagi ng mga paraan kung paano pinagpapala ng Simbahan ang kanilang buhay. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 20:1-4 at 21:1-5 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Ang Pagtatatag ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw Kailan itinatag ang Simbahan? 1. ika-12 ng Hunyo 1828 2. ika-6 ng Abril 1830 3. ika-13 ng Setyembre 1944 Saang Estado ng Estados Unidos itinatag ang Simbahan? 1. Missouri 2. Ohio 3. New York Ilang miyembro ang kinailangan ng Simbahan upang maging legal ang pagtatatag nito? 1. 6 2. 60 3. 600 Magsulat ng tatlong paraan ng pagkakatulad ng ipinanumbalik na Simbahan sa itinatag na simbahan ni Jesucristo noong siya ay nasa lupa. 1. 2. 3.
Aralin 12 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 68 Ipinanumbalik ang Mahahalagang Ordenansa Tulungan ang mga bata na makadama ng pasasalamat sa pribilehiyong mabinyagan, mapagtibay, at makatanggap ng sakramento. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 20:37, 41, 72-79; 22; 27:1-4 (kabilang ang mga pamagat ng bahagi); 2 Nephi 31:17-21; at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag- aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 58:42 at Joseph Smith - Kasaysayan 1:68-74. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Gumawa ng kopya ng larong maze na nasa hulihan ng aralin para sa bawat bata. Kung hindi maaaring gumawa ng kopya para sa bawat bata, magdrowing ng malaking kopya ng larong maze sa isang piraso ng papel o sa pisara bago magsimula ang klase. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Aklat ni Mormon at Mahalagang Perlas. c. Isang lapis para sa bawat bata. d. Mapa ng Pook ng New York - Ohio, na matatagpuan sa hulihan ng aralin 1. Paalala sa guro: Habang tinatalakay ninyo ang pagbibinyag at pagpapatibay, maging sensitibo sa mga damdamin ng sinuman sa mga bata sa iyong klase na hindi pa nabibinyagan at napagtitibay. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Bigyan ang bawat bata ng lapis at kopya ng larong maze na matatagpuan sa hulihan ng aralin. Ipahanap at pamarkahan sa mga bata ang daan mula sa may markang "Tarangkahan" hanggang sa may markang "Buhay na Walang Hanggan." (Kung mayroon kang isang malaking kopya ng larong maze, sama- samang ipahanap sa mga bata ang daan.) Ipahambing sa mga bata ang kanilang mga larong maze upang malaman kung natagpuan nilang lahat ang magkatulad na daan. Ituro na iisa lamang ang walang harang na daan. Ang ibang daan ay may harang sa huli.
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Ipaliwanag sa mga bata na ang buhay kung minsan ay parang isang larong maze. Maaari tayong gumawa ng maraming iba't ibang pasiya at sumunod sa maraming iba't ibang daan, subalit isang daan lamang ang aakay sa atin sa buhay na walang hanggan sa piling ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Ang daang ito ay ang ebanghelyo ni Jesucristo. Kung ang walang harang na daan sa larong ito ay sumasagisag sa ebanghelyo, ano sa palagay ninyo ang isinasagisag ng "Tarangkahan"? Basahin o ipabasa nang malakas sa isang bata ang 2 Nephi 31:17. Ipaliwanag na ang pagbibinyag sa simbahan ni Jesucristo ang "tarangkahan" na pagsisimulan natin tungo sa buhay na walang hanggan. Ano ang tinatanggap natin pagkatapos na tayo ay mabinyagan na tumutulong sa atin na gumawa ng mga tamang pagpili at manatili sa daan tungo sa buhay na walang hanggan? (Ang kaloob na Espiritu Santo.) Ano ang ginagawa natin linggu-linggo na tumutulong sa ating alalahanin ang mahahalagang ordenansa ng pagbibinyag at pagpapatibay? (Tumatanggap ng sakramento.) Ipaalala sa mga bata na pagkaraan ng Lubusang Pagtalikod, ang ebanghelyo ni Jesucristo ay wala na sa lupa. Wala na rin sa lupa ang pagkasaserdote, kaya walang sinuman ang maaaring mabinyagan nang tama, mapagtibay, o tumanggap ng sakramento. Kailangang maipanumbalik ang ebanghelyo at pagkasaserdote sa mga huling araw. Maikling pagbalik-aralan kung paano ipinanumbalik sa mga huling araw na ito ang pagkasaserdote at ang simbahan ni Jesucristo (tingnan sa mga aralin 8 at 11). Ipaliwanag na noong maipanumbalik ang pagkasaserdote, ang mga lalaking maytaglay nito ay nakapagbinyag, nakapagpatibay, at nakapagbasbas at nakapagbigay ng sakramento. Ito ang kauna-unahang pagkakataon na naisagawa ang mga ordenansang ito sa pamamagitan ng wastong awtoridad mula noong mangyari ang Lubusang Pagtalikod. Ituro sa mga bata ang mga tagubilin ng Panginoon tungkol sa pagbibinyag, pagpapatibay, at sakramento, na tulad ng nakasaad sa mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda." Ituro rin sa kanila ang tungkol sa mga pagnanais ng mga naunang Banal na mabinyagan at mapagtibay, na tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mapa sa mga angkop na pagkakataon. Nakatanggap ng paghahayag si Joseph Smith na nagsasabing kailangang magsisi sa kanilang mga kasalanan, maging mapagpakumbaba, at nakahandang maglingkod kay Jesucristo ang lahat ng taong nais sumapi sa simbahan ni Jesucristo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 20:37). Pagkatapos nito ay maaari na silang mabinyagan sa Simbahan at mapatawad sa kanilang mga kasalanan. Sa pulong kung saan itinatag ang Simbahan, ang mga taong nabinyagan na ay pinagtibay bilang mga miyembro ng Simbahan at binigyan ng kaloob na Espiritu Santo. Tumanggap din ng sakramento ang mga taong nasa pulong. Pagkatapos ng pulong, may mga ibang nabinyagan, kabilang ang ina at ama ng Propeta na sina Lucy Mack Smith at Joseph Smith Sr. Masayang-masayang nabinyagan ang mga magulang ng Propeta, at si Joseph ay napuno rin ng kagalakan. Isinulat ni Lucy Mack Smith na nang umahon ang kanyang asawa sa tubig na pinagbinyagan sa kanya, "Nakatayo sa pampang si Joseph, at nang hawakan niya sa kamay ang kanyang ama, napabulalas siya nang may 69
70 luha ng kagalakan, 'Purihin ang aking Diyos! na nakita kong nabinyagan ang sarili kong ama sa tunay na Simbahan ni Jesucristo!'" (Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 168). Nagsimulang lumago ang Simbahan. Nakinig ang mga tao sa turo nina Joseph Smith, Oliver Cowdery, at ibang mga misyonero, at marami ang nagnais na sumapi sa Simbahan. Ang ilang tao ay nabinyagan na sa ibang simbahan, at nagtaka sila kung bakit kailangang mabinyagang muli. Nagtanong sa Panginoon si Joseph at natanggap niya ang paghahayag na nakatala sa Doktrina at mga Tipan 22. Sa paghahayag na ito, ipinaliwanag ng Panginoon na ang mga taong nabinyagan sa ibang simbahan ay hindi nabinyagan ng taong may wastong awtoridad ng pagkasaserdote, kaya kailangan silang mabinyagang muli ng taong may awtoridad. Dalawang buwan pagkaraang maitatag ang Simbahan, naglakbay sina Joseph at Emma Smith, Oliver Cowdery, at iba pa patungo sa Colesville, New York, dahil maraming tao sa pook na iyon ang nais magpabinyag. Nang dumating sila sa Colesville, gumawa sila ng dike sa sapa upang gumawa ng lawa na pagbibinyagan. Subalit kinagabihan, sinira ng mga kaaway nilang mandurumog ang dike. Ang sumunod na araw ay Linggo, at nagpulong ang mga Banal kung saan nangaral si Oliver Cowdery at ang iba ay nagpahayag ng kanilang mga patotoo tungkol sa pagsisisi, pagbibinyag, at kaloob na Espiritu Santo. Nasa pulong na iyon ang ilan sa mga mandurumog, at pagkatapos ay ininsulto at ginulo nila ang mga Banal. Noong Lunes ng umaga, inayos ng mga miyembro ng Simbahan ang dike at nagdaos ng pagbibinyag para sa asawa ng Propeta na si Emma, at labindalawang iba pa. Nang matapos ang pagbibinyag, nagtipong muli ang mga mandurumog at nagbantang sasaktan ang mga Banal. Nang pumunta sa isang kalapit na bahay ang mga Banal, sinundan sila ng mga mandurumog, subalit pinangalagaan ng Ama sa Langit ang mga Banal at hindi sila nasaktan ng mga mandurumog. May naiplano silang pulong kinagabihan upang pagtibayin ang mga nabinyagan noong araw na iyon, subalit bago nagsimula ang pulong, isang pulis (tagapagpatupad ng batas) ang dumating at inaresto si Joseph Smith dahil sa pagiging isang "magulong tao, . . . na ginugulo ang bansa dahil sa pagtuturo ng Aklat ni Mormon" (History of the Church, 1:88). Alam ng pulis na binabalak na saktan ng mga mandurumog si Joseph, kaya isinakay niya sa bagon si Joseph at tumakas sa mga mandurumog. Habang tumatakas sila, natanggal ang isang gulong ng bagon, at muntik na silang mapaligirang muli ng mga mandurumog. Mabilis nilang pinalitan ang gulong at nagpatuloy sa pag-alis. Dinala ng pulis si Joseph sa ibang bayan. Noong gabing iyon ay natulog ang pulis na may katabing nakakasang baril, sakaling kailanganin niyang pangalagaan si Joseph mula sa mga mandurumog. Kinaumagahan ay nagkaroon ng isang paglilitis, subalit pinawalan si Joseph dahil walang ebidensiya laban sa kanya. Kaagad siyang inarestong muli ng ibang pulis at nilitis sa ibang bayan, subalit muli ay walang ebidensiya, at sa wakas si Joseph Smith ay pinayagang umuwi. Samantala, nanalangin ang mga Banal sa Colesville na maging ligtas at makabalik si Joseph upang mapagtibay sila bilang mga miyembro ng Simbahan. Noong katapusan ng Agosto, bumalik sina Joseph at Oliver Cowdery sa Colesville na kasama ang ilang kalalakihan. Nakasalubong nila sa daan ang
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa isang malaking grupo ng kalalakihang gumagawa sa daan. Ang ilan sa mga lalaking ito ay kaaway ng Propeta, subalit kahit na tinitigan nilang mabuti ang Propeta at ang kanyang mga kaibigan, hindi nakilala ng mga lalaki ang sinuman sa kanila at pinayagan silang dumaan. Dahil sa himalang ito, ligtas na nakarating sa Colesville si Joseph, at ang mga miyembro doon ay napagtibay at nakatanggap ng sakramento. Noong mga unang araw ng Agosto, nagplano ng maliit na pulong si Joseph upang pagtibayin ang kanyang asawa na si Emma, at ang isa pang babae. Noong kumuha ng alak para sa sakramento si Joseph, sinalubong siya ng isang anghel. Sinabi ng anghel sa kanya na huwag bumili ng alak mula sa kanyang mga kaaway (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 27:3). Sinabi rin ng anghel sa kanya na hindi mahalaga kung ano ang kinain o ininom sa sakramento basta naalala ng mga nakikibahagi ang pagbabayad-sala ni Cristo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 27:2). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit tayo binibinyagan? (Para mahugasan ang ating mga kasalanan at upang maging mga miyembro ng simbahan ni Jesucristo; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 20:37.) Ano ang kailangan nating gawin upang maghandang mabinyagan? (Doktrina at mga Tipan 20:37.) Kapag tayo ay tunay na nagsisisi at nabinyagan, ano ang ipinangangako sa atin tungkol sa ating mga kasalanan? (Mapatatawad ang mga ito; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 58:42.) Anong awtoridad, o pagkasaserdote ang kailangan upang makapagsagawa ng mga pagbibinyag? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:69.) Paano tinanggap nina Joseph Smith at Oliver Cowdery ang pagkasaserdoteng ito? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:68-71.) Bakit hindi tinanggap ng Panginoon ang mga pagbibinyag na isinagawa sa ibang simbahan? (Doktrina at mga Tipan 22.) Pagkaraang mabinyagan tayo, paano tayo pinagtitibay? (Doktrina at mga Tipan 20:41.) Anong awtoridad ng pagkasaserdote ang kailangan para sa ordenansang ito? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:70, 72.) Kapag pinagtitibay tayo bilang mga miyembro ng Simbahan, anong kaloob ang tinatanggap natin? Paano tayo kailangang mamuhay upang manatiling karapat-dapat sa kaloob na Espiritu Santo? Bakit sa palagay ninyo nagalak si Joseph Smith noong mabinyagan ang kanyang mga magulang? Bakit kayo nagpapasalamat sa pagkakabinyag ninyo sa tunay na simbahan ni Jesucristo? Paano sinikap hadlangan ng mga kaaway ng Simbahan ang pagbibinyag ng mga Banal sa Colesville? Ano ang pumigil sa mga bagong binyag na Banal na mapagtibay sa araw ring iyon? Paano pinangalagaan mula sa mga mandurumog si Joseph Smith? Bakit sa palagay ninyo nakahanda ang maraming Banal na harapin ang mga panganib upang mabinyagan at mapagtibay? Ano sa palagay ninyo ang nadama nila noong sila ay mabinyagan at mapagtibay? Ano ang nadarama ninyo kapag gumagawa kayo ng tama? Aralin 12 71
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 72 Ano ang sinabi ng anghel kay Joseph Smith tungkol sa kung ano ang dapat nating gamitin para sa sakramento? (Doktrina at mga Tipan 27:2.) Ano ang ginagamit natin ngayon? (Tingnan ang bahagi ng pamagat sa Doktrina at mga Tipan 27.) Ano ang dapat nating alalahanin kapag tumatanggap tayo ng sakramento? (Doktrina at mga Tipan 27:2.) Kapag tumatanggap tayo ng tinapay ng sakramento, ano ang ipinangangako nating gawin? (Doktrina at mga Tipan 20:77.) Kapag tumatanggap tayo ng tubig ng sakramento, ano ang ipinangangako nating gawin? (Doktrina at mga Tipan 20:79.) Ano ang kahulugan ng taglayin natin ang pangalan ni Jesucristo? Ano ang kahulugan ng palaging alalahanin siya? Paano ninyo inaalala si Jesus sa buong linggo? Paano tayo pinaaalalahanan ng pagtanggap ng sakramento sa mga tipang ginawa natin noong tayo ay binyagan? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipabasa nang malakas sa isa o higit pang bata ang Mosiah 18:8-10, at ipabasa nang malakas sa isa pang bata ang Doktrina at mga Tipan 20:37. Isulat sa pisara: Ipinangangako natin sa pagbibinyag na: Paglilingkuran natin ang iba. Susundin natin ang mga kautusan. Tatayo tayo bilang mga saksi ng Diyos sa lahat ng oras. Tataglayin natin ang pangalan ni Jesucristo. Maikling talakayin kung ano ang kahulugan ng bawat tipan (pangako). Ipabasa sa dalawang iba pang bata ang mga panalangin sa sakramento mula sa Doktrina at mga Tipan 20:77, 79. Hilingan ang mga bata na makinig sa mga panalangin at itaas ang kanilang mga kamay sa tuwing may maririnig silang tipang binabanggit na tulad ng ginagawa natin sa pagbibinyag. Talakayin kung paano tayo tinutulungan ng pakikinig sa himno at mga panalangin sa sakramento na alalahanin ang mga pangakong ginawa natin noong tayo ay binyagan. 2. Tulungan ang mga bata na maunawaan ang kahalagahan ng patuloy na pagsunod sa mga kautusan pagkatapos ng pagbibinyag (tingnan sa 2 Nephi 31:17-20). Bago magklase, isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang mga pangungusap na nagpapahiwatig ng mga paraan kung paano tayo maaaring manatili sa makipot at makitid na landas pagkaraan ng pagbibinyag (tulad ng pananalangin, pagbabasa ng mga banal na kasulatan, pagbabayad ng ikapu, at pagsunod sa mga magulang) at ang mga paraan kung paano tayo malalayo sa landas (tulad ng pakikipag-away sa mga kapatid, pagsisinungaling, o paglabag sa Salita ng Karunungan).
Ipaliwanag sa mga bata na ang ebanghelyo ni Jesucristo ay tinutukoy kung minsan na "makipot at makitid na landas" (tingnan sa 2 Nefias 31:18). Maglagay ng mahabang tali, lubid, o teyp sa sahig na sasagisag sa makipot at makitid na landas. Humiling ng magkukusang tatayo sa isang dulo ng tali, lubid, o teyp na inilagay mo sa sahig. Bigyan ang bawat bata sa klase ng isa o higit pang pangungusap na ginawa mo. Habang isa-isang binabasa nang malakas ng mga bata ang mga pangungusap, pagpasiyahin ang batang nasa landas kung pinananatili siya sa landas na makipot at makitid ng pangungusap. Kung pinananatili siya, pahakbangin ang bata ng isang maliit na pasulong na hakbang sa landas. Kung hindi, pahakbangin ang bata ng isang hakbang palayo sa landas. Kapag may binasang isa pang positibong pangungusap, pabalikin sa landas ang bata. Magpatuloy hanggang sa marating ng bata ang kabilang dulo ng tali o teyp. Ipaalala sa mga bata na ang pagsunod sa mga kautusan at paggawa ng nais ipagawa sa atin ni Jesucristo ay tutulong sa ating maghanda upang makapanirahan nang walang hanggan sa piling niya at ng Ama sa Langit. Maaari mong naising bigyan ng lapis at papel ang mga bata at pasulatin sila ng isa o dalawang bagay na gagawin nila sa linggong ito upang matulungan silang manatili sa makipot at makitid na landas. 3. Habang binabasa ng isang bata ang Doktrina at mga Tipan 20:37, isulat sa pisara ang mga katangian ng isang taong handa nang binyagan. Ang listahan ay maaaring kabilangan ng sumusunod: Mapagpakumbaba May bagbag na puso May nagsisising espiritu Nakahandang taglayin sa kanyang sarili ang pangalan ni Jesucristo Nagsisisi Determinadong paglingkuran ang Panginoon hanggang sa wakas Ipinakikita sa pamamagitan ng gawa na siya ay matapat Talakaying kasama ng mga bata ang mga katangiang ito at kung paano natin patuloy na malilinang ang mga ito pagkatapos na tayo ay mabinyagan. Himukin ang mga bata na basahin at pag-isipan ang Doktrina at mga Tipan 20:37 sa loob ng darating na linggo upang matulungan silang maghandang tumanggap ng sakramento. 4. Ipakita ang larawan na Binibinyagan ni Juan Bautista si Jesus (larawan 208 sa Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo o 62133 sa aklatan ng bahay-pulungan). Saan bininyagan si Jesucristo? Saan kayo bininyagan? Ipaliwanag na maraming tao ngayon ang binibinyagan sa mga pinagbibinyagan na puno ng maligamgam at malinaw na tubig. Subalit maaaring binyagan ang mga tao kahit saang lugar na may sapat na tubig upang lubusang mailubog ang tao. Ngayon, tulad noong unang panahon, ang mga tao ay binibinyagan sa mga sapa, lawa, dagat, tangke ng tubig, at swimming pool. Si Joseph Smith Aralin 12 73
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 74 ay bininyagan sa ilog, at maraming Pangulo ng Simbahan ang bininyagan sa mga sapa, dagat-dagatan, o lawa. Si Howard W. Hunter ay bininyagan sa swimming pool. (Tingnan sa William G. Hartley, "Our Prophets' Outdoor Baptisms," Friend, Mar. 1988, p. 30-31; at "President Howard W. Hunter: The Lord's 'Good and Faithful Servant,'" Ensign, Abr. 1995, p. 9.) Mahalaga ba kung saang lugar binibinyagan ang isang tao? Ano ang mahalaga sa paraan ng pagbibinyag sa isang tao? Ipaalala sa mga bata na saanman binyagan ang isang tao, mahalaga na mabinyagan siya sa pamamagitan ng paglulubog ng taong may wastong awtoridad ng pagkasaserdote. 5. Ipaliwanag na maraming taong nagnanais mabinyagan ang dumaranas ng mga pagsubok. Halimbawa, kung minsan ang mga tao ay walang suporta ng kanilang pamilya o kaibigan. Sa ilang bansa kung saan nagsisimula pa lamang lumago ang Simbahan, maaaring maging mahirap maghanap ng lugar na pagbibinyagan sa mga tao. Ikuwento ang tungkol sa isang taong nagtagumpay sa mga pagsubok upang mabinyagan. Maaari mong naising gamitin ang sumusunod na ulat: Sa Republika ng Kenya, Africa, kinailangang gumawa ng maraming paghahanda ang mga miyembro ng Simbahan upang magdaos ng pagbibinyag. Kumuha sila ng tangke ng tubig mula sa kalapit na bansa. Limang oras silang nagbomba at nag-igib ng tubig mula sa isang poso patungo sa gusali ng simbahan na apat na milya ang layo mula sa poso. Hindi naging sapat ang taas ng tubig upang ganap na mailubog ang taong binibinyagan, kaya sampung tao ang tumayo sa loob ng pinagbibinyagan upang tumaas ang tubig. (Tingnan sa E. Dale LeBaron, "Pioneers in East Africa," Ensign, Okt. 1994, p. 22.) 6. Tulungan ang mga bata na pagbalik-aralan o isaulo ang ikaapat na saligan ng pananampalataya. 7. Tulungan ang mga bata na awitin o bigkasin ang mga salita sa "Pagbibinyag" (Aklat ng mga Awit Pambata) o "Nang Binyagan si Cristo" (Aklat ng mga Awit Pambata). Magpasalamat sa mga ordenansa ng pagbibinyag, pagpapatibay, at sakramento at para sa mga pagpapalang tinatanggap mo dahil sa mga ordenansang ito. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 20:72-79 at 2 Nephi 31:17-21 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Buhay na Walang Hanggan Tarangkahan
Aralin 13 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 76 Ipinangaral ng mga Unang Misyonero ang Ebanghelyo Himukin ang bawat bata na ibahagi ang ebanghelyo at paunlarin ang mga katangiang kailangan upang maging matagumpay na misyonero. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 4, 14, at 133:37; ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; Doktrina at mga Tipan 11:7, 9, 20-22; at Doktrina at mga Tipan 32. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 12. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Gumupit ng dalawampu o tatlumpung maliliit na larawan ng mga tao mula sa mga magasin o pahayagan, o maghanda ng dalawampu o tatlumpung maliliit na piraso ng papel at isa-isa itong sulatan ng pangalan, na ginagamit ang mga pangalan ng mga miyembro ng klase at iba pang karaniwang pangalan. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Larawan 5-1, Ang Propetang Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 401; 62002 893); o 5-2, Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 400; 62449 893); larawan 5-21, Mga Misyonerong Papunta sa Independence, Missouri. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ikalat sa palibot ng silid ang maliliit na larawan ng mga tao o mga papel na may pangalan. Humiling ng magkukusang-loob. Kapag sinabi mong "go," ipatipon sa nagkusang-loob ang mga "tao" (mga larawan o piraso ng papel) hanggang sa abot ng makakaya niya sa loob ng itinakdang oras (mga limang segundo, o hanggang sa matapos ang ibang bata na magbilang nang dahan- dahan hanggang lima. Bilangin kung ilang tao ang natipon ng bata. Tanungin ang mga bata kung mas maraming tao ang matitipon kung may katulong ang bata. Muling ikalat sa palibot ng silid ang mga larawan o papel, at humiling ng pangalawang magkukusang-loob. Patipunin ng mga tao ang mga bata hanggang sa abot ng makakaya nila sa loob ng gayon ding oras. Bilangin kung ilang tao ang natipon ng dalawang bata.
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Ilang tao ang natipon ng isang bata? Ilang tao ang natipon ng dalawang bata? Ilang tao sa palagay ninyo ang matitipon kung sama-samang gumawa ang buong klase? Ipakita ang larawan ni Joseph Smith. Ipaliwanag na pagkaraang mailimbag ang Aklat ni Mormon at maitatag ang Simbahan, nais ng Ama sa Langit at ni Jesucristo na marinig ng lahat ng tao ang ebanghelyo at magkaroon ng pagkakataon na maging miyembro ng Simbahan. Tulungan ang mga bata na hanapin ang Doktrina at mga Tipan 133:37, at ipabasa nang malakas sa isang bata ang talata. Ipaliwanag na ang talatang ito ay bahagi ng isang paghahayag na ibinigay kay Joseph Smith noong 1831, isang taon pagkaraang maitatag ang Simbahan. Kanino kailangang maipangaral ang ebanghelyo? Ilang taon sa palagay ninyo ang kakailanganin ng isang tao upang maipangaral ang ebanghelyo sa lahat ng tao sa lupa? Ipaliwanag na alam ni Joseph Smith na imposibleng maituro niyang nag-iisa sa lahat ng tao ang ebanghelyo. Kinailangan niya ang iba upang tulungan siya. Tulad sa dalawang bata na nakatipon ng mas maraming larawan (o mga piraso ng papel) kaysa sa isang bata, mas maraming matuturuang tao ang mas maraming miyembro ng Simbahan na gumagawa upang ibahagi ang ebanghelyo kaysa sa matuturuang mag-isa ni Joseph. Ipaliwanag na tumatawag ng mga misyonero ang Panginoon upang tumulong na ipangaral ang ebanghelyo. Ituro sa mga bata ang mga katangian at pananagutan ng mga misyonero, na tulad ng inilalarawan sa Doktrina at mga Tipan 4 at 14. Ipaliwanag na bagamat ang mga paghahayag sa mga bahaging ito ay naunang ibinigay sa mga partikular na tao (kay Joseph Smith Sr. at David Whitmer, ayon sa pagkakasunud-sunod), ang impormasyong nakasaad sa mga ito ay nauukol sa sinumang nais na magbahagi ng ebanghelyo at tumulong itayo ang kaharian ng Ama sa Langit. Pagkatapos ay ituro sa mga bata ang tungkol sa mga karanasan ng ilan sa mga naunang misyonero ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw, na tulad ng inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Samuel Smith, ang Unang Misyonero Si Samuel Smith ay isa sa mga nakababatang kapatid na lalaki ni Joseph Smith. Siya ang unang taong bininyagan pagkatapos nina Joseph Smith at Oliver Cowdery at isa sa anim na orihinal na miyembro ng Simbahan. Isa rin siya sa Walong Saksi. Pagkatatag na pagkatatag ng Simbahan, si Samuel Smith ang naging unang misyonerong naglakbay. Si Samuel na dalawampu't dalawang taong gulang ay nagdala ng ilang kopya ng Aklat ni Mormon at nagsimulang maglakad upang ipangaral ang ebanghelyo. Dalawampu't limang milya ang nilakad niya sa unang araw at huminto sa maraming bahay upang ituro sa mga tao ang tungkol sa Simbahan. Subalit hindi siya pinakitunguhan nang maganda ng mga tao at hindi nakinig sa kanya. Kinagabihan ay huminto siya sa isang bahay-panuluyan at sinubukang ipagbili ang aklat sa namamahala. Nang marinig ng lalaki na ang Aklat ni Mormon ay isinalin mula sa mga laminang ginto, sumigaw siya ng, "Sinungaling! Lumayas ka sa bahay ko" (sinipi sa Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 169). 77
78 Malungkot at nanghihina ang loob, natulog sa ilalim ng isang puno si Samuel noong gabing iyon. Kinabukasan, pumunta si Samuel sa bahay ni John P. Greene, isang ministro sa ibang simbahan. Ayaw bumili ng aklat ni G. Greene, subalit sinabi niyang hahanap siya ng gustong bumili nito. Pagkaraan ng ilang linggo ay bumalik si Samuel sa bahay ni G. Greene at nalamang walang naipagbiling mga aklat. Subalit sinabi ng Espiritu sa kanya na bigyan niya ng aklat si Rhoda Greene, ang asawa ni John, at hilingan siya na manalangin upang malaman kung ang aklat ay totoo. Binasa nina G. at Gng. Greene ang Aklat ni Mormon at sila ay nagbalik-loob. Bago pa ito ay nakapagbenta si Samuel ng aklat sa kapatid na lalaki ni Rhoda na si Phineas Young. Binasa niya at pinaniwalaan niya ito, at ibinigay niya ang kanyang kopya sa kanyang nakababatang kapatid na lalaki na si Brigham Young, na nagbasa rin nito at naniwala. Pagkatapos ay ipinasa sa iba ni Brigham Young ang aklat, at sa huli ay napunta kay Heber C. Kimball. Sa loob ng dalawang taon, ang mga taong ito at ang kanilang pamilya ay naging mga miyembrong lahat ng Simbahan. Salamat sa Aklat ni Mormon at sa mga pagsisikap sa pagmimisyon ni Samuel Smith (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4). Pagkaraan, ang mga lalaking ito ay naging mga pinuno sa Simbahan. Nakilala ni Hyrum Smith si Parley P. Pratt Ang Doktrina at mga Tipan 11 ay naglalaman ng paghahayag na ibinigay kay Hyrum Smith sa pamamagitan ng kanyang kapatid na si Joseph Smith. Sa paghahayag na ito, inutusan si Hyrum na maghangad ng karunungan, turuan ang mga tao na magsisi, at mag-aral ng ebanghelyo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 11:7, 9, 20-22). Isang gabi habang pinapastol pauwi ni Hyrum Smith ang kanyang mga baka, isang dayuhan ang lumapit sa kanya at nagtanong kung saan niya maaaring makita si Joseph Smith, ang tagasalin ng Aklat ni Mormon. Sinabi ni Hyrum sa lalaki na mga isang daang milya ang layo ng tinitirahan ni Joseph subalit siya ay kapatid nito. Pinapasok niya ang lalaki. Ang pangalan ng lalaki ay Parley P. Pratt, at isa siyang mangangaral ng ibang simbahan. Sinabi niya kay Hyrum na may nakuha siyang kopya ng Aklat ni Mormon at magdamag niyang binasa ito. Nabasa ni Parley ang buong Aklat ni Mormon sa loob ng isang linggo at nalaman niya na ito ay totoo, at nais niyang matuto pa tungkol sa Simbahan. Ginugol ni Hyrum ang magdamag sa pagtuturo ng ebanghelyo kay Parley at sa pagbibigay ng kanyang patotoo. Pagkaraan ng ilang araw, naglakad ng dalawampu't limang milya sina Parley at Hyrum upang binyagan ni Oliver Cowdery si Parley. Pagkatapos ay dinalaw ni Parley ang kanyang mga kamag-anak. Hindi nagtagal, nabinyagan ang kanyang kapatid na lalaki na si Orson Pratt. Sa kalaunan sina Parley P. Pratt at Orson Pratt ay naging mga pinuno sa Simbahan. Ang Misyon sa mga Indian sa Amerika Mga anim na buwan pagkaraang maitatag ang Simbahan, apat na lalaki - sina Oliver Cowdery, Parley P. Pratt, Peter Whitmer Jr. at Ziba Peterson - ay tinawag upang ipangaral ang ebanghelyo sa mga Indian sa Amerika na naninirahan malapit sa hangganan ng Missouri (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 32). Ang mga misyonerong ito ay naglakad ng higit sa 1,500 milya sa panahon ng kanilang mga misyon. Una nilang dinalaw ang mga Indian sa Cattaraugus Reservation na malapit sa Buffalo, New York. Pagkatapos ay naglakbay sila sa estado ng Ohio, kung saan
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa naging mangangaral si Parley P. Pratt. Dinalaw nila si Sidney Rigdon, isa pang mangangaral na kilala ni Parley sa Kirtland, Ohio. Sinabi ni Parley kay Sidney ang tungkol sa ebanghelyo, at binasa ni Sidney ang Aklat ni Mormon at nagbalik-loob sa Simbahan. Itinuro nina Sidney at Parley Pratt ang ebanghelyo sa kanyang mga tagasunod at halos nabinyagan nila ang buong kongregasyon. Hindi nagtagal ay naging isa sa pinakamalalakas na sangay ng Simbahan ang sangay sa Kirtland at naging punong-himpilan ng Simbahan kinalaunan. Nilisan ng mga misyonero ang Kirtland sa kalagitnaan ng taglamig at naglakbay sa mga niyebe at yelo patungo sa ibang tribo ng mga Indian (ipakita ang larawan ng mga misyonero). Sinamahan sila ni Frederick G. Williams, isang bagong nagbalik-loob na taga Kirtland. Nakarating ang mga misyonero sa Independence, Missouri noong Pebrero. Tatlo sa kanila ang naglakbay patungong kanluran upang dalawin ang mga Delaware Indian. Pinulong ni Punong Anderson, na pinuno ng mga Indian na ito, ang lahat ng mga pinuno ng kanyang mga tao. Sinabi ni Oliver Cowdery sa mga pinuno ang tungkol sa Aklat ni Mormon. Pinasalamatan ni Punong Anderson ang mga misyonero sa paglalakbay nang malayo upang sabihin sa kanila ang tungkol sa aklat. Nais niyang marinig ng kanyang mga tao ang tungkol sa aklat na ito na tala ng kanilang mga ninuno, ang mga Lamanita. Subalit nainggit ang mga misyonero ng ibang mga simbahan at hiniling sa pamahalaan ng Estados Unidos na huwag pahintulutan ang mga misyonerong Banal sa mga Huling Araw sa lugar ng mga Indian. Hindi nagtagal, ang mga elder ay napilitang umalis sa piling ng mga tao ni Punong Anderson. Bumalik sila sa Independence at nagturo sa mga puti na naninirahan sa pook na iyon. Ang limang misyonerong ito ang nagbigay daan sa pakanlurang pagkilos ng Simbahan. Hindi nagtagal, ang pook sa paligid ng Independence, Missouri ay naging isa pang lugar na pinagtitipunan ng mga miyembro ng Simbahan. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Paano inilarawan ng Panginoon ang pagpapanumbalik ng ebanghelyo sa Doktrina at mga Tipan 4:1 at 14:1? Bakit isang "kagila-gilalas na gawain" ang pagpapanumbalik ng ebanghelyo? Anong tagubilin ang ibinigay ng Panginoon sa Doktrina at mga Tipan 4:2 sa mga nais maglingkod sa Diyos? Ano ang kahulugan ng maglingkod nang buong puso, kapangyarihan, pag-iisip at lakas? Ano ang ilang paraan na mapaglilingkuran ninyo ang Diyos? Ano ang ipinangangako sa atin ng Panginoon kung magiting tayong naglilingkod? (Doktrina at mga Tipan 4:2; 14:3.) Anong mga katangian ang dapat taglayin ng isang tagapaglingkod ng Diyos? (Doktrina at mga Tipan 4:5-6.) Paano ipinakita ng mga naunang misyonero ang mga katangiang ito habang ipinangangaral nila ang ebanghelyo? Paano ipinakikita ng mga misyonero ngayon ang mga katangiang ito? Paano tayo magkakaroon ng mga katangiang ito? Aralin 13 79
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 80 Bakit sa palagay ninyo napakahalagang katangian sa isang misyonero ang pagmamahal? Ano ang nadarama ninyo kapag alam ninyo na may nagmamahal sa inyo? Paano nagpapakita ng pagmamahal sa Ama sa Langit at kay Jesucristo ang pagiging misyonero? Ano ang ipinagawa ng Panginoon kina Hyrum Smith at David Whitmer upang maging mga mabuting tagapaglingkod? (Doktrina at mga Tipan 11:20; 14:5-6.) Nauukol din ba ang mga tagubiling ito sa atin? Bakit mahalagang sundin natin ang mga kautusan? Ano ang kahulugan ng "magtitiis hanggang wakas"? (Ang manatiling tapat sa buong buhay natin; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 14:7.) Anong mga dakilang pagpapala ang darating sa atin kung tayo ay matatapat at sumusunod sa mga kautusan? (Doktrina at mga Tipan 14:7-8.) Ituro na hindi naglilingkod sa opisyal na misyon si Hyrum Smith nang turuan niya ng ebanghelyo si Parley P. Pratt. Paano ninyo maibabahagi ngayon ang ebanghelyo sa ibang tao na kilala ninyo? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng pagsasabi sa mga tao tungkol sa Simbahan, pag-aanyaya sa mga tao sa mga pulong sa Simbahan, at pagpapakita ng magandang halimbawa sa pamamagitan ng mabuting asal.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Isulat sa pisara ang bawat katangiang binanggit sa Doktrina at mga Tipan 4:5-6 sa pamamagitan ng pagsusulat ng unang titik ng salita na sinusundan ng angkop na bilang ng mga patlang (halimbawa, P _ _ - _ _ _ para sa pag- asa). Upang gawing higit na mahirap ang gawain, isulat ang mga katangian sa ibang pagkakasunud-sunod kaysa sa pagkabanggit ng mga ito sa mga banal na kasulatan. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 4:5-6 sa klase. Pagkatapos ay halinhinang papunan [ng mga titik] sa mga bata ang mga patlang na nasa pisara. Kapag kumpleto na ang listahan, tulungan ang mga bata na ibigay ang kahulugan ng alinmang salita na hindi pamilyar sa kanila. Magpamungkahi sa mga bata ng mga paraan kung paano sila magkakaroon ng mga katangiang ito, at ibuod ang kanilang mga ideya sa pisara. Talakayin kung paano matutulungan ng mga katangiang ito ang mga bata na maging mahusay na mga misyonero. 2. Pagkatapos mong isalaysay ang ulat tungkol kay Samuel Smith, ipasadula ito sa mga bata na ginagamit ang sarili nilang mga salita. Bigyan ng simpleng name tag ang mga bata upang ipakita kung sino ang kinakatawan nila sa kuwento. Gumamit ng Aklat ni Mormon upang ilarawan kung paano nagpalipat-lipat sa iba't ibang tao ang aklat at pinagbalik-loob ang mga taong ito at ang kanilang pamilya. 3. Tanungin ang mga bata kung narinig na nila ang kasabihang, "Lumakad ka ng dalawang milya." Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Mateo 5:41, at ibigay ang sumusunod na impormasyon tungkol sa banal na kasulatang ito: Pinamunuan ng mga Romano ang mga tao sa Banal na Lupain noong panahong nasa lupa si Cristo. Pinahintulutan ng batas ang isang Romanong sundalo na napapadaan sa isang pook na ipapasan ng isang milya ang
kanyang bagahe sa isang sibilyan (taong wala sa militar). Sa kanyang Sermon sa Bundok, sinabi ni Cristo sa kanyang mga tagapakinig na dapat na handa nilang pasanin ng isa pang milya ang bagahe kahit hindi na ipinagagawa ito sa kanila ng mga sundalo. Hinihiling sa kanila ang unang milya, subalit ang pangalawa ay isang maluwag sa loob at mabuting paglilingkod na maaari nilang ibigay. (Tingnan sa Bruce R. McConkie, Doctrinal New Testament Commentary, 3 tomo [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1965-73, 1:228-29.) Ipaliwanag na habang pinaglilingkuran natin ang Ama sa Langit at si Jesucristo nang buo nating puso, kapangyarihan, pag-iisip, at lakas, madalas na kailangan nating "lumakad ng dalawang milya." Maghanda ng ilang halimbawa upang tulungan ang mga bata na maunawaan ang kaibahan ng paggawa ng mga bagay na dapat nating gawin at paggawa ng mga bagay na maaari nating ituring na paglakad ng dalawang milya. Isulat ang mga halimbawang ito sa magkakahiwalay na piraso ng papel at bigyan ng isa ang bawat bata. Ipabasa nang malakas sa bawat bata at talakayin ang mga ito sa klase. Gamitin ang mga sumusunod na halimbawa o gumawa ng ilang sarili mong halimbawa na higit na angkop sa mga gulang at kalagayan ng mga bata sa iyong klase: Pagkatapos mong linisin ang bakuran ninyo, napansin mong hindi pa nalilinis ang bakuran ng kapitbahay ninyo. Inutusan kang mag-alaga sandali ng nakababata mong kapatid. Kailangang umalis nang maaga ang kapatid mo na kasama mo sa kuwarto upang dumalo sa isang gawain; paggising mo at pagkaayos mo ng iyong higaan, napansin mo na hindi pa naaayos ang higaan ng kapatid mo. Inutusan ka ng nanay mo na itabi ang sapatos mo, at napansin mo ang damit ng kapatid mo na nakasampay sa upuan. Maaaring naisin mong bigyan ng lapis at papel ang mga bata at pasulatin ang bawat isa sa kanila ng gawaing "dalawang milya" na gagawin nila sa kanilang tahanan sa loob ng darating na linggo. Anyayahan silang talakayin ang mga isinulat nila sa kanilang pamilya at pagkatapos ay ilagay ang kanilang mga papel sa lugar na makapagpapaalala sa kanila na gawin ang mga gawaing nakasulat. 4. Maglagay ng hanay ng mga domino (o mga katulad na bagay na gaya ng maninipis na bloke ng kahoy, maninipis na kahon, o maliliit na aklat). Ayusin ang mga ito na sapat lang ang layo sa isa't isa upang kapag natumba ang isa ay sunud-sunod na matutumba ang iba. Habang itinutumba mo ang unang domino, patingnan sa mga bata ang sunud-sunod na pangyayari. Bigyang pansin ang epekto ng isang domino sa lahat ng iba pa. Ipaliwanag na maaari rin nating maimpluwensiyahan ang buhay ng iba sa ganitong paraan. Sa pamamagitan ng pagbabahagi ng ebanghelyo kahit na sa isang tao lang, naiimpluwensiyahan natin kung minsan ang buhay ng marami pang iba. (Maaari mong ipaalala sa mga bata kung paano ipinagbili ni Samuel ang aklat kay Phineas Young, na nagbigay naman nito sa kanyang kapatid na si Brigham, na naglipat uli sa iba. Ang maliit na ginawang pagbebenta ni Samuel Smith ng isang Aklat ni Mormon ay nakaapekto sa maraming tao.) Ipaliwanag na sa pamamagitan ng pagpapaunlad sa mga katangiang nakalista sa Doktrina at mga Tipan 4, maaari tayong maging halimbawa sa maraming iba pa at magkaroon sila ng interes sa Simbahan. Talakayin ang mga paraan Aralin 13 81
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 82 kung paano maaaring maging magandang halimbawa ang mga bata upang magkaroon ng pagnanais ang ibang tao na matuto tungkol sa Simbahan. 5. Hilingan ang mga bata na magbahagi ng mga halimbawa ng mga taong kilala nila (tulad ng mga pinuno ng Simbahan, miyembro ng pamilya, o misyonero) na naglilingkod sa Diyos nang buo nilang puso, kapangyarihan, pag-iisip, at lakas. Tulungan ang mga bata na maunawaan na dapat nating paglingkuran ang iba at sundin ang mga kautusan nang may katulad na dedikasyon, masigasig na paggawa, at pagsisikap. 6. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Doktrina at mga Tipan 14:7 o Doktrina at mga Tipan 4:2. 7. Ipaawit o ipabigkas sa mga bata ang mga salita sa dalawang talata ng "Sana Ako'y Makapagmisyon" (Aklat ng mga Awit Pambata). Magpasalamat sa pagsisikap at halimbawa ng mga misyonero ng Simbahan. Himukin ang mga batang magsikap na paunlarin ang mga katangiang kailangan upang paglingkuran ang iba. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 4 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Pumili ng mga Sagradong Himno si Emma Smith Aralin 14 Layunin Tulungan ang mga bata na magkaroon ng pagnanais na umawit ng mga sagradong himno habang sinasamba nila ang Ama sa Langit at si Jesucristo. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 25 at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: "Paunang Salita ng Unang Panguluhan," Mga Himno, at ang paunang salita sa Aklat ng mga Awit Pambata. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Maghanda ng malaking piraso ng papel na may nakasulat na mga sumusunod na salita (o isulat ang mga salita sa pisara bago magsimula ang klase): PULONG SAKRAMENTO Mga pahayag Pambungad na panalangin Mga gawain ng purok [o sangay] Sakramento Mga tagapagsalita Pangwakas na panalangin ANO ANG NAWAWALA? 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Larawan 5-22, Emma Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 405; 62509 893). 83
Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 84 Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita ang malaking piraso ng papel (o tukuyin ang nakasulat sa pisara). Ipaliwanag na mga bahagi ng pulong sakramento ang mga bagay na nasa listahang ito. Ano ang ginagawa sa pulong sakramento na nawawala sa listahang ito? (Pambungad at pangwakas na himno; himno sa sakramento; pauna at panghuling musika.) Bakit sa palagay ninyo gumagamit tayo ng musika sa mga pulong natin sa Simbahan? Bakit umaawit tayo ng mga himno? Ano kaya ang magiging kaibahan kapag hindi tayo umawit ng mga himno sa mga pulong natin sa Simbahan? Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang musika, lalo na ang pag-awit ng himno, ay dati nang mahalagang bahagi ng pagsamba sa Ama sa Langit at kay Jesucristo. Nagdudulot ito ng diwa ng pagpipitagan at pagmamahal sa mga pulong natin sa Simbahan (tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 6). Talakaying kasama ng mga bata ang payo at tagubilin ng Panginoon kay Emma Smith, na tulad ng tinatalakay sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan at Doktrina at mga Tipan 25. Pagkaraang maitatag ang Simbahan, madalas usigin si Joseph Smith at ang ibang mga miyembro ng Simbahan. Ginulo ng mga mandurumog ang mga pulong at nagbantang sasaktan ang mga bagong miyembro, at laging nasa panganib ang buhay ng Propeta. Sa mga panahong ito ng pag-uusig, nakatanggap ng maraming paghahayag si Joseph Smith upang palakasin, himukin, at tagubilinan ang mga Banal. Ang bahagi 25 ay paghahayag na tinanggap niya para sa asawa niyang si Emma, upang aliwin siya at tulungan siyang maunawaan kung paano niya masusuportahan ang kanyang asawa sa kanyang dakilang tungkulin. Inutusan din ng Panginoon si Emma na gumawa ng himnaryo para sa mga Banal. Isang Hinirang na Babae si Emma Smith Si Emma Hale Smith ay isang guro sa paaralan mula sa isang matalino at lubhang iginagalang na pamilya. Siya ay matangkad, kahali-halinang babae na may itim na buhok at itim na mata (ipakita ang larawan ni Emma Smith). Hindi naniwala ang mga miyembro ng pamilya niya na si Joseph Smith ay isang propeta, at kahit na sa dakong huli ay naging palakaibigan sila kay Joseph, nagalit sila noong magpakasal si Emma kay Joseph. Tiniis ng asawa ng Propeta ang marami sa mga katulad na pag-uusig, paghihirap, at sama ng loob na dinanas ng kanyang asawa. Mahirap lamang sina Joseph at Emma. Madalas silang umasa sa iba upang may lugar na matirahan at makain habang ginagampanan ni Joseph ang mga pananagutan niya sa Simbahan. Ilang ulit ding lumipat sina Emma at Joseph upang umiwas sa pag-uusig. Inasam ni Emma na magkaroon sila ng sarili nilang tahanan.
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Tinulungan at sinuportahan ni Emma ang kanyang asawa sa kanyang gawain. Sinamahan niya si Joseph noong gabing tanggapin ni Joseph ang mga lamina sa Burol ng Cumorah, at minsan ay sumakay siya ng kabayo upang bigyang babala ang kanyang asawa na may pangkat ng kalalakihan na naghahanap sa kakahuyan upang makita ang mga laminang itinago ni Joseph doon (tingnan sa aralin 5). Nalaman ni Joseph sa pamamagitan ng paghahayag na ligtas ang mga lamina, subalit nagpasiya siyang bumalik na kasama ang kanyang asawa upang maging mas malapit siya sa kanilang tahanan kung may dumating na mga problema. Habang sinisimulan ni Joseph ang pagsasalin ng Aklat ni Mormon, naging tagasulat niya si Emma, kahit na marami siyang gawaing bahay. Pagdating ni Oliver Cowdery, humahalili siya kay Oliver kung pagod na siya sa loob ng mahabang oras ng pagsusulat, upang makapagpatuloy sa pagsasalin ang Propeta. Halos dalawang taong kasama ni Emma ang mga lamina sa kanyang tahanan, subalit hindi siya kailanman pinayagang makita ang mga ito. Madalas na nakatago ang mga ito sa isang maliit na baul sa kanyang aparador o sa ibabaw ng isang lamesa na natatakpan ng linen na mantel. Ito ang sinabi ng nanay ni Joseph tungkol kay Emma: "Wala pa akong nakitang babae sa buong buhay ko, na makatitiis ng bawat uri ng pagod at hirap, buwan-buwan, at taun-taon, na taglay ang hindi nagbabagong tapang, sigasig, at pagtitiis, na nagawa niya; sapagkat alam ko na ang mga bagay na kailangan niyang tiisin . . . ay nakapagpasuko na sana sa halos sinumang babae" (Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 190-91). Gumawa ng Himnaryo si Emma Smith Inutusan ng Panginoon si Emma Smith na gumawa ng koleksiyon ng mga himno na maaaring awitin ng mga Banal sa mga pulong nila sa Simbahan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 25:11). Natapos ang himnaryo noong 1835 at nabuo ang mga salita sa siyamnapung himno. Tatlumpu't apat sa mga himnong ito ang isinulat ng mga miyembro ng Simbahan tungkol sa pagpapanumbalik ng ebanghelyo, at ang natitirang mga himno ay pinili mula sa mga ginagamit na ng ibang simbahan. Walang nakalimbag na musika sa himnaryo. Inawit ng mga miyembro ng Simbahan ang mga salita batay sa mga kilalang tono noong panahong iyon at kung minsan ay gumagamit sila ng magkakaibang tono sa iisang himno. Marami sa mga himnong pinili ni Emma ay kabilang sa kasalukuyan nating himnaryo, kabilang na ang "Manunubos ng Israel," "Kay Tibay na Saligan," at "Guide Us, O Thou Great Jehovah." Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Paano inilarawan ng Panginoon si Emma? (Doktrina at mga Tipan 25:3.) Paano siya inilarawan ng nanay ng Propeta? Anong mga katangian ni Emma Smith ang hinahangaan ninyo? Sa palagay ninyo kaya ay mahirap para kay Emma na nasa tahanan nila ang mga laminang ginto subalit hindi siya pinahintulutang makita ang mga ito? Bakit? Ano ang sinabi ng Panginoon sa kanya tungkol sa kahilingan niyang Aralin 14 85
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 86 makita ang mga ito? (Doktrina at mga Tipan 25:4.) May ninais na ba kayong gawin na hindi kayo pinayagang gawin? Ano ang natutuhan ninyo mula sa inyong karanasan? Ano ang sinabi ng Panginoon kay Emma na dapat niyang gawin upang tulungan ang kanyang asawa? (Doktrina at mga Tipan 25:5-8; maaaring naisin mong ipaliwanag na ang salitang inordenan sa talata 7 ay nangangahulugang itatalaga si Emma upang gumanap sa tungkuling ipinagawa sa kanya.) Anong uri ng tao sa palagay ninyo si Emma batay sa mga bagay na ipinagawa sa kanya? Paano kayo makapaghahandang tumulong sa Simbahan na tulad ng ginawa ni Emma? Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 25:9. Bakit sa palagay ninyo maaaring natakot si Emma? Anong payo ang ibinigay sa kanya ng Panginoon? (Doktrina at mga Tipan 25:9-10, 13-15.) Ano ang matututuhan natin mula sa mga talatang ito tungkol sa pagtatagumpay sa ating mga sariling alalahanin at problema? Bakit gumawa ng koleksiyon ng mga himno si Emma? (Doktrina at mga Tipan 25:11.) Ano ang sinabi ng Ama sa Langit tungkol sa mga himno sa Doktrina at mga Tipan 25:12? Tulungan ang mga bata na maunawaan na tulad ng kung nakikipag-usap tayo sa Ama sa Langit kapag nananalangin tayo, nakikipag-usap din tayo sa kanya kapag umaawit tayo ng mga himnong pumupuri sa kanya. Ano ang ipinangako sa atin ng Ama sa Langit kapag umaawit tayo ng mga himno upang sambahin siya? (Doktrina at mga Tipan 25:12.) Anong mga uri ng pagpapala ang maaari nating matanggap mula sa pag-awit ng mga himno? Ipaliwanag na matutulungan tayo ng mga himno na matuto tungkol sa ebanghelyo. Mapalalakas din nito ang ating pananampalataya at patotoo. Matutulungan tayo ng mga ito na naising magsisi at sundin ang mga kautusan. Mapasasaya tayo ng mga ito kapag tayo ay malungkot at maaaring punuin ang dating mga isipan ng mga mabuti at malinis na kaisipan (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 5). Ipinaaalala ng mga ito sa atin na mahal tayo ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ibahagi sa klase ang damdamin mo tungkol sa isang partikular na himno at kung paano ka pinalakas nito. Mamahagi ng maraming kopya ng Mga Himno o Aklat ng mga Awit Pambata, at hayaang humanap ng paboritong himno o awit ang bawat bata. Umawit ng isang talata mula sa isa o higit pa sa mga paboritong awiting ito, o ipabasa sa bawat bata ang mga salita sa himno o awit at ipapaliwanag kung bakit gusto niya ito. Maaari ka ring magdala ng ilang nakateyp na himno at iparinig ang mga ito sa mga bata. 2. Isalaysay ang sumusunod na kuwento tungkol kay John Taylor na naging pangatlong Pangulo ng Simbahan, at kung paano niya ginamit ang mga himno upang lutasin ang isang problema: Dalawang miyembro ng Simbahan sa Lungsod ng Salt Lake ang may matinding pagtatalo sa ilang bagay na may kinalaman sa negosyo. Sa huli
ay ipinasiya nilang magtanong kay Pangulong John Taylor, na Pangulo ng Korum ng Labindalawa noong panahong iyon, upang tulungan silang maayos ang kanilang pagtatalo. Ipinangako ng dalawang kapatid na lalaking ito sa bawat isa na sasang-ayon sila sa anumang sasabihin sa kanila ni Pangulong Taylor. Pumunta sila kay Pangulong Taylor at hiniling nilang makinig siya sa kanilang kuwento at gumawa ng pasiya para sa kanila. Sumang-ayong makinig si Pangulong Taylor. Subalit sinabi niya, "Mga kapatid, bago ko dinggin ang usapin ninyo, gustung-gusto kong umawit ng isa sa mga awitin ng Sion para sa inyo." Mahusay na mang-aawit si Pangulong Taylor. Masigla siyang umawit ng himno sa dalawang lalaki. Nang matapos siya, "sinabi niya na hindi pa niya kailanman naririnig ang isang awitin ng Sion at nais niyang makinig sa isa pa, kaya hiniling niya sa kanila na makinig habang umaawit siya ng panibago." Umawit ng pangalawa at pagkatapos ay pangatlong himno si Pangulong Taylor. Pagkatapos ay sinabi niya, "Ngayon, mga kapatid, ayaw kong magsawa kayo, subalit kung patatawarin ninyo ako, at makikinig sa isa pang himno, ipinangangako ko na hihinto na ako sa pag-awit, at pakikinggan ko na ang inyong usapin." Nang matapos ni Pangulong Taylor ang pang-apat na awit, lubhang naantig ng mga himno ang mga kapatid kaya sila ay lumuha. Nagkamayan sila, humingi ng paumanhin kay Pangulong Taylor sa pagkuha sa kanyang oras, at umalis na hindi sinasabi kay Pangulong Taylor kung ano ang kanilang problema. (Tingnan sa Heber J. Grant, "John Taylor's Hymns," sa Stories for Mormons, inedit nina Rick Walton at Fern Oviatt [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1983], p. 92; tingnan din sa Heber J. Grant, "Songs of the Heart," Improvement Era, Set. 1940, p. 522.) 3. Isalaysay sa sarili mong mga salita ang sumusunod na kuwento: Isang pangkat ng mga tagabunsod na Banal sa mga Huling Araw, na pinamunuan ni Brigham Young, ang nasa malapit sa Rocky Mountains. Isang gabi ay nagkampo sila sa isang maliit na lambak. Pagkatapos ng hapunan ay gumawa sila ng malaking siga (bonfire). Umawit at sumayaw sila sa paligid ng siga (bonfire) upang malimutan nila ang kanilang mga takot at alalahanin. Bago sila natulog sa kanilang mga bagon, na may nakatalagang isang tanod, umawit sila ng "Mga Banal, Halina," isang awit na ginamit nila upang palakasin ang loob ng isa't isa at ipakita ang kanilang dedikasyon sa Panginoon. Noong gabing iyon ay may isang libong salbaheng Indian na nagtatago sa paligid ng kampo na handang lumusob sa mga tagabunsod. Subalit pagkaraang marinig ng mga Indian na umawit ng "Mga Banal, Halina" ang mga tagabunsod, hindi sila nakalusob. Alam nila na ang Dakilang Espiritu (ang tawag nila sa Ama sa Langit) ay nagbabantay sa mga tagabunsod, kaya sumakay sila sa kanilang mga kabayo at iniwan ang mga tagabunsod. Pagkaraan ng ilang panahon, isinalaysay ng lalaking naging pinuno ng pangkat ng mga Indian ang kuwentong ito sa ilang misyonerong Banal sa mga Huling Araw. Nang maisalaysay niya ang kuwento, naglabas siya ng biyolin at nagsimulang tumugtog ng "Mga Banal, Halina." Ipinaliwanag niya sa mga misyonero, "Awit ninyo ito, subalit awit ko rin ito. Tinutugtog ko ito gabi-gabi bago ako matulog. Dinadala nito ang Dakilang Espiritu sa akin at Aralin 14 87
88 ginagawa kami nitong panatag at masaya." (Tingnan sa Lucile C. Reading, "Song of the Pioneers," Children's Friend, Hulyo 1965, p. 37.) Magpakuwento sa mga bata ng mga pagkakataong ginawa silang panatag at masaya ng isang himno o awit sa Simbahan. 4. Upang matulungan ang mga bata na maunawaan kung paano ginamit ang unang himnaryo, ipaliwanag na ang mga salita ng magkakaibang himno ay maaaring awitin sa iisang tono. Ipaawit sa mga bata ang "Kay Tibay na Saligan" (Mga Himno). Pagkatapos ay awitin ang mga salita sa "Sa Malayong Sabsaban" (Mga Himno) sa tono rin ng "Kay Tibay na Saligan" (kailangang ulitin ang unang parirala sa huling linya). Maaari mo ring baligtarin ito, na inaawit ang "Kay Tibay na Saligan" sa musika ng "Sa Malayong Sabsaban." Maaari ring pagbaligtarin ang "Sa Tuktok ng Bundok" (Mga Himno) at "Panginoo'y Hari" (Mga Himno). 5. Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang pag-awit ng mga himno at ibang matwid na awitin ay "makatutulong sa pag-alis ng masasamang kaisipan na pumapasok sa ating isipan. Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na siping-banggit mula kay Boyd K. Packer, isang miyembro ng Korum ng Labindalawang Apostol: "Pumili ng isang paboritong himno mula sa mga sagradong musika ng Simbahan, isang himno na may nakapagpapasiglang salita at mapitagang musika, isang himno na magpapalapit sa inyo sa inspirasyon. . . . Isaisip ito nang mabuti. Isaulo ito. . . . Ngayon, gamitin ang himnong ito bilang patutunguhan ng inyong mga kaisipan. . . . Habang nagsisimula ang musika at habang nabubuo sa inyong mga kaisipan ang mga salita, aalis ang masasamang [kaisipan] nang may kahihiyan" ("Inspiring Music - Worthy Thoughts," Ensign, Ene. 1974, p. 28). Awitin o bigkasing kasama ng mga bata ang mga salita sa "Ihimig Mo ang Iyong Paboritong Himno" (Aklat ng mga Awit Pambata). Anyayahan ang mga bata na bigyang-pansin ang mga salita. Ipaliwanag na kapag mayroon tayong masasama o galit na kaisipan, maaari nating palitan ng mabubuting kaisipan ang mga ito sa pamamagitan ng pag-awit o pag-iisip ng mga salita sa isang himno. 6. Ipabasa sa dalawang bata ang bawat isa sa mga sumusunod na siping-banggit mula sa mga pinuno ng Simbahan: "Napakahalaga ng musika sa ating mga paglilingkod na pagsamba. Naniniwala ako na ang mga pumipili, nangangasiwa, nagtatanghal, at sumasaliw sa musika ay maaaring higit na makaimpluwensiya sa diwa ng pamimitagan sa ating mga pulong kaysa sa nagagawa ng tagapagsalita" (Boyd K. Packer, sa Conference Report, Okt. 1991, p. 28; o Ensign, Nob. 1991, p. 22). "Mga kapatid, gamitin natin ang mga himno upang anyayahan ang Espiritu ng Panginoon sa ating mga kongregasyon, mga tahanan, at sa sarili nating buhay. Isaulo at pag-isipan nating mabuti ang mga ito, bigkasin at awitin ang mga ito, at tumanggap ng espirituwal na pag-unlad na dulot ng mga ito. Dapat ninyong malaman na ang awit ng matwid ay isang panalangin sa ating Ama sa Langit, 'at sasagutin ito ng pagpapala sa inyo'" ("First Presidency Preface," Mga Himno).
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Talakaying kasama ng mga bata kung bakit mahalaga ang mapitagang musika sa ating buhay at kung paano natin magagamit ang mga himno upang lalong mapalapit sa Ama sa Langit at kay Jesucristo. 7. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Doktrina at mga Tipan 25:12. Ibahagi ang iyong patotoo tungkol sa kahalagahan ng pag-awit ng mga himno, at ipahayag ang iyong mga ideya tungkol sa mga pagpapala na maaaring dumating mula sa matwid na pag-awit ng himno. Sabihin sa mga bata na gustung-gusto ng Ama sa Langit na marinig tayong umawit. Himukin ang mga bata na masayang makibahagi sa pag-awit ng mga himno sa mga pulong sa Simbahan at sa sarili nilang pag-awit. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 25 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 14 89
Aralin 15 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 90 Tumanggap ng Paghahayag ang Propeta para sa Simbahan Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang paghahayag para sa buong Simbahan ay ipinadadaan lamang sa buhay na propeta at dapat natin siyang sundin. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 28, 43:1-7, at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Larawan 5-1, Ang Propetang Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 401; 62002 893), o 5-2, Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 400; 62449 893); larawan ng buhay na propeta (mula sa aklatan ng bahay-pulungan o magasin ng Simbahan). Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Sabihin sa mga bata na maglalaro kayo ng "Sinasabi ng Guro." Ipaliwanag na bibigyan mo sila ng ilang tagubilin, subalit dapat lamang nilang sundin ang tagubilin kapag sinabi mong "Sinasabi ng guro" bago ibigay ang tagubilin. Bigyan ng ilang tagubilin ang mga bata. Tiyaking ang mga tagubiling hindi pinangungunahan ng "Sinasabi ng guro" ay kabaligtaran ng ibinibigay mo kapag sinasabi mong "Sinasabi ng guro." Mga halimbawa: Sinasabi ng guro na itaas ang inyong kanang kamay. Ibaba ang inyong kanang kamay. Sumimangot. Sinasabi ng guro na ngumiti. Kapag ang isang bata ay sumunod sa isang tagubilin na hindi pinangungunahan ng "Sinasabi ng guro," paupuin siya hanggang sa matapos ang laro. Kapag kailangang umupo ang lahat ng bata sa loob ng maikling panahon, maaari mong ulitin ang laro upang malaman kung humusay sila sa kanilang kakayahang makinig sa mga tagubilin.
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Sabihin sa mga bata na maraming tao sa buhay natin ang magsasabi sa atin ng dapat gawin. Mapagkakatiwalaan natin ang ilan sa kanila na magbigay ng mabuting payo sa atin. Ang iba ay hindi natin mapagkakatiwalaan. Kanino tayo dapat makinig upang makatanggap ng mabuting payo? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng ating mga magulang, guro, at propeta.) Ipaliwanag sa mga bata na dapat tayong makinig palagi sa sinasabi ng propeta, dahil sinasabi niya sa atin ang nais ipagawa sa atin ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Tumatanggap ng mga tagubilin ang propeta mula sa Ama sa Langit at kay Jesucristo para sa buong Simbahan. Hindi tayo dapat makinig sa isang tao na nag-uutos sa ating gumawa ng isang bagay na kaiba sa sinasabi ng propeta. Ilarawan ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga nakalilitong tagubilin na tulad ng ginawa mo sa laro. Ipalit ang pariralang "sinasabi ng propeta" sa "Sinasabi ng guro." Ipataas sa mga bata ang kanilang mga kamay kapag ang tagubilin ay isang bagay na dapat nilang gawin. Mga halimbawa: Sinasabi ng propeta na magbayad ng buong ikapu. Sinasabi ng mundo na masyadong malaki ang ikasampung bahagi; magbayad ka lamang ng kaya mo. Sinasabi ng propeta na huwag kailanman magmura o gumamit ng masamang pananalita. Sinasabi ng mundo na ayos lang gumamit ng masamang salita paminsan-minsan. Ipaliwanag na noong mga unang araw ng Simbahan, ilang tao bukod kay Propetang Joseph Smith ang nagpahayag na tumatanggap sila ng mga paghahayag para sa buong Simbahan. Nalilito ang mga miyembro ng Simbahan kung sino ang dapat nilang pakinggan at kung ano ang dapat nilang gawin. Nagbigay ng mga tagubilin ang Panginoon sa mga miyembro ng Simbahan na nakalimbag ngayon sa Doktrina at mga Tipan tungkol sa kung sino ang tatanggap ng mga paghahayag para sa buong Simbahan. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pag-aalinlangan ni Oliver Cowdery at ng mga Whitmer sa mga paghahayag ni Joseph Smith at tungkol kay Hiram Page at ang "bato ng tagakita," na tulad ng tinatalakay sa Doktrina at mga Tipan 28, 43:1-7, at ang sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Ilang buwan pagkaraang maitatag ang Simbahan at habang naninirahan sa Harmony, Pennsylvania sina Joseph at Emma Smith, tumutol si Oliver Cowdery sa mga salita sa isa sa mga natanggap na paghahayag ni Joseph mula sa Panginoon. Sumulat si Oliver kay Joseph Smith at sinabing, "Inuutusan kita sa pangalan ng Diyos na burahin ang mga salitang iyon!" Kaagad na sumulat si Joseph kay Oliver at tinanong siya "kung saan niya nakuha ang kanyang awtoridad upang utusan ako na baguhin o burahin, dagdagan o bawasan ang isang paghahayag o kautusang mula sa Makapangyarihang Diyos" (History of the Church, 1:105). Hindi nagtagal, pumunta sina Joseph at Emma sa Fayette, New York kung saan nalaman nila na si Oliver at ang pamilya Whitmer ay naniwala na may mali sa 91
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 92 paghahayag na ito na tinanggap ni Joseph at dapat na baguhin. Maraming oras ang ginugol ni Joseph sa pagsisikap na mapaliwanagan si Oliver at ang mga Whitmer. Sa bandang huli ay naniwala si Christian Whitmer na tama ang paghahayag na tulad sa pagkakasabi ni Joseph, at tumulong siya sa paghimok sa iba na maniwala. Pinag-aaralan din ni Oliver Cowdery at ng mga Whitmer ang ilang paghahayag na sinasabi ni Hiram Page, isa sa Walong Saksi sa mga laminang ginto na natanggap niya mula sa isang "bato ng tagakita." Sinabi ni Hiram Page na nakakikita siya ng mga paghahayag sa batong ito. Bukod dito, sinabi niya na sa pamamagitan ng paghahayag ay nakatanggap siya ng mga tagubilin tungkol sa pagtatayuan ng Sion, kung saang lugar dapat pumunta ang Simbahan upang maitatag ang kaharian ng Diyos sa lupa. Maraming tao ang naniwala sa sinabi ni Hiram Page. Nag-alala si Joseph Smith dahil may ibang nagsasabi na tumatanggap sila ng mga paghahayag para sa Simbahan. Ipinasiya niyang pagtuunang-pansin ang problema sa isang komperensiya na malapit nang idaos. Nanalangin si Joseph bago magkomperensiya, at inihayag ng Panginoon ang Doktrina at mga Tipan 28, na nagsasaad na si Joseph Smith lamang ang binigyan ng karapatang tumanggap ng paghahayag para sa buong Simbahan (tingnan sa talata 2). Matagal na tinalakay ng mga kalalakihan sa komperensiya ang sinasabi ni Hiram Page na nakakatanggap siya ng paghahayag, subalit bandang huli ay sumang-ayon silang lahat, kabilang si Hiram Page, na si Joseph Smith lamang ang maaaring tumanggap ng paghahayag para sa Simbahan. May ibang tao ring nagsabi na nakatanggap sila ng paghahayag para sa Simbahan. Ang isa sa mga ito ay isang babaeng nagngangalang Hubble. Ayon kay John Whitmer, nagpapanggap na masyadong relihiyosa ang babaeng ito, at ilang tao ang nailigaw niya. Nanalangin sa Ama sa Langit si Joseph Smith tungkol sa problema at natanggap niya ang Doktrina at mga Tipan 43 bilang sagot. Sinasabi sa paghahayag na ito na ang propeta ng Simbahan, si Joseph Smith man o sinumang tatawagin na propeta pagkatapos ni Joseph, ang tanging tao na tatanggap ng paghahayag para sa buong Simbahan. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Sino ang naunang itinalagang tatanggap ng mga kautusan at paghahayag para sa buong Simbahan? (Doktrina at mga Tipan 28:2; 43:2-5.) Bakit ginawa ito? (Doktrina at mga Tipan 43:6.) Ano ang maaaring mangyari kung maraming tao ang sabay-sabay na tumanggap ng paghahayag para sa buong Simbahan? (Kung hindi sila magkaisa, malilito ang mga miyembro ng Simbahan kung sino ang susundin.) Sino ang tanging tao na tumatanggap ngayon ng paghahayag para sa buong Simbahan? (Ang buhay na propeta.) Ano ang dapat nating gawin kapag may isang taong bukod sa propeta na nagsasabing nakatanggap siya ng paghahayag na dapat sundin ng mga miyembro ng Simbahan? (Doktrina at mga Tipan 43:5-6.) Paano natin malalaman kung ano ang sinasabi ng buhay na propeta? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.)
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Ano ang kaibahan ng mga turo ng buhay na propeta sa turo ng ibang pinuno ng Simbahan? (Doktrina at mga Tipan 28:1-2, 4-5.) Ipaliwanag na ang pangalan ni Joseph Smith sa Doktrina at mga Tipan 28:2 ay maaaring palitan ng pangalan ng buhay na propeta. Nangangahulugan ba ito na hindi tayo dapat makinig sa iba bukod sa propeta? Ipaliwanag na maaari rin tayong turuan at bigyan ng tagubilin ng ibang mga pinuno ng Simbahan. Gayunman, tanging ang propeta lamang ang makapagsasabi sa atin kung ano ang ipinagagawa sa atin ng Panginoon bilang Simbahan. Para kanino tayo maaaring tumanggap ng paghahayag? Ipaliwanag na ang bawat isa sa atin ay maaaring tumanggap ng pansariling paghahayag para sa sarili nating buhay. Maaari rin tayong tumanggap ng paghahayag batay sa mga pananagutan natin; halimbawa, ang mga ama at ina ay maaaring tumanggap ng paghahayag para sa kanilang pamilya, ang pangulo ng Primarya ng purok ay maaaring tumanggap ng paghahayag para sa Primarya sa kanyang purok, at ang obispo ay maaaring tumanggap ng paghahayag para sa buong purok. Ano ang taglay ng buhay na propeta na hindi taglay ng sinumang tao? (Ang awtoridad, o mga susi, upang tumanggap ng paghahayag para sa buong Simbahan; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 28:7.) Ano ang maling ginawa ni Hiram Page? (Ipinahayag niya na nakatanggap siya ng paghahayag para sa Simbahan.) Paano ipinakita ng tagubilin ng Panginoon kay Oliver Cowdery sa Doktrina at mga Tipan 28:11 ang pagmamahal ng Panginoon kay Hiram Page kahit na kinailangan niyang magsisi? Paano natin nalalaman na mahal tayo ng Panginoon kahit na tayo ay hindi masunurin? Paano ipaaalam sa atin ng Panginoon kapag nakagawa tayo ng isang bagay na mali? Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 28:13. Ipaliwanag na ang kahulugan ng "pangkalahatang pagsang-ayon" ay tinatanggap ng lahat ng miyembro ng Simbahan ang mga tagubilin at pasiya ng mga pinuno ng Simbahan. Paano natin ipinakikita ngayon ang pangkalahatang pagsang-ayon? (Sa pamamagitan ng pagtataas ng ating mga kamay upang sang-ayunan ang mga gawain ng mga pinuno ng Simbahan.) Ano ang kahulugan ng sang-ayunan ang ating mga pinuno? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Kumuha ng kopya ng talumpati ng buhay na propeta sa pangkalahatang komperensiya. Isulat sa pisara ang mga tagubiling ibinigay sa talumpati ng propeta na nauukol sa mga bata sa iyong klase. Talakaying kasama ng mga bata kung paano nila masusunod ang mga tagubilin ng propeta. Hamunin ang bawat bata na pumili ng isa o dalawang tagubilin na sisikapin nilang gawin hanggang sa susunod na komperensiya. Bigyan ng lapis at papel ang mga bata, at ipasulat sa kanila ang mga bagay na napili nila. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang mga nakasulat sa papel nila at pagkatapos ay ilagay ang mga papel sa isang lugar sa kanilang tahanan upang maipaalala sa kanila ang mga tagubilin ng propeta. Himukin Aralin 15 93
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 94 ang mga bata na makinig o basahin ang mga mensahe ng propeta mula sa susunod na pangkalahatang komperensiya upang malaman kung ano ang ipinagagawa sa kanila ng Panginoon. 2. Tulungan ang mga bata na maunawaan na palaging mabuti ang sumunod sa propeta, kahit na hindi natin lubos na nauunawaan kung bakit ipinagagawa niya sa atin ang isang bagay. Kung sinusunod natin ang propeta, ginagawa natin ang nais ipagawa sa atin ng Panginoon (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 1:38). Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na siping-banggit mula kay Pangulong Wilford Woodruff, ang pang-apat na Pangulo ng Simbahan: "Hindi ako pahihintulutan ng Panginoon kailanman o ang sinumang tao na tumatayo bilang Pangulo ng Simbahang ito na akayin kayo sa pagkaligaw" (Doktrina at mga Tipan - Opisyal na Pahayag 1, "Mga Hango mula sa Tatlong Talumpati ni Pangulong Wilford Woodruff"). Bigyang-diin na hindi kailanman tayo uutusan ng propeta na gumawa ng isang bagay na ayaw ipagawa sa atin ng Panginoon. 3. Tulungan ang mga bata na maunawaan kung ano ang kahulugan ng makibahagi sa "pangkalahatang pagsang-ayon" sa pamamagitan ng pagsang-ayon sa mga pinuno ng Simbahan kapag sila ay inihaharap sa mga pulong. Ipaliwanag na kapag itinataas natin ang ating mga kamay upang sang-ayunan ang mga tao sa kanilang mga tungkulin, ipinangangako natin na itataguyod at tutulungan natin sila. Pag-isipin ng mga paraan ang mga bata kung paano nila matutulungan at maitataguyod ang mga pinuno ng Simbahan na tulad ng obispo, pangulo ng Primarya, guro nila sa Primarya, at mga magulang nila sa mga tungkulin nila sa Simbahan. 4. Ipasaulo sa mga bata ang pangsiyam na saligan ng pananampalataya. 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Salamat, O Dios, sa Propeta" (Mga Himno) o "Propeta'y Sundin" (Aklat ng mga Awit Pambata). Magpasalamat sa Propetang Joseph Smith at sa buhay na propeta. Magpatotoo na nagsasalita si Jesucristo sa pamamagitan ng kanyang buhay na propeta at namumuhay tayo nang matwid kapag sinusunod natin ang propeta. Bigyang-diin na palagi tayong tuturuan ng buhay na propeta ng mga tamang bagay na gagawin natin; hindi pahihintulutan ng Ama sa Langit at ni Jesucristo na turuan niya tayo ng mga maling bagay. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 43:1-7 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Nagtipon ang mga Banal sa Kirtland, Ohio Aralin 16 Layunin Tulungan ang mga bata na naising palakasin ang mga damdamin ng pagkakaisa at pagmamahalan sa kanilang pamilya at sa kanilang klase sa Primarya. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 37, 38:24-42, 39:15, at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Dalawang putol ng tali (o ibang kagamitan na madaling mababali o mapupunit, tulad ng papel o maninipis na patpat) para sa bawat bata. c. Mapa ng Pook ng New York - Ohio, na matatagpuan sa hulihan ng aralin 1. Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Bigyan ng dalawang putol ng tali ang bawat bata (ibagay ang gawaing ito para sa kagamitan na iyong ginagamit). Ipapatid ang isang tali sa bawat bata. Mahirap bang patirin ang isang tali? Gaano katibay ang bawat tali kung ito ay nag-iisa? Paano natin mapatitibay ang mga tali? Pagsama-samahin sa isang bigkis ang lahat nang hindi pa napapatid na tali ng mga bata. Pasubukan sa mga bata na patirin ang buong bigkis nang minsanan. Bakit mas mahirap patirin ang mga tali kapag ang mga ito ay pinagsama-sama? Ipaliwanag na tulad ng mga tali na mas matibay kapag marami sa mga ito ang sama-sama, ang mga miyembro ng Simbahan ay mas matatatag kapag sila ay sama-samang nagtitipun-tipon. Dahil dito nagtagubilin ang Panginoon sa mga naunang miyembro ng Simbahan na magtipun-tipon sa isang lugar. Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Ituro sa mga bata ang tungkol sa kautusan ng Panginoon sa mga Banal na magtipon sa Ohio, tulad ng inilalarawan sa Doktrina at mga Tipan 37, 38:24-42, 39:15, at ang mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. 95
96 Inutusan ng Panginoon ang mga Banal na Magtipon sa Ohio Ipaliwanag na sa pagtatapos ng taong 1830, ang taong naitatag ang Simbahan, ilang daang tao ang naging mga miyembro ng Simbahan. Ipakita ang mapa at ipaturo sa mga bata ang mga sumusunod na lugar na kung saan nanirahan ang mga miyembro ng Simbahan habang maikli mong pinag-aaralang muli ang mga pangyayari na naganap sa o malapit sa bawat lugar. Palmyra, New York - Unang pangitain ni Joseph Smith, tinanggap ang mga laminang ginto, inilathala ang Aklat ni Mormon. Harmony, Pennsylvania - Nagsimula ang pagsasalin ng mga laminang ginto, ipinanumbalik ang pagkasaserdote. Fayette, New York - Natapos ang pagsasalin ng mga laminang ginto, nagpatotoo ang mga saksi sa Aklat ni Mormon, itinatag ang Simbahan. Colesville, New York - Itinatag ang unang sangay, naganap ang mga pandurumog, nilitis at pinalaya si Joseph Smith. Kirtland, Ohio - Pinagbalik-loob ng mga misyonero ang maraming tao sa Simbahan. Ipaliwanag na sa pagtatapos ng taong 1830, inihayag ng Panginoon kay Joseph Smith sa New York na ang mga miyembro ng Simbahan ay dapat "sama-samang magtipun-tipon sa Ohio" (Doktrina at mga Tipan 37:3). Sa pagtitipun-tipon sa Ohio, matatakasan ng mga miyembro ng Simbahan ang pag-uusig ng mga kaaway sa New York, matuturuan ni Joseph Smith at ng ibang pinuno ng Simbahan, makatatanggap ng mga karagdagang tagubilin mula sa Panginoon, sama-samang makapaghahanda upang makapagpadala ng mga misyonero sa lahat ng bansa, at masusuportahan at matutulungan ang bawat isa habang nagsisikap silang maging matwid na tao. Nagtagubilin si Joseph Smith sa mga miyembro ng Simbahan na ipagbili o paupahan ang kanilang mga bukirin at tahanan at lumipat sa Ohio. Naging mahirap para sa mga Banal na ipagbili ang kanilang mga bukirin, tupa, at kawan ng baka sa mga buwan ng taglamig. Hindi pinaniwalaan ng ilang kasapi na galing sa Panginoon ang kautusang ito at ayaw nilang sundin ang tagubilin ng Propeta. Halos lahat ng mga Banal, gayunman, ay handang makasama ang Propeta sa Ohio. Nagpunta Sina Joseph at Emma Smith sa Ohio Sinabihan ng Panginoon si Joseph na kaagad umalis papunta sa Ohio upang makatakas sa kanyang mga kaaway at dahil kinakailangan siya sa Kirtland. Pero nag-alala si Joseph na ang paglalakbay mula sa New York papuntang Ohio sa panahon ng taglamig ay magiging mahirap para kay Emma. Lumipat sila ng pitong beses sa loob ng apat na taon ng kanilang pagiging kasal, at ipinagbubuntis ni Emma ang isa pang sanggol. Gumamit si Joseph ng karumata upang maging mas madali para kay Emma ang paglalakbay. Umalis sila patungong Ohio nang bandang katapusan ng Enero, at inabot ng ilang araw ang tatlong daang milyang paglalakbay patungong Kirtland. Nang marating ng karumata ang tindahan ng Gilbert at Whitney sa Kirtland, Ohio, patalong bumaba si Joseph at pumasok sa tindahan. Iniabot niya ang kanyang kamay sa lalaking hindi pa niya kailanman nakatagpo at sinabing, "Newel K. Whitney! Ikaw ang lalaking hinahanap ko!" Nagtaka si Newel Whitney
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa dahil hindi naman niya kilala ang Propeta. "Nakalalamang ka sa akin," ang sabi niya. "Hindi ko alam ang pangalan mo na gaya ng pagkakaalam mo sa pangalan ko." Sumagot ang Propeta ng, "Ako ang Propetang si Joseph. Nanalangin kang makarating ako rito, ngayon ano ang maipaglilingkod ko sa iyo?" (History of the Church, 1:146). Narinig ni Newel at ng kanyang pamilya ang ipinangaral na ebanghelyo ng mga misyonero at sila ay sumapi sa Simbahan. Nanalangin sila na matanggap ang salita ng Panginoon. Noong nasa New York, nakita ng Propeta sa pangitain ang mga Whitney na nananalangin para pumunta siya sa Kirtland. Naglaan ang mga Whitney ng matutuluyan para kina Joseph at Emma sa loob ng ilang linggo. Mga ilang buwan makaraan ang pagdating nila sa Kirtland, nagsilang si Emma ng kambal, pero ilang oras lang na nabuhay ang mga sanggol. Namatay ang unang naging anak nina Emma at Joseph sa Pennsylvania, kaya walang nabuhay nang matagal sa unang tatlong anak nila. Nang sumunod na araw matapos ipanganak ang kambal, nagsilang din si Julia Murdock ng kambal, isang lalaki at isang babae. Nang mamatay si Kapatid na [babae] Murdock, pinahintulutan ng kanyang asawang si John na ampunin nina Joseph at Emma ang kanyang kambal na sanggol. Naglakbay Patungong Ohio ang mga Banal sa New York Naglakbay ang mga Banal mula sa New York patungong Ohio sa ilang iba't ibang pangkat. Malamig ang panahon at ang paglalakbay ay mahirap. Pinangunahan ng ina ng Propeta na si Lucy Mack Smith ang isang pangkat. Pinaalalahanan ni Lucy ang mga Banal na sinusunod nila ang kautusan ng Panginoon at kung sila ay magiging matatapat, sila ay pagpapalain. Hinimok niyang umawit at manalangin sila sa panahon ng paglalakbay. Naglakbay ang pangkat ni Lucy papuntang Buffalo, New York, at nagplanong maglakbay sa Lake Erie, na magdadala sa kanila palapit sa Kirtland, Ohio. Nang dumating ang pangkat sa Buffalo, nalaman nilang hindi nakauusad ang mga barko sa lawa dahil nahaharangan ng malalaking piraso ng yelo ang puwerto. May pananampalataya si Lucy na tutulungan sila ng Panginoon. Nang makasakay ang mga Banal sa barko nang sumunod na umaga, hinimok niya ang pangkat na sama-samang magkaisang manampalataya at manalangin sa Panginoon na basagin ang mga piraso ng yelo. Ipinaliwanag niya na, "Isang ingay ang narinig na parang dumadagundong na kulog. Sumigaw ang kapitan ng, 'Bawat isa ay magtungo na sa inyong gawain.' Nahawi ang yelo, lumikha ng halos sapat lang na daraanan ng barko, at napakakipot nito kaya nang dumaan ang barko, ang mga timba ng elise (waterwheel) ay natanggal at nagkalampagan. . . . Bahagya pa lang kaming nakalalampas sa dinaraanan nang muling magsara ang yelo" (Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 204-5). Sa wakas ay nakarating ang lahat ng grupo sa Kirtland. Nagtungo rin sa Kirtland ang ibang taong sumapi ng Simbahan sa Canada at sa ibang bahagi ng Estados Unidos. Nagpapasalamat ang mga miyembro ng Simbahan na sila ay magkakalapit ng tirahan at tinuturuan at pinamumunuan ng Propeta. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Aralin 16 97
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 98 Bakit inutusan ng Panginoon ang mga Banal na pumunta sa Ohio? (Doktrina at mga Tipan 38:31-33.) Ano ang ipinangako sa mga Banal kung ito ay kanilang susundin? (Doktrina at mga Tipan 38:32; 39:15.) Ipaliwanag na pinangakuan ang mga Banal na sila ay makatatanggap ng karagdagang mga batas at pagpapala kapag sila ay nagtipun-tipon sa Kirtland at nagtayo ng templo. Anong mga sakripisyo ang ginawa ng mga Banal upang makalipat sa Ohio? Anong mga sakripisyo ang ginagawa ng mga tao ngayon upang tulungan ang Simbahan at mga miyembro nito? Bakit sa palagay ninyo handang dumanas ng mga paghihirap ang mga Banal upang makapunta sa Ohio? Paano mas mapatatatag ng mga naunang Banal na ito ang bawat isa kung sila ay sama-samang nagkakatipun-tipon? Bakit hindi hinihimok ng mga pinuno ng Simbahan ngayon ang lahat ng mga miyembro ng Simbahan na magtungo sa mga punong-himpilan ng Simbahan? Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga naunang miyembro ay inutusang magtipun-tipon sa isang lugar upang maitatag ang Simbahan at lumikha ng matibay na sentro para sa mga Banal. Ngayon ay naitatatag natin ang Simbahan saanman tayo naroroon at nakagagawa upang palakasin ang ating sariling mga purok, sangay, at istaka. Kailan tayo sama-samang nagtitipun-tipon o nagkikita bilang isang Simbahan? Anong mga pagpapala ang tinatanggap natin kapag tayo ay sama-samang nagkikita? Paano natin pinatatatag ang bawat isa kapag tayo ay sama- samang nagkikita? Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 38:24. Ano sa palagay ninyo ang ibig sabihin ng "pahalagahan ng bawat tao ang kanyang kapatid"? Paano natin magagawa ito? Paano nito mas mapatatatag ang Simbahan at ang mga miyembro nito? Ano ang ibig sabihin ng "maging isa"? (Doktrina at mga Tipan 38:27.) Bakit mahalagang magkaisa? Ano ang maaari nating magawa upang makatulong lumikha ng higit na pagkakaisa at pagmamahalan sa ating pamilya? sa ating klase sa Primarya? Bakit mahirap magkaisa kung hindi natin minamahal at kinakalinga ang bawat isa? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Tulungan ang mga bata na maunawaan na kailangan nating sama-samang gumawa upang tulungan ang bawat isa na makadama ng kapanatagan ng kalooban sa simbahan. Magpamungkahi sa mga bata ng mga paraan upang mapaunlad ang pagkakaisa sa inyong purok (sangay) o klase. Isulat ang kanilang mga mungkahi sa pisara. Himukin ang bawat bata na pumili ng isa o dalawang ideya na gagawin nila sa mga darating na linggo. Mga maaaring imungkahi: Pangalagaan ang gusali ng Simbahan. Pakitunguhan nang mabuti ang iba. Makinig sa mga tagapagsalita.
Manalangin para sa isa't isa. Magsalita nang maayos. Makinig at makisali sa klase sa Primarya. Dumalo sa mga gawain ng purok (sangay). Tulungan ang lahat na madamang malugod silang tinatanggap sa mga pulong at gawain sa Simbahan. Maging masayahin. Magpahayag ng pasasalamat sa mga pinuno at guro ng Simbahan. Taos-pusong sumali kapag hinilingang magbigay ng pananalita, manalangin, o umawit. 2. Isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang ilang gawain, kaugalian, at kilos na makatutulong na paunlarin ang pagkakaisa sa pamilya, tulad ng gabing pantahanan ng mag-anak, pangmag-anak na panalangin, pangmag- anak na pag-aaral ng banal na kasulatan, oras ng pagkain, mga pagdiriwang ng pista opisyal, mga pagdiriwang ng kaarawan, pagiging mabait sa bawat isa, at pagiging di-makasarili. Talakaying kasama ng mga bata ang ibig sabihin ng pagkakaisa at paano mapauunlad ang pagkakaisa sa pamilya. Upang matulungan ang mga bata na malaman ang mga paraan na makapagpapaunlad sa kanilang mag-anak ng mga damdamin ng pagmamahal at pagkakaisa, papiliin ang bawat bata ng isang piraso ng papel at magbigay ng mga pahiwatig sa ibang bata tungkol sa gawain o galaw na inilalarawan sa kanyang papel. Pahulaan sa ibang bata ang gawain o kilos. Pagkatapos ay anyayahan ang mga bata na ikuwento kung paano pinagpala at pinatatag ang kanilang mag-anak ng gawain o kilos na iyon. 3. Magpabahagi sa mga bata ng karanasan nang makadama sila ng pagmamahal at suporta mula sa kanilang pamilya o mula sa mga miyembro ng purok o sangay. Tanungin sila kung ano ang nadarama nila kapag tinatanggap nila ang ganitong klase ng suporta. Maaari mong naising ibahagi ang sarili mong karanasan. 4. Ipakita sa mga bata ang isang bagay na ginagamit sa kasanayan (tulad ng isang set ng mga karayom na panggantsilyo o isang instrumentong pangmusika). Ibigay ang bagay na ito sa isang bata at hilingan siyang isagawa ang kasanayan. Kung may alam ka sa kasanayang ito, ipakita kung paano ginagamit nang wasto ang bagay na ito pagkatapos subukang gamitin ito ng bata. Talakayin kung gaano kahirap gawin ang isang bagay sa unang pagkakataon nang walang tagubilin o direksiyon ng guro. Iugnay ito sa bagong tatag na Simbahan noong 1830. Naninirahan ang mga miyembro sa iba't ibang lugar na walang isa mang malapit na pinuno upang patnubayan ang Simbahan at tulungan ang mga miyembro na maunawaan ang mga turo ng Simbahan. Kadalasan ay napakatagal makatanggap ng komunikasyon mula sa Propeta. Sabik ang mga miyembro ng Simbahan na makapunta sa Ohio, kung saan ay mabibigyan sila ng tagubilin ng Propeta at ng ibang mga pinuno ng Simbahan. 5. Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na siping-banggit mula kay Kapatid na Patricia P. Pinegar, pangsiyam na pangkalahatang pangulo ng Aralin 16 99
100 Primarya, tungkol sa kung paano kailangan at tutulungan ng mga miyembro ng Simbahan ang bawat isa: "Ang naglalakihang puno ng redwood na tumutubo sa hilagang California [USA] . . . ay may napakabababaw na ugat. Pero kapag ang mga ito ay napaliligiran ng ibang mga puno ng redwood, hindi maibubuwal ang mga ito ng pinakamalakas at pinakamatinding hangin. Ang mga ugat ng naglalakihang puno ng redwood ay nagkakapuluputan at pinatatatag ang bawat isa. Kapag dumarating ang bagyo, talagang pinananatiling nakatayo ng mga ito ang bawat isa" (sa Conference Report, Okt. 1994, p. 103; o Ensign, Nob. 1994, p. 78). Gumuhit sa pisara ng ilang puno na nagkakapuluputan ang mga ugat (tingnan ang paglalarawan). Magpamungkahi sa mga bata ng mga kalakasan at katangian na nakikita nila sa iba. Pangalanan ang ilang ugat ng kanilang ideya, at talakayin kung paano nakatutulong ang mga kalakasan ng bawat isa na mapatatag ang buong pangkat. 6. Patayuin ang mga bata. Ipakita kung gaano kadali para sa iyo na tinagin ang nag-iisang bata. Pagkatapos ay paakbayin ang mga bata sa isa't-isa. Ipakita kung gaano kahirap para sa iyo na tinagin ang lahat ng bata nang minsanan. Tulungan ang mga bata na maunawaan na kapag tayo ay sama-samang nakatayo at sinusuportahan ang bawat isa, bilang mga miyembro ng mga pamilya, o mga miyembro ng Simbahan, mas madali para sa atin na manatiling matatag sa ating mga paniniwala at gawin ang mga bagay na tama. 7. Ipakita ang kahalagahan ng sama-samang paggawa sa pamamagitan ng pagsasagawa ng sumusunod na gawain: Pumutol ng ilang matitibay na tali o lubid na tig-dadalawang yarda [dalawang metro] ang haba, isa para sa bawat bata sa klase. Ipatali sa bawat bata ang kanyang tali na mataas nang kaunti sa gitnang bahagi ng patpat. Ang patpat ay may haba na apat o limang talampakan [isa't kalahating metro], tulad ng hawakan ng panlampaso o pangyarda. Ilapag ang patpat sa gitna ng silid-aralan at paupuin nang nakapabilog ang mga bata sa patpat. Pasubukan sa isang bata kung maitataas niya ang patpat nang patayo sa pamamagitan lang ng paghila sa kanyang tali. Hilingan ang isa pang bata na sumabay na humila sa nauna at alamin kung mapananatiling nakatayo ng dalawang tali ang patpat. Pagkatapos ay ipahila sa lahat ng bata ang kanilang mga tali upang mapatayo ang patpat. (Maaari mong bahagyang iayos ang mga tali sa lugar na pinagtatalian nito.)
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Ano ang nangyari nang hilahin ng isang tao ang patpat? Ano ang nangyari nang may tumulong na isang tao? Ano ang kailangang gawin upang mapatayo nang tuwid ang patpat? Ipaliwanag na tulad ng kailangang sama-samang gumawa ang lahat upang mapatayo nang tuwid ang patpat, alam ng Ama sa Langit na ang mga naunang miyembro ng Simbahan ay kailangang sama-samang magtipun- tipon upang palakasin at tulungan ang bawat isa. Makararanas tayo ng gayunding lakas at suporta sa ating sariling purok (o sangay). Ipahayag ang iyong pasasalamat sa halimbawa at pananampalataya ng mga naunang Banal na nagpalakas sa Simbahan at sa bawat isa dahil sa kanilang pagtitipun-tipon sa Kirtland, Ohio. Himukin ang mga bata na magsikap na dagdagan ang pagmamahalan at pagkakaisa sa kanilang pamilya at sa kanilang klase sa Primarya. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 38:24, 31-32 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 16 101
Aralin 17 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 102 Tinawag si Edward Partridge Bilang Unang Obispo Tulungan ang mga bata na maunawaan ang mga tungkulin ng obispo at magkaroon ng pagnanais na suportahan ang kanilang obispo at ibang mga pinuno ng Simbahan. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 41:9-11; 42:30-31, 34-35; 58:14, 17-18; 119:1-4 (kabilang ang pamagat ng bahagi); at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 46:27-29 at ang pamagat ng bahagi sa Doktrina at mga Tipan 36. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Isulat ang pangalan ng inyong obispo o pangulo ng sangay sa isang piraso ng papel. Itupi sa kalahati ang papel para hindi makita ang pangalan. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Larawan 5-23, Lalaking Nilalagyan ng Alkitran at Balahibo. Paalala sa guro: Kung dumadalo kayo sa sangay, ipaliwanag sa mga bata na ang pangulo ng sangay ay katulad ng obispo, at ibagay ang mga tanong at gawain kung kinakailangan. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita sa mga bata ang piraso ng papel na may nakasulat na pangalan ng inyong obispo o pangulo ng sangay, pero huwag mong ipakita ang pangalan sa kanila. Sabihin sa mga bata na nakasulat sa piraso ng papel na ito ang pangalan ng isang tao na tumutulong sa kanila. Anyayahan ang mga bata na magtanong tungkol sa taong ito na maaaring sagutin ng "oo" o "hindi" (tulad ng "Ang tao bang ito ay miyembro ng Simbahan?" o "Ang tao bang ito ay babae?") at sikaping tuklasin kung kaninong pangalan ang nakasulat sa papel. Kapag nahulaan ng mga bata (o sinabi mo sa kanila) ang pangalan, itanong: Ano ang ilang paraan na natutulungan tayo ng ating obispo (pangulo ng sangay) upang ipamuhay ang ebanghelyo? Sabihin sa mga bata na ang araling ito ay makatutulong sa kanila na maunawaan ang ginagawa ng obispo upang matulungan tayo na ipamuhay
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan ang ebanghelyo at paano natin masusuportahan ang obispo at ibang mga pinuno ng Simbahan sa kanilang mga tungkulin. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pagkakatawag kay Edward Partridge na maging obispo at ang mga pananagutan ng isang obispo, tulad ng tinatalakay sa mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda" at ang mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Mga Pananagutan ng Isang Obispo Sa pag-uumpisa ng taong 1831, halos isang taon matapos maitatag ang Simbahan, maraming tao ang sumasapi sa Simbahan at nagtitipun-tipon sa Ohio, tulad ng iniutos ng Panginoon. Sa paglago ng Simbahan, kinailangan ni Joseph Smith ng mga karagdagang pinuno upang makatulong sa gawain ng Simbahan. Ang Simbahan ay nahaharap sa maraming hamon ng pananalapi. Marami sa mga banal na nagtipon sa Kirtland ay mahihirap. Wala silang lupa o pera at kaunting pagkain, damit, o ibang mga bagay na mahalaga para sa kanila upang mabuhay. Kailangan din ng Simbahan ng pera upang makapagpatayo ng templo at makapaglathala ng mga naisulat tulad ng mga paghahayag at polyeto ng misyonero. Ang Propeta mismo ay walang tahanan o paraan upang matustusan ang kanyang pamilya, at ang ibang mga pinuno ng Simbahan na naglilingkod ng pambuong-panahon sa Simbahan ay nangangailangan din ng tulong para masuportahan ang kanilang pamilya. Tinanong ng Propeta ang Panginoon kung ano ang dapat gawin para mapaglaanan ang lahat ng mga pangangailangang ito. Tumanggap ng paghahayag ang Propeta noong Pebrero 1831 na tinatawag si Edward Partridge, na may dalawang buwan pa lamang na nagiging miyembro ng Simbahan, upang maglingkod bilang unang obispo ng Simbahan. Ang unang pananagutan ng obispo ay tulungan ang Propeta na maglaan para sa mga pangangailangang pisikal at pananalapi ng mga miyembro ng Simbahan. Tumanggap si Joseph Smith ng ibang mga paghahayag nang sumunod na ilang buwan na nakatulong kay Obispo Partridge na malaman kung ano pa ang dapat niyang gawin bilang obispo. Inutusan si Obispo Partridge na tumulong na maglaan ng pagkain, damit, at tirahan para sa mga nangangailangang miyembro ng Simbahan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 42:30-31, 34). Ang mga miyembro na may sobrang pagkain o ibang mga panustos ay hinilingang magbahagi sa mga walang sukat magawa. Tinanggap at ipinamahagi ni Obispo Partridge ang mga donasyong ito at itinabi ang mga ito sa kamalig na kung saan ang mga miyembrong nangangailangan ay maaaring makapunta. Ang isa pang tungkuling ibinigay kay Obispo Partridge ay bumili at mamahagi ng lupa para sa kani-kanyang mga tahanan at mga gusali ng Simbahan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 42:35). Siya rin ay magiging hukom ng Israel (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 58:17-18). Ito ay nangangahulugan na kung ang isang miyembro ng Simbahan ay hindi tumutupad sa lahat ng kautusan, magpapasiya ang obispo kung siya ay mananatili pa ring kabilang sa Simbahan. Ito ay isang mahalagang paraan upang tulungan ang mga miyembro na tumupad sa lahat ng pangakong ginawa nila sa Ama sa Langit. Noong 1838 inutusan ng Panginoon ang mga miyembro ng Simbahan na magbayad ng ikapu. Ang ikapu ay ginagamit ng Simbahan upang makatulong na tustusan ang gawaing misyonero, pagpapatayo at pagpapanatili ng mga templo at bahay-pulungan, at paglalathala ng mga kagamitan sa aralin (tingnan 103
104 sa Doktrina at mga Tipan 119:1-4). Ang mga obispo (at pangulo ng sangay) ay naatasang tumanggap ng ikapu ng mga miyembro ng Simbahan. Nang magsimulang magtipun-tipon ang mga miyembro ng Simbahan sa Missouri sa pagtatapos ng taong 1831, tinawag ng Propeta si Obispo Partridge na lumipat sa Missouri at maging obispo roon. Tinawag si Newel K. Whitney na maging obispo sa mga Banal na nanatili sa Ohio. Sa patuloy na paglago ng Simbahan, tinawag ang ibang mga obispo upang pamunuan ang mga miyembro. Nang tawagin si Obispo Whitney, si Obispo Partridge ay kinilala bilang ang Una, o Namumunong Obispo ng Simbahan. Siya ay may pananagutan sa lahat ng ibang mga obispo. Ngayon ay mayroon pa ring isang Namumunong Obispo, pero maraming obispo ang sumusubaybay sa mga miyembro ng Simbahan sa buong mundo. Mga Sakripisyo ni Edward Partridge at ng Kanyang Pamilya Gumawa ng maraming sakripisyo si Edward Partridge at ang kanyang pamilya para siya ay makapaglingkod bilang obispo. Nang lumipat sa Missouri si Obispo Partridge, kinailangan niyang iwan ang kanyang pamilya sa Ohio. Ang ilan sa kanyang mga anak ay nagkatigdas, at isang anak na babae ang nagkaroon ng malubhang sakit na hindi alam ni Obispo Partridge kung muli pa niyang makikita siyang buhay . Nang magsigaling na ang lahat ng bata, nilisan ng asawa ni Obispo Partridge at limang anak ang Kirtland upang makapiling siya sa Missouri. Habang sila ay naglalakbay sakay ng isang bangka sa Ilog Missouri, ang tubig ay punung- puno ng yelo kaya napilitan silang tumabi sa dalampasigan bago nila marating ang Missouri. Binigyan sila ng isang pamilya sa lugar na iyon ng matutuluyan sa isang silid na walang bintana, ng isang bahay na yari sa troso na may dalawang silid. Nang magdatingan na ang pamilya ni Obispo Partridge sa Independence, Missouri, silang lahat ay nanirahan sa isang paupahang bahay na yari sa troso na may isang silid. Ibinahagi nila ang silid na ito sa isang balo na may apat na anak hanggang sa matapos maitayo ni Obispo Partridge ang bahay na may dalawang silid na malapit sa lugar na pagtatayuan ng templo. Noong nanirahan si Obispo Partridge sa Missouri, nilagyan siya ng alkitran at balahibo ng mga mandurumog dahil ayaw nilang manirahan pa siya o ang ibang mga miyembro ng Simbahan sa lugar na iyon. Ang kanyang mabuting pag-uugali at ang magandang halimbawa na kanyang ipinakita sa iba ay nakalahad sa sumusunod na ulat (ipakita ang larawan ng lalaking nilalagyan ng alkitran at balahibo habang ikinukuwento mo ang ulat na ito): "Kinuha ako ng mga mandurumog sa aking bahay, . . . Inalisan ako ng sumbrero, amerikana, at tsaleko at pinahiran ng alkitran mula ulo hanggang talampakan, at pagkatapos ay dinikitan ako ng maraming balahibo; at ang lahat ng ito ay dahil ayaw kong sumang-ayon na lisanin ang bayan, at ang aking tahanan na tinirahan ko ng dalawang taon. "Pinahintulutan akong magsalita bago ako pahiran ng alkitran at dikitan ng balahibo. Sinabi ko sa kanila na nagdusa ng pag-uusig ang mga Banal sa lahat ng panahon ng mundo; na wala akong ginawa na makasasakit kaninuman; na kung lalapastanganin nila ako ay lalapastanganin nila ang taong walang-sala; na ako ay handang magdusa para kay Cristo; pero, ang iwan ang bayang iyon ay hindi ko magagawa. . . .
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa "Pinagtiisan ko ang paglapastangan sa akin nang buong kahinahunan at kaamuan, na bagay na ipinagtaka ng karamihan, na nagpahintulot sa aking manahimik . . . ; at sa aking sarili, punung-puno ako ng Espiritu at pagmamahal ng Diyos, na hindi ako namuhi sa mga umuusig sa akin o kaninuman" (History of the Church, 1:390-91). Si Obispo Partridge ay matapat na tagapaglingkod ng Panginoon at matwid na halimbawa sa mga miyembro ng Simbahan at sa mga obispo na sumunod sa kanya. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Sino ang pumili kay Edward Partridge upang maging obispo? (Doktrina at mga Tipan 41:9.) Paano pinipili ang mga obispo ngayon? (Inihahayag ng Panginoon sa mga pangulo ng istaka kung sino ang tatawagin bilang mga obispo; tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Anong uri ng tao si Edward Partridge? (Doktrina at mga Tipan 41:11.) Ipaliwanag na ang isang tao "na sa kanya ay walang pandaraya" ay isang tao na matapat, matwid, at di-makasarili. Paano inilarawan ni Joseph Smith si Edward Partridge? (Tingnan sa pamagat ng bahagi ng Doktrina at mga Tipan 36.) Ipaliwanag na ang "huwaran ng kabanalan" ay nangangahulugan na si Obispo Partridge ay nagpakita ng mabuting halimbawa bilang isang tao na gumalang sa Diyos at sumunod sa mga kautusan. Bakit sa palagay ninyo pinili ng Panginoon ang isang matapat at masunuring tao upang maglingkod bilang obispo? Anong mga katangian ang hinahangaan ninyo sa ating obispo? Paano isang magandang halimbawa sa inyo ang ating obispo? Paano kayo magiging isang mabuting halimbawa sa iba? Ano ang ilang tungkulin na ibinigay kay Obispo Partridge? (Doktrina at mga Tipan 42:30-31, 34-35; 58:14, 17-18.) Anong mga tungkulin mayroon ang ating obispo? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Paano tinutulungan ng ating obispo ang mahihirap? (Maaaring gamitin ng obispo ang pera na ibinibigay ng mga miyembro ng Simbahan bilang mga handog- ayuno upang tulungan na magkaroon ang mahihirap ng pagkain, damit, tirahan, at pangangalagang medikal. Maaari rin niyang papuntahin sila sa kamalig ng obispo upang kumuha ng pagkain, higaan, at ibang mga bagay.) Anong mahalagang espirituwal na kaloob ang ibinibigay sa obispo? (Doktrina at mga Tipan 46:27-29; ipaliwanag na sa kaloob na pag-unawa, ang obispo ay binibigyan ng inspirasyon upang malaman ang mahahalagang bagay tungkol sa mga miyembro ng kanyang purok, tulad ng kung sino ang maaaring nangangailangan ng tulong na espirituwal o sino ang tatawagin sa isang tungkulin.) Paano ninyo masusuportahan ang inyong obispo sa mga bagay na kanyang ginagawa? Paano siya masusuportahan ng inyong mga magulang at ibang mga miyembro ng purok? Aralin 17 105
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 106 Paano tumutulong ang obispo sa inyo at sa inyong pamilya? Sinong ibang mga pinuno ng Simbahan ang tumutulong sa inyo? Paano nila kayo tinutulungan? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Upang mabigyang-diin na ang mga obispo ay tinatawag ng Diyos, isalaysay ang sumusunod na kuwento tungkol kay Obispo Newel K. Whitney, ang ikalawang obispo ng Simbahan: Nang tawagin si Newel K. Whitney upang maging obispo, naramdaman niyang hindi niya makakayang maging isang magaling na obispo. Magkaibigan sila ng Propetang si Joseph Smith at sinabi niya sa kanya na, "Napakalayo kong maging isang obispo, kapatid na Joseph; pero kung sinasabi mo na kagustuhan ito ng Panginoon, susubukan ko." "Hindi mo kailangang paniwalaan lang ang salita ko," sagot ni Joseph. "Humayo ka at tanungin mo mismo ang Ama." Nagpasiya si Newel K. Whitney na gawin ang ipinayo sa kanya ng Propeta. Bago siya natulog, ipinanalangin niyang ipaalam sa kanya kung dapat niyang tanggapin ang tawag bilang obispo. Sinagot ang kanyang mapagpakumbabang panalangin. Narinig niya ang tinig mula sa langit na nagsasabing, "Ang iyong lakas ay nasa akin." Sinabi ng mga simpleng salitang ito kay Kapatid na Whitney kung ano ang gusto niyang malaman. Pumunta siya sa Propeta at sinabi sa kanya na handa niyang tanggapin ang tungkulin ng isang obispo. Ang karanasang ito at iba pa ay tumulong kay Newel Whitney na malaman na ang Panginoon ang namamahala sa Simbahan. (Tingnan sa, B. H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 1:271.) 2. Ilista sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang iba't ibang bagay na maaaring gawin ng obispo (o ng kanyang mga tagapayo), tulad ng mga nakalista sa ibaba: Pamahalaan ang mga pinuno ng purok. Batiin at kamayan kayo sa Simbahan. Dalawin ang Primarya at himukin kayong sundin ang Ama sa Langit. Tanggapin ang inyong ikapu at ipadala ito sa punong-himpilan ng Simbahan. Tawagin ang isang miyembro ng purok upang maging guro sa Primarya. Kapanayamin ang 12 taong-gulang na batang lalaki upang maordenan siyang diyakono. Kapanayamin ang 12 taong-gulang na batang babae kapag papasok na siya sa grupo ng Mga Kabataang Babae. Kapanayamin ang 8 taong-gulang na bata upang siya ay mabinyagan. Tulungan ang nangangailangang pamilya na magkaroon ng pagkain at mga damit mula sa kamalig ng obispo. Manalangin para sa mga tao sa kanyang purok.
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Babasahin sa Tahanan Halinhinang papiliin ang mga bata ng papel at ipasadula ang kilos na nakasulat. Patulungin ang ibang mga bata sa pagsasadula kung kinakailangan. Pahulaan sa mga natitirang bata kung ano ang kilos na iyon. 3. Tulungan ang mga bata na sumulat ng mga liham ng pasasalamat sa obispo, sa kanyang mga tagapayo, o ibang mga pinuno o guro ng Simbahan. Bago sumulat ang mga bata ng mga liham, maaari mong naising talakayin ang mga tungkulin ng mga tao na susulatan ng mga bata. Isulat ang mga tungkuling ito sa pisara upang makasangguni ang mga bata sa mga ito habang sila ay sumusulat. 4. Tulungan ang mga bata na isaulo o pag-aralang muli ang ikalimang saligan ng pananampalataya. Talakayin kung paano tumutukoy ang saligan ng pananampalatayang ito sa mga obispo (sila ay tinawag ng Diyos at inordenan ng taong may tamang awtoridad). 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Ating Obispo" (Piliin ang Tama B). Ipahayag ang iyong pasasalamat sa mga naunang pinuno ng Simbahan at sa lahat ng kanilang isinakripisyo upang makatulong na itatag ang kaharian ng Diyos sa lupa. Ibahagi sa mga bata ang iyong mga positibong damdamin tungkol sa inyong obispo at mga bagay na ginagawa niya upang tulungan ka at ang ibang mga miyembro ng purok. Maaari mong ibahagi ang isang karanasan nang ikaw o ang kakilala mo ay natulungan ng obispo na ipamuhay ang ebanghelyo. Himukin ang mga bata na mag-isip ng mga paraan na masusuportahan nila ang obispo at ibang mga pinuno ng Simbahan sa kanilang mga tungkulin. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 41:9-11 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 17 107
Aralin 18 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 108 Inihayag ng Panginoon ang Batas ng Paglalaan Himukin ang mga bata na taos-pusong ibahagi ang kanilang panahon, mga talino, at kabuhayan upang makatulong sa pagtatayo ng kaharian ng Diyos sa lupa. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Mga Awit 24:1; Doktrina at mga Tipan 42:30-39, 42, 53-55, 71-73 (ang batas ng paglalaan tulad ng inihayag ng Panginoon); at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mosias 2:17; Mga Gawa 2:44-45, 4:32; at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), mga kabanata 32 at 34. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Isulat ang mga salitang pagkain, damit, tirahan, pera, at mga aklat at mga laro sa magkakahiwalay na piraso ng papel, at ilagay ang mga papel sa mangkok o ibang lalagyan. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Biblia at Aklat ni Mormon. c. Isang piraso ng papel at lapis para sa bawat bata. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Maglaro ng "Hindi Ko Kailangan Ito - Gusto Mo Ba Ito?" upang tulungan ang mga bata na maunawaan ang konsepto ng pagbabahagi sa iba ng kanilang mga labis. Bigyan ang bawat bata ng isang piraso ng papel at lapis, at ipasulat sa mga bata ang pagkain, damit, tirahan, pera, at mga aklat at mga laro sa kanilang mga papel. Ang layunin ng laro ay para makuha ng bawat bata ang lahat ng bagay na nakasulat sa pamamagitan ng pagkuha ng mga bagay mula sa lalagyan o pagtanggap ng mga ito mula sa isa pang bata. Ipasa ang lalagyan ng mga papel sa isang bata at papiliin siya ng isang papel, ipabasa ito, at ipabalik ito sa lalagyan. Pabilugan sa bata ang bagay na binanggit sa kanyang papel. Pagkatapos ay ipasa ang lalagyan sa susunod na bata. Kapag nagkaroon na ng pagkakataon ang lahat ng bata, muling mag- umpisa sa unang bata at pakunin uli siya ng isa pang papel. Kung sa sumunod na pagkakataon ay makuha ng isang bata ang bagay na nabilugan na sa kanyang listahan, babaling siya sa batang nasa kaliwa niya at
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan sasabihing, "Hindi ko kailangan ito-gusto mo ba ito?" Pagkatapos ay maaaring bilugan ng batang nakaupo sa kaliwa ang bagay na iyon sa kanyang listahan. Kung nabilugan na ng batang iyon ang bagay, itatanong niya ang tanong ng susunod na bata na nasa kaliwa. Ipagpatuloy hanggang mabilugan ng isang bata ang bagay na iyon. Maglaro hanggang mabilugan ng bawat bata ang bawat bagay na nasa listahan. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Mga Awit 24:1. Ano ang ibig sabihin ng banal na kasulatang ito? Ipaliwanag na dahil nilikha ni Jesucristo ang mundo sa ilalim ng pamamahala ng Ama sa Langit, ang lahat ng nasa mundo ay pag-aari nila. Pinagpapala nila tayo sa pamamagitan ng pagpapahintulot nilang gamitin natin ang mga bagay na kanilang nilikha. Gusto ng Ama sa Langit at ni Jesus na ibahagi natin sa iba ang mga bagay na mayroon tayo, lalo na kapag mayroon tayong higit pa sa ating kailangan. Ang pagbabahagi ay isang paraan upang maipakita natin ang ating pagmamahal sa Ama sa Langit at kay Jesus at pasalamatan sila sa lahat ng ibinigay nila sa atin. Ipaliwanag na sa mga unang araw ng Simbahan, inutusan ang mga Banal na ibahagi sa bawat isa ang lahat ng ipinagkaloob sa kanila. Tinatawag ang kautusang ito na batas ng paglalaan. Isulat ang salitang paglalaan sa pisara. Ipaliwanag na ang maglaan ay nangangahulugan na mag-alay o magbigay para sa isang banal na layunin. Ituro sa mga bata ang tungkol sa batas ng paglalaan, tulad ng inilalarawan sa Doktrina at mga Tipan 42:30-39, 42, 53-55, 71-73, at ang sumusunod na ulat sa kasaysayan. Nang magsimulang magtipun-tipon ang mga Banal sa Ohio noong kasisimula ng taong 1831, nag-alala ang Propetang Joseph Smith dahil marami sa kanila ang mahirap na mahirap at wala sa kanila ang mga bagay na kailangan nila, tulad ng pagkain, damit, at tirahan. Nagsimulang maghanap ng paraan ang Propeta upang matulungan ang mahihirap na miyembrong ito ng Simbahan. Nang unang dumating ang Propeta sa Kirtland, Ohio, nalaman niyang sama- samang naninirahan ang ilang miyembro ng Simbahan sa bukid na pag-aari ni Isaac Morley. Nabasa nila sa Biblia na ibinahagi ng mga miyembro ng Simbahan noong panahon ni Jesus ang lahat ng mayroon sila (tingnan sa Mga Gawa 2:44-45; 4:32), at sinisikap nilang mamuhay sa gayunding paraan. Gayunman, ang planong ito ay hindi laging naisagawa nang maayos. Halimbawa, naisip ng isang lalaki na kung ibabahagi ang lahat ng bagay, ayos lang para sa kanya na ipagbili ang relo na hindi naman sa kanya. Ikinagalit ito nang husto ng may-ari ng relo. Nakita ng Propeta na bagamat maganda ang ginagawang pagbabahaging ito sa bawat isa ng mga taong ito, ang kanilang plano ay hindi sinang-ayunan ng Panginoon. Nanalangin si Joseph upang malaman kung ano ang gustong ipagawa ng Panginoon sa mga miyembro ng Simbahan. Ilang araw pagkatapos tawagin si Edward Partridge na maging obispo ng Simbahan, inihayag ng Panginoon kay Joseph Smith ang batas ng paglalaan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 42:30-39, 42). Ang batas na ito ay nag-utos sa mga Banal na magbahagi sa bawat isa sa paraang may kaayusan. Ibinigay ng Panginoon ang mga sumusunod na tagubilin: 1. Ilalaan o ibibigay ng mga Banal ang lahat ng kanilang pag-aari at mga ari-arian sa Simbahan. Ang obispo ang mamamahala para sa mga paglalaang ito. 109
110 2. Kasamang magpapasiya ng obispo ang ulo ng bawat pamilya kung anong pag-aari o ari-arian ang kailangan ng pamilya upang makapagtrabaho at mabuhay. Ibibigay ng obispo sa pamilya ang mga bagay na ito na kanilang kailangan. 3. Magtatrabaho nang mabuti ang mga pamilya upang tustusan ang kanilang mga sarili sa pamamagitan ng paggamit ng mga bagay na ibinigay sa kanila. Matapos nilang matugunan ang kanilang sariling mga pangangailangan at ninanais, anumang labis na kanilang kinita o ginawa ay ibibigay sa obispo upang matulungan ang mahihirap at patatagin ang Simbahan. Nakatulong ang batas na ito sa paglago ng Simbahan at natulungan ang mga miyembro na pangalagaan ang bawat isa habang sila ay nakatira sa Ohio at Missouri. Ipinagkaloob ng mga tao ang kanilang panahon at mga talino gayundin ang kanilang mga salapi at ari-arian upang maisagawa ang gawaing misyonero, maitayo ang templo, at magkaroon ng lugar na matitirahan at pagkain na makakain ang mga bagong dating na Banal. Bagamat halos lahat ng mga tao ay mahihirap, ang lahat ay nagkakaroon ng sapat kapag ibinabahagi nila ang anuman na mayroon sila. Nagbigay ang mga tao sa Simbahan sa maraming paraan. Halimbawa, ang lahat ay tumulong sa pagtatayo ng templo sa Kirtland. Nagtrabaho ang mga kalalakihan sa gusali mismo, at gumawa ng mga damit ang mga kababaihan para sa mga manggagawa at mga kurtina at karpet para sa templo. May nagkaloob ng kabayo at pares ng mga baka. Ipinagbili ng Simbahan ang mga hayop at ginamit ang pera para ipambili ng mga panustos sa gusali para sa templo at pagkain para sa mga manggagawa na nagtatayo nito. Nagtrabaho ang isang babae nang buong tag-araw sa pag-iikid ng isandaang libra ng lana. Sinabi sa kanya na maaari niyang kunin ang kalahati ng lana para sa kanya dahil nagtrabaho siya nang mabuti, pero ni hindi man lang siya nagtabi ng sapat para igawa niya ang kanyang sarili ng pares ng medyas. Nadama niyang higit na kailangan ng mga nagsisigawa sa templo ang lana kaysa sa kanya. Nagsitulong din ang maraming tao sa gawaing misyonero. Nagsialis ang mga kalalakihan upang maglingkod sa misyon, at tumulong ang ibang mga miyembro sa pag-aasikaso ng kanilang pamilya at tinustusan sila ng pagkain at damit habang wala ang mga kalalakihan. Minsan ay hinilingan ng Propeta si John E. Page na magmisyon sa Canada. Sinabi ni Kapatid na Page na hindi siya makapupunta dahil wala siyang isusuot na amerikana, kaya hinubad ng Propeta ang kanyang sariling amerikana at ibinigay ito sa kanya. Dahil handang magtrabahong mabuti ang mga Banal at ibahagi ang anumang mayroon sila, napangalagaan ang mga miyembro ng Simbahan at nagkaroon ng sapat na salapi ang Simbahan para sa ibang mahahalagang layunin, tulad ng pagbili ng lupa sa Missouri para sa mga tahanan at templo. Dahil nagtulungan ang mga Banal, lumago ang mga patotoo nila sa katotohanan ng ebanghelyo at napatatag ang kaharian ng Diyos sa lupa. Ipinamuhay ng mga naunang miyembro ng Simbahan ang batas ng paglalaan sa loob lamang ng maikling panahon. Balang-araw ay muling isasagawa ng Simbahan ang batas ng paglalaan, pero ngayon ay hinihilingan tayo bilang mga miyembro na ipamuhay ang bahagi lamang ng batas. Hindi tayo hinihilingan na ibigay sa Simbahan ang lahat ng nasa atin, pero tayo ay hinihilingan na magbayad ng ikapu at mga handog-ayuno. (Maaaring kailanganin mong ipaliwanag na kapag tayo ay nag-aayuno, hinihilingan tayong ipagkaloob sa
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Simbahan kahit man lamang ang halaga ng ating gagastusin sa dalawang pagkain para sa araw na iyon. Ito ay handog-ayuno.) Ginagamit ang ikapu at mga handog-ayuno upang pangalagaan ang mahihirap, magtayo ng mga templo at bahay-pulungan, at maglaan ng ibang mga bagay tulad ng mga manwal ng aralin. Hinihilingan din tayong ibahagi ang ating panahon at mga talino sa pamamagitan ng paggawa ng mga bagay na tulad ng pagbibigay ng mga pananalita o pagtuturo sa mga klase ng Primarya. Kapag tayo ay nagbabahagi, tumutulong tayo sa pagtatayo ng kaharian ng Diyos sa lupa. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang na makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit ibinigay ng Panginoon sa mga naunang miyembro ng Simbahan ang batas ng paglalaan? (Doktrina at mga Tipan 42:30, 34-35.) Ano ang ginawa ng mga miyembro upang sundin ang batas na ito? (Doktrina at mga Tipan 42:31-33.) Saan ginamit ang labis na pera at mga kalakal? Paano hinihingi ang tulong ng mga miyembro ng Simbahan ngayon para sa pagtatayo ng mga gusali ng Simbahan at mga templo? (Sa pamamagitan ng pagbabayad ng ikapu.) Paano tayo hinihilingan na tumulong sa mahihirap at nangangailangan? (Sa pamamagitan ng mga handog-ayuno at ibang mga donasyon; tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1 at 2.) Saan itinabi ng Simbahan ang mga labis na panustos na ipinagkaloob ng mga Banal? (Doktrina at mga Tipan 42:34.) Sino ang may pananagutan sa pagtitipon at pangangalaga ng mga bagay na ito? (Ang obispo.) Ipaliwanag na ginagamit pa rin ngayon ng Simbahan ang mga kamalig ng mga obispo. Ang mga kamalig na ito ay puno ng pagkain at mga kalakal na ipinagkaloob sa o binili ng Simbahan. Ang mga miyembro ng Simbahan na may pangangailangan ay maaaring papuntahin ng kanilang mga obispo sa mga kamalig na ito upang kumuha ng pagkain at ibang mga bagay na kailangan. Ano ang sinabi ng Panginoon sa mga Banal tungkol sa kahalagahan ng paggawa? (Doktrina at mga Tipan 42:42.) Bakit mabuti para sa mga tao ang magsikap gumawa para sa mga bagay na kailangan nila? Anong gawain ang ginagawa ninyo para makatulong sa inyong pamilya? Anong gawain ang ginagawa ninyo para makatulong sa Simbahan? Ano ang magagawa ninyo? Sino ang nagbigay sa inyo ng inyong mga talino? Paano ninyo maibabahagi ang inyong panahon o talino sa iba? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Bakit sa palagay ninyo handang ibahagi ng mga Banal ang lahat ng nasa kanila, kahit halos karamihan sa kanila ay walang masyadong kabuhayan? Sino ba talaga ang pinaglilingkuran natin kapag tinutulungan natin ang iba? (Doktrina at mga Tipan 42:31, 38; Mosias 2:17.) Paano ipinakikita ng pagbabahagi ng tinataglay natin sa Ama sa Langit at kay Jesucristo na minamahal natin sila? Ano ang nadarama ninyo kapag nagbabahagi kayo o tumutulong sa ibang tao? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Aralin 18 111
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 112 Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Upang matulungan ang mga bata na maunawaan ang mga paraan na makapagbabahagi sila sa iba, gumuhit ng tatlong hanay sa pisara at pangalanan ang mga ito ng Panahon, Mga Talino, at Kabuhayan. Sabihin sa mga bata na ang "kabuhayan" ay ang pera at mga bagay na kagamitan na pag-aari nila. Tulungan ang mga bata na isulat sa ilalim ng bawat pamagat ang mga paraan na sila o ang kanilang pamilya ay nagbabahagi ng anuman ang mayroon sila upang tulungan ang iba at itayo ang Simbahan. Halimbawa, sa ibaba ng "kabuhayan" maisusulat nila ang ikapu, mga handog-ayuno, mga donasyon sa pondo ng misyonero, at pagkain at damit na ibinibigay sa mahihirap. Sa ibaba ng "panahon" maisusulat nila ang pagsuporta sa kanilang mga magulang sa kanilang mga tungkulin sa Simbahan, pag-aalaga ng bata habang dumadalo sa templo ang kanilang mga magulang, pagtatrabaho sa proyektong pangkapakanan ng Simbahan, at pagdalaw sa isang tao na nalulungkot. Sa ibaba ng "mga talino" maisusulat nila ang pagsasalita sa Primarya o pulong sakramento, pagtugtog ng instrumentong pangmusika, o pag-awit para sa kasiyahan ng iba, at paggawa ng mga dekorasyon para sa gawain sa Simbahan. Tulungan ang mga bata na maunawaan na maraming paraan na makapagbabahagi tayo sa iba, kahit na wala tayong maraming pera o maraming ari-arian. Maaari mong naising bigyan ng mga lapis at papel ang mga bata at ipasulat sa bawat bata ang isang paraan na makapagbabahagi siya ng panahon o talino sa darating na linggo. 2. Tulungan ang mga bata na maunawaan kung paano ginagamit ang mga handog-ayuno. Ipaliwanag na maaaring gamitin ng obispo ang mga handog- ayuno upang maglaan ng pagkain, tirahan, damit, at pangangalagang medikal para sa mahihirap at nangangailangan. Maaari mong paunang tanungin ang inyong obispo kung paano ginagamit ang mga handog-ayuno sa inyong purok at ibahagi ang kanyang impormasyon sa mga bata o ibahagi ang mga sumusunod na paglalarawan kung paano ginamit ang ilang handog-ayuno: Bilang karagdagan sa palagiang pag-aayuno sa Linggo ng ayuno, ang mga miyembro ng Simbahan kung minsan ay nagsasagawa ng mga espesyal na ayuno upang tulungan ang mga taong nangangailangan sa buong mundo. Ang ipinagkaloob na mga handog-ayuno sa panahon ng mga pag-aayunong ito ay ginagamit para sa maraming proyekto. Ang bahagi ng salapi ay ginamit upang mabigyan ng pagbabakuna ang mga bata sa Africa para mapangalagaan sila mula sa sakit. Ang bahagi ng salapi ay ibinigay sa mga tao sa isa pang parte ng Africa upang matulungan silang makapagbigay ng malinis na tubig na maiinom sa mga nayon. Nagbigay rin ng salapi upang tulungan ang mga magsasaka sa Guatemala na matuto kung paano makapagpapabunga ng mas marami at mainam na uri ng pananim na maipakakain sa kanilang mga pamilya at alagang hayop. Ginamit ang salapi na mula sa mga handog-ayuno upang magkaloob ng pangangalagang medikal at dental sa mga tao na hindi na magkakaroon ng pagkakataon na
magamot ng doktor o dentista, at ginamit din ito upang tulungan ang mga biktima ng mga likas na kalamidad tulad ng mga lindol at baha. Maraming tao ang nabiyayaan sa pamamagitan ng pagbibigay at pagtanggap ng mga handog-ayuno. (Tingnan sa Thomas S. Monson, sa Conference Report, Abr. 1991, p. 65-67; o Ensign, Mayo 1991, p. 48-49.) 3. Isalaysay ang isa sa mga sumusunod na kuwento ni Pangulong Thomas S. Monson, miyembro ng Unang Panguluhan, tungkol sa mga batang nagbahagi. Hayaang makinig na mabuti ang mga miyembro ng iyong klase at maging handa na sabihin sa iyo pagkatapos ng kuwento kung paano nagbahagi ang mga bata sa kuwento ng kanilang panahon, mga talino o kabuhayan. a. Noong si Thomas S. Monson ay bata pa, ang kanyang klase sa Panlinggong Paaralan ay nag-iipon ng pera para sa isang malaking pagtitipon. Tuwang- tuwa ang mga bata sa mga cake, cookie, pie, at sorbetes na mabibili ng pera. Pero nakakita sila ng mas mahalagang paraan na magagamit ang pera: "Hindi namin malilimutan ang malungkot na umagang iyon ng Enero nang ipaalam sa amin ng aming mahal na guro na ang nanay ng isa sa aming mga kamag-aral ay namatay. Naisip namin ang aming mga nanay at kung gaano sila kahalaga sa amin. Nalungkot kami sa malaking kawalan kay Bill Devenport. "Ang aralin noong Linggong iyon ay mula sa aklat ng Mga Gawa, kabanata 20, talata 35: 'Alalahanin ang mga salita ng Panginoong Jesus, nang sabihin niyang, Lalo pang mapalad ang magbigay kaysa tumanggap.' Sa katapusan ng paglalahad ng maayos na inihandang aralin, nagbigay-puna ang [aming guro] sa kalagayang pangkabuhayan ng pamilya ni Billy. Panahon ito ng kahirapan; di-sapat ang pera. May kislap sa kanyang mga mata, itinanong niya, 'Gaano ninyo kagustong sundin ang kautusang ito ng Panginoon? Ano ang madarama ninyo kung kukunin natin ang inyong pondo sa parti at, bilang isang klase, ay ibibigay ito sa mga Devenport bilang pagpapahayag ng ating pagmamahal?' Pagsang-ayon ang naging pasiya ng lahat. Binilang namin nang maingat ang bawat sentimo at inilagay ang kabuuang halaga sa malaking sobre. "Lagi kong maaalala ang maliit na grupo na lumalakad sa tatlong bloke ng lungsod na iyon, pumapasok sa tahanan ni Billy, binabati siya, ang kanyang kapatid na lalaki, mga kapatid na babae, at tatay. Kapansin-pansin na wala ang kanyang nanay. Palagi kong pahahalagahan ang mga luhang kumislap sa mga mata ng bawat naroroon, habang ang puting sobre na naglalaman ng aming mahalagang pondo sa parti ay iniaabot mula sa kamay ng aming guro sa nangangailangang kamay ng amang labis ang kalungkutan. Bahagyang paluksu-lukso kaming bumalik sa kapilya. Mas gumaan ang aming pakiramdam kaysa dati, lalo kaming naging masaya, mas naging malalim ang aming pang-unawa. Pinaglapit kami sa isa't isa ng maliit na kabutihang ito. Natutuhan namin sa aming sariling karanasan na talagang lalo pang mapalad ang magbigay kaysa tumanggap" (sa Conference Report, Abr. 1992, p. 81-82; o Ensign, Mayo 1992, p. 59-60). b. "Noong ako ay isang diyakono pa lamang, gustung-gusto ko ang baseball. . . . Ako at ang aking mga kaibigan ay naglalaro ng baseball sa maliit na eskinita sa likod ng mga bahay na tinitirahan namin. Ang lugar ay masikip pero ayos na rin, basta tiyakin mo lang na ang pagpalo ng bola ay Aralin 18 113
114 papunta sa gitna ng linang. Gayunman, kung papaluin mo ang bola papunta sa bandang kanan ng gitna, tiyak na may mangyayaring gulo. Dito ay nakatira ang isang babae na nanonood sa aming paglalaro, at kapag gumulong ang bola papunta sa kanyang balkon, kukunin ng kanyang [aso] ang bola at ibibigay ito kay Gng. Shinas sa pagbukas niya ng pinto. Babalik sa loob ng kanyang bahay si Gng. Shinas at isasama ang bola sa marami na niyang nakumpiskang bola. . . . Wala ni isa man sa amin ang nagsasabi ng magagandang bagay kay Gng. Shinas, pero marami kaming sinasabing di-magagandang bagay tungkol sa kanya. . . . "Isang gabi habang ginagawa ko ang aking pang-araw-araw na pagdidilig sa damuhan sa harap ng aming bahay, hawak-hawak ang bibig ng pandilig dahil ganoon ang uso noong mga panahong iyon, napansin kong tuyo at nagkukulay lupa na ang damuhan ni Gng. Shinas. Sa totoo lang hindi ko alam kung ano ang nangyari sa akin, pero naghintay pa rin ako ng ilang minuto at, sa pamamagitan ng aming pandilig, dinilig ko ang kanyang damuhan. Ginawa ko ito gabi-gabi, at nang dumating na ang taglagas, inalis ko ang mga dahon na nagkalat sa kanyang damuhan tulad ng ginawa ko sa amin, at tinipon ang mga dahon sa gilid ng kalye upang sunugin o hakutin. Sa loob ng buong tag-araw ay hindi ko nakita si Gng. Shinas. Matagal na naming inihinto ang paglalaro ng baseball sa eskinita. Wala na kaming bola ng baseball at wala na rin kaming pera na maipambili. "Pagkatapos, isang magdadapit-hapon, bumukas ang kanyang pinto, at kinawayan ako ni Gng. Shinas upang . . . pumunta sa harap ng kanyang balkon. . . . Inanyayahan [niya] ako sa kanyang sala, kung saan ako ay hinilingang maupo sa maginhawang upuan. Pumunta siya sa kusina at bumalik na dala-dala ang malaking kahon na puno ng mga bola ng baseball at softball, nagpapakita ng ilang panahon ng kanyang masigasig na pangungumpiska. Ibinigay sa akin ang kahon na punung-puno ng bola; gayunman, ang kayamanan ay hindi matatagpuan sa regalo, kundi sa kanyang tinig. Sa unang pagkakataon ay nakita kong ngumiti si Gng. Shinas, at sinabi niya, 'Tommy, gusto kong kunin mo ang mga bola ng baseball na ito, at gusto kong pasalamatan ka sa pagiging mabuti mo sa akin.' Ipinahayag ko ang aking sariling pasasalamat sa kanya at lumabas sa kanyang bahay na isang mas mabuting bata kaysa nang ako ay pumasok doon. Hindi na kami magkaaway. Ngayon ay magkaibigan na kami" (sa Conference Report, Abr. 1991, p. 68-69; o Ensign, Mayo 1991, p. 49-50). c. "Isang Linggo ng umaga sa isang bahay alagaan [lugar na kung saan dinadala ang maysakit at matatanda kapag wala nang mas mainam na paraan upang mapangalagaan sila] . . . , nasaksihan ko ang pagbibigay ng isang magandang regalo habang ibinabahagi ng isang batang babae ang kanyang talino sa musika sa malulungkot at matatandang kalalakihan at kababaihang iyon. . . . "Biglang tumahimik ang mga manonood na nakaupo sa wheelchair nang hawakan ng batang babae ang panghilis at tinugtog sa kanyang biyolin ang isang magandang himig. Sa katapusan, isang pasyente ang [nagsabi] ng 'Napakaganda naman anak.' Pagkatapos ay nagsimula siyang pumalakpak para magpahayag ng pagsang-ayon. Sumabay na pumalakpak ang ikalawang pasyente, pagkatapos ay ang pangatlo, ang pang-apat, at di-nagtagal ang lahat ay nagpalakpakan.
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya "Sabay kaming lumabas ng batang babae sa bahay alagaan. Sinabi niya sa akin, 'Kailanman ay hindi pa ako tumugtog nang ganoon kagaling. Kailanman ay hindi ako nakadama nang ganoon kaganda' " (sa Conference Report, Abr. 1991, p. 81; o Ensign, Mayo 1991, p. 62). 4. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Doktrina at mga Tipan 42:38. Talakaying kasama ng mga bata kung ano ang ibig sabihin ng banal na kasulatang ito. 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Magmahalan" (Aklat ng mga Awit Pambata), "Where Love Is" (Children' Songbook), o "Sinisikap kong tularan si Jesus" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ibahagi sa mga bata ang iyong damdamin tungkol sa maraming pagpapala na ibinigay sa iyo ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Ipahayag ang iyong pagnanais na ibahagi ang mga pagpapalang ito sa iba. Maaari mong naising ikuwento ang isang pagkakataon nang magbahagi ka sa iba o nang magbahagi ang iba sa iyo. Bigyang-diin ang kahalagahan ng pagbabahagi ng mga bata, o paglalaan, ng kanilang panahon, mga talino, at kabuhayan upang tulungan ang iba at tulungang magpatuloy na lumago ang Simbahan sa lupa. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 42:34-39 sa tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 18 115
Aralin 19 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 116 Tinuruan ang mga Banal kung Paano Malaman ang Mabuti at Masama Turuan ang mga bata kung paano malalaman at hahangarin ang tunay na mga kaloob ng Espiritu at hindi malinlang ng masama. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; Doktrina at mga Tipan 50:1-9, 17-24, 31 at Moronias 7:15-17 (paano makikilala ang tama at maling mga espirituwal na paghahayag); at Doktrina at mga Tipan 46:7-26, 32-33 (mga espirituwal na kaloob). Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), kabanata 22. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Aklat ni Mormon. c. Isang huwad na bagay na tulad ng laruang pera, "alahas" na hindi tunay o bulaklak na papel. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita ang huwad na bagay. Ipaliwanag na ang bagay na ito ay hindi tunay, isang panggagaya ng tunay na bagay. Alin ang mas gugustuhin ninyong mapasainyo - itong bagay na huwad o ang tunay na bagay? Bakit? Ituro na ang mga panggagaya ay kadalasang mas mababa ang uri o mas maliit ang halaga kaysa mga tunay na bagay na ginagaya ng mga ito. Ipaliwanag na si Satanas ay isang manggagaya. Sinisikap niyang linlangin tayo ng masasamang panggagaya sa mabubuting bagay na ibinigay sa atin ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Ginagawa niya ito dahil gusto niyang sundin natin siya sa halip na ang Ama sa Langit at si Jesus. Ibahagi ang ilang panggagaya ni Satanas, tulad ng sumusunod:
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Mga Bagay ng Diyos Mga Panggagaya ni Satanas Nagbibigay-siglang musika o mga Nagpapasamang musika o mga pelikula pelikula Mga banal na kasulatan at Di-mabubuting aklat mabubuting aklat Pagmamahal sa pagitan ng mag- Imoralidad asawa Paggawa ng pinakamahusay na nating Pagpipilit na maging mas magaling magagawa kaysa kaninuman Ipaliwanag na sinisikap na mahikayat tayo ni Satanas na ang mga panggagayang ito ay kasingbuti o higit na mainam kaysa sa mga bagay ng Diyos. Bagamat madaling malaman ang pagkakaiba sa pagitan ng ipinakita mong bagay na huwad at tunay na bagay, ang ilan sa mga panggagaya ni Satanas ay mas mahirap makilala. Ipaliwanag na matututuhan ng mga bata sa araling ito kung paano makikilala ang ilan sa mga panggagaya ni Satanas upang maiwasang malinlang. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pagkakaiba ng totoo at huwad na mga espirituwal na kaloob at tungkol sa paano at bakit hinahangad ang mga kaloob ng Espiritu, tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan at sa mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda." Magagaya ni Satanas ang mga Himala at mga Espirituwal na Kaloob Ipaliwanag na sa mga unang panahon ng Simbahan, ang mga miyembro ay nakaranas ng maraming himala. Nangyari ang mga himalang ito dahil sa ibinigay na mga espirituwal na kaloob ng Panginoon sa mga miyembro ng Simbahan. Pag-aralang muli na kasama ng mga bata ang ilan sa mga himala at mga espirituwal na kaloob na tinalakay na sa mga nagdaang aralin, tulad ng makita ng Propetang si Joseph Smith at ng Tatlong Saksi ang anghel na si Moronias; ang pagkakasalin ng Propeta sa Aklat ni Mormon sa Ingles mula sa binagong wikang Egipto, wika na hindi niya alam; at ang mga ibinigay na paghahayag ng Panginoon kung paano dapat itatag ang Simbahan at kung paano mamumuhay ang mga miyembro nito. Ituro na maraming miyembro ang hindi nakaranas ng anumang mga himala, pero sila'y pinagpala ng espirituwal na kaloob ng paniniwala sa mga karanasan ng ibang tao. Pinatatag ng mga espirituwal na kaloob mula sa Panginoon ang mga miyembro ng Simbahan at nagbigay-daan sa maraming tao upang sumapi sa Simbahan. Isang mangangaral na Metodista na nagngangalang Ezra Booth ang dumating sa Kirtland noong tagsibol ng 1831 kasama ang isang grupo ng mga tao, kabilang sina John Johnson at ang kanyang asawa na si Elsa. Hindi maitaas ni Elsa Johnson ang kanyang bisig dahil bahagya itong paralisado. Habang nakikipag-usap ang mga taong ito kay Joseph Smith, isa sa kanila ang nagtanong kung may isang tao sa mundo na makapagpapagaling sa bisig ni Elsa. Pagkaraan ay hinawakan ng Propeta ang kamay ni Elsa at tahimik na sinabing, "Babae, sa pangalan ng Panginoong Jesucristo inuutusan kitang gumaling." Sa pagtataka ng lahat, naitaas ni Elsa Johnson ang kanyang bisig. Nang sumunod na araw ay naisampay niya ang kanyang nilabhan sa sampayan nang walang sakit sa unang pagkakataon sa loob ng mahigit anim na taon (History of the Church, 1:215-16). Ang himalang ito ang nagbigay-daan kay Ezra Booth at sa ilang miyembro ng pamilyang Johnson upang sumapi sa Simbahan. 117
118 Ayaw ni Satanas na makitang lumalago ang Simbahan, at nagtrabaho siyang mabuti upang pigilin ang paglago. Ang isa sa kanyang mga pamamaraan ay gayahin ang mga espirituwal na kaloob na ibinigay ng Panginoon sa mga miyembro ng Simbahan. Ginawa niya ito upang malinlang niya ang mga tao at ilayo sila mula sa Simbahan. Sa loob ng unang taon matapos maitatag ang Simbahan, may ilang taong nag- angkin na nakatanggap ng mga paghahayag para sa Simbahan, tulad ng pagtanggap ng Propeta (tingnan sa aralin 15). Inangkin ng ibang tao na sila ay nakakita ng mga pangitain o may ibang di-pangkaraniwang mga bagay na nangyari sa kanila. Napuna ni Parley P. Pratt na ang ilang tao ay magpapakita ng kakila-kilabot na hitsura sa kanilang mga mukha at tila hinihimatay. Ang iba naman ay pinipilipit ang kanilang mga katawan o nagkakaroon ng mga pamumulikat at pangingisay. Ang iba ay nag-angkin na sila ay may mga pangitain at paghahayag na hindi naman umaayon sa mga turo at diwa ng ebanghelyo. Bagamat ang ilang tao ay nakatanggap ng mga paghahayag at pangitain mula sa Panginoon, nadama ni Parley P. Pratt at ng ibang mga pinuno ng Simbahan na ang mga di-pangkaraniwang pangyayari na kanilang napuna ay hindi mula sa Panginoon. Hiniling nila kay Joseph Smith na magtanong sa Panginoon hinggil sa mga pangyayaring ito. Ang sagot na natanggap ni Joseph mula sa Panginoon noong Mayo 1831 ay matatagpuan sa Doktrina at mga Tipan 50. Paano Makikilala ang Kaibahan ng mga Maling Espirituwal na Kaloob sa mga Totoong Espirituwal na Kaloob Sa Doktrina at mga Tipan 50:1-9, ipinaliliwanag ng Panginoon na umiiral ang mga huwad na espirituwal na kaloob at ang mga ito ay nanggagaling kay Satanas. Talakaying kasama ng mga bata kung bakit ginagamit ni Satanas ang mga huwad na kaloob na ito (tingnan sa talata 3). Talakaying kasama ng mga bata kung paano makikilala ng mga miyembro ng Simbahan ang tunay at huwad na mga espirituwal na kaloob, tulad ng ipinaliliwanag sa Doktrina at mga Tipan 50:17-24, 31 at Moroni 7:15-17. Tulungan ang mga bata na maunawaan na inilalayo tayo ng mga maling espirituwal na kaloob mula kay Cristo, habang ang mga tunay na espirituwal na kaloob ay umaakay sa ating maniwala kay Cristo at tumutulong sa atin na magnais na sundan siya. Matatanggap Natin ang mga Tunay na Espirituwal na Kaloob Ipaliwanag na ibinigay ng Panginoon ang Doktrina at mga Tipan 46, isang paghahayag tungkol sa mga tunay na espirituwal na kaloob, mga ilang buwan bago niya ipinahayag ang Doktrina at mga Tipan 50. Binalaan niya ang mga naunang miyembro ng Simbahan tungkol sa mga huwad na kaloob ni Satanas (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 46:7-8) at pagkatapos ay inilarawan ang ilan sa mga tunay na espirituwal na kaloob na maaaring matanggap ng mga miyembro ng Simbahan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 46:9-26). Ipaliwanag na ang lahat ng mga espirituwal na kaloob na inilalarawan sa Doktrina at mga Tipan 46 ay makukuha ng mga miyembro ng Simbahan ngayon. Talakaying kasama ng mga bata ang mga nakalistang espirituwal na kaloob sa Doktrina at mga Tipan 46:9-26 at kung paano matatamo at gagamitin ang mga ito. Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman espirituwal na kaloob ay ibinibigay sa mga taong matwid at gagamitin ang mga ito upang tulungan ang iba (tingnan sa mga talata 9, 12, 26). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Saan nanggagaling ang mga huwad na espirituwal na kaloob? (Doktrina at mga Tipan 50:2-3.) Paano maaaring lituhin kung minsan ang mga tao ng mga panggagaya ni Satanas sa mga kaloob ng Diyos? Bakit gusto tayong dayain ni Satanas? Ano ang taglay ng mga matwid na miyembro ng Simbahan upang tulungan silang makilala ang mga huwad na espirituwal na kaloob? (Ang Espiritu Santo, kilala rin bilang Taga-aliw o ang Espiritu ng katotohanan; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 50:17.) Paano tayo tinutulungan ng Espiritu Santo na malaman kung anong mga bagay ang tama? Paano natin malalaman kung ang ating nakikita o naririnig ay mula sa Diyos? (Moronias 7:15-17; Doktrina at mga Tipan 50:23-24.) Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 50:23. Ano ang ibig sabihin ng magpatibay? Ipaliwanag na ang bagay na nagpapatibay ay nagpapasigla sa atin at binibigyan tayo ng pagnanais na magpakabuti. Ang mga bagay na galing sa Diyos ay nagbibigay sa atin ng pagnanais na sundin si Cristo at maging mas mabubuting tao. Ang mga bagay na galing kay Satanas ay may masamang impluwensiya at sinisikap na akayin tayong labagin ang mga kautusan. Kung nahihirapan tayong malaman kung ang isang bagay ay galing sa Diyos, ano ang maaari nating gawin? (Doktrina at mga Tipan 46:7; 50:31; maaari rin tayong makipag-usap sa ating mga magulang o sa mga pinuno ng Simbahan.) Bakit tayo binibigyan ng Diyos ng mga espirituwal na kaloob? (Doktrina at mga Tipan 46:8-9, 26.) Bakit hindi tumatanggap ang lahat ng katulad na mga espirituwal na kaloob? (Doktrina at mga Tipan 46:11-12.) Ano ang ilan sa mga tunay na espirituwal na handog na maaari nating tanggapin? (Doktrina at mga Tipan 46:13-25; tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Paano makatutulong ang kaloob na maniwala sa mga patotoo ng iba (Doktrina at mga Tipan 46:14)? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Paano tayo dapat maghangad ng mga espirituwal na kaloob? (Doktrina at mga Tipan 46:8-9.) Ano ang dapat nating gawin kapag nakatatanggap tayo ng espirituwal na kaloob? (Doktrina at mga Tipan 46:32.) Ano ang kailangan nating gawin upang manatili ang mga kaloob na ito? (Doktrina at mga Tipan 46:33.) Anong mga espirituwal na kaloob ang nasaksihan na ninyo sa inyong buhay at sa buhay ng mga nakapaligid sa inyo? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. Aralin 19 119
120 1. Bigyan ang bawat bata ng isang pirasong listahang papel ng mga sumusunod na sangguniang banal na kasulatan at espirituwal na kaloob. Ipahanap sa mga bata ang mga banal na kasulatan at ipatugma ang mga sanggunian sa mga naaangkop na kaloob. 1. Doktrina at mga Tipan 46:14 a. Kaloob na maniwala kay Jesucristo (patotoo) 2. Doktrina at mga Tipan 46:19-20 b. Kaloob na maniwala sa mga patotoo ng iba 3. Doktrina at mga Tipan 46:13 c. Mga kaloob na karunungan at kaalaman 4. Doktrina at mga Tipan 46:17-18 d. Mga kaloob na pananampalataya upang makapagpagaling at gumaling 5. Doktrina at mga Tipan 46:24-25 e. Kaloob na propesiya 6. Doktrina at mga Tipan 46:22 f. Mga kaloob na makapagsalita at makaunawa ng mga wika (Mga sagot: 1-b; 2-d; 3-a; 4-c; 5-f; 6-e.) Kapag tapos na ang mga bata sa gawaing pagtutugma, talakayin ang bawat kaloob at kung paano ito magagamit ng mga taong nagtataglay ng kaloob na iyon sa pagtulong sa iba. 2. Upang matulungan na maunawaan ng mga bata ang kaloob na maniwala sa patotoo ng iba, basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na siping- banggit ni Harold B. Lee, ang ikalabing-isang Pangulo ng Simbahan: "Kung mayroon kayong mga pag-aalinlangan, makinig kayo sa amin na nagbibigay sa inyo ng isang malakas na patotoo. . . . Kung wala pa kayo [ng isang patotoo], kung gayon ay manghawak kayo sa aking patotoo hanggang magkaroon at makapagpaunlad kayo ng para sa inyo" (Qualities of Leadership [talumpati para sa Latter-day Saint Student Association, Ago. 1970], p. 8). Kaninong mga patotoo ang mapanghahawakan ninyo habang pinalalakas ang sa inyo? Ipaliwanag sa mga bata na ang bawat isa sa kanila ay kailangang paunlarin ang kanyang sariling patotoo sa katotohanan ng ebanghelyo. Pero habang nagsisikap silang magkaroon ng sariling mga patotoo maaari silang maniwala sa mga patotoo ng mga pinuno ng Simbahan, kanilang mga magulang, kanilang mga guro, at ibang mga miyembro ng Simbahan na iginagalang nila at pinagkakatiwalaan. Talakayin kung paano natin mapalalakas ang bawat isa sa pamamagitan ng pagbabahagi ng ating mga patotoo sa pulong ayuno at patotoo. Maaari mong naising ibahagi ang iyong patotoo ng ebanghelyo sa mga bata. 3. Isalaysay sa iyong sariling mga salita ang isa sa mga sumusunod na kuwento tungkol sa kaloob na mga wika: Pagkatapos ay nagsimulang ibigay ni Elder McKay ang kanyang pananalita sa tulong ng tagapagsalin. Magsasalita sandali sa Ingles si Elder McKay, at pagkatapos ay uulitin ng tagapagsalin ang kanyang mga salita sa Maori para maunawaan ng mga nakikinig. Walang anu-ano ang
mga taong nakikinig ay nagsimulang tawagin ang tagapagsalin upang huminto sa pagsasalita at maupo. Nauunawaan nila mismo si Elder McKay at hindi na kailangan pa ang tagapagsalin. Bagamat hindi naunawaan ng mga taong nakikinig ang Ingles, pinagpala sila ng Panginoon ng kaloob na pagbibigay-kahulugan sa mga wika at naunawaan nila ang lahat ng sinabi ni Elder McKay sa kanyang pananalita. (Tingnan sa R. Lanier Britsch, "Roots of Faith," Ensign, Set. 1989, p. 48.) b. Minsan ay naanyayahan ang Propetang si Joseph Smith na ipangaral ang ebanghelyo sa pangkat ng mga Amerikanong Indiyan. Hindi maunawaan ng mga Indiyan ang Ingles at hindi marunong magsalita ang Propeta ng wika ng mga Indiyan, kaya umupa ang Propeta ng isang natatanging kinatawan ng gobyerno upang isalin ang kanyang mga salita sa wikang Indiyan. Nagsalita ang Propeta sa loob ng ilang minuto, at isinalin ng kinatawan ang kanyang mga salita para sa mga Indiyan. Nang magpakita ng galit ang mga Indiyan sa mensahe, tinulungan ng Panginoon ang Propeta na malaman na hindi sinasabi ng kinatawan sa mga Indiyan ang mga tamang salita. Nagsasabi siya ng mga kasinungalingan upang magalit ang mga Indiyan. Pinatabi ng Propeta ang kinatawan at nangaral sa mga Indiyan nang walang tulong ng tagapagsalin. Bagamat hindi sila marunong magsalita ng parehong wika, naunawaan ng mga Indiyan ang bawat salita na sinabi ng Propeta sa pangangaral. Pinagpala ng Panginoon ang mga Indiyan ng kaloob na pagbibigay-kahulugan sa mga wika upang maunawaan nila ang sinasabi ng Propeta sa kanila. (Tingnan sa E. Cecil McGavin, The Historical Background of the Doctrine and Covenants [Lungsod ng Salt Lake: Paragon Printing Co., 1949], p. 156.) 4. Isalaysay sa iyong sariling mga salita ang sumusunod na kuwento tungkol sa mga kaloob na pananampalataya upang makapagpagaling at pananampalataya upang gumaling: Si John Shumway ng Orem, Utah, ay nagbibisikleta patungo sa pulong ng Iskaut nang siya ay mabundol ng kotse at nagkaroon ng malubhang mga pinsala sa ulo. Siya ay dinala sa ospital, na kung saan sinabi ng doktor sa pamilya ni John na napakaliit lang ang pag-asa na makaliligtas si John, at kung siya man ay mabubuhay magkakaroon siya ng malubhang pinsala sa utak. Ilang maytaglay ng pagkasaserdote, kabilang ang tatay ni John at ang kanyang obispo, ang nagpatong ng kanilang mga kamay sa ulo ni John upang bigyan siya ng pagbabasbas. Nagkaroon ng inspirasyon ang obispo na basbasan si John na siya ay gagaling. Pagkatapos ng pagbabasbas, isang maselang operasyon ang isinagawa sa utak ni John. Nakaligtas si John sa operasyon pero wala siyang malay sa loob ng maraming araw. Si Randy, isang kaibigan na kasama ni John nang mangyari ang sakuna, ay palaging nananalangin para kay John. Nang magsagawa ang purok ng espesyal na ayuno, si Randy ay nakisali, taimtim na nananalangin para gumaling si John. Nang araw ring iyon sa Simbahan, sinabi ng ama ni John kay Randy na muling nagkamalay si John. Tumanggap ng malakas na patotoo si Randy sa kapangyarihan ng pag-aayuno at panalangin makaraang sabihin sa kanya ni John na naramdaman niyang nakatulong ang pananampalataya ni Randy para siya magising. Nagkaroon pa ng maraming operasyon si John at ginugol ang maraming oras sa pagpapagaling, pero sa huli ay nanumbalik ang kanyang kalusugan. Sa pagtataka ng kanyang mga doktor, nagawa niyang makapaglaro ng Aralin 19 121
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 122 basketball, matutong magmaneho ng kotse, maging Eagle Scout, makatapos sa mataas na paaralan, at makapaghanda para sa misyon. Dahil sa pananampalataya ng maraming tao, si John ay gumaling. Ipaliwanag sa mga bata na bagamat napagaling si John, kung minsan ang mga tao ay hindi napagagaling kahit sila ay may malaking pananampalataya (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 42:48). Ipaalala sa mga bata na alam ng Ama sa Langit ang pinakamabuti para sa bawat isa sa atin at sinasagot ang ating mga panalangin nang naaayon. 5. Tulungan ang mga bata na isaulo o pag-aralang muli ang ikapitong saligan ng pananampalataya. Maaari mong naising ipaawit sa mga bata ang "Ang Ikapitong Saligan ng Pananampalataya" (Piliin ang Tama B) upang matulungan silang magsaulo. Magpatotoo sa mga bata tungkol sa kahalagahan ng paghahangad ng mga kaloob ng Espiritu. Himukin silang manatiling malapit sa Panginoon at madalas na manalangin upang makilala nila ang kaibahan ng tunay at huwad na mga espirituwal na kaloob. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 46:11-14, 17-26 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Isinalin ni Joseph Smith ang Biblia at Ibang Banal na Kasulatan Aralin 20 Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan ang papel ni Joseph Smith sa paglalabas ng mga banal na kasulatan at himukin silang pag-aralan ang mga banal na kasulatan. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; Doktrina at mga Tipan 26:1, 45:60-61; Mga Saligan ng Pananampalataya 1:8; at ang mga pamagat sa aklat ni Moises at aklat ni Abraham sa Mahalagang Perlas. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Joseph Smith - Kasaysayan 1:9, 12-13, 17-19, 36-39; 1 Nephi 13:26; at ang pambungad sa Mahalagang Perlas. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Maghanda ng mensahe na may dalawa o tatlong pangungusap tulad ng sumusunod para sa gawaing pantawag pansin (kung maliit ang klase mo, gawing mas mahaba ang mensahe at isama ang mas maraming detalye): Naglululukso sa kalye ang magkapatid na lalaki at babae. Hinabol ng kapatid na lalaki ang paruparo at siya ay nadapa. Tinulungan siyang tumayo ng kanyang kapatid na babae at sila ay tumakbong pauwi ng bahay. 5. Mga kailangang kagamitan: Isang set ng mga banal na kasulatan (Biblia, Aklat ni Mormon, Doktrina at mga Tipan, at Mahalagang Perlas) para sa bawat bata. Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Papilahin ang mga bata. Ibulong ang may dalawa o tatlong pangungusap sa bata na nasa unahan ng pila. Halinhinang ipabulong sa bawat bata ang mensahe sa batang nasa likod niya. Bigyan ng tagubilin ang bawat bata na bigkasin ang mensahe nang minsan lang. Magpatuloy hanggang umabot ang mensahe sa batang nasa hulihan ng pila. Hilingan ang batang nasa hulihan na ulitin nang malakas ang mensahe. Paghambingin ang tinanggap na mensahe ng batang nasa hulihan sa unang mensahe upang malaman kung paano nagbago ang mensahe. 123
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 124 Paano nagbago ang mensahe nang umabot ito sa hulihan ng pila? Ano ang naalis? Ano ang nadagdag? Bakit sa palagay ninyo nagbago ang mensahe nang magpalipat-lipat ito sa iba't ibang tao? Ipaliwanag sa mga bata na tulad ng kanilang mensahe na nagbago nang ito ay magpalipat-lipat sa iba't ibang tao, pagkaraan ng maraming taon ang ilan sa mga banal na kasulatan sa Biblia ay nabago nang isalin ng mga tao ang Biblia at gumawa ng mga kopya nito sa pamamagitan ng kamay. Nagkaroon ng mga mali: may ilang di-tumpak na mga aral ang naidagdag sa Biblia, at ang ilang mahahalagang turo ay naalis. Inutusan ng Panginoon si Joseph Smith na maghanda ng pagsasalin ng Biblia na magbabalik sa mga tamang turo (tingnan sa Mga Saligan ng Pananampalataya 1:8). Ituro sa mga bata ang papel ni Joseph Smith sa paglalabas ng binigyang- inspirasyong pagsasalin ng Biblia at ibang banal na kasulatan, tulad ng tinatalakay sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan at sa mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda" (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1). Inutusan si Joseph Smith na Isalin ang Biblia Habang isinasalin ang Aklat ni Mormon, napag-alaman ni Joseph Smith na sa mga nagdaang taon ay maraming "malinaw at pinakamahalagang" bahagi ng Biblia ang inalis o nawala (tingnan sa 1 Nefias 13:26). Ang Biblia ay isang banal na aklat na naglalaman ng salita ng Diyos, pero may mga maling nagawa habang ito ay kinokopya at isinasalin sa iba't ibang wika. Ang mga salita ay naalis, nabago, o naidagdag, na binabago ang kahulugan ng ilang banal na kasulatan. Sa panahon ng pagtalikod sa katotohanan kasunod ng pagkamatay ni Jesucristo, walang mga propeta o apostol upang tiyakin na kinopya at isinalin nang tama ang mga banal na kasulatan. Binigyan ng tagubilin si Joseph Smith na maghanda ng bagong pagsasalin ng Biblia na magbabalik at magtatama sa malinaw at mahalagang mga bahaging ito. Pagkatapos na mabuo ang pagsasalin ng Aklat ni Mormon at naitatag ang Simbahan, kaagad na tumanggap si Joseph Smith ng paghahayag na nag-uutos sa kanya na pag-aralan ang Biblia (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 26:1). Habang pinag-aaralan niya ang aklat ng Genesis, si Joseph ay nagkaroon ng maraming tanong, at may panalangin niyang hiniling sa Ama sa Langit na tulungan siyang maunawaan ang Biblia. Bilang sagot sa kanyang panalangin, inihayag ng Panginoon ang mahalagang impormasyon tungkol sa ebanghelyo ni Jesucristo at sa paglikha ng mundo. Nakalathala ang impormasyong ito sa aklat ni Moises sa Mahalagang Perlas. (Patingnan sa mga bata ang pamagat sa aklat ni Moises sa Mahalagang Perlas; patingnan din sa kanila ang pamagat sa unang aklat sa Biblia at pansinin na ito ay tinatawag ding "Ang Unang Aklat ni Moises.") Noong 1830 nagsimulang magtrabaho si Joseph Smith sa tamang pagsasalin ng Biblia. Si Sidney Rigdon ang kanyang tagasulat. Sa paghahanda sa pagsasaling ito ng Biblia, si Joseph ay hindi nagsasalin mula sa sinaunang wika, tulad ng kanyang ginawa sa Aklat ni Mormon, pero pinapanumbalik ang Biblia sa orihinal nitong kahulugan. Habang pinag-aaralan at pinag-iisipang mabuti ni Joseph ang Biblia, nagkaroon siya ng inspirasyon sa pamamagitan ng kapangyarihan ng Espiritu Santo na itama ang mga mali nito.
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Sa pagtatrabaho ni Joseph Smith sa kanyang binigyang-inspirasyong pagsasalin ng Biblia, lumago ang kaalaman niya sa ebanghelyo, at siya ay pinagpala ng Espiritu Santo. Marami sa mga paghahayag sa Doktrina at mga Tipan ay mga sagot sa mga tanong tungkol sa mga pahayag sa Biblia na hindi naunawaan ni Joseph. Isinalin ni Joseph Smith ang Ibang Banal na Kasulatan Ang ilan sa mga impormasyon na inihayag kay Joseph Smith habang pinag- aaralan niya ang Biblia ay nakalathala sa Mahalagang Perlas bilang aklat ni Moises. Nakalathala rin sa Mahalagang Perlas ang aklat ni Abraham, ang binigyang-inspirasyong pagsasalin ni Joseph Smith ng ilang sinaunang kasulatan ng taga-Egipto. Sa huling bahagi ng taong 1820 isang Italyanong manggagalugad na nagngangalang Antonio Lebolo ang nakakuha ng labing-isang embalsamadong bangkay mula sa sinaunang libingan sa Egipto. Nang mamatay si Lebolo ang mga embalsamadong bangkay ay ipinadala sa Estados Unidos. Isang lalaking nagngangalang Michael Chandler ang nagmay-ari ng mga embalsamadong bangkay noong 1833. Binuksan niya ang mga kabaong (ang mga kahon na pinaglagyan ng mga embalsamadong bangkay) at nabigong makakita ng mga alahas o mahahalagang kayamanan. Nakakabit sa ilang katawan ng mga embalsamadong bangkay ang mga telang linen na may mga papyrus roll, isang uri ng papel na gawa mula sa mga halaman. Ang mga papyrus roll na ito ay may sulat ng taga-Egipto. Dinala ni G. Chandler ang mga roll sa Pennsylvania, kung saan ay sinikap niyang maghanap ng ilang edukadong kalalakihan upang ipaalam sa kanya ang tungkol sa mga kasulatan, pero kahit na ang pinaka- edukado sa mga lalaking ito ay kaunti lamang ang naunawaan sa mga kasulatan. Nagpasiya si G. Chandler na maglibot sa bansa na ipinakikita sa mga tao ang mga embalsamadong bangkay, at noong tag-araw ng taong 1835 ay nakarating siya sa Kirtland, Ohio. Doon ay nakipagkita siya kay Joseph Smith, na nagsabi sa kanya na maaaring isalin ang mga kasulatang iyon. Pagkaraan ay binili ng ilang kaibigan ng Propeta ang apat na embalsamadong bangkay at ang mga papyrus roll mula kay G. Chandler. Pinag-aralan ni Joseph Smith ang mga titik at balarila ng wika ng taga-Egipto, at pagkatapos, sa pamamagitan ng tulong ng Espiritu Santo, ay isinalin niya ang mga kasulatan na nasa mga papyrus roll. Ang mga kasulatan na isinalin ni Joseph Smith ay nagsasabi tungkol sa sinaunang propeta na si Abraham at ngayon ay nakalathala bilang aklat ni Abraham sa Mahalagang Perlas. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Paano nalaman ni Joseph Smith na may mga mali sa Biblia? Paano nangyari ang mga pagkakamaling ito? Paano itinama ni Joseph ang mga kamaliang ito? Ano ang iniutos na gawin ni Joseph Smith sa Doktrina at mga Tipan 26:1? Paano natulungan na maihanda si Joseph Smith ng pag-aaral ng mga banal na kasulatan upang makapagsalin? Paano siya pinagpala sa kanyang pag- aaral ng mga banal na kasulatan? Aralin 20 125
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 126 Bakit dapat nating pag-aralan ang mga banal na kasulatan? Ano ang nangyayari sa ating pang-unawa ng ebanghelyo kapag pinag-aaralan natin ang mga banal na kasulatan? Sino ang makatutulong sa atin na maunawaan ang mga banal na kasulatan? Paano tayo higit na inilalapit ng pag-aaral ng mga banal na kasulatan sa Ama sa Langit at kay Jesucristo? Ano ang ginawa ni Joseph Smith bago niya sinimulan ang pagsasalin ng mga kasulatan sa mga papyrus roll? Bakit niya pinag-aralan ang wika ng taga- Egipto? Bakit maisasalin ni Joseph ang mga kasulatan sa papyrus samantalang hindi ito magagawa ng mga kalalakihang may higit na pinag-aralan? Anong mga banal na kasulatan ngayon ang nasa atin maibalik o maisalin ni Joseph Smith? (Lahat ng pamantayang banal na kasulatan: ang Biblia, ang Aklat ni Mormon, ang Doktrina at mga Tipan, at ang Mahalagang Perlas.) Pag-aralang muli na kasama ng mga bata ang papel ni Joseph Smith sa paghahanda ng bawat aklat para magamit natin. Paano ninyo mapag-aaralan at ng inyong pamilya ang mga banal na kasulatan? (Tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4 at 5.) Paano nagiging pagpapala ang mga banal na kasulatan sa inyo at sa inyong pamilya? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Maghanda ng simpleng balumbon ng papel na gagamitin sa buong aralin. Isulat ang mga sumusunod na pangungusap sa isang mahabang papel (o ilang piraso ng papel na sama-samang nakateyp), na nag-iiwan ng sapat na puwang sa pagitan ng mga pangungusap upang maipakita ang mga ito nang isa-isa: Ang Biblia ay isang banal na aklat na naglalaman ng salita ng Diyos. Nakagawa ng mga pagkakamali ang mga tao habang kinokopya at isinasalin ang Biblia. Inutusan si Joseph Smith na itama ang mga mali sa Biblia. Sa pag-aaral ni Joseph ng mga banal na kasulatan, ang pang-unawa niya sa ebanghelyo ay lumago. Natagpuan ang mga balumbon ng papyrus na kasama ang ilang embalsamadong bangkay sa libingan ng mga taga-Egipto. Isinalin ni Joseph Smith ang mga kasulatan sa mga balumbon. Sa pag-aaral natin ng mga banal na kasulatan, matututuhan natin ang tungkol sa Ama sa Langit at kay Jesucristo at ang ebanghelyo. Iteyp o idikit ang bawat dulo ng papel sa patpat na kahoy tulad ng sabat, lapis, o ruler, o sa karton na nakapabilog tulad ng karton sa gitna ng mga tissue paper. Bilutin ang papel sa isa sa mga patpat o nakapabilog na karton upang ang unang pangungusap lang ang nakikita. Ipakita sa mga bata ang balumbon at ipaliwanag na ang mga sinaunang kasulatan ay kadalasang iniingatan sa mga balumbon. Irolyo ang papel mula sa isang patpat o karton na nakapabilog sa isa pang patpat o karton na
Aralin 20 nakapabilog habang itinuturo mo ang aralin, na inihahayag ang bawat pangungusap habang tinatalakay mo ang naaangkop na impormasyon. 2. Ipaliwanag na bagamat hindi natin ginagamit ang Pagsasalin ni Joseph Smith ng Biblia bilang hiwalay na aklat ng banal na kasulatan, ang mga bahagi nito ay kasama sa ibang mga banal na kasulatan ng Banal sa mga Huling Araw. Tulungan ang mga bata na hanapin ang mga lugar sa mga banal na kasulatan kung saan matatagpuan ang mga bahagi ng Pagsasalin ni Joseph Smith: Joseph Smith - Mateo sa Mahalagang Perlas, ang mga PJS na talababa sa lahat ng parte ng Biblia, at ang bahagi na kasunod ng Bible Dictionary. Ihambing ang ilang talata ng Pagsasalin ni Joseph Smith sa mga orihinal na talata sa Biblia. Ipabasa sa isang bata ang talata mula sa Biblia at ipabasa sa isa pang bata ang talata mula sa Pagsasalin ni Joseph Smith. Talakayin kung paano ginagawang mas malinaw at madaling maunawaan ng Pagsasalin ni Joseph Smith ang mga talata. Mga halimbawa: Sanggunian Biblia (Bersiyon na King James) Pagsasalin ni Joseph Smith Exodo 32:14 "At pinagsisihan ng Panginoon ang kasamaan Moises, kung sila ay na kanyang sinabing kanyang gagawin sa kanyang bayan." "At sinabi ng Panginoon, kay magsisisi sa kasamaang ka- nilang ginawa, ipag-aadya ko sila at hindi ko ipadarama sa kanila ang aking matinding galit." 1 Samuel 16:14 "Ang Espiritu nga ng Panginoon ay humiwalay kay Saul, at isang masamang espiritu na mula sa Panginoon ay bumagabag sa kanya." "Datapwat humiwalay ang Espiritu ng Panginoon kay Saul, at isang masamang espiritu na hindi mula sa Panginoon ang bumagabag sa kanya." Juan 1:18 (PJS, Juan 1:19) "Walang taong nakakita kailan man sa Dios; ang bugtong na Anak, na nasa sa siya ay nagpatotoo sa sinapupunan ng Ama, siya ang nagpakilala sa kanya." "At walang taong nakakita kailanman sa Diyos, maliban Anak; sapagkat maliban sa pamamagitan niya ay walang taong maliligtas." 3. Pag-aralang muli ang Joseph Smith - Kasaysayan 1:11-14 na kasama ng mga bata at ituro na tinanggap ni Joseph Smith ang kanyang unang pangitain pagkatapos ng kanyang pag-aaral ng Biblia nang mabigyan siya ng inspirasyon na hangarin ang karunungan mula sa Diyos. Talakayin ang kahalagahan ng pag-aaral ng mga banal na kasulatan at pananalangin upang humingi ng mga pagpapala at inspirasyon mula sa Ama sa Langit. 4. Isulat ang mga paksang nasa ibaba sa pisara, at isulat ang bawat isa sa mga sangguniang banal na kasulatan sa hiwalay na piraso ng papel: 127
128 Katapangan Deuteronomio 31:6 Gawaing misyonero Doktrina at mga Tipan 112:28 Pagpapatawad Mateo 6:14-15 Pag-ibig Juan 13:34 Pagmamahal ng Ama sa Langit Juan 3:16 Ang araw ng Sabbath Moises 3:3 Pagsunod Doktrina at mga Tipan 130:21 Panalangin 3 Nephi 18:21 Pagbibinyag Doktrina at mga Tipan 20:72-74 Ipaliwanag sa mga bata na makakikita tayo ng payo tungkol sa tiyak na mga paksa kapag pinag-aaralan natin ang mga banal na kasulatan. Papiliin ang bawat bata ng papel, ipahanap ang sangguniang banal na kasulatan, at ipabasa ang banal na kasulatan sa klase. Ipatugma sa klase ang banal na kasulatan sa paksa nito mula sa listahan sa pisara. Tulungan ang mga bata na hanapin ang Gabay sa mga Banal na Kasulatan, Bible Dictionary, at Talatuntunan sa kanilang mga banal na kasulatan, at ipaliwanag kung paano nila magagamit ang mga bahaging ito upang mapag-aralan kung ano ang sinasabi ng mga banal na kasulatan tungkol sa mga tiyak na paksa. 5. Magpamungkahi sa mga bata ng iba't ibang paraan na maaari nilang pag- aralan ang mga banal na kasulatan. Isulat ang kanilang mga ideya sa pisara. Mga maaaring imungkahi: Gumawa ng layunin na magbasa ng isa o higit pang mga talata sa banal na kasulatan bawat araw. Basahin nang malakas ang mga banal na kasulatan na kasama ang inyong pamilya. Basahin ang mga kuwento sa banal na kasulatan sa magasin ng Liahona. Magbasa mula sa Mga Kuwento sa Lumang Tipan (31118 893), Mga Kuwento sa Bagong Tipan (31119 893), Aklat ni Mormon - Babasahing Aklat (31117 893), Mga Kuwento sa Doktrina at mga Tipan (31122 893), at Mga Kuwento sa Banal na Kasulatan (31120). Pagkatapos makarinig ng kuwento sa banal na kasulatan sa isang pananalita sa simbahan, hanapin ang kuwento sa inyong mga banal na kasulatan sa tahanan at basahin ito. Kasunod ng bawat aralin sa Primarya, basahin ang "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" upang pag-aralang muli ang aralin. Magbahagi ng isang bagay mula sa inyong pagbabasa ng banal na kasulatan sa inyong pamilya sa gabing pantahanan ng mag-anak. Maaari mong naising papiliin ang mga bata at ipasulat ang isang paraan na mapag-aaralan nila ang mga banal na kasulatan sa loob ng darating na linggo.
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 6. Tulungan ang mga bata na isaulo ang ikawalong saligan ng pananampalataya. Talakaying kasama ng mga bata kung bakit natin pinaniniwalaan ang Biblia "hangga't ito ay nasasalin nang wasto." 7. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Maghanap, Mag-isip, at Manalangin" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ipahayag ang iyong patotoo at pasasalamat para sa mga banal na kasulatan. Magbahagi ng pansariling karanasan nang ang mga banal na kasulatan ay naging lalong makahulugan sa iyo. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang ikalawang bahagi ng Pambungad sa Mahalagang Perlas, na nagpapaliwanag sa mga nilalaman ng Mahalagang Perlas, sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 20 129
Aralin 21 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 130 Nilagyan ng Alkitran at Balahibo si Joseph Smith Tulungan ang mga bata na magnais magkaroon ng mapagpatawad na saloobin. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 64:8-11, 15-16 at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang ulat sa kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang lapis at dalawang piraso ng papel para sa bawat bata. c. Larawan 5-1, Ang Propetang si Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 401; 62002 893), o larawan 5-2, Si Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 400; 62449 893); larawan 5-23, Lalaking Nilalagyan ng Alkitran at Balahibo. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Bigyan ang bawat bata ng dalawang piraso ng papel at isang lapis. Sa unang piraso ng papel, ipasulat sa bawat bata ang ilang pagpapala na kanyang tinanggap. Sa ikalawang piraso ng papel, ipasulat sa bawat bata ang di- magandang bagay na ginawa sa kanya ng isang tao. Ipapatong sa mga bata sa kanilang mga kandungan ang mga papel na sinulatan nila ng kanilang mga pagpapala at pahawakan ang mga papel na naglalarawan ng di-mabubuting gawa sa harap mismo ng kanilang mga mata, sumasayad sa kanilang mga ilong. Nakikita ba ninyo ang papel na sinulatan ninyo ng inyong mga pagpapala? Ipaliwanag na kung minsan kapag may nakakasakit ng ating damdamin, iniisip nating mabuti ang tungkol sa ating nasaktang damdamin kaya hindi na natin nakikita o ikinasisiya ang ating mga pagpapala. Ipalamukos sa mga bata ang mga papel na may nakasulat na di-mabubuting gawa. Ipunin ang mga papel na ito o ipatapon sa mga bata ang mga ito sa basurahan. Ipaliwanag na tayo ay magiging mas masaya kapag tayo ay nagpapatawad at kinalilimutan ang tungkol sa mga di-magandang bagay na ginagawa ng iba at magtutuon ng pansin sa ating mga pagpapala. Ipaliwanag na dumanas si Joseph Smith ng pag-uusig mula sa maraming tao. Mga ministro ng ibang mga relihiyon, estranghero, at pati na ang ilan sa
Ulat sa Kasaysayan kanyang mga kaibigan ay naging di-mabuti sa kanya. Kinailangan niyang magpasiya kung hahayaan niya ang di-makatarungan na pakikitungong ito na galitin siya at palungkutin o maging mapagpatawad sa mga taong ito. Ituro sa mga bata ang tungkol sa reaksiyon ni Joseph Smith sa mga umusig sa kanya, tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Hindi nagtagal pagkatapos maitatag ang Simbahan, ang ilan sa mga miyembro ay nagsimulang tumalikod sa katotohanan, o umalis sa Simbahan. Huminto sila sa pagdalo ng mga pulong sa Simbahan, sumalungat sa Propeta, at inusig ang mga Banal. Nagsitalikod ang mga tao sa iba't ibang dahilan. Halimbawa, umalis ang isang lalaki sa Simbahan dahil namatay ang kanyang kabayo habang siya ay naglalakbay upang makasama ang mga Banal sa Missouri. Isa pang lalaki ang tumalikod sa katotohanan matapos niyang makita si Joseph Smith na nakikipaglaro sa mga bata. Inakala niya na hindi dapat nakikipaglaro sa mga bata ang isang propetang tulad niya. Isang lalaki ang nakakita ng kanyang pangalan na mali ang pagkakabaybay sa dokumento ng Simbahan at inakala niya na ang ibig sabihin niyon ay walang inspirasyon ng Diyos si Joseph Smith. Umalis ang ibang mga tao sa Simbahan dahil hindi nila natanggap ang tulong na inaasahan nila tungkol sa kanilang mga suliranin sa pananalapi. Umalis ang ilang miyembro ng Simbahan dahil hindi nila kayang patawarin ang ibang mga miyembro sa mga gawa na nakasakit sa kanila. Pagkatapos umalis sa Simbahan, ang mga taong ito na nasaktan ay kadalasang naging pinakamasasamang kaaway ng Simbahan. Sumapi si Ezra Booth sa Simbahan noong 1831 pagkatapos niyang makitang pinagaling ng Propeta ang bisig ni Elsa Johnson (tingnan sa aralin 19). Pagkaraan ng ilang buwan, siya ay tinawag upang magmisyon sa Missouri. Nagalit siya dahil kinailangan niyang lakarin ang buong paglalakbay at dahil hindi ganoon ang inaasahan niyang buhay ng isang misyonero. Nabigo siya dahil hindi na siya nakakita ng mga himala tulad ng pagpapagaling kay Elsa Johnson. Nagsimula siyang mag-isip at magsalita ng masasama sa mga pinuno ng Simbahan. Dahil sa kanyang maling asal sa panahon ng kanyang misyon, si Ezra Booth ay itiniwalag nang bumalik siya sa Ohio. Ang ibig sabihin nito ay hindi na siya miyembro ng Simbahan. Sa halip na magsisi, nagsimulang magsulat si Booth sa lokal na pahayagan, na nagsasabi ng kasinungalingan tungkol kay Joseph Smith at sa Simbahan. Naimpluwensiyahan ng mga sulat na ito ang maraming tao sa Ohio na maging mapaghinala sa mga miyembro ng Simbahan at upang usigin sila. Isang gabi ng taglamig, isang pangkat ng mga kalalakihan na naniwala sa mga sulat ni Ezra Booth ang nangalasing at sinugod ang mga tahanan nina Joseph Smith at Sidney Rigdon sa Hiram, Ohio. Napuyat si Joseph sa pag-aalaga ng kanyang inampong anak na lalaki, na nagkatigdas, at katutulog pa lang nang sapilitang pumasok sa tahanan nila ang galit na mga mandurumog. Kinaladkad ng mga kalalakihan si Joseph sa labas, na nagmumura at nagbabantang papatayin siya. Sinakal nila siya, pinunit ang kanyang damit, at sinubukang ibuhos ang mainit na alkitran at isang bote ng asido sa kanyang bibig. Nabasag ang bote ng asido, na tinapyas ang isa sa mga ngipin ni Joseph na naging sanhi ng habang-buhay na hindi niya maayos na pagsasalita dahil nagkaroon ng awang ang kanyang ngipin. Kinaladkad din ng mandurumog na kalalakihan si Sidney Rigdon mula sa kanyang tahanan. Nang makita ni Joseph si Sidney na nakahiga sa lupa, inisip niyang patay na si Sidney. Nagpasiya ang 131
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 132 mga mandurumog na huwag patayin si Joseph, pero matindi ang kanilang pagkakagalos sa kanya, nilagyan ng alkitran ang buo niyang katawan, at binalutan siya ng mga balahibo. Nang makauwi na ng bahay si Joseph, nakita siya ni Emma at hinimatay, dahil inakala niya na ang alkitran sa buong katawan ni Joseph ay dugo. Tinulungan si Joseph ng kanyang mga kaibigan na alisin ang alkitran, isang matagal at masakit na pag-aalis. Nawalan ng malay si Sidney Rigdon mula sa matitinding sugat at pasa sa kanyang ulo, at siya ay nahibang sa loob ng ilang araw. Kasunod ng kakila-kilabot na karanasang ito, ang sanggol na inaalagaan ni Joseph nang gabing iyon ay sinipon nang matindi at namatay. Ang sumunod na araw ay Linggo, at si Joseph ay pumunta tulad ng dating oras upang sumamba na kasama ng mga Banal. Nangaral siya sa grupo ng mga tao na kinabibilangan ng ilang miyembro ng mga mandurumog na naglagay sa kanya ng alkitran at mga balahibo nang gabing nagdaan. Kahit na nabakbak at masakit ang kanyang balat, nangaral si Joseph na tulad ng dati at hindi kailanman binanggit ang karahasan nang gabing nagdaan. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit tumalikod sa Simbahan ang ilan sa mga naunang miyembro ng Simbahan? Paano maaaring nakatulong sa kanila ang saloobing mapagpatawad? Ano ang sinasabi ng Panginoon na dapat nating gawin kapag nasaktan tayo ng iba? (Doktrina at mga Tipan 64:8-11.) Ano ang sinabi ng Panginoon na ginawang mali ni Ezra Booth? (Doktrina at mga Tipan 64:15-16.) Ano ang nawawala sa atin kung ninanais natin ang mali? (Doktrina at mga Tipan 64:16.) Anong di-mabuting bagay ang ginawa ng mga mandurumog kina Joseph Smith at Sidney Rigdon? Bakit sa palagay ninyo ginawa nila ang mga bagay na ito? Ano ang ginawa ni Joseph Smith kinaumagahan matapos siyang lagyan ng alkitran at balahibo? Sino ang nasa kongregasyon? Paano ipinakita ng mga kilos ni Joseph Smith na siya ay mapagpatawad na tao? (Hindi naghangad ng paghihiganti si Joseph Smith sa mga naging malupit sa kanya. Alam niyang naimpluwensiyahan sila ni Satanas na salungatin ang mahalagang gawain ng pagtuturo ng ipinanumbalik na ebanghelyo at sa pagtatatag ng simbahan ni Jesus sa mundo.) Ano ang ginawa ni Joseph Smith nang maharap siya sa mga pagsubok at pag-uusig? (Ipinagpatuloy niyang gawin ang gawain ng Panginoon. Naunawaan niya na gagawin ni Satanas ang lahat ng magagawa niya upang sirain ang gawain ng Panginoon. Nang mangyari ang mga bagay na masama, ginawa ni Joseph Smith ang pinakanararapat sa kalagayan at nagpatuloy na maglingkod sa Panginoon.) Ano ang nararamdaman ninyo kapag may isang tao na gumawa ng hindi maganda sa inyo? Paano nakaaapekto sa atin ang mga damdamin ng galit?
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang pagiging galit o masungit ay hindi nakatutulong sa atin na magkaroon ng mas magandang pakiramdam. Kung nananatili tayong galit o masungit bilang ganti, lalo lang nating pinalulungkot ang ating sarili. Ano ang maaari ninyong gawin kapag may gumagawa ng hindi maganda sa inyo? (Tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1 at 3.) Ano ang maaaring mangyari kung kayo ay di-mabuti sa taong salbahe sa inyo? Ano ang maaaring mangyari kung kayo ay mabait sa taong iyon? Paano natin masusundan ang halimbawa ni Joseph Smith at mapauunlad ang saloobing mapagpatawad sa mga nakasakit o nagkasala sa atin? Paano nakaaapekto sa atin ang pagkakaroon ng saloobing galit at di- mapagpatawad? Paano nakaaapekto sa atin ang pagkakaroon ng saloobing mapagpatawad? Sino ang kailangan nating patawarin? (Doktrina at mga Tipan 64:10-11.) Bakit mahalaga para sa atin na patawarin ang iba? (Doktrina at mga Tipan 64:9.) Ano ang nararamdaman natin kapag pinatatawad natin ang isang tao na nakasakit sa ating damdamin? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Basahin sa mga bata ang mga pahayag na tulad ng mga sumusunod. Ipataas ang kanilang mga hinlalaki kung ang pahayag ay nagpapakilala ng saloobing mapagpatawad at ipababa ang kanilang mga hinlalaki kung ito ay nagpapakilala ng saloobing di-mapagpatawad. Talakayin kung paano nagpapakita ng pagpapatawad o kakulungan ng pagpapatawad ang bawat kilos na inilalarawan. Hindi siya palakaibigan sa akin kaya hindi rin ako magiging palakaibigan sa kanya. Sa tuwing makikita ko siya, tinutulak-tulak niya ako. Tiyak na may problema siya, dahil kung wala ay hindi niya pakikitunguhan ang iba nang di- maganda. Sinuntok ko siya dahil ginawa niyang katawa-tawa ang maliit kong kapatid na babae. Sinulatan ng maliit kong kapatid na lalaki ang aking gawain sa paaralan, kaya kinailangan kong ulitin ito. Hindi ako nagalit sa kanya dahil napakabata pa niya upang maunawaan kung gaano kahalaga ang papel na iyon. Patatawarin ko siya, pero hindi ko na siya muling kakausapin pa. Walang-galang ang matalik kong kaibigan sa akin ngayon. Siguro nag- aalala siya tungkol sa isang bagay. 2. Basahin o ipabasa nang malakas sa isang bata ang Mga Kawikaan 15:1, at talakayin ang kahulugan nito na kasama ng mga bata. Pagkatapos ay isalaysay ang sumusunod na kuwento sa iyong sariling mga salita: Noong tag-araw ng taong 1838, nang si Joseph Smith at ang kanyang pamilya ay naninirahan sa Far West, Missouri, ikinalat ang maling balita na pinatay ni Aralin 21 133
134 Joseph ang pitong kalalakihan at magtatatag ng pangkat upang patayin ang lahat ng hindi miyembro ng Simbahan. Isang malaking pangkat ng armadong kalalakihan na pinangungunahan ng walong opisyal ang nagdatingan na hinahanap si Joseph sa bahay ng kanyang mga magulang, kung saan siya ay dumadalaw. Sinabi ng mga pinuno kay Lucy Smith, nanay ni Joseph, na sila ay naroroon upang patayin si Joseph Smith at lahat ng ibang mga miyembro ng Simbahan. Mahinahong tumugon si Lucy at ipinakilala si Joseph sa mga kalalakihan. Nakipagkamay si Joseph sa mga kalalakihan nang magiliw habang sila ay di-makapaniwalang nakatitig sa kanya. Matapos nilang marinig ang lahat ng kuwento, naging mahirap para sa kanilang paniwalaan na ang mabait at tapat na lalaking ito ay si Joseph Smith. Nakipag-usap nang matagal ang Propeta sa mga kalalakihan, ipinaliliwanag ang mga pananaw ng Simbahan at ang pag-uusig na tinanggap ng mga miyembro. Sinabi niya sa mga kalalakihan na kung sinumang miyembro ng Simbahan ang lumabag sa batas, dapat silang litisin ng batas sa hukuman, bago pa man masaktan ang sinuman. Pagkatapos ay naghanda nang umalis si Joseph, na ipinaliliwanag sa kanyang ina na kailangan na niyang umuwi dahil umaasa si Emma na siya ay darating. Mabilis na tumayo ang dalawa sa mga opisyal at nagpilit na siya ay samahan nila sa kanyang pag-uwi, dahil hindi magiging ligtas para sa kanyang maglakbay nang nag-iisa. Ang armadong kalalakihan ay wala nang pagnanais pang saktan si Joseph, at sila ay nagsibalik sa kanilang mga tahahan nang may malaking paggalang sa kanya. (Tingnan sa Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, inedit ni Preston Nibley [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958], p. 254-56.) Paano sinunod nina Lucy at Joseph Smith ang Mga Kawikaan 15:1 sa kanilang pakikitungo sa mga kalalakihang ito? Ano ang naging bunga ng "malubay na sagot" ni Joseph? 3. Ipasadula sa mga bata ang mga kalagayan na kung saan ay makakapamili sila na magkaroon ng saloobing mapagpatawad o saloobing di-mapagpatawad. Tulungan silang maunawaan na kahit kapag sila ay nasaktan, ay malaya silang makapamimili kung ano ang kanilang magiging saloobin. Tulungan din silang maunawaan na ang mga sama ng loob ay kadalasang nangyayari dahil sa di-pagkakaunawaan sa halip na sa hangaring makasakit. Gamitin ang mga sumusunod na kalagayan o ang mga ginamit sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1: Nilinis ninyo ang inyong silid bago kayo pumasok sa paaralan, pero pagkaalis ninyo, dinumihan ito ng inyong nakababatang kapatid na babae. Nang makauwi kayo galing ng paaralan, ayaw kayong payagan ng inyong nanay na makipaglaro sa inyong mga kaibigan dahil marumi ang inyong silid. Lagi kayong huling napipili para makasama ng mga koponan sa mga palaro sa paaralan, na nagpapasama sa inyong kalooban. Isang araw nang pauwi na kayo mula sa paaralan, nakita ninyo ang isa sa mga kapitan ng koponan na nahulog sa kanyang bisikleta. Ang mga aklat at papel niya sa paaralan ay nagkalat. May salu-salo ang kaibigan ninyo pero hindi kayo inanyayahan. 4. Magbahagi at pahintulutan ang mga bata na magbahagi ng mga naaangkop na pansariling karanasan sa kanilang pagpapatawad sa iba o pagkakapatawad sa kanila.
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Ama, Tulungan" (Aklat ng mga Awit Pambata) na kasama ng mga bata. Ibahagi ang iyong patotoo tungkol sa kapayapaan na maaari nating madama kapag tayo ay may saloobing mapagpatawad. Himukin ang mga bata na magsikap na maging maunawain at mabait kahit na ang iba ay di-mabait sa kanila. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 64:9-11 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 21 135
Aralin 22 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 136 Inilathala ang mga Paghahayag sa mga Huling Araw Tulungan ang mga bata na magkaroon ng patotoo tungkol sa kahalagahan ng Doktrina at mga Tipan at ng patuloy na paghahayag sa pamamagitan ng buhay na propeta. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito, ang "Pambungad" sa Doktrina at mga Tipan, at Doktrina at mga Tipan 43:8, 67:4-9, 69:1-2, at 70:1-4. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii - x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 28:2. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a.Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Larawan 5-24, Inililigtas ang Book of Commandments (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 409; 62605 893). Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipunin ang lahat ng kopya ng Doktrina at mga Tipan sa silid at isalansan ang mga ito sa mesa o sahig na malapit sa iyo. Isulat sa pisara ang Doktrina at mga Tipan 43:8. Hilingan ang mga bata na talakayin nila ang talatang ito at maghandang sabihin sa iyo kung tungkol saan ang talatang ito. Huwag ipagamit sa kanila ang kanilang mga banal na kasulatan habang ginagawa nila ito. Pagkatapos ng ilang sandali, tanungin sila kung handa na nilang sabihin sa iyo ang tungkol sa talata. Bakit hindi ninyo masabi sa akin kung tungkol saan ang talata? Ibalik ang mga kopya ng Doktrina at mga Tipan sa mga bata, at bigyan ng mga kopya ang mga bata na hindi nagdala ng sarili nilang kopya. Ipahanap sa lahat ng bata ang talatang nakasulat sa pisara at sundan ka habang binabasa mo ito. Ipaliwanag na binigyan ng tagubilin ang mga naunang miyembro ng Simbahan na turuan ang bawat isa tungkol sa mga paghahayag na ibinigay sa kanila ng Panginoon sa pamamagitan ng Propetang si Joseph Smith, pero ang mga miyembro ng Simbahan ay walang aklat na kung saan maaari nilang mabasa ang mga paghahayag. Inutusan ng Panginoon ang mga miyembro ng Simbahan na ilathala ang mga paghahayag sa isang aklat upang ang mga ito ay mabasa
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan at mapag-aralan nila. Tinatawag natin ngayon ang aklat na ito na Doktrina at mga Tipan. Ituro sa mga bata ang tungkol sa mga pangyayari na may kinalaman sa unang paglalathala ng Book of Commandments, tulad ng inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan at sa mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda." Sinubok ni William E. McLellin na Sumulat ng Paghahayag Ang mga paghahayag na nakatala sa Doktrina at mga Tipan 67-70 ay ibinigay sa panahon ng sunud-sunod na mga komperensiya na ginanap sa Ohio noong Nobyembre 1831. Isa sa mahahalagang bagay na tinalakay sa mga komperensiyang ito ay ang tungkol sa paglalathala ng mga paghahayag na tinanggap na ng Propetang si Joseph Smith. Ang mga ito ay inilathala bilang Book of Commandments. (Pagkaraan ng ilang taon, maraming paghahayag ang idinagdag sa aklat at ang pangalan nito ay pinalitan ng Doktrina at mga Tipan.) Habang idinaraos ang isa sa mga komperensiyang ito, ang ilan sa mga pinuno ng Simbahan na nasa komperensiya ay nagreklamo tungkol sa pangungusap ng ilang mga paghahayag na tinanggap ni Joseph Smith. Inakala nila na makasusulat sila ng mas mainam na mga paghahayag. Bilang pagtugon, ibinigay ng Panginoon ang paghahayag na nakatala sa Doktrina at mga Tipan 67, pinatototohanan na ang mga paghahayag na tinanggap ni Joseph Smith ay totoo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 67:4) at hinahamon na sumulat ang sinuman na nagnanais na sumulat ng paghahayag (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 67:5-8). Tinanggap ni William E. McLellin ang hamon at sinubukang sumulat ng paghahayag. Itinala ni Joseph Smith na inakala ni Kapatid na McLellin na siya ay napakatalino na para sumulat ng paghahayag, pero hindi siya nakagawa nito. Sinabi ng Propeta na "isang dakilang" [malaki at mahalagang] pananagutan na sumulat sa pangalan ng Panginoon" (History of the Church, 1:226). Lahat ng mga naroroon na nakakita sa pagkabigo ni Kapatid na McLellin ay napalakas sa kanilang patotoo na ang mga paghahayag na tinanggap ni Joseph Smith ay totoo at nanggaling sa Panginoon. Pagkaraan ay lumayo sa Simbahan si William E. McLellin. Sinabi ni Joseph Smith na ang mga tao na bumabatikos sa Simbahan at sa mga pinuno nito ay tatalikod sa katotohanan sa bandang huli kung sila ay hindi magsisisi (tingnan sa Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 156-57). Inilathala ang Book of Commandments Matapos subuking sumulat ng paghahayag ni William E. McLellin, nagpatotoo ang Espiritu Santo sa mga tao sa komperensiya na ang mga paghahayag na tinanggap ni Joseph Smith ay totoo, at nagpasiya ang mga pinuno ng Simbahan na pagsama-samahin at ilimbag ang mga paghahayag. Inatasan si Oliver Cowdery na dalhin ang humigit-kumulang sa pitumpung paghahayag sa Independence, Missouri, na kung saan ay may palimbagan si William W. Phelps. Nagdala rin ng pera si Oliver para tulungan ang mga Banal sa Missouri. Dahil maglalakbay si Oliver sa ilang na lugar, sinabi ng Panginoon kay John Whitmer na samahan siya para maging ligtas (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 69:1-2). Ito ay isang mahaba at malamig na paglalakbay, pero nakarating nang ligtas sina Oliver Cowdery at John Whitmer sa Independence noong Enero 1832. Inihatid nila ang mga paghahayag kay Kapatid na Phelps, na naghandang isaayos ang tipo (type) upang ilathala ang mga ito bilang Book of 137
138 Commandments. Nailimbag noong Hulyo 1833 ang unang 160 pahina ng Book of Commandments. Dahil maraming Banal ang nagdadatingan sa Missouri, nabalisa ang mga dati nang naninirahan sa pook na iyon. Natakot sila na maaaring agawin ng mga Banal ang pook na iyon, maghalal ng kanilang sariling mga opisyal, at itaboy ang mga dati nang naninirahan sa lupaing iyon. Noong Sabado ng ika-20 ng Hulyo 1833, nagpulong ang may apat o limandaang tao na laban sa mga Banal sa hukuman ng Independence. Nagbuo ang mga tao ng mga mandurumog at nagpilit na lisanin ng mga Banal ang kanilang bagong tahanan o sila ay mapatay. Humingi ng tatlong buwan ang mga pinuno ng Simbahan sa Missouri upang sumangguni kay Joseph Smith, na noon ay nasa Ohio, pero tinanggihan ng mga mandurumog ang kahilingang ito. Pinagsabihan ang mga Banal na mayroon lamang silang labinlimang minuto upang magpasiya kung ano ang kanilang gagawin. Bago lumipas ang labinlimang minuto, pinasok ng mga mandurumog ang tahanan ni William W. Phelps, na kinaroroonan ng opisina ng imprentahan na kung saan inililimbag ang Book of Commandments. Wala sa bahay si Kapatid [lalaki] na Phelps. Isinama ni Kapatid na [babae] Phelps ang kanyang sanggol na maysakit at ang kanyang mga anak at nagmadaling pumunta sa malapit na kakahuyan. Pinanood ng labing-apat-na-taong-gulang na si Mary Elizabeth Rollins at ng kanyang labindalawang-taong-gulang na kapatid na babae na si Caroline ang mga miyembro ng mandurumog na itinatapon ang kasangkapan at ibang mga ari-arian sa daan. Pagkatapos ay itinapon ng mga mandurumog ang imprenta at ang tipo sa labas ng bintana, kasama ang halos lahat ng walang-balat na mga pahina ng Book of Commandments. May katapangang nagpasiya sina Mary Elizabeth at Caroline na iligtas ang ilan sa mga kopya, bagamat si Caroline ay takot na baka patayin sila ng mga mandurumog (ipakita ang larawan nina Mary Elizabeth at Caroline na inililigtas ang Book of Commandments). Patakbong lumabas ang mga dalagita mula sa kanilang pinagtataguan, tinipon ang maraming pahina na madadala nila, at tumakbong palayo. Nang makita sila ng mga mandurumog, sinigawan nila ang mga dalagita na huminto. Sumuot sina Mary Elizabeth at Caroline sa butas ng bakod at tumakbo sa taniman ng mais. Matahimik silang humiga sa lupa sa maisan, pinakikinggan ang mga lalaking naghahanap sa kanila. Nang mawala na ang mga yabag ng paa at inakala na ng mga dalagita na ligtas nang umalis, muli nilang tinipon ang mga papel at nagsimulang hanapin ang daan palabas ng taniman. Habang sila ay papalapit sa lumang kuwadra na yari sa troso, sila ay nakarinig ng ingay. Maingat silang pumasok sa kuwadra at natuklasan nilang naghahanda ng mahihigan mula sa mga sanga si Kapatid na [babae] Phelps at ang kanyang mga anak upang makapagtago sila ng gabing iyon sa kuwadra. Ibinigay ng mga dalagita ang mga pahina ng papel kay Kapatid na [babae] Phelps dahil alam nila kung ano ang gagawin ni Kapatid na [lalaki] Phelps sa mga iyon. Pagkaraan, ang ilan sa mga orihinal na papel na ito ng Book of Commandments ay isinaaklat, at bawat isa kina Mary Elizabeth at Caroline ay binigyan ng kopya. Pinahalagahan nila ang mga aklat na ito sa buong buhay nila. Inilathala ang Doktrina at mga Tipan Natigil ang paglalathala ng Book of Commandments dahil sa mga suliranin sa Missouri. Inihanda ng Unang Panguluhan noong 1834 ang paglalathala ng
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman bagong edisyon ng mga paghahayag. Binago ng Propeta ang ilan sa mga paghahayag upang itama ang mga mali sa pagkakalimbag, at apatnapu't limang mga paghahayag ang naidagdag sa Book of Commandments. Ang binagong aklat ay inilathala sa Ohio noong 1835 bilang ang Doktrina at mga Tipan. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit hindi nakasulat ng paghahayag si William E. McLellin? Sino lang ang taong may karapatan na tumanggap ng paghahayag para sa Simbahan noong panahong iyon? (Doktrina at mga Tipan 28:2.) Sino ang tumatanggap ng paghahayag para sa Simbahan ngayon? (Ang buhay na propeta.) Bakit mahalaga na tumanggap ng paghahayag si Joseph Smith para sa Simbahan sa kanyang panahon? Bakit kailangang tumanggap ng paghahayag ang buhay na propeta para sa ating panahon? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4.) Bakit hindi mabuting pintasan ang ating mga pinuno, tulad ng pamimintas ni William E. McLellin at ng iba kay Joseph Smith? Ano ang dapat nating gawin kung tayo ay nagiging mapamintas sa ating mga pinuno? Bakit mahalagang ilathala ang mga paghahayag na tinanggap ni Joseph Smith? (Tingnan sa unang talata ng "Pambungad" sa Doktrina at mga Tipan.) Paano sa palagay ninyo nakatulong sa mga Banal na matutuhan ang gustong ipagawa sa kanila ni Jesucristo sa pagkakalathala ng mga paghahayag sa isang aklat? Paano makatutulong sa inyo ang pag-aaral ng Doktrina at mga Tipan na malaman ang gustong ipagawa sa inyo ni Jesus? Ano ang mga pamantayang banal na kasulatan ng Simbahan? Paano naiiba ang Doktrina at mga Tipan sa ibang mga pamantayang banal na kasulatan? (Tingnan sa ikatlong talata ng "Pambungad" sa Doktrina at mga Tipan.) Bakit kailangan natin ang lahat ng apat na pamantayang banal na kasulatan? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Paano makatutulong sa inyo ang pag-aaral ng bawat pamantayang banal na kasulatan upang matutuhan ang tungkol kay Jesucristo? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Talakaying kasama ng mga bata kung bakit kailangan natin ang lahat ng apat na pamantayang banal na kasulatan. Isulat ang mga sumusunod na pahayag sa apat na magkakahiwalay na kard at ipabasa nang malakas sa isang bata ang bawat isa sa klase: Sinasabi sa atin ng Biblia ang tungkol sa mga propesiya ni Jesucristo at ang tungkol sa buhay at mga turo ng Tagapagligtas noong siya ay nasa lupa. Aralin 22 139
140 Ang Aklat ni Mormon ay isa pang tipan ni Jesucristo at sinasabi sa atin ang tungkol sa mga pakikitungo ng Tagapagligtas sa mga tao sa lupalop ng Amerika. Ang Doktrina at mga Tipan ay kalipunan ng mga paghahayag mula kay Jesucristo para sa mga huling araw, o sa ating panahon. Ang Mahalagang Perlas ay nagbibigay sa atin ng mga turo at patotoo ni Jesucristo mula sa mga sinaunang propeta gayundin ang kasaysayan at patotoo ni Joseph Smith tungkol sa Ama sa Langit at kay Jesucristo. Bigyan ang bawat bata ng apat na maliliit na pirasong papel, at ipakita sa mga bata kung paano itutupi ang bawat piraso sa gitna para magmukha itong aklat. Tulungan ang mga bata na markahan ang kanilang "mga aklat" ng Biblia, Aklat ni Mormon, Doktrina at mga Tipan, at Mahalagang Perlas. Itanong ang mga sumusunod at ipataas sa mga bata ang angkop na "aklat" na papel para sagutin ang bawat tanong: Aling aklat ang higit na nagkukuwento tungkol sa mga pakikitungo ng Panginoon sa kanyang mga tao sa Banal na Lupain, nagsisimula sa paglikha ng daigdig? (Biblia.) Aling aklat ang nagkukuwento tungkol sa pagdalaw ni Jesucristo sa lupalop ng Amerika? (Aklat ni Mormon.) Aling aklat ang higit na nagkukuwento tungkol sa kapanganakan at buhay ni Jesucristo sa lupa? (Biblia.) Aling aklat ang naglalaman ng tala ng pagpapakita ng Ama sa Langit at ni Jesucristo kay Joseph Smith sa Sagradong Kakahuyan? (Mahalagang Perlas.) Aling aklat ang naglalaman ng mga paghahayag kung paano dapat itatag ang Simbahan sa mga huling araw, na ibinigay ni Jesucristo kay Joseph Smith? (Doktrina at mga Tipan.) Ipaalala sa mga bata na ang bawat mga pamantayang banal na kasulatan ay tipan ni Jesucristo at dapat nating pag-aralan ang lahat ng banal na kasulatan. 2. Upang matulungan na matutuhan ng mga bata ang nilalaman ng ilan sa mga bahagi ng Doktrina at mga Tipan, isulat ang sumusunod sa isang hanay sa pisara: Salita ng Karunungan Mga panalangin ng Sakramento Pagpapanumbalik ng Pagkasaserdoteng Aaron ni Juan Bautista Mga katangian ng misyonero Tumatanggap ng paghahayag ang propeta para sa buong Simbahan Isulat ang mga sumusunod na bahagi ng Doktrina at mga Tipan sa pisara sa ikalawang hanay: Doktrina at mga Tipan 4 (mga talata 2, 5-6) Doktrina at mga Tipan 13
Katapusan Patotoo Doktrina at mga Tipan 20 (mga talata 75-79) Doktrina at mga Tipan 28 (talata 2) Doktrina at mga Tipan 89 Ipahanap sa mga bata ang bawat bahagi at ipabasa ang maikling buod sa simula ng bahagi upang malaman kung aling bahagi ang katugma ng bawat paksa sa unang hanay. (Maaari mong ipabasa sa higit na maliliit na bata ang mga talata sa mga panaklong gayundin ang mga buod kung napakahirap para sa kanilang alamin ang mga paksa ng bahagi mula sa mga buod.) Isulat ang mga sanggunian malapit sa mga paksa kapag naitugma ng mga bata ang mga ito. Pagkatapos ay burahin ang mga sanggunian at tingnan kung ilan ang maaalala ng mga bata. Pag-aralang muli ang mga ito hanggang masabi ng halos lahat ng mga bata sa iyo kung alin sa bahagi ng Doktrina at mga Tipan ang nagtuturo sa atin tungkol sa bawat nakasulat na paksa. 3. Gumawa ng dalawang kopya ng bawat simpleng mga larawan o mga salita sa mga kard o maliliit na piraso ng papel na kakatawan sa mga alituntunin o pangyayari na tinatalakay sa Doktrina at mga Tipan, tulad ng pagbibinyag, pag-awit ng himno, pagsasalin ng Aklat ni Mormon, Pagkasaserdoteng Aaron, pagtatatag ng Simbahan, at sakramento. Ilagay ang mga kard o papel nang nakataob sa grid sa sahig o mesa. Hayaang maghali-halili ang mga bata na itihaya ang pares ng mga kard para makabuo ng magkatambal. Kung nakabuo na ng pares ang bata, hilingan siyang magbigay ng isang dahilan kung bakit mahalagang maging bahagi ang alituntuning iyon ng ipinanumbalik na simbahan. Kung hindi makabuo ng pares ang bata, ipabalik sa kanya ang mga kard sa dati nitong posisyon upang magkaroon ng pagkakataon ang isa pang bata. 4. Hilingan ang mga bata na bumanggit ng mga bagay na tinataglay nila sa kanilang buhay na hindi tinaglay ng mga tao sa panahon ni Joseph Smith, tulad ng radyo, telepono, telebisyon, kompyuter, o mga kotse. Ipaliwanag na bagamat mayroon tayong mga banal na kasulatan, kailangan pa rin natin ng patuloy na paghahayag upang tulungan tayong malaman kung ano ang gagawin sa nagbabagong daigdig. Tulungan ang mga bata na mag-isip ng ilang mga bagay na maaaring ipahayag ng Panginoon sa buhay na propeta ngayon, tulad ng kung saan magtatayo ng mga templo, sino ang tatawagin kapag kailangan ng bagong mga apostol, saan ipadadala ang misyonero, at kung ano ang ituturo sa mga tao sa pangkalahatang komperensiya. Maaari mo ring talakaying kasama ng mga bata kung paano nakatutulong sa mga miyembro ng Simbahan ang ilan sa mga makabagong kaginhawahan na binanggit nila upang matutuhan at maibahagi ang ebanghelyo. Halimbawa, natututuhan ng mga miyembro ng Simbahan kung ano ang nais ipagawa sa kanila ng Panginoon sa pamamagitan ng pakikinig sa pangkalahatang komperensiya sa radyo o panonood nito sa telebisyon o sa pamamagitan ng satelayt. Ibahagi ang iyong patotoo tungkol sa kahalagahan ng Doktrina at mga Tipan sa atin dahil ito ay inihayag sa mga huling araw. Ipahayag ang iyong pasasalamat sa patuloy na paghahayag sa Simbahan sa pamamagitan ng buhay na Aralin 22 141
Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 142 propeta. Himukin ang mga bata na tanungin ang kanilang mga magulang kung ano ang mga paborito nilang bahagi sa Doktrina at mga Tipan at kung bakit ang mga bahaging iyon ang kanilang paborito. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang "Pambungad" sa Doktrina at mga Tipan at ang Doktrina at mga Tipan 67:4 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Tumanggap ng Pangitain ang Propeta Tungkol sa Tatlong Antas ng Kaluwalhatian Aralin 23 Layunin Mabigyan ang mga bata ng higit na mabuting pang-unawa tungkol sa tatlong antas ng kaluwalhatian at palakasin ang kanilang pagnanais na makabalik sa Ama sa Langit na kasama ang kanilang pamilya. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; Doktrina at mga Tipan 131:1-4; 137; at ang mga sumusunod na talata mula sa Doktrina at mga Tipan 76: mga talata 11-24 (mga pangyayari sa pangitain nina Joseph Smith at Sidney Rigdon tungkol sa tatlong antas ng kaluwalhatian); mga talata 50-60, 62, 70, 92-93 (mga kailangan at gantimpala ng kahariang selestiyal); mga talata 71-80, 91 (mga kailangan at gantimpala ng kahariang terestriyal); at mga talata 81-90, 100-103 (mga kailangan at gantimpala ng kahariang telestiyal). Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Juan 5:28-29 at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), mga kabanata 46 at 47. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Gawin ang mga sumusunod na sinulatang piraso ng papel: Kahariang Selestiyal Kahariang Terestriyal Kahariang Telestiyal 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Biblia. Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Hilingan ang mga bata na ipikit ang kanilang mga mata at ipagpalagay na sila ay nasa labas sa gabing maulap na ang lahat ay napakadilim. Ano ang nakikita ninyo? Ano ang makikita ninyo kung kayo ay may liwanag ng mga bituin? 143
144 Ano ang makikita ninyo kung kayo ay may liwanag ng buwan? Ano ang makikita ninyo kung kayo ay may liwanag ng araw? Ipamulat sa mga bata ang kanilang mga mata. Gumuhit ng mga larawan ng bituin, buwan, at araw sa pisara, na nasa bandang ibaba ng pisara ang bituin, ang buwan sa itaas ng bituin, at ang araw sa itaas ng buwan. Kung pipili kayo ng isa lang sa mga pinanggagalingan ng liwanag na ito upang makita ang nasa paligid ninyo, ano ang pipiliin ninyo? Bakit? Ipaliwanag na naglaan ang Ama sa Langit ng tatlong magkakaibang lugar para maging tirahan ng mga tao pagkatapos na sila ay mabuhay na mag-uli. Ang mga lugar na ito ay tinutukoy bilang mga kaharian ng kaluwalhatian sa langit. Sa pagpapaliwanag mo ng sumusunod na kaalaman tungkol sa mga kahariang ito, ilagay ang katugon na sinulatang piraso ng papel malapit sa iginuhit na bituin, buwan, o araw: Ang kahariang telestiyal ay ang pinakamababang kaharian. Ito ay may kaluwalhatiang tulad ng liwanag ng mga bituin. (Tingnan sa Doktrina at mga Tipan 76:81.) Ang kahariang terestriyal ay ang panggitnang kaharian. Ito ay may kaluwalhatiang tulad ng liwanag ng buwan. (Tingnan sa Doktrina at mga Tipan 76:71.) Ang kahariang selestiyal ay ang pinakamataas na kaharian. Ito ay may kaluwalhatiang tulad ng liwanag ng araw. (Tingnan sa Doktrina at mga Tipan 76:70.) Maaari mong ipaulit sa mga bata ang mga salita sa mga sinulatang piraso ng papel. Ipaliwanag na natututuhan natin ang tungkol sa mga kahariang ito at kung sino ang mamumuhay sa bawat isa mula sa pangitain nina Joseph Smith at Sidney Rigdon.
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Ikuwento sa mga bata ang tungkol sa pangitain ng langit nina Joseph Smith at Sidney Rigdon, tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan. Pagkatapos ay talakayin ang patotoo nina Joseph at Sidney kay Jesucristo at ang paliwanag nila tungkol sa tatlong kaharian at kung sino ang mamumuhay sa bawat isa, tulad ng ipinaliliwanag sa mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda." Sa pagtalakay mo tungkol sa tatlong kaharian, bigyang-diin na nais ng Ama sa Langit at ni Jesucristo na mamuhay tayong lahat sa pinakamataas na bahagdan, o antas, ng kahariang selestiyal na kasama sila at ang ating pamilya. Upang maging karapat-dapat sa kahariang selestiyal, kailangan nating sundin ang mga kautusan ng Ama sa Langit at tanggapin ang mahahalagang ordenansa ng ebanghelyo. Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ay ipinanumbalik sa lupa upang tulungan tayong marating ang kahariang selestiyal. Habang ginagawa nina Joseph Smith at Sidney Rigdon ang pagsasalin ng Lumang Tipan noong 1832, nabasa nila ang Juan 5:29, na nagsasabi tungkol sa pagkabuhay na mag-uli ng mga tao na gumawa ng mabuti at ang mga taong gumawa ng masama. Dahil sa banal na kasulatang ito, nagkaroon ng pagnanais na malaman nina Joseph at Sidney ang tungkol sa langit. Nalaman nila na kung gagantimpalaan ng Diyos ang mga tao pagkamatay nila ayon sa kanilang ginawa habang sila ay nasa lupa, samakatwid ay higit pa sa isa ang lugar, o kaharian, sa langit (tingnan sa pamagat ng bahagi sa Doktrina at mga Tipan 76). Habang iniisip nila ang tungkol sa mga bagay na ito, tumanggap ng pangitain sina Joseph at Sidney tungkol sa Ama sa Langit, kay Jesucristo, at sa tatlong antas ng kaluwalhatian: ang mga kahariang selestiyal, terestriyal, at telestiyal. Ang pangitaing ito ay inilalarawan sa Doktrina at mga Tipan 76. Ang pangitain ay ibinigay sa tahanan ni John Johnson sa Hiram, Ohio, kung saan tumutuloy sina Joseph at Emma Smith nang mga panahong iyon. May labindalawang iba pang kalalakihan ang nasa silid at nasaksihang tinatanggap nina Joseph at Sidney ang pangitaing ito, pero hindi nila nakita mismo ang pangitain. Itinala ni Philo Dibble, isa sa mga kalalakihang naroroon, ang kanyang napansin: "Paminsan-minsan ay sinasabi ni Joseph Smith na: 'Ano itong nakikita ko?' tulad ng maaaring sabihin ng isang tao habang siya ay nakatanaw sa labas ng bintana at nakikita ang hindi nakikita ng mga nasa silid. Pagkatapos ay ikinukuwento niya kung ano ang kanyang nakita o kung ano ang tinitingnan niya. Pagkatapos noon ay sasagot si Sidney ng, 'Pareho tayo ng nakikita.' "Agad namang sasabihin ni Sidney na, 'Ano itong nakikita ko?' at uulitin kung ano ang nakita niya o tinitingnan niya, at sasagot si Joseph ng, 'Pareho tayo ng nakikita.' "Ang paraan ng pag-uusap na ito ay inulit sa maikling pagitan hanggang sa katapusan ng pangitain; at sa loob ng buong panahon na iyon, wala ni isa man ang nagsalita. . . . Walang ingay o kilos [na] ginawa ang sinuman maliban kina Joseph at Sidney, at sa tingin ko ay hindi sila kailanman kumilos sa loob ng panahong naroroon ako, na sa palagay ko ay higit sa isang oras, at hanggang sa katapusan ng pangitain. "Nakaupong matatag at tahimik si Joseph sa lahat ng sandali, sa gitna ng kahanga-hangang kaluwalhatian, pero si Sidney ay nakaupong malata at maputla, parang malatang tulad ng isang basahan. Napapansin ang gayon sa Aralin 23 145
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 146 katapusan ng pangitain, may ngiting sinabi ni Joseph na, 'Hindi kasi sanay si Sidney na tulad ko' " (sinipi sa, The Kingdom of God Restored, ni Carter E. Grant, p. 156-57). Patuloy na natutuhan at itinuro ni Joseph ang tungkol sa tatlong kaharian ng kaluwalhatian. Noong 1836, naranasan ni Joseph at ng iba ang isa pang pangitain tungkol sa Ama sa Langit at sa Anak at sa kahariang selestiyal habang sila ay nasa templo sa Kirtland. Ang pangitaing ito ay nakatala sa Doktrina at mga Tipan 137. Tinuruan ni Joseph noong 1843 ang ilang mga kaibigan na ang kahariang selestiyal ay nahahati sa tatlong bahagdan, o antas. Ang pinakamataas na antas ay ang tanging bahagi ng langit kung saan ang mga tao ay makapamumuhay na kasama ang kanilang pamilya. Itinuro ng Propeta na ang tao ay kailangang ikasal sa kawalang-hanggan sa templo upang makamit ang pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal na ito. Ang mga aral na ito ay nakatala sa Doktrina at mga Tipan 131:1-4. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ano ang nakita nina Joseph Smith at Sidney Rigdon habang iniisip nila ang tungkol sa banal na kasulatan sa Juan 5:29? (Doktrina at mga Tipan 76:19-21.) Anong patotoo ang ibinigay nila tungkol kay Jesucristo? (Doktrina at mga Tipan 76:22-24.) Paano napalalakas ng kanilang patotoo ang inyong patotoo kay Jesucristo? Sino ang mamumuhay sa kahariang telestiyal? (Doktrina at mga Tipan 76:81-82, 103.) Sinong miyembro ng Panguluhang Diyos ang dadalaw sa mga tao sa kahariang telestiyal? (Doktrina at mga Tipan 76:86, 88.) Ipaliwanag na ang Espiritu Santo at mga anghel ay magmiministro sa mga tao sa kahariang telestiyal. Malalaman ng mga tao doon ang tungkol sa Ama sa Langit at kay Jesucristo pero hindi kailanman makapamumuhay na kasama sila o makikita sila. (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Sino ang mamumuhay sa kahariang terestriyal? (Doktrina at mga Tipan 76:71-76.) Sinong miyembro ng Panguluhang Diyos ang dadalaw sa mga tao sa kahariang terestriyal? (Doktrina at mga Tipan 76:77.) Ipaliwanag na dadalawin ni Jesucristo ang mga tao sa kahariang terestriyal. Malalaman ng mga tao doon ang tungkol sa Ama sa Langit pero hindi kailanman makapamumuhay na kasama siya. (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Sino ang mamumuhay sa kahariang selestiyal? (Doktrina at mga Tipan 76:50-52.) Ipaliwanag na kabilang sa kahariang selestiyal ang matatapat na miyembro ng Simbahan na nabinyagan at napagtibay at sinunod ang mga kautusan (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1). Sino sa mga miyembro ng Panguluhang Diyos ang makakasamang mamuhay ng mga tao sa kahariang selestiyal? (Doktrina at mga Tipan 76:62; tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Paano inilarawan ni Joseph ang kahariang selestiyal sa Doktrina at mga Tipan 137? (Doktrina at mga Tipan 137:1-4.) Sino ang nakita ni Joseph maliban sa Ama sa Langit at kay Jesucristo, sa pangitaing ito ng kahariang
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman selestiyal? (Doktrina at mga Tipan 137:5.) Ipaalala sa mga bata na si Alvin ay ang nakatatandang kapatid na lalaki ni Joseph na namatay bago tanggapin ni Joseph ang mga laminang ginto. Bakit nagtaka si Joseph nang makita niya si Alvin sa kahariang selestiyal? (Hindi pa nabinyagan si Alvin; Doktrina at mga Tipan 137:6.) Ano ang sinabi ng Panginoon kay Joseph tungkol kay Alvin at sa ibang tao na katulad niya, na hindi nagkaroon ng pagkakataon na marinig ang ebanghelyo at mabinyagan? (Doktrina at mga Tipan 137:7.) Ano ang nangyayari sa mga bata na namamatay bago sila maging walong taong gulang? (Doktrina at mga Tipan 137:10.) Sa ilang mga bahagi nahahati ang kahariang selestiyal? (Doktrina at mga Tipan 131:1.) Sino ang mamumuhay sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal? (Doktrina at mga Tipan 131:2-3.) Ipaliwanag na ang mga mapupunta sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal ay ang mga gumawa at tumupad ng mga sagradong tipan (mga pangako) sa templo, kabilang na ang makasal sa kawalang-hanggan sa templo. Ipaalala sa mga bata na ang pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal ang tanging lugar kung saan maaaring mamuhay nang sama-sama ang mga pamilya. Bakit gusto ninyong mamuhay sa kahariang selestiyal? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Bago magsimula ang klase, gumawa ng malaking larawan ng araw mula sa papel, at gupitin ito sa apat na piraso upang maging palaisipan (puzzle). Isulat ang isa sa sumusunod sa bawat piraso: a. Mabinyagan at mapagtibay na miyembro ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw. b. Tanggapin ang Espiritu Santo sa pamamagitan ng pagpapatong ng mga kamay. c. Tanggapin ang endowment sa templo. d. Makasal, o mabuklod sa templo. Ipaliwanag sa mga bata na kailangan nating tanggapin ang tiyak na mga ordenansa upang mamuhay tayong kasama ng Ama sa Langit at ni Jesucristo sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal. Ipatong ang apat na piraso ng palaisipan sa mesa o sahig, na nakapatihaya ang larawan. Ipabaligtad sa isang bata ang isang piraso at ipabasa kung ano ang sinasabi. Ulitin ito sa iba pang tatlong piraso. Pagkatapos ay ipabuo sa mga bata ang palaisipan. Alin sa mga ordenansang ito ang natanggap na ninyo? Alin pa ang kailangan ninyong matanggap? Bigyan ng katiyakan ang mga bata na kung sila ay mamumuhay nang matwid, sa tamang panahon ay magkakaroon sila ng mga pagkakataon upang tanggapin ang lahat ng ordenansang ito. 2. Ihanda ang mga sumusunod na sinulatang piraso ng papel: Mamuhay na kasama ng Ama sa Langit at ni Jesucristo (Doktrina at mga Tipan 76:62). Aralin 23 147
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 148 Maging katulad ng Ama sa Langit (Doktrina at mga Tipan 76:58; 132:20). Mamuhay na kasama ng mga matwid na miyembro ng aking pamilya (Doktrina at mga Tipan 131:2-4). Tanggapin ang lubos na kagalakan (Doktrina at mga Tipan 138:17). Isulat sa pisara ang Kung ako ay karapat-dapat na mamuhay sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal, ako ay maaaring - . Anyayahan ang isang bata na pumili ng isa sa mga sinulatang piraso ng papel, basahin ito, at idikit ito sa pisara sa ilalim ng nakasulat na pahayag. Talakayin na kasama ng mga bata ang ipinangakong pagpapala. Ulitin ito sa bawat sinulatang piraso ng papel. Tulungan ang mga bata na maunawaan kung gaano kaganda na mapunta sa kahariang selestiyal, at himukin sila na sundin ang mga kautusan upang sila ay maging karapat-dapat na mamuhay sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal. 3. Gumawa ng kopya para sa bawat bata ng gawaing-papel (worksheet) na matatagpuan sa hulihan ng araling ito. Hilingan ang mga bata na itugma ang kaharian sa unang hanay sa wastong paglalarawan sa ikalawang hanay sa pamamagitan ng pagguhit ng mga linya sa pagitan ng mga ito. Kung hindi makagagawa ng kopya para sa bawat bata, basahin ang paglalarawan nang malakas at sama-samang pagawin ang mga bata upang piliin ang tamang kaharian. (Mga sagot: a-3; b-1; c-2.) 4. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Doktrina at mga Tipan 76:22-23 hanggang sa gawing kanan ng Diyos. 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Aking Ama'y Buhay" (Aklat ng mga Awit Pambata) o "Ako'y Namuhay sa Langit" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ibahagi sa mga bata ang iyong damdamin tungkol sa Ama sa Langit at kay Jesucristo at kung bakit gusto mong mamuhay na kasama nila sa kahariang selestiyal. Himukin ang mga bata na piliin nilang sundin ang mga kautusan at tanggapin ang mga wastong ordenansa upang maging karapat-dapat na mamuhay sa piling ng Ama sa Langit at ni Jesucristo at ng kanilang pamilya sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 76:11-24 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Ang Tatlong Antas ng Kaluwalhatian Itugma ang kaharian sa unang hanay sa wastong paglalarawan sa ikalawang hanay sa pamamagitan ng pagguhit ng mga linya sa pagitan ng mga bagay na ito. a. Kahariang Selestiyal 1. Ibibilang sa kahariang ito ang mabubuting tao na hindi naniwala sa ebanghelyo nang marinig nila ito sa lupa, pero pinaniwalaan nila ito pagkatapos nilang mamatay. Sinunod nila ang ilan pero hindi lahat ng mga kautusan ng Diyos. Ibibilang din sa kahariang ito ang mga tumanggap ng ebanghelyo pero hindi lubos na sinunod ang mga kautusan. b. Kahariang Terestriyal 2. Ibibilang sa kahariang ito ang mga tao na hindi kailanman tumanggap ng ebanghelyo sa lupa o pagkatapos nilang mamatay. Hindi nila sinunod ang mga kautusan ng Diyos. c. Kahariang Telestiyal 3. Ibibilang sa kahariang ito ang mga miyembro ng Simbahan na sumampalataya kay Jesucristo, nagsisi, sinunod ang lahat ng kautusan ng Diyos, at naisagawa ang mga kailangang ordenansa.
Aralin 24 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 150 Ang Paaralan ng mga Propeta at ang Salita ng Karunungan Tulungan ang mga bata na maunawaan at magnais na ipamuhay ang Salita ng Karunungan. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 88:77-80, 118, 122-127; ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; at Doktrina at mga Tipan 89. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 49:18-19, 55:4 at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), kabanata 29. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Kumuha ng isang piraso ng payat na lubid, matabang tali, o sinulid at gumawa ng bitag, tulad ng inilalarawan sa ibaba: Dulo A Larawan 1 Larawan 2 Larawan 3 Dulo A Dulo A 5. Mga kailangang kagamitan: Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita ang bitag na iyong ginawa at ipaliwanag na ang mga mangangaso kung minsan ay gumagamit ng mga bitag upang makahuli ng mga hayop at ibon. Inilalagay ng mga mangangaso ang mga bitag sa daraanan o sa lugar kung saan pumupunta ang mga hayop at ibon upang uminom. Kung minsan ang bitag ay ikinakabit sa sanga ng puno para ito ay nakaangat nang kaunti sa daraanan, kung saan masisilo ang hayop. Sa ibang pagkakataon ang bitag ay inilalagay sa lupa at tinatakpan ng mga dahon para hindi ito madaling makita. Ang
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan pain tulad ng pagkain ay maaaring ilagay doon mismo o sa malapit sa bitag upang tuksuhin ang walang malay na hayop o ibon na umapak sa bitag. Hinuhuli at pinipigilan ng bitag ang hayop sa paraang hindi ito madaling makawala. Itali ang Dulo A ng bitag (tingnan sa mga paglalarawan sa bahaging "Paghahanda") sa bagay na nakapirme, tulad ng hawakan ng pinto o paa ng mesa, o hawakan ito nang mahigpit sa iyong kamay. Ipalagay ang daliri ng isang bata sa silo ng bitag at marahang hilahin ito. Ituro kung paano lalong humihigpit ang bitag kapag may humihila sa silo. Ipaliwanag na tulad ng mga mangangaso na naglalagay ng mga bitag upang manghuli ng mga hayop, naglagay rin si Satanas ng mga bitag para sa atin. Gumagamit siya ng mga kahali-halinang bagay bilang pain, umaasa na mahuhuli tayo sa isa sa kanyang mga pain at wasakin tayo (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3). Gayunman, maiiwasan natin ang mga pain ni Satanas sa pamamagitan ng pag-aaral at pagsunod sa mga kautusan ng Panginoon. Ituro sa mga bata ang tungkol sa samahan ng Paaralan ng mga Propeta at tungkol sa paghahayag ng Salita ng Karunungan, tulad ng inilalarawan sa mga banal na kasulatan na nakalista sa bahaging "Paghahanda" at ang mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Pagkatapos ay talakayin na kasama ng mga bata ang gabay sa kalusugan na ibinigay sa Salita ng Karunungan (Doktrina at mga Tipan 89). Itinatag ang Paaralan ng mga Propeta Sa Doktrina at mga Tipan 88 binigyan ng tagubilin ng Panginoon si Joseph Smith na magtatag ng paaralan upang turuan ang mga pinuno ng Simbahan tungkol sa ebanghelyo at ihanda sila upang maglingkod sa mga miyembro ng Simbahan. Sa paaralang ito na tinawag na Paaralan ng mga Propeta, ang mga pinuno ng Simbahan ay magtuturuan sa isa't isa tungkol sa ebanghelyo at ibang mahahalagang paksa (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 88:77-80). Ang mga pinuno ng Simbahan sa pook ng Kirtland ay nagsimulang dumalo sa Paaralan ng mga Propeta sa pagtatapos ng Enero 1833. Ang pag-aaral ay ginaganap sa gabi, sa silid sa itaas ng tindahan ni Newel K. Whitney. Tinuruan ng Propeta ang mga kalalakihan tungkol sa kahalagahan ng pag-aaral at pangangaral ng ebanghelyo at ang kahalagahan ng pag-aaral tungkol sa daigdig na kanilang ginagalawan. Bukod sa pag-aaral ng mga banal na kasulatan at mga alituntunin ng ebanghelyo, nag-aral din ang mga kalalakihan ng Hebreo at Griyego. Inutusan ng Panginoon sina Oliver Cowdery at W.W. Phelps noong 1831 na sumulat at pumili ng mga aklat-aralin para sa mga bata (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 55:4). Pagkatapos maitatag ni Joseph Smith ang Paaralan ng mga Propeta para sa mga pinunong pagkasaserdote ng Simbahan, nagtatag siya ng paaralan para sa mga bata. Ang mga klase ay ginanap sa atik ng Templo sa Kirtland. Isandaan at apatnapung bata ang dumalo sa paaralan. Inihayag ng Panginoon ang Salita ng Karunungan Ang mga dumalo sa Paaralan ng mga Propeta noon ay madalas na nagkikita upang talakayin ang ebanghelyo at mga gawain ng Simbahan. Marami sa kalalakihan ang naninigarilyo o ngumunguya ng tabako sa panahon ng mga pulong. (Maaari mong ipaliwanag na hindi alam ng mga tao noong panahong ito na ang tabako ay masama sa kanilang mga katawan.) Ang kauna-unahang 151
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 152 bagay na ginagawa ng mga kapatid kapag sila ay nagtitipun-tipon para magpulong ay sindihan ang kanilang mga pipa. Naninigarilyo sila habang sila ay nag-uusap, at kapag hindi sila naninigarilyo ay ngumunguya ng tabako. Sa kanilang pagnguya ng tabako, idinudura nila ito sa sahig. Hindi nagustuhan ni Joseph Smith ang pagtuturo sa klase "na nangangapal sa usok ng tabako," at hindi nagustuhan ni Emma ang paglilinis sa kalat na ginawa ng mga kalalakihan na nanggaling sa kanilang mga pipa at pagnguya ng tabako (Brigham Young, sa Journal of Discourses, 12:158). Noong Pebrero 27, 1833, pumasok si Joseph Smith sa silid na pinagdarausan ng Paaralan ng mga Propeta. Ang silid ay puno ng usok ng tabako. Kagagaling lang ni Joseph sa malinis na hangin sa labas, at ikinainis niya ang amoy ng usok. Lumabas siya ng silid at tinanong ang Panginoon kung ano ang dapat niyang gawin sa kalagayang iyon. Sinagot ng Panginoon ang panalangin ni Joseph sa paghahayag na tinatawag natin ngayong Salita ng Karunungan (Doktrina at mga Tipan 89). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at mga sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ano ang layunin ng Paaralan ng mga Propeta? (Doktrina at mga Tipan 88:77-78, 80.) Ano ang iniutos na dapat pag-aralan ng mga pinuno ng Simbahan sa paaralang ito? (Doktrina at mga Tipan 88:78-79.) Bakit mahalaga para sa mga pinunong ito na mag-aral at matuto? Ipaalala sa mga bata na nagtatag din si Joseph Smith ng paaralan para sa mga bata. Bakit mahalaga para sa ating lahat na matuto? Bigyang-diin ang kahalagahan ng pagkatuto at himukin ang mga bata na gawin nila ang lahat ng kanilang magagawa sa paaralan at ibang lugar na pinag-aaralan. Ituro na ang mga kalalakihang dumadalo sa Paaralan ng mga Propeta ay binigyang tagubilin na magtamo ng "kaalaman . . . sa mga bansa at sa mga kaharian" (Doktrina at mga Tipan 88:79). Paano makatutulong sa mga miyembro ng Simbahan ang pagkakatuto tungkol sa ibang mga bansa at kultura upang maging magagaling na misyonero? Paano matututuhan ng mga miyembro ng Simbahan ngayon ang tungkol sa ebanghelyo? (Maaaring isama sa mga sagot ang pagdalo sa Primarya at ibang mga pulong ng Simbahan, sa pamamagitan ng pakikinig o pagbabasa ng mga talumpati sa pangkalahatang komperensiya, sa pamamagitan ng pagdaraos ng gabing pantahanan ng mag-anak at pangmag-anak na pag- aaral ng banal na kasulatan, at sa pamamagitan ng pansariling pag-aaral ng mga banal na kasulatan at ibang mga paglalathala ng Simbahan.) Bakit mahalagang pag-aralan ang ebanghelyo gayundin ang mga asignatura sa paaralan tulad ng pagbabasa at matematika? Bakit inihayag ng Panginoon ang Salita ng Karunungan? Bakit mahalaga na pangalagaan natin ang ating mga pisikal na katawan? Sino sa palagay ninyo ang kasama sa "mga nagsasabwatang tao" na binanggit sa Doktrina at mga Tipan 89:4? Bakit gusto ni Satanas na gumamit tayo ng mga bagay (tulad ng
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman mga produktong tabako o mga inuming may-alkohol) na ipinagbabawal ng Panginoon sa Salita ng Karunungan? Batay sa bahagi 89, anong mga pagkain ang mabuti para sa ating mga katawan? (Mga butil, prutas, gulay, kaunting karne; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 89:10-16 at gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4.) Anong payo ang ibinigay ng Panginoon sa atin tungkol sa pagtulog? (Doktrina at mga Tipan 88:124.) Ano ang ipinangako sa atin kung susundin natin ang Salita ng Karunungan at pangangalagaan ang ating mga katawan? (Doktrina at mga Tipan 89:18-21; maaari mong ipaliwanag na may mga taong may kapansanan o sakit na pumipigil sa kanila upang maging lubos na malusog kahit na sinusunod nila ang Salita ng Karunungan. Gayunman, kapag sinusunod nila ang mga batas ng Diyos, darating ang panahon sa buhay na ito o sa kabilang buhay, na matatamasa nila ang bawat pagpapala na binanggit sa mga talatang ito.) Sa bahagi 89, ano ang inuutos ng Panginoon na huwag nating gamitin? (Doktrina at mga Tipan 89:5, 7-9; ipaliwanag na sinabi sa atin ng mga propeta na ang "maiinit na inumin" ay tumutukoy sa tsaa at kape.) Ituro na ang ilan sa mga bagay na nakasasama sa atin (tulad ng mga ipinagbabawal na gamot) ay hindi tiyakang binanggit sa Salita ng Karunungan, pero itinuturo sa atin ng mga pinuno ng Simbahan na huwag gumamit ng anumang bagay na makasasama sa ating mga katawan at isipan. (Kung babanggitin ng mga bata ang mga pangmedisinang gamot, ipaliwanag na ang ilang mga gamot ay nakatutulong sa atin kapag tayo ay may sakit, pero dapat lang na gamitin natin ang mga ito sa ilalim ng patnubay ng magulang o doktor.) Ano ang ilan sa mga resulta ng paggamit ng mga bagay na nakasasama sa atin? Anong pinsala ang maaaring idulot ng hindi pagsunod sa Salita ng Karunungan? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng karamdaman at sakit, kahirapan, pandaraya, pagkagumon, aksidente sa sasakyan, di pagiging aktibo sa Simbahan, at mga kasalanan na bunga ng kawalan ng mabuting paghatol.) Ipaliwanag na hindi alam ng mga tao noong panahon ni Joseph Smith ang lahat ng alam natin ngayon tungkol sa masasamang epekto ng paninigarilyo at paggamit ng alkohol. Pero alam ng Panginoon ang tungkol sa masasamang epektong ito, at binalaan niya ang mga tao (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 89:4.) Alam din ng Panginoon na ang mga taong hindi sumusunod sa Salita ng Karunungan ay nawawalan ng pagnanais na sumunod sa ibang mga kautusan at maging tulad ni Jesucristo. Nagiging mas mahalaga para sa kanila ang mga pisikal na pagnanais kaysa sa mga espirituwal na pagnanais. Ano ang maaari ninyong gawin kapag may nag-alok sa inyo ng isang bagay na labag sa Salita ng Karunungan? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipaliwanag na pinayuhan tayo ni Spencer W. Kimball na ikalabindalawang Pangulo ng Simbahan, na magpasiya ngayon na sundin ang Salita ng Karunungan. Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na sipi: Aralin 24 153
154 "Noong ako ay bata pa, sinabi ko sa aking sarili na hindi ako kailanman titikim ng tsaa, kape, tabako, o alak. Nalaman ko na ang matibay na determinasyong ito ay nagligtas sa akin nang maraming beses sa loob ng aking iba't ibang karanasan. Maraming pagkakataon na muntik na akong makasipsip o makahipo o makasubok, pero ang matibay na determinasyon na matibay na naitatag ay nagbigay sa akin ng magandang dahilan at lakas upang lumaban" (The Teachings of Spencer W. Kimball, inedit ni Edward L. Kimball [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1982], p. 164). Ipaliwanag na kung magpapasiya tayo ngayon kung paano tayo kikilos kapag tayo ay tinutukso, sa halip na maghintay hanggang sa dumating ang tukso, magiging madali para sa atin na gumawa ng mga matalinong pagpili. Himukin ang mga bata na magpasiya ngayon na sundin ang Salita ng Karunungan. 2. Ipasadula sa mga bata ang mga kalagayang nahaharap nila at tinututulang mga tuksong tulad ng tsaa o kape, tabako, alak, o ibang mga gamot. Tulungan silang mag-isip ng mga sagot sa mga pangangatwirang tulad ng sumusunod: "Subukan mo lang. Hindi naman makasasama sa iyo ang minsan lang." "Ginagawa ito ng lahat. Ayaw mo bang makibagay?" "Ginagawa ito ng lahat ng mga sikat na tao sa pelikula at sa telebisyon." "Magiging maganda ang pakiramdam mo rito." 3. Ipakita ang mga anunsiyo [advertisements] (gumupit mula sa mga magasin o pahayagan) ng mga produktong nakakasama sa ating katawan. Bakit binalaan tayo ng Panginoon tungkol sa mga taong nagsisikap na hikayatin tayong gumamit ng mga bagay na ipinagbabawal ng Salita ng Karunungan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 89:4)? Ipaalala sa mga bata ang bitag na iyong ipinakita sa gawaing pantawag- pansin. Ihambing ang bitag sa mga gawaing di nakabubuti sa kalusugan na tulad ng paninigarilyo o pag-inom ng alak. Hayaan ang mga bata na pag- aralan ang mga anunsiyo upang tuklasin ang ilan sa mga pain na ginagamit ng mga tao upang sikaping hulihin tayo sa bitag ni Satanas. Halimbawa, gumagamit ang mga nag-aanunsiyo ng mga larawan ng mga kaakit-akit na tao na nagsasaya upang isipin natin na ang paninigarilyo o pag-inom ng alak ay makapagpapaganda at makapagpapasaya sa atin. Hindi tayo gagawing mas masaya o higit na maganda ng mga bagay na ito, subalit kapag nagsimula tayong gumamit ng mga produktong ito, tayo ay mahuhuli sa bitag at maaaring magumon. Ituro na may mga bagay, tulad ng mga ipinagbabawal na gamot, ang hindi inaanunsiyo, pero ang mga tao na nagnanais na bumili at gumamit tayo ng mga ito ay maaaring gumamit ng mga pangangatwiran na katulad ng nasa mga anunsiyo. Ipaliwanag na ang mga taong nagugumon sa mga produktong di nakabubuti sa kalusugan tulad ng tabako, alak, o ibang mga gamot ay nahihirapang huminto sa mga ito, kahit na alam nilang ang mga produkto ay masama sa kanilang katawan at sa kanilang espiritu. Kung tayo ay may mga kaibigan o miyembro ng pamilya na kailangang huminto sa paggamit ng mga bagay na
ito, maaari tayong manalangin para sa kanila, himukin sila, at magpakita ng magagandang halimbawa sa kanila. 4. Ilista sa pisara ang ilan sa mga sangguniang banal na kasulatan na nagbibigay ng tiyak na payo kung paano pangangalagaan ang ating mga katawan na tulad sa sumusunod: Doktrina at mga Tipan 88:124 (matulog sa tamang oras) Doktrina at mga Tipan 89:7 (huwag uminon ng mga inuming may-alkohol) Doktrina at mga Tipan 89:8 (huwag gumamit ng tabako) Doktrina at mga Tipan 89:9 (huwag uminom ng maiinit na inumin tulad ng kape at tsaa) Doktrina at mga Tipan 89:16 (kumain ng mga butil at prutas) Bigyan ng mga lapis at papel ang mga bata, at ipahanap sa kanila ang mga sumusunod na sanggunian. Pagawin ng listahan ang bawat bata ng ilang mga bagay na magagawa niya upang pangalagaan ang kanyang katawan. Himukin ang mga bata na iuwi nila ang mga listahan upang mapaalalahanan silang pangalagaan ang kanilang mga katawan. 5. Ipaliwanag na kailangan nating gumamit ng mabuting paghatol sa pangangalaga ng ating katawan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 59:20). Kahit na ang ilang mabubuting bagay ay maaaring makasama kapag ginamit nang labis. Paano makasasama sa ating katawan ang labis na pag-eehersisyo? pagtulog? pagkain ng iisang uri ng pagkain? Sabihin sa mga bata na noong panahon ni Joseph Smith, maraming tao sa pook ng Kirtland, Ohio ang nababahala kung ano ang mabuti sa katawan ng tao at kung ano ang hindi. Isang kalapit na grupo mula sa ibang relihiyon ang sumunod sa napakahigpit na pagdidiyeta at hindi kumain ng karne (tingnan sa pamagat ng Doktrina at mga Tipan 49). Ipabasa nang malakas sa isang bata ang sinabi ng Panginoon kay Joseph Smith sa Doktrina at mga Tipan 49:18-19 noong Marso 1831 tungkol sa pagkain ng karne. Ano ang ilan sa mga dahilan ng paglalagay ng Panginoon ng mga hayop sa lupa? (Upang bigyan tayo ng pagkain at damit; Doktrina at mga Tipan 49:19.) Ano ang sinasabi ng Salita ng Karunungan tungkol sa pagkain ng karne? (Doktrina at mga Tipan 89:12.) Tulungan ang mga bata na maunawaan na bagama't ang karne ay mabuti at kanais-nais na pagkain, ito ay dapat kainin nang madalang at may katalinuhan. 6. Isalaysay ang isa sa mga sumusunod na kuwento sa iyong sariling mga salita: a. Si Anna Widtsoe, isa sa mga naunang sumapi sa Simbahan, ay hindi naturuan tungkol sa Salita ng Karunungan hanggang sa siya ay matagal- tagal nang miyembro. Hindi siya umiinom ng mga inuming may alkohol, ngunit siya ay umiinom ng kape at tsaa, na pangkaraniwan sa bansa kung saan siya ay isinilang. Nang matutuhan ni Anna ang tungkol sa Salita ng Karunungan, siya "ay nagpasiya na itigil ang pag-inom ng tsaa at kape, Aralin 24 155
Katapusan Patotoo 156 pero nalaman niyang ito ay mahirap. Kapag siya ay nananahi tuwing gabi hanggang magmamadaling-araw, inaakala niya na ang tsaa at kape ay tila nagbibigay sa kanya ng panibagong sigla. Pagkatapos ng dalawang buwang pakikibaka, siya ay umuwi ng bahay isang araw at inisip na mabuti ang suliranin sa Salita ng Karunungan. Nakapagpasiya na siya. Siya ay tumayo sa gitna ng silid at malakas na sinabing, 'Hindi na muli kailanman. Layuan mo ako Satanas!' at lumakad nang mabilis sa kanyang pamingganan, kinuha ang mga pakete ng kape at tsaa, at itinapon ang mga ito sa apoy. Mula nang araw na iyon hindi na siya kailanman gumamit ng tsaa o kape" (" 'Get Behind Me, Satan,' " sa Leon R. Hartshorn, tinipon, Remarkable Stories from the Lives of Latter-day Saint Women, 2 tomo [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973-75], 1:255). b. Bilang isang kabataang lalaki, si LeGrand Richards, na naging Namumunong Obispo ng Simbahan at pagkaraan ay naging miyembro ng Korum ng Labindalawang Apostol, ay naanyayahan ng isang kabataang babae na kumain ng hapunan sa isang sayawan kasama siya at ilang mga kaibigan. Inilarawan niya ang nangyari sa hapunang iyon: "Habang papalapit kami sa mesa, napansin ko na may bote ng serbesa sa tabi ng bawat plato. Bigla akong napahinto. Tumingin ako sa mesa at pagkatapos ay tumingin sa [kabataang babae]. Sinabi niya, 'Ano ang problema, napakabuti mo na ba para uminom ng kaunting serbesa?' Kinailangan kong gumawa ng mabilis na pagpapasiya. Kaya sumagot ako na tinatawag ang kanyang pangalan, 'Sa palagay ko nga ay ganoon ako; akala ko kasi ay ganoon ka rin. Paalam. . . . ' Pumanhik ako sa hagdanan nang mas mabilis kaysa nang ako ay bumaba. Hindi ko maalala kung nakita ko pa ang babaing iyon mula nang araw na iyon hanggang sa ngayon. "Madalas kong isipin ang maliit na karanasang iyon at hindi ko alam kung ako ay magiging Namumunong Obispo ng Simbahan . . . kung kinuha ko ang unang bote ng alak na iyon. Kung hindi kailanman gagawin ng isang tao ang unang pag-inom ng serbesa o alak, hindi siya kailanman kinakailangang mag-alala sa ikalawa. Gayundin sa . . . paninigarilyo" (Just to Illustrate [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1961], p. 298). 7. Isulat sa mga piraso ng papel ang mga pangalan ng ilang pagkaing nakapagpapalusog (tiyaking isama ang ilang mga pagkain na binanggit ang pangalan sa Doktrina at mga Tipan 89). Papiliin ang bawat bata ng papel at subukang ilarawan ang nakalistang pagkain nang hindi sinasabi ang pangalan nito. Ipahula sa ibang bata kung anong pagkain ang inilalarawan ng naunang bata. 8. Kung tinuturuan mo ang higit na maliliit na bata, maaari mong gamitin ang Mga Kuwento sa Doktrina at mga Tipan, kabanata 31, tungkol sa Salita ng Karunungan. Patotohanan sa mga bata ang kahalagahan ng pag-aaral at pagkatuto, lalo na ang pag-aaral tungkol sa mga bagay na gustong ipagawa sa atin ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Sabihin sa mga bata kung paano pinagpapala ng pagsunod sa Salita ng Karunungan ang iyong buhay. Himukin ang mga bata na
Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya magpasiya ngayon na sundin ang Salita ng Karunungan at tumanggi sa lahat ng nakasasamang bagay na maaaring makatukso. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 89:4-14, 18-21 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 24 157
Aralin 25 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 158 Itinayo ang Templo sa Kirtland Tulungan ang mga bata na magkaroon ng pagnanais na magsakripisyo upang makatulong sa pagtatatag ng kaharian ng Diyos. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 88:119-20; 95:1-3, 8, 11-17; at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Papel at krayola o lapis para sa bawat bata. c. Larawan 5-25, Templo sa Kirtland (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 500; 62431 893). Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Bigyan ang bawat bata ng isang piraso ng papel at krayola o lapis. Hilingan ang bawat bata na gumuhit ng larawan ng templo, at bigyan sila ng ilang minuto para gawin ito. Hayaang ipakita ng bawat bata ang kanyang larawan sa buong klase. Ipaliwanag na maaaring hindi naging mahirap para sa mga bata na iguhit ang templo dahil alam nila kung ano ang hitsura ng mga ito. Nakakita na sila ng mga templo o mga larawan ng templo. Gayunman, nang utusan si Joseph Smith na magtayo ng templo, hindi pa siya nakakita ng templo o kahit larawan man lamang nito. Inihayag ng Panginoon sa isang pangitain ang mga plano para sa Templo sa Kirtland kay Propetang Joseph Smith. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pagtatayo ng Templo sa Kirtland na tulad ng inilarawan sa mga banal na kasulatan na nakalista sa bahaging "Paghahanda" at ang sumusunod na ulat sa kasaysayan (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1). Ipakita ang larawan ng Templo sa Kirtland sa angkop na pagkakataon. Inutusan ng Panginoon ang mga miyembro ng Simbahan noong Disyembre 1832 na magtayo ng templo sa Kirtland, Ohio. Sila ay "magtatayo ng isang bahay, maging isang bahay ng panalanginan, isang bahay ng pag-aayuno, isang bahay ng pananampalataya, isang bahay ng pagkatuto, isang bahay ng
kaluwalhatian, isang bahay ng kaayusan, isang bahay ng Diyos" (Doktrina at mga Tipan 88:119). Ang mga Banal ay mahirap na mahirap at nalalaman nila ang templo ay gugugol ng malaking halaga, kaya hindi nila sinimulan agad ang pagtatayo nito. Pagkaraan ng anim na buwan ay hindi pa rin nila sinisimulan ang pagtatayo ng templo. Inihayag ng Panginoon kay Joseph Smith noong Hunyo 1833 na siya ay hindi nalulugod sa mga Banal dahil hindi sinisimulan ang pagtatayo ng kanyang tahanan. Sinabi ng Panginoon na ang mga Banal ay nakagawa ng "isang mabigat na kasalanan" dahil sa hindi pagsunod sa kautusang ito (Doktrina at mga Tipan 95:3). Nagsisi ang mga miyembro ng Simbahan sa kanilang pagpapaliban, at pagkaraan ng apat na araw, ang mga kalalakihan ay nagsimula nang maghakot ng bato at maghukay ng mga kanal bilang paghahanda sa pagtatayo ng templo. Tinanong ni Joseph Smith ang ilang mga pinuno ng Simbahan kung paano sa palagay nila dapat na itayo ang templo. Sinabi ng ilan, na ito ay yari dapat sa troso, habang ang iba naman ay nagsabi na dapat ay gawa ito sa mga tabla. Sinabi ni Joseph, "Tayo ba, mga kapatid, ay magtatayo ng bahay para sa ating Diyos, na gawa sa mga troso? Hindi, may mas maganda akong plano kaysa diyan. May plano ako ng bahay ng Panginoon, na siya mismo ang nagbigay; at di-magtatagal ay makikita ninyo sa pamamagitan nito, ang kaibahan ng ating mga kalkulasyon at ng kanyang ideya ng mga bagay-bagay" (sinipi sa Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 230). Ang mga plano para sa Templo sa Kirtland ay ipinakita sa Unang Panguluhan ng Simbahan - Joseph Smith, Sidney Rigdon, at Frederick G. Williams - sa isang pangitain. Iniulat ni Frederick G. Williams na sinabi ng Panginoon kay Joseph na magsama-sama sila ng kanyang mga tagapayo, at ipakikita ng Panginoon sa kanila kung paano itatayo ang templo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 95:14). Ang tatlong kalalakihan ay lumuhod upang manalangin, at nakita nila ang pangitain ng templo. Una ay nakita nila ang labas, at pagkatapos ang gusali ay tila ba lumalapit sa kanila at nakita nila ang loob. Sinabi ni Frederick G. Williams na noong matapos ang Templo sa Kirtland, ito ay kamukhang-kamukha ng nasa pangitain. Noong kasalukuyang ginagawa ang templo ay may isang taong naghikayat na baguhin ni Joseph Smith ang ilan sa disensyo, pero ipinilit ni Joseph na itayo ang templo na tulad sa nakita sa pangitain. Ang Templo sa Kirtland ay hindi katulad na katulad ng mga templo ngayon, kung saan ang mga mag-anak ay ibinubuklod sa buhay na ito at sa kawalang- hanggan at nagsasagawa ng gawain para sa mga patay. Ito ay mas maihahalintulad sa isang natatanging bahay-pulungan kung saan idinaraos ng mga Banal ang mga pulong ng Simbahan. Sinabi ng Panginoon sa mga Banal ang eksaktong laki ng itatayong templo (Doktrina at mga Tipan 95:15). Ito ay 110 talampakan mula sa lupa hanggang sa simboryo. Ang templo ay gawa sa bato, at ang panlabas na dingding ay natatakpan ng palitada. Sa loob, ang unang palapag ay may tatlong magkakasunod na pataas na hanay ng pulpito. Ang mga ito ay kapwa nasa dakong silangan at kanluran. Ang mga hanay sa isang bahagi ng palapag ay ang mga pulpito ng Pagkasaserdoteng Melquisedec, at ang mga hanay sa kabilang bahagi ay ang mga pulpito ng Pagkasaserdoteng Aaron. Ang mga upuan sa silid ay naibabaling nang kabilaan kaya ang mga nakikinig ay maaaring humarap sa alinmang direksiyon. Dahil ang mga miyembro ng Simbahan ay mahirap na mahirap, kinailangan nilang magsakripisyo nang malaki upang maitayo ang Templo sa Kirtland. 159
160 Halos lahat ng mga kalalakihan na makapagtatrabaho at wala sa misyon ay tumulong sa pagtatayo ng templo. Si Joseph Smith ang kapatas sa tibagan ng bato kung saan tinitipak ang mga bato para sa pader. Sa mga araw ng Sabado, ang mga kalalakihang may mga kabayo at bagon ay naghahakot ng bato mula sa tibagan ng bato papunta sa pinagtatayuan ng templo, upang magkaroon ng sapat na batong gagamitin ang mga kantero sa loob ng buong linggo. Pinamahalaan ni Emma Smith ang mga kababaihan ng Kirtland sa pananahi ng damit para sa mga kalalakihang manggagawa sa templo. Gumawa rin ng mga alpombra at kurtinang yari sa puting kanbas ang mga kababaihan. Isinabit ang mga kurtina sa kisame ng templo at maaaring gamitin upang hatiin ang malalaking silid sa una at ikalawang palapag at maging ang maliliit na silid. Isinabit din ang mga kurtina sa gawing itaas ng mga pulpito para maging pribado kung kailangan. Maraming tao ang nagtrabaho sa templo araw-araw. Dahil ibinibigay nila ang lahat ng kanilang pera upang maitayo ang templo, kung minsan ay kaunti lang ang pagkain at magagandang damit na isinusuot ng mga manggagawa. Isinalaysay ni Daniel Tyler: "Madalas kong makita ang mabababang-loob at matatapat na tagapaglingkod ng Panginoon, na pagkatapos ng buong maghapong pagtatrabaho sa tibagan ng bato, o sa gusali, noong kasalukuyang itinatayo ang dingding, napapagod at nanghihina, gayunman ay may masasayang mukha, umuuwi sa kanilang mga tahanan na may ilang libra ng giniling na mais na ipinagkaloob. At, sa mga walang baka na maaaring makapagbigay ng kaunting gatas, giniling na mais kung minsan ang pinagsasaluhan nila sa buong maghapon upang makaraos. Kapag may dumarating na kaunting harina, mantikilya o karne, ang mga ito ay karangyaan. Kung minsan, may ibinibigay na kaunting . . . pulot . . . pero kadalasang kailangang maghanap sila ng trabaho sa ibang lugar upang magkaroon ng isang galon o higit pa, at pagkatapos ay babalik upang magtrabaho sa templo" (sinipi sa Karl Ricks Anderson, Joseph Smith's Kirtland: Eyewitness Accounts, p. 161). Nanalangin ang mga pinuno at miyembro ng Simbahan upang humingi ng tulong na matapos ang templo. Ang isa sa paraan na sinagot ng Panginoon ang kanilang mga panalangin ay ang pagpapadala ng ilang mayayamang miyembro sa Kirtland. Ang mga miyembrong ito ay may sapat na pera upang bayaran ang perang inutang ng mga miyembro sa bangko, upang hindi mapunta sa bangko ang pagmamay-ari ng templo. Kinailangang ipagtanggol ng mga miyembro ng Simbahan ang templo mula sa mga mandurumog na nagtatangkang sirain ito. Ang mga kalalakihan ay hindi gaanong natutulog dahil sila ay nagtatrabaho sa pagtatayo ng templo sa araw, at sa gabi naman ay nakaupong nagbabantay ng templo na hawak ang kanilang mga baril. Pinagbantaan din ng mga mandurumog ang buhay ng Propeta at ng ibang pinuno ng Simbahan. Ikinuwento ni Oliver Huntington na alalay ni Joseph Smith, ang tungkol sa isang pangyayari: "Noong mga panahon na si Joseph Smith ay binabantayan sa araw at gabi ng kanyang mga kapatid mula sa karahasan ng mga mandurumog . . . siya ay nasa loob ng bahay na yari sa troso sa gabi. May ilang mga kapatid ang kasama niya at nagpaplano kung sino ang dapat tumayong bantay nang gabing iyon.
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa "Si Joseph ay nakikinig sa panalangin ng isang maliit na batang lalaki sa kalapit na silid. Nanalangin ang batang lalaki para sa Propeta, na siya ay maging matiwasay at ligtas mula sa kanyang mga kaaway na mga mandurumog, nang gabing iyon. "Nang matapos ang batang lalaki sa pananalangin, kinausap ni Joseph ang kanyang mga kapatid at sinabi sa kanilang lahat na pumunta na sa kanilang higaan at matulog at magpahinga na nang gabing iyon. Sila ay pumunta sa kanilang higaan at matiwasay na natulog hanggang umaga nang hindi naabala" (sinipi sa Anderson, p. 165). Nagtipon ng mga basag na plato at baso ang mga miyembro ng Simbahan na ilalagay sa palitada upang lalong gumanda ang templo. Nang matapos ang templo, ang palitada sa labas ng templo ay kumikinang kapag ito ay nasinagan ng araw. Inutusan ng Panginoon ang mga Banal na itayo ang Templo sa Kirtland dahil kailangan niya ng lugar kung saan ay maaari siyang makapunta at ang ibang sugo na galing sa langit upang ipanumbalik ang mahahalagang susi ng pagkasaserdote. Kailangan din ng mga Banal ng lugar kung saan sila maaaring sama-samang magkita at matuto mula sa kanilang mga pinuno. Ang pagtatayo ng Templo sa Kirtland ay isang malaking gawain, pero ang mga miyembro ay nagtrabahong mabuti at nananampalataya na tutulungan sila ng Panginoon na gawin ang iniutos niya sa kanila. Noong Marso 1836, ang templo ay handa na upang italaga. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Anong uri ng gusali ang iniutos ng Panginoon na itayo ng mga Banal? Pasundan sa mga bata sa kanilang mga banal na kasulatan habang binabasa ng isang bata ang Doktrina at mga Tipan 88:119. Bakit mahalagang maging ganito ang bahay ng Panginoon? Ano ang ilan sa mga bagay na ating magagawa upang maging ganito ang ating bahay? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Bakit hindi nalugod ang Panginoon sa mga Banal noong Hunyo 1833? (Doktrina at mga Tipan 95:3.) Bakit naghintay ang mga Banal na simulan ang pagtatayo ng templo? Naipagpaliban na ba ninyong gawin ang isang bagay na alam ninyong dapat ninyong gawin dahil kayo ay natakot o hindi ninyo alam kung paano ito gagawin? (Ipakuwento sa mga bata ang tungkol sa anumang mga karanasan na gusto nilang ibahagi. Ano ang ipinangako ng Panginoon sa mga Banal kapag sinunod nila ang kanyang mga kautusan? (Doktrina at mga Tipan 95:11.) Ano ang sinabi niyang mangyayari kapag hindi nila sinunod ang kanyang mga kautusan? (Doktrina at mga Tipan 95:12.) Ano ang ipinapangako ng Panginoon sa atin kapag susundin natin ang kanyang mga kautusan? Ano ang mangyayari kapag hindi natin susundin ang kanyang mga kautusan? Sino ang nagbigay ng mga plano ng templo? (Doktrina at mga Tipan 95:13-14.) Paano nalaman ng mga miyembro ng Simbahan ang mga planong ito? Sino ang nakakita ng mga plano sa pangitain? Aralin 25 161
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 162 Sa anong layunin ginamit ang Templo sa Kirtland? (Doktrina at mga Tipan 95:16-17.) Sa anong layunin ginagamit ang mga templo ngayon? Ano ang mga sakripisyong ginawa ng mga Banal upang itayo ang Templo sa Kirtland? Ano ang mga sakripisyong ginawa ninyo para sa Simbahan? Anong mga sakripisyo ang maaaring hingin sa inyo sa hinaharap upang makatulong na itatag ang kaharian ng Diyos? (Tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3 at 4.) Ano sa palagay ninyo ang nadama ng mga Banal nang makita nilang tapos na ang Templo sa Kirtland? Ano ang nadarama ninyo kapag nagsasakripisyo kayo upang gawin ang isang bagay na ipinagagawa sa inyo? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Magdala ng mga bagay na kakatawan sa mga binanggit sa ulat ng kasaysayan, tulad ng bato, puting tela na kakatawan sa mga kurtina, plato o baso, karayom, giniling na mais, pera-perahan (o mga barya), at relo o orasan (upang kumatawan sa oras na ginugol sa pagtatayo ng templo). Sa pagsisimula ng klase, papiliin ng isang bagay ang bawat bata. Sa pagbanggit mo ng bawat bagay habang isinasalaysay ang ulat sa kasaysayan, hilingan ang isang bata na ipakita ang bagay sa mesa o sa sahig. Pagkatapos mo sa ulat sa kasaysayan, talakayin kung paano kumakatawan ang bawat bagay sa bagay na isinakripisyo ng mga Banal upang makatulong na maitayo ang templo. 2. Isulat ang bawat naglalarawang parirala mula sa Doktrina at mga Tipan 88:119 ("isang bahay ng panalanginan," "isang bahay ng pag-aayuno," at iba pa) sa magkakahiwalay na piraso ng papel, at ilagay ang mga papel sa lalagyan. Papiliin ang bawat bata (o pares ng mga bata, kung ang klase mo ay malaki) ng kahit na isang papel mula sa lalagyan. Basahin o ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 88:119, at hilingin sa mga bata na ipakita ang mga parirala nang sunud-sunod ayon sa pagkakabasa sa banal na kasulatan. Magpamungkahi sa isang bata (o mga bata) na nakapili ng bawat papel ng isang paraan na makatutulong sila sa kanilang mga tahanan na magkaroon ng katangiang inilalarawan. (Halimbawa, "Maaari kong gawin ang aking tahanan na isang bahay ng panalanginan sa pamamagitan ng magalang na pakikisali sa pansarili at pangmag-anak na mga panalangin" o "Maaari kong gawin ang aking tahahan na isang bahay ng kaayusan sa pamamagitan ng paglalagay ng aking mga gamit at laruan sa tama nitong lugar.") Pagkatapos ay hayaan ang ibang bata na magbigay ng mga karagdagang mungkahi. Himukin ang mga bata na pumili ng isa o dalawang bagay na gagawin sa loob ng darating na linggo upang gawin ang kanilang mga tahanan na mas maihahalintulad sa bahay ng Panginoon. 3. Isulat ang bawat titik ng salitang sakripisyo sa magkakahiwalay na piraso ng papel. Paghalu-haluin ang mga titik at ipaayos ang mga ito sa mga bata upang mabuo ang salita.
Anong mga sakripisyo ang ginawa ng mga Banal sa Kirtland upang maitayo ang templo? Anong mga sakripisyo ang nakikita ninyong ginagawa ng mga miyembro ng Simbahan ngayon upang makadalo sa templo? Ikuwento ang tungkol sa ginawang mga sakripisyo ng kakilala mo upang makadalo sa templo, o ikuwento sa iyong sariling mga salita ang sumusunod na kuwento na isinalaysay ni Elder Claudio R. M. Costa ng Ikalawang Korum ng Pitumpu: "Ang isang lalaki na nakatagpo ko ay nakatira lang sa isang maliit na bayan sa gitna ng Amazon. Pagkatapos mabinyagan kasama ng kanyang pamilya, halos hindi na siya makapaghintay na mabuo ang isang taong pagkakasapi sa Simbahan upang madala niya ang kanyang asawa at mga anak sa templo. Ang Templo sa Sao Paulo Brazil ay napakalayo mula sa Amazon. Karaniwang apat na araw sa barko at apat na araw sa bus ang kailangan upang makarating sa templo - mga isang linggong paglalakbay. Ang lalaking ito ay gumagawa ng kabinet. Paano siya makaiipon ng sapat na pera na pamasahe niya, ng kanyang asawa, at ng kanyang mga anak? Bagama't siya ay nagtrabahong mabuti sa loob ng maraming buwan, kumita lamang siya ng kaunting halaga. "Nang dumating na ang oras para magpunta sa templo, ipinagbili niya ang lahat ng kanyang muwebles at mga kagamitan sa bahay, kahit na ang kanyang lagaring dekuryente at ang kanyang tanging sasakyan, isang motorsiklo - lahat ng pag-aari niya - at pumunta sa templo kasama ang kanyang asawa at mga anak. Walong araw ang itinagal ng paglalakbay upang marating ang Sao Paulo. Pagkatapos gugulin ang apat na maluwalhating araw sa templo sa paggawa ng gawain ng Panginoon, ang pamilyang ito ay kinailangang maglakbay ng pitong araw pa upang makabalik sa kanilang tahanan. Pero sila ay umuwing masaya, nadarama na ang kanilang mga paghihirap at pakikibaka ay balewala kung ikukumpara sa napakalaking kaligayahan at mga pagpapala na kanilang naranasan sa tahanan ng Panginoon" (sa Conference Report, Okt. 1994, p. 34; o Ensign, Nob. 1994, p. 27). 4. Isulat sa mga kard o maliliit na pirasong papel ang ilang mga bagay na maaaring gawin ng mga bata na nagpapakita ng pagsasakripisyo, tulad ng pagdalo sa pulong ng Simbahan, pag-aayuno, pagbabayad ng ikapu, paggawa ng proyektong paglilingkod, o maglingkod bilang misyonero. Gumawa ng kahit isang kard para sa bawat bata sa iyong klase. Papiliin ng kard ang bawat bata, basahin ito sa klase, at magsabi ng isa o dalawang paraan kung paano nagpapakita ng sakripisyo ang bagay na nakalista. Pagkatapos ay tulungan ang lahat ng bata na mag-isip ng mga paraan kung paano sila maaaring pagpalain sa pamamagitan ng pagsasakripisyo upang gawin ang ipinagagawa ng Panginoon. 5. Magdala ng dalawang magsindaming pangkat ng bloke (o papel na ginupit na mga hugis bloke) na maaaring gamitin upang makagawa ng maliit na gusali. Hatiin ang mga bata sa dalawang grupo, at paupuin sila upang hindi makita ng mga miyembro ng bawat grupo ang ginagawa ng isang grupo. Hayaan ang isang grupo na "magtayo" ng templo sa pamamagitan ng kanilang mga bloke, at pagkatapos ay utusan sila na bigyan ng tagubilin ang ikalawang grupo kung paano magtayo ng katulad na templo. Hilingan ang ikalawang Aralin 25 163
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 164 grupo na subukang magtayo ng katulad na templo sa pamamagitan ng pakikinig sa mga tagubilin, na hindi tinitingnan ang templo ng unang grupo. (Maaaring kailanganin mong magtakda ng oras para sa gawaing ito.) Kapag tapos na ang ikalawang grupo sa pagtatayo, patingnan sa kanila ang templo ng unang grupo at gawin ang kailangang pagwawasto upang maging magkatulad ang kanilang itinayong templo. Ipaalala sa mga bata na hindi lang tumanggap ng pasalitang mga tagubilin si Joseph Smith kung paano itatayo ang Templo sa Kirtland, kundi nakita rin niya ang templo sa pangitain, kaya alam na alam niya kung paano ito itatayo. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Ang Templo'y Kay Gandang Tingnan" (Aklat ng mga Awit Pambata) Ibahagi ang iyong patotoo na kapag ginawa natin ang ipinagagawa sa atin ng Panginoon, kahit na ito ay nangangailangan ng malaking sakripisyo, tayo ay tutulungan at pagpapalain niya. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 88:119 at 95:11-12 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Itinalaga ang Templo sa Kirtland Aralin 26 Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga susi ng pagkasaserdote na nagbibigay ng karapatan na gumawa ng gawaing misyonero at gawain ng templo ay ipinanumbalik sa Templo sa Kirtland. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 109:1-16 (bahagi ng panalangin ng pagtatalaga na ibinigay sa Templo sa Kirtland); Doktrina at mga Tipan 110; at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Ang mga natitirang talata sa Doktrina at mga Tipan 109 at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), kabanata 14. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Ilang susi na iba't iba ang laki at hugis (kung walang makukuhang totoong mga susi, gumuhit ng ilang susi sa pisara bago magsimula ang klase.) c. Larawan 5-15, Ipinagkakaloob ni Juan Bautista ang Pagkasaserdoteng Aaron (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 407; 62013 893); larawan 5-16, Pagpapanumbalik ng Pagkasaserdoteng Melquisedec (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 408; 62371 893); larawan 5- 25, Templo sa Kirtland (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 500; 62431 893). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Ipakita ang ilang susi na iba't iba ang laki o hugis (o ituro ang mga nasa pisara). Bakit tayo gumagamit ng mga susi? Paano natin ginagamit ang mga ito? Ano sa palagay ninyo ang kayang buksan ng mga susing ito? Ano sa palagay ninyo ang mangyayari kung naiwala natin ang susi ng isang bagay na nakakandado? Ipaliwanag na ang mga susi ng pagkasaserdote ay napakahalaga sa Simbahan, pero hindi ito mga susi na tulad ng mga ipinakikita. Hindi gawa sa metal ang mga ito at hindi mahahawakan ng inyong kamay o mailalagay sa bulsa. Kapag pinag-uusapan natin ang mga susi ng pagkasaserdote, ang ibig nating sabihin ay kapangyarihan at karapatan, na ibinigay sa propeta at ibang 165
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 166 mga pinunong pagkasaserdote sa pamamagitan ng pagpapatong ng mga kamay, upang pangasiwaan ang gawain ng Diyos sa lupa. Tinataglay ng Pangulo ng Simbahan ang lahat ng susi ng pagkasaserdote, at tinataglay ng ibang mga pinunong pagkasaserdote ang ilan sa mga ito. Makapagsasagawa lamang ang mga maytaglay ng pagkasaserdote ng mga ordenansa ng pagkasaserdote kapag sila ay binigyan ng karapatan ng mga nagtataglay ng mga naaangkop na susi ng pagkasaserdote. Halimbawa, bago mabinyagan ng ama ang kanyang anak, kailangan niyang tumanggap ng pahintulot mula sa obispo. Ipaalala sa mga bata na noong panahon ng Pagtalikod sa katotohanan, ang pagkasaserdote ay wala sa lupa. Ang pagkasaserdote at ang mga susi na mamamahala sa kapangyarihan ng pagkasaserdote ay kinailangang ipanumbalik upang maipanumbalik ang Simbahan at matanggap ng mga miyembro ng Simbahan ang lahat ng mga pagpapala ng ebanghelyo. Sino ang nagpanumbalik ng Pagkasaserdoteng Aaron kay Joseph Smith? (Ipakita ang larawan ni Juan Bautista na ipinanunumbalik ang Pagkasaserdoteng Aaron.) Sino ang nagpanumbalik ng Pagkasaserdoteng Melquisedec kay Joseph Smith? (Si Pedro, si Santiago, at si Juan; ipakita ang larawan ng pagpapanumbalik ng Pagkasaserdoteng Melquisedec.) Ipaliwanag na isa sa mga dahilan ng pagkakatayo ng Templo sa Kirtland ay upang maglaan ng lugar kung saan maaaring ipanumbalik ng Panginoon at ng kanyang mga tagapaglingkod ang karagdagang mga susi ng karapatan ng pagkasaserdote. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pagtatalaga ng Templo sa Kirtland at ang mga pangitain na tinanggap sa templo pagkaraan ng isang linggo, tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan at sa mga banal na kasulatan na nakalista sa bahaging "Paghahanda." Ipakita ang larawan ng Templo sa Kirtland sa angkop na pagkakataon. Maaari mong pagbalik-aralan mula sa nakaraang aralin ang ilan sa mga paraan kung paano nagsakripisyo ang mga banal upang itayo ang templo. Ipaalala sa mga bata na ang Templo sa Kirtland ay hindi ginawa para sa mga ordenansa na isinasagawa natin ngayon sa mga templo. Ito ay walang pinagbibinyagan kung saan maisasagawa ang mga pagbibinyag para sa mga patay at walang mga altar para sa mga kasal sa templo. Sa halip, ito ay sagradong lugar kung saan maaaring pumunta ang mga makalangit na nilalang upang ipanumbalik ang mga susi ng pagkasaserdote at ito ay isang bahay-pulungan kung saan maaaring magtipon ang mga Banal upang sumamba at matuto ng ebanghelyo. Noong Linggo ng Marso 27, 1836, ang Templo sa Kirtland ay itinalaga sa Panginoon. Ang pagtatalaga ay nangangahulugang pag-aalay ng mga pinuno ng Simbahan ng espesyal na panalangin na hinihiling sa Panginoon na tanggapin at pagpalain ang templo at lahat ng tao na pupunta roon. Daan-daang mga Banal ang pumunta sa Kirtland para sa mga pulong ng pagtatalaga; ilan ang naglakbay mula sa malalayong lugar upang dumalo. Halos isanlibong upuan ang nasa loob ng templo, pero marami pang tao ang nais dumalo sa pagtatalaga. Sinabi ng Propeta sa mga taong walang maupuan sa templo na magdaos ng hiwalay na pulong sa kalapit na paaralan, at nang sumunod na Huwebes inulit ang pagtatalaga upang marinig ng mga taong ito.
Bukod sa panalangin ng pagtatalaga, ang pitong oras na pulong ng pagtatalaga ay kinabibilangan ng pag-awit ng mga himno, pagbabahagi ng patotoo, pagkakaloob ng sakramento, dalawa't kalahating oras na pangaral ni Sidney Rigdon, at isang pagpupulong kung saan sinang-ayunan si Joseph Smith at ang ibang pinuno ng Simbahan. Binasa ng Propetang si Joseph Smith ang panalangin ng pagtatalaga, na ibinigay sa kanya sa isang paghahayag. Ang panalanging ito ay nakatala sa Doktrina at mga Tipan 109. Sa panalangin, nagpasalamat sa Ama sa Langit ang Propeta para sa mga pagpapala na ibinigay niya sa mga miyembro ng Simbahan. Ipinanalangin ni Joseph na maging lugar ng panalanginan, pag- aayuno, pananampalataya, pagkatuto, kaluwalhatian, at kaayusan ang templo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 109:8, 16) at nawa ay lumago sa pananampalataya at karunungan ang mga pumupunta sa templo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 109:14, 15). Hiniling niya sa Panginoon na tanggapin ang templo at gawin itong banal na lugar (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 109:4, 12-13). Pagkatapos ng panalangin, ang koro ay umawit ng "The Spirit of God" (Hymns no. 2), na isinulat ni William W. Phelps para sa pagtatalaga ng templo. Pagkatapos nito, ang kongregasyon ay tumanggap ng sakramento at tinapos ang pulong sa pamamagitan ng pagbibigay ng sagradong Sigaw na Hosana: itinaas nila ang kanilang mga kamay nang lampas sa kanilang mga ulo at sumigaw ng tatlong beses, "Hosana, hosana, hosana sa Diyos at sa Kordero, amen, amen, at amen." Itinatalaga ang mga templo ngayon batay sa pagkakatalaga ng Templo sa Kirtland. Ang propeta (o isang tao na kanyang pinipili) ang nagbibigay ng panalangin ng pagtatalaga, inaawit ang "The Spirit of God", at ang buong kongregasyon ay nagbibigay ng Sigaw na Hosana. Nang araw na italaga ang Templo sa Kirtland, pinagpala ng Panginoon ang kanyang mga Banal dahil sa kanilang mga sakripisyo sa pagtatayo ng templo. Ang lahat ng naroroon ay nakadama ng banal at maligayang damdamin. Maraming tao ang nakakita ng mga anghel o nakarinig ng mga umaawit na anghel, at ang iba ay nakakita ng mga pangitain, nagpropesiya, o nagsalita ng ibang wika. Ang ilang mga tao ay nakakita sa templo ng makalangit na sugo, na sinabi ni Joseph Smith na si Apostol Pedro. Siya ay nakasuot ng mahabang balabal at sandalyas at naupo sa tabi ng ama ng Propeta. Hindi pinahintulutan ang napakaliliit na mga bata na pumunta sa pagtatalaga ng templo. Isang kapatid [babae] na naglakbay nang malayo upang dumalo sa pagtatalaga ang lumapit na dala ang kanyang anim na linggong sanggol kay Joseph Smith Sr., ang patriyarka. Siya ay alalang-alala dahil wala siyang kakilala na maaaring mag-alaga sa kanyang sanggol, pero hindi niya matiis na hindi makita ang pagtatalaga. Sinabi ni Patriyarka Smith sa ina na isama ang kanyang anak at ipinangako sa kanya na hindi mang-aabala ang sanggol sa pulong. Napatunayang totoo ang kanyang pangako: nanatiling tahimik ang sanggol, bagama't napakahaba ng pulong ng pagtatalaga. Idinaos noong gabing iyon ang pulong ng pagkasaserdote. Mahigit sa apat na raang kalalakihan ang dumalo. Sa panalangin ng pagtatalaga noong umaga ng araw na iyon, hiniling ni Joseph Smith na ang templo ay "mapuspos, gaya ng isang rumaragasang malakas na hangin" (Doktrina at mga Tipan 109:37) upang maipakita na ang Ama sa Langit at si Jesucristo ay nalulugod sa templo. Nangyari ito sa pulong ng pagkasaserdote. Itinala ng Propeta: Aralin 26 167
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 168 "Ang ingay ay narinig na tulad sa tunog ng rumaragasang malakas na hangin, na pumuno sa Templo, at sabay-sabay na nagsitayuan ang kongregasyon, na pinakilos ng hindi nakikitang kapangyarihan; marami ang nagsimulang magsalita ng ibang wika at nagpropesiya; ang iba ay nakakita ng maluwalhating mga pangitain; at nakita ko ang Templo na puno ng mga anghel, na ipinahayag kong katotohanan sa kongregasyon. Ang mga kapitbahay ay sabay-sabay na dumulog (na nakarinig ng di-pangkaraniwang tunog sa loob, at nakakita ng maliwanag na ilaw na tulad ng haligi ng apoy na nasa Templo), at namangha sa nagaganap. Ito ay nagpatuloy hanggang sa matapos ang pulong noong alas- onse ng gabi" (History of the Church, 2:428). Pagkaraan ng isang linggo, pagkatapos ng pulong-pagsamba noong hapon ng araw ng Linggo, pumasok sina Joseph Smith at Oliver Cowdery sa templo at ibinaba ang mga kurtina sa palibot ng mga pulpito ng Pagkasaserdoteng Melquisedec upang sila ay makapanalangin nang sila lamang. Habang sila ay nananalangin, tumanggap sila ng kahanga-hangang pangitain (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 110). Nakita nila ang Tagapagligtas, na dumating upang tanggapin ang templo. Nakita rin nila ang mga sinaunang propeta na sina Moises, Elias, at Elijah, na dumating upang ibigay kina Joseph at Oliver ang mga susi na nagbibigay karapatan sa kanila upang gawin ang gawaing misyonero at gawain sa templo. Ang bawat miyembro ng Simbahan ngayon ay pinagpala dahil sa mga susi ng pagkasaserdote na ipinanumbalik sa Templo sa Kirtland. Pagkatapos ng mga sagradong pangyayaring ito, ang Templo sa Kirtland ay nagpatuloy na maging lugar na pulungan para sa mga Banal hanggang sa sila ay sapilitang pinalayas sa Ohio. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit itinayo ng mga Banal ang Templo sa Kirtland? (Doktrina at mga Tipan 109:2-3, 5, 14-15.) Paano naiba ang Templo sa Kirtland sa mga templo natin ngayon? Anong uri ng bahay dapat ang Templo sa Kirtland? (Doktrina at mga Tipan 109:16.) Ipaliwanag na ang templo ay dapat maging sagradong lugar kung saan maaaring higit na mapalapit sa Ama sa Langit at kay Jesucristo ang mga Banal sa pamamagitan ng pagsamba. Paano ipinakita sa mga Banal na nalugod ang Ama sa Langit at si Jesucristo sa Templo sa Kirtland? Paano nagpapatunay sa mahahalagang bagay ang Espiritu Santo sa atin? Ipaliwanag na ang mga pangyayari noong araw ng pagtatalaga ay tunay na kahima-himala. Karaniwang ipinaalam ng Espiritu Santo sa atin ang mahahalagang bagay sa pamamagitan ng pagbibigay sa atin ng mainit at magandang mga damdamin. Sino ang unang nagpakita kina Joseph Smith at Oliver Cowdery sa Templo sa Kirtland? (Doktrina at mga Tipan 110:2.) Ano ang anyo ng Tagapagligtas? (Doktrina at mga Tipan 110:3.) Ano ang sinabi niya kina Joseph at Oliver tungkol sa Templo sa Kirtland? (Doktrina at mga Tipan 110:7.) Sino pa ang nagpakita kina Joseph at Oliver sa templo nang araw ring iyon? (Doktrina at mga Tipan 110:11-13.)
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Anong mga susi ng pagkasaserdote ang ibinigay ni Moises kina Joseph Smith at Oliver Cowdery? (Doktrina at mga Tipan 110:11.) Ipaliwanag na ang mga susing ito ay nagbibigay sa propeta ng karapatan upang magpadala ng mga misyonero na mangangaral ng ebanghelyo sa buong mundo. Bakit mahalaga para sa Simbahan na magpadala ng mga misyonero sa buong mundo? Anong mga pagpapala ang tinatamasa natin bilang mga miyembro ng Simbahan na kailangang tamasahin ng iba? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Paano natin matutulungan ang iba na matutuhan ang tungkol sa ebanghelyo at ang mga pagpapala na kasama nito? Anong mga susi ng pagkasaserdote ang ipinanumbalik ni Elijah? (Doktrina at mga Tipan 110:13-16.) Ipaliwanag na ang mga susing ito ay tinatawag na mga susi ng kapangyarihang magbuklod. Ibinibigay ng mga ito sa propeta (at sa iba na kanyang hinihirang) ang karapatan upang isagawa sa templo ang lahat ng mga ordenansa na nagbubuklod kapwa sa mga buhay at patay upang maging mga mag-asawa at upang mabuklod bilang pamilya. Paano kayo mapagpapala at ang inyong pamilya dahil sa mga ordenansa sa templo? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang lahat ng mga batang ipinanganganak pagkatapos maikasal o maibuklod ang kanilang mga magulang sa templo ay kaagad nang naibuklod sa kanilang mga magulang. Tinutukoy natin ito bilang pagiging anak sa tipan. Ang mga bata na hindi isinilang sa tipan ay maaaring maibuklod sa kanilang mga magulang sa templo. Paano pinagpala ang mga Banal sa mga sakripisyong ginawa nila upang maitayo ang Templo sa Kirtland? Paano tayo pinagpapala ngayon dahil sa mga pangyayaring naganap sa Templo sa Kirtland? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Upang matulungan ang mga bata na maunawaan ang kanilang mga pananagutan bilang mga miyembro ng Simbahan na ipangaral ang ebanghelyo at makibahagi sa mga ordenansa sa templo, gumawa ng kopya ng worksheet na matatagpuan sa hulihan ng aralin para sa bawat bata. Bigyan ng lapis ang mga bata at pasagutan sa kanila ang worksheet. (Kung hindi makagagawa ng kopya para sa bawat bata, kopyahin ang gawaing papel sa pisara at pasagutan ito sa mga bata nang sama-sama.) Talakayin ang mga sagot sa buong klase. (Mga sagot: 1-ebanghelyo; 2-templo; 3- naibuklod; 4- magpakailanman; 5-gawain sa templo; 6-kawalang-hanggan.) 2. Ipasadula sa mga bata ang sumusunod sa pamamagitan ng pagbabasa [readers' theater] upang matulungan silang maunawaan ang mga susi na ipinanumbalik sa Templo sa Kirtland. Ang iskrip [script] ay isinulat para sa walong kasali (Moises, Elias, Elijah, Joseph Smith, at apat na walang pangalang tagapagsalita); hatiin o pagsama-samahin ang mga bahagi kung kailangan para sa dami ng mga bata sa iyong klase. Maaari kang gumawa ng mga name tag para sa mga kasali. Ipabasa sa mga bata ang kanilang mga linya nang sunud-sunod (maaari kang gumawa ng mga kopya ng iskrip). Aralin 26 169
170 Tagapagsalita 1: Sa Templo sa Kirtland, ipinanumbalik ng mga sinaunang propeta ang mga susi ng pagkasaserdote kina Joseph Smith at Oliver Cowdery. Tagapagsalita 2: Ang mga susing ito ay nagbibigay sa mga pinuno ng Simbahan ng kapangyarihan at karapatan upang pangasiwaan ang gawaing misyonero at gawain sa templo. Moises: Ang pangalan ko ay Moises. Ako ay propeta ng Diyos. Tagapagsalita 3: Isinilang si Moises sa Egipto at pinalaki ng anak na babae ni Faraon. Tagapagsalita 4: Isang araw, habang nagpapastol ng mga tupa si Moises, kinausap siya ng Diyos mula sa nagniningas na mababang punong kahoy. Moises: Sinabihan ako ng Diyos na tipunin ang mga anak ni Israel sa Egipto at pamunuan sila patungo sa lupang pangako. Joseph Smith: Ako si Joseph Smith. Nagpakita sa amin ni Oliver Cowdery si Moises sa Templo sa Kirtland. Ibinigay niya sa amin ang mga susi ng pagkasaserdote na kanyang tinaglay upang tipunin ang Israel. Tagapagsalita 1: Dahil ipinanumbalik ang mga susi para sa pagtitipon, milyun-milyong tao sa mundo ngayon ang tinitipon sa Simbahan sa pamamagitan ng mga misyonero. Tagapagsalita 2: Si Abraham ay isa ring propeta. Ipinangako ng Diyos kay Abraham na sa pamamagitan ng kanyang mga anak, ang lahat ng bansa sa daigdig ay pagpapalain ng ebanghelyo at ng pagkasaserdote. Ibinigay ng Diyos kay Abraham at sa kanyang mga anak ang pananagutan na dalhin ang mga pagpapala ng ebanghelyo sa buong mundo. Tagapagsalita 3: May anak na lalaki si Abraham na nagngangalang Isaac. Si Isaac ay may anak na lalaki na nagngangalang Jacob. Si Jacob ay may labindalawang anak na lalaki, na ang mga pamilya ay naging labindalawang tribo ni Israel. Ang bawat miyembro ng Simbahan ay nabibilang sa isa sa mga tribo ni Israel. Tagapagsalita 4: Bilang mga miyembro ng pamilya ni Abraham, nais nating tulungan ang lahat sa mundo na mabinyagan at maibuklod sa templo. Samakatwid, kung tayo ay matapat, makapamumuhay tayo nang walang hanggan na kasama ang ating mga miyembro ng pamilya at kasama ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Joseph Smith: Nagpakita si Elias sa Templo sa Kirtland at ibinigay sa amin ni Oliver ang mga susi sa mga pagpapala ni Abraham. Tagapagsalita 1: Kapag sumasapi ang mga tao sa Simbahan ngayon, maaari nilang matanggap ang mga katulad na pagpapala ng ebanghelyo na ibinigay kay Abraham.
Elijah: Ang pangalan ko ay Elijah. Ako ay isang propeta. Nanirahan ako sa Israel noong panahon ng Lumang Tipan. Tagapagsalita 2: Sinabi ng Diyos kay Elijah na anuman ang ibubuklod niya sa lupa ay ibubuklod din sa langit. Elijah: Ako ang huling propeta sa lupa na humawak ng mga susi ng kapangyarihan ng pagbubuklod ng Pagkasaserdoteng Melquisedec bago ang panahon ni Jesucristo. Tagapagsalita 3: Sa pamamagitan ng kapangyarihan ng pagbubuklod, ang lalaki at babae ay maaaring magkasama bilang mag- asawa, at ang mga pamilya ay maaaring sama-samang mabuklod sa buhay na ito at sa kawalang hanggan sa mga banal na templo. Joseph Smith: Ipinanumbalik ni Elijah ang mga susi ng pagkasaserdote na kapangyarihang magbuklod kay Oliver at sa akin sa Templo sa Kirtland. Tagapagsalita 4: Dahil ipinanumbalik ang mga susing ito, maaaring mamuhay nang sama-sama magpakailanman ang mga matwid na pamilya. 3. Sa pahintulot ng pangulo ng inyong Primarya, hilingan ang mga miyembro ng kabubuklod na pamilya na dumalo sa klase at isalaysay sa mga bata sa loob ng tatlo hanggang limang minuto kung paano sila naghandang pumunta sa templo at kung ano ang kanilang nadama nang sila ay maibuklod bilang mag-anak. 4. Ibahagi ang naging karanasan mo sa pagdalo sa pagtatalaga ng templo o pagdalaw sa templo. (Sa pahintulot ng pangulo ng inyong Primarya, maaari mong hilingan ang isang miyembro sa inyong purok o sangay na nakadalo sa pagtatalaga ng templo na ikuwento sa mga bata ang tungkol sa kanyang karanasan.) Anyayahan ang mga bata na magbahagi ng kanilang naging karanasan sa mga templo. Maaari mong isalaysay ang sumusunod na karanasan ni Sylvia Cutler Webb, na naroroon sa pagtatalaga ng Templo sa Kirtland noong siya ay bata pa: "Isa sa aking mga alaala noong ako ay bata pa ay ang pagtatalaga ng Templo sa [Kirtland]. Kinakandong kami ng tatay ko at sinasabi sa amin kung bakit pumupunta sa templo at kung ano ang ibig sabihin ng pagtatalaga ng bahay ng Diyos. At bagama't napakabata ko pa noong mga panahong iyon, malinaw kong naaalala ang pangyayaring iyon. Maaari kong balikan ang mga nagdaang taon at makita ang nakita ko noon. Nakatayo ang Propetang si Joseph Smith at nakataas ang mga kamay, ang kanyang mukha ay putlang- putla, ang kanyang mga luha ay dumadaloy sa kanyang mga pisngi habang siya ay nagsasalita nang araw na iyon. Halos lahat ay umiiyak. Ang bahay ay punung-puno kaya halos lahat ng mga bata ay nakaupo sa kandungan ng mga nakatatanda; nakakandong ang aking kapatid na babae kay tatay, ako naman ay kay nanay. Naaalala ko pa nga ang mga suot naming damit. Ang aking isipan ay napakamura pa noong mga panahong iyon para maunawaan ang kahalagahan ng lahat ng iyon, pero sa paglipas ng panahon ay unti-unti kong higit na nauunawaan ang mga bagay-bagay, at malaki ang pasasalamat ko na ako ay nagkaroon ng pagkakataon na makadalo roon" (sinipi sa Karl Aralin 26 171
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 172 Ricks Anderson, Joseph Smith's Kirtland: Eyewitness Accounts [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1989], p. 182-83). 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Espiritu ng Diyos" (Mga Himno at Awit Pambata) o "Mag-anak ay Magsasama-sama Magpakailanman" (Piliin ang Tama B) Ipahayag ang iyong pasasalamat sa Ama sa Langit sa pagpapanumbalik ng mga susi ng pagkasaserdote ng gawaing misyonero at mga ordenansa ng pagbubuklod sa lupa. Tulungan ang mga bata na maunawaan na dahil sa mga pangyayari na naganap sa Templo sa Kirtland, sila at ang kanilang mga pamilya ay maaaring maging mga miyembro ng Simbahan at magkaroon ng pagkakataon na sama-samang maibuklod bilang mga pamilya. Maaari mong ibahagi ang iyong damdamin tungkol sa pagiging miyembro ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw at nalalaman na ang iyong pamilya ay nakabuklod o maaaring maibuklod sa iyo sa kawalang hanggan. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 110 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Ipinanumbalik ang mga Susi sa Templo sa Kirtland Sagutan ang mga patlang sa ibaba sa pamamagitan ng isa sa mga sumusunod na salita o parirala: templo, kawalang hanggan, ebanghelyo, ibinuklod, magpakailanman, gawain sa templo. Kapag ibinahagi ko ang (1) sa iba, matututuhan ng mga tao ang tungkol sa Simbahan, mabibinyagan, at tatanggapin ang mga ordenansasa (2) . Kapag ako ay (3) sa aking asawa sa templo, ang aking pamilya ay maaaring magsama-sama (4) kung kami ay matapat. Kapag gumagawa ako ng (5) para sa mga namatay, maaari silang maibuklod sa kanilang pamilya sa (6)
.
Aralin 27 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 174 Pinalayas sa Jackson County ang mga Banal Tulungan ang mga bata na maunawaan na bagama't nakararanas tayo ng mga suliranin at pagsubok, tayo ay pagpapalain kung tayo ay masunurin at magtitiis hanggang sa wakas. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 82:10 at 57:1-6; ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; at Doktrina at mga Tipan 97:1-2; 98:1-6, 11-14, 22-27; 101:1-9. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasalutan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda sa Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Eter 13:1-8; Doktrina at mga Tipan 45:64-67; 90:34; at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), kabanata 41. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Magsanay na gawin ang kemikal na reaksiyon na gagamitin sa gawaing pantawag-pansin. Sa araw ng klase, magdala ng baking soda, suka, mga panukat na kutsara, at dalawang lalagyang walang takip na sapat ang laki para paglagyan ng reaksiyon. Kung pipiliin mong gawin ang pamalit na gawaing pantawag-pansin, magdala sa halip ng lapis at kopya ng sumusunod na mensahe para sa bawat bata: An gDi yo saydi- nagb ab ago. Lag ini yatay ongp agpap al aink apa gsi nus un odnat insi ya. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Lawawan 5-26, Pinalayas ang mga Mormon mula sa Missouri. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipatong ang dalawang lalagyan na walang takip at laman sa mesa. Sa isa sa mga lalagyan, gumawa ng kemikal na reaksiyon sa pamamagitan ng paghahalo ng isang kutsaritang baking soda sa dalawang kutsarang suka (kung ang mga bagay na ito ay hindi makukuha, gamitin ang pamalit na gawaing pantawag-pansin sa susunod na pahina). Anyayahan ang isang bata na subukan ang katulad na eksperimento sa isang lalagyan. Pansinin na pareho lang ang naging kemikal na reaksiyon. Kapag pinagsama ang suka at baking soda, ang mga ito ay magbibigay ng magkatulad na reaksiyon sa tuwing gagawin ito. Ang reaksiyong ito ay di-nagbabago. Itanong sa mga bata ang kahulugan ng salitang di-nagbabago (ang mga maaaring singkahulugan ay
Pamalit na Gawaing Pantawag-pansin Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan di-nag-iiba, maaasahan, mapagkakatiwalaan, ganoon at ganoon din). Ipaliwanag na ang ating Ama sa Langit ay di-nagbabago at di-nag-iiba. Kapag siya ay gumagawa ng pangako, makaaasa tayong ito ay kanyang tutuparin. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 82:10. Ipaliwanag na anuman ang mga pagsubok at suliranin na maaaring nating maranasan, kung tayo ay matapat at masunurin ay tatanggap tayo sa bandang huli ng mga ipinangakong pagpapala. Bigyan ng lapis at kopya ng mensahe ang bawat bata. Ipaliwanag na ang mga titik ng mensahe ay nasa wastong pagkakasunud-sunod, pero and mga agwat sa pagitan ng mga salita ay wala sa tamang lugar. Ipasuri sa mga bata ang mensahe at paguhitan ang una at huling titik ng bawat salita. Sabihin sa mga bata na huwag ipaalam ang mensahe hangga't hindi pa natatapos ang lahat. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang tamang mensahe ("Ang Diyos ay di- nagbabago. Lagi niya tayong pagpapalain kapag sinusunod natin siya"). Itanong sa mga bata ang kahulugan ng salitang di-nagbabago (ang mga maaring singkahulugan ay di-nag-iiba, maaasahan, mapagkakatiwalaan, ganoon at ganoon din). Ipaliwanag na ang ating Ama sa Langit ay di-nagbabago at di-nag-iiba. Kapag siya ay gumagawa ng pangako, makaaasa tayong ito ay kanyang tutuparin. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 82:10. Ipaliwanag na anuman ang mga pagsubok at suliranin na maari nating maranasan, kung tayo ay matapat at masunurin ay tatanggap tayo sa bandang huli ng mga ipinangakong pagpapala. Bigyang-diin ang kahalagahan ng patuloy na pagsunod sa mga kautusan ng Diyos habang itinuturo mo sa mga bata ang tungkol sa Bagong Jerusalem (Sion); ang pag-uusig na dinanas ng mga Banal sa Jackson County, Missouri; at sa katapusan ay ang pagpapalayas sa mga Banal mula sa bayan na tulad ng inilalarawan ng mga ulat sa kasaysayan sa ibaba at ang mga banal na kasulatan na nakalista sa bahaging "Paghahanda." Ipakita ang larawan sa angkop na pagkakataon. Inihayag ang Lugar ng Sion at Itinalaga ang Lupain Nagpropesiya ang mga Propeta sa Aklat ni Mormon na may itatatag na banal na lungsod sa kontinente ng Amerika na tatawaging Sion, o Bagong Jerusalem, kung saan ay magiging matwid ang lahat (tingnan sa Eter 13:1-8). Inilalarawan ng Doktrina at mga Tipan ang lungsod na ito bilang isang lugar ng kapayapaan at kaligtasan para sa mga Banal, ang lugar kung saan mananahanan si Jesucristo at kung saan hindi makapupunta ang masasama (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 45:66-67). Tumanggap ng paghahayag (Dokrina at mga Tipan 57) si Joseph Smith noong Hulyo 1831 na ang lungsod na ito ng Sion ay itatatag sa Jackson County, Missouri, at may templong itatayo sa Independence, isang bayan sa Jackson County (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 57:1-3). Noong Agosto 2, 1831, itinalaga ni Sidney Rigdon and lupain ng Jackson County sa Panginoon para sa pagtitipon ng mga Banal, at nang sumunod na araw ay itinalaga ni Joseph Smith ang lugar na pagtatayuan ng templo sa Independence. Bilang bahagi ng pagtatalaga ng lupain, nangako ang mga miyembro ng Simbahan na nagsidalo sa pulong ng pagtatalaga na susundin nila ang mga batas ng Diyos at tutulungan nila ang kanilang kapwa na magawa ang gayon. 175
176 Nanirahan sa Jackson County ang mga Banal Maraming kasapi ng Simbahan ang sabik na lumipat sa Jackson County upang tumulong na itayo ang lungsod ng Sion. Sa utos ng Panginoon, bumili sila ng lupa hanggang sa kanilang makakaya at ginawang mga sakahan at tirahan ang mga ito (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 57:4-6). Ang mga Banal na nagsipunta upang itayo ang Sion ay nagtamasa ng panahon ng kapayapaan. Walang mga magnanakaw o tamad sa kanila, at silang lahat ay sama-samang sumamba sa Diyos. Nang mga panahong iyon, ito ang sinabi ni Parley P. Pratt tungkol sa mga Banal na nasa Jackson County, "Bihira kung mayroon man, ang naging higit na masayang tao sa ibabaw ng lupa kaysa sa mga Banal sa Simbahan nang panahong ito" (Autobiography of Parley P. Pratt. p. 93). Gayunman, sa paglipas ng panahon, ang ilan sa mga Banal ay naging di- masunurin. Ang ilan ay nagalit dahil hindi lumipat sa Missouri ang Propetang Joseph Smith, at sinimulan nilang pintasan siya. Ang ilan ay nakipagtalo o binalewala ang kanilang mga pinunong pagkasaserdote dahil inakala nilang mas mahusay sila kaysa sa mga kalalakihan na tinawag ng Diyos upang mamuno sa Simbahan. Pinahintulutan ng mga Banal na mapasok sila ng diwa ng pagkainggit at di-pagsunod. Sinabihan ang mga Banal na magsisi. Pinaalalahanan silang basahin ang Aklat ni Mormon at sundin ang mga kautusan na ibinigay sa kanila. Ang karamihan sa mga Banal ay nagsisi, at nangako silang susundin ang mga kautusan ng Diyos sa hinaharap. Nang magsimulang magsisi ang mga Banal, sinabi ng Panginoon kay Joseph Smith na "ang mga anghel ay nagalak sa kanila" (Doktrina at mga Tipan 90:34). Inusig ang mga Banal sa Jackson County Bagama't nagkaroon ng kapayapaan sa mga miyembro ng Simbahan sa Jackson County, ang ilang di-miyembro sa Missouri ay natakot o nagalit sa kanila. Nang magsimulang lumipat ang mga Banal sa Jackson County, ang bayan ng Independence ay isang bayan na mahirap ang pamumuhay, may mga dalawampung bahay at ilan lang ang mga tindahan. Ilan lamang sa mga taong naninirahan doon ang nakababasa o nakasusulat. Halos lahat ng mga Banal na pumunta sa Jackson County ay nakababasa at nakasusulat. Narinig ng ilang tao na sinasabi ng mga Banal na ibinigay sa kanila ng Diyos ang lupain sa Jackson County. Ikinatakot ng mga taong ito na agawin ng mga miyembro ng Simbahan ang bayan at itaboy ang lahat ng naroroon. Natakot din ang mga mangangaral sa pook na iyon, dahil ikinatakot nila na ang mga miyembro ng kanilang Simbahan ay sasapi sa mga Banal. Sinikap ng mga mangangaral na maghasik ng takot at pagtatalo sa mga tao. Ang damdamin ng pagkamuhi at pagkainggit ay nagtulak sa may tatlong daang kalalakihang mandurumog noong Abril 1833 upang magkita sa Independence at magplano kung paano mapaaalis ang mga Banal. Nalaman ng mga pinuno ng Simbahan ang tungkol sa pulong na ito at taimtim na nanalangin sa Panginoon upang mapigil ang masasamang plano ng mga mandurumog. Ang kanilang mga panalangin ay nasagot: ang mga miyembro ng mandurumog, dahil sa hindi nakabuo ng plano, ay nalasing at nauwi sa kanilang pag-aaway- away. Gayunman, hindi itinigil ng mga miyembro ng mandurumog ang kanilang mga pagsisikap upang mapalayas ang mga miyembro ng Simbahan sa Jackson County.
Nagkitang muli sa Independence ang malaking pangkat ng mga kaaway ng Simbahan noong Hulyo 1833. Sa pulong ay sumumpa silang palalayasin ang mga Banal "kung magagawa natin nang mapayapa, sapilitan kung kailangan." Ang mga tao sa pulong ay bumuo ng mga mandurumog at winasak ang imprentahan ni William W. Phelps, kung saan inililimbag ang Book of Commandments (tingnan sa aralin 22). Pagkaraan ng ilang araw ay sinunog ng mga armadong kalalakihang mandurumog ang mga pananim ng mga Banal at winasak ang ilan sa kanilang mga gusali, pagkatapos ay pinagbantaang papatayin ang mga Banal mismo. Anim na pinuno ng Simbahan - sina Edward Partridge, William W. Phelps, Isaac Morley, Sidney Gilbert, John Whitmer, at John Corrill - ang buong tapang na nagprisintang sumuko kung hindi na gagambalain pa ng mga mandurumog ang ibang Banal, pero tumanggi ang mga mandurumog. Ang mga pinuno ng Simbahan bandang huli ay lumagda sa isang kasunduan na lisanin ang Jackson County sa pagsisimula ng susunod na taon kung hindi na gagambalain pa ng mga mandurumog ang mga Banal. Nagalit at natakot ang mga Banal sa Jackson County dahil sa mga pag-uusig na kanilang naranasan, at natural lamang na isaalang-alang nila ang paghihiganti. Pero bago pa man lubos na malaman ng Propeta ang kinakaharap ng mga Banal sa Jackson County, siya ay tumanggap ng paghahayag (Doktrina at mga Tipan 98) na kung saan ay sinabi ng Panginoon sa mga Banal na huwag maghiganti kundi magtiis at gumawa ayon sa mga batas ng lupa. Sinunod ng mga Banal ang mga batas at hiniling sa gobyerno na pahintuin ang pag-uusig mula sa mga mandurumog, pero binalewala ng mga mandurumog ang batas at lalong pinatindi ang kanilang pag-uusig. Ang mga Banal ay hindi nakakuha ng tulong mula sa gobyerno; ang ilan sa mga lokal na opisyal ng gobyerno ay kasabwat pa ng mga mandurumog. Ang karamihan sa mga tao na naninirahan sa Jackson County ay palakaibigan sa mga Banal, pero takot sila na ipagtanggol ang mga Banal laban sa mga mandurumog. Nilisan ng mga Banal ang Jackson County Noong ika-4 ng Nobyembre 1833, malapit sa Big Blue River, ay nagsimulang makipaglaban ang mga miyembro ng mandurumog sa maliit na pangkat ng mga kalalakihan at batang lalaki ng Banal sa Huling Araw. Ang isa sa mga miyembro ng Simbahan ay nakapag-iiba-iba ng tinig [ventriloquist], at sa loob ng ilang sandali ay tinakot niya ang mga mandurumog sa pamamagitan ng pagsasalita ng iba't ibang tinig na para bang maraming banal ang handang makipaglaban. Pero ang totoo, gayunman, ay mas nahihigitan ng mga mandurumog ang mga Banal sa bilang na dalawa sa isa at halos tatlong ulit ang dami ng mga sandata. Bagama't unang nagpaputok ang mga mandurumog at ipinagtatanggol ng mga Banal ang kanilang mga sarili, ikinalat ng mga kaaway ng Simbahan ang balita na sinusugod ng mga miyembro ng Simbahan ang mga naninirahan sa Jackson County. Hinimok ng mga pinuno ng Simbahan ang lahat ng mga miyembro ng Simbahan na umalis na sa bayan para maging ligtas. Sa loob ng sumunod na dalawang araw may mahigit sa 1,000 Banal ang tumakas sa kanilang mga kaaway sa gitna ng napakalamig na panahon. Isang grupo na may bilang na 190, karamihan ay mga kababaihan at mga bata, ang itinaboy nang may tatlumpung milya sa parang na may matatalim na pinaggapasan, na humiwa sa kanilang mga paa habang sila ay tumatakas. Halos lahat ng mga Banal ay nagkampo sa pampang ng Ilog Missouri, ang ilan ay sa mga tolda at ang ilan ay nakapalibot sa "campfires" sa labas, habang Aralin 27 177
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 178 bumabagsak ang malakas na ulan. Bagama't nagdurusa ang mga Banal, alam nila na mahal pa rin sila ng Ama sa Langit. Isang gabi ay nakakita sila ng kagila-gilalas na mga bulalakaw sa langit. Ang mahabang guhit ng liwanag ay bumuo ng mga kagila-gilalas na hugis sa buong magdamag. Itunuring ito ng mga Banal na palatandaan na pangangalagaan sila ng Ama sa Langit. Nakita rin ng mga miyembro ng mga mandurumog, na nakasakay sa mga kabayo papunta sa ilog upang usigin muli ang mga Banal ang mga bulalakaw at nagulat kaya nagbalikan sila sa kanilang mga tahanan. Hindi nila inabala ang mga Banal sa loob ng sampung araw. Hindi na kailanman nakabalik ang mga Banal sa kanilang mga tahanan sa Jackson County. Sila ay dumanas ng maraming pag-uusig, pero alam nila na sa bandang huli ay tatanggapin nila ang lahat ng pagpapala na ipinangako sa kanila, kung hindi man sa buhay na ito ay maaring sa kabila kung sila ay matapat at masunurin. Hindi naitatag ng naunang mga Banal ang lungsod ng Sion, ang Bagong Jerusalem, pero ito ay maitatatag sa bandang huli bilang paghahanda sa ikalawang pagparito ng Tagapagligtas. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ayon sa paghahayag na tinanggap ni Joseph Smith, saan matatagpuan ang lungsod ng Sion? (Doktrina at mga Tipan 57:1-2.) Saan itatayo ang templo? (Doktrina at mga Tipan 57:3.) Kailan itatatag ang lungsod ng Sion? (Bago ang Ikalawang Pagparito.) Ano kaya ang magaganap sa panahong iyon? (Doktrina at mga Tipan 45:66-67.) Paano naging di-masunurin ang ilang mga Banal sa Jackson County? (Doktrina at mga Tipan 101:6-7.) Ano ang ibig sabihin ng mabagal sa pagdinig? Bakit dapat tayong mabilis na sumunod? Paano nakaaapekto ang pagiging masunurin sa mga sagot sa ating mga panalangin? Anong uri ng mga tukso at pamimilit ang kinakaharap ng mga batang tulad ninyo na maaaring magbigay-daan sa di-pagsunod? Paano ninyo mapaglalabanan ang mga tukso at panggigipit na ito? Ano ang sinabi ng Panginoon sa mga Banal sa Jackson County nang payuhan niya sila na huwag maghiganti? (Doktrina at mga Tipan 98:1-3.) Ano ang sinabi niya sa kanila na dapat nilang gawin sa mga pag-uusig sa kanilang pamilya? (Doktrina at mga Tipan 98:23-24; tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Paano tayo maaaring makapagpaunlad ng pagtitimpi at pagpapatawad sa pakikitungo natin sa mga di-mabuti sa atin? Ipaliwanag na sinabi ng Panginoon sa mga Banal na huwag matakot mamatay para sa ebanghelyo (Doktrina at mga Tipan 98:13-14). Ngayon ang pagsubok na ating kinakaharap ay karaniwang hindi sa kung tayo ay mamamatay para sa ebanghelyo kundi kung mabubuhay tayo para dito. Paano tayo mabubuhay para sa ebanghelyo? Sa anong paraan tayo pinamumuhay ng Panginoon? (Doktrina at mga Tipan 98:11.) Ano ang naramdaman ng Panginoon sa mga Banal na nasa Jackson County, bagama't hindi sila naging masunurin? (Doktrina at mga Tipan 101:1-3,9.)
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Ipaliwanag na ang ilan sa mga Banal ay hindi nagkasala ng mabigat na mga kasalanan pero sila ay pinalayas pa rin sa kanilang mga tahanan. Tinanggap nila o tatanggapin nila ang bawat ipinangakong pagpapala sa kanila dahil sa pagsunod. Ano ang ilan sa mga pagpapala na inyo nang tinanggap dahil sa pagsunod? Ano ang ilan sa mga pagpapala na inaasahan nating matatanggap sa kabilang buhay dahil sa pagsunod sa mga kautusan sa buhay na ito? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Bumanggit ng isang kautusan na ibinigay sa atin at isang paraan na masusunod ito; pagkatapos ay ihagis ang isang bag ng bins o katulad na bagay sa isang bata. Hilingan ang batang iyon na bumanggit ng isa pang kautusan at paraan na masusunod ito at pagkatapos ay ihagis ang bag ng bins sa isa pang bata. Ipagpatuloy hanggang ang bawat bata ay magkaroon ng kahit na isang pagkakataon. 2. Ipasok sa loob ng malaking medyas o bag na yari sa tela ang lima hanggang sampung kilalang mga bagay na tulad ng maliit na laruan, susi, butones, pako, at isang piraso ng kendi. Ibuhol ang dulo ng medyas o bag, o talian ito upang manatiling nakasara. Bigyan ng mga lapis at papel ang mga bata, at pahintulutang hipuin ng bawat bata and medyas o bag at gumawa ng listahan ng mga bagay na sa palagay niya ay nasa loob. Pagkatapos na magkaroon ng pagkakataon ang lahat, buksan ang medyas o bag at ipakita sa mga bata ang mga laman. Ituro na mahirap malaman kung ano ang nasa loob ng medyas o bag kung titingnan o hihipuin lang ang labas nito. Gayundin, maaari nating makita ang kilos ng isang tao, pero hindi natin maaaring makita ang mga kaisipan o damdamin na dahilan ng mga kilos na iyon. Ipaliwanag na inutusan ng Panginoon ang mga Banal sa Doktrina at mga Tipan 98:23-24 na tiisin ang kanilang pag-uusig nang may pagtitimpi at huwag gumanti laban sa kanilang mga kaaway. Nakikita ng mga Banal ang mga kilos ng kanilang mga kaaway, pero tanging ang Panginoon ang nakaaalam kung bakit ginawa ng mga miyembro ng mga mandurumog ang kanilang ginawa. Tanging siya lamang ang nakaaalam ng hangarin ng kanilang puso. Ang mga Banal ay kailangang magpatawad sa halip na gumanti. Ano ang nangyayari sa mga taong ayaw magpatawad? (Itinataboy ng mga damdamin ng pagkamuhi, galit, at paghihiganti ang Espiritu ng Diyos. Hindi magiging tunay na maligaya ang isang tao na ayaw magpatawad.) 3. Isalaysay ang sumusunod na kuwento sa iyong sariling salita: Habang nakikipaglaban sa mga mandurumog sa Jackson County, ang miyembro ng Simbahan na si Philo Dibble ay nabaril sa tiyan. Hindi na siya inasahan pang mabubuhay - ang mga taong nasusugatan nang ganito noong mga panahong iyon ay karaniwang nauubusan ng dugo at namamatay o namamatay sa impeksiyon. Ang mga Banal ay umaalis sa Jackson County, at ayaw ng mga kaibigan ni Philo Dibble na iwan siya, subalit napakalubha ng kalagayan niya upang Aralin 27 179
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 180 isama pa nila at napakapanganib para sa kanila na manatili. Isang kaibigan, si Newel Knight, ang nakalusot sa mga miyembro ng mga mandurumog papunta sa tahanan ni Philo Dibble, mabilis na binigyan ng pagbabasbas ng pagkasaserdote si Philo Dibble, at kaagad na umalis. Nang sumunod na araw ay nakita ni Newel Knight si Philo Dibble, halos magaling na, mga sampung milya mula sa kanyang tahanan. Sinabi ni Philo kay Newel na nang mabasbasan siya, ang sakit ay nawala at ang kanyang katawan ay "naglabas ng maraming likidong may impeksiyon, kasabay ng bala at kapirasong tela mula sa kanyang damit." Dahil sa pagbabasbas ng pagkasaserdote, si Philo ay lubusang gumaling. Binagtas niya ang kapatagan ng Utah at naging matapat na miyembro ng Simbahan sa buong buhay niya. (Tingnan sa Dean Hughes and Tom Hughes, Great Stories from Mormon History [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1994], p. 35-37; tingnan din sa Parley P. Pratt, Autobiography of Parley P. Pratt [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1975], p. 99-100; at History of the Church, 1:431.) 4. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Doktrina at mga Tipan 82:10, at bigyang-diin sa kanila na kapag sinunod natin ang mga kautusan, tayo ay pagpapalain ng Panginoon. 5. Tulungan ang mga bata na isaulo o pag-aralang muli ang ikatlong saligan ng pananampalataya. Ipaalala sa mga bata na ang pagsunod sa mga kautusan ng Diyos ay kailangan para sa ating kaligtasan. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Sundin ang Utos" (Aklat ng mga Awit Pambata) o "Nais Kong Ipamuhay ang Ebanghelyo" (Piliin ang Tama B). Hamunin ang mga bata na sundin ang mga kautusan ng Diyos. Magpatotoo na bagama't tayong lahat ay may mga suliranin at pagsubok, kung tayo ay masunurin at magtitiis hanggang sa wakas, sa bandang huli ay tatanggapin natin ang lahat ng ipinangakong pagpapala. Imungkahing pag-aralan ng mga bata at kung maaari ay isaulo ang Doktrina at mga Tipan 82:10 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Nagtungo sa Missouri ang Kampo ng Sion Aralin 28 Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga pagsubok sa pananampalataya ay makapagpapalakas sa atin kung tayo ay matapat at masunurin. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 103:1-6, 27-36; ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; at Doktrina at mga Tipan 105:1-13, 18-23. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa Paghahanda ng Iyong Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 103:1-6, 27-36; ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; at Doktrina at mga Tipan 105:1-13, 18-23. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa Paghahanda ng Iyong Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Abraham 3:24-26 at ang nalalabing bahagi ng Doktrina at mga Tipan 103 at 105. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Mahalagang Perlas. c. Isang piraso ng papel at lapis para sa bawat bata. d. Larawan 5-27, Ipinagsasanggalang ng Panginoon ang Kampo ng Sion (62033). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Sabihin sa mga bata na bibigyan mo sila ng pagsusulit. Bigyan ang bawat bata ng isang piraso ng papel at lapis, at ipasulat nang pababa sa mga bata ang mga bilang na 1 hanggang 7 sa isang bahagi ng papel. Pagpasiyahin sila kung ang bawat pangungusap na babasahin mo ay tama o mali at pasulatin sila ng T kung tama o M kung mali sa tabi ng angkop na bilang. Basahin ang mga sumusunod na pangungusap: 1. Nakita ni Joseph Smith ang Ama sa Langit at si Jesucristo. (T) 2. Nakipag-usap ang anghel na si Moroni kay Joseph. (T) 3. Isinalin ni Joseph ang Aklat ni Mormon mula sa mga laminang pilak. (M; ang mga ito ay mga laminang ginto.) 4. Bininyagan nina Joseph Smith at Oliver Cowdery ang isa't isa pagkatapos tanggapin ang Pagkasaserdoteng Aaron. (T) 5. Ipinagkaloob nina Abraham, Isaac, at Jacob ang Pagkasaserdoteng Melquisedec kina Joseph at Oliver. (M; Ipinagkaloob nina Pedro, Santiago, at Juan ang Pagkasaserdoteng Melquisedec .) 181
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 182 6. Itinatag noong ika-6 ng Abril 1830 Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw. (T) 7. Tinawag si Joseph Smith ng Diyos upang maging propeta. (T) Maikling talakayin ang mga sagot. Kung may mga maling sagot ang mga bata, ipatama sa kanila ang mga sagot. Talakaying kasama ng mga bata ang mga pagsusulit na kinukuha nila sa paaralan. Bakit nagbibigay ng mga pagsusulit ang mga guro? (Upang alamin kung natututo tayo ng mga kaalaman o natututo tayong gumawa ng mga bagay, at upang malaman natin kung natututo tayo.) Ano ang iba pang mga pagsubok natin sa buhay? Ipaliwanag na isa sa mga dahilan ng papapadala sa atin sa lupa ay upang subukin ang ating pananampalataya kay Jesucristo. Tayo ay naririto upang patunayan na tayo ay mamumuhay sa paraang nais ng Ama sa Langit at ni Jesucristo (tingnan sa Abraham 3:24-25), sa kabila ng mga pagsubok at paghihirap na kinakaharap natin. Kung minsan ay hindi tayo namumuhay sa paraang nais ng Ama sa Langit at ni Jesus, pero maaari tayong magsisi at magbago na gawin ang tama. Sabihin sa mga bata na sa araling ito ay matututuhan nila ang tungkol sa Kampo ng Sion, isang karanasang sumubok sa pananampalataya ng ilan sa mga naunang miyembro ng Simbahan. Ituro sa mga bata ang tungkol sa mga karanasan ng mga Banal sa Kampo ng Sion, tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan at Doktrina at mga Tipan 103 at 105. Ipakita ang larawan sa angkop na pagkakataon. Noong taglamig ng 1833-34 ang mga Banal sa Jackson County, Missouri ay inusig at pinalayas sa kanilang mga tahanan ng mga kaaway nilang mandurumog. Kakaunti ang pagkain at walang panlaban sa panahon ng taglamig ang mga Banal. Nangako ang gobernador ng Missouri na si Daniel Dunklin na tutulungan niya ang mga Banal na maibalik ang kanilang mga lupain at tahanan kung sila ay bubuo ng pangkat ng kalalakihang magtatanggol sa kanila mula sa mga mandurumog. Dahil dito, ipinadala ng mga pinuno ng Simbahan sa Missouri sina Parley P. Pratt at Lyman Wight sa Kirtland upang hingin ang tulong at patnubay ng Propetang si Joseph Smith. Tumanggap ng paghahayag ang Propeta (Doktrina at mga Tipan 103) na nag-uutos sa kanya na bumuo ng pangkat ng kalalakihan na pupunta sa Missouri at tutulong sa mga Banal doon. Ang pangkat na ito, na tatawaging Kampo ng Sion, ay magdadala ng pagkain, damit, at pera sa mga Banal sa Missouri at tutulungan silang mabawi ang kanilang mga tahanan at lupain. Nais ng Panginoon na magkaroon ng limang daang kalalakihan ang Kampo ng Sion, pero kung hindi matitipon ng mga pinuno ng Simbahan ang limang daan, sila ay kailangang maghanap ng kahit na mga isang daan lamang (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 103:30-34). May kabagalang naipon ang mga kalalakihan, pero nang panahong makarating ang kampo sa Missouri, ito ay umabot nang higit sa dalawang daang kalalakihan, ang pinakabata ay labing- anim na taon at ang pinakamatanda ay pitumpu't siyam na taon. Kasama ring naglakbay ng kampo ang ilang kababaihan at mga bata. Nagdala ang mga miyembro ng kampo ng dalawampu't limang bagon, pero and mga bagon ay puno ng mga panustos upang tulungan ang mga Banal sa Missouri, kaya ang mga kalalakihan ay kinailangang lumakad nang halos hanggang sa Missouri.
Bago umalis ang Kampo ng Sion, inayos ng Propeta ang mga kalalakihan sa mga kompanya, na may kapitan na nakatalaga sa bawat kompanya, at ibinigay ang mga tuntunin na kanilang susundin. Noong ika-5 ng Mayo 1834 sinimulan ng mga kalalakihan ng Kampo ng Sion ang isang libong milyang paglalakad mula sa Kirtland, Ohio, patungong Missouri. Nananalangin ang mga kalalakihan tuwing umaga at gabi at sama-samang nagkikita sa mga araw ng Linggo upang tumanggap ng sakramento at makinig ng mga pangaral. Nagkaroon sila ng di-tunay na mga labanan (kunwari) at pagsasanay para mapaghandaan ang mga pagsalakay ng mga mandurumog. Isinalaysay ng Propetang si Joseph ang tungkol sa kanilang paglalakbay: "Kasama namin ang Diyos, at nanguna ang Kanyang mga anghel, at ang pananampalataya ng aming maliit na pangkat ay di nag-aalinlangan. Alam namin na kasama namin ang mga anghel, dahil nakita namin sila" (History of the Church, 2:73; tingnan din sa Doktrina ng mga Tipan 103:20). Ang mahabang paglalakad ay mahirap, at ang mga kalalakihan ay nakaranas ng maraming pagsubok. Ang panahon ay mainit at maalinsangan at ang mga daan ay di-maganda. Ang paa ng mga kalalakihan ay nasugatan at namaltos at kadalasan ay dumurugo. Nahirapang makakuha ng sapat na pagkain at maiinom ang mga kalalakihan. Kadalasan ay kumakain sila ng panis na pagkain at kung minsan ay kailangan nilang salain ang kanilang tubig upang maalis ang mga insekto bago ito inumin. Dahil sa mga paghihirap na ito, nagkaroon ng pag- aaway at pagtatalo sa ilan sa mga kalalakihan. Sinisi ng ilang mga kalalakihan si Joseph Smith dahil sa mga paghihirap. Isang gabi ay nagkaroon ng pagtatalo sa pagitan ni Sylvester Smith (na walang kaugnayan sa Propeta) at ilang kalalakihan. Hiniling nila sa Propeta na ayusin ang pagtatalo. Dahil mapaghimagsik si Sylvester at ang ilang kalalakihan, sinabi ng Propeta sa kanila na magkakaroon sila ng mas maraming suliranin bago sila umalis sa lugar na iyon kung saan sila kasalukuyang nagkakampo. Nang sumunod na umaga halos lahat ng kabayo sa kampo ay may sakit. Sinabi ng Propeta sa mga kalalakihan na kung sila ay magsisisi at magpapakumbaba sa harap ng Panginoon, ang kanilang mga kabayo ay gagaling. Nagsisi ang mga kalalakihan, at pagdating ng tanghali ang lahat ng kabayo ay nagsigaling maliban ang kay Sylvester Smith, na namatay. Nang marating ng Kampo ng Sion ang Missouri, pinapunta ni Joseph Smith sina Parley P. Pratt at Orson Hyde sa kabisera ng estado para makipagkita kay Gobernador Dunklin. Nang magbalik ang dalawang kapatid na ito, iniulat nila na nagbago na ang isip ng gobernador at tumatanggi na ngayong tulungan ang mga Banal na mabawi ang kanilang mga tahanan at ari-arian. Iminungkahi ng gobernador na iwanan na ng mga Banal ang lahat ng kanilang ari-arian sa Missouri at humanap ng ibang lugar na matitirahan. Sa kabila ng nakapanghihina ng loob na balitang ito, nagpatuloy ang Kampo ng Sion papuntang Jackson County. Sa kanilang paglalakad, ang mga miyembro ng Kampo ng Sion ay minanmanan at ginulo ng mga miyembro ng mandurumog sa Missouri. Isinumpa ng isang pinuno ng mandurumog na nagngangalang James Campbell na "kakainin ng mga agila at buwitre ang aking laman kung hindi ko mapapatay si Joe Smith at ang kanyang hukbo . . . bago lumipas ang dalawang araw." Sinikap ni Campbell at ng kanyang mga kasama na tawirin ang Missouri River, pero ang bangka nila ay lumubog sa gitna ng ilog at si James Campbell at anim na ibang kalalakihan ay nalunod. Lumutang ang Aralin 28 183
184 katawan ni Campbell, at kinain ng mga agila, buwitre, at iba't ibang ibon ang kanyang laman bago natagpuan ang kanyang labi. (Tingnan sa History of the Church, 2:99-100.) Isang gabi ay huminto ang Kampo ng Sion malapit sa Fishing River. Habang iniaayos ng mga kalalakihan ang kampo, limang mandurumog na armado ng mga baril ang pumunta sa kampo at nagbanta na sasalakay ang mga mandurumog. Nais ng ilang miyembro ng Kampo ng Sion na labanan ang mga mandurumog, pero sinabi sa kanila ni Joseph Smith na magtiwala sa pagkalinga ng Panginoon. Di naglaon, may dumating na malakas na bagyo. Umulan ng yelo at nayanig ang lupa. Ang kislap ng kidlat ay tuluy-tuloy at dumagundong ang kulog. Nababad sa tubig ang mga sandata ng mga mandurumog, nagtakbuhan ang kanilang mga kabayo, nabutas ang kanilang mga sumbrero, at nasira pa ang ilan sa kanilang mga baril. Lumaki ang ilog dahil sa ulan kaya hindi natawid at nasalakay ng mga mandurumog ang mga kalalakihan ng Kampo ng Sion. Sa simula ng paglalakad binigyan ng babala ni Joseph Smith ang Kampo ng Sion. Sinabi niya sa mga tao sa kampo na kapag sila ay nag-away at nagreklamo at hindi sumunod sa mga kautusan ng Panginoon, may parusa (malaking kahirapan o karamdaman) na darating sa kampo. Nagpropesiya rin ang Propeta na ang ilang mga tao ay mamamatay dahil sa parusa. Pero sinabi rin niya na kung ang mga tao ay magpapakumbaba at magsisisi, ang karamihan ng parusa ay mawawala. Naganap ang propesiyang ito pagkaraan ng halos tatlong linggo nang dumapo sa kampo ang matinding sakit na tinatawag na kolera. Dumapo ang sakit sa mga masunurin gayundin sa mga nag-away at nagreklamo. Kahit na ang Propetang Joseph Smith at ang kanyang kapatid na si Hyrum ay nagkasakit. Dahil matindi ang sakit nina Joseph at Hyrum inisip nila na mamamatay na sila, at sinubukan nilang manalangin nang ilang beses para humingi ng tulong. Walang anu-ano ay biglang tumayo si Hyrum at sumigaw ng, "Joseph, tayo ay makababalik sa ating mga pamilya. Ako ay nakakita ng pangitain, kung saan ay nakita kong nakaluhod ang nanay sa ilalim ng punong mansanas; at lumuluhang hinihiling niya ngayon sa Diyos, na iligtas ang ating buhay. . . . Ang Espiritu ay nagpapatotoo, na ang kanyang mga panalangin, kasama ng sa atin, ay masasagot" (sinipi sa Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 229). Pagkatapos ng walong araw na pagkakasakit sa kampo, nakipagkita si Joseph sa grupo at sinabi na kung magpapakumbaba sila sa harap ng Panginoon at mangangakong susundin ang kanyang mga kautusan, ang kolera ay mawawala agad. Itinaas ng mga kalalakihan ang kanilang mga kamay at nakipagtipan sa Panginoon, at tumigil ang pagkakasakit. Mga animnapu't walong tao ng Kampo ng Sion ang dumanas ng karamdaman, at labing-apat na tao ang namatay. Sa pagtatapos ng Hunyo 1834 tumanggap si Joseph Smith ng paghahayag (Doktrina at mga Tipan 105) mula sa Panginoon na nag-uutos sa mga kalalakihan ng Kampo ng Sion na huwag makipaglaban sa mga mandurumog ng Missouri. Bumalik ang ilan sa mga kalalakihan ng Kampo ng Sion sa misyon kung saan sila ay dati nang naglilingkod, at ang ilan ay nanatili sa Missouri, pero halos lahat ng kalalakihan ay bumalik sa kanilang mga tahanan at pamilya. Bagama't hindi natulungan ng Kampo ng Sion ang mga Banal sa Missouri na makuhang muli ang kanilang mga tahanan at lupain mula sa mga mandurumog, nagsilbi itong mahalagang pagsubok sa pananampalataya ng mga kalalakihang kasama roon. Natutuhan nilang sumunod kay Propetang Joseph Smith nang
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa walang pagrereklamo at napagtagumpayan ang mga hadlang na kanilang kinaharap. Ang mga kalalakihang pumasa sa pagsubok at nanatiling matapat ay naging malakas na pinuno ng Simbahan: karamihan sa unang mga miyembro ng Korum ng Labindalawang Apostol at Unang Korum ng Pitumpu ay pinili mula sa grupong ito. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit binuo ni Joseph Smith ang Kampo ng Sion? (Doktrina at mga Tipan 103:1.) Sa anong layunin unang binuo ang grupong ito? Ilang kalalakihan ang nais ng Panginoon na mapabilang sa Kampo ng Sion? (Doktrina at mga Tipan 103:30.) Bakit handa niyang tanggapin ang mga isang daan lang? (Alam niyang hindi lahat ng mga hinilingang kalalakihan ay handang tumulong; Doktrina at mga Tipan 103:31-34.) Ano ang ilan sa mga pagsubok na kinaharap ng mga miyembro ng Kampo ng Sion? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Ano ang kanilang ginawa at nagkaroon sila ng ganitong mga suliranin? Paano tayo nagdudulot kung minsan ng mga suliranin sa ating sarili? Bakit kapwa dumating ang mga pagsubok sa mga nanatiling masunurin at sa mga nag- away at nagreklamo? Bakit tayo nakararanas kung minsan ng mga pagsubok at suliranin kahit na tayo ay naging masunurin? (Kasama sa maaaring sagot ay upang tulungan tayong matuto at lumago; upang subukan tayo; dahil sa mga aksidente; dahil may kalayaan sa pagpili ang ibang tao at maaaring makagawa ng mga maling pagpili na nakaaapekto sa atin.) Paano nalaman ng mga miyembro ng Kampo ng Sion na sila ay binabantayan ng Panginoon? Paano natin malalaman na binabantayan tayo ng Panginoon? Ano ang magagawa natin para hangarin ang tulong ng Panginoon sa ating buhay? Bakit hindi natupad ng Kampo ng Sion ang nilayon nitong gawin, ang mabawi ang mga tahanan at lupain ng mga Banal sa Missouri? (Doktrina at mga Tipan 105:1-6.) Ano ang kailangang gawin ng mga Banal bago maitatag ang Sion sa Missouri? (Doktrina at mga Tipan 105:9-11.) Ituro na ang pagtatatag ng Sion sa Missouri ay sa hinaharap pa. Ito ay mangyayari bago ang ikalawang pagparito ng Tagapagligtas. Bakit ninais ng Panginoon na dumaan ang mga kalalakihang ito sa karanasan sa Kampo ng Sion, samantalang pagkaraan ay inutusan niya na huwag silang makipaglaban sa mga mandurumog tulad ng kanilang binalak? (Doktrina at mga Tipan 105:19.) Ano ang ibig sabihin ng "pagsubok sa kanilang pananampalataya"? Ituro na marami sa mga kalalakihan sa Kampo ng Sion ang nagpatunay na sila ay mananatiling matapat. Hindi sila nagreklamo, nag- away, o nawalan ng pagpipigil. Lalong lumakas ang kanilang pananampalataya at marami silang natutuhan tungkol sa pamumuno habang sila ay nakikinig at nagmamasid sa Propeta. Paano sinusubok ang ating pananampalataya sa Ama sa Langit at kay Jesucristo? Anong mga pagsubok sa pananampalataya ang inyong naranasan? Paano kayo lalong pinalakas ng mga pagsubok na ito? Aralin 28 185
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 186 Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 105:23. Anong mga katangian ang iniutos ng Panginoon na dapat taglayin ng mga Banal? Paano tayo pinalalakas at tinutulungan ng pagiging matapat, mapanalangin, at mapagpakumbaba sa panahon ng mga pagsubok sa ating pananampalataya? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4.) Maari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Magdala ng maliit na piraso ng magaspang na pahabang kahoy at isang piraso ng liha (o magdala ng matalas o matulis na bato at isang makinis na bato, at iangkop ang gawain nang naaayon). Ano ang ilan sa mga suliranin na kinaharap ng mga miyembro ng Kampo ng Sion? (Maaaring isama sa mga sagot ang karamdaman, pag-uusig ng mga kaaway, pag-aaway, walang pagpipigil, sirang pagkain, di-ligtas na inumin, at mga sugat sa paa.) Sa pagbanggit ng mga bata sa mga suliranin, ipasa ang magaspang na kahoy sa lahat at ipahipo ito sa kanila. Ihambing ang magaspang na pahabang kahoy sa mga anak ng Diyos bago sila dumaan sa mga pagsubok at mga suliranin. Gusto ba ninyong gumamit ng isang bagay (tulad ng kutsara o lapis) na yari sa ganitong piraso ng kahoy? Bakit hindi? Ano ang ilan sa mga pagsubok na ating kinakaharap sa buhay? Isulat sa pisara ang mga sagot ng mga bata. Paano natin malalampasan ang mga pagsubok na ito? Habang tinatalakay mo ang mga pagsubok na ating kinakaharap at kung paano natin maaaring mapagtagumpayan ang mga ito, lihain ang kahoy hanggang sa maging makinis ang isang bahagi man lamang nito. Ihambing ito sa nagpapabuting impluwensiya ng pagharap sa ating mga suliranin at pagtatagumpay sa mga ito. Sa pagtatagumpay natin sa mga suliranin, ang ating di-pagiging ganap ay "napakikinis" at tayo ay nagiging mas mabuting tao at higit na kapaki-pakinabang sa Ama sa Langit at kay Jesucristo. Muling ipasa ang kahoy sa loob ng klase para malaman ng mga bata ang pagkakaiba ng magaspang na parte sa makinis na parte. 2. Gumuhit ng dalawang malaking bilog sa pisara. Sulatan ng Buhay Bago pa ang Buhay na Ito ang isa at Buhay sa Lupa naman ang isa. Basahin na kasama ng mga bata ang Abraham 3:24-26. Ipaliwanag na ang ating unang kalagayan ay ang ating buhay bago pa ang buhay na ito, ang buhay natin bago tayo isilang sa lupa. Paano natin malalaman na nakapasa tayo sa ating pagsubok doon? (Sinunod natin ang una nating kalagayan - tayo ay isinilang sa mundo.) Ipaliwanag na ang ating ikalawang kalagayan ay ang ating buhay sa lupa. Ano ang dapat nating gawin upang mapagtagumpayan ang ating pagsubok dito at "[patunayan] na gagawin [natin] ang lahat ng bagay anuman ang iutos ng Panginoon [nating] Diyos sa [atin]"? Tulungan ang mga bata na gumawa ng listahan sa pisara ng mga bagay na iniuutos ng Diyos sa kanila (tulad ng pagbabayad ng ikapu, pagpunta sa
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Simbahan, at pagmamahal sa bawat isa). Papiliin ang bawat bata ng isa o dalawang bagay na kanilang gagawin sa loob ng buong linggo at ipasulat ang mga ito sa likod ng papel na ginamit niya sa pagsusulit mula sa gawaing pantawag-pansin. Tulungan ang mga bata na maunawaan na tayo ay susubukin sa buong buhay natin - hindi natin maaring sundin ang mga kautusan sa loob ng isang araw o isang linggo at akalain na nalagpasan na natin ang pagsubok. Sa kabilang dako, kapag lumabag tayo ng kautusan, hindi tayo nananatiling bigo; kung tayo ay magsisisi at susunod sa kautusan sa hinaharap, tayo ay magiging karapat-dapat pa ring makabalik sa Ama sa Langit. 3. Pumili ng bahagi ng ulat sa kasaysayan para isadula ng mga bata. Maaari kang sumulat ng salitaan sa dula para magamit ng mga bata, o maaari mong isalaysay ang kuwento at ipasadula sa mga bata ang maaaring sabihin ng mga tauhan sa mga gayong kalagayan. 4. Ilista at talakayin ang mga alintuntunin sa Doktrina at mga Tipan 105:23-24 na magagamit ng mga bata, tulad ng pagiging matapat, mapanalangin, at mapagpakumbaba at hindi nagmamalaki o nagyayabang tungkol sa ating pinaniniwalaan at ginagawa. Tulungan ang mga bata na maunawaan kung paano makatutulong sa kanila sa mga panahon ng pagsubok ang pagsunod sa mga alituntuning ito. Pagpasiyahin ang mga bata kung ano ang magagawa nila sa linggong ito upang lalong maipamuhay ang mga alintuntuning ito. 5. Iayos ang klase na parang "Kampo ng Sion" at talakayin kung ano ang magagawa ninyo bilang klase upang matulungan ang mga miyembro ng inyong purok o sangay, tulad ng pagdalaw sa balo, pakikisali sa proyektong paglilinis ng purok o sangay, o pag-anyaya sa isang di-gaanong aktibong miyembro ng iyong klase na dumalo sa Primarya. Sa pahintulot ng iyong pinunong pagkasaserdote, pumili at magsagawa ng proyektong paglilingkod. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Susundin Ko ang Plano Niya" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ibahagi ang iyong damdamin tungkol sa pagkakaroon ng pagkakataon na makapunta sa lupa, at ipahayag ang iyong pagnanais na maging karapat-dapat na mamuhay na kasama ng Ama sa Langit at ni Jesucristo balang araw. Ipaalala sa mga bata na kung sila ay matapat at masunurin, kahit na sa panahon ng mga pagsubok, mapatutunayan nila na sila'y karapat-dapat sa dakilang pagpapalang ito. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 105:1-6, 9-10 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 28 187
Aralin 29 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 188 Nagtungo sa Ibang Bansa ang mga Misyonero Madagdagan ang pagnanais ng bawat bata na maging misyonero at ibahagi ang ebanghelyo sa iba. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 107:23, 33, 35; 112: pamagat ng bahagi, 19-22, 28, 30-34 (ang mga pananagutan ng Labindalawang Apostol); at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p.vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan." p.viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 11:21, 18:26-28, at 112:4-10. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang mahahalagang salita o parirala mula sa aralin. Maghanda ng mga piraso ng papel batay sa dami ng mga bata sa inyong klase. (Kung maliit ang klase mo, maaari kang maghanda ng dalawang papel para sa bawat bata.) Gamitin ang mga salita o parirala na tulad ng sumusunod: Labindalawang Apostol "Mananaig ang katotohanan" $87.00 1,800 tao Mag-unahan na mabinyagan Mga natatanging saksi ni Jesucristo Kustable "Mabuhay, mabuhay ang Israel." 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Mapa ng daigdig na matatagpuan sa hulihan ng aralin. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Kayo ba ay nakapaglakbay o nakapagbakasyon na? Gaano kalayo ang inyong nilakbay mula sa inyong bahay?
Mga Ulat sa Banal na Kasalutan at Kasaysayan Anyayahan ang mga bata na magkuwento tungkol sa isang miyembro ng kanilang pamilya na nakapaglakbay na sa ibang bahagi ng daigdig. Ipakita ang mapa ng daigdig. Tulungan ang mga batang ituro ang mga lugar na tinirahan o napuntahan na nila o ng mga miyembro ng kanilang pamilya. Saan tinawag na maglingkod ang ilan sa mga misyonero na kilala ninyo? (Kung hindi makasagot ang mga bata, maaari mong ituro ang lugar kung saan ka nagmisyon at ang iyong mga kaibigan, o ang mga miyembro ng iyong pamilya o kung saan kasalukuyang naglilingkod ang mga misyonero sa inyong purok o sangay.) Ipaliwanag na noon pa man ay mahalagang bahagi na ng simbahan ni Jesucristo ang gawaing misyonero. Habang lumalago ang Simbahan sa Ohio at Missouri, tumawag ng mga misyonero ang Panginoon upang ipangaral ang ebanghelyo sa ibang bahagi ng daigdig. Bigyan ang bawat bata ng isa sa mga piraso ng papel na iyong inihanda. Hilingan ang mga bata na pakinggan ang kanilang salita o parirala habang itinuturo mo ang aralin. Kapag nabanggit ang salita o parirala, ipadala sa bata ang papel sa harap ng klase at ipakita ito sa pisara o sa mesa. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pananagutan ng Labindalawang Apostol na maging mga natatanging saksi ni Cristo at tagapangasiwa ng gawaing misyonero na tulad ng inilalarawan sa mga banal na kasulatan na nakalista sa bahaging "Paghahanda" at ang ulat sa kasaysayan na "Itinatag ang Korum ng Labindalawang Apostol," sa bandang ibaba. Pagkatapos ay ituro sa mga bata ang tungkol sa mga pagsisikap ng mga naunang misyonero upang ipangaral ang ebanghelyo sa ibang bansa, tulad ng inilalarawan sa ibang mga ulat sa kasaysayan. Ituro ang mga lugar sa mapa habang tinatalakay mo ang mga ito. Itinatag ang Korum ng Labindalawang Apostol Ang isang mahalagang bahagi ng pagpapanumbalik ng simbahan ni Jesucristo ay ang pagtatatag ng Korum ng Labindalawang Apostol. Noong Pebrero 1835, labindalawang kalalakihan ang tinawag at inordenan na maging mga Apostol. Inihayag ng Panginoon kay Propetang Joseph Smith ang mga tungkulin ng Labindalawang Apostol, at itunuro ng Propeta sa mga Apostol kung ano ang dapat nilang gawin. Ang mga Apostol ay dapat maging "mga natatanging saksi ng pangalan ni Cristo" at humayo sa daigdig upang ipangaral ang ebanghelyo at turuan ang mga tao tungkol kay Jesucristo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 107:23, 33, 35; tingnan din sa Doktrina at mga Tipan 18:28). Ang kasalukuyang Labindalawang Apostol ay may ganito ring mga pananagutan, bagama't ginagawa nila ang mga ito nang kaiba kaysa sa unang mga Apostol sa huling araw. Naglakbay ng daan-daang milya ang unang Labindalawang Apostol na ito para sa pagsasagawa ng gawaing misyonero at pagpapalakas at pagbibigay ng tagubilin sa mga miyembro ng Simbahan. Bagama't sila ang may pananagutan sa gawaing misyonero ng Simbahan, hindi lamang sila ang mga tao na naglingkod bilang mga misyonero. Si Joseph Smith mismo ay pumunta sa maraming maiikling misyon sa mga estado na malapit sa Ohio at Canada, at ang ibang kalalakihan ay tinawag na maging mga misyonero sa mga pook sa palibot ng Kirtland, Ohio upang ituro ang tungkol sa pagpapanumbalik ng tunay na simbahan ni Jesucristo. Karamihan sa mga misyonero ay umaalis upang magturo sa loob ng ilang linggo o buwan, umuuwi nang sandali, at pagkatapos ay naglilingkod sa isa pang misyon. Ang mga asawa at mga anak ng mga 189
190 misyonerong ito ay nananatili sa bahay at inaasikaso ang tahanan at bukid habang naglilingkod ang mga kalalakihan sa mga misyon. Hindi nagtagal ay nagsimulang maglakbay ang mga misyonero nang mas malayo at naglingkod nang mas mahabang panahon upang ipangaral ang ebanghelyo sa buong mundo. Nagtungo si Heber C. Kimball sa Inglatera Noong Hunyo 1837 ay pinuntahan ni Joseph Smith si Heber C. Kimball, isa sa Labindalawang Apostol, sa Templo sa Kirtland at sinabi sa kanya, "Kapatid na Heber, ang Espiritu ng Panginoon ay bumulong sa akin: `Papuntahin ang aking tagapaglingkod na si Heber sa Inglatera at ipahayag ang aking Ebanghelyo, at buksan ang pintuan ng kaligtasan sa bansang iyon'" (sinipi sa Orson F. Whitney, Life of Heber C. Kimball, p. 103-4; tingnan din sa History of the Church, 2:490). Mahirap lang si Elder Kimball, at siya ay nag-alala tungkol sa kanyang kakayahang maglingkod sa misyon, pero tinanggap niya ang tawag at nanalangin na siya ay maging mabuting misyonero. Tumulak papuntang Liverpool, England si Elder Kimball at anim na mga kasama. Pagkatapos nilang tumigil ng ilang araw sa Liverpool, sinabi sa kanila ng Espiritu ng Panginoon na pumunta sa Preston, isang bayan na tatlumpung milya ang layo mula sa Liverpool. Nang dumating sila sa Preston, ang mga kalye ay puno ng tao dahil araw ng halalan. Nakita ng mga misyonero ang malaking baner na may sawikaing "Mananaig ang katotohanan." Umasa sila na ito ay tanda na magiging matagumpay silang misyonero sa bansang ito, at sinabing, "Amen. Mangyari nawa" (sinipi sa Stanley B. Kimball, Heber C. Kimball: Mormon Patriarch and Pioneer, p. 45). Nang sumunod na araw, ang mga misyonero ay inanyayahan ng isang lokal na ministro na mangaral sa kanyang kongregasyon. Nakita sa panaginip ng ilang tao sa kongregasyon ang mga misyonero bago pa sila dumating sa Inglatera. Nangaral din ang mga misyonero sa mga tao sa mga tahanan at sa mga kanto ng kalsada. Sa loob ng isang linggo, ang ilang tao ay handa nang mabinyagan. Noong umagang idaraos ang mga unang pagbibinyag sa Inglatera, nakadama ng masasamang espiritu sa kanilang silid ang mga misyonero. Nalaman nila na sinusubukang pigilin ni Satanas ang paglaganap ng ebanghelyo sa Inglatera. Mataimtim na nanalangin ang mga misyonero, at pinalayas ng Panginoon ang masasamang espiritu. Naganap ang mga pagbibinyag na tulad ng naiplano. Ang ilang mga tao ay sabik na sabik mabinyagan kaya't sila ay nag-unahan sa ilog kung saan naghihihntay si Elder Kimball. Nauna si George D. Watt at siya ang kauna-unahang nabinyagan sa Inglatera. Sa loob ng walong buwan ang mga elder ay nagturo at nagbinyag ng mahigit sa dalawang libong tao sa Inglatera. Bumalik si Heber C. Kimball sa kanyang tahanan sa Kirtland noong Mayo 1838 pagkaraang malayo sa loob ng halos isang taon. Nagtungo sa Inglatera ang Labindalawang Apostol Ang mga miyembro ng Korum ng Labindalawang Apostol ay inutusang pumunta sa Inglatera noong 1839 upang magpatuloy sa pangangaral ng ebanghelyo. Nang dumating na ang oras ng pag-alis, maraming Apostol at mga pamilya nila ang nagkasakit ng malarya. Nagpasiyang umalis ang mga Apostol, bagama't sila ay may sakit, at nagtiwala na pangangalagaan sila ng Panginoon. Alam ng mga asawa ng mga Apostol, marami rin sa kanila ang may sakit, na magiging mahirap ang buhay kung wala sa bahay ang kanilang mga asawa,
pero sinuportahan nila ang kanilang mga asawa sa kanilang mga tawag upang maglingkod bilang mga misyonero. Bagama't mahina dahil sa sakit, pinasigla nina Heber C. Kimball at Brigham Young ang kanilang mga asawa habang sila ay papaalis sakay ng bagon. Iwinagayway nila ang kanilang mga sumbrero nang tatlong beses at sumigaw ng, "Mabuhay, mabuhay ang Israel." Pumunta sa may pinto ang kanilang mga asawa at sumagot ng, "Paalam, pagpalain kayo ng Diyos" (sinipi sa Whitney, p. 266). Kakaunti ang pera nina Elder Young at Elder Kimball para sa kanilang paglalakbay sa Inglatera. Sila ay mayroon lamang $13.50, na ibinigay sa kanila ng mga kaibigan. Sila ay naglakbay mula Missouri hanggang Kirtland sa pamamagitan ng karwahe at umasa na hindi malayo ang kanilang mararating dahil hindi kakasya ang kanilang pera, pero nang tingnan ni Elder Young ang kanyang baul upang kunin ang pera para ipambayad sa unang bahagi ng kanilang paglalakbay, natuklasan niyang sapat ang kanilang pera upang makapagpatuloy sa malayu- layo pang paglalakbay. Ganoon din ang nangyari sa ikalawang paglalakbay, at ito ay nagpatuloy hanggang sa marating nila ang Kirtland. Sila ay naglakbay ng apat na raang milya sa pamamagitan ng karwahe at gumastos ng $87.00, bagama't mayroon lamang silang $13.50 nang sila ay magsimulang maglakbay. Nadama nina Elder Young at Elder Kimball na ang sobrang pera ay maaring inilagay sa baul ng makalangit na sugo na alam na kailangan nila ng tulong. Sa pagdating ng mga miyembro ng Korum ng Labindalawa sa Inglatera, sila'y naghiwa-hiwalay at nagpunta sa iba't ibang pook ng bansa. Nagpunta sa timog si Wilford Woodruff, sa pook ng Herefordshire, kung saan ay natagpuan niya ang maraming tao na sabik tumanggap ng ebanghelyo. Kung minsan ay umaabot ng mahigit sa isang libong tao ang napadadalo ni Elder Woodruff sa mga pulong kung saan siya nagtuturo. Minsan ay dumating ang isang kustable (opisyal na tagapagpatupad ng batas) sa pulong kung saan nagtuturo si Elder Woodruff. Sinabi ng kustable na siya ay ipinadala ng isang ministro ng lokal na simbahan para hulihin si Elder Woodruff dahil sa pangangaral. Ipinaliwanag ni Elder Woodruff na siya ay may lisensiya ayon sa batas upang mangaral, at hiniling niya sa kustable na maupo. Nangako si Elder Woodruff na kakausapin niya ang kustable pagkatapos ng pulong. Pinakinggan ng kustable ang pagtuturo ni Elder Woodruff ng mga alituntunin ng ebanghelyo sa loob ng mahigit isang oras. Sa katapusan ng pulong may pitong tao ang nagnais na mabinyagan, kabilang ang apat na mangangaral mula sa ibang simbahan at ang kustable na dumating upang hulihin si Elder Woodruff. Bumalik ang kustable sa ministro na nagpapunta sa kanya at sinabi sa ministro na hindi niya huhulihin si Elder Woodruff, dahil narinig niya si Elder Wilford Woodruff na nangaral "ng tanging totoong pangaral ng ebanghelyo na kanyang napakinggan sa buong buhay niya." Nagpadala ng dalawang klerk ang ministro na magmamanman sa isa pang pulong upang alamin ang ipinangangaral ni Elder Woodruff. Ang dalawang klerk ay sumapi at nabinyagan din. (Tingnan sa Matthias F. Cowley, Wilford Woodruff: History of His Life and Labors, p. 118.) Sa pamamagitan ng mga pagsisikap ni Wilford Woodruff at ng kanyang mga kasamahan, mahigit sa isanlibo't walong daan na tao sa katimugan ng Inglatera ang naging miyembro ng Simbahan. Ang ibang mga Apostol ay nagkaroon din ng malaking tagumpay sa pangangaral ng ebanghelyo sa Inglatera. Sa panahon ng kanilang pagbabalik sa Estados Unidos noong tagsibol ng 1841, libu-libong tao ang sumapi sa Simbahan. Marami sa mga nagsisaping ito ang pumunta sa Estados Unidos Aralin 29 191
192 upang doon manirahan. Ang pananampalataya at suporta ng mga Banal mula sa Inglatera ay malaking pagpapala sa Simbahan. Nagtungo ang mga Misyonero sa Ibang Bahagi ng Daigdig Nang bumalik ang Labindalawang Apostol sa Nauvoo, Illinois, kung saan matatagpuan ang punong-tanggapan ng Simbahan nang mga panahong iyon, pinangasiwaan nila ang gawaing misyonero sa buong mundo. Naipangaral na ni Elder Orson Hyde ang ebanghelyo sa loob ng maikling panahon sa Alemanya at sa Netherlands at nagpunta na sa Jerusalem upang italaga ang Banal na Lupain, kung saan namuhay si Jesus noong siya ay nasa lupa. Hindi nagtagal ay tumawag ng mga misyonero upang magpunta sa mga pulo ng Karagatang Pasipiko. Sa pamamagitan ng Labindalawang Apostol, ang salita ng Panginoon ay nagsimulang lumaganap sa lahat ng bansa ng daigdig. Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ano ang pangunahing pananagutan ng Labindalawang Apostol? (Doktrina at mga Tipan 107:23.) Ano ang ibig sabihin ng maging saksi ng pangalan ni Cristo? (Upang turuan ang mga tao tungkol kay Cristo at patotohanan na siya ang ating Tagapagligtas.) Kanino magiging mga natatanging saksi ni Jesucristo ang Labindalawang Apostol? Bilang karagdagan sa pagiging mga saksi ni Jesucristo, ano pa ang ipinagagawa sa Labindalawang Apostol? Ipaliwanag na pinangangasiwaan ng Labindalawang Apostol ang gawaing misyonero (Doktrina at mga Tipan 18:26-28; 112:21-22) at iba pang gawain ng Simbahan (Doktrina at mga Tipan 107:33). Sama-sama rin nilang tinataglay ang lahat ng susi ng pagkasaserdote (Doktrina at mga Tipan 107:35; 112:30-32). Paano nangakong pagpapalain ng Panginoon ang Labindalawang Apostol at ang ibang mga misyonero na ipinadala upang ipangaral ang ebanghelyo sa ibang bansa? (Doktrina at mga Tipan 112:19, 21.) Ano ang dapat gawin ng mga misyonero upang matanggap ang pagpapalang ito? (Doktrina at mga Tipan 112:10, 22, 28; tingnan din sa Doktrina at mga Tipan 11:21.) Paano nauukol sa atin ang pagpapalang ito? Ano ang magagawa natin upang matanggap ang pagpapalang ito? Paano tumugon ang mga tao ng Inglatera sa mensahe ng mga misyonero? Bakit sa palagay ninyo dinalaw ng masasamang espiritu si Elder Kimball at ang kanyang mga kasama? Bakit gustong pigilin ni Satanas ang gawaing misyonero? Paano tumulong ang mga asawa at mga anak ng Labindalawang Apostol at ibang mga misyonero sa gawaing misyonero? Paano pinagpala ang mga misyonero at ang kanilang pamilya habang nagtuturo ng ebanghelyo ang mga misyonero? Paano pinagpapala ngayon ang mga misyonero at ang kanilang pamilya? (Maaari mong ibahagi ang isang sariling karanasan nang ikaw o ang mga miyembro ng iyong pamilya ay pinagpala dahil sa paglilingkod sa misyon o sa pagsuporta sa isang misyonero.)
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Bakit nais ng Ama sa Langit at ni Jesucristo na ibahagi natin ang ebanghelyo sa iba? Ano ang ilan sa mga pagpapala na ating tinatamasa at nais na magkaroon din ang iba? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng kaalaman tungkol sa plano ng Ama sa Langit at ang kanyang pagmamahal sa atin, ang kaligayahan na dumarating kapag sinusunod natin ang mga kautusuan, at ang mga ordenansa na magpapahintulot sa ating makasamang muli balang araw ang Ama sa Langit at si Jesus kung tayo ay karapat-dapat.) Paano kayo maaring maging misyonero ngayon? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Paano kayo makapaghahandang maging misyonero balang araw? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Paano nakatutulong sa atin ang pagiging misyonero upang mapalapit sa Ama sa Langit at kay Jesucristo? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Bago magsimula ang klase, sumulat ng mga tagubilin na tulad ng sumusunod sa bawat piraso ng papel (kahit isa man lamang para sa bawat bata sa iyong klase), at ilagay ang bawat piraso ng papel sa hiwalay na basong yari sa papel o ibang maliit na lalagyan: Bigkasin o ipaliwanag ang iyong paboritong banal na kasulatan. Bigkasin at ipaliwanag ang isang saligan ng pananampalataya. Bumanggit ng gawain sa Simbahan kung saan maaari mong anyayahang dumalo ang isang kaibigan. Bumanggit ng palabas [video] ng Simbahan na maaari mong ipapanood sa isang kaibigan. Bumanggit ng magasin o aklat na limbag ng Simbahan na maibabahagi mo sa isang kaibigan. Magmungkahi kung paano mo kakaibiganin ang isang bata sa paaralan na parang nag-iisa. Bumanggit ng dalawang paraan kung paano ka maaaring maging magalang sa iba. Bumanggit ng dalawang paraan kung paano ka makapagpapakita ng magandang halimbawa sa iba. Umawit o magsabi ng iyong paboritong himno o awit sa Simbahan. Sabihin kung bakit mo pinasasalamatan si Jesucristo. Magbahagi ng maaari mong isulat sa Aklat ni Mormon na ibibigay sa isang kaibigan. Magsabi ng isang bagay na magagawa mo upang makatulong na mapalago ang iyong patotoo. Magbigay ng taos-pusong papuri sa isang tao. Bumanggit ng paborito mong tao sa mga banal na kasulatan at ang dahilan kung bakit mo siya naging paborito. Aralin 29 193
194 Isulat sa pisara ang Maaari akong maging misyonero ngayon, at ipaliwanag na hihilingan mo ang mga bata na magsanay ng mga paraan na maaari silang maging misyonero ngayon. Pagsama-samahin ang mga basong papel o lalagyan sa sahig, at bigyan ang isang bata ng maliit na bato o butones. Ipahagis sa isang bata ang bato o butones sa baso, kunin ang baso, kunin ang papel na nasa loob ng baso, at sundin ang tagubilin na nasa papel. Ulitin ito sa isa pang bata, at magpatuloy hanggang ang lahat ng bata ay magkaroon ng isang pagkakataon at naipakita na ang lahat ng tagubilin. Kasunod ng gawain, maaari mong bigyan ang mga bata ng lapis at papel at ipasulat sa bawat isa sa kanila ang isang tiyak na paraan na masusubukan nilang maging misyonero sa darating na linggo. Ipauwi sa mga bata ang mga papel na ito upang mapaalalahanan sila na maging misyonero ngayon. 2. Ilista sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang mga kasanayan na maaaring matutuhan ng mga bata o mga gawain na magagawa nila upang maghandang maging mga misyonero sa hinaharap. Ilagay ang mga piraso ng papel na ito sa lalagyan. Pabunutin ng isang papel ang bawat bata sa lalagyan at ipasadula (o ipaguhit sa pisara) nang hindi nagsasalita ang mga pahiwatig upang matulungan ang ibang bata na mahulaan ang kasanayan o gawain. Gamitin ang mga sumusunod na ideya o gumawa ng ilang sarili mong ideya (maaari mo ring anyayahan ang mga bata na mag-isip ng sarili nilang mga kasanayan o gawain na isasadula nang hindi nagsasalita): Magbasa ng mga banal na kasulatan. Magsulat sa iyong talaarawan. Mag-ipon ng pera. Magpakilala sa iba. Mamalantsa ng polo o pang-itaas. Maglagay ng butones sa damit. Magsuot ng kurbata. Magluto ng pagkain. Magkumpuni ng gulong ng iyong bisikleta. 3. Tanungin ang mga bata kung ilan sa kanila ang mga miyembro ng Simbahan dahil sa gawaing misyonero. Tulungan ang mga batang malaman na silang lahat ay mga miyembro dahil itinuro ng mga misyonero sa kanila ang ebanghelyo, sa kanilang mga magulang, o ibang miyembro ng pamilya. Magbahagi ng sariling karanasan kung paano ka naturuan ng ebanghelyo at kung paano naturuan ang mga miyembro ng iyong pamilya. Pahintulutan ang mga bata na magbahagi ng katulad na mga karanasan. Himukin ang mga bata na itanong sa kanilang mga magulang kung paano natutuhan ng unang miyembro ng Simbahan sa kanilang pamilya ang tungkol sa ebanghelyo. 4. Isulat sa pisara ang Ako ba ay naging misyonero ngayon? Ipabasa sa isang bata ang sumusunod na sipi mula kay Spencer W. Kimball, ikalabindalawang Pangulo ng Simbahan: "Bawat lalaki, babae, at bata - bawat kabataan at bawat maliit na batang lalaki at babae - ay dapat na maglingkod sa misyon. Hindi ito nangangahulugan
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya na kailangan nilang maglingkod sa ibang bansa o pormal na tawagin at italaga bilang mga misyonero. Pero ang ibig sabihin nito ay may pananagutan ang bawat isa sa atin na magpatotoo sa mga katotohanan ng ebanghelyo na ibinigay sa atin. Tayong lahat ay may mga kamag-anak, kapitbahay, kaibigan, at kasamahan sa trabaho, at pananagutan natin na ibahagi ang mga katotohanan ng ebanghelyo sa kanila, sa pamamagitan ng halimbawa at sa pamamagitan ng pangangaral ("`It Becometh Every Man,'" Ensign, Oct. 1977, p. 3). Ano ang ibig sabihin ni Pangulong Kimball nang sabihin niyang dapat nating ituro ang ebanghelyo sa pamamagitan ng halimbawa? Paano natin magagawa ang sinabi ni Pangulong Kimball at maging mga misyonero ngayon? Ano ang nagawa ninyo na maaaring makatulong sa isang tao na magnais pang malaman ang tungkol sa Simbahan? 5. Tulungan ang mga bata na isaulo o pag-aralang muli ang ikasampung saligan ng pananampalataya. Ipaliwanag na ang pagtitipon ng Israel ay tumutukoy sa pagdadala ng mga tao sa simbahan ni Jesucristo. Ito ay ginagawa sa pamamagitan ng gawaing misyonero habang tinuturuan ng ebanghelyo ang mga tao sa buong mundo. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Nais Kong Mag-misyonero Ngayon" (Aklat ng mga Awit Pambata) "Sana Ako'y Kanilang Mapili" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ipahayag ang iyong pasasalamat sa pagpapanumbalik ng ebanghelyo at sa mga misyonero na nagpapahayag ng ebanghelyo sa mundo. Himukin ang mga bata na sundin ang mga halimbawa ng mga naunang misyonero ng Simbahan at paunlarin ang pagnanais na ibahagi ang ebanghelyo sa iba. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 107:23 at 112:10, 19 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 29 195
Adam-ondi-Ahman Aralin 30 Layunin Tulungan ang mga bata na umasa at maghanda para sa ikalawang pagparito ni Jesucristo at sa Milenyo. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito at ang Doktrina at mga Tipan 29:9-11; 43:20-23, 29-31; 45:32, 39-40, 44-45, 55-59; 101:22-34; 107:53-56; 115:7-10; at 116. Pagkatapos ay pag- aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mateo 24:36; Mga Gawa 1:9-11; Doktrina at mga Tipan 49:7; at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), mga kabanata 41, 43, at 44. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Gumawa ng maliliit na sinulatang piraso ng papel ng mga sumusunod na salita: una, asawang babae, halamanan, prutas, pinalayas, may-kamatayan, mga bata. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Biblia. c. Mapa ng Missouri at mga Pook sa Paligid nito, na matatagpuan sa hulihan ng aralin. d. Larawan 5-28, Ang Ikalawang Pagparito (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 238, 62562 893). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Isulat ang pangalang Adan sa pisara. Sino si Adan? Paghali-halilihin ang mga bata na pumili ng isa sa maliliit na sinulatang piraso ng papel na iyong inihanda at magsabi ng alam nila tungkol kay Adan na ginagamit ang mga salita bilang mga paalala. Magbigay ng tulong kung kinakailangan. Tiyakin na ang mga sumusunod na paksa ay nabanggit: Si Adan ang unang tao na inilagay ng Diyos sa lupa. Si Adan at ang kanyang asawa na si Eba ay nanirahan sa Halamanan ng Eden. Pagkatapos nilang 197
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 198 kainin ang prutas ng punong-kahoy ng kaalaman ng mabuti at masama, sila ay pinalayas sa halamanan. Sila ay naging mortal at nagkaroon ng mga anak. Ipaliwanag na sa araling ito ay matututuhan ng mga bata ang mga bagay tungkol kay Adan na inihayag kay Joseph Smith. Ituro sa mga bata ang tungkol sa paglago ng Simbahan sa hilagang bahagi ng Missouri at ang mga pangyayari na naganap sa Adam-ondi-Ahman na tulad ng inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan at Doktrina at mga Tipan 107:53-56; 115:7-10; at 116. Ipakita ang larawan at ang mapa sa mga angkop na pagkakataon. Pagkatapos ay ituro sa mga bata kung ano ang magiging buhay sa panahon ng Milenyo na tulad ng inilalarawan sa Doktrina at mga Tipan 45:55-59 at 101:22-34. Lumago ang Simbahan sa Far West Ang mga miyembro ng Simbahan ay pinalayas sa Jackson County, Missouri, pero noong 1836 ay tumanggap sila ng pahintulot sa mga awtoridad ng gobyerno na lumipat sa hilagang bahagi ng Missouri at magsimula ng panibagong bayan. Ang bayang ito ay magkakaroon ng anim na milyang lawak ng lupain na walang nakatira sa paligid upang ang mga miyembro at di-miyembro ng Simbahan ay mananatiling magkahiwalay. Lumipat ang mga Banal sa pook na ito at nagtayo ng pangunahing lungsod na tinatawag na Far West, na may mga bayan na nakapaligid dito. Maraming suliranin sa Kirtland, Ohio lalo na sa dating mga miyembro ng Simbahan na naging matinding kaaway ng Propeta. Noong Enero 1838, binigyan ng babala si Joseph Smith na pinaplano siyang patayin ng ilang kalalakihang nagnanais na umagaw sa Simbahan. Kailangang umalis si Joseph sa Kirtland, at ang Simbahan naman sa Far West ay nangangailangan ng tulong para maitatag, kaya sina Joseph at Emma ay lumipat sa Far West. Ayaw ng mga kaaway ni Joseph Smith na umalis siya sa Kirtland, kaya tinulungan ng ilang kaibigan si Joseph na tumakas mula sa bayan. Siya ay itinago sa malaking kahon at isinakay ito sa kariton na hinihila ng baka. Pagkatapos ay pinatakbo nila ang kariton palabas ng bayan nang hindi nalalaman ng mga kaaway ng Propeta na siya ay nasa kariton. Nang siya ay ligtas na sa labas ng bayan, lumabas si Joseph sa kahon, sinakyan ang kanyang kabayo, at naglakbay patungong Far West na kasama si Sidney Rigdon. Naglakbay sila ng mga animnapung milya, hinintay ang kanilang pamilya upang makasama nila, at pagkatapos ay nagpatuloy. Hinabol sila ng kanilang mga kaaway na armado ng mga baril ng mahigit sa dalawandaang milya pero hindi sila inabutan. Nagpadala ng mga bagon at panustos ang mga Banal na nasa Far West upang salubungin ang Propeta at ang kanyang pangkat at malugod na tinanggap sila sa Far West. Pagkaraan ng ilang buwan mula nang dumating si Joseph Smith sa Far West, tumanggap siya ng paghahayag na nag-uutos sa mga Banal na magtayo ng templo roon. Sinabi ng Panginoon sa mga Banal na simulang itayo ang templo noong ika-4 ng Hulyo 1838 (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 115:8-10). Noong umaga ng ika-4 ng Hulyo, ang Mormon militia (Maliit na pangkat ng sundalong lokal), mga pinuno ng Simbahan, at mga miyembro ng Simbahan ay nagdaos ng malaking parada. Lumalakad sa tunog ng musika, sila ay pumunta sa pagtatayuan ng templo at tumayo nang pabilog. Nagsalita si Sidney Rigdon at pagkatapos ay sumigaw ng "Hosana" ang mga tao at inawit ni Solomon
Hancock and awiting kinatha ni Levi W. Hancock para sa okasyong iyon. Pagkatapos ay pinangasiwaan ng Propetang si Joseph and paglalagay ng apat na batong panulok para sa templo. Tumanggap si Joseph Smith ng mga Paghahayag tungkol sa Adam-ondi-Ahman Isang araw noong Mayo 1838, ang Propeta at ilang mga kalalakihan ay naghahanap ng mga lugar na pagtatayuan ng ibang lungsod para matirahan ng mga Banal. Sila ay nakarating sa lugar na tinatawag na Spring Hill, kung saan tumanggap si Joseph ng isa pang paghahayag (Doktrina at mga Tipan 116). Sinabi ng Panginoon kay Joseph na ang ipangalan niya para sa Spring Hill ay Adam-ondi-ahman. Pagkaraan ay sinabi ni Orson Pratt na ang pangalang ito ay nangangahulugang "Lambak ng Diyos, kung saan nanahan si Adan" sa "orihinal na wika na ginamit ni Adan" (sa Journal of Discourses, 18:343). Isulat ang Adam-ondi-Ahman sa pisara. Ayon kay Joseph Smith, and Adam-ondi-Ahman ay lugar kung saan kinausap ng Diyos si Adan at ang lugar kung saan nag-alay si Adan ng mga hain sa Panginoon. Sa Adam-ondi-Ahman, tinawag ni Adan ang kanyang pamilya nang sama-sama bago siya namatay para sila ay mabasbasan niya (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 107:53-56). Ang Adam-ondi-Ahman ay magiging isang mahalagang lugar din sa hinaharap: malapit sa panahon ng ikalawang pagparito ni Cristo, si Adan ay muling pupunta sa Adam-ondi-Ahman at magdaraos ng malaking kapulungan. Ang lahat ng propeta na nagtaglay ng mga susi ng karapatan ng pagkasaserdote sa ibabaw ng lupa ay pupunta sa kapulungang ito upang magbigay ng ulat ng kanilang gawain kay Adan. Pagkatapos nito ay pupunta si Jesucristo sa Adam- ondi-Ahman, at ibabalik ni Adan ang mga susi ng pagkasaserdote sa kanya. Pagkatapos ay babalik si Cristo sa lupa upang simulan ang Milenyo, ang isang libong taon na mamumuhay at maghahari si Cristo sa buong mundo. Ang kaalamang ito tungkol sa Adam-ondi-Ahman ay lubos na ikinatuwa ng mga miyembro ng Simbahan. Sinabi ni Joseph Smith na ang pook ay dapat na maging lugar ng pagtitipon para sa mga Banal na lumilipat sa Missouri mula sa Kirtland. Maraming Banal ang lumipat sa Adam-ondi-Ahman noong tag-araw ng 1838. Itinuring nilang malaking pagpapala ang tumira sa lugar na tinirahan ni Adan. Ang Milenyo Sa pagtalakay mo sa mga bata kung ano ang magiging buhay sa lupa sa panahon ng Milenyo, ipaliwanag ang mga sumusunod na paksa mula sa Doktrina at mga Tipan 101:22-34 (maaari mong ipahanap sa mga bata ang mga talata sa kanilang sariling mga banal na kasulatan): Makikita ng lahat ang Tagapagligtas (talata 23). Pupuksain ang lahat ng masasama (talata 24). Mamumuhay nang payapa ang mga tao at hayop (talata 26). Mawawalan ng kapangyarihan si Satanas na tuksuhin ang sinuman (talata 28). Hindi na magkakaroon ng kalungkutan o kamatayan (talata 29). Tatanda ang tao, pagkatapos ay biglang mababago mula sa pagiging may kamatayan patungong buhay na walang-kamatayan (mga talata 30-31). Aralin 30 199
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 200 Ihahayag ng Panginoon ang lahat ng bagay tungkol sa langit at lupa, kasama ang kung paano nilikha ang mundo at ano ang mangyayari rito (mga talata 32-34). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit mahalaga ang pook na kilala sa tawag na Spring Hill? (Doktrina at mga Tipan 107:53-56; 116.) Ano sa palagay ninyo ang nadama ng mga miyembro ng Simbahan nang malaman nila na tumira roon si Adan? Anong mga pangyayari ang matagal nang naganap sa Adam-ondi-Ahman? (Doktrina at mga Tipan 107:53-56, ituro na si Adan ay 927 taong gulang nang basbasan niya ang kanyang pamilya at ng hulaan ang mangyayari sa kanyang inapo.) Anong pangyayari sa hinaharap ang magaganap sa Adam- ondi-Ahman? (Muling babalik si Adan; Doktrina at mga Tipan 116.) Ipaliwanag na pupunta rin si Cristo sa Adam-ondi-Ahman upang tanggapin ang mga susi ng karapatan ng pagkasaserdote mula kay Adan at sa ibang mga propeta, bilang paghahanda sa kanyang ikalawang pagparito at sa pagsisimula ng Milenyo. Ano ang ibig nating sabihin sa ikalawang pagparito ni Jesucristo? Ipaliwanag na noong unang dumating si Jesus upang mamuhay sa lupa, siya ay dumating bilang isang sanggol, pero sa kanyang muling pagdating siya ay isa nang may sapat na gulang. Ipaalala sa mga bata na pagkatapos ng kanyang kamatayan at pagkabuhay na mag-uli, si Cristo ay nagpakita sa kanyang mga Apostol at pagkatapos ay pumanhik sa langit. Nagpakita ang dalawang anghel at sinabi sa mga Apostol na balang araw ay babalik sa lupa si Jesus katulad ng paraan ng kanyang pag-alis (tingnan sa Mga Gawa 1:9-11; tingnan din sa Doktrina at mga Tipan 29:11; 45:44). Magmula noon, ang mga tao ay naghihintay sa ikalawang pagparito ni Jesus sa lupa. Kailan magaganap ang Ikalawang Pagparito? (Doktrina at mga Tipan 29:9-11.) Ipaliwanag na ang ibig sabihin ng "ang panahon ay nalalapit" ay malapit na itong dumating, pero walang nakaaalam maliban sa Ama sa Langit kung kailan talaga magaganap ito (tingnan sa Mateo 24:36; Doktrina at mga Tipan 49:7). Bakit mabuti na hindi natin nalalaman kung kailan darating si Jesus? Gaano katagal maghahari ang Tagapagligtas sa buong mundo sa muli niyang pagparito? (Doktrina at mga Tipan 29:11.) Anong panahon ang itatawag sa isanlibong taong ito? (Doktrina at mga Tipan 43:30.) Ano ang mangyayari sa mga matwid na tao kapag muling dumating si Jesus? (Doktrina at mga Tipan 45:45, 57-59.) Bakit dapat tayong mag-abang sa ikalawang pagparito ni Jesucristo at sa Milenyo? (Doktrina at mga Tipan 45:39, 44; ipaliwanag na ang ibig sabihin ng takot sa talata 39 ay damdamin ng pagpipitagan.) Tulungan ang mga bata na malaman na ang mga nagmamahal at sumusunod sa Tagapagligtas at naghihintay sa kanyang pagdating ay pagpapalain. Paano natin maihahanda ang ating sarili para sa ikalawang pagparito ng Tagapagligtas? (Doktrina at mga Tipan 43:20-23; 45:32, 57; tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.)
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ihanda ang mga sumusunod na sinulatang piraso ng papel na naglalarawan ng mga paraan kung paano tayo dapat na maghanda para sa Ikalawang Pagparito at sa Milenyo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 43:20-23; 45:32, 57): Magsisi at magpabinyag. Tumayo sa mga banal na lugar. Tanggapin ang katotohanan. Hayaang ang Banal na Espiritu (Espiritu Santo) ang iyong maging gabay. Huwag magpalinlang kay Satanas. Papiliin ang isang bata ng sinulatang piraso ng papel, basahin ito sa klase, at ipakita ito sa pisara, mesa, o sahig. Talakayin sa mga bata kung ano ang ibig sabihin ng parirala sa sinulatang piraso ng papel at paano nila maihahanda ang kanilang mga sarili sa ganoong paraan (halimbawa, ang "tumayo sa mga banal na lugar," ang mga bata ay makapamumuhay nang karapat-dapat upang makapasok sa templo, makadalo sa simbahan, lumayo sa mga lugar na may masasamang impluwensiya, at tumulong na mapanatili ang magandang damdamin sa kanilang tahanan). 2. Isulat ang mga sumusunod na salita o parirala sa mga kard: Adam-ondi- Ahman, Ikalawang Pagparito, Milenyo, Maging Handa. Itaob ang mga kard sa mesa o sa sahig. Halinhinang papiliin ng kard ang mga bata at pabanggitin sila ng isang bagay na natutuhan nila tungkol sa paksa mula sa aralin. Ipabalik sa bawat bata ang kard at paghalu-haluin ang mga kard bago kumuha ng isa ang susunod na bata. Magpatuloy hanggang ang bawat bata ay magkaroon ng kahit isang pagkakataon at hanggang sa matalakay ang lahat ng paksa. 3. Gumawa ng kopya ng mga drowing sa hulihan ng aralin para sa bawat bata, o gumuhit ng katulad na mga larawan sa pisara. Ipaliwanag na ang bawat drowing na ito ay kumakatawan sa isa sa mga palatandaang lilitaw bago ang ikalawang pagparito ni Jesucristo. Ipahanap sa bawat bata ang isa o higit pa sa mga sumusunod na banal na kasulatan at kilalanin kung aling drowing ang kumakatawan sa palatandaang binanggit sa banal na kasulatan: Doktrina at mga Tipan 29:14 Doktrina at mga Tipan 29:16 Doktrina at mga Tipan 29:18 Doktrina at mga Tipan 45:26-27 Doktrina at mga Tipan 45:32 Doktrina at mga Tipan 45:33 Aralin 30 . 201
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 202 Tiyakin sa mga bata na kung sinisikap nating ipamuhay ang ebanghelyo, hindi tayo kailangang matakot sa Ikalawang Pagparito. Tayo ay pangangalagaan upang magawa natin ang mga ipinagagawa ng Ama sa Langit sa atin, at upang makaasa tayo na makasamang muli si Jesucristo. 4. Tulungan ang mga bata na isaulo o pag-aralang muli ang ikasampung saligan ng pananampalataya. 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Sa Kanyang Pagbalik" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ipahayag ang iyong pagmamahal at pasasalamat para sa Tagapagligtas, at ipaliwanag kung gaano kahanga-hanga kapag siya ay dumating upang minsan pang mamuhay sa lupa. Himukin ang mga bata na ihanda ang kanilang mga sarili para sa Ikalawang Pagparito at sa Milenyo sa pamamagitan ng pagsunod kay Jesucristo at sa kanyang mga kautusan. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 29:10-11 at 107:53-56 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
o t i N d i g i l a P a s k o o P a g m t a i r u o s s i M N Platte g n g o I A W O I o o v u a N e g a h t r a C S I O N I L L I Ilog n g Chariton n a m h A i d n o - m a d A n i t a l l a G l o g d G ran M iss o u r i G N O Y R O T I R E T N A D N I I A G M l l i M s ' n u a H M ississippi I Log ng t t i W e D t s e W k e e r r a F C l Shoa F i s h i n g y t r e b i L d n o m h c i R River e c n e d n e p e d n I y t n u o C n o s k c a J s i u o L . t S I R U O S S I M 0 0 2 M K 0 0 1 0 8 0 6 0 4 0 2 0 0 2 1 A Y L I M 8 4 4 2 0
Ang Utos na Paglipol Layunin Tulungan ang mga bata na pahalagahan ang ilang paghihirap na naranasan ng mga naunang kasapi ng Simbahan, at palakasin ang pagnanais ng mga bata na pakinggan at sundin ang propeta. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 105:6-10 at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamabisang makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Mapa ng Missouri at mga Pook sa Paligid, na matatagpuan sa hulihan ng aralin 30. c. Larawan 5-29, Haun's Mill; Larawan ng buhay na propeta (mula sa aklatan ng bahay-pulungan o isang magasin ng Simbahan). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Ano ang gagawin ninyo kapag may narinig kayong sumigaw ng, "sunog!" at pagtingin ninyo ay may nakita kayong usok na pumapasok sa silid? Ano ang maaring mangyari kapag hindi kayo kumilos? Ano ang gagawin ninyo kapag may narinig kayong babala na may palapit na bagyo (o buhawi, baha, unos, pagsabog ng bulkan, o iba pang kalamidad) sa inyong pook? Ano ang maaring mangyari kapag hindi kayo kumilos? Ituro sa mga bata na kailangan nating makinig at sumunod sa mga babala. Ipaliwanag na ang ilan sa mga naunang kasaspi ng Simbahan ay nakaranas ng maraming suliranin, na ang ilan ay maaring naiwasan kung ang mga kasapi ay nakinig at sumunod sa mga babala ng Propetang Joseph Smith. Mga Ulat sa Kasaysayan Ituro sa mga bata ang tungkol sa ilan sa mga pagsubok at pag-uusig na dinanas ng mga naunang kasapi ng Simbahan sa Missouri, na tulad sa inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang larawan ng Haun's Mill sa angkop na pagkakataon, at ipakita sa mapa kung saan naganap ang iba't ibang pangyayari. Maaari mong pamarkahan sa isang bata ang mapa habang binabanggit mo ang bawat lugar. Aralin 31 205
206 Ipaalala sa mga bata na ang mga Banal ay pinalayas sa Jackson County, Missouri. Sinabi sa kanila ng Panginoon na kailangan nilang maghintay upang itayo ang Sion dahil hindi sila naging masunurin tulad ng inaasahan sa kanila (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 105:6-10). Pagkatapos ay nanirahan sa hilagang Missouri ang mga Banal, ngunit nagkaroon din ng mga suliranin doon. Nagsimula ang Karahasan sa Hilagang Missouri Noong araw ng halalan noong Agosto 1838, isang pangkat ng kalalakihang Banal sa Huling-araw mula sa Adam-ondi-Ahman ang nagtungo sa bayan ng Gallatin upang bumoto. Sinalubong sila ng mga mandurumog na nais pumigil sa kanila. Ang mga mandurumog ay natakot na baka hindi manalo ang kanilang kandidato sa halalan kapag bumoto ang mga Banal . Isang mandurumog ang sumuntok at nagpatumba sa isang Banal, at nagkaroon ng labanan. Ilang tao, sa mga Banal at mandurumog, ang nasaktan. Nang sumunod na araw, nang makarating sa mga pinuno ng simbahan sa Far West, Missouri, ang tungkol sa labanan, ang mga ulat ay lumaki, na sinasabing ilang kasapi ng simbahan ang napatay. Si Joseph Smith at ilang kalalakihan ay nagdala ng armas at nagtungo sa pinaninirahan sa Adam-ondi-Ahman, na kung saan natagpuan nila sa kabutihang palad na walang napatay. Pinagbintangan ng mga kaaway ng Simbahan ang mga kasapi na di-umano'y siyang nagsimula ng labanan, at maraming maling ulat ang ipinadala kay Lilburn W. Boggs, ang gobernador ng Missouri. Nang sumunod na buwan, nagplano ang mga mandurumog na salakayin ang mga Banal sa Adam-ondi-Ahman. Dalawang pinuno ng Missouri militia (lokal na hukbo), sina Medyor Heneral David Atchison at Brigadier Heneral Alexander Doniphan, ang nagsanggalang sa mga Banal at humadlang sa pagkakaroon ng totoong labanan. May ibang mandurumog na gumugulo sa mga kasapi ng Simbahan sa kalapit bayan ng DeWitt. Ang mga kasapi ng Simbahan ay humingi ng tulong sa gobernador, ngunit ito ay hindi tumugon. Dahil sa pagmamalasakit sa mga banal, si Joseph Smith ay nagdaan sa mga tagong daan at nakaalpas sa mga mandurumog na nagbabantay sa mga daan upang makarating sa Dewitt. Nadatnan niya ang mga tao na halos mamatay sa gutom habang sinisikap na labanan ang napakaraming mandurumog. ang mga Banal ay muling humiling ng tulong at pagkalinga, ngunit tumangging tumulong ang gobernador, na sinasabing ang "away ay sa pagitan ng mga Mormon at ng mga mandurumog" at sila lamang ang dapat "maglaban" (History of the Church, 3:157). Dahil hindi nakakuha ng tulong, ang mga Banal ay nagpasiya na iwan ang DeWitt. Pitumpung bagon ang inihanda nila at umalis sila noong ika-11 ng Oktubre. Isang babae na kapapanganak pa lamang ang namatay sa unang araw ng pag-alis ng pangkat, at ilan pa sa pangkat ang namatay bago nakarating sa ligtas na lugar. Ang mga mandurumog ay tuwang-tuwa sa matagumpay nilang pagpapalayas sa mga Banal sa DeWitt at sa pagtanggi ng gobernador na makialam. Ipinasiya nilang isunod na lusubin ang Adam-ondi-Ahman. Si Koronel George M. Hinkle, isang kasapi ng Simbahan na kasapi rin ng Missouri militia, ay tumulong bumuo ng mga Banal upang maipagtanggol ang kanilang sarili. Pinamunuan ni Joseph Smith ang ilang nagkusa mula sa Far West upang tulungan ang mga tao sa Adam-ondi-Ahman. Nang sila ay makarating, noong kalagitnaan ng Oktubre, natuklasan nilang ilang Banal ang itinali at pinagpapalo sinunod ang mga bahay at binugaw ang mga alagang hayop.
Pagkatapos ay binalaan ang mga Banal na nagpaplano ang Missouri militia na lusubin ang Far West, kaya sila ay naghanda na ipagtanggol ang kanilang sarili. Sinimulang lusubin ng ilang militia, na pinangunahan ni Kapitan Samuel Bogart ang mga tahanan ng mga Banal sa malapit sa Far West. Ang militia ay kumuha ng tatlong bihag at inutusan ang mga natitirang kasapi ng Simbahan na iwan ang Missouri. Si Koronel Hinkle ay bumuo ng isang pangkat ng mga Banal upang iligtas ang mga bihag bago sila mapatay. Isang umaga, naghanda ang grupo upang tawirin ang Crooked River na dalawampung milya ang layo mula sa Far West. Hindi nila alam na si Kapitan Bogart at ang kanyang mga tauhan ay nagtatago sa tabing ilog. Nagpaputok ang isa sa mga guwardiya ni Bogart at nagsimula ang labanan. Ang labanan ay madaling natapos, ngunit marami ang nasugatan sa magkabilang panig, kasamsa si Elder David W. Patten, isa sa Labindalawang Apostol, na namatay makalipas ang ilang oras. Dalawang iba pang kasapi ng Simbahan ang namatay rin. Nilagdaan ni Gobernador Boggs ang Utos ng Paglipol Ang mga ulat tungkol sa labanan na nakarating kay Gobernador Boggs ay masyadong pinalaki. Sinabi sa gobernador na pinatay o binihag ng mga kasapi ng Simbahan ang lahat ng tauhan ni Kapitan Bogart. Sa lahat ng dako ng hilagang Missouri, nilulusob ng mga mandurumog ang mga tirahan ng mga Banal sa mga Huling Araw, sinusunog ang mga bahay at tanim, ninanakaw ang mga alagang baka, at nambibihag, ngunit pinaniwalaan ng gobernador na ang mga Banal ang gumagawa ng mga suliranin. Hinimok ni Heneral Atchison si Gobernador Boggs na pumunta at tingnan niya mismo kung ano ang nangyayari, ngunit sa halip ay pinaniwalaan ng gobernador ang mga maling ulat na narinig niya at inutusan ang kanyang pangkat na makipaglaban sa mga Banal. Sinulat niya, "ang mga Mormon ay kailangang tratuhin bilang mga kaaway at kailangan lipulin o palayasin sa estado" (History of the Church, 3:175; binigyang-diin sa orihinal). Ipaliwanag na ang lipulin ay nanganngahulugan na patayin o puksain. Sa katapusan ng Oktubre 1838, mahigit sa dalawampung libong kalalakihan ang nagtipon sa labas ng Far West, na handang isagawa ang "utos ng paglipol" ng gobernador. Ang Walang-awang Pagpatay sa Haun's Mill Labindalawang milya sa gawing silangan ng Far West ang Haun's Mill, isang maliit na bayan na itinatag ng isang kasapi ng simbahan na nagngangalang Jacob Haun. Ang bayan ay may isang gilingan ng palay, isang pandayan, at mangilan-ngilang bahay. Pagkatapos ng labanan sa Crooked River, sinabihan ni Joseph Smith ang lahat ng Banal na lumikas patungong Far West o sa Adam-ondi-Ahman upang maging ligtas, ngunit ayaw iwan ni Jacob Haun ang kanyang pag-aari. Hindi niya pinansin ang sinabi ng Proepta at inutusan ang ibang pamilya na manatili sa bayan. Nagtalaga sila ng mga tanod upang pangalagaan ang gilingan at bayan. Noong ika-30 ng Oktubre, siyam na bagon mula sa Kirtland ang dumating sa Haun's Mill. Sila ay pinahinto ng mga mandurumog sa naunang dalawang araw at sapilitang ipinasuko ang lahat ng kanilang mga baril at sandata. Nagpasiya silang magpahinga sa Haun's Mill ng mga ilang araw bago maglakbay patungong Far West. Nang hapong iyon, 240 na kalalakihan ang lumusob sa Haun's Mill. Maraming taong-bayan ang nagsitakbo sa kagubatan, samantalang ang iba ay nagtakbuhan sa pandayan at binalak na gawin itong kublihan. Pinaputukan ng mga mandurumog ang mga siwang ng dingding at bukas na pinto ng pandayan at nagpaputok nang napakarami. Pagkatapos ay pumasok Aralin 31 207
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 208 sila sa gusali at sadyang pinatay ang isang sampung-taong gulang na batang lalaki na nagtatago doon at kinaladkad ang naghihingalong ama ng bata at pilit na ninanakaw ang bota nito. Labimpitong tao ang napatay sa pagsalakay at labintatlo pa ang nasugatan. Paglipas ng mga taon, sinabi ni Propetang Joseph Smith na, "Sa Haun's Mill, ang mga kapatid ay hindi sumunod sa aking payo; kung hindi, ay naligtas sana ang kanilang buhay" (History of the Church, 5:137). Isang araw pagkatapos ng paglusob sa Haun's Mill, pinaligiran ng ilang kasapi ng Missouri militia ang Far West. Si Koronel Hinkle na isang kasapi ng Simbahan na naunang tumulong sa kanyang kapwa mga Banal, ay tumalikod sa Simbahan. Ipanagkanulo niya si Joseph Smith at ang ibang pinuno ng Simbahan sa pamamagitan ng pagkukunwaring pagsasaayos ng isang mapayapang pakikipagpulong kay Heneral Samuel D. Lucas ng militia. Sa halip ay binihag ni Heneral Lucas ang mga pinuno ng Simbahan. Iniutos ni Heneral Lucas na bitayin ang mga pinuno ng Simbahan , ngunit hindi sumang-ayon si Heneral Doniphan na isang kaibigan ng mga Banal, sa halip ay inutusan niya si Heneral Lucas na huwag isagawa ang pagbitay. Inutusan ang mga Banal na lisanin ang Missouri, ngunit sa wakas ay pinayagan na manatili sa Far West sa pangahon ng taglamig sa pangakong hindi sila magtatanim o gagawa ng plano na manatili nang mas matagal. Pag-aralan ang mga sumusnod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ng mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit pinalayas ang mga Banal sa Missouri kahit na ito ay itinalaga upang maging Sion? (Doktrina at mga Tipan 105:6-10.) Ipaalala sa mga bata na ang Sion ay itatatag sa hinaharap. Ano ang maaring humadlang sa atin sa pagtanggap ng mga biyaya mula sa Ama sa Langit? (Pagsuway; Doktrina at mga Tipan 105:6.) Ano ang maari nating gawin upang maging karapat-dapat sa kanyang mga biyaya? Bakit hindi sinunod nina Jacob Haun at ng mga naninirahan sa Haun's Mill ang ipinagagawa sa kanila ni Joseph Smith? Ituro na alam ni Jacob Haun ang sinabi ng propeta, ngunit akala niya ay mayroon siyang magandang dahilan sa pagsuway nito. Nagpakahirap siya na itayo ang kanyang gilingan at ang pamayanan sa paligid nito, at ayaw niyang iwan ang mga ito. Akala niya ay mapangangalagaan niya ang mga ito. Paano sana naiwasan ang trahedya sa Haun's Mill? Ipakita ang larawan ng buhay na propeta. Sino ang taong ito? Paano natin malalaman ang sinasabi sa atin ng ating propeta? Bakit dapat nating gawin ang ipinagagawa niya? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Ipaliwanag na hindi tayo mapangangalagaan sa lahat ng kahirapan ng pagsunod sa propeta. Ang mga kasapi ng simbahan na nagsipagsunod sa sinabi ni Joseph Smith ay nakaranas pa rin ng pag-uusig sa Missouri, at ang Propeta mismo ay nahirapan nang lubos. Pinahihintulutan ng Ama sa Langit ang lahat na magkaroon ng kalayaang pumili at gumawa ng mga pagpili, at nagdurusa tayo kung minsan dahil sa mga maling pagpili ng ibang tao.
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Gayuman, matutulungan tayo ng pagsunod sa propeta na maiwasan ang pagdurusa na maaring dumating dahil sa mga mali nating pagpili. Ikaw ba (o sinuman na kilala mo) ay pinakitaan ng masama dahil kayo ay kasapi ng Simbahan? Ano ang dapat nating itugon sa mga nagpapakita ng masama sa atin? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Isulat ang mga sumusunod na pahayag sa mga piraso ng papel: 1. Ipinahahayag ni Jesucristo ang kanyang kalooban sa propeta. 2. Sinasabi sa atin ng propeta kung ano ang ibig ni Jesucristo na gawin natin. 3. Nakikinig tayo sa propeta. 4. Ginagawa natin ang sinasabi ng propeta. 5. Balang araw ay makababalik tayo upang mabuhay na kasama ang Ama sa Langit at si Jesucristo. Gumawa ng kadena sa pamamagitan ng pagkakabit-kabit ng mga piraso ng papel. Tiyaking ang mga salita ay nasa labas ng mga kawil. Pagdikitin ang mga piraso ng papel ayon sa pagkakasunud-sunod ng bilang, at ikabit ang bilang 5 sa bilang 4 at bilang 1 upang makabuo ng pabilog na kadena. Ipabasa sa mga bata ang mga piraso ng papel nang sunud-sunod at talakayin ang pamamaraan kung paano tayo pinapatnubayan ng isang propeta upang makabalik at mabuhay na kasama ang Ama sa Langit at si Jesucristo. Tulungan ang mga bata na maunawaan na kung lalaktawan natin ang bilang 4, ay hindi natin mararating ang bilang 5. Hindi lamang tayo kailangang makinig sa ating propeta kundi gawin din natin ang sinasabi niya. 2. Isulat sa pisara o sa isang malaking piraso ng papel ang ilang bagay na sinabi ng ating propeta na gawin natin, tulad ng basahin ang mga banal na kasulatan, magkaroon ng isang talaarawan, mahalin ang ating pamilya, at maging karapat-dapat na makadalo sa templo. Talakayin sa mga bata kung paano nila masusunod ang propeta sa bawat bagay na ito, at talakayin din sa kanila kung ano ang maaaring mangyari kapag hindi nila susundin ang propeta at gagawin ang mga bagay na ito. 3. Ipaliwanag na kahit sa gitna ng labis na pag-uusig at pagdurusa, alam ng mga Banal na binabantayan sila ng Panginoon. Ang iba ay nakaranas pa ng mga himala. Basahin o isalaysay sa iyong sariling mga salita ang sumusunod na kuwento ni Amanda Barnes Smith at ang kanyang karanasan sa Haun's Mill: Nang dumating sa Haun's Mill ang mga mandurumog, si Amanda Barnes Smith ay tumakbo kasama ang dalawa niyang anak na babae, at sila ay hindi nasaktan. Pagkatapos ng putukan, si Kapatid na [babae] Smith ay nagbalik upang tingnan kung ano ang nangyari sa kanyang asawa at mga anak na lalaki. Pagkatapos ay isinulat niya: "Lumalabas mula sa pandayan ang aking panganay na anak na lalaki, dala- dala sa kanyang balikat ang kanyang nakababatang kapatid na lalaki na si Alma. 'Oh! ang aking si Alma ay patay na!' ang nagdadalamhati kong sigaw. Aralin 31 209
210 'Hindi, Nanay; sa pakiwari ko ay hindi pa patay si Alma. Ngunit si Tatay at si Sardius ay napatay!' . . . " . . . Ang buong kasu-kasuan sa balakang ng aking sugatang anak na lalaki ay pinasabog ng tama ng baril. Ang kalamnan, balakang, kasu-kasuan, at lahat ay pinasabog ng nguso ng baril na itinutok ng malupit na tao sa balakang ng bata sa pagitan ng mga troso ng pandayan. Inihiga namin si Alma sa kama sa loob ng aming tolda at sinuri ko ang sugat. Ito ay nakatatakot na tanawin. Hindi ko alam ang aking gagawin. Gabi na noon. " . . . 'Oh, aking Ama sa langit,' ang samo ko, 'ano ang gagawin ko? Nakikita po ninyo ang aking sugatang anak at alam po ninyo ang kawalan ko ng kasanayan. Oh, Ama sa Langit ituro po ninyo sa akin ang gagawin!' At ako ay tinuruan ng parang isang tinig na nagsasalita sa akin. "Ang abo ng aming siga ay nagbabaga pa. Sinisigaan namin ang balat ng punong hickory. Tinuruan akong kunin ang mga abo at gumawa ng lihiya (isang mabisang pamatay ng mikrobyo) at ilagay sa sugat ang isang piraso ng tela na ibinabad dito. Masakit, ngunit si Alma ay halos patay na upang maramdaman ito. Paulit-ulit na binabasa ko ang tela at inilalagay muli sa butas na kung saan ang kasu-kasuan ng balakang ay natanggal, at sa tuwina ay durog na laman at mga buto ang sumasama sa tela, at ang sugat ay naging kasing puti ng laman ng manok. Pagkatapos kong gawin ang turo, muli akong nanalangin sa Panginoon at muli akong tinagubilinan nang kasing liwanag ng may isang manggagamot na nakatayong nagsasalita sa akin. Sa di-kalayuan ay may isang madulas na puno ng elm. Mula dito ay pinagawa ako ng panapal at pinalagyan ang sugat. . . . "Inilipat ko ang sugatang bata sa isang bahay na may kalayuan nang sumunod na araw, at nilanggas ang kanyang balakang ayon pa rin sa pagtuturo sa akin ng Panginoon tulad ng dati. Ipinaalaala sa akin na sa baul ng aking asawa ay may isang bote ng panghaplos. Ito ay aking ibinuhos sa sugat na labis na nagpaginhawa sa sakit na nadarama ni Alma. 'Alma, aking anak,' ang sabi ko, 'naniniwala ka ba na ginawa ng Panginoon ang iyong balakang?' 'Opo, Nanay.' 'Kung gayon, ang Panginoon ay makagagawa ng isang bagay na kapalit ng iyong balakang, hindi ka ba naniniwalang magagawa niya ito, Alma?' 'Sa tingin po ba ninyo magagawa ito ng Panginoon, Nanay?' ang tanong ng bata sa kanyang kawalang-malay. 'Oo, aking anak,' ang sagot ko, 'ipinakita niya sa akin ang lahat sa isang pangitain.' Pagkatapos ay maginhawa ko siyang pinadapa at sinabi kong: 'Ngayon magpahinga kang ganyan, huwag kang gagalaw, at igagawa ka ng bagong balakang ng Panginoon.' "Kaya't sa loob ng limang linggo ay nakadapa si Alma, hanggang sa siya ay lubusang gumaling - isang malambot na litid ang tumubo sa lugar ng nawawalang kasu-kasuan. . . . Sa araw na muli siyang nakalakad ay wala ako sa bahay na nag-iigib ng tubig, nang makarinig ako ng mga sigaw ng mga bata. Nagtatatakbong pabalik sa takot, pumasok ako, at naroon si Alma na nagsasayaw sa sahig, at ang mga bata ay naghihiyawan sa labis na pagkamangha at galak" ("A Living Miracle of the Power of God," tinipon ni Leon R. Hartshorn, Remarkable Stories from the Lives of Latter-day Saint Women, 2 tomo [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973-75], 1:164-67). Tulungan ang mga bata na maunawaan na hindi lahat ng nananalangin ng tulong sa pagdurusa o mga pagsubok ay nakararanas ng mga himala.
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Ngunit ang Panginoon ay palaging nagbabantay sa atin, at alam niya ang pinakamabuti para sa atin. Kung hindi niya pagagaanin ang ating kahirapan, tutulungan niya tayong matagalan ito. 4. Paalalahanan ang mga bata na ang Panginoon ay nagsasalita sa atin sa pamamagitan ng kanyang buhay na propeta. Kailangan nating makinig sa propeta at gawin ang kanyang sinasabi. Isulat sa pisara ang mga sumusunod na salita: mga propeta, mga kautusan, dinggin, pakinggan, matuto, gawin, sundin/pagsunod. Sabihin sa mga bata na ang mga salitang ito tungkol sa pakikinig sa ating mga propeta at paggawa sa sinasabi nila ay nasa karamihan ng mga banal na kasulatan. Ipahanap sa mga bata ang isa mga sumusunod na sangguniang banal na kasulatan: Doktrina at mga Tipan 1:1 Doktrina at mga Tipan 1:14 Doktrina at mga Tipan 1:32 Doktrina at mga Tipan 19:23 Doktrina at mga Tipan 63:1 Doktrina at mga Tipan 63:5 Doktrina at mga Tipan 82:10 Doktrina at mga Tipan 89:18 Ipabasa nang malakas sa mga bata ang mga talata ng banal na kasulatan at ipahanap ang mga salitang nakasulat sa pisara. Maaari mong palagyan ng marka sa isang bata ang bawat salita tuwing ito ay binabasa. Paano natin mapapakinggan ang tinig ng Panginoon at ng kanyang propeta? Bakit mahalaga na gawin ang sinasabi sa atin ng propeta? 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Propeta'y Sundin" (Aklat ng mga Awit Pambata), o "Utos ay Sundin" (Aklat ng mga Awit Pambata). Patotohanan sa mga bata na ang buhay na propeta ay isang propeta ng Diyos. Ipahayag ang iyong pagmamahal at pasasalamat sa kanya at sa payo na ibinibigay niya. Himukin ang mga bata na makinig sa propeta sa susunod na pangkalahatang komperensiya at gawin ang ipinagagawa niya sa atin. Imungkahi na pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 105:6-10 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 31 211
Aralin 32 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 212 Hindi Makatarungang Ikinulong si Joseph Smith Tulungan ang mga bata na maunawaan na kung mayroon tayong pananampalataya sa Panginoon, tutulungan niya tayong harapin ang anumang kahirapan na haharapin natin. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 121:1-8, 16-22, 26, 33, 36-37,41-46; 122:5-9; at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa"Pghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin Exodo 20:7. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Sulatan ng salitang Kahirapan ang isang supot na papel at maglagay sa loob nito ng ilang bagay na sasagisag ng ilang uri ng kahirapan tulad ng isang piraso ng pera na sumasagisag sa kahirapan sa pananalapi, walang laman na bote ng gamot na sumasagisag sa sakit, isang kutsara o tinidor na sumasagisag sa gutom, isang aklat sa paaralan na sumasagisag sa kahirapan sa pag-aaral, o isang larawan o drowing ng isang galit na mukha na sumasagisag sa isang kaibigan na galit o masungit. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Biblia. c. Mapa ng Missouri at mga Pook sa Paligid Nito, na matatagpuan sa hulihan ng aralin 30. d. Larawan 5-30, Tinatanggihan ni Heneral Doniphan ang Pagbitay sa Mga Pinuno ng Simbahan; larawan 5-31, Kinakastigo ni Joseph ang mga Tanod sa Kulungan ng Richmond; Larawan 5-32, Si Joseph Smith sa Kulungan ng Liberty. Anyayahan ang isang bata na nagbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita ang supot na may nakasulat na Kahirapan. Ano ang kahirapan? Pakunin ng isang bagay mula sa supot ang bawat bata at ipapaliwanag kung paano ito sumasagisag a kagipitan, paano ito haharapin ng isang tao, at kung saan maaaring pumunta ang isang tao para humingi ng tulong sa gayong uri
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan ng kagipitan. Tiyaking banggitin ng mga bata na makahihingi sila ng tulong sa Ama sa Langit sa panahon ng kagipitan. Sabihin sa mga bata na sa araling ito ay matutuhahan nila ang tungkol sa kakila-kilabot na pagdurusa na hinarap ni Joseph Smith at ng ibang pinuno ng Simbahan at kung paano sila pinalakas ng karanasang ito. Anyayahan ang mga bata na magbahagi ng naaalala nila mula sa nakaraang aralin tungkol sa pagmamalupit sa mga Banal sa Missouri. Ipaaalala sa mga bata na si Joseph Smith at ang ibang mga pinuno ng Simbahan ay binihag ni Heneral Lucas pagkatapos na ipagkanulo ni Koronel Hinkle. Ituro sa mga bata kung paano ikinulong nang walang-katarungan si Propetang Joseph Smith at ibang mga pinuno ng Simbahan, na inilalarawan sa ulat sa kasaysayan na "Si Joseph Smith at ang Ibang mga Pinuno ng Simbahan ay Inaresto." Pagkatapos ay talakayin ang mga karanasan ni Joseph Smith sa kulungan, na inilalarawan sa mga ibang ulat sa kasaysayan at mga banal na kasulatan na nakatala sa bahaging "Paghahanda". Ipakita ang mga larawan at mapa sa mga angkop na pagkakataon. Si Joseph Smith at ang Ibang mga Pinuno ng Simbahan ay Inaresto Sa pagtatapos ng Oktubre 1838, ang mga mandurumog at kasapi ng militia na laban sa Mormon ay nakahandang lumusob sa Far West, Missouri. Sinikap pangalagaan ng mga Banal sa Far West ay ang bayan sa pamamagitan ng pagtatayo ng barikada, ngunit hindi ito sapat dahil ang mga Banal ay nahigitan sa bilang na lima sa isa ng kanilang mga kaaway. Si Heneral Samuel D. Lucas, ang pinuno ng grupo ng Missouri Militia sa laban sa Mormon, ay lihim na nakipag-ugnay kay Koronel George M. Hinkle, isang kasapi ng Simbahan na kasapi rin ng militia. Si Koronel Hinkle ay naging taksil sa Simbahan at nakipagkasundo na isusuko si Joseph Smith at ang iba pang mga pinuno ng Simbahan para sa paglilitis at pagpaparusa, kahit alam niya na ang mga bintang sa kanila ay hindi totoo. Sumang-ayon din si Koronel Hinkle na maaaring kunin ng mga kaaway ng mga Banal ang mga ari-arian ng mga Banal at sinabi na kusang isusuko ng mga Banal ang kanilang mga sandata at lilisanin ang Missouri. Si Koronel Hinkle ay bumalik sa Far West at sinabi kina Joseph Smith, Sidney Rigdon, Lyman Wight, Parley P. Pratt, at George W. Robinson na gusto silang makausap ni Heneral Lucas upang pag-usapan ang isang kasunduang pangkapayapaan. Nang dumating ang mga pinuno ng Simbahan sa pagpupulong, sila ay hinuli ni Heneral Lucas. Inilarawan ni Parley P. Pratt ang pangyayari: "Ang palalong heneral [Lucas] ay dumating at walang sabi-sabi, kaagad na inutusan ang kanyang mga tauhan na paligiran kami. Sila ay agad-agad tumalima, at kami ay dinala sa kampo na pinaliligiran ng libu-libong mukhang mababangis na nilalang, na ang karamihan ay nakadamit at may pintang tulad ng mga mandirigmang Indiyan. Ang mga ito ay gumagawa ng walang-tigil na pagsigaw, tulad ng maraming asong pinawawalan upang silain ang kanilang mga biktima, para bang nakamit nila ang pinaka-kahanga-hangang tagumpay [sa] mundo" (Autobiography of Parley P. Pratt, p. 186-87). Narinig ng mga kasapi ng Simbahan ang pagsigaw na ito, at sila ay natakot na baka pinaslang na ang Propeta. Ang karamihan sa kanila ay nanalangin sa buong magdamag para sa kaligtasan ng kanilang mga pinuno. 213
214 Ang mga pinuno ng Simbahan ay kinailangang mahiga sa lupa na nauulanan habang kinukutya sila ng mga bumihag sa kanila at pilit na inuutusan na gumawa ng mga himala. Sa kalaliman ng gabi, si Heneral Lucas ay nagsagawa ng isang lihim at labag sa batas na hukumang-militar at hinatulan ang mga pinuno ng Simbahan na bitayin kinabukasan. Inutusan niya si Heneral Alexander W. Doniphan, na hindi kasapi ng Simbahan ngunit kaibigan ng mga Banal, na isagawa ang pagbitay. Tumanggi si Heneral Doniphan at sinabi: "Ito ay isang malupit na pagpatay. Hindi ko susundin ang iyong utos." Si Heneral Doniphan at ang kanyang mga tauhan ay paalis na ng Far West ngunit sinabi niyang kung bibitayin ni Heneral Lucas ang mga pinuno ng Simbahan, "Pananagutan kita sa harap ng pang-mundong hukuman (isang hukuman ng batas), patnubayan ako ng Diyos" (History of the Church, 3:190-91). Natakot si Heneral Lucas sa tugon ni Heneral Doniphan kaya hindi na itinuloy ang mga pagbitay. Sinagot ang mga panalangin ng mga Banal para sa kaligtasan ng mga pinuno ng Simbahan. Ang mga kaaway ng Simbahan ay nagplano na arestuhin ang mga kalalakihang Banal na sangkot sa labanan sa Crooked River (tingnan sa aralin 31), kaya ang mga kalalakihang ito ay umalis sa Far West upang magtungo sa Iowa. Sina Hyrum Smith at Amasa Lyman ay hindi nakatakas; sila ay inaresto at ikinulong na kasama ng ibang bihag. Nang sumunod na araw ay pinangunahan ni Heneral Hinkle ang mga hukbo ng mga Banal sa mga Huling Araw palabas ng Far West, at ang Missouri militia ang namahala sa lungsod. Nagnakaw sila ng mahahalagang pag-aari, inaresto ang ilang kalalakihan, at inutusan ang mga natitirang Banal na iwan ang MIssouri. Ang mga kaaway ng simbahan ay nagplano na dalhin ang kanilang mga bihag sa lungsod ng Independence para sa paglilitis. Ang mga bihag ay nagmakaawa na makita muna nila ang kanilang mga pamilya bago sila umalis, at muli silang dinala ng mga tanod sa Far West. Tuwang-tuwa si Emma, na maybahay ni Joseph Smith at ang kanilang mga anak na makita si Joseph, dahil akala nila ay napatay na siya. Ngunit hindi pinahintulutan ng mga tanod na magtagal ang mga bihag sa piling ng kanilang pamilya. Ang mga bihag ay binabantayan sa bagon nang si Lucy Mack Smith, ina nina Joseph at Hyrum, ay dumating, at nahawakan lamang niya ang kanilang mga kamay habang sila ay inilalayo. Maya-maya, gayunman, si Lucy ay nakatanggap ng isang naka-aaliw na pahayag. Sinabi sa kanya, "Hayaang maaliw ang iyong puso hinggil sa iyong mga anak, hindi sila sasaktan ng kanilang mga kaaway" (Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 291). Pinagsabihan ni Joseph Smith ang mga Tanod Tulad ng kanyang ina, si Joseph Smith ay nakatanggap din ng nakaaaliw na pahayag. Sinabi niya sa kanyang kapwa mga bihag na walang mamamatay sa kanila sa pagkakataong iyon: "Magsaya, mga kapatd; sinabi sa akin ng Panginoon kagabi na ang ating mga buhay ay mapapasaatin, at anumang pasakit ang daranasin natin sa pagkabihag na ito, wala ni isang buhay ang mawawala" (sinipi sa Pratt, p. 192). Ang mga bihag ay ikinulong sa isang bakanteng bahay sa bayan ng Richmond sa loob ng dalawang linggo hanggang simulan ang kanilang paglilitis. Ang paglilitis na ito ay hindi makatarungan: nagsisinungaling ang mga saksi laban sa mga pinuno ng Simbahan, at ang mga saksi na nagtataguyod sa mga pinuno ng Simbahan ay ikinulong o pinalayas sa bayan bago sila makapagbigay ng testimonya. Sinikap
ipagtanggol ni Heneral Doniphan ang mga pinuno ng Simbahan subalit naisip niya na "kung isang pangkat ng mga anghel ang bababa, at sabihin na (ang mga pinuno ng Simbahan) ay walang-sala, wala ring mangyayari" (History of the Church, 3:213). Bago pa lamang ang paglilitis ay nakapagpasiya na ang hukom na ikulong ang mga pinuno ng Simbahan kaya walang halaga sa kanya ang mga pahayag sa paglilitis. Sa loob ng labintatlong-araw na paglilitis, ang mga bihag ay sama-samang nakakadena at sa gabi ay kailangang humiga sa sahig. Naririnig nila ang masasamang bagay na sinasabi ng mga tanod tungkol sa kanila at sa ibang mga Banal. Isang gabi, ang mga tanod ay nagkukuwentuhan tungkol sa mga nakatatakot na bagay na ginawa nila sa mga Banal na gumagamit ng maruming pananalita at malimit na ginagamit ang pangalan ng Panginoon sa walang kabuluhan. Ang mga ito ay napakasakit sa pandinig ng mga bihag. Biglang tumayo si Joseph Smith at nag-utos: "TAMA NA, mga kampon ng impiyerno. Sa pangalan ni Jesucristo pinagsasabihan ko kayo, at inuutusan na manahimik; hindi na ako mabubuhay ng isa pang minuto upang marinig ang ganyang pananalita. Ihinto ang gayong usapan, o kayo o ako ay mamamatay SA ORAS NA ITO" (sinipi sa Pratt, p. 179-80). Kahit na siya ay nakakadena at walang sandata, si Joseph Smith ay tumayong mahinahon at kagalang-galang. Natakot ang mga tanod sa sinabi niya, at sila ay humingi ng paumanhin at tahimik na umupo sa isang sulok sa buong oras ng kanilang pagbabantay. Si Joseph Smith at ang Ibang mga Pinuno ng Simbahan ay Dinala sa Liberty Jail Sa katapusan ng paglilitis na ito, ang ilan sa bihag ay pinalaya at ang ilan ay naiwan sa kulungan ng Richmond, ngunit si Joseph Smith at limang iba pa ay dinala sa isa pang kulungan sa Liberty, Missouri, upang maghintay sa isa pang paglilitis. Ang maliit na kulungan na ito ay tulad sa isang bartolina, na may bahagyang init o liwanag kahit taglamig. Napakababa ng kisame kaya hindi makatayong tuwid ang mga bihag, at sila ay binibigyan ng di-makaing pagkain. Si Joseph Smith at ang mga bihag ay ikinulong sa loob ng apat na buwan, habang tinutulungan nina Brigham Young, Heber C. Kimball, at John Taylor ang mga Banal na lisanin ang Missouri patungong Illinois. Habang siya ay nasa Liberty jail, tinanong ni Joseph Smith ang Panginoon kung gaano katagal maghihirap ang mga Banal (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 121: 1-6). Nakatanggap siya ng kahanga-hanga at naka-aaliw na sagot mula sa Panginoon kung saan tiniyak sa kanya na hindi siya nakakalimutan at ang ibang miyembro ng Simbahan (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 121:7-8). Nakatanggap si Joseph Smith ng iba pang paghahayag habang nasa kulungan, at sumulat siya ng isang mahabang liham sa mga Banal, na sinasabi sa kanila ang tungkol sa mga paghahayag na ito (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 121-23). Noong Abril 1839, ang mga bihag ay dinala sa Daviess County at pagkatapos ay sa Boone County para sa paglilitis. Habang sila ay inililipat s Boone County, hinayaan silang makatakas ng mga tanod dahil inakala ng ilang pinuno na ang mga bihag ay hindi mahahatulan sa mga sala na ipinataw sa kanila at ang paglilitis ay pagsasayang lamang ng panahon. Si Joseph Smith at ang ibang mga bihag ay nagtungo sa Illinois upang makasama ang kanilang pamilya at ang iba pang mga Banal. Aralin 32 215
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 216 Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ano ang ginawa ni Heneral Hinkle na isang kasapi ng Simbahan, upang ipagkanulo ang Propeta? Ano ang ginawa ni Heneral Doniphan, isang hindi kasapi (ng Simbahan)upang tulungan ang Propeta? Bakit sa palagay ninyo ginawa ng bawat isa ang kanilang ginawa? Bakit mahirap para kay Heneral Doniphan na ipagtanggol ang tama? Kailan mahirap para sa inyo na ipagtanggol ang alam ninyong tama? Ano ang maaari ninyong gawin upang makatanggap ng tulong sa mga gayong pagkakataon? Paano inaliw ng Panginoon si Joseph Smith at ang kanyang ina nang si Joseph Smith ay ikinulong? Paano sa palagay ninyo nakatulong ang mga paghahayag na ito kina Lucy at Joseph na mapagtiisan ang kanilang mga pagsubok? Paano kayo maaaliw ng Panginoon kapag kayo ay malungkot at may mga suliranin? Paano natin dapat gamitin ang pangalan ng Panginoon? (Exodo 20:7.) Bakit sa palagay ninyo nasaktan ng mga tanod ang damdamin ni Joseph Smith sa paggamit sa pangalan ng Panginoon sa walang kabuluhan? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Ano ang maari nating gawin kapag ginagamit ng mga taong nakapaligid sa atin ang pangalan ng Panginoon sa walang kabuluhan? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman ng kaalaman 2.) Bakit pinahihintulutan ng Panginoon ang paghihirap (mga suliranin o pagpupunyagi) sa ating buhay? (Doktrina at mga Tipan 121:7-8; 122:5-9.) Paano "magbibigay sa iyo (atin) ng karanasan" ang paghihirap at paano maaaring maging "para sa iyong (ating) ikabubuti"? (Doktrina at mga Tipan 122:7.) Paano tayo matututo mula sa ating mga suliranin? Sino ang humarap sa pinakamalaking paghihirap habang siya ay nasa lupa? (Doktrina at mga Tipan 122:8.) Paano makatutulong sa atin ang kaalaman tungkol sa paghihirap ng Tagapagligtas na harapin ang sarili nating paghihirap? Maaari mong naising ibahagi ang isang naaangkop na karanasan kung paano nakapagpalakas sa iyo ang paghihirap o anyayahan ang mga bata na magbahagi ng mga naging karanasan nila. Ano ang mangyayari sa mga sumasalungat sa katotohanan at nagsasabi ng mga kasinungalingan tungkol sa simbahan? (Doktrina at mga Tipan 121:16-22.) Anong mga pagpapala ang ipinangako ng Panginoon sa mga nananatiling matapat sa kabila ng paghihirap na maari nilang harapin? (Doktrina at mga Tipan 12:7-8,26, 33.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 121:7-8 at, sa isa pang bata ang Doktrina at mga Tipan 122:7. Pagbalik-aralan ang mga ginamit na bagay upang ipakita ang paghihirap sa gawaing pantawag-
pansin, at pagpasiyahin ang mga bata kung paano magbibigay sa iyo (sa kanila) ng karanasan at "para sa iyong (sa kanilang) ikabubuti" ang pagtitiis sa mga ganitong uri ng paghihirap. 2. Ipaliwanag na makapangyarihan ang mga salita. Maaaring maging sanhi ang mga ito ng damdamin at magkintal ng larawan sa ating mga kaisipan. Papikitin ang mga bata at anyayahan silang makinig habang sinasabi mo ang ilang naglalarawang salita. Sabihin ang mga salita nang mabagal at sandaling huminto pagkatapos ng bawat salita upang pahintulutan ang bata na mailarawan kung ano ang ipinadarama sa kanya ng salita. Hayaang magbigay ng puna ang ibang bata sa bawat salita. Mga halimbawa: Bahaghari Sakit Matamis Kulog Madikit Katatawanan Maputik Kadiliman Maasim Pasko Ilaw Umiiyak Ipaliwanag na dahil makapangyarihan ang mga salita, dapat tayong maging maingat sa pagpili ng mga salita na ginagamit natin. Dapat nating iwasan ang mga salitang nagbibigay ng mga hindi angkop na larawan sa ating isipan o nagpapakita ng kawalang-galang sa Ama sa Langit, kay Jesucristo. o sa ibang tao. Basahin at talakayin sa mga bata ang sumusunod na sipi mula sa "My Gospel Standards" (matatagpuan sa munting aklat na My Achievement Days [35317]): "Gagamitin ko nang buong pitagan ang mga pangalan ng ating Ama sa Langit at si Jesucristo. Hindi ako magmumura o gagamit ng masamang pananalita." 3. Isalaysay sa iyong sariling mga salita ang sumusunod na kuwento ni Elder Spencer W. Kimball, na naging ikalabindalawang Pangulo ng Simbahan: "Sa ospital isang araw, ako ay inilabas mula sa silid na pinag-ooperahan (operating room) ng isang tagapaglingkod na natisod, at lumabas mula sa kanyang mga galit na bibig ang masasamang salita na may kasamang pangalan ng Tagapagligtas. Kahit hindi pa gaanong nagkakamalay, ako ay nagsalita at nagsumamo: "'Parang awa mo na,iyan ay pangalan ng aking Panginoon na iyong nilalait.' Nagkaroon ng nakabibinging katahimikan, pagkatapos ay isang mahinang tinig ang bumulong: 'Patawarin po ninyo ako'" ("Profane Not the Name of Thy God!" Improvement Era, Mayo 1953, p. 320). Ipaliwanag na dahil mahal at iginagalang ni Pangulong Kimball ang Ama sa Langit at si Jesucristo, napakasakit para sa kanya na marinig ang ibang tao na gamitin ang kanilang pangalan nang walang-paggalang o pagmamahal. 4. Ipaisip sa mga bata kung paano mamalagi ng apat na buwan sa isang lugar na tulad ng Liberty Jail. Ano ang lubhang hahanapin ninyo? Paano ninyo gugugulin ang inyong panahon? Paano kayo mapalalakas ng gayong karanasan? Aralin 32 217
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan 218 Maaari mong isaayos nang maaga na magkaroon ng ilang bata sa klase na magkunwaring si Joseph smith, Hyrum Smith, at iba pang mga bihag sa Liberty Jail habang kinakapanayam sila ng ibang mga kasapi tungkol sa kanilang mga karanasan sa kulungan. 5. Isalaysay sa iyong sariling mga salita ang sumusunod na ulat ni Mercy Thompson, hipag ni Hyrum Smith: "Noong mga unang araw ng Pebrero 1839, sa pakiusap ng kanyang asawa [Hyrum Smith], ang aking kapatid [Mary Fielding Smith, na maysakit noong panahong iyon] ay inihiga sa kama na nasa bagon at isinama sa paglalakbay sa layong mga apatnapung milya upang dalawin siya (Hyrum Smith) sa kulungan, ang kanyang sanggol na lalaki na si Joseph F. ay 11 linggong gulang pa lamang noon. Dahil napakalamig ng panahon, kami ay labis na nahirapan sa paglalakbay, Nakarating kami sa kulungan kinagabihan. Kami ay pinatuloy at nasarhan sa loob ng bilangguan. Isang gabing kailanman ay di- malilimutan. Isang gabi na walang tulog. Inalagaan ko ang mga minamahal na sanggol (Joseph F. at ang walong-buwang gulang na anak na babae ni Mercy) at kinaumagahan ay naghanda para sa pag-uwi na kasama ang aking naghihirap na kapatid na babae, at hanggang sa huli, mananatili sa aking gunita ang mga lumalangitngit na bisagra ng pintong iyon na sumara sa mga pinakadakilang kalalakihan sa mundo. Sino ang makapagsasabi ng aming damdamin habang kami ay papauwi, ngunit ipagpapalit ko ba sa ginto ang karangalan na ibinigay sa akin sa pagkakakulong na kasama ang mga gayong tao ? Hindi! Hindi!" (sinipi sa Don Cecil Corbett, Mary Fielding Smith:Daughter of Britain [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1966], p. 86). 6. Ipaliwanag na bahagi ng paghahayag na tinanggap ni Joseph Smith habang siya ay nasa Liberty Jail ay hinggil sa paggamit ng pagkasaserdote. Bigyan ng pagkakataon ang bawat bata na basahin nang malakas ang Doktrina at mga Tipan 121:41-46 upang matagpuan ang mga sagot sa mga sumusunod na mga tanong: Paano dapat gamitin ng kalalakihan ang kapangyarihan ng pagkakasaserdote? (Doktrina at mga Tipan 121:41-46.) Ano ang mga pagpapala ng matwid na paggamit ng pagkasaserdote? (Doktrina at mga Tipan 121:45-46.) Paano makapaghahanda ang mga kabataang lalaki na gamitin ang pagkasaserdote nang matwid? Paano ninyo maigagalang ang pagkasaserdote? 7. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Mangahas na Tama'y Gawin" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ipahiwatig ang iyong pasasalamat kay Joseph Smith at sa kanyang kahandaang magtiwala sa Panginoon sa mga pinakamahirap na pagkakataon. Magpatotoo na mapalalakas tayo sa pamamagitan ng paghihirap, at himukin ang mga bata na magtiwala sa Panginoon kapag sila ay may mga suliranin. Imungkahi na pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 121:1-8,41-46 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito.
Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 32 219
Aralin 33 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag- pansin 220 Masigasig na Gumagawa ang mga Banal Upang Itayo ang Nauvoo, ang Maganda Hikayatin ang mga bata na maging masisikap na manggagawa tulad ng mga Banal na nanirahan sa Nauvoo. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito at sa Doktrina at mga Tipan 42:40-42, 56:17, 58:27-29, 75:3, 88:124. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 124:22-24. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Ilista sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang iba't-ibang palaro sa Olympic na maaaring isadula nang walang ingay ng mga bata, tulad ng weightlifting, takbuhan, figure skating, paglangoy, discus throw, soccer, at basketbol. (Maaari kang magbigay ng mga mungkahi kung paano maisasadula nang walang-ingay ang bawat paligsahan.) Maghanda ng kahit isang piraso ng papel para sa bawat bata. Ilagay ang mga papel sa isang lalagyan. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Mapa ng Missouri at mga Pook sa Paligid, na matatagpuan sa hulihan ng aralin 30. Larawan 5-33, Ang Lungsod ng Nauvoo; larawan 5-34, Tinutulungan ni Joseph Smith ang Maliliit na Bata; larawan 5-35, Emma Smith, ang Hinirang na Babae. Paalala sa guro: Ang gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1 ay magagamit bilang pamalit na gawaing pantawag-pansin. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Bigyan ng pagkakataon ang bawat bata na pumili ng isang piraso ng papel mula sa lalagyan at isadula nang walang-ingay ang palaro na nakasulat sa papel. Pahulaan sa ibang kasapi ng klase kung anong palaro ang isinasadula ng bata. Kapag ang bawat bata ay nagkaroon na ng pagkakataon, itanong: Paanong kailangang maghanda ng isang tao upang makasali sa isa sa mga palarong ito sa Olympics (o ibang paligsahan)?
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Bigyang-diin na hindi sapat para sa isang tao na gustuhing manalo; kailangan din niyang maging masigasig sa pag-aaral at pagsasanay ng palaro. Ipaliwanag na higit pa sa pagnanais ang kailangan upang matupad ang anumang bagay na mahalaga; kailangan din ang masigasig na paggawa at pagpupunyagi. Anong mga bagay ang nagawa na ninyo sa pamamagitan ng masigasig na paggawa? (Bigyan ang bawat bata ng pagkakataon na sumagot.) Ipaliwanag na inutusan tayo ng Ama sa Langit at ni Jesucristo na gumawa. Basahin o ipabasa sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 75:3 at 88:124. Ipaliwanag na ang kahulugan ng hindi paggawa ay pagiging tamad at walang kusa sa paggawa, o pag-aksaya ng panahon sa paggawa ng kaunti o wala. Ituro sa mga bata ang kahalagahan ng paggawa habang isinasalaysay mo ang tungkol sa pagtatayo ng Nauvoo na tulad ng inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ituro rin ang tungkol sa mga kautusan ng Panginoon hinggil sa paggawa na tulad sa isinasaad sa mga banal na kasulatan na nakasulat sa bahaging "Paghahanda". Ipakita ang mga larawan at ang mapa sa mga angkop na pagkakataon. Gumawa ang mga Banal upang Itayo ang Nauvoo Pagkatapos palayasin sa Missouri ang mga Banal, sila ay nagtipon sa Illinois at nanirahan sa mga pampang ng Mississippi River sa isang maliit na bayan na tinatawag na Commerce. Pinangalanan muli ni Propetang Joseph Smith ang bayan na Nauvoo, na ang ibig sabihin ay "maganda" sa Hebreo. Ang Nauvoo ay itinayo sa latian na kailangang patuyuin at alisan ng mga puno bago matayuan ng mga bahay at iba pang mga gusali. Habang ito ay nangyayari, karamihan sa mga Banal ay tumira sa mga bagon at tolda. Si Joseph Smith at ang kanyang pamilya ay tumira sa isa sa iilang bahay na yari sa troso na naroroon na, at ang ilang pamilya ay tumira sa mga bakanteng kuwartel (mga dormitoryo) sa kabilang bahagi ng ilog. Nagsikap nang husto ang mga Banal upang gawing maunlad na lungsod ang Nauvoo. Ang mga kalalakihan ay nagtanim at nagtayo ng mga bahay at ang mga kababaihan ay nangalaga sa mga bata, maysakit, at namahala sa tahanan. Sila ay nagluto sa kahoy; nanahi ng kasuotan para sa kanilang pamilya; nag-alaga ng mga hayop; naghalaman; gumawa ng sabon, kandila, at tela; nagbilad ng karne at prutas; at gumawa ng mantikilya, keso, halaya, at syrup (arnibal) ng mapple. Minsan, ang mga kalalakihan ay tinatawag upang mag-misyon at ang kanilang pamilya ang kinakailangang gumawa ng kanilang gawain. Ang asawa ni Louisa Barnes Pratt ay tinawag sa misyon; habang siya ay wala, si Louisa ang namahala sa pagtatayo ng kanilang bahay at gumawa rin mismo sa pagtatayo. Siya ay nagtrabaho bilang isang mananahi upang magkaroon ng pagkain at ibang pangangailangan ang kanyang pamilya. Siya ay isang mahusay na mananahi at gumawa ng mga terno para kina Joseph at Hyrum Smith. Nang sumunod na taon, siya ay kumita ng pera sa pagtuturo sa kanilang bahay. Ang mga bata ay tumulong din sa pagtatayo ng Nauvoo. Kung nasa hustong gulang na sila, tumulong sila sa pag-aalaga ng mga hayop at mga bukid, nanguha ng kahoy at prutas, at tumulong gumawa ng inuming walang alkohol, sabon, at mga kandila. Sila ay nag-aral din. Isang pangkat ng kabataang lalaki ang tumulong sa kakaibang paraan. Maraming masasamang tao ang dumating 221
222 sa Nauvoo, at ayaw ng mga Banal na manatili ang mga ito sa kanilang lungsod ngunit ayaw nilang gumamit ng marahas na paraan upang paalisin ang mga ito. Isang pangkat ng mga kabataang lalaki ang itinatag bilang "sumisipol at nang-iinis na brigada." Tuwing nakakikita ng isang kahina-hinalang dayuhan sa kalye ang mga batang lalaki, pinalilibutan nila ito at sinasabayan sa paglakad. Hindi sila magsasalita, ngunit sisipol at mang-iinis lamang habang sinusundan nila ang dayuhan kahit saan ito pumunta. Ito ay nakaiinis at nakabibigo sa dayuhan, ngunit hindi nito kayang kalabanin ang mga kabataang lalaki nang sabay-sabay, kaya agad siyang umaalis ng bayan (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2). Dahil sa mga paggawa ng mga Banal, ang Nauvoo ay mabilis na lumaki upang maging isang malaki at magandang lungsod. Maraming tahanan na yari sa troso, at ilang tao ang nagtayo ng dalawang-palapag na tahanan na yari sa tisa. Ang mga tahanan at bakuran ay malinis at maayos. Isang tahanan na tinawag na Mansion House ang itinayo para sa Propeta upang gamitin sa pagtanggap ng mga panauhin. Sa kalaunan, ang mga Banal ay inutusan ng Panginoon na magtayo ng Nauvoo House, isang otel upang maglaan ng mas maraming silid para sa maraming panauhin sa Nauvoo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 124:22-24). Nagsikap nang husto ang mga Banal, subalit nag-ukol din sila ng panahon upang maglaro at magkaroon ng kasiyahan. Dumalo sila sa tanghalan at nagdaos ng mga sayawan, palatuntunan, konsiyerto ng mga koro at banda, at nagdaos din ng mga parada. Naglaro sila ng mga larong ginagamitan ng bola, nagbunuan, at nagkaroon ng mga paligsahang hilahan ng kahoy (isang paligsahan ng lakas kung saan magkaharap na nakaupo ang dalawang tao at nakahawak sa isang kahoy at maghihilahan upang mapatayo ang isa). Malimit na pinagsama nila ang paggawa at kasiyahan. Nagdaos sila ng paligsahan sa paggawa ng kubrekama, sama-samang gumagawa ng mga kamalig at bahay, at nagdaos ng paligsahan sa paglagare ng troso. Ang mga panauhin sa Nauvoo ay humanga sa lungsod. Isang lalaki ang sumulat sa kanyang kaibigan: "Magugulat ka kung narito ka, sa malaking pag-unlad na nagawa sa loob ng maikling panahon. . . . Hindi ka makakikita ng katamaran, bagkus makaririnig ka ng ugong ng pagsisikap (at) tinig ng kasayahan. . . . Kung may maliit na bahagi ng kasamaang mangyayari sa kalipunan (ng mga Banal), ang kaibhan sa pagitan ng espiritu ni Cristo at ng espiritu ng kadiliman ay napakalaki, kaya ito ay gumagawa ng malaking kaguluhan at matinding takot; . . . ngunit sa ibang pamayanan, ang gayong kalaking kasamaan ay hindi gaanong mapapansin" (sinipi sa E. Cecil McGavin, Nauvoo, the Beautiful, p. 73). Ang mga Banal ay Gumawa Upang Tulungan ang Isa't-isa Bukod sa paggawa upang magtayo ng kanilang mga tahanan at hanapbuhay, ang mga Banal sa Nauvoo ay nagtulungan. Ang asawa ni Drusilla Hendrick, na si James, ay nabaril sa leeg sa Labanan sa Crooked River (tingnan sa aralin 31) at hindi na nakapagtrabaho, kaya si Drusilla ang naghanapbuhay para sa pamilya. Maraming beses nang naililigtas ang pamilya ni Drusilla sa pagkagutom dahil ang mga kapitbahay nila ay sumunod sa mga udyok ng Espiritu Santo na dalhan sila ng makakain. Isang lalaki ang nagsabi kay Drusilla na siya ay lubhang naging abala sa paggawa ngunit huminto upang dalhan ng pagkain ang pamilya dahil sinabi sa kanya ng Espiritu Santo, "ang pamilya ni
Kapatid na (lalaki) Hendrick ay naghihirap" (sinipi sa Church History in the Fulness of Times, p. 215). Sa Nauvoo, sinuportahan ni Drusilla ang kanyang asawa at limang anak sa pamamagitan ng pagtanggap ng mga nangangasera, paghahalaman, paggatas ng baka, at pagpapakain ng mga hayop. Siya ay gumawa ng tinapay at inumin at itinitinda sa mga pagdiriwang ng bayan, gumawa rin siya at nagtinda ng mga guwantes. Gayunman, isang taglamig, kaunting pagkaing mais lamang ang nakayang bilhin ni Drusilla. Inutusan siya ng kanyang asawa na manalangin para sa tulong. Nang matapos siyang manalangin, alam ni Drusilla na magkakaroon sila ng makakain. Maya-maya, isang lalaki ang nagtinda sa kanila ng sariwang karne ng baboy at sinabi sa kanila na hindi nila kailangang bayaran ito sa loob ng labindalawang buwan. Si Propetang Joseph Smith ay isang mabuting halimbawa ng tao na nagtrabaho nang mabuti at tumulong sa kapwa. Bukod sa kanyang mga pananagutan bilang Propeta at pinuno ng Simbahan, si Joseph ay tenyente- heneral ng Nauvoo Legion (isang militia ng mga tatlumpung libong kalalakihan) at isang pang-lungsod na konsehal ng Nauvoo. Kahit na siya ay lubhang abala, palagi siyang may panahon upang tulungan ang iba (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3). Mahal ng Propeta ang maliliit na bata at nasisiyahang makipaglaro at tumulong sa kanila. Isang araw, sina Margarette at Wallace, dalawang batang kapitbahay ng Propeta, ay patungo sa paaralan. Dahil umulan nang malakas nang nagdaang araw, ang lupa ay napakaputik, at ang dalawang bata ay hindi makaalis sa putikan. Sila ay nagsimulang umiyak. Dumating ang Propeta at tinulungan silang makaalis sa putik, nilinis niya ang kanilang mga sapatos, pinunasan ang kanilang luha, at pinasaya bago pinapasok sa paaralan. Tumulong din sa tahanan si Joseph Smith. Ang kanyang asawa na si Emma, ay napakaabala rin, dahil lagi siyang kailangang magluto at maglinis para sa maraming panauhin na dumarating sa kanilang tahanan upang maghapunan at makitulog sa magdamag. Ilang panauhin ang nanatili ng ilang linggo. Tinulungan ni Joseph si Emma sa pamamagitan ng pagpapaningas, paglilinis ng lugar-sigaan, (fireplace) pagdadala ng kahoy at pag-iigib ng tubig sa loob ng bahay, at pag-aalaga sa mga bata. Isang lalaki ang nagpalagay na ang mga gawaing ito ay "trabaho ng babae" at hindi tama para sa Propeta na gawin ang mga gayong bagay. Sinikap na sabihin ng lalaki kay Joseph smith kung paano pamahalaan ang kanyang tahanan na sinasabing, "Kapatid na Joseph, mas mahirap ang ginagawa ng aking asawa kaysa sa iyong asawa." Mahinahong sinabi ng Propeta sa lalaki na dapat niyang mahalin at itangi ang kanyang asawa "at gawin ang kanyang tungkulin sa kanya, sa pangangalaga ng tama sa kanya" at pagtulong sa kanya. Idinagdag pa ng Propeta na kapag hindi pinakitunguhan nang mabuti ng lalaki ang kanyang asawa, hindi sila magsasama sa kabilang buhay. Pagkatapos makipag-usap sa Propeta, nagsikap na lalong tulungan ng lalaki ang kanyang asawa. (Tingnan sa Richard Nietzel Holzapfel at Jeni Broberg Holzapfel, Women of Nauvoo, p. 28.) Ang mga Banal ay Gumagawa ng Gawain ng Panginoon Ginawa ng mga Banal ang gawain ng Panginoon sa pamamagitan ng pagtulong sa kapwa, at bilang ganti tinulungan ng Panginoon ang mga tao ng Aralin 33 223
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 224 Nauvoo. Nang unang dumating ang mga Banal sa Nauvoo, ang lupa ay matubig. Hindi alam ng mga Banal na ang mga lamok na naninirahan sa latian ay nagdadala ng mapanganib na sakit na tinatawag na malarya. Maraming Banal ang nagkasakit nito, na nagdulot ng matinding panginginig at lagnat. Nag-alaga si Emma Smith ng maraming tao, at tinulungan siya ng kanyang anim na taong gulang na anak na lalaki sa pamamagitan ng pagdadala ng tubig sa mga maysakit hanggang sa pati siya ay dapuan ng malarya. Pati na ang Propeta ay nagkasakit. Gayunman binasbasan ng Panginoon ang mga tao, binigyan niya ng kakayahan ang Propeta na mapagaling sila. Iniulat ni Wiford Woodruff kung ano ang nangyari nang ang isang pangkat ng mga maytaglay ng pagkasaserdote na pinamumunuan ni Joseph Smith ay dumalaw sa tahanan ng isang maysakit na lalaki: "Ang sumunod na lugar na kanilang dinalaw ay ang tahanan ni Elijah Fordham, na ipinalagay na naghihingalo na. Nang pumasok ang pangkat sa silid, ang Propeta ng Dios ay lumapit sa naghihingalong lalaki, hinawakan ang kanang kamay at kinausap ang may sakit; ngunit hindi makapagsalita si Kapatid na Fordham, ang kanyang mga mata ay tila walang nakikita, at mukhang walang- malay sa lahat ng nakapaligid sa kanya. Hinawakan ni Joseph ang kanyang kamay at tahimik na tumingin sa kanyang mata nang matagal. Ang pagbabago sa mukha ni Kapatid na Fordham ay nakita ng lahat ng naroroon. Ang kanyang paningin ay nanumbalik, at nang tanungin ni Joseph kung kilala siya nito, sumagot siya sa mahinang tinig, 'Oo.' Tinanong ni Joseph kung may pananalig siya na gagaling. Sumagot siya, 'Natatakot ako na huli na; kung dumating sana kayo kaagad sa tingin ko ay gagaling ako.' Sinabi ng Propeta, 'Naniniwala ka ba kay Jesucristo?' Siya ay sumagot nang mahina, 'Naniniwala ako.' Pagkatapos ay tumayo nang tuwid si Joseph, na tahimik na hawak pa rin sa loob ng ilang sandali ang kamay ng lalaki; pagkatapos ay nagsalita siya nang may napakalakas na tinig, na sinasabing: 'Kapatid na Fordham, inuutusan kita sa pangalan ni Jesucristo na tumayo mula sa kamang ito at gumaling.' Ang kanyang tinig ay tulad sa tinig ng Diyos at hindi ng tao. Waring ang buong bahay ay umuga sa pinakapundasyon nito. Si Kapatid na Fordham ay tumayo mula sa kanyang kama at kaagad gumaling. Ang kanyang mga paa ay nakabenda na kanyang tinanggal, at pagkatapos magbihis, kumain siya ng isang mangkok na tinapay at gatas, at sumunod sa Propeta sa kalsada" (sinipi sa Joseph Fielding Smith, Essentials in Church History, p. 223-24). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Sa anong mga paraan sinunod ng mga Banal sa Nauvoo ang kautusan sa Doktrina at mga Tipan 58:27? Ano ang ilan sa mabubuting bagay na pinagsisikapan ninyong magawa? Ano ang nararamdaman ninyo kapag kayo ay natututong gumawa ng isang bagong bagay o nakagagawa ng isang tungkulin o trabaho? Paano sinunod ni Louisa Pratt ang payo na ibinigay sa Doktrina at mga Tipan 42:40-42? Bakit dapat tayong matutong magtrabaho nang husto at gumawa ng mga bagay para sa ating sarili?
Mga Gawaing Napayayaman sa Kaalaman Paano gumawa ang mga kabataan sa Nauvoo? Anong gawain ang ginagawa ninyo upang makatulong sa inyong pamilya? Paano nakatulong ang "sumisipol at nang-iinis na brigada" upang mapaalis ang mga kahina- hinalang dayuhan sa lungsod? Ano ang sinasabi ng Panginoon sa Doktrina at mga Tipan 56:17 tungkol sa mga gustong magkapera at magkaroon ng mga bagay sa pamamagitan ng pagnanakaw sa halip na pagtatrabaho? (Ipaliwanag na ang kahulugan ng pighati ay pagdurusa at kalungkutan.) Ano ang ginawa ni Drusilla Hendricks pagkatapos mapinsala ang kanyang asawa? Pagkatapos gawin ni Drusilla ang lahat ng magagawa niya para suportahan ang kanyang pamilya, paano siya tinulungan ng Diyos? Ipaliwanag na tinutugunan ng Diyos ang ating mga pangangailangan sa pamamagitan ng pagpapadala ng ibang tao upang tulungan tayo. Ano sa palagay ninyo ang naramdaman ng mga lalaking tumulong sa pamilyang Hendrick? Ano ang dapat nating gawin kapag nararamdaman nating inuudyukan tayo na tulungan ang isang tao? Anong uri ng halimbawa ang ipinakita ni Propeta Joseph Smith tungkol sa paggawa? Paano ninyo matutulungan ang mga kasapi ng inyong pamilya sa kanilang gawain? Bakit dapat ninyong tulungan ang mga kasapi ng inyong pamilya sa kanilang gawain? Paano makatutulong sa atin ang paggawa upang maging maligaya? Ituro na hindi lamang ang ating pansariling gawain ang dapat nating gawin kundi kailangan din nating tumulong sa gawain ng Panginoon. Ano ang gawain ng Panginoon? Paano ginawa ng mga banal sa Nauvoo ang gawain ng Panginoon? Paano ginawa nina Emma Smith at kanyang anak na lalaki ang gawain ng Panginoon? Paano biniyayaan ng Panginoon ang mga Banal sa Nauvoo dahil ginawa nila ang gawain ng Panginoon at nagtulungan? Ano ang maaari nating gawin upang tumulong sa gawain ng Panginoon? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipakita ang ilang kagamitan na ginagamit sa iba't ibang uri ng gawain, tulad ng isang ballpen, aklat, screwdriver, isang pares ng gunting, mga kutsarang panukat, termometro, martilyo at tape measure. Ano ang pagkakatulad ng mga ito? (Ang lahat ng ito ay ginagamit sa paggawa.) Itaas ang bawat bagay at ipasabi sa mga bata kung anong uri ng gawain ang maaaring gawin sa gamit na iyon. Ano ang gusto ninyo tungkol sa paggawa? Ano ang ayaw ninyo sa paggawa? Ano ang ilang bagay na maaari nating gawin upang maging kaaya-aya ang paggawa? (Maaari mong naising ipaalala sa mga bata na ang mga tao sa Nauvoo ay madalas na pinagsasama ang paggawa at kasiyahan sa pamamagitan ng sama-samang paggawa sa mga gawain na tulad ng paggawa ng kubrekama at unahan sa paglagare ng troso.) Aralin 33 225
226 Ipaalala sa mga bata ang kuwento ng "sumisipol at nang-iinis na brigada." Ituro na bagaman ang "sumisipol at nang-iinis na brigada" ay hindi maaaring maging epektibo sa lipunan ngayon, marami pang ibang bagay ang magagawa ng bawat isa sa atin upang makatulong sa ating pamilya at pamayanan. Anong gawain ang maaari ninyong gawin upang makatulong sa inyong pamilya at pamayanan? Isulat ang mga sagot ng mga bata sa pisara, at papiliin ang bawat bata ng isang bagay na gagawin niya sa loob ng darating na linggo upang tulungan ang kanilang pamilya o pamayanan. 3. Magdala sa klase ng dalawang malinaw na garapon na pareho ang laki, isang maliit na bola o bato halos kasinlaki ng bola ng golf) na magkakasya sa isa sa mga garapon, at sapat na dami ng pinatuyong bins o graba upang punuin ang garapon. Ipakita ang mga walang-laman na garapon. Hayaang sabihin sa iyo ng mga bata ang mga bagay na ginagawa nila sa buong araw at habang nagsasalita sila, unti-unting lagyan ng pinatuyong bins o graba ang mga garapon (huwag alugin ang garapong ito). Ipaliwanag na kung minsan ay napakaraming gustong gawin ng mga tao sa loob ng isang araw at akala nila ay wala silang sapat na oras upang gawin ang mahahalagang bagay na tulad ng pagbabasa ng kanilang mga banal na kasulatan, pananalangin, o pagtulong sa kapwa. Ipakita ang bola o bato. Ipaliwanag na isinasagisag ng bola ang mga mahalagang bagay na iniutos ng ating Ama sa Langit na dapat nating gawin, at ang mga bins o graba ay sumasagisag sa lahat ng iba pang bagay na gusto nating gawin sa buong araw. Ilagay ang bola sa ibabaw ng bins at sikaping ipasok ang bola sa loob ng garapon. Matatapon ang ilang bins. Ipaliwanag na kung maghihintay tayo hanggang matapos ang lahat ng ating gustong gawin sa loob ng isang araw, maaaring hindi natin maisagawa ang mga mahalagang kautusan. Ngayon ilagay ang bola sa loob ng walang-laman na garapon at dahan-dahang ibuhos ang bins mula sa unang garapon hanggang mangalahati ang laman ng garapon. Dahan-dahang alugin ang garapon upang bumaba ang bins, at idagdag ang natitira pang bins. Ituro na ang bola at lahat ng bins (o halos lahat ng bins) ay nagkasya sa garapon. Ipaliwanag na kung uunahin nating gawin ang ipinagagawa ng Panginoon, magkakaroon tayo ng oras na gawin ang iba pang bagay na kailangan nating gawin. Himukin ang mga bata na ibahagi ang pagpapakita na ito sa kanilang pamilya habang nagdaraos ng gabing pantahanan ng mag-anak. 4. Isalaysay sa iyong sariling mga salita ang sumusunod na kuwento: Si Joseph Smith ay may bukid na nasa layong tatlong milya mula sa lungsod ng Nauvoo. Ang bukid na ito ay pinamamahalaan ni Cornelius Lott, na nanirahan dito na kasama ang kanyang maybahay na si Permelia at ang kanilang mga anak. Basta't may pagkakataon, madalas na pumunta ang Propeta sa bukid upang gumawa na kasama ni Cornelius. Nang minsang hinahabol si Joseph ng mga mandurumog, pumunta siya sa bukid at hiniling kay Permelia na itago siya. Inaayos ni Permelia ang mga kama, kaya hinawi
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya niya ang dayami sa kanyang dayaming kutson at sinabi sa Propeta na pumasok sa loob ng kutson. Pagkatapos ay inayos ang kama nang pangkaraniwan. Nang dumating ang mga mandurumog, hinalughog nila ang kabahayan. Itinanong ni Permelia kung gusto nilang tingnan ang kama, subalit mukhang napahiya ang mga mandurumog at sinabi nilang hindi. Hinalughog nila ang ibang silid ngunit hindi natagpuan ang Propeta, at sa wakas ay nilisan nila ang bukid. (Tingnan sa Descendants of Cornelius Peter Lott, 1798-1972, tinipon ni Rhea Lott Vance [n.p., n.d.], p. 7-10.) Paano tinulungan ni Kapatid na (babae) Lott ang Propeta? Paano natin matutulungan ang ating propeta ngayon? 5. Tulungan ang mga bata na isulat sa pisara ang ilang tao na tumulong sa kanila, tulad ng mga magulang at guro. Papiliin ng isang tao mula sa listahan ang mga bata at pasulatin sila ng isang sulat-pasasalamat para sa taong iyon. 6. Isulat ang mga salita mula sa Doktrina at mga Tipan 88:124 sa isang piraso ng papel, at gupitin ang talata sa bawat tuldok-kuwit at kuwit. Ibigay sa mga bata ang mga sinulatang piraso ng papel at ipaayos sa kanila nang sunod- sunod ang mga parirala sa banal na kasulatan. Ipasubok muna na hindi gumagamit ng kanilang banal na kasulatan; pagkatapos, kung kailangan, pahintulutan silang gumamit ng kanilang mga banal na kasulatan upang maayos nang tama ang mga parirala. Talakayin sa mga bata kung ano sa palagay nila ang kahulugan ng banal na kasulatan. 7. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Lakas Mo ay Idagdag" (Mga Himno). Magpatotoo sa mga bata na ang paggawa ng ating gawain sa abot ng ating makakaya ay makapagbibigay sa atin ng isang damdamin ng katuparan at makapagbibigay ng mga pagpapala sa ating buhay at sa buhay ng iba habang pinaglilingkuran natin sila. Hamunin ang mga bata na gawin ang kanilang gawain sa loob ng buong linggo nang buong puso, daglian, at lubusan. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 58:27-28 at 88:124 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 33 227
Aralin 34 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag- pansin 228 Nagturo si Joseph Smith ng Tungkol sa Pagbibinyag para sa mga Patay Tulungan ang mga bata na maunawaan ang kahalagahan ng pagbibinyag para sa mga patay. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Juan 3:5; Doktrina at mga Tipan 127:1, 5-10; 128:1, 12-13; 15-18; 138:6-19, 28-35, 58-60; at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin p. vii-viii," at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: 1 Mga Taga-Corinto 15:29; Doktrina at mga Tipan 137:1, 5-10; Mga Saligan ng Pananampalataya 1:4; at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), kabanata 20. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Biblia. c. Isang suklay. d. Larawan 5-36, Pinagbibinyagan sa Templo (Pakete ng mga Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 504; 62031 893). Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Bigyan ng suklay ang isang bata. Ipasuklay ang kanyang buhok nang hindi binabaluktot ang kanyang bisig sa gawing siko. Itanong sa bata: Bakit hindi mo masuklay ang iyong buhok? Tanungin ang lahat ng bata: Kung hindi natin nababaluktot ang ating siko, paano masusuklay ang ating buhok? (Ibang tao ang magsusuklay nito para sa atin.) Kailan kayo tinulungan ng iba na gawin ang isang bagay na hindi ninyo magawa para sa inyong sarili? Ano ang naramdaman ninyo nang may tumulong sa inyo sa gayong paraan? (Bigyan ang bawat bata ng pagkakataong sumagot.) Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Juan 3:5. Talakayin ang kahulugan ng banal na kasulatan, at ipaalala sa mga bata na ang pagpapabinyag ay isa sa
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan unang hakbang tungo sa muling pamumuhay sa piling ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Hindi makapapasok ang mga tao sa kaharian ng Diyos hangga't hindi sila nabibinyagan. Ipaliwanag na maraming tao ang nabuhay sa mundo noong panahong walang pagbibinyag o namatay bago sila nagkaroon ng pagkakataon na matutuhan ang tungkol sa totoong ebanghelyo at pagbibinyag sa pamamagitan ng tamang awtoridad ng pagkasaserdote. Dahil kailangan ng lahat ng tao ang pagbibinyag, paano makababalik sa piling ng Ama sa Langit at ni Jesucristo ang mga taong ito? (Ibang tao ang kailangang mabinyagan para sa kanila.) Ituro na mahal ng Ama sa Langit ang bawat anak niya nang pantay-pantay at nais na bawat isa ay magkaroon ng pagkakataon na mabuhay muli na kasama siya. Ginawa niya itong posible sa mga kasapi ng Simbahan upang tulungan ang mga taong hindi nabinyagan nang sila ay nabuhay sa mundo. Maaari nating gawin para sa mga taong ito ang hindi nila magagawa para sa sarili nila. Ituro sa mga bata ang tungkol sa mga paghahayag na natanggap ni Joseph Smith at Joseph F. Smith tungkol sa pagbibinyag para sa mga patay. Tulad nang inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan at mga banal na kasulatan na nakatala sa bahaging "Paghahanda". Ipakita ang larawan ng pinagbibinyagan sa angkop na pagkakataon. Noong Mayo 1842, nalaman ng mga Banal na naninirahan sa Nauvoo na si Lilburn W. Boggs ay nabaril at nasugatan sa Independence, Missouri. Si Boggs ay naging gobernador sa Missouri noong ang mga Banal ay naninirahan pa roon, at siya ang nagpalabas ng "utos ng paglipol" kaya napilitang lisanin ng mga Banal ang Missouri. Si Boggs ay maraming kaaway sa pulitika na maaaring mapaghinalaan sa pagbaril ngunit pinagbintangan ng mga awtoridad ng Missouri si Joseph Smith ng pagtatangkang patayin si Boggs. Alam ni Joseph na wala siyang kinalaman sa bintang, kaya gumawa siya ng pahayag sa isang patnugot ng pahayagan at kinalimutan ang pangyayari. Pagkatapos ng dalawang buwan, inaresto ang Propeta at si Orrin Porter Rockwell na isa sa kanyang mga alalay. Pormal na inakusahan ni Boggs si Porter Rockwell na siyang nagpaputok ng baril at si Joseph Smith ang nag-utos na gawin ito. Gayunman, sa ilalim ng batas ng Estados Unidos, ang Propeta at si Porter Rockwell ay inaresto nang wala sa lugar at labag sa batas, kaya sila ay pinalaya. Napag-isip-isip na siya ay nasa panganib, nagtago ang Propeta noong sumunod na ilang buwan. Sa panahong ito ng pagtatago, si Joseph Smith ay sumulat ng dalawang binigyan inspirasyong liham sa mga Banal ng Nauvoo. Ang mga liham na ito ay naglalaman ng mga tagubilin na ibinigay ng Panginoon tungkol sa kung paano dapat gawin ang pagbibinyag para sa mga patay. Ang mga liham ay nakalathala ngayon bilang Doktrina at mga Tipan 127 at 128. Mga ilang taon bago nangyari ito, si Joseph Smith ay nakatanggap ng pangitain sa Templo sa Kirtland tungkol sa kahariang selestiyal kung saan ay nakita niya ang kanyang kapatid na si Alvin, na namatay bago natanggap ni Joseph ang mga laminang ginto (tingnan sa Dokrina at mga Tipan 137). Si Joseph ay nagulat nang makita si Alvin sa kahariang selestiyal, dahil hindi nabinyagan si Alvin bago namatay. Ipinaliwanag ng Panginoon kay Joseph na 229
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagwa 230 ang lahat ng tao na tatanggap ng ebanghelyo, magpapabinyag, at mabubuhay nang matwid kung sila ay nabigyan ng pagkakataon ay makapupunta sa kahariang selestiyal (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 137:7). Sa huli ay nalaman ni Joseph na ang pagbibinyag para sa mga patay ay maaaring gawin para sa iba, na ginagamit ang mga tao sa lupa bilang mga kinatawan. Isulat ang mga salitang para sa iba at kinatawan sa pisara. Ipaliwanag na ang kahulugan ng gumawa ng isang bagay para sa iba ay ang paggawa ng isang bagay para sa isang tao. Ang taong gumagawa ng gawain ay tinatawag na kinatawan. Sa templo, maaari tayong mabinyagan para sa mga tao na namatay na hindi nabinyagan. Tayo ay nagsisilbing kinatawan para sa mga taong ito. Tayo ang lumulusong sa tubig at binibinyagan, ngunit para sa mga taong ito ang pagbibinyag. Tayo ang nakikibahagi sa mga pagbibinyag alang-alang sa iba. Ipaliwanag na ang bawat isa ay kailangang mabinyagan upang makapasok sa kahariang selestiyal. Dahil ang pagbibinyag ay isang ordenansa sa lupa, ang mga pagbibinyag ay magagawa lamang ng mga taong nabubuhay sa lupa. Habang tayo ay nasa lupa, makatutulong tayo sa mga taong hindi nabinyagan sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga pagbibinyag para sa iba. Ipaliwanag na ang pagbibinyag para sa mga patay ay isinagawa pagkatapos ng pagkabuhay na mag-uli ni Jesucristo (tingnan sa 1 Mga Taga-Corinto 15:29) hanggang sa tumalikod sa katotohanan ang simbahan ni Cristo at ang pagkasaserdote ay kinuha sa lupa. Bago nalaman ni Propetang Joseph ang tungkol sa pagbibinyag para sa mga patay, walang isa man noong panahon niya ang nakaunawa na ang pagbibinyag para sa iba ay isang bahagi ng ebanghelyo ni Jesucristo. Noong 1918, si Joseph F. Smith, ang ika-anim na Pangulo ng Simbahan, ay nakatanggap ng isang paghahayag na higit na nagpapaliwanag tungkol sa nangyayari sa mga namamatay na hindi nabinyagan. Ang paghahayag na ito ay nakalathala sa Doktrina at mga Tipan 138. Nakita ni Pangulong Smith si Jesucristo at ilan sa kanyang mga tagasunod sa daigdig ng mga espiritu. Tinipon ni Jesus ang kanyang mga tagasunod upang magturo ng ebanghelyo sa mga tao na hindi nagkaroon ng pagkakataon na matutuhan ang ebanghelyo at mabinyagan bago sila namatay. Ang aral na ito ay naghanda sa mga tao na tanggapin ang mga pagbibinyag na gagawin para sa mga patay. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit kailangan tayong mabinyagan? (Juan 3:5; Mga Saligan ng Pananampalataya 1:4.) Ano ang pagbibinyag para sa mga patay? Bakit isinasagawa ng mga kasapi ng simbahan ang mga pagbibinyag para sa mga patay? Paano tayo binibinyagan? Bakit tayo binibinyagan sa pamamagitan ng paglulubog? (Ang pag-ahon mula sa tubig ay sagisag ng ating pagbangon mula sa ating libingan sa Pagkabuhay na Mag-uli; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 128:12.) Ipakita ang larawan ng pinagbibinyagan sa templo.
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Ipaliwanag na ang pinagbibinyagan ay karaniwang inilalagay sa silong o pinakamababang bahagi ng templo. Bakit nasa pinakamababang bahagi ng templo ang pinagbibinyagan? (Doktrina at mga Tipan 128:13.) Bakit tinagubilinan ng Panginoon ang mga Banal na mag-ingat ng mga tala ng mga pagbibinyag na isinagawa nila para sa mga patay? (Doktrina at mga Tipan 127:6-7, 9; tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Sino ang maaring binyagan para sa mga patay? (Mga kasapi ng Simbahan na hindi bababa sa labindalawang taong gulang na nakatanggap ng tamang rekomendasyon sa templo mula sa kanilang obispo.) Ano ang nakita ni Joseph F. Smith sa kanyang pangitain ng daigdig ng mga espiritu? (Doktrina at mga Tipan 138:11-19, 28-35.) Ano ang nangyayari sa mga tao na namamatay nang hindi natuturuan ng ebanghelyo? (Doktrina at mga Tipan 138:31-33.) Bakit mahalaga para sa bawat isa sa atin na tiyakin na naisagawa ang ordenansa ng pagbibinyag para sa ating mga ninuno? (Doktrina at mga Tipan 128:15.) Ipaliwanag na ang ibang ordenansa tulad ng kasal sa templo ay maaari ring isagawa para sa mga patay sa pamamagitan ng kinatawan. Sa ganitong paraan, ang lahat ng kasapi ng ating mag-anak ay sama- samang mabubuklod para sa kawalang hanggan. Ang lahat ng ating matwid na ninuno ay maaaring maging bahagi ng ating walang hanggang mag-anak. (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Isalaysay sa iyong sariling mga salita ang sumusunod na kuwento: Sina Brigitte at Carla ay nagkakilala sa ikatlong baitang sa Europa. Kabibinyag pa lamang kay Carla at ibig niya na malaman ng bawat isa na siya ay isang kasapi ng "tanging totoong simbahan." Pinagtawanan si Carla ng kanyang mga kaklase sa pagsasabi niya nito, ngunit naging kaibigan niya si Brigitte. Ang mag-anak ni Brigitte ay aktibo sa sarili nilang simbahan, ngunit iginagalang nila ang ibang relihiyon. Si Brigitte ay sumama pa kay Carla nang ilang ulit sa mga gawain sa Simbahan. Sina Brigitte at Carla ay naging magkaibigan sa panahon ng kanilang pag-aaral. Pagkatapos, sa gulang na labimpito, namatay si Brigitte. Pagkatapos ng dalawang buwan, si Carla ay nagising sa gabi at nakita si Brigitte na nakatayo sa paanan ng kanyang kama. Hindi nagsalita si Brigitte, at nagtaka si Carla bakit siya nagpakita sa kanya. Nang sumunod na taon, dinalaw muli ni Brigitte si Carla, at dumalaw din siya sa pangatlong pagkakataon nang sumunod na taon. Sa huli, si Carla ay lumipat sa Estados Unidos at ikinasal sa Templo sa Salt Lake. Pagkatapos na si Carla ay nakapunta sa templo, si Brigitte ay nagpakita nang higit na madalas sa kanya. Pagkatapos, isang linggo bago plinano nina Carla at ng kanyang asawa na dumalong muli sa templo, tatlong Aralin 34 231
232 gabing sunud-sunod na nagpakita si Brigitte kay Carla. Sa ikatlong gabi, ginising ni Carla ang kanyang asawa at sinabi niya ang tungkol sa mga pagdalaw ni Brigitte. Kapwa nila nadama na naturuan ng tungkol sa plano ng ebanghelyo si Brigitte sa daigdig ng mga espiritu at tinanggap ito. Ngayon ay gusto niyang mabinyagan. Nanalangin si Carla at ang kanyang asawa at hiniling sa Panginoon kung paano makukuha ang mga kinakailangang tala. Sila ay binigyang inspirasyon na makipag-ugnayan sa isang mananaliksik at nakuha nila ang katibayan ng kamatayan ni Brigitte. Naipadala ni Carla ang pangalan ni Brigitte sa templo upang ang gawain para sa kanya sa templo, kasama ang pagbibinyag, ay maisagawa. Pagkatapos ng ilang linggo, si Carla ay muling nagising at nakita si Brigitte. Sa pagkakataong ito, si Brigitte ay nakadamit ng puti at nakatayo sa isang lugar na tulad sa silid na pinagbibinyagan. Nang sumunod na araw, si Carla ay nakatanggap ng liham mula sa templo na nagsasabi na ang pagbibinyag para kay Brigitte ay naisagawa na. (tingnan sa Carla Sansom, "From Beyond the Veil," Ensign, Pebrero 1978, p. 49-50.) Paalala sa guro: Bago maisagawa ang mga ordenansa sa templo para sa isang patay na tao, na ipinanganak sa loob ng huling siyamnapu't limang taon, kailangang humingi ng pahintulot mula sa pinakamalapit na kamag- anak ng namatay. 2. Basahin at talakayin ang Doktrina at mga Tipan 127:6-7 at 128:6-8 na kasama ang mga bata. Tulungan ang mga bata na maunawaan kung bakit mahalaga na mag-ingat ng tamang mga tala ng ordenansa na naisagawa na. Ipaliwanag na ang Simbahan ay nag-iingat para sa bawat kasapi ng isang tala na naglalaman ng mga bagay na tulad ng mga araw ng kapanganakan, pagbibinyag, at kasal at mga pangalan ng ilang kasapi ng pamilya. Mahalaga rin para sa bawat isa sa atin na mag-ingat ng ating sariling mga tala. Kung maaari, ipakita sa mga bata ang ilan sa iyong mahahalagang tala, tulad ng iyong katibayan ng kapanganakan at katibayan ng pagbibinyag. Himukin ang mga bata na magpatulong sa kanilang mga magulang na magkaroon ng isang natatanging koleksiyon ng mga mahahalagang tala. 3. Kung maaari, ipakita ang isang larawan ng iyong kamag-anakan o ng isang ninuno na maaari mong ikuwento sa klase. Nakapunta ka na ba sa isang muling pagtitipon ng mag-anak? Sino ang nasa muling pagtitipon? Naroroon ba ang sinuman sa inyong mga lolo at lola? Inyong mga lolo at lola sa tuhod? Isalaysay sa mga bata ang tungkol sa isang muling pagtitipon ng mag-anak na dinaluhan mo o tungkol sa ninuno na nasa larawang ipinakita mo. Ipaalala sa mga bata na ang mga namumuhay nang matwid at tumatanggap ng lahat ng kailangang ordenansa ay magkakaroon ng pagkatataon na mabuhay na kasama ng kanilang mag-anak magpakailanman. Sa pamamagitan ng pagtiyak na ang mga ordenansa na tulad ng pagbibinyag ay isinasagawa para sa lahat ng kasapi ng ating mag-anak na patay na, matutulungan natin sila na makasama tayong mabuhay magpakailanman. Anyayahan ang mga bata na magbahagi ng mga kuwento na alam nila tungkol sa kanilang mga lolo at lola o ibang ninuno.
Katapusan Patotoo 4. Ipakita ang isang talaangkanan para sa iyong mag-anak. Ituro na ang bawat tao ay isang anak sa isang pamilya, at kapag ang bawat anak ay naibuklod sa kanyang mga magulang, ang mga mag-anak ay sama-samang maiuugnay sa maraming salinlahi. Ipaliwanag na kung ang ating mga ninuno ay hindi nakatanggap ng mga ordenansa, tulad ng pagbibinyag o pagbubuklod sa mga magulang, maaari nating dalhin o ipadala ang kanilang mga pangalan sa templo upang maisagawa ang mahalagang gawain na ito. Sabihin sa mga bata na pagkatapos na sila ay sumapit sa labindalawang taong gulang, kung sila ay namumuhay nang matwid, sila ay makatatanggap ng rekomendasyon sa templo at makapupunta sa templo upang makibahagi sa mga pagbibinyag para sa mga patay. 5. Isalaysay sa iyong sariling mga salita ang sumusunod na kuwento: Si Kapatid na (lalaki) J. Hatten Carpenter, na naglingkod bilang tagatala sa Templo sa Manti, ay nagkuwento tungkol sa isang patriyarka na nagmamasid ng mga pagbibinyag para sa mga patay na isinasagawa sa templo isang araw. Nakita ng patriyarka "ang mga espiritu ng mga binibinyagan nila sa pamamagitan ng kinatawan. Doon, nakatayo ang mga espiritu na naghihintay ng kanilang pagkakataon, at habang tinatawag ng Tagatala ang pangalan ng isang tao na bibinyagan, napansin ng patriyarka ang matamis na ngiti sa mukha ng espiritu na tinawag, at iniiwan niya ang pangkat ng kapwa niya mga espiritu at tatabi sa Tagatala. Doon, pagmamasdan niya ang kanyang sariling pagbibinyag na isinasagawa sa pamamagitan ng kinatawan, pagkatapos, mayroong masayang pagsang-ayon ay lilisan (upang) magbigay daan para sa susunod na napiling tao na ikagagalak ang gayon ding pagkakataon." Habang dumadaan ang oras, napansin ng patriyarka na ang ilan sa mga espiritu ay malungkot na malungkot. Nalaman niya na ang mga tao sa templo ay tapos na sa mga pagbibinyag para sa araw na iyon. Ang mga malungkot na espiritu ay ang mga hindi mabibinyagan noong araw na iyon. "Palagi kong naiisip ang pangyayaring ito,' sabi ni Kapatid na (lalaki) Carpenter, 'dahil palagi akong nakaupo sa pinagbibinyagan at tumatawag ng mga pangalan para sa mga ordenansa na isasagawa na napakahalaga para sa mga patay'" (sinipi sa Joseph Heinerman, Temple Manisfestations [Manti, Utah: Mountain Valley Publishers, 1974], p. 101-2; tingnan din sa The Utah Genealogical and Historical Magazine 11 [Hulyo 1920]: 119). 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Mag-anak ay Magsasama-sama Magpakailanman" (Piliin ang Tama, B) o "Talaangkanan, Ginagawa Ko" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ipahayag ang iyong pasasalamat sa iyong pagbibinyag at para sa pagkakataon na makatulong na gawing maaari ang pagbibinyag sa bawat tao na nanirahan sa mundo. Kung naaayon, himukin ang mga bata na makipag-usap sa kanilang mag-anak tungkol sa pagsasagawa ng pagbibinyag para sa kanilang mga ninuno. Aralin 34 233
Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 234 Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Juan 3:5 at Doktrina at mga Tipan 128:15; 138:29-34 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Ginamit ang Templo sa Nauvoo Para sa mga Sagradong Ordenansa Aralin 35 Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan ang kahalagahan ng mga templo at ang pagiging karapat-dapat upang tumanggap ng mga ordenansa sa templo. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 124:26-47, 55 (ang kautusan na itayo ang Templo sa Nauvoo); Doktrina at mga Tipan 97:15-17; 105:12, 18; 109:20 (ang kahalagahan ng pagiging karapat-dapat sa templo); Doktrina at mga Tipan 109:22-23 (ang kapangyarihan ng endowment); at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa mga banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin p. vii-viii at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan, p. viii-x.") 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Dalawang puti o mapusyaw na tuwalya o tela, isang malinis at isang may putik o dumi. c. Isang rekomendasyon sa templo, kung mayroon. d. Larawan 5-36, Pinagbibinyagan sa Templo (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 504; 62031 893); larawan 5-37, Templo sa Nauvoo (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 501; 62432 893). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Ipakita sa mga bata ang malinis na tuwalya. Ano ang magiging itsura ng tuwalyang ito kapag ginamit ko pagkatapos kong hugasan ng sabon at tubig ang aking mga kamay? Ano ang magiging itsura ng tuwalyang ito kapag ginamit ko ito na marumi ang aking mga kamay? Itaas ang malinis at maduming tuwalya. Aling tuwalya ang mas gagamitin ninyo? Bakit? Ipaliwanag na ang ating buhay ay maaring ihambing sa mga tuwalyang ito. Kapag sinusunod natin ang mga kautusan at namumuhay nang karapat-dapat, ang ating buhay ay tulad ng malinis na tuwalya. Tayo ay malinis sa espiritu. 235
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 236 Kapag gumagawa tayo ng masasamang bagay, ang ating buhay ay tulad ng maduming tuwalya. Tayo ay nagiging marumi sa espiritu. Ano ang maari nating gawin upang maging malinis muli ang maduming tuwalyang ito? Ipaliwanag na kung ihahambing natin ang ating buhay sa mga tuwalya, ang pagsisisi ay tulad sa paglalaba ng maduming tuwalya upang gawin itong malinis muli. Ipaalala sa mga bata na higit na mabuti ang hindi magkasala sa unang banda, ngunit kung tayo ay magkakasala, ang Panginoon ay naglaan ng paraan upang malinis muli sa espirituwal sa pamamagitan ng pagsisisi. Ipaliwanag na binigyang-diin ng Panginoon ang kahalagahan ng pagiging malinis sa espirituwal sa pag-uutos na walang maduming bagay o tao ang makapapasok sa kanyang templo (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 109:20). Nais niyang maging palaging sagrado at banal ang templo. Upang makapasok sa templo, kailangang mayroon tayong rekomendasyon sa templo, na ating matatanggap kung tayo ay mapatunayan na karapat-dapat sa mga panayam sa atin ng ating obispo at ng kasapi ng panguluhan ng istaka. Ipakita ang rekomendasyon sa templo, kung mayroon. Sabihin sa mga bata na dapat nilang sikapin na mamuhay nang matwid at maging karapat-dapat sa isang rekomendasyon sa templo, upang sila ay makatanggap nito kapag sila ay mas matanda na. Tutulungan sila ng araling ito na lalong maunawaan kung paano mamuhay nang karapat-dapat upang makapasok sa templo at makasali sa mga sagradong ordenansa sa templo. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pagtatayo ng Templo sa Nauvoo at ang kahalagahan ng pagiging karapat-dapat makatanggap ng mga ordenansa sa templo, tulad ng tinatalakay sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan at banal na kasulatan na nakatala sa bahaging "Paghahanda". Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Inutusan ang mga Banal na Itayo ang Templo sa Nauvoo Noong Enero 1841, si Joseph Smith ay nakatanggap ng paghahayag na nag- uutos sa mga Banal na magtayo ng templo sa Nauvoo, Illinois (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 124:26-44). Pinili ng Propeta, at sinang-ayunan ng Panginoon, ang isang lugar sa isang burol na tanaw ang lungsod (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 124:43). Ang mga plano para sa Templo sa Nauvoo, tulad ng mga plano para sa Templo sa Kirtland ay inihayag kay Joseph Smith sa isang pangitain. Sinabi ni Joseph Smith sa arkitekto (ang lalaking gumuhit ng mga plano para sa templo) kung ano ang dapat maging anyo ng templo. Nang sabihin ng arkitekto sa Propeta na wala nang paglalagyan para sa mga hugis-itlog na bintana na gusto niya, sinabi ni Joseph, "Nais kong sundin mo ang aking mga plano. Nakita ko sa pangitain ang kahanga-hangang anyo ng gusaling iyon . . . at ito ay itatayo ayon sa plano na ipinakita sa akin" (sinipi sa E. Cecil McGavin, The Nauvoo Temple, p. 6). Tulad ng ginawa nila sa pagtatayo ng Templo sa Kirtland, ang mga kasapi ng Simbahan ay gumawa ng maraming pagpapakasakit upang makatulong sa pagtatayo ng Templo sa Nauvoo. Ang pera sa ikapu ay ginamit upang bayaran ang mga gamit sa pagtatayo, at ang mga kasapi ay nagbayad din ng anuman na makakaya nila upang bumili ng mga panustos. Ang bawat kababaihan ng
Samahang Damayan ay nagbigay ng isang pera bawat linggo upang pambili ng salamin at pako, sa huli ay nakalikom ng limang libong pera (limang daang dolyar). Tumitimbang ng 343 libra ang mga perang ito! Isang lalaki ang nagbigay kay Brigham Young ng dalawampu't limang daang dolyar na malaking halaga noong panahong iyon. Ang mga kalalakihan ay nag-ambag ng paggawa sa lugar na pinagtatayuan ng templo o sa tibagan ng bato na kung saan inihahanda ang mga bato para sa panlabas na dingding, laging gumagawa sa templo tuwing ikasampung araw bilang ikapu ng paggawa. Ang mga kababaihan ay nanahi ng kasuotan at nagluto ng pagkain para sa mga kalalakihang nagtatayo ng templo. Ang mga Banal ay gumawa upang gawing pinakamaganda ang templo. Ang mga inukit na baka sa ilalim ng pinagbibinyagan halimbawa ay ginaya mula sa pinakamagandang buhay na baka na makakita ng mga Banal. Ang mga pinakamagandang kagamitan na matatagpuan ay inilagay sa loob ng templo upang gawin itong angkop na bahay para sa Panginoon. Ang templo ay yari sa batong kulay abo at may sukat na 165 talampakan mula sa lupa hanggang dulo ng taluktok, 55 talampakan na mas mataas kaysa sa Templo sa Kirtland. Sa labas ay may nakaukit na mga anyo ng araw, buwan, at mga bituin, na sumasagisag sa tatlong antas ng kaluwalhatian. Sa itaas ng mga pinto ay nakasulat sa gintong mga titik ang Ang Tahanan ng Panginoon, itinayo ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw, Sinimulan Abril 6,1841. Kabanalan sa Panginoon. Ang natapos na templo ang isa sa pinakamagandang gusali sa pook. Isinasagawa ang mga Pagbibinyag para sa mga Patay sa Templo sa Nauvoo Bago itinayo ang Templo sa Nauvoo, ang ilang ordenansa sa templo ay isinagawa sa ibang lugar, dahil walang templo. Ang mga pagbibinyag para sa mga patay ay isinagawa sa ilog. Gayunman, nang utusan ng Panginoon ang mga Banal na itayo ang Templo sa Nauvoo, sinabi niya sa kanila na sa takdang panahon, ang pagbibinyag para sa mga patay na ginawa sa labas ng templo ay hindi na magiging katanggap-tanggap sa kanya (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 124:29 - 32). Kaya ang mga silid sa templo ay inialay at kaagad ginamit nang ang mga ito ay natapos. Dahil ang pinagbibinyagan ay nasa silong ng templo, ito ay kaagad nagamit bago natapos ang buong templo. Ang mga pagbibinyag para sa mga patay ay sinimulan sa templo noong Nobyembre 1841, nang ang labas na pader ng templo ay hindi pa umaabot sa pasimano ng unang palapag. Habang itinatayo ng mga Banal ang templo, patuloy na umunlad ang lungsod ng Nauvoo. Nakita ng ilang hindi mga Banal sa mga Huling Araw na naninirahan sa paligid ng Nauvoo ang paglaki ng lungsod at nagsimulang mag- alala na baka maging napakalakas ng Simbahan, kaya sinimulan nilang usigin ang mga kasapi ng Simbahan. Si Joseph Smith ay pinatay bago natapos ang templo. Ang mga Banal ay kailangan agad magtungo pakanluran sa Rocky Mountains upang magkaroon ng kapayapaan at kaligtasan, ngunit gusto nilang makatanggap ng higit na maraming ordenansa na maaari bago lisanin ang Nauvoo. Nagmadali ang mga Banal na tapusin ang templo. Isinasagawa ang mga Endowment at Pagbubuklod sa Templo sa Nauvoo Ang isa sa mga sagradong ordenansa sa templo ay tinatawag na endowment. Ang ordenansang ito ay nakatutulong sa ating maging higit na katulad ng Ama sa Langit at inihahanda tayo na mabuhay sa pinakamataas na antas ng Aralin 35 237
238 kahariang selestiyal. Bilang bahagi ng endowment tayo ay gumagawa ng mga tipan, o mga pangako sa Ama sa Langit. Karamihan sa mga kasapi ng Simbahan ay tumatanggap ng endowment bago pumunta sa misyon o bago ikasal. Pagkatapos taanggapin ang endowment, ang mga kasapi ng Simbahan ay maaaring ikasal sa templo para sa panahon at kawalang hanggan. Kapag ang lalaki at babae ay ikinasal sa templo, ang kanilang magiging anak ay agad na nakabuklod sa kanila. Ito ay tinatawag na ipinanganak sa loob ng tipan. Ang mga anak na ipinanganak bago nabuklod ang kanilang magulang ay maaaring mabuklod sa kanilang mga magulang sa templo. Sa templo, maaari rin tayong ma-endow at mabuklod para sa iba na hindi nakatanggap ng mga ordenansang ito habang sila ay nasa lupa (tingnan sa aralin 34). Ang ilang silid sa itaas ng Templo sa Nauvoo ay natapos at inialay para sa gawaing endowment sa katapusan ng Nobyembre 1845, at ang mga unang endowment ay ipinagkaloob pagkatapos ng isa at kalahating linggo. Sa panahong ito, ang pag-uusig ay lalong lumala at alam ng mga Banal na malapit na silang umalis sa Nauvoo. Sila ay sabik na tumanggap ng kanilang endowment at mabuklod sa kanilang pamilya bago umalis. Si Brigham Young ang isa sa mga kalalakihan na nagsasagawa ng mga ordenansa sa templo, at noong Enero 1846, sinabi niya na napakaraming Banal ang sabik na tumanggap ng mga ordenansa kaya " ibinigay niya nang lubusan ang sarili sa gawain ng Panginoon sa Templo araw at gabi, hindi natutulog nang higit sa apat na oras, na kainaman bawat araw, at umuuwi lamang ng minsan bawat linggo" (History of the Church, 7:567). Binantayan ng mga armadong kalalakihan ang templo dahil natakot ang mga Banal na baka sunugin ng mga kaaway ang templo. Noong panahong ito, sinikap na hulihin ng mga kaaway si Brigham Young at ang iba sa Labindalawang Apostol batay sa mga maling paratang. Noong pagtatapos ng Disyembre 1845, nalaman ni Brigham Young na isang mataas na opisyal ng hukbo ng Estados Unidos ang nasa bayan upang hulihin siya. Si Pangulong Young, na nasa templo nang oras na iyon, ay lumuhod at nanalangin para sa patnubay at kaligtasan. Pagkatapos ay tinawag niya ang kanyang kutsero upang dalhin ang kanyang karwahe sa harapan ng templo. Hiniling ni Pangulong Young kay Kapatid na William Miller, na kasing-laki niya, na tulungan siya. Isinuot ni Kapatid na Miller ang sombrero at balabal na katulad ng balabal ni Pangulong Young, at siya ay lumabas patungo sa karawahe. Nang pasakay na si Kapatid na Miller sa karawahe, hinuli siya ng mataas na opisyal nang hindi tinatanong kung sino siya. Sinabi ni Kapatid na Miller na nagkakamali ang opisyal, ngunit nagpumilit ang opisyal na dalhin si Kapatid na Miller sa Carthage para sa paglilitis. Si Kapatid na William Miller ay dinala sa Carthage habang si Brigham Young ay nanatili sa Nauvoo, na tumutulong sa mga ordenansa sa templo at gumagawa ng mga plano para sa paglikas patungong kanluran. Nang makarating sina Kapatid na Miller at ang opisyal sa Carthage, sinabi ng mga tao roon sa opisyal na hindi si Brigham Young ang inaresto niya. Sa huli, tinanong ng opisyal si Kapatid na Miller kung ano ang pangalan niya. Nagalit at napahiya ang opisyal nang malaman na hindi si Brigham Young ang hinuli niya, at pinakawalan niya si Kapatid na Miller. Binalak ni Brigham Young na ihinto ang pagsasagawa ng ordenansa sa templo sa mga unang araw ng Pebrero upang ligtas siyang makaalis patungong
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa kanluran bago siya mahuli ng kanyang mga kaaway. Ngunit dahil maraming Banal ang naghihintay na makatanggap ng kanilang endowment, siya ay nanatili ng dalawang linggo pa. Halos anim na libong kasapi ng Simbahan ang nakatanggap ng kanilang endowment sa Templo sa Nauvoo. Sinira ang Templo sa Nauvoo Pagkatapos lisanin ni Brigham Young ang Nauvoo, wala nang isinagawang mga ordenansa sa templo sa Templo sa Nauvoo, ngunit ipinagpatuloy pa rin ng mga Banal ang pagtapos sa gusali. Nais nilang iwan ito bilang bantayog ng kanilang pananampalataya at masigasig na paggawa. Ang templo ay natapos noong Abril 1846 at inialay noong Mayo 1, 1846 ni Elder Orson Hyde, isang kasapi ng Korum ng Labindalawang Apostol. Pagkatapos ng isang linggo, ibinigay ni Wilford Woodruff ang huling sermon sa loob ng templo sa harap ng mga tatlong libong Banal na naroon pa sa Nauvoo. Pagkatapos, ang templo ay ikinandado, at isang tagapangalaga ang inupahan upang bantayan ito. Noong Setyembre 1846, isang pangkat ng mandurumog na labinlimang daan na kaaway ng Simbahan ang sumakop sa templo at sumira dito. Sila ay nagsugal, naglasing, at nanigarilyo sa loob ng templo. Sinira nila ang mga kagamitan at pader at nilibak ang mga sagradong ordenansa sa templo. Pagkaraang sakupin ng mga mandurumog ang templo, tinamaan ng kidlat ang mataas na tore at sinira ang haligi na humahawak sa estatwa ng isang angel sa tuktok ng templo. Sa huli, ay binayaran ng mga kaaway ng Simbahan ang isang lalaki upang sunugin ang templo. Ang lahat ay natupok maliban sa panlabas na pader na yari sa bato. Pagkaraan ng dalawang taon, isang buhawi ang nagtumba sa tatlong pader, at ang ikaapat ay tinibag sa kalaunan. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at mga sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanlia na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit inutusan ng Panginoon ang mga Banal na itayo ang Templo sa Nauvoo? (Doktrina at mga Tipan 124:27-29, 40.) Ano ang ilang ordenansa na isinagawa sa Templo sa Nauvoo? (Mga pagbibinyag para sa mga patay, endowment at pagbubuklod para sa kapwa mga buhay at patay.) Saan isinasagawa ang mga ordenansang ito ngayon? Bakit mahalaga ang mga ordenansang ito? (Doktrina at mga Tipan 124:55.) Bakit mahalaga ang mga templo para sa gawain ng Ama sa Langit? Bakit mahalaga sa atin ang templo? Sino ang nagbigay kay Joseph Smith ng mga plano para sa templo? (Doktrina at mga Tipan 124:42.) Anong uri ng mga gamit ang ibig ng Panginoon na gamitin para sa pagtatayo ng templo? (Doktrina at mga Tipan 124:26-27.) Bakit sa palagay ninyo nagtatayo ng mga templo na yari sa pinakamagagandang gamit na makukuha ang Simbahan? Bakit tinawag na bahay ng Panginoon ang templo? Bakit minsang pinayagan ang pagsasagawa ng mga ordenansa sa ibang lugar bukod sa templo? (Doktrina at mga Tipan 124:29-30.) Bakit isinagawa Aralin 35 239
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 240 ang mga ordenansa sa templo sa Templo sa Nauvoo bago natapos ang buong gusali? (Doktrina at mga Tipan 124:33,36.) Ipaliwanag na "mga lugar..para kublihan" ay tumutukoy sa mga templo. Ipaalala rin sa mga bata na kinailangang magmadali ang mga Banal upang makatanggap ng kanilang endowment bago sapilitang pinalayas sa Nauvoo. Bakit sabik sa palagay ninyo ang mga Banal na matanggap ang endowment sa templo? Ipaliwanag na ang endowment ay nagbigay sa kanila ng espirituwal na kaalaman at lakas (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 109:22-23) na tumulong sa kanila na mapagtiisan ang mga paghihirap na hinarap nila sa paglalakbay pakanluran at sa paninirahan sa pook na ngayon ay Utah. Ano ang nangyari sa Templo sa Nauvoo sa huli? Paano natin malalaman na iniwan ng Espiritu ng Panginoon ang templo nang sakupin ito ng mga mandurumog? (Doktrina at mga Tipan 97:17.) Bakit mahalagang mamuhay sa paraang maging karapat-dapat tayo na pumasok sa templo? (Doktrina at mga Tipan 97:15-17; 105:12, 18; 124:46.) Paano tumutulong sa atin na mamuhay nang higit na maligaya ang pagiging karapat-dapat na pumasok sa templo? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Ano ang kailangan nating gawin upang maging karapat- dapat na pumasok sa templo? Paano natin maiiwasan ang mga kasalanang gumagawa sa ating hindi karapat-dapat na dumalo sa templo? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Ano ang maaari nating gawin kung tayo ay nakagagawa ng mga pagkakamali o kasalanan na ginagawa tayong hindi karapat-dapat na dumalo sa templo. Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na sipi mula kay Howard W. Hunter, ikalabing-apat na Pangulo ng Simbahan: "Ikasisiya ng Panginoon kung ang bawat may sapat na gulang na kasapi ay magiging karapat-dapat sa - at magdala - ng kasalukuyang rekomendasyon sa templo. Ang mga bagay na kailangan nating gawin at hindi gawin upang maging karapat-dapat sa isang rekomendasyon sa templo ay ang mga mismong bagay na tumitiyak na tayo ay magiging maligaya bilang mga tao at bilang mga pamilya" (sa Conference Report, Okt. 1994, p. 8; o Ensign, Nob. 1994, p. 8). Talakayin sa mga bata kung paano makatutulong sa atin ang bawat bagay sa sumusunod na listahan upang maging maligaya at handang tumanggap sa Espiritu ng Panginoon at maging karapat-dapat magtaglay ng rekomendasyon sa templo (halimbawa, ang pagiging mabait sa mga kasapi ng pamilya ay makatutulong sa atin na magkaroon ng higit na pagmamahal sa ating pamilya; ang pagsunod sa Salita ng Karunungan ay makatutulong sa atin na maging malusog at malakas): Sumampalataya sa Ama sa Langit, kay Jesucristo at sa Espiritu Santo. Magkaroon ng patotoo na ang Simbahan ay totoo. Sundin ang propeta.
Katapusan Patotoo Magkaroon ng malinis na kaisipan. Basahin ang mga banal na kasulatan. Dumalo sa pulong sa Primarya at sakramento. Itaguyod ang mga pinuno ng Simbahan. Manamit nang may kahinhinan. Maging matapat. Sundin ang Salita ng Karunungan. Magbayad ng buong ikapu. Pagsisihan ang iyong mga kasalanan. Manalangin. Pumili ng mga kaibigan na pinipiling gawin ang tama. Igalang ang iyong mga magulang at maging mabait sa mga kasapi ng pamilya. Paglingkuran ang kapwa. 2. Punuin ang isang kahon ng mga bagay, larawan, at mga sinulatang piraso ng papel na magbibigay ng palatandaan tungkol sa mga bagay na kailangan nating gawin upang maging karapat-dapat na pumasok sa templo (tingnan ang listahan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1). Halimbawa, ang isang larawan ng buhay na propeta ay maaaring maging palatandaan para sa pagsunod sa propeta, o ang isang barya ay maaaring maging palatandaan para sa pagbabayad ng ikapu. Papiliin ang bawat bata ng isang bagay, larawan, o sinulatang piraso ng papel mula sa kahon at hayaang ipaliwanag sa ibang bata kung paano ito nauugnay sa pagiging karapat-dapat sa templo. 3. Tulungan ang mga bata na pagbalik-aralan o isaulo ang ikalabintatlong saligan ng pananampalataya, at talakayin sa kanila kung paano ito nauugnay sa pagiging karapat-dapat sa templo. Ipaliwanag na ang "malinis" at "mabuti" ay nangangahulugan na mahinhin, malinis sa moralidad, at dalisay sa kaisipan at kilos. Talakayin sa mga bata ang maaari nilang gawin upang maging mabuti at malinis kapag sila ay pumipili ng kasuotan, paglilibangan, pananalita, at mga kaibigan. 4. Sa pahintulot ng pangulo ng Primarya, anyayahan ang isang kasapi ng pamunuang obispo na magbigay ng limang minuto sa pagtalakay na kasama ang mga bata sa kahalagahan ng pamumuhay upang maging karapat-dapat na pumasok sa templo. 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Templo'y Minamasdan Ko" (Aklat ng mga Awit Pambata), "Ako'y Binigyan ng Diyos ng Templo" (Aklat ng mga Awit Pambata), o "Ihimig ang Iyong Paboritong Himno" (Aklat ng mga Awit Pambata). Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga templo ay mga maganda, sagradong lugar kung saan isinasagawa ang mahahalagang ordenansa upang tulungan tayong makapaghanda na mabuhay muli na kasama ng Ama sa Langit Aralin 35 241
Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 242 at ni Jesucristo. Ang mga templo ay pinananatiling sagrado sa pamamagitan ng pagpapahintulot sa mga karapat-dapat lamang na pumasok. Hikayatin ang mga bata na mamuhay nang karapat-dapat ngayon upang sila ay maging handang pumasok sa templo kapag sila ay nasa sapat na gulang na upang makibahagi sa mga sagradong ordenansa sa templo. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 124:26-29, 40-45 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Isinulat ni Joseph Smith ang mga Saligan ng Pananampalataya Aralin 36 Layunin Palakasin ang pagnanais ng mga bata na maunawaan at maisaulo ang mga Saligan ng Pananampalataya. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga Saligan ng Pananampalataya na matatagpuan sa hulihan ng Mahalagang Perlas, at ang ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kasalanan na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Mahalagang Perlas para sa bawat bata. b. Mga tsart ng mga Saligan ng Pananampalataya mula sa aklatan ng bahay- pulungan (65001 893, 65013 893, o 65014 893, na kinabibilangan ng lahat ng labintatlong Saligan ng Pananampalataya). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Anong uri ng matematika ang inyong pinag-aaralan sa paaralan? Pagkatapos na sumagot ang mga bata, isulat sa pisara ang sumusunod na suliranin sa algebra: a2 + b2 = 25 Bakit maaaring mahirap para sa inyo na lutasin ang suliraning ito? Bago ninyo malutas ang mga suliranin sa algebra, ano ang kailangan muna ninyong matutuhan? Ipaliwanag na bago nila matutuhan kung paano lumutas ng mga suliranin sa algebra, kailangang matutuhan ng mga bata ang mga pangunahing alituntunin sa matematika. Gayundin, upang matutuhan at maunawaan ang ebanghelyo, kailangan muna nating matutuhan ang mga pangunahing alituntunin ng ebanghelyo. Ipaliwanag na ang Propetang si Joseph Smith ay sumulat ng labintatlong pahayag na maikling nagbubuod sa ilang pangunahing alituntunin at paniniwala ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw. Maaaring pag-aralan ng mga kasapi ng Simbahan at ng ibang nag- 243
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 244 aaral tungkol sa Simbahan ang mga pahayag na ito upang matulungan silang maunawaan at matandaan ang mga pangunahing paniniwala ng Simbahan. Ano ang tawag sa labintatlong pahayag na ito? (Ang mga Saligan ng Pananampalataya.) Ano ang tawag sa labintatlong pahayag na ito? (Ang mga Saligan ng Pananampalataya.) Isulat ang mga sumusunod na titik sa pisara: I D T A L A P W S S L L Anong titik ang susunod dito? Pagkatapos na makapagbigay ng ilang ideya ang mga bata, ipaliwanag na ang mga titik ay ang mga unang titik sa mga salitang "isa," "dalawa," "tatlo," hanggang sa "labindalawa." Ang susunod na titik dito ay L para sa "labintatlo." Ipaliwanag na ang Propetang si Joseph Smith ay sumulat ng labintatlong pahayag na maikling nagbubuod sa ilang pangunahing alituntunin at paniniwala ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw. Maaaring pag-aralan ng mga kasapi ng Simbahan at ng ibang nag-aaral tungkol sa Simbahan ang mga pahayag na ito upang matulungan silang maunawaan at matandaan ang mga pangunahing paniniwala ng simbahahan. Ano ang tawag sa labintatlong pahayag na ito? (Ang mga Saligan ng Pananampalataya.) Ituro sa mga bata ang tungkol sa sinulat ni Joseph na Liham kay Wentworth, na kinabibilangan ng mga Saligan ng Pananampalataya na tulad ng inilalarawan sa sumusunod na ulat sa kasaysayan. Pagkatapos ay ipakita ang mga tsart ng Mga Saligan ng Pananampalataya at talakaying kasama ng mga bata ang ilan sa mga doktrina ng mga Banal sa mga Huling Araw na ipinaliliwanag sa Mga Saligan ng Pananampalataya. Noong 1842, isang taong nagngangalang George Barstow ang nagsusulat ng kasaysayan ng estado ng New Hampshire, at nais niyang sumulat ng kabanata tungkol sa mga kasapi ng Simbahan na nakatira sa New Hampshire. Walang gaanong alam si Ginoong Barstow tungkol sa Simbahan at nais niyang malaman kung ano ang pinaniniwalaan ng mga Banal sa mga Huling Araw. Dahil sa ang punong-tanggapan ng Simbahan ay nasa Nauvoo, Illinois, nakipagkita si Ginoong Barstow sa kanyang kaibigan na si John Wentworth, na siyang patnugot sa isang pahayagan sa Chicago, Illinois. Si Ginoong Wentworth ay nagtanong kay Joseph Smith tungkol sa mga paniniwala at kasaysayan ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw. Ang Propeta ay sumagot sa pamamagitan ng isang liham na nakilala bilang Liham kay Wentworth. Dito ay sinabi niya kay Ginoong Wentworth ang tungkol sa Unang Pangitain at kung paano niya natanggap at isinalin ang mga laminang ginto, at inilarawan din niya ang pagkakatatag ng Simbahan at ang pag-uusig at kasaysayan ng mga Banal. Sa huling bahagi ng mahalagang liham na ito, itinala ng Propeta ang ilan sa mga pangunahing paniniwala ng Simbahan. Ang talang ito ay nakilala bilang mga Saligan ng Pananampalataya. Isinulat ni Joseph Smith ang Mga Saligan ng Pananampalataya upang tulungan ang mga taong hindi kasapi ng Simbahan na maunawaan kung paano naiiba
Mga tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw mula sa ibang mga simbahan. Ang mga Saligan ng Pananampalataya ay hindi naglalaman ng lahat ng mga aral at paniniwala ng Simbahan, subalit ipinaliliwanag ng mga ito ang ilan sa ating pinakamahalagang paniniwala. Makatutulong ang mga ito na palakasin ang pananampalataya, pang-unawa, at patotoo sa ebanghelyo, at makapagbibigay rin ang mga ito sa atin ng magandang pundasyon para sa pagbabahagi ng ebanghelyo sa iba. Ang Mga Saligan ng Pananampalataya ay hindi kailanman nailathala sa kasaysayan ng New Hampshire ni Barstow o sa pahayagan ni Wentworth, ngunit ang mga ito ay nailathala ng pahayagan ng Simbahan noong 1842. Noong 1880, ang mga miyembro ng Simbahan sa pangkalahatang komperensiya ng Oktubre ay nagtaas ng kanilang mga kamay bilang pangkalahatang pagsang-ayon na tanggapin ang mga Saligan ng Pananampalataya bilang banal na kasulatan. Ngayon ay kasama na ang mga ito sa Mahalagang Perlas bilang banal na kasulatan. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Anu-ano ang Mga Saligan ng Pananampalataya? Bakit isinulat ni Joseph Smith ang mga ito? Bakit mahalaga para sa mga kasapi ng Simbahan na maging pamilyar sa mga Saligan ng Pananampalataya? Paano nakatutulong ang mga Saligan ng Pananampalataya sa atin na maunawaan at maipamuhay ang ebanghelyo? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Bakit nakatutulong ang magsaulo ng Mga Saligan ng Pananampalataya? (Maaari mong pag-aralang muli ang isa o higit pa sa Mga Saligan ng Pananampalataya na kasama ng mga bata.) Paano nakatutulong ang kaalaman sa Mga Saligan ng Pananampalataya sa atin na ibahagi ang ebanghelyo sa iba? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4.) Naibahagi na ba ninyo ang Mga Saligan ng Pananampalataya sa isang taong hindi pa kasapi ng Simbahan? Pahintulutan ang mga bata na magbahagi ng mga karanasan nila. Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Bago magklase, isulat ang bawat isa sa mga sumusunod na pangungusap sa isang hiwalay na piraso ng papel: 1. Alam ko kung sinu-sino ang mga miyembro ng Panguluhang Diyos. 2. Ako ang mananagot sa mga bagay na ginagawa ko. 3. Maaari kong maunawaan ang plano ng Ama sa Langit para sa kanyang mga anak. 4. Maaari akong makabalik sa Ama sa Langit sa pamamagitan ng pagsunod sa mga pangunahing alituntunin at mga ordenansa ng Aralin 36 245
246 ebanghelyo. 5. Alam ko na ang mga pinuno ng Simbahan ay tinawag ng Diyos sa pamamagitan ng awtoridad ng [pagkasaserdote]. 6. Alam ko na Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ay katulad ng simbahan na itinatag ni Jesucristo noong nabubuhay siya sa lupa. 7. Maaari akong tumanggap ng maraming kaloob at mga pagpapala sa pamamagitan ng Espiritu Santo. 8. Alam ko na ang mga banal na kasulatan ay ang salita ng Diyos. 9. Alam ko na ang paghahayag ay galing sa Diyos. 10. Alam ko na si Jesucristo ay muling magbabalik. 11. Ako ay malaya na sambahin ang Diyos. 12. Kailangan kong sundin ang mga batas ng aking bansa. 13. Maaari akong magpaunlad ng magagandang katangian na makatutulong sa akin na ipamuhay ang ebanghelyo at makadaragdag sa aking kaligayahan. Isulat ang Landas tungo sa Isang Patotoo sa isang malaking piraso ng papel o sa pisara. Gumuhit ng isang landas sa ilalim ng pamagat na ito na may labintatlong bato na patungo sa isang patutunguhan na may nakasulat na Patotoo. Ipaliwanag sa mga bata na ang mga Saligan ng Pananampalataya ay makatutulong sa atin na maunawaan ang ebanghelyo at mapalakas ang ating mga patotoo. Hilingan ang isang bata na tumayo at magbasa mula sa mga banal na kasulatan o ulitin sa isipan ang unang saligan ng pananampalataya at pagkatapos ay basahin ang unang pangungusap mula sa mga papel na iyong inihanda. Talakayin sandali ang kahulugan ng saligan ng pananampalataya, at ipalagay sa bata ang papel sa tabi ng unang bato na nasa landas. Ulitin sa ibang Saligan ng Pananampalataya at sa mga katugmang pangungusap batay sa pagkakasunud-sunod hanggang sa ang bawat bata ay magkaroon ng isang pagkakataon at mabasa ang lahat ng Saligan ng Pananampalataya at mga pangungusap. Talakaying kasama ng mga bata kung paano nakatutulong ang mga Saligan ng Pananampalataya na mapalakas ang ating mga patotoo. 2. Gumawa para sa bawat bata ng kopya ng bigay-siping "Mga Mahalagang Salita sa mga Saligan ng Pananampalataya" na matatagpuan sa hulihan ng araling ito, o isulat ang mga bilang na 1 hanggang 13 at ang mga katugmang mahalagang salita sa pisara. Talakaying kasama ng mga bata kung paano nakatutulong sa atin ang bawat mahalagang salita o parirala na matandaan ang katugmang saligan ng pananampalataya. Hilingan ang mga bata na magmungkahi ng iba pang paraan na maari nilang gamitin upang maisaulo ang mga Saligan ng Pananampalataya. (Tingnan sa "Pagtulong sa mga Bata na Magsaulo ng mga Banal na Kasulatan," p. xi-xii.) 3. Maglaro ng pagtutugma upang tulungan ang mga bata na matandaan ang paksa ng bawat saligan ng pananampalataya. Isulat ang mga bilang na 1 hanggang 13 sa magkakahiwalay na kard o piraso ng papel. Pagkatapos ay isulat sa magkakahiwalay na kard o papel ang bawat isa sa mga mahalagang
salita o parirala na nakalista sa bigay-sipi sa hulihan ng aralin. Balasahin ang mga kard at ilagay ang mga ito nang pataob sa isang nakahanay na pagkakaayos sa mesa o sa sahig. Halinhinang pabuklatin ng dalawang kard ang mga bata upang subukang mapagtugma ang mahalagang salita sa naaangkop na bilang ng saligan ng pananampalataya. 4. Sabihin sa sarili mong mga salita ang sumusunod na kuwento na isinalaysay ni Pangulong Thomas S. Monson ng Unang Panguluhan: Isang lalaki ang naglalakbay sa pamamagitan ng bus sa ibayo ng Estados Unidos patungong California. Nang tumigil ang bus sa lungsod ng Salt Lake, isang batang babae ang sumakay at umupo sa tabi ng lalaki. Nagsimula silang mag-usap at itinanong ng lalaki kung siya ay isang Mormon. Nang siya ay sumagot ng "Opo," itinanong niya kung ano ang pinaniniwalaan ng mga Mormon. Binigkas ng batang babae ang unang saligan ng pananampalataya at ipinaliwanag ito sa lalaki. Pagkatapos ay kanyang binigkas at ipinaliwanag ang mga kasunod na Saligan ng Pananampalataya. Ang lalaki ay labis na humanga sa kaalaman ng batang babae, at nang bumaba na ang bata sa bus, palagi niyang iniisip kung ano ang sinabi niya sa kanya. Nang dumating siya sa California, tinawagan niya ang lokal na pangulo ng misyon. Ang pangulo ng misyon ay nagpadala ng mga misyonero upang turuan ang lalaki, at pagkatapos ay nabinyagan ang buong pamilya ng lalaki, salamat na lamang sa isang batang babaeng nasa Primarya na naunawaan at nagbahagi ng mga Saligan ng Pananampalataya. (Tingnan sa "Primary Days," Ensign, Abr. 1994, p. 67-68.) 5. Kumuha ng isa sa mga maliliit na kard ng Mga Saligan ng Pananampalataya (33240 893; na makukuha sa mga sentro ng pamamahagi ng Simbahan) na ginagamit ng mga misyonero. (Kung maaari, maaari kang kumuha ng kard para sa bawat bata sa iyong klase.) Ipakita ang kard na ito sa mga bata at ipaliwanag kung paano ginagamit ng mga misyonero ang mga kard na ito. Sa pahintulot ng iyong pangulo sa Primarya, maaari mong anyayahan ang isang misyonero o ang nakabalik na misyonero upang magbahagi ng isang karanasan niya sa paggamit ng isa sa mga kard na ito o sa pagbabahagi ng Mga Saligan ng Pananampalataya sa ibang paraan. 6. Paupuin ang mga bata nang pabilog sa sahig. Maglagay ng isang bote (o katulad na bagay na maaari ring umikot at tumuro sa isang tao) sa gitna ng bilog. Sabihin ang bilang ng isang Saligan ng Pananampalataya nang malakas at pagkatapos ay paikutin ang bote. Kapag tumigil na sa pag-ikot ang bote, ipabigkas sa batang itinuturo nito kung ano ang paksa o mahalagang salita mula sa saligan ng pananampalatayang iyon. Kung hindi maalala ng bata kung ano ang paksa, ipabigkas ito sa batang nasa kanan niya. Pagkatapos ay magpabanggit sa bata na nakapagsabi ng paksa o susing salita ng ibang bilang ng saligan ng pananampalataya at paikutin ang bote. Ipagpatuloy ang laro hanggang ang lahat ng saligan ng pananampalataya ay nagamit nang kahit isang beses. (Kung ang mga bata sa iyong klase ay nagsasaulo ng mga Saligan ng Pananampalataya, maaari mong ipabigkas sa kanila ang buong saligan ng pananampalataya sa halip na sabihin lamang ang paksa.) Pamalit na paraan: Hatiin ang isang malaking piraso ng papel sa labintatlong bahagi at isulat sa bawat bahagi ang isang bilang mula 1 hanggang13. Ilagay ang papel sa sahig, at ipahagis sa bata ang isang maliit na bagay sa papel tulad ng butones o bato. Pagkatapos ay ipabanggit ang paksa (o Aralin 36 247
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 248 ipabigkas) ang saligan ng pananampalataya na tumutugma sa bilang ng bahagi kung saan bumagsak ang bagay. Ulitin hanggang ang bawat bata ay nagkaroon nang kahit isang pagkakataon. 7. Tulungan ang mga bata na magsaulo ng kahit alinman sa Mga Saligan ng Pananampalataya (maaari mong naising gamitin ang mga tsart ng Saligan ng Pananampalataya [65001 893-65014 893] upang tulungan ang mga bata na magsaulo). 8. Awitin ang alinman sa mga awit na Articles of Faith mula sa Children's Songbook, p. 122-32. Ipahayag ang iyong pasasalamat na mayroon tayong mga Saligan ng Pananampalataya upang tulungan tayong maunawaan at maalala ang ilan sa mga pangunahing paniniwala ng Simbahan. Ibahagi ang isang karanasan nang ang Mga Saligan ng Pananampalataya ay nakatulong sa iyo o naging mahalaga sa iyo. Himukin ang mga bata na pag-aralan at isaulo ang Mga Saligan ng Pananampalataya . Imungkahing pag-aralan ng mga bata sa kanilang tahanan ang Mga Saligan ng Pananampalataya na nasa Mahalagang Perlas bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Mga Mahalagang Salita sa mga Saligan ng Pananampalataya 1 2 3 4 5 PANGULUHANG DIYOS ADAN PAGBABAYAD-SALA MGA PANGUNAHING ALINTUNTUNIN MGA KAMAY KALOOB NG ESPIRITU SANTO PAGBIBINYAG PAGSISISI PANANAM- PALATAYA 6 7 8 9 10 SAMAHAN MGA KALOOB SALITA NG DIYOS PAGHAHAYAG SAMPUNG LIPI 11 12 13 SAMBAHIN BATAS MAIPAGKAKAPURI 249
Aralin 37 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 250 Pinaslang sina Joseph at Hyrum Smith Palakasin ang patotoo ng bawat bata kay Propetang Joseph Smith. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito at ang Doktrina at mga Tipan 135. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 124:91, 94-96. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Gawin ang mga sumusunod maliit na sinulatang piraso ng papel: Panalangin Mga Banal na Kasulatan Katotohanan Espiritu Santo Mag-aral Pagsunod Mga Guro Mga Propeta Pagbibigay ng Patotoo 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Tatlong mangkok na magkakapareho ang laki. c. Isang butones o maliit na bato. d. Mapa ng Missouri at Pook sa Paligid nito, na matatagpuan sa hulihan ng aralin 30. e. Larawan 5-1, Ang Propetang si Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 401; 62002 893); o 5-2, Joseph Smith (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 400; 62449 893); larawan 5-38, Hyrum Smith; larawan 5-39, Bilangguan ng Carthage; larawan 5-40, Ang Kamatayan Bilang Martir nina Joseph at Hyrum. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Maglagay ng mangkok sa sahig nang nakahanay o magkakasama. Maglagay ng tatlong maliit na sinulatang piraso ng papel sa bawat mangkok. Bigyan ang bawat bata ng pagkakataon na maghagis ng isang butones o bato sa isa sa mga mangkok, kumuha ng isang sinulatang piraso ng papel mula sa mangkok na iyon, at sabihin kung paano makatutulong sa mga bata ang salita o parirala na nasa sinulatang piraso ng papel na mapalakas ang kanilang mga patotoo.
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan Ang mga sinulatang piraso ng papel ay maaaring gamitin nang higit sa isang ulit kung kinakailangan. Ipaalala sa mga bata na bahagi ng pagkakaroon ng patotoo sa ebanghelyo ay ang pagkakaalam na si Joseph Smith ay totoong propeta ng Diyos. Sa araling ito ay matututuhan ng mga bata ang tungkol sa pagkamatay nina Joseph Smith at ng kanyang kapatid na si Hyrum. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pag-uusig at pagpaslang kina Joseph at Hyrum Smith, tulad ng inilalarawan sa mga sumunod na ulat sa kasaysayan at Doktrina at mga Tipan 135. Ipakita ang mga larawan at mapa sa mga angkop na pagkakataon. Inusig ang mga Banal sa Nauvoo Noong 1844, nagawa ng mga Banal ang Nauvoo na isang malaki at maunlad na lungsod sa Illinois, at parami nang parami sa kasapi ng Simbahan ang lumilipat sa Nauvoo bawat araw. Maraming hindi Banal sa mga Huling Araw sa Illinois ang natakot sa maaaring maging pangkabuhayan at pampulitikang kapangyarihan ng ganoon karaming kasapi ng Simbahan. Sinimulan nilang usigin ang mga Banal. Ang ilang kaaway ng Simbahan ay naniwala na kapag napatay nila si Joseph Smith, ang Simbahan ay babagsak. Ang mga taong ito ay nagsimula ng isang pahayagan na kung saan ay nagsabi sila ng maraming masasamang kasinungalingan tungkol kay Joseph Smith. Ang mga miyembro ng Simbahan ay nagalit tungkol sa mga kasinungalingang ito. Si Joseph Smith, na siyang alkalde sa Nauvoo noong panahong iyon, ay nagpatawag ng isang pagpupulong ng sangguniang panlungsod, na binubuo ng kapwa mga miyembro at hindi miyembro ng Simbahan. Ipinahayag ng sangguniang panlungsod na ang pahayagan ay isang "panggulo sa publiko" at inutusan ang hukbo ng bayan na sirain ang palimbagan na ginamit sa paglilimbag ng pahayagan. Ginamit ng mga kaaway ng Simbahan ang pangyayaring ito upang bigyang- katuwiran ang higit na pag-uusig sa mga Banal at sa Propeta. Ang gobernador ng Illinois, si Thomas Ford, ay nakiusap kay Joseph Smith at sa ibang kasapi ng sangguniang panglunsod na pumunta sa Carthage, Illinois upang dumaan sa isang paglilitis dahil sa paninira sa palimbagan. Ang gobernador ay nangako na magiging ligtas ang mga lalaki. Isinulat ni Joseph sa gobernador na sa palagay niya ay manganganib ang kanilang buhay kung pupunta sila sa Carthage. Sa palagay ni Joseph ay hindi magkakaroon ng makatarungang paglilitis, at nag-alinlangan siya na maipagtatanggol sila ng gobernador tulad ng naipangako. Dahil sa paniniwala na sila lamang ang kailangan ng mga kaaway ng Simbahan, sina Joseph at Hyrum ay nagtago at gumawa ng mga plano na lumipat papuntang kanluran kasama ang kanilang mga mag-anak. Ngunit nang dumating ang mga tauhan ng opisyal (posse) sa Nauvoo mula sa Carthage, nagbanta sila na sasakupin ang lungsod kung hindi nila matatagpuan sina Joseph at Hyrum. Ang ilan sa mga Banal ay natakot sa mga tauhan ng opisyal at tinawag sina Joseph at Hyrum na mga duwag dahil sa pag-alis sa Nauvoo. Nang marinig ito ni Joseph ay nalungkot siya, at nagsabing, "Kung ang buhay ko ay walang halaga sa aking mga kaibigan, ito ay wala ring halaga sa akin." Tinanong ni Joseph si Hyrum kung ano ang dapat nilang gawin, at sumagot si 251
252 Hyrum, "Bumalik tayo at sumuko, at tingnan kung ano ang mangyayari" (History of the Church, 6:549). Alam ni Joseph na mamamtay sila kung sila ay babalik, ngunit sinabi niya sa ibang pinuno ng Simbahan: "Ako ay patutungong gaya ng isang kordero sa katayan; subalit ako ay mahinahon gaya ng isang umaga sa tag-araw; ako ay may budhi na walang kasalanan sa harapan ng Diyos, at sa lahat ng tao. Kung ako ay papatayin nila ako ay mamamatay na walang kasalanan, at ang aking dugo ay iiyak mula sa lupa para maghiganti, at ito ang masasabi tungkol sa akin `Siya ay pinaslang nang walang habag'." (History of the Church, 6:555; tingnan din sa Doktrina at mga Tipan 135:4.) Pinaslang sina Joseph at Hyrum Smith Sina Joseph at Hyrum ay pumunta sa Carthage, at noong ika-25 ng Hunyo 1844, sila ay pinagbintangan ng panggugulo at pagtataksil (pagsalungat sa gobyerno). Sila at ang ilan sa kanilang mga kaibigan ay inilagay sa Bilangguan ng Carthage, kung saan ay binantaan at minura sila ng mga mandurumog. Nanalangin at nagbasa ng Aklat ni Mormon ang mga kapatid na lalaki sa bilangguan. Ang Propeta ay nagbigay ng kanyang patotoo sa katotohanan ng ebanghelyo sa mga lalaking nagbabantay sa kanila. Si Dan Jones ay isa sa mga kapatid na lalaki na kasama ng Propeta sa bilangguan. Noong umaga ng ika-27 ng Hunyo 1844, sinabi ng isa sa mga tanod sa bilangguan sa kanya: "Marami na kaming hirap na dinanas upang madala si Tandang Joe rito para lamang paligtasin siya nang buhay, at maliban na lamang kung gusto mong mamatay na kasama niya, mas mainam na umalis ka na lamang bago lumubog ang araw; . . . at malalaman mong mas magaling akong magpropesiya kaysa kay Tandang Joe, dahil ni siya o ang kanyang kapatid, o ang sinuman na matitirang kasama nila ang makakakita sa paglubog ng araw ngayon" (History of the Church, 6:602). Iniulat ni Dan Jones ang bantang ito kay Gobernador Ford, subalit ang naging sagot ng gobernador, "Ikaw ay hindi naman kailangang mabahala para sa kaligtasan ng iyong mga kaibigan, ginoo, ang mga tao ay hindi naman ganoon kalapit" (History of the Church, 6:603). Pagkatapos ay umalis ng Carthage ang gobernador, na iniwan ang ilan sa pinakamatinding kaaway ng Propeta bilang tagapamahala sa bilangguan. Noong araw na iyon, karamihan sa mga kaibigan ng Propeta ay inutusang umalis sa bilangguan. Apat na lalaki lamang ang naiwan sa bilangguan ng Carthage: ang Propetang si Joseph Smith; ang kanyang kapatid na si Hyrum; sina John Taylor at Willard Richards, ang dalawa sa mga Apostol. Ang apat na kalalakihang ito ay may dalawang baril na ibinigay sa kanila ng mga kaibigang dumalaw sa kanila. Sina Elder Taylor at Elder Richards ay mayroon ding mga baston. Dahil umalis ng Carthage ang gobernador at naglagay ng ilang mga kasapi ng mga mandurumog bilang tagapamahala sa bilangguan, alam ng apat na kalalakihan na ang kanilang buhay ay nasa panganib. Nang umagang iyon ay sumulat si Joseph ng isang liham sa kanyang pamilya na nagsasabi sa kanilang minamahal niya sila at siya ay walang-sala. Sa liham ay naggawad din siya ng pagpapala sa kanyang pamilya at mga kaibigan. Nang hapong iyon inawit ni John Taylor ang "Isang Kawawang Manlalakbay" (Mga Himno). Ang
magandang awit na ito na tungkol sa Tagapagligtas ay labis na umalo sa mga kalalakihan, at ang Propeta ay humiling kay Elder Taylor na awitin itong muli. Mga bandang alas-singko ng hapon nang sumugod sa bilangguan ang mga isandaang kalalakihan. Nilagyan ng putik at pulbura ng marami sa mga kalalakihan ang kanilang mga mukha upang hindi sila makilala. Ang mga bantay sa bilangguan ay mga kaibigan ng mga mandurumog at hindi gumawa ng anumang totoong pagsisikap upang pigilin ang pagdumog. Bumaril ang ilang mga kasapi ng mga mandurumog sa mga bintana ng bilangguan, at ang iba ay tumakbong paakyat sa hagdanan upang paputukan ang silid na kinaroroonan ng mga pinuno ng Simbahan. Sinikap ng mga kapatid na lalaki na sarhan ang pinto at gamitin ang iilan nilang sandata upang itaboy ang mga mandurumog. Nagpaputok ng baril si Joseph Smith at ginamit ni John Taylor ang kanyang mabigat na baston upang hampasin ang mga baril ng mga mandurumog habang sila ay itinutulak sa silid sa pamamagitan ng pinto, subalit napakarami ng mga mandurumog upang maipagtanggol ng mga kapatid ang kanilang sarili. Tinamaan si Hyrum Smith sa mukha ng isang bala na ipinutok mula sa pinto. Bumagsak siya sa sahig na sumisigaw ng, "Ako ay patay na!" Nang siya ay pabagsak tinamaan siya ng tatlo pang bala. Sumigaw si Joseph, "O, kapatid kong Hyrum!" (History of the Church, 6:618). Si John Taylor ay lumapit sa bukas na bintana, umaasa na makakatalon para makaligtas. Isang bala na ipinutok galing sa loob ng bilangguan ang tumama sa kanyang binti at nagsimula na siyang mahulog sa bintana, subalit tumama sa kanyang relong pambulsa ang ikalawang bala mula sa labas ng bilangguan na ganoon na lamang ang lakas ng puwersa kaya naitulak siyang pabalik sa silid, na ikinaligtas ng kanyang buhay. Si Elder Taylor ay tinamaan ng tatlo pang bala habang siya ay gumagapang sa ilalim ng higaan. Pagkatapos na mabaril sina Hyrum at John Taylor, ang Propeta ay pumunta sa bintana. Siya ay tinamaan ng dalawang bala na ipinutok mula sa pinto ng silid at ang ikatlong bala ay ipinutok mula sa labas ng bilangguan. Siya ay sumigaw ng, "O Panginoon, Diyos ko!" at nahulog mula sa bintana (History of the Church, 6:618). Ang mga mandurumog sa loob ng bilangguan ay tumakbong palabas upang makita ang bangkay ng Propeta, at si Willard Richards ay nagmadaling pumunta sa bintana. Pagkatapos na makita ang walang buhay na katawan ng Propeta, si Elder Richards ay tumakbo patungo sa pintuan. Tumigil siya nang marinig niya ang sigaw ni John Taylor mula sa ilalim ng higaan. Alam niyang hindi niya mailalabas agad si John Taylor, kaya itinago niya si Kapatid na Taylor sa ilalim ng lumang kutson, na sinasabing, "Kung ang mga sugat mo ay hindi nakamamatay, nais kong mabuhay ka upang isalaysay ang kuwento" (History of the Church, 6:621). Inaasahan ni Elder Richards na mababaril siya habang palabas siya ng bilangguan, ngunit bago matiyak ng mga mandurumog kung napatay nga nila ang apat na kalalakihan, isang tao ang nagkamaling sumigaw ng, "Dumarating ang mga Mormon!" at ang mga mandurumog ay tumakas papunta sa kakahuyan. Si Elder Richards ay hindi nasaktan sa pagsalakay. Ang himalang ito ay katuparan ng isang propesiya na ginawa ni Joseph Smith mga isang taon bago ang pangyayaring iyon, na nagsabi kay Elder Richards na darating ang panahon Aralin 37 253
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 254 na "ang mga tingga [bala] ay lilipad sa paligid niya na tulad ng ulan na may yelo, at makikita niya ang kanyang mga kaibigan na babagsak sa kanan at sa kaliwa," ngunit siya ay hindi masasaktan (History of the Church, 6:619). Ang kapatid ng Propeta na si Samuel ay patungo sa Carthage upang tulungan ang kanyang mga kapatid. Siya ay hinabol ng mga mandurumog sa kahabaan ng daanan, at siya ay dumating, na pagod, upang makita na ang kanyang mga kapatid ay pinaslang. Tumulong siya na ilagay ang mga bangkay ng kanyang mga kapatid sa isang bahay-panuluyan (inn) sa Carthage. Pagod at nanghihina sa kanyang paglalakbay sa Carthage, nagkaroon si Samuel ng matinding lagnat, at siya ay namatay noong sumunod na buwan. Ang mga bangkay nina Joseph at Hyrum ay isinakay sa mga bagon pabalik sa Nauvoo at ibinurol sa Mansion House. Nang sumunod na araw, sampung libong mga Banal ang pumila upang dumaan sa harap ng mga kabaong at makiramay. Ang mga Banal ay nalungkot sa pagkawala ng Propeta at ng kanyang kapatid. Isinulat ni Lucy Mack Smith nang makita niya ang kanyang mga anak na pinatay: "Matagal-tagal din akong nagkaroon ng lakas ng loob, tinipon ang bawat lakas ng aking kaluluwa at tumawag sa Diyos upang palakasin ako, subalit nang pumasok ako ng silid at nakitang nakahandusay ang mga anak kong pinaslang at narinig ang mga hikbi at hinagpis ng aking pamilya . . . ito ay labis-labis; nanlumo ako, tumawag sa Panginoon sa matinding paghihirap ng aking kaluluwa, `Diyos ko, Diyos ko, bakit pinabayaan mo ang pamilyang ito!' Isang tinig ang sumagot ng, `Dinala ko na sila sa aking piling upang magkaroon na sila ng kapahingahan'" (Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, p. 324). Ang Doktrina at mga Tipan 135 ay naglalaman ng ulat ng pagkamatay bilang martir na isinulat ni Elder John Taylor, na nasugatan sa pagsalakay at pumatay kina Joseph at Hyrum. Sinabi ni Elder Taylor na si Joseph Smith ay "nabuhay nang dakila, at siya ay namatay na dakila sa paningin ng Diyos at ng kanyang mga tao; at gaya ng karamihan sa hinirang ng Panginoon noong mga sinaunang panahon, ay tinatakan ang kanyang misyon at kanyang mga gawain ng kanyang sariling dugo; at gayundin ang kanyang kapatid na si Hyrum. Sa buhay sila ay hindi nagkalayo at sa kamatayan sila ay hindi pinaghiwalay!" (Doktrina at mga Tipan 135:3). Bago namatay ang ama ng Propeta, binigyan niya si Joseph ng isang pagbabasbas at sinabi sa kanya na, "Ikaw ay mabubuhay pa upang tapusin ang iyong gawain. . . . Ikaw ay mabubuhay upang gawin ang plano ng lahat ng gawaing ibinigay sa iyo ng Diyos" (sinipi sa Smith, p. 309-10). Tinapos ni Joseph nang buong giting ang kanyang misyon, na ginagawa ang lahat ng ipinagagawa sa kanya ng Diyos. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alitutunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Ipaalala sa mga bata kung ano sinabi ni Joseph Smith habang patungo siya sa Carthage (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 135:4). Ano ang ibig sabihin ng magkaroon ng "budhi na walang kasalanan sa harapan ng Diyos, at sa
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman lahat ng tao"? Ituro na kung minsan ay tinatawag natin itong kalinisan ng budhi. Sina Joseph at Hyrum ay may malilinis na budhi nang sila ay namatay. Ano ang kailangang gawin ng bawat isa sa atin upang magkaroon ng malinis na budhi? Ano ang ibig sabihin ng isang martir? (Mga tao na mas pinipili ang mamatay kaysa ipagkaila o itanggi ang pinaniniwalaan nila.) Bakit itinuring na mga martir sina Joseph at Hyrum Smith? (Pinili nila ang mamatay kaysa sa ipagkaila nila ang kanilang mga patotoo kay Jesucristo at sa kanyang ebanghelyo.) Batay sa paraan ng kanilang naging pamumuhay, ano kaya ang nadarama nina Joseph at Hyrum habang sila ay humaharap kay Jesus pagkatapos na sila ay mamatay? Ano kaya ang madarama ng mga miyembro ng mga mandurumog sa pagharap kay Jesus? Ano ang madarama ninyo kung haharap na kayo kay Jesus ngayon? Bakit kaya nakadama ng kapanatagan ng kalooban ang mga kapatid na lalaki sa Bilangguan ng Carthage nang awitin ni John Taylor ang "A Poor Wayfaring Man of Grief"? Anu-ano ang ibang bagay na ginawa ng mga kapatid na lalaki upang magkaroon sila ng kapanatagan ng kalooban? Ano ang magbibigay sa inyo ng kapanatagan ng kalooban kung kayo ay natatakot? Ano ang matututuhan natin sa uri ng pagkatao ni Joseph Smith dahil sa katotohanang nagbigay siya ng kanyang patotoo sa mga bantay sa bilangguan? Natakot na ba kayong magbigay ng inyong patotoo sa isang tao? Paano natin mapaglalabanan ang takot na ito? Bakit sa palagay ninyo pinaitim ng mga kasapi ng mga miyembo ng mga mandurumog ang kanilang mga mukha? Ipaliwanag na kapag gumagawa ang mga tao ng masasamang bagay, madalas ay ayaw nila na sila ay makita o makilala ng iba. Anu-ano ang mga pagpili na kailangan nating gawin upang hindi tayo kailanman mahihiya na makita ng ibang tao ang ating mga gawa? Ipaalala sa mga bata na inakala ng ilang miyembro ng mga mandurumog na sa pamamagitan ng pagpatay kay Joseph Smith ay masisira nila ang buong Simbahan. Bakit hindi nabuwag ang Simbahan pagkatapos na mapatay ang Propeta? Bakit mahalaga na magkaroon ng patotoo na si Joseph Smith ay propeta ng Diyos? Ipaliwanag na kung hindi tayo naniniwala na propeta si Joseph Smith, hindi natin mapaniniwalaan na totoo ang aklat ni Mormon o na ang ebanghelyo ni Jesucristo ay ibinalik sa mundo. Paano tayo magkakaroon ng patotoo tungkol kay Joseph Smith? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Isulat ang bawat isa sa mga sumusunod na salita sa magkakahiwalay na piraso ng papel: propeta, bilangguan, inosente, patotoo, awit, mga mandurumog, baston, relong pambulsa, martir, budhi. Papiliin ang bawat bata ng papel at magbigay ng mga pahiwatig upang tulungan ang ibang bata na Aralin 37 255
256 mahulaan ang salita. Halimbawa, ang bata na pumili ng inosente ay maaaring magsabi ng, "Ang isang tao na walang-sala ay "Kung ikaw ay pinagbintangan ng isang bagay na hindi mo ginawa, ikaw ay ." Pagkatapos na mahulaan ang bawat salita, hilingan ang mga " o bata na sabihin kung ano ang natutuhan nila tungkol sa kung paano nagkakaugnay ang salita sa buhay at pagkamatay ng Propetang si Joseph Smith at ng kanyang kapatid na si Hyrum. 2. Sa pahintulot ng iyong pangulo sa Primarya, anyayahan ang isang tao na gumanap bilang Elder John Taylor at isalaysay sa mga bata ang kuwento ng kamatayan bilang martir, na ginagamit bilang kanyang teksto ang Doktrina at mga Tipan 135 at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Anyayahan siya kahit na mga isang linggo man lamang bago ang aralin. 3. Gumawa ng kopya ng mga sumusunod na pangungusap para sa bawat bata, o isulat ang mga pangungusap sa pisara. Pasagutan sa mga bata ang mga patlang na ginagamit ang mga nakalistang salita mula sa ibaba. 1. Ang unang hakbang sa pagkakaroon ng patotoo ay 2. Kailangan nating tulungan tayong magkaroon ng patotoo. 1. Ang unang hakbang sa pagkakaroon ng patotoo ay 2. Kailangan nating tulungan tayong magkaroon ng patotoo. sa ating Ama sa Langit sa panalangin na 3. Kailangan nating naisin ang isang patotoo na may sapat na upang magkaroon nito. 4. Kailangan nating ang mga banal na kasulatan upang madagdagan ang ating kaalaman sa katotohanan. 5. Upang mapanatili ang ating patotoo, kailangan nating ang mga kautusan. a. hilingin b. hangarin c. sundin d. paggawa e. pag-aralan (Mga sagot: 1-b; 2-a; 3-d; 4-e; 5-c.) 4. Ipabasa sa isang bata ang unang pangungusap sa Doktrina at mga Tipan 135:3. Ano ang ibig sabihin ni John Taylor sa pangungusap na ito? Anu-ano ang ilan sa mga dakilang nagawa ni Joseph Smith? Patunghayan sa mga bata ang kanilang mga banal na kasulatan habang binabasa mo ang natitira sa Doktrina at mga Tipan 135:3. Habang nagbabasa ka, isulat sa pisara ang mga nagawa ni Joseph Smith na nakatala sa talatang ito. Talakaying kasama ng mga bata kung paano maging naiiba ang kanilang mga buhay kung hindi ginawa ni Joseph Smith ang mga bagay na ito. 5. Isalaysay sa mga bata ang tungkol sa mga karanasan ni John Taylor pagkatapos lisanin ang Bilangguan ng Carthage: Malubha ang pagkakasugat ni John Taylor para makabalik kaagad sa Nauvoo. Pagkatapos ng ilang araw ay binuhat siya mula sa kanyang higaan sa isang istretser, subalit ang hindi sabay-sabay na galaw ng hakbang ng mga nagbubuhat sa kanya ay nagdudulot ng matinding sakit kaya isang higaan ang inihanda para sa kanya sa kariton, na hinihila ng isang bagon sa
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya damuhan sa parang. Ang asawa ni Elder Taylor ay sumakay na kasama niya at nilagyan ng yelo ang mga sugat nito. Ang kariton ay dahan-dahang umusad sa dinaraanan nitong mataas na damo at hindi na nagdulot ng karagdagang sakit. Habang papalapit na si Elder Taylor sa Nauvoo, maraming kaibigan ang sumalubong sa kanya. Nang sila ay dumating sa mababa at basang lugar sa parang, inangat ng mga kaibigan niya ang kariton at binuhat ito para makatawid sa tubig, at nang dumaan sila sa mga bahagi ng lungsod na kung saan ang mga daan ay maputik, giniba nila ang mga bakuran, at sa halip ay binuhat si Elder Taylor sa bukid upang hindi na magdulot sa kanya ng anumang sakit. Bagamat naglakbay siya ng labingwalong milya sa kariton at nakaranas ng matinding sakit, si Elder Taylor ay labis na natuwa na makauwi sa Nauvoo. (Tingnan sa B. H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 7:117-19; tingnan din sa "Applying Ice Water to My Wounds," sa Leon Hartshorn, tinipon, Classic Stories from the Lives of our Prophets [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1975], p. 96-97.) 6. Sabihin sa mga bata na si William W. Phelps na nagsalita sa libing nina Joseph at Hyrum ay nagsulat ng magandang tula tungkol sa Propeta. Ang tulang ito ay naging paboritong himno ng Simbahan, "Purihin Siya." Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Purihin Siya" (Mga Himno). Magpatotoo na si Joseph Smith ay totoong propeta ng Diyos, na nakita niya ang Ama sa Langit at si Jesucristo, at sa pamamagitan niya ang totoong ebanghelyo ni Jesucristo ay naipanumbalik sa mundo. Hamunin ang mga bata na saliksikin ang mga banal na kasulatan, manalangin, at sundin ang mga kautusan upang mapalakas nila ang kanilang mga patotoo kay Jesucristo at kay Joseph Smith. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 135:1-4 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 37 257
Aralin 38 Layunin Paghahanda 258 Pinamunuan ni Brigham Young ang Simbahan Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang buhay na propeta ay tinawag ng Diyos. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito at ang Doktrina at mga Tipan 107:23, 33, 35; 112:21, 30-32; 124:127-28. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Doktrina at mga Tipan 124:108-10. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang ilang mga trabaho na tulad ng sumusunod: Doktor Guro Pulis Bombero Tagakuha ng tiket Maghanda ng kahit na isang piraso ng papel para sa bawat bata sa iyong klase, at ilagay ang mga papel na ito sa isang supot o ibang lalagyan. Pagkatapos ay isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang mga pangungusap na naglalarawan sa pangunahing awtoridad na taglay ng mga tao sa mga trabaho na isinulat mo sa unang pangkat ng mga papel. Ilagay ang mga papel na ito sa ibang supot o lalagyan. Awtoridad na magbigay ng mga reseta para sa gamot Awtoridad na magbigay ng mga marka sa inyong kard Awtoridad na pigilin ang mga kriminal Awtoridad na gumamit ng mga kagamitang pamatay-sunog Awtoridad na magpapasok sa inyo sa sine, konsiyerto, o pampalakasang paligsahan 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata.
Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan b. Larawan 5-41, Pag-alis mula sa Nauvoo (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 410; 62493 893); isang larawan ng buhay na propeta (mula sa aklatan ng bahay-pulungan o isang magasin ng Simbahan). Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Papiliin ng isang papel ang isang bata mula sa "trabahong" lalagyan, at papiliin ang isa pang bata ng isang papel mula sa "awtoridad" na lalagyan (na hindi susubukang pagtugmain ang awtoridad sa trabaho). Ipabasa sa bawat bata ang kanyang papel, at talakaying kasama ng mga bata ang inilalarawang kalagayan, tulad ng guro na nagrereseta ng gamot o ng tagakuha ng tiket na nagbibigay ng marka. Halinhinang papiliin ang mga bata ng mga papel hanggang ang lahat ng papel ay nabasa na. Pagkatapos ay ipatugma sa mga bata ang bawat trabaho sa tamang awtoridad. Bakit mahalaga na may tamang awtoridad ang isang tao bago magsagawa ng mga tiyak na gawain? Sabihin sa mga bata na sa araling ito ay matututuhan nila kung paano nalaman ng mga Banal kung sino ang may awtoridad na mamuno sa Simbahan pagkamatay ng Propetang si Joseph Smith. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pagiging pinuno ni Brigham Young sa Simbahan at ang pamumuno sa mga Banal papalabas ng Nauvoo, na tulad ng inilalarawan sa mga ulat sa kasaysayan at mga banal na kasulatan na nakalista sa bahaging "Paghahanda." Ipakita ang larawan ng pag-alis mula sa Nauvoo sa angkop na pagkakataon. Si Brigham Young ang Naging Pinuno ng Simbahan Pagkaraang mapaslang si Joseph Smith, ang mga Banal sa Nauvoo ay labis na nalungkot at nag-alala. Ang Propeta at ang Patriyarka (Hyrum Smith) ay patay na, at karamihan sa mga miyembro ng Korum ng Labindalawang Apostol ay nasa mga misyon. Si Joseph Smith ay sumulat sa mga Apostol noong Hunyo 1844 at nakiusap sa kanila na bumalik sa Nauvoo, subalit hindi natanggap ng mga Apostol ang mga sulat na ito hanggang sa ang Propeta ay mapaslang. Ang lahat ng Apostol ay bumalik sa Nauvoo nang sandaling nalaman nila ang pagkamatay ng Propeta. Ang Sangguniang Panglunsod ng Nauvoo ay nagtagubilin sa mga Banal na "maging mapayapa, tahimik na mga mamamayan, na ginagawa ang mga gawain ng pagkamatwid" hanggang makabalik ang mga Apostol at makapagbigay sa kanila ng karagdagang mga tagubilin (History of the Church, 7:152). Si William W. Phelps, isang panglunsod na konsehal na siya ring tagalathala ng Simbahan at tagasulat ng Propeta, ay tumulong na mapanatiling mapayapa ang lungsod. Si Sidney Rigdon na naging unang Tagapayo ni Joseph Smith sa Unang Panguluhan ng Simbahan ay nagkaroon ng sama ng loob sa Simbahan at lumipat sa Pennsylvania na laban sa mga nais ng Panginoon (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 124:108 - 10). Gayunman, nang marinig niya ang tungkol sa pagkamatay ng Propeta, si Sidney ay bumalik sa Nauvoo. Inakala niya na dahil naging kasama siya sa Unang Panguluhan, karapatan niya ang maging kasunod na pinuno ng Simbahan. Bago nakabalik ang mga Apostol 259
260 sa Nauvoo, napaniwala ni Sidney ang ilang mga tao na dapat siyang mamuno sa Simbahan. Nang makabalik na ang lahat ng miyembro ng Korum ng Labindalawang Apostol sa Nauvoo, nakipagkita sila kay Sidney, na nagsabi sa kanila kung bakit siya ang dapat na maging pinuno ng Simbahan. Nagpahayag si Brigham Young, na siyang Pangulo noon ng Korum ng Labindalawa, na nais niyang malaman kung ano ang nais ng Panginoon na gawin nila. Ang sabi niya: "Wala akong pakialam kung sino ang namumuno sa simbahan, . . . subalit isang bagay ang aking kailangang malaman, at iyon ay kung ano ang sinasabi ng Diyos tungkol dito. Nasa akin ang mga susi at mga paraan kung paano makakamit ang niloloob ng Diyos tungkol sa bagay na ito. . . . "Ipinagkaloob sa aming mga ulo ang lahat ng mga susi at kapangyarihan na kaakibat ng pagiging Apostol na taglay niya mismo bago siya kinuha, at walang tao o pangkat ng tao ang makapagpapahinto ng tuwirang ugnayan ng awtoridad sa pagitan nina Jospeh at ng Labindalawa sa mundong ito o sa mundo pang darating" (History of the Church, 7:230). Sa isang pagpupulong ng Simbahan noong ika-8 ng Agosto 1844, si Sidney Rigdon ay nagbigay ng isa't kalahating-oras na talumpati tungkol sa kung bakit siya ang dapat na maging pinuno ng Simbahan. Pagkatapos ay si Brigham Young ang nagbigay ng maikling talumpati, at habang siya ay nagsasalita isang himala ang nangyari. Sa mga taong nakikinig, si Brigham Young ay biglang naging kamukha at kaboses ni Joseph Smith. Isinalaysay ni Zina Huntington ang ganitong karanasan: "Si Pangulong Young ay nagsasalita. Ito ay ang tinig ni Joseph Smith - hindi ang kay Brigham Young. Ang kanya mismong pagkatao ay nagbago. . . . Ipinikit ko ang aking mga mata. Kamuntik ko nang maisigaw, alam ko na iyon ang tinig ni Joseph Smith! Ngunit alam kong wala na siya." Sinabi ni George Q. Cannon, "Mismong iyon ang tinig ni Joseph Smith; . . . sa mga mata ng tao ay tila ito ang katauhan mismo ni Joseph Smith na nakatayo sa harapan nila." Si Wilford Woodruff ay nagpahayag, "Kung hindi ko lang siya nakita ng aking sariling mga mata, walang makakukumbinsi sa akin na hindi si Joseph ang nagsasalita" (sinipi sa Church History in the Fulness of Times, p. 292). Sina Cornelius at Permelia Lott, ang mga nagpapatakbo ng mga sakahan ni Joseph Smith sa labas lamang ng Nauvoo at ang mga nakakakita nang madalas sa Propeta, ay dumalo sa pagpupulong kasama ang kanilang mga anak. Nang si Brigham Young ay tumayo upang magsalita, ang labing-isang- taong-gulang na si Alzina Lott ay nag-akalang siya si Joseph Smith, at siya ay bumaling sa kanyang ina na si Permelia, at sinabing, "Inay, akala ko po ay patay na ang Propeta." Ang kanyang ina ay sumagot, "Patay na siya [,] Alzina, at ito ang paraan kung paano sinasabi sa atin ng ating Ama sa Langit kung sino ang ating susunod na pinuno at Propeta" (sinipi sa Descendants of Cornelius Peter Lott, p. 10-11). Nang hapong iyon, ang mga miyembro ng Simbahan ay nagdaos ng isa pang pagpupulong. Sinabi ni Brigham Young sa pagpupulong, "Kung nais ng mga tao si Pangulong Rigdon na mamuno sa kanila, siya ay maaaring mapasakanila; subalit sinasabi ko sa inyo na ang Korum ng Labindalawa ay nagtataglay ng mga susi ng kaharian ng Diyos sa buong mundo" (History of the Church, 7:233). Ang mga susing ito, o ang mga karapatan upang gamitin ang awtoridad ng pagkasaserdote, ay ibinigay ni Joseph Smith sa bawat kasapi ng Korum ng Labindalawa bago siya namatay. Ang mga kasapi ng Simbahan ay buong pagkakaisang bumoto upang sang-ayunan ang Labindalawang Apostol bilang kanilang mga pinuno.
Hindi matanggap ni Sidney Rigdon na higit ang awtoridad ng Labindalawang Apostol kaysa sa kanya at nagpatuloy siyang nagsikap na makuha ang pamumuno sa Simbahan hanggang sa siya ay itiniwalag noong Setyembre 1844. Nagtatag siya ng kanyang sariling simbahan subalit ito ay nagtagal ng ilang taon lamang. Sa pamamagitan ng himala ng pagbabagong-anyo ni Brigham Young, nalaman ng mga Banal na pagkamatay ng Propeta, ang kapangyarihan at awtoridad ng pamumuno sa Simbahan ay tinataglay ng Korum ng Labindalawang Apostol. Pagkaraan ng tatlo at kalahating taon, si Brigham Young, ang nakatataas na Apostol at Pangulo ng Korum ng Labindalawang Apostol, ay itinalaga bilang bagong Pangulo ng Simbahan. Ngayon, kapag namamatay ang propeta, ang korum ng Labindalawang Apostol ang mamumuno sa Simbahan. Ang nakatataas na Apostol (ang taong pinakamatagal nang Apostol) ay itinatalaga bilang bagong Pangulo ng Simbahan. Naghandang Lumipat Ang mga Banal Papuntang Kanluran Noong 1842, sinabi ni Joseph Smith sa mga Banal, "ang ilan sa inyo ay mabubuhay upang pumunta at tumulong sa paggawa ng matitirhan at pagtatayo ng mga lungsod at makikita ang mga Banal na magiging makapangyarihang tao sa gitna ng Rocky Mountains (History of the Church, 5:85). Ang mga Banal ay nagsimulang gumawa ng mga plano upang lumipat papuntang kanluran noong tagsibol ng 1844, at ipinagpatuloy ng Labindalawang Apostol ang ganitong pagpaplano hanggang sa sila ay sinang- ayunan bilang mga pinuno ng Simbahan. Nagplano sila na sa Abril 1846 aalis ang mga Banal, na magbibigay sa kanila ng panahon upang tapusin ang pagtatayo ng Templo sa Nauvoo at magkaloob ng mga endowment at mga pagbubuklod sa mga miyembro bago sila umalis. Gayunman, sina Brigham Young at walong iba pang Apostol ay pinagbintangan ng panghuhuwad, at ang ilang Banal ay nakarinig ng maling balita na hindi sila papayagan ng mga sundalo ng pamahalaan na lumipat papuntang kanluran at sa halip ay nagplanong papatayin sila. Ang mga pangyayaring ito ay nagpabalisa sa mga Banal upang umalis sa Illinois nang madalian. Ang mga unang pangkat ay umalis sa Nauvoo noong unang bahagi ng Pebrero 1846, at ang mga Apostol mismo ay umalis noong kalagitnaan ng Pebrero. Ang mga pinuno ng Simbahan ay nagplano na ang ibang pangkat ay aalis sa huling bahagi ng taglamig at tagsibol, subalit marami sa mga Banal ang ayaw maiwan sa Nauvoo pagkatapos makaalis ng mga Apostol, kaya sila ay gumayak na bago pa ang takdang panahon at bago pa sila nakapaghanda nang wasto. Ang mga miyembro ng Simbahan na hindi sumama sa mga unang pangkat ay nagsikap na ibenta ang kanilang pag-aari sa Nauvoo upang sila ay makabili ng mga panustos papuntang kanluran. Ang mga tao sa palibot na lugar ay pumunta sa Nauvoo upang bumili ng mga ari-arian sa napakamurang halaga. Isang babae ang inalok ng sampung dolyar para sa kanyang bahay at siyam na ektaryang lupa. Sa palagay niya ay napakababa ng presyong ito, subalit alam ng namimili na sabik siyang umalis, kaya ayaw niyang magbayad pa ng karagdagang pera. Marami sa mga Banal ang nakipagpalitan ng kanilang lupa at mga kasangkapan para sa mga kabayo, bagon, at mga baka, na naglalakbay ng kung ilang daang milya mula sa Nauvoo upang makahanap ng mabibiling baka. Aralin 38 261
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 262 Ang lahat ng bahay sa Nauvoo ay ginamit bilang mga pagawaan ng mga bagon. Ang mga panustos na kailangan para sa isang pamilya na binubuo ng lima katao sa unang pangkat na aalis ay kinabibilangan ng isang matibay na bagon, dalawa o tatlong nakapamatok na baka, isang libong libra ng harina, isang riple para sa bawat lalaki, dalawampu't limang libra ng asin, dalawampung libra ng sabon, at apat o limang pamingwit. Maraming pamilya ang binubuo ng higit sa lima katao at kaya nangailangan ng mas maraming panustos. Ang unang bahagi ng paglalakbay patungo sa Salt Lake Valley ay napakahirap para sa unang pangkat ng mga tagabunsod. Nangailangan ng 131 araw para lakbayin nila ang 300 milya patungong Iowa. Pagkaraan ng isang taon ay nangailangan lamang ng 111 araw sa ibang pangkat ng mga tagabunsod na lakbayin ang 1050 milya mula sa Iowa hanggang sa Great Salt Lake Valley. Ang Labanan sa Nauvoo at ang Himala ng mga Pugo Ang ilang miyembro ng Simbahan ay nanatili sa Nauvoo ng buong tag-araw. Ang ilan sa mga taong ito ay nagnais na anihin ang mga pananim at sinikap na maipagbili ang kanilang pag-aari, ang iba ay mga dayuhan na kadarating mula sa Silangan na huling-huli na upang sumama sa naunang mga pangkat ng tagabunsod. Karamihan sa mga dayuhang ito ay ginamit ang lahat ng pera nila upang makarating lamang sa Nauvoo. Noong Setyembre 1846, mga walong daang anti-Mormon na kalalakihan na may anim na kanyon ang nagsimulang sumalakay sa mga taong naiwan sa Nauvoo. Pagkaraan ng ilang araw na labanan, pinilit ng mga anti-Mormon ang mga Banal na umalis sa Nauvoo. Limang lalaki at ang kanilang mag-anak ang pinayagang maiwan upang sikaping maipagbili ang pag-aari ng mga miyembro ng Simbahan. Ang iba ay umalis kaagad nang walang anumang labis na pananamit o panustos. Karamihan sa mga taong ito ay tumawid sa Ilog ng Mississippi at bumuo ng kampo sa panig ng Iowa. Malubha ang karamdaman ng ilan sa mga tao para maglakbay, at marami ang lubha ang kahirapan upang makabili ng mga kinakailangang panustos upang makaalis. Ang karamihan ay kumot lamang ang dala o mga sanga para sa tirahan at mais lamang ang makakain. Isang araw ay may himalang nangyari. Libu-libong maliliit na ibon na tinatawag na pugo ang lumipad patungo sa mga kampo. Kahit saan ay may mga pugo. Kahit na ang mga tao sa kampo ay mahihina dahil sa gutom at karamdaman, madali silang nakahuli ng maraming pugo. Ang mga pugo ay masarap kainin, at nagsustento ng kailangang pagkain para sa mga nagugutom na Banal. Nang marinig ni Brigham Young ang tungkol sa mga Banal sa mga kampong ito, nagpadala siya ng mga taong may dalang mga bagon at panustos upang dalhin ang mga tao sa kampo patungo sa ibang kampo sa buong Iowa kung saan tumitira ang ibang mga Banal sa panahon ng taglamig. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ng mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman.
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman Sino ang nagtaglay ng mga susi ng pagkasaserdote at ang awtoridad na pamunuan ang Simbahan pagkamatay ni Joseph Smith? (Doktrina at mga Tipan 112:30-32; 124:128.) Sino ang magtataglay ng mga susi pagkamatay ng Pangulo ng Simbahan ngayon? Sino ang magiging bagong Pangulo ng Simbahan kapag namatay ang buhay na Propeta? (Ang nakatataas na miyembro ng Korum ng Labindalawang Apostol.) Bakit hindi maaaring hirangin ng isang tao ang kanyang sarili bilang pinuno ng Simbahan, tulad ng ninais gawin ni Sidney Rigdon? Paano ipinalam ng Panginoon sa mga tao sa Nauvoo kung sino ang mamumuno sa Simbahan pagkatapos na patayin si Joseph Smith? Ipakita ang larawan ng buhay na propeta. Paano ninyo malalaman ngayon na ang buhay na propeta ay pinili ng Panginoon? Ano ang inyong nadarama ngayong nalaman ninyo na alam ng Panginoon kung sino ang susunod na magiging propeta? Anu-ano ang mga tungkulin ng mga Apostol? (Doktrina at mga Tipan 107:23, 33, 35; 112:21; 124:128.) Paano isinasagawa ng mga Apostol ngayon ang mga tungkuling ito? Bakit kinakailangan ng mga Banal na umalis sa Nauvoo? Ano ang kanilang dinala nang sila ay umalis patungo sa Kanluran? Ano ang nanaisin ninyong dalhin kung kayo ay maglalakbay ng ganoon sa ngayon? Ipaalala sa mga bata na marami sa mga Banal ang kinakailangang magbenta ng kanilang lupa at pag-aari nang napakamura o basta na lang iniwan ito. Wala silang gaanong madadala nang umalis sila ng Nauvoo. Ano sa palagay ninyo ang nadama ng mga Banal sa paggawa ng ganitong mga sakripisyo upang pumunta sa kanluran? Ano ang nakahanda ninyong isakripisyo para sa ebanghelyo at sa Simbahan? Paano nakatulong ang mga pugo sa mga Banal na nakakampo sa tabi ng ilog? Bakit napakadaling hulihin ang mga pugo? Paano kayo tinulungan ng Ama sa Langit noong nangangailangan kayo ng tulong? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Dalhin ang mga larawan ng Unang Panguluhan at Labindalawang Apostol sa kasalukuyan (mula sa magasin ng Simbahan o sa aklatan ng bahay-pulungan). Sabihin sa mga bata ang mga pangalan ng bawat isa sa kanila at isa o dalawang detalye tungkol sa kanya, tulad ng kung saan siya nakatira, ilan ang anak niya, o kung ano ang kanyang trabaho bago siya naging Apostol. Ituro ang nakatataas na Apostol (ang taong pinakamatagal nang Apostol kasunod ng Pangulo ng Simbahan). Ipaliwanag na ang lalaking ito ay ang kasalukuyang Pangulo ng Korum ng Labindalawang Apostol. Ang Pangulo ng Korum ng Labindalawang Apostol ang susunod na magiging Pangulo ng Simbahan kapag ang kasalukuyang propeta ay namatay. Magsabi sa mga bata ng isang bagay na sinabi ng Apostol na ito sa kanyang huling talumpati sa komperensiya, at tulungan silang mag-isip ng mga paraan na magagamit nila ang kanyang payo sa kanilang buhay. (Pansinin na ang nakatataas na Apostol ay maaaring tagapayo sa Unang Panguluhan. Sa ganitong Aralin 38 263
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 264 kalagayan, siya pa rin ang Pangulo ng Korum ng Labindalawang Apostol, kahit na ibang Apostol ang nanunungkulan bilang Gumaganap na Pangulo ng Korum.) 2. Bigyan ang bawat bata ng isang piraso ng papel at lapis. Ipasulat sa mga bata ang mga bagay na dadalhin nila kung kailangan nilang iwanan ang kanilang mga tahanan at maglakbay nang napakalayo sa bagon o kariton. Hilingan silang ibahagi ang mga inilista nila at talakayin ang mga bagay na kanilang pinili. Ipakita sa mga bata ang mga sukat ng isang bagon o kariton (mga 58 pulgada [147 sentimetro] ang haba at 45 pulgada [114 sentimetro] ang lapad). Maaari mong lagyan ng tanda ang sahig ng teyp o tali. Hilingin sa mga bata na muling tingnan ang kanilang mga listahan at alamin kung ilan sa mga bagay na nasa listahan ang kakasya at kung ilan ang maiiwan. Anyayahan ang mga bata na ibahagi at talakayin ang kanilang mga listahan sa kanilang mga pamilya. 3. Paupuin ang mga bata nang pabilog at ipalaro ang sumusunod na paligsahan sa laro ng memorya: Ipabigkas sa isang bata ang, "Pupunta ako sa Rocky Mountains at dadalhin ko ang Bibigkasin ng susunod na bata ang pangungusap ding iyon subalit dapat na ulitin kung ano ang sinabi ng naunang bata bago idagdag ang kanyang bagay sa listahan. ," na pinupunan ang patlang ng bagay na kanyang pinili. 4. Tulungan ang mga bata na pagbalik-aralan o isaulo ang ikalimang saligan ng pananampalataya. 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Purihin Siya" (Mga Himno) o "Salamat, O Diyos, Sa Propeta" (Mga Himno). Magbigay ng iyong patotoo na si Brigham Young ay pinili ng Panginoon na mamuno sa Simbahan pagkamatay ni Joseph Smith at ang buhay na propeta ay pinili ng Panginoon na mamuno sa Simbahan ngayon. Ipahayag ang iyong pasasalamat na itinatag ng Tagapagligtas ang kanyang Simbahan upang ang karapat-dapat na lalaki ay palaging pinipili bilang susunod na propeta. Sabihin kung gaano ang pasasalamat mo dahil sa Labindalawang Apostol at ang kanilang papel bilang natatanging mga saksi ni Jesucristo. Maaari mong ibahagi ang isang karanasan mo sa pakikinig nang personal sa isang Apostol, o sa isang pagsasahimpapawid ng komperensiya. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 112:30-32 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Itinatag ng mga Banal ang Winter Quarters Aralin 39 Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga dakilang bagay ay makakamit kapag ang mga tao ay nagtutulungan at naglilingkod sa bawat isa. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Mosiah 2:17, ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito, at ang Doktrina at mga Tipan 136:1-11. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Isulat ang ilan sa mga sumusunod na sangguniang banal na kasulatan sa magkakahiwalay na kard o mga piraso ng papel (maghanda ng mga kard na kalahati ang dami sa bilang ng mga bata sa iyong klase): Mosiah 2:18 Mosiah 2:21 Alma 30:8 Moroni 6:3 Doktrina at mga Tipan 4:2 Doktrina at mga Tipan 4:3 Doktrina at mga Tipan 42:29 Doktrina at mga Tipan 76:5 Doktrina at mga Tipan 100:16 Pagkatapos ay gupitin ang mga kard sa kalahati upang ang aklat at ang kabanata at talata ay nasa magkakahiwalay na piraso (tingnan ang paglalarawan). Gupitin ang bawat kard sa pamamagitan ng magkakaibang hugis na linya upang ang dalawang piraso ay mapagtutugma tulad ng mga piraso ng palaisipan (puzzle). Mosiah 2:18 265
Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan 266 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan at isang Aklat ni Mormon para sa bawat bata. b. Mapa ng Kanluraning Daanan ng mga Banal, na matatagpuan sa hulihan ng aralin. c. Larawan 5-42, Winter Quarters. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipamahagi ang mga ginupit na kard sa mga bata upang ang bawat bata ay magkaroon ng kahit na isang kard man lamang. Ipahanap sa bawat bata ang sangguniang banal na kasulatan na nasa kard niya. Bakit hindi ninyo makita ang banal na kasulatan na nakasulat sa inyong kard? Ipaliwanag sa mga bata na kailangan nilang magdamayan at magtulungan upang makita ang mga banal na kasulatan. Ipatugma sa mga bata ang mga piraso ng papel, at pagkatapos ay ipahanap sa bawat pares ng bata ang banal na kasulatan na nasa kard nila. Ipabasa nang malakas sa isang bata mula sa bawat pares ang banal na kasulatan na hinahanap nila. Hilingin sa mga bata na pakinggan ang isang salita na laging mababanggit sa bawat banal na kasulatan. Anong salita ang laging nababanggit sa bawat banal na kasulatan? Isulat ang MAGLINGKOD sa pisara. Sino ang dapat nating paglingkuran? Paano natin mapaglilingkuran ang Diyos? Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Mosiah 2:17. Talakaying kasama ng mga bata ang ibig sabihin ng talatang ito. Sabihin sa mga bata na sa araling ito ay matututuhan nila ang tungkol sa kung paano naglingkod sa Diyos ang mga Banal na itinaboy papalabas ng Nauvoo sa pamamagitan ng pagtulong at paglilingkod sa bawat isa. Ituro sa mga bata ang tungkol sa paglalakbay ng mga Banal patungo sa Winter Quarters at ang mga karanasan nila doon, tulad ng inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan at Doktrina at mga Tipan 136:1-11. Ipakita ang mapa at larawan ng Winter Quarters sa angkop na pagkakataon. Ipaalala sa mga bata na pagkatapos magtrabahong mabuti ang mga Banal upang tapusin ang Templo sa Nauvoo at gawain ang Nauvoo na mayamang lungsod, sila ay itinaboy papalabas ng Nauvoo. Muli ay kinailangan nilang iwan ang kanilang mga tahanan upang makatakas sa kanilang mga kaaway. Tumawid ang Kampo ng Israel sa Iowa Noong Abril 1846, ang pangunahing pangkat ng mga Banal, na tinatawag ang kanilang mga sarili na Kampo ng Israel, ay halos nangangalahati pa lamang ang nalalakbay sa Iowa. Ang ilang kasapi ng pangkat na ito ay nagplano ng pumunta hanggang sa Rocky Mountains ng tag-araw na iyon, subalit hindi nila matiyak kung ito ay maaari. Ang panahon ay masama, ang mga kasapi ng pangkat ay mauubusan na ng pagkain at mga panustos, at maraming mga
Banal ang malapit pa sa Nauvoo. Ang mga pinuno ng Simbahan ay nagpasiyang magtatag ng mga pansamantalang kampo at magtanim ng mga pananim sa daraanan papuntang Kanluran. Ang mga kampong ito ay naglaan ng lugar na matutuluyan para sa mga Banal ng Kampo ng Israel at maglalaan din ng pagkain at masisilungan para sa mga Banal na darating sa susunod. Dalawa sa mga unang kampo na naitayo ay ang pamayanan ng Garden Grove at Mount Pisgah sa Iowa. Kasabay ng panahon na itinatatag ng mga miyembro ng Simbahan ang Garden Grove at Mount Pisgah, ang Estados Unidos ay nagpahayag ng digmaan sa Mexico. Ang pamahalaan ng Estados Unidos ay humiling sa mga pinuno ng Simbahan na magbigay ng hukbo na tutulong sa digmaan. Ito ay isang bagay na napakahirap gawin ng mga Banal, subalit pumayag sila. Nais nilang mapanatili ang mabuting ugnayan sa pamahalaan, at ang perang kinita ng mga kalalakihan sa hukbo ay makakatutulong sa pagbili ng mga bagay na kakailanganin papuntang kanluran. Iniwan ng limandaang kalalakihan ang kanilang mga pamilya upang pumunta sa digmaan sa California. Si Brigham Young ay nangako sa mga kalalakihang ito, na kilala bilang Mormon Battalion, na ang kanilang mga pamilya ay mapangangalagaan habang wala sila. Nangako rin siya na kapag sila ay matwid at masunurin, hindi na nila kakailanganing lumaban sa digmaan. Nang umalis ang Mormon Battalion, ang ibang miyembro ng Simbahan ay tumulong na pangalagaan ang kanilang mga pamilya. Isang araw ay pumunta ang isang babae kay Charles C. Rich, isa sa mga pinuno ng Simbahan sa Mount Pisgah, at umiiyak na ipinaliwanag na ang kanyang asawa ay kasama ng Mormon Batallion at siya at ang kanyang mga anak ay walang kakainin. Hiniling ni Kapatid na Rich sa kanyang asawa na bigyan ang babae ng kaunting harina. Ipinaliwanag ni Kapatid na [babae] Rich na kakaunti na lamang ang kanilang harina sa bahay at walang mabibilhan nito, subalit sinabi ni Kapatid na Rich sa kanyang asawa, "Ibigay mo sa kanya ang lahat ng nasa bahay, at magtiwalang magkakaloob para sa atin ang Panginoon." Ginawa ni Kapatid na [babae] Rich ang sinabi ng kanyang asawa kahit na nag-iisip siya kung ano ang kakainin ng sarili niyang pamilya. Mga bandang hapon ng araw na iyon ay may tumigil na ilang bagon sa harap ng tahanan ng mga Rich, at isang lalaki ang nagbigay kay Kapatid na Rich ng limampung dolyar, na nagsasabing sinabi sa kanya ng Espiritu na ang kanyang pamilya ay walang pera. Ibinigay ni Kapatid na Rich sa kanyang asawa ang pera at sinabing, "Tingnan mo, binuksan ng Panginoon ang daan para sa atin na makakuha ng harina." Sinabi rin ng lalaki kina Kapatid na Rich na may isang bagon na puno ng harina ang darating sa Mount Pisgah, kaya mabibili na nila kung ano ang kanilang kailangan. Sina Kapatid na Rich ay kapwa napaiyak nang kanilang malaman kung paano sila pinagpala ng Panginoon dahil sa pagbabahagi nila ng kaunting harina. Nang dumating ang bagon na puno ng harina sa Mount Pisgah, bumili si Kapatid na Rich para sa kanyang pamilya at para ibigay sa maysakit at mahihirap na tao sa pamayanan. (Tingnan sa Sarah Pea Rich, "'The Spirit Tells Me You are Out of Money,'" p. 145-46.) Noong unang bahagi ng Hunyo 1846, isang maliit na pangkat ng mga Banal, kabilang ang ilang kasapi ng Korum ng Labindalawang Apostol, ang umalis sa Mount Pisgah upang humanap ng lugar kung saan maaaring manirahan ang mga Banal sa taglamig. Matapos na makipagkasundo sa mga Amerikanong Indian na nakatira sa lupa na kanilang pinaglalakbayan, ang pangkat ay nagpasiyang humanap ng lugar sa kanlurang bahagi ng Ilog ng Missouri. Aralin 39 267
268 Noong Setyembre ay tinawid nila ang ilog patungo sa ngayon ay Nebraska at pumili ng mataas na bahagi ng lupa na natatanaw ang ilog. Ito ay napakalaking pook na may maraming tanim na mapagpapastulan ng kanilang mga hayop. Pinangalanan nila itong Winter Quarters at nagsimula kaagad na iplano ang pamayanan. Itinatag ng mga Banal ang Winter Quarters Marami sa mga Banal ang lumipat sa Winter Quarters, at sa pagtatapos ng taon ay may pitong daang mga tahanan at halos apat na libong mga Banal sa pamayanan. Ang ilan sa mga bahay ay yari sa mga troso, samantalang ang iba ay hinukay sa mga gilid ng mga burol. Ang buong pamayanan ay napalilibutan ng malaking bakod upang maipagsanggalang sa mga paglusob ng mga salbaheng Indian. Ang bawat isa ay nagtrabahong mabuti upang itayo ang pamayanan sa Winter Quarters. Habang ang ilan sa mga kalalakihan ay nagtayo ng mga tirahan, ang iba ay nag-araro ng lupa at nagtanim ng mga pananim. Ang ilan ay nag-alaga ng malalaking kawan ng mga baka at ang iba ay nagtipon ng dayami para sa taglamig. Ang kababaihan ay nag-ikid ng sinulid, naghabi at nanahi ng mga damit, at gumawa ng mga pulinas (leggings) na yari sa balat ng usa. Si Brigham Young ay nagtagubilin sa mga tao na magtayo ng isang kiskisan na malapit sa ilog upang gilingin ang trigo na maging harina, at nagpagawa rin siya sa iba ng mga basket at mga pinaglalabahang bord (washboards) upang ibenta. Kahit na nagtrabaho sila nang husto, nahirapan ang mga Banal na itayo ang Winter Quarters. Kinailangan nilang umasa sa Panginoon at sa bawat isa. Alam ng mga Banal na ang tanging paraan upang mapangalagaan nila ang kanilang sarili ay ang sama-samang gumawa at tulungan ang bawat isa. Si Orson Spencer at ang kanyang pamilya ay itinaboy papalabas ng Nauvoo kasama ang natitirang mga Banal. Ang mga Spencer ay naglakbay papuntang Winter Quarters, subalit bago sila dumating doon ay tinawag si Kapatid na Spencer sa isang misyon sa Inglatera. Ayaw niyang iwan ang kanyang anim na anak. Si Ellen, ang panganay, ay labing-apat; si Aurelia ay labindalawa; si Catharine ay sampu; si Howard ay walo; si George ay anim; at si Lucy ay apat. Ang kanilang ina ay namatay sa isang sakit sa labas ng Nauvoo, at wala ni isa mang mag-aalaga sa kanila. Gayunman, tinanggap ni Kapatid na Spencer ang tawag sa misyon. Dinala niya ang kanyang mga anak sa Winter Quarters at ipinagpatayo sila ng tahanan, at pagkatapos ay hiniling niya sa kanyang mga kapitbahay na alagaan sila, na maluwag sa kalooban nilang ginawa. Inalagaan ng mga mas nakatatanda sa magkakapatid na Spencer ang mga mas nakakabata, at natutuhan nilang tulungan ang bawat isa. Noong taglamig na iyon ay naging abala ang mga bata sa pagpasok sa paaralan, sa pagpapanatiling malinis ang bahay, pananahi ng mga damit at paggugol ng panahon sa mga bata sa kapitbahay na nagsasanay sa pagbabaybay, pagsasabi ng mga bugtong at mga kuwento, at paglalaro. Upang tulungan ang mga Banal na mas mapangalagaang mabuti ang bawat isa, ang Winter Quarters ay hinati sa dalawampu't dalawang purok. Ang mga pinuno ng bawat purok ay inatasang tingnan ang espirituwal at pisikal na pangangailangan ng mga tao sa purok. Nagdaos sila ng mga pulong kapag Linggo upang patibayin ang pananampalataya ng mga miyembro ng kanilang purok at nagtatag ng mga paaralan para sa mga bata. Ang mga klase ay idinaos sa mga tahanan o sa labas kung mabuti ang panahon.
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Karamdaman ang pangunahing suliranin sa Winter Quarters. Ang matinding sakit ay sanhi ng mga lamok na nagdadala ng mga malarya mula sa mga latian (marshes) sa ilog at sa kakulangan ng mga sariwang prutas at gulay para sa mabuting nutrisyon. Mahigit sa anim na raang tao ang namatay at ibinaon sa Winter Wuarters noong taglagas at taglamig na iyon. Karamihan sa mga tao sa Winter Quarters ay nagkasakit at ang ilan na hindi nagkasakit ay ginugol ang lahat ng panahon nila sa pag-aalaga ng iba. Si Vilate Kimball, ang asawa ng Apostol na si Heber C. Kimball, ay nagtungo sa buong pamayanan na nagdadala ng pagkain at nag-aalaga ng mga maysakit. Abalang-abala siya sa pagtulong sa iba na bibihira siyang kumain o alagaan ang kanyang sarili. Maraming tao ang gumaling sa pamamagitan ng pag-aayuno at pananalangin at sa kahandaan ng iba na maglingkod at mag-alaga sa kanila. Ang mga Banal sa Winter Quarters ay tumulong din sa mga tao na hindi mga miyembro ng Simbahan. Noong Disyembre 1846 isang pinuno na Amerikanong Indian na nagngangalang Big Head ang nagkampo malapit sa Winter Quarters kasama ang ilan sa kanyang pamilya at mga kaibigan. Isang gabi ay sinalakay sila ng isa pang pangkat ng mga Indian, at si Big Head at ang ilan sa kanyang pangkat ay malubhang nasugatan. Tinanggap sila ng mga tao sa Winter Quarters at inalagaan hanggang ang iba sa kanilang tribo ay dumating para sunduin sila. Sa kabila ng kanilang mga paghihirap, ang mga Banal ay hindi lamang sama-samang gumawa kundi naglaro rin nang sama-sama, nagdaos ng mga pasayaw, mga pagtitipun-tipon ng pamilya, at mga pagdiriwang sa komunidad. Nagkaroon ng maraming katuwaan at musika sa Winter Quarters. Naghandang Umalis ang mga Banal sa Winter Quarters Noong Enero 1847 ay tumanggap si Brigham Young ng isang paghahayag (Doktrina at mga Tipan 136) tungkol sa Kampo ng Israel at sa kanilang mga paghahanda upang magpatuloy sa kanluran. Habang sila ay nasa Winter Quarters, dapat isaayos ng mga tao ang kanilang mga sarili sa mga pangkat at ihanda ang lahat ng kakailanganin nila para sa kanilang paglalakbay sa mga kapatagan at bundok. Dapat din nilang ipagpatuloy ang pagtatayo ng mga tahanan at pagtatanim ng mga pananim para sa mga Banal na maiiwan sa Winter Quarters hanggang sa susunod na tagsibol. Ang unang pangkat, na tinawag na Pangkat ng Tagabunsod, ay umalis sa Winter Quarters papunta sa Salt Lake Valley noong Abril 1847, na pinangungunahan ni Brigham Young. Ang ibang pangkat ay umalis sa bandang huli ng taong iyon at ng sumunod na taon. Sa pagtatapos ng taong 1848 ay wala nang tao sa Winter Quarters. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang na makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Bakit sa palagay ninyo napakahirap para sa mga Banal na ipadala ang Mormon Battalion sa California upang tumulong sa digmaan? Bakit sa palagay ninyo pumayag ang mga lalaking ito na pumunta? Paano naging mas mahirap ang kalagayan ng mga Banal pagkatapos na umalis ang limang daang kalalakihan? 269 Aralin 39
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 270 Paano tinulungan ng pamilyang Rich ang ibang tao? Ipaalala sa mga bata na sinabi ni Charles Rich sa kanyang asawa na magtiwala sa Panginoon. Ituro na ang Panginoon ay karaniwang tumutulong sa atin sa pamamagitan ng pagpapadala ng ibang tao upang tulungan tayo sa ating mga pangangailangan. Bakit mahalaga para sa atin na mabatid ang mga pangangailangan ng iba at maging handa na tumulong? Paano kayo nakatulong sa isang taong nangangailangan? Ano ang inyong nadarama kapag tumutulong kayo sa iba? Paano tinulungan ng mga Banal ang bawat isa habang iniaayos ang Winter Quarters? Ano ang mangyayari kung gagawin ng bawat pamilya ang lahat ng bagay nang sila lamang (magtayo ng sarili nilang tahanan, mag-araro at magtanim ng kanilang sariling mga pananim, maghabi at manahi ng sarili nilang mga damit)? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Paano tinulungan ng mga kapitbahay ang mag-anak na Spencer upang si Kapatid na Spencer ay makapagmisyon? Paano tinulungan ng magkakapatid na Spencer ang bawat isa? Paano kayo makatutulong sa inyong mga kapitbahay? Paano kayo makatutulong sa mga kasapi ng inyong pamilya? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Bakit sa palagay ninyo gumugol ng panahon ang mga Banal sa Winter Quarters upang maglaro nang sama-sama samantalang ang mga kalagayan ay napakahirap? Paano kaya nakatulong sa kanila ang paglalaro nang sama- sama? Bakit mahalaga para sa atin na sama-samang gumawa, sumamba, at maglaro sa ating mga mag-anak at mga purok (o mga sangay)? Ano ang itinuro ng Panginoon sa mga Banal na gagawin nila habang sila ay nasa Winter Quarters? (Maghanda sa paglipat sa kanluran; Doktrina at mga Tipan 136:1-2, 5.) Ano ang hiniling niyang gawin nila upang tulungan ang iba? (Doktrina at mga Tipan 136:8-9.) Ano ang ipinangako ng Panginoon sa mga Banal kung sila ay maghahanda at tutulong sa bawat isa? (Doktrina at mga Tipan 136:11.) Anu-ano sa palagay ninyo ang mahahalagang aral na natutuhan ng mga Banal sa Winter Quarters? Ano ang matututuhan natin sa kanilang mga karanasan? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Hilingan ang mga bata na magpanggap silang mga tagabunsod na kararating lamang sa Winter Quarters. Ano ang kailangan ninyong gawin upang makatulong sa pagtatatag ng Winter Quarters? Isulat ang lahat ng sagot ng mga bata sa pisara (ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng pagtatayo ng mga tahanan, pag-aararo ng lupa, pagtatanim, pag-aalaga ng mga hayop, pagtitipon ng dayami, pagtatayo ng gilingan para sa paggawa ng harina, pag-iikid ng sinulid, paggawa ng mga damit, at pagtatayo ng tanggulan (stockade).
Bigyan ang bawat bata ng isang piraso ng papel at lapis. Sabihin sa mga bata na may isang minuto sila para iguhit ang lahat ng bagay na nakasulat sa pisara. Pagsimulain silang gumuhit kapag sinabi mong "go." Pagkatapos ng isang minuto ay sabihing "tigil" at hilingan silang ipakita kung gaano karami ang kanilang naiguhit. Ipabaligtad sa mga bata ang kanilang mga papel, at atasan ang bawat bata na gumuhit ng isang bagay mula sa nakasulat sa pisara. Mag-ukol ng isa pang minuto para sa pagguhit, at pagkatapos ay hilingang ipakita ng mga bata ang kanilang sama-samang mga pagsisikap. Paano naging katulad ng ikalawang gawain sa pagguhit ang paraan ng pagkakatayo ng Winter Quarters? Ituro kung gaano karami ang nagagawa kapag ang mga bata ay nagtutulungan at sama-samang gumagawa. Ano ang mangyayari kung kayo lamang ang gagawa ng lahat upang pangalagaan ang inyong tahanan at pamilya? Ano ang mangyayari kung ang inyong nanay o tatay lamang ang gagawa ng lahat ng bagay? Bakit mahalaga para sa atin na sama-samang gumawa at magtulungan? 2. Tanungin ang mga bata: Ano ang madarama ninyo kung ang isang tao ay gumawa ng isang bagay upang tulungan kayo? Ano ang inyong madarama kung gumawa kayo ng isang bagay upang tulungan ang ibang tao? Anyayahan ang mga bata na magbahagi ng mga naging karanasan nila sa paglilingkod. Isulat ang mga salitang Mga Kapitbahay at Pamilya sa pisara. Magpamungkahi sa mga bata ng mga bagay na kanilang magagawa upang tulungan ang kanilang mga kapitbahay at mga pamilya, at isulat ang bawat sagot sa ilalim ng tamang pamagat. Bigyan ang bawat bata ng isang piraso ng papel at lapis, at papiliin at pasulatin ang mga bata ng isa o higit pang mga bagay mula sa bawat nakalista na gagawin sa darating na linggo. 3. Sumangguni sa iyong pangulo sa Primarya at pinunong pagkasaserdote tungkol sa isang maliit na proyektong paglilingkod na maaaring gawin ng mga bata bilang isang klase para sa isang tao sa purok, sangay, o pamayanan. Tulungan ang mga bata na magplano at maisagawa ang proyektong paglilingkod. 4. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Mosiah 2:17. Ipaalala sa mga bata na ang Ama sa Langit ay natutuwa kapag pinaglilingkuran natin siya sa pamamagitan ng paglilingkod sa iba. 5. Pagbalik-aralan ang ikalabintatlong saligan ng pananampalataya na kasama ang mga bata. Ituro na ang "pagiging . . . mapagkawanggawa" at ang "paggawa ng mabuti sa lahat ng tao" ay mga alituntunin ng paglilingkod. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Sinisikap Kong Tularan si Jesus" (Aklat ng mga Awit Pambata) o "Because I Have Been Given Much" (Hymns, blg. 219). Aralin 39 271
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 272 Magpatotoo sa mga bata na sa pamamagitan ng paglilingkod sa iba ay maaari tayong maging higit na katulad ni Cristo at makakukuha ng tunay na kaligayahan. Ipahayag ang iyong pasasalamat sa ginagawa ng iba para sa iyo at para sa mga pagkakataon na mayroon ka upang makapaglingkod sa iba. Himukin ang mga bata na humanap ng mga paraan upang tulungan ang kanilang mga pamilya at kaibigan. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Mosiah 2:17 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang tiyak na bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
l a n a B a g m g n n a n a a D g n i n a r u l n a K N 0 0 4 0 0 2 M K 0 0 4 2 0 2 1 A Y L I M 0 n I l o g n g g M i s s o u r l a n a B a g m g n n a n a a D sip M issis G N O Y R O T I R E T p i g n g o l I r e t a w t e e w S t r o F A W O I r e t n W i e i m a r a L h a g s i P t n u o M s r e t r a u Q o o v u a N n e d r a G e v o r G e t t a l P g n g o l I y e n m i h C k c o R s n y k c o R i a t n u o M t l a S e k a L y e l l a V S I O N I L L I N A D N I I A G M I R U O S S I M O C I X E M 273
Aralin 40 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 274 Binagtas ng Unang Pangkat ng mga Tagabunsod ang Kapatagan Himukin ang mga bata na makadama ng pasasalamat sa mga pagsisikap ng mga unang tagabunsod na marating ang Salt Lake Valley. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Doktrina at mga Tipan 136:1-18, 28-33 at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Gumuhit o kumopya ng isang bagon na may bubong sa labing-anim na piraso ng papel (tingnan ang parisan sa katapusan ng aralin). Lagyan ng bilang ang mga bagon mula 1 hanggang 16. Isulat sa likod ng bawat bagon ang katugmang tanong o pahayag mula sa mga may bilang na pamagat sa mga ulat sa kasaysayan (halimbawa, isulat ang Sino ang nasa unang pangkat ng mga tagabunsod? sa likod ng bagon bilang 1.) Ipakita ang mga bagon sa palibot ng silid ayon sa pagkakasunud-sunod. 4. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang pampiring sa mga mata. c. Mapa ng Kanluraning Daanan ng mga Banal, na matatagpuan sa hulihan ng aralin 39. d. Larawan 5-43, Bagon ng mga Tagabunsod na Hinihila ng mga Baka; larawan 5-44, and Odometer; larawan 5-45, Pagtawid sa Platte; larawan 5- 46, Paunawa sa mga Kapatagan. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Humiling ng magkukusa para piringan ang kanyang mata. Piringan ang bata at paikutin siya ng ilang ulit. Pagkatapos ay hilingan ang bata na hanapin ang pinto ng silid-aralan. Patayuin ang ibang mga bata bilang mga hadlang sa daanan papunta sa pinto. Pagkatapos na mabunggo ang bata sa ilang mga hadlang, dalhin siya sa pinagmulang lugar. Ipaliwanag na may mas mainam na paraan upang makarating sa pinto. Papilahin ang ibang mga bata sa dalawang hanay, na gumagawa ng daan patungo sa pinto. Palakarin ang nakapiring na bata sa daang nasa pagitan ng
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan mga bata. Pagkatapos na makarating ang bata sa pinto, alisin ang piring at pabalikin ang lahat ng bata sa kanilang mga upuan. Anu-anong uri ng mga suliranin ang kinaharap ni (pangalan ng bata) habang sinisikap niyang marating ang pinto sa unang pagkakataon? Paano natin siya nagabayan papunta sa pinto? Ipaliwanang na alam ng Panginoon na maraming kakaharaping panganib at mga hadlang ang mga Banal habang sila ay naglalakbay papuntang kanluran sa Rocky Mountains. Wala ni isa man sa mga Banal ang nakarating sa bahagi ng bansang iyon. Sinabi ng Panginoon kay Brigham Young na pumili ng isang pangkat ng mga tao na pupunta bilang mga tagabunsod upang ihanda ang daraanan para sa libu-libong mga Banal na susunod. Ang unang pagkat na ito ng mga tagabunsod ang magmamarka sa daraanan papuntang kanluran at pagkatapos ay babalik upang patnubayan ang iba sa kanilang bagong tahanan. Ipaliwanang na ang tagabunsod ay isang tao na naghahanda ng daraanan para sa mga iba pang susunod. Hanggang sa nabuo ang riles noong 1869, ang lahat ng mga Banal na naglakbay patungong kanluran ay tinukoy bilang mga tagabunsod. Ituro sa mga bata ang tungkol sa mga tagubilin na ibinigay ng Panginoon kay Brigham Young hinggil sa kung paano dapat isasaayos ang mga Banal para sa paglalakbay patungong kanluran, tulad ng inilalarawan sa Doktrina at mga Tipan 136:1-18, 28-30. Pagkatapos ay ituro sa mga bata ang tungkol sa unang paglalakbay ng pangkat ng tagabunsod sa Salt Lake Valley, tulad ng inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mga larawan at mapa sa mga naaangkop na pagkakataon. Hilingan ang mga bata na ilarawan sa kanilang isip na sila ay naglalakbay papuntang kanluran sa mga kapatagan na kasama si Brigham Young at ang unang pangkat ng tagabunsod. Ipaliwanag na ang unang paglalakbay patungo sa Salt Lake Valley ay inabot ng labing-anim na linggo; ang labing-anim na natatakang bagon ay kumakatawan sa labing-anim na linggong iyon. Ipabasa sa isang bata ang tanong na nasa likod ng unang bagon; pagkatapos ay sagutin ang tanong ng impormasyon sa katugmang ulat sa kasaysayan. Maaari mong pasubukan sa mga bata na sagutin ang tanong bago mo isalaysay ang impormasyon sa kasaysayan. Ipagpatuloy na gawin ito sa mga natitirang bagon ayon sa pagkakasunud-sunod. 1. Sino ang kasama sa unang pagkat ng mga tagabunsod? Ang unang pangkat ng mga tagabunsod, na umalis sa Winter Quarters noong Abril 1847, ay pinamunuan ni Brigham Young. Ang pangkat ay kinabibilangan ng 143 kalalakihan, 3 kababaihan, at 2 bata. Ang mga tagabunsod na ito ay may 73 bagon at 93 kabayo, 66 na kapong baka, 52 mola, 19 na baka, 17 aso, at ilang manok. Ang mga kapong baka ay humila ng mga may bubong na bagon sa mga kapatagan. Ang mga kapong baka ay malalaki at malalakas na baka, subalit ang mga ito ay napakabagal. Ang mga tagabunsod ay nagdala rin ng bangka at kanyon. 275
276 2. Anu-ano ang mga patakaran sa kampo? Ibinigay ni Brigham Young sa mga tagabunsod ang mga sumusunod na patakaran sa simula ng paglalakbay: a. Isang trumpeta ang patutunugin pagdating ng alas-singko ng umaga. Ang lahat ay kailangang bumangon, manalangin, kumain ng almusal, pakainin at painumin ang mga hayop, at maging handa na sa pag-alis sa ganap na alas- siyete ng umaga. b. Kailangang magkakasama ang mga bagon habang naglalakbay. c. Ang bawat lalaki ay kailangang manatili sa kanyang bagon at pamalagiin ang kanyang baril sa kanyang tabi. d. Sa gabi ay kailangang maisaayos ang mga bagon nang nakapabilog. Ang trumpeta ay tutunog sa ganap na ika-8:30 ng gabi. Ang bawat isa ay kailangang manalangin at nasa higaan na sa ganap na ika-9 ng gabi. 3. Ano ang ginawa ng mga tagabunsod araw-araw? Ang mga tagabunsod ay kailangang maghanda ng daan para sa maraming Banal na darating pa. Habang sila ay naglalakbay, gumawa sila ng mga daan at naghanda ng mga tulay at ibang paraan upang makatawid ng mga ilog at sapa. Gumawa rin sila ng mga mapa ng daraanan at nagtala ng mga impormasyon na makakatulong sa mga susunod na pangkat ng mga tagabunsod, tulad ng magagandang lugar na mapagkakampuhan o mapagkakainan ng mga hayop. Ang mga tagabunsod ay naging abala rin sa pangangaso ng makakain, pagkukumpuni ng kanilang mga bagon at mga kasangkapan, at pag-aalaga ng kanilang mga hayop. 4. Ano ang ginawa ng mga tagabunsod sa gabi? Sa gabi ay isinaayos ng mga tagabunsod ang kanilang mga bagon nang nakapabilog, na ang mga bukasan ng mga bagon ay nakapatalikod. Ang mga kabayo at baka ay itinali sa loob ng bilog. Ang ilang tao ay nagdala ng mga instrumento sa musika, at ang mga tagabunsod ay mahilig umawit at sumayaw. Isinulat ni William Clayton ang "Mga Banal, Halina" (Mga Himno) sa panahon ng mahirap na paglalakbay sa Winter Quarters, at inawit ng mga tagabunsod ang himnong ito nang madalas upang bigyan sila ng tapang na harapin ang kanilang mga suliranin. Ang mga tagabunsod ay nasiyahan din sa paglalaro, tulad ng dama at pagsasabi ng nakakatawang kuwento. Tanungin ang mga bata ng ilang bugtong na maaaring katulad ng mga ikinatuwa ng mga tagabunsod: Nang umalis si Brigham Young sa Winter Quarters, ano ang nakita niya sa kanyang kanang kamay? (Apat na daliri at isang hinlalaki!) Anong hayop ang nakakatalon nang mas mataas kaysa bahay? (Lahat ng hayop - ang mga bahay ay hindi nakakatalon!) Saan ginagamit ang mga balat ng itlog? (Para hindi matapon ang laman ng itlog!) 5. Anong daan ang pinaglakbayan ng mga tagabunsod? Isang magandang landas sa Rocky Mountains ang umiiral na nang naglakbay papuntang kanluran ang mga tagabunsod. Ang landas na ito ay kilala bilang
Oregon Trail, at ito ay ginamit ng daan-daang tao tulad ng mga mangangalakal, mga nanghuhuli ng hayop para sa mga balahibo nito, at mga mananaliksik. Ang Oregon Trail ay bumabagtas sa gawing timog ng Ilog Platte. Dahil nais nilang umiwas sa gulo sa ibang tao na naglalakbay papuntang kanluran, si Brigham Young at ang mga tagabunsod ay gumawa ng panibagong landas sa gawing hilaga ng Ilog Platte. Ang bagong landas ay mas madaling tahakin kaysa sa Oregon Trail dahil hindi ito matarik. Ang landas na ito ay tinawag na Mormon Trail. 6. Nang unang umalis ang mga tagabunsod sa Winter Quarters, sinabayan ni William Clayton sa paglakad ang kanyang bagon at nagbilang buong maghapon. Isang araw ay nakapagbilang siya ng hanggang 4,070. Ano ang kanyang binibilang? Nais ng mga tagabunsod na magkaroon ng tala kung gaano kalayo ang kanilang nalalakbay bawat araw, kaya nagtali si William Clayton ng isang pulang bandila sa isa sa mga gulong ng kanyang bagon at binilang kung ilang ulit na umikot ang bandila. Nakakalkula niya ang layo na nilakbay ng bagon sa paggamit ng sukat ng gulong at sa bilang ng pag-ikot ng bandila. Ito ay nakakapagod na gawain, kaya lumikha si Kapatid na Clayton ng isang makina na magbibilang para sa kanya. Tinulungan siya ng ilang kalalakihan na tapusin ang makina. Ang makinang ito, na tinatawag na odometer, ay nakakabit sa gulong ng bagon. Habang umiikot ang gulong ng bagon ang mas maliliit na mga gulong sa loob ng makina ay gumagalaw at sinusukat ang layo ng nilakbay ng mga tagabunsod bawat araw (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1). 7. Anu-anong mga hayop ang nakita ng mga tagabunsod sa kapatagan? Habang naglalakbay ang mga tagabunsod sa madadamong kapatagan, nakakita sila ng maraming maiilap na hayop tulad ng antelope, usa, at mga lobo. Nakakita rin sila ng libu-libong buffalo. Kinain ng mga kawan ng buffalo ang damo sa parang, na kadalasan ay walang iniiwan para may makain ang mga hayop ng mga tagabunsod. Kapag kakaunti ang pagkain para sa kanilang mga baka at kabayo, ang mga tagabunsod ay hindi makakapaglakbay ng malayo sa araw na iyon. Ang mga tagabunsod ay nagkatay at kumain ng ilang buffalo, subalit sila ay binigyang tagubilin na katayin lamang ang mga hayop na kanilang kailangan. 8. Paano nakitungo ang mga tagabunsod sa mga Amerikanong Indian na nakatagpo nila? Ang mga tagabunsod ay palaging listo upang maipagtanggol ang kanilang sarili mula sa mga pagsalakay ng mga Indian. Kung minsan ay sinusubok ng mga Indian na palihim na pumasok sa kampo sa gabi at magnakaw ng mga hayop. Ang ibang Indian ay sapilitang humingi ng mga handog para sa kapahintulutang tumawid sa kanilang mga lupain. Karamihan sa mga Indian ay mababait at matulungin, kaya itinuring sila ng mga Banal bilang mga kaibigan. 9. Paano sumunod sa Sabbath ang mga tagabunsod? Sa mga araw ng Linggo sinabi ni Brigham Young sa mga Banal na tumatawid sa mga kapatagan na ipahinga ang kanilang mga hayop at ang kanilang mga sarili. Walang pangingisda, pangangaso, o anumang uri ng paggawa ang Aralin 40 277
278 ipinahintulot sa araw ng Linggo. Ang mga tagabunsod ay nagdaos ng pulong sakramento at nag-aral ng mga banal na kasulatan. Kung minsan ay nagsusulat sila sa mga naiwang miyembro ng pamilya. 10. Ano ang naging palatandaan na nasa kalagitnaan na ng paglalakbay ang mga tagabunsod? Ang Chimney Rock, malapit sa kasalukuyang hangganan ng Nebraska at Wyoming, ang nagmarka sa kalagitnaang bahagi ng paglalakbay mula sa Winter Quarters hanggang sa Salt Lake Valley. Ang pagkakahubog ng malaking batong ito na tulad sa isang tsimenea (chimney) ay nakikita ng kung ilang milya bago ito talagang narating ng mga Banal noong ika-26 ng Mayo 1847. Tumigil ang mga banal sa malapit na pamayanan ng Fort Laramie upang kumpunihin ang kanilang mga bagon at kasangkapan. 11. Paano tinawid ng mga tagabunsod ang Ilog Platte? Pagkatapos na umalis ng mga tagabunsod sa Fort Laramie, kinailangan nilang tumawid sa Ilog Platte. Ginamit nila ang katad (leather) na bangka na kanilang dinala upang itawid ang kanilang mga pag-aari at mga panustos, at gumagawa sila ng mga magagaan na balsa upang itawid ang mga bagon sa ilog. Ang ibang tao ay nagnais ding tumawid sa Ilog Platte, at binayaran nila ang mga Banal upang itawid ang kanilang panustos sa ilog, na nagbabayad ng harina, pagkain, at bacon. Ang panustos ng mga Banal ay kakaunti at ang pagkaing ito ay nakatulong nang malaki. Si Wilford Woodruff ay nagsabi, "Para sa akin ay isang himala na makita ang aming mga sisidlan ng harina at pagkain na nadagdagang muli . . . Ang Panginoon ay totoong kasama namin sa aming paglalakbay, at kagila-gilalas na pinagpala at inalagaan kami" (sinipi sa Joseph Fielding Smith, Essentials in Church History, p. 365). 12. Paano nag-iwan ng mga mensahe ang mga tagabunsod sa landas? Isinulat ng mga tagabunsod ang mga milya na nilakbay nila bawat araw at madalas na nag-iwan ng impormasyon para makita ng mga susunod na tagabunsod habang dumadaan sila sa landas. Kung minsan, ang impormasyong ito ay nakaukit sa isang bahagi ng puno o sa isang kahoy na poste na ibinaon sa lupa. May mga panahon na inukit ng mga tagabunsod ang impormasyon sa mga bungo ng buffalo na nasa landas. Ang mga inukit na ito ay nakilala bilang "mga paunawa sa mga kapatagan." Minsan ay sumulat si Brigham Young sa isang bungo: Ang mga tagabunsod ay nagkampo dito ika-3 ng Hunyo 1847 nakalakbay ng 15 milya ngayon Lahat ay ayos Brigham Young. (Paalala sa guro: Naniniwala si B. H. Roberts na ang petsang ito ay mali at dapat ay ika-23 ng Hunyo. Tingnan sa A Comprehensive History of the Church, 3:177-78.)
13. Sino si Jim Bridger, at ano ang sinabi niya sa mga Banal tungkol sa Salt Lake Valley? Habang naglalakbay ang mga tagabunsod sa ilog ng Sweetwater patungong Salt Lake Valley, nakatagpo nila ang ilang manghuhuli ng hayop. Isang araw ay nakatagpo nila si Jim Bridger, ang pinakabantog na nanghuhuli ng hayop sa Kanluran. Sinabi ni Bridger kay Brigham Young na sa tingin niya ay hindi tutubo ang mga pananim sa Salt Lake Valley, at nag-alok siya ng $1,000 para sa unang bunga ng mais na mapapatubo ng mga tagabunsod doon. Nabalitaan ni Brigham Young na ang California at Oregon ay magagandang lugar kung saan ang lupa ay matataba at madaling lumaki ang mga pananim. Subalit alam niya na libu-lubong tao, kasama ang ilang mga kaaway ng Simbahan, ang lumilikas na patungo sa mga lugar na ito. Kailangang manirahan ang mga Banal sa lugar kung saan sila ay hindi na uusiging muli. Alam ni Brigham Young na tutulungan ng Ama sa Langit ang mga Banal na gawing magandang lugar ang Salt Lake Valley. 14. Ano ang pinakamahirap na bahagi ng paglalakbay? Ang mga kabayo at baka ay nahirapan sa paglalakbay nang narating ng mga tagabunsod and Rocky Mountains. Ang mga gilid ng burol ay napakatarik at napakaraming mga sapa at ilog na tatawirin. Ang temperatura ay napakalamig sa gabi at napakainit sa araw. Ang bahaging ito ng paglalakbay ay napakahirap din para sa mga tao. Marami sa mga kalalakihan ang nagkasakit ng lagnat bundok. Ang pangkat ay hinati sa tatlong grupo: isang maliit na grupo ang nauna upang maghanda ng daan para sa mga bagon, ang pangunahing grupo ay sumunod, at ang grupo ng mga may sakit ay nahuli. 15. Sinu-sino ang mga unang tagabunsod na pumasok sa Salt Lake Valley? Noong ika-20 ng Hulyo 1847, ang maliit na pangkat ng nagsisiyasat ay dumating sa East Canyon, sa itaas lamang ng Salt Lake Valley. Nang sumunod na araw ay nagpauna sina Orson Pratt at Erastus Snow at naging unang tagabunsod na pumasok sa lambak. Ang mga unang bagon ay dumating sa lambak pagkaraan ng dalawang araw. Ang mga tagabunsod ay sama-samang nagtipon at itinalaga ang lupa sa Panginoon; pagkatapos ay naghanda silang magtanim ng mga pananim. Naglagay sila ng isang prinsa sa malapit na sapa at pinatubigan ang lupa upang ihanda ito para sa pagtatanim. 16. ITO ANG TAMANG LUGAR! Si Brigham Young at ang iba pang tagabunsod ay pumasok sa Salt Lake Valley noong ika-24 ng Hulyo 1847. Si Brigham Young ay may malubhang sakit at nakasakay sa karwahe ni Wilford Woodruff. Inikot ni Kapatid na Woodruff and karwahe upang makita ni Pangulong Young ang lambak. Ipinakita ng Panginoon sa isang pangitain kay Brigham Young ang lugar kung saan dapat tumira ang mga Banal, at pagkatapos na tumitig sa lambak nang napakatagal, sinabi ni Brigham Young, "Ito na nga. Ito ang tamang lugar. Tayo na!" (sinipi sa B.H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 3:224). Ang mga tagabunsod ay lubos na nagpasalamat dahil pinagpala sila ng Panginoon sa panahon ng kanilang mga paglalakbay sa bagong lupaing ito. Wala ni isa mang tao ang namatay sa mahirap na paglalakbay. Ang lubos na paggawa at tapang ng mga tagabunsod ay nakatulong sa paghahanda ng Aralin 40 279
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 280 daan para sa iba pang libu-libong mga Banal na pumunta sa Salt Lake Valley. Alam ng mga tagabunsod na matutupad nila ang propesiya ni Joseph Smith at "magiging makapangyarihang mga tao sa gitna ng Rocky Mountains" (History of the Church, 5:85). Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Paano dapat isaayos ang mga tagabunsod sa kanilang paglalakbay patungong kanluran? (Doktrina at mga Tipan 136:2-3.) Bakit sa palagay ninyo isinaayos sila sa ganitong paraan? Ano ang dapat dalhin ng bawat pangkat? (Doktrina at mga Tipan 136:5, 7.) Ano ang layunin ng unang pangkat? Ano ang ipinangako ng mga tagabunsod na gagawin nila habang sila ay naglalakbay? (Doktrina at mga Tipan 136:2, 4.) Bakit mahalaga para sa kanila na sundin ang lahat ng kautusan? Bakit mahalaga na sundin natin ang lahat ng kautusan? Ano ang iniutos na gawin ng mga tagabunsod kung sila ay maligaya? (Doktrina at mga Tipan 136:28.) Bakit mahalagang purihin at pasalamatan ang Panginoon? Ano ang dapat gawin ng mga tagabunsod kapag sila ay malungkot? (Doktrina at mga Tipan 136:29.) Ano ang magagawa natin kapag tayo ay nalulungkot? Ano ang huling patutunguhan, o layunin ng mga tagabunsod? Anu-anong mga hadlang o suliranin ang kanilang kinaharap habang sila ay naglalakbay papuntang kanluran? Paano nila napagtagumpayan ang mga suliraning ito? Paano sila tinulungan ng Panginoon? Ano ang natutuhan ng mga tagabunsod mula sa pagharap sa mga suliraning ito? (Doktrina at mga Tipan 136:31-32.) Ano ang ating pinakamahalagang layunin? (Ang mamuhay na muli sa piling ng Ama sa Langit at ni Jesucristo sa kahariang selestiyal.) Anu-ano ang mga hadlang na kinakaharap natin habang sinisikap nating makamit ang layuning ito? Isulat ang mga ideya ng mga bata sa pisara. Paano natin mapagtatagumpayan ang mga hadlang na ito? Paano tayo tutulungan ng Panginoon? Anu-ano ang ibang layunin na mayroon kayo? Ano ang kailangan ninyong gawin upang makamit ang inyong mga layunin? Ano ang ginawa ng mga unang tagabunsod upang ihanda ang daan para sa iba na susunod sa kanila? Paano kayo makatutulong sa ibang tao na makamit ang kanilang mga layunin? Paano kayo magiging tulad ng isang tagabunsod sa mga nakababata sa inyo? Maaari mong gamiting ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Gumawa ng isang malaking gulong mula sa isang makapal na papel o karton, at maglagay ng isang lapis o patpat sa gitna ng gulong. Hilingan ang
mga bata na magkunwari silang si William Clayton at ito ang gulong ng bagon na susundan nila sa paglalakad. Pamarkahan sa mga bata ang gulong upang mabilang nila ang mga pag- ikot. Pagkatapos ay ipasukat sa kanila ang buong palibot (ang sukat sa palibot ng panlabas na gilid) ng gulong sa pamamagitan ng tape measure. Isulat ang sukat na ito sa pisara. Ipahawak sa isa o dalawang bata ang lapis at ipagulong ang gulong sa pader sa palibot ng silid. Palakarin ang ibang bata nang malapit sa gulong at ipabilang ang mga pag-ikot. (Kung malaki ang iyong klase, maaari mong ulitin ang gawain, na pinasasali ang kalahati ng bilang ng mga bata sa bawat pagkakataon.) Kuwentahin (multiply) ang sukat na nasa pisara sa bilang ng pag-ikot upang malaman ang sukat ng palibot ng silid. Hilingan ang mga bata na ilarawan sa kanilang isip ang pagbibilang sa mga pag-ikot ng gulong sa buong panahon, tulad ng ginawa ni William Clayton. 2. Gumawa ng isang malaking bilog mula sa isang makapal na papel o karton (ito ay maaring katulad din ng bilog na ginagamit sa gawaing nagpapayaman ng kaalaman 1.) Gumuhit ng mga linya na bumabagtas sa gitna ng bilog, na hinahati ito sa mga hugis-pay (pie). Sa bawat bahagi ay isulat ang isang layunin na maaaring naisin ng mga bata, tulad ng mga sumusunod: Panatilihing malinis ang aking silid. Sundin ang Salita ng Karunungan. Maging mabuting mag-aaral. Mag-aral na magpatugtog ng isang instrumento na pangmusika. Maging mabait sa aking pamilya. Maging matapat. Mag-aral ng isang laro. Basahin ang mga banal na kasulatan araw-araw. Isaulo ang mga Saligan ng Pananampalataya. Maglagay ng isang lapis sa gitna ng bilog upang ito ay umikot. Ipaikot ang gulong at ipabasa ang layunin sa isang bata na nakasulat sa isang bahagi na nasa tuktok kapag tumigil ang bilog sa pag-ikot. Ipamungkahi sa mga bata ang mga hadlang na maaaring mangyari habang sinisikap nilang makamit ang layuning iyon at kung ano ang magagawa nila upang mapagtagumpayan ang mga hadlang na iyon. Bigyan ang bawat bata ng kahit na isang pagkakataon na paikutin ang gulong. Kapag ang bawat bata ay nakatapos na, isulat sa pisara ang Mamuhay sa piling ng Ama sa Langit at ni Jesucristo sa kahariang selestial. Talakaying kasama ng mga bata ang mga hadlang na maaari nilang kaharapin habang sinisikap nilang makamit ang layuning ito. Hilingan ang mga bata na magmungkahi ng mga paraan upang mapagtagumpayan ang mga handlang na ito. 3. Hilingan ang ilang bata na magkunwaring ilan sa mga unang tagabunsod, kabilang sina Brigham Young, William Clayton, Orson Pratt, at Erastus Snow. Hilingan ang isa pang bata na kapanayamin sila at hilingan silang magsabi Aralin 40 281
282 tungkol sa ilang mga paghihirap na kinaharap nila sa kanilang paglalakbay, tulad ng pagtawid sa mga ilog, paghahanap ng pagkain, pagsusukat ng mga distansiya, at pag-iiwan ng mga mensahe para sa ibang mga tagabunsod. Hayaang ipaliwanag ng mga "tagabunsod" kung paano nila napagtagumpayan ang mga hadlang na ito upang makarating sa kanilang patutunguhan. Maaari mong paunang pakiusapan ang mga batang ito ng isang linggo bago ang pagsasadula upang sila ay makapagdala ng mga simpleng kagamitan sa dula o mga kasuotan. 4. Upang matulungan ang mga bata na maunawaan ang ilan sa mga paghihirap na kinaharap ng mga tagabunsod, isalaysay ang ulat ni Wilford Woodruff tungkol sa kung ano ang nangyari nang sikapin ng mga tagabunsod na tawirin ang Loup Fork ng Ilog ng Platte noong ika-23 ng Abril 1847: "Labindalawa sa amin ang nagsimulang mangabayo upang maghanap ng tawiran sa mapanganib at maligalig na Loup Fork ng Ilog Platte. . . . "Natuklasan ng mga kalalakihan na ang ilog ay isang kumunoy na kapag tumigil ang isang kabayo o bagon, ito ay magsisimulang lumubog. May dalawang ilog na dapat naming tawirin at isang nakalitaw na buhanginan sa gitna. Ang pinakamalalim na tubig ay mula tatlo hanggang apat na talampakan at napakalakas ng agos at mga tatlong daang yarda ang layo. Sa ilang mga lugar ay inilulubog ng kumunoy ang tao at hayop kaagad-agad; at habang mas nagpupumilit silang makaalis, mas lalo silang lumulubog. Mangyari pa, iniwasan namin ang mga ganoong lugar hanggat maaari. . . . " . . . Mayroon akong dalawang baka na may pamatok at ang mga kabayo ko sa aking karwahe ay may mga isang libong [libra ng panustos] ang nakasakay rito. Nang ako ay mag-umpisa nang umalis, nakita ko agad na hindi gaanong makausad ang baka, dahil sa pagiging mabagal at kami ay nagsimulang lumubog. Tumalon ako mula sa aking karwahe patungo sa tubig na hanggang baywang ko. Mga sampung kalalakihan ang sumaklolo sa akin na may dalang tali at ipinahatak ito sa baka at tinulungan akong tawirin ang unang sapa, bagamat talagang napakahirap. Tumigil kami sa nakalitaw na buhanginan sa ibabaw ng tubig, subalit ang aking mga kabayo at bagon ay nagsimulang lumubog." Ang bagon ni Elder Woodruff ay isinakay sa isang bangka, at ang bagon ay hinila sa pamamagitan ng tulong ng mga kalalakihan at mga kabayo. Ang karamihan sa ibang bagon ay napilitang tumawid sa ibang lugar. Noong gabing iyon ay naatasan si Elder Woodruff na bantayan ang kampo sa unang bahagi ng gabi. Ang sabi niya, "Bagamat nasa tubig ako ng buong hapon, nagbantay ako na suot ang basang kasuotan sa kalahating bahagi ng gabi at natulog na suot ito sa natitira pang bahagi ng gabi" (sinipi sa Matthias F. Cowley, Wilford Woodruff: History of His Life and Labors [Lungsod ng Salt Lake: Deseret News, 1909], p. 268-70). 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Mga Banal, Halina" (Mga Himno). Talakayin kung paano nakapagbigay ng lakas ng loob ang mga salita sa mga Banal nang tawirin nila ang mga kapatagan. Ituro na kahit na mahirap ang paglalakbay ng mga tagabunsod, maligaya sila habang naglalakbay, dahil mahal nila ang ebanghelyo at nais na maipamuhay ito nang mapayapa.
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya Ibahagi ang iyong pasasalamat para sa mga tagabunsod at sa kanilang mga pagsisikap na itatag ang Simbahan sa Salt Lake Valley. Himukin ang mga bata na magtrabaho nang mabuti, tulad ng ginawa ng mga tagabunsod, upang makamit nila ang kanilang mga layunin at tulungan ang iba. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 136:1-5, 7, 28-29 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 40 283
Nanirahan sa Salt Lake Valley ang mga Banal Layunin Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath ay isang paraan ng pagpapakita ng pasasalamat para sa mga pagpapala na ating tinatanggap mula sa Ama sa Langit at kay Jesucristo. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang Mosias 18:23; Doktrina at mga Tipan 59:7-21, 46:32, 78:19; at ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Larawan 5-47, Ang Himala ng mga Ibong-dagat [Sea Gull] (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 413; 62603 893). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Gawaing Pantawag-pansin Maglaro ng "Ako ay Nag-iisip ng Isang Bagay." Hilingan ang bawat bata na mag-isip ng isang bagay na kanyang pinasasalamatan. Pagkatapos ay pumili ng isang bata na tatayo sa harap ng klase at sasagot sa mga tanong tungkol sa bagay na ito. Hilingan ang bata na ibulong sa iyo ang pangalan ng bagay upang makatulong kang sumagot sa mga tanong kung kinakailangan. Hilingan ang ibang bata na magtanong ng masasagot ng "oo" o "hindi" upang sikaping matuklasan kung ano ang iniisip ng bata (halimbawa, "Ito ba ay buhay?" "Mas malaki ba ito sa mesa?" "Ito ba ay nasa loob ng bahay?" "Ito ba ay yari sa metal?"). Kapag nahulaan na kung ano ang bagay na tinutukoy, ulitin ang laro ng dalawa o tatlong ulit, na iba-iba ang mga batang nakatayo sa harap ng klase at maaring tanungin. Ipaliwanag na tayo ay inutusang magpahayag ng pasasalamat para sa ating mga pagpapala. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang Doktrina at mga Tipan 59:7. Paano natin maipakikita ang ating pasasalamat sa Ama sa Langit at kay Jesucristo para sa mga pagpapalang tinatanggap natin mula sa kanila? Pagkatapos na sumagot ng mga bata, ipabasa nang malakas sa isang bata ang Mosias 18:23. Ipaliwanag na ang isang paraan na maipakikita natin ang Aralin 41 285
Mga Ulat sa Kasaysayan 286 ating pasasalamat sa Ama sa Langit at kay Jesucristo ay sa pamamagitan ng pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath. Sa araw ng Sabbath ay ipinapahayag natin ang ating pasasalamat at pagpapahalaga habang sinasamba natin ang Ama sa Langit at si Jesus. Maikling pagbalik-aralan ang ulat sa paglalakbay ng unang pangkat ng tagabunsod sa mga kapatagan at ang pagpasok sa Salt Lake Valley (tingnan sa aralin 40); pagkatapos ay ituro sa mga bata ang tungkol sa pagtatatag ng isang pamayanan sa Salt Lake Valley, tulad ng inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipaliwanag na ang mga tagabunsod ay lubos na nagpapasalamat na sila ay ginabayan sa isang lupang mapayapa at ligtas, kahit na alam nilang marami pa silang mga hamon na pagtatagumpayan. Bigyang-diin na ang isang paraan na naipakita ng mga tagabunsod ang kanilang pasasalamat sa Ama sa Langit at kay Jesucristo ay sa pamamagitan ng pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath. Ang mga Unang Linggo sa Lambak Nang dumating ang mga unang tagabunsod sa Salt Lake Valley, ang una nilang ginawa ay ang magtanim. Noon ay bandang huli na ng tag-araw at ang panahon sa pagpapatubo ay halos nakaraan na. Alam ng mga tagabunsod na kailangan nilang magmadali kung nais nilang magkaroon ng mga buto para sa susunod na tagsibol at pagkain sa taglamig para sa kanila at sa mga taong inaasahang darating sa lambak bago ng taglamig. Isang libo at limandaang mga tagabunsod sa sampung pangkat ang naglalakbay na patungo sa Salt Lake Valley at inaasahang darating sa unang bahagi ng taglagas. Nagtanim agad ng mga patatas ang mga tagabunsod. Ang ilan sa kanila ay nagsimulang magtanim bago pa man sila nakakain ng kanilang unang pagkain sa lambak. Napakatigas ng lupa kaya ang ilan sa kanilang mga araro ay nasira, kaya gumawa sila ng prinsa sa isang sapa upang patubigan ang lupa at palambutin ito. Pagkatapos ay naghukay sila ng mga kanal upang padaluyin ang tubig mula sa mga batis ng bundok patungo sa mga pananim. Ito ang isa sa mga pinakaunang gamit ng makabagong pamamaraan ng patubig. Ang mga nanghuhuli at mga taong taga-bundok na tulad nina Jim Bridger ay nagsabing hindi kailanman tutubo ang mga pananim sa Salt Lake Valley, subalit sa pamamagitan ng pagpapatubig sa lupa, ang mga tagabunsod ay matagumpay na umani ng mga pananim. Ang pangunahing pangkat ng mga tagabunsod ay dumating at nagsimulang magtanim noong araw ng Sabado. Ang sumunod na araw ay Linggo, at kahit na napakaraming gagawin, ang mga tagabunsod ay nagpahinga sa kanilang mga gawain at nagdaos ng mga pulong-pagsamba upang pasalamatan ang Ama sa Langit para sa pagdadala sa kanila nang ligtas sa lambak. Sila ay nagpasalamat na sa wakas ay nagkaroon ng isang lugar kung saan ay makapamumuhay sila nang payapa. Nang Linggong iyon ay nangaral si Brigham Young sa mga Banal at pinaalalahanan sila ng kahalagahan ng pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath. Itinala ni Wilford Woodruff: "Sinabi niya sa mga kapatid na kailangang hindi sila gagawa sa araw ng Linggo, [at kung sila ay gumawa,] limang ulit nito ang mawawala kung ihahalintulad sa mapapakinabangan nila rito" (sinipi sa Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, p. 430). Abalang-abala sila nang mga sumunod na araw. Ginalugad nina Brigham Young at ang ilang mga kapatid na lalaki ang pook upang alamin ang pinakamainam
na lugar na matitirahan. Sinabi ni Pangulong Young sa kanyang mga kasama: "Masasabi ko sa inyo bago kayo mag-umpisa, na marami kayong makikitang maiinam na lugar . . . sa paligid natin, at kayong lahat ay babalik na may kasiyahan na ito ang pinakaangkop na lugar. . . . Ito ang lugar na pagtatayuan ng ating lungsod" (sinipi sa Erastus Snow, "This is the Place," p. 41-42). Pagkatapos na magalugad ang pook, ang mga kalalakihan ay sumang-ayon kay Brigham Young. Pagdating ng Miyerkules, ang mga Apostol ay nagpasiya na ang lungsod ay isasaayos sa malalaking parisukat na bloke na may malalapad na mga lansangan. Ito rin ang huwaran na naihayag sa Propetang Joseph Smith nang kanyang iplano ang lungsod ng Sion sa Missouri. Noong gabi ng Miyerkules ay pinangunahan ni Pangulong Young ang ibang kalalakihan sa isang lugar na nasa pagitan ng dalawang sanga ng isang sapa. Itinusok niya ang kanyang baston sa lupa at sinabing, "Dito itatayo ang magiging Templo ng ating Diyos!" (sinipi sa Grant, p. 432). Noong Sabado, ika-31 ng Hulyo, naitayo ng mga tagabunsod ang una nilang gusali. Ito ay kanlungan, isang simpleng gusali na walang dingding at ang bubong ay yari sa mga eskoba at mga sanga, na sinusuportahan ng mga poste. Ang kanlungang ito ay matatagpuan malapit sa pagtatayuan ng templo at ginagamit bilang lugar para sa pagsamba at pagtitipun-tipon. Nagpatuloy ang mga tagabunsod na magpatubig ng marami pang lupa at magtanim ng marami pang pananim. Sa ikalawang linggo ay sumisibol na ang kanilang mga mais at patatas. Tatlong linggo pagkatapos niyang dumating sa lambak, si Brigham Young ay bumalik sa Winter Quarters upang pangunahan ang isa pang pangkat ng mga tagabunsod sa Salt Lake. Isinama niya ang marami sa kalalakihan mula sa unang pangkat upang makisama sa kanilang mga pamilya. Sa malapit sa Winter Quarters, ang Korum ng Labindalawang Apostol ay nagdaos ng natatanging pulong upang talakayin ang bagong Unang Panguluhan para sa Simbahan. Sa isang komperensiya noong ika-27 ng Disyembre 1847, tatlong taon at kalahati pagkamatay ni Joseph Smith, si Brigham Young ay sinang- ayunan bilang Pangulo ng Simbahan, na kasama si Heber C. Kimball bilang Unang Tagapayo at Willard Richards bilang Pangalawang Tagapayo. Ang Buhay sa Salt Lake Valley Sa mga buwan ng Agosto at Setyembre, ang mga tagabunsod sa lambak ay nagtayo ng isang tanggulan (bakod) na pumapalibot sa isang sampung ektaryang bloke. Ang tanggulan ay nagbigay ng lugar upang magtayo ng mga pansamantalang bahay at magsanggalang sa mga tagabunsod sa masasamang Indiyan at masisidhing hangin ng taglamig. Pagkatapos na dumating ang ikalawang malaking pangkat ng mga tagabunsod sa taglagas, ang tanggulang ito ay pinalaki. Ang mga bahay na yari sa troso sa loob ng tanggulan ay may mga pantay na bubong na yari sa mga posteng natatakpan ng eskoba at putik. Ang mga bubong na ito ay mainam na nagamit sa taglagas at taglamig subalit sa tagsibol ay umulan, at tumulo ang putik at tubig mula sa bubong. Isinulat ni Orson Whitney: "Malaki ang pangangailangan sa mga payong, kahit na nasa higaan, at karaniwang nakikita ang isang mabuting maybahay na yumuyuko sa kanyang lutuan, kung saan ang mga patak na galing sa itaas ay tuluy-tuloy na tumutulo at nagpapasagitsit, na hinahawakan ang payong sa kaliwang kamay habang binabaligtad ang bistik o hinahalo ang takure na may lugaw sa kanyang kanan" (sinipi sa Grant, p. 435). Nais din ng Aralin 41 287
288 mga daga na magpugad sa putik at mga sanga sa mga bubong. Si Eliza R. Snow ay minsang gumugol ng isang buong gabi sa higaan na nakabukas ang payong, at tumatawa habang ang mga daga at putik ay nahuhulog mula sa bubong. Ang mga tagabunsod ay nagpasalamat nang ang ulan sa tagsibol ay tumigil at sila ay nakapagpatuyo. Ang unang paaralan sa lambak ay inumpisahan noong Oktubre 1847 ng labingpitong-taong-gulang na si Mary Jane Dilworth. Ang pag-aaral ay ginanap sa tolda na nasa gitna ng tanggulan. Noon ay walang mga upuan, mga mesa, o pisara. Ang mga bata ay umupo sa mga troso. Isang batang babae ang naglarawan ng unang araw sa paaralan: "Kami ay pumasok sa tolda, umupo sa mga troso nang pabilog, at isa sa mga kapatid na lalaki lang ay nagbigay ng panalangin. . . . Pinag-aralan namin ang isa sa mga Awit sa Biblia, at umawit ng mga awit" (sinipi sa Grant, p. 439). Ang mga bata ay may mga aklat, at ginamit nila ang mga aklat upang matutong bumasa, sumulat, umawit, magbaybay, at magmatematika. Kapag lumalamig ang panahon, ang paaralan ay inililipat sa trosong kubo sa isang tabi ng tanggulan. Ang mga mesa para sa paaralan ay yari mula sa mga bahagi ng bagon. Noon ay walang salamin para sa mga bintana, kaya ang mga mag-aaral ay naglatag ng mga nagrasahang tela sa mga bintana. Kaunting liwanag ang dumadaan sa mga tela, kaya ang pinto ay karaniwang iniiwang bukas para sa liwanag, kahit na ito ay malamig. Ang mga bata ay nagpasalamat na sila ay nakakapunta sa paaralan at natututo. Sa huling bahagi ng unang taglamig sa lambak, kakaunti na ang mga panustos ng mga Banal. Maraming tao ang walang mainam na sapatos o damit, kaya gumamit sila ng mga balat ng hayop upang gumawa ng mga bagong sapatos at damit. Karamihan sa pagkain ay naubos na maliban sa trigo at mais na kailangan ng mga tagabunsod bilang binhi sa tagsibol. Isang batang lalaki ang nagsabi: "Sa loob ng ilang buwan ay wala kaming tinapay. Ang karne ng baka, gatas, damo para sa baboy, mga sego [mga ulo ng ligaw na halamang namumulaklak], at mga thistle [mga damo] ang aming naging pagkain. Ako ang tagapastol, at habang nasa labas na pinagmamasdan ang [mga hayop], madalas akong kumain ng tangkay ng mga damo hanggang sa ang tiyan ko ay maging kasingbusog ng sa baka." Sa bandang huli, ang mag-anak ng batang ito ay kumuha ng lumang pinatuyong balat ng baka at ginawa itong sopas (sinipi sa Grant, p. 443-44). Nang dumating ang tagsibol at ang mga pananim ay nagsimula muling lumaki, ang mga tagabunsod ay nagpasalamat na naligtasan nila ang kanilang unang taglamig sa lambak. Ang mga Kuliglig at mga Ibong-dagat (Seagull) Ang mga tagabunsod ay sabik na umani ng kanilang mga pananim noong tagsibol, subalit ang hamog na namuong yelo sa huling bahagi ng tagsibol ay pumatay sa ilan sa mga pananim, at isang tagtuyot ang lalo pang pumatay sa mga ito. Pagkatapos ay dumating ang mga kuliglig at nagsimulang kainin ang lahat ng natira. Ginawa ng mga tagabunsod ang lahat ng kanilang makakaya upang labanan ang mga kulisap na ito. Sinikap ng ilang tao na bulabugin ang mga kuliglig sa pamamagitan ng paggawa ng malalakas na ingay; sinikap ng iba na alisin ang mga ito sa mga pananim. Itinaboy ng ilan ang mga kuliglig papunta sa mga dayami at sinunog ang mga ito, at ang ilan ay itinaboy nila papunta sa mga kanal na puno ng tubig upang lunurin ang mga ito. Gayunman, kahit na ano ang gawin ng mga tagabunsod, patuloy na dumarating ang mga kuliglig. Sila ay nasa lahat ng dako sa mga puno at mga bakod at sa mga bahay, mga higaan, at mga damit.
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Ang mga tagabunsod ay labis na nag-alala. Kung kakainin ng mga kuliglig ang lahat ng mga pananim, ang mga tao ay walang kakainin at mamamatay sa gutom. Sa loob ng dalawang linggo ay nilabanan ng mga tao ang mga kuliglig at nanalangin sa Ama sa Langit na tulungan sila. Bandang huli ay hiniling ng pangulo ng istaka sa mga Banal na magdaos ng isang natatanging araw ng pag- aayuno at panalangin. Inilarawan ni Susan Noble Grant, labing-anim na taong gulang noong panahong iyon, kung ano ang nangyari (ipakita ang larawan ng himala ng mga ibong-dagat habang isinasalaysay mo ang ulat na ito): "Ang sagot sa aming pag-aayuno at mga panalangin ay dumating noong isang maliwanag na hapon ng tag-araw. "Kami ay may pagkatakot na nangamba, dahil biglang-bigla, paikot-ikot sa itaas ng aming . . . mga bukid, ay nagpakita ang malaking kawan ng sumisigaw na mga ibong-dagat. 'Isang bagong salot ang bumababa sa amin,' ang una naming naisip. Ang kulay-abo at puting mga ibon ay bumulusok pababa nang daan-daan, pagkatapos ay nang libu-libo, humihiyaw nang matinis habang sinusunggaban [ang mga kuliglig]. . . . Pagkatapos ay may isang kakaibang bagay na nangyari. Pagkatapos na pagkatapos nilang magpakabusog, pumunta sila sa malapit na sapa, sumipsip ng kaunting tubig, sumuka at bumalik upang samahan ang kanilang mga sumisigaw na kasama. Ang lahat ng tao ay nakatayo na nagtataka! Ang aming mga panalangin ay sinagot" (sinipi sa Grant, p. 446). Ang mga ibong-dagat ay araw-araw na bumalik sa loob ng mga tatlong linggo. Kinain nila ang mga kuliglig hanggang sa naubos ang mga kuliglig. Alam ng mga Banal na ang kanilang mga panalangin ay sinagot sa isang paraang kahima-himala. Sila ay nagpasalamat na ang kanilang mga pananim at ang kanilang buhay ay nailigtas. Noong Agosto 1848 ang mga Banal ay nagkaroon ng handaan upang ipagdiwang ang anihan. Ipinakita nila ang kanilang mga pananim at nagkaroon ng mga talumpati, musika, at sayawan. Nagpasalamat sila sa Ama sa Langit dahil sa pagtulong sa kanilang umani ng mabuting pananim. Noong huling bahagi ng 1848 ay halos tatlong libong tao ang naninirahan sa Salt Lake Valley. Ito ay mga ika-apat na bahagi ng lahat ng mga taong nanirahan sa Nauvoo. Sumulat si Brigham Young sa mga Banal na nasa Iowa pa rin at sinabi sa kanila na ang Simbahan ay nakahanap na sa wakas ng isang lugar kung saan ay makapamumuhay sila nang mapayapa at ligtas. Bagamat ang unang taon sa lambak ay puno ng maraming paghihirap, nakadama ang mga Banal ng lubos na pagpapala. Napagtiisan nila ang kanilang mga hamon at ginawang isang maginhawang pamayanan ang disyerto kung saan ay makapamumuhay nang mapayapa at makakasamba sa Ama sa Langit. Patuloy na pinanatili nilang banal ang araw ng Sabbath upang ipakita ang kanilang pasasalamat sa Ama sa Langit at kay Jesus para sa kanilang maraming pagpapala. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Aralin 41 289
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 290 Anong kautusan ang ibinigay sa atin ng Panginoon tungkol sa pasasalamat? (Doktrina at mga Tipan 59:7; 46:32.) Paano tayo pagpapalain kapag ipinapakita natin ang pasasalamat sa Ama sa Langit at kay Jesucristo? (Doktrina at mga Tipan 59:15-19; 78:19.) Bakit sa palagay ninyo nagpasalamat ang mga Banal nang makarating sila sa Salt Lake Valley? Paano nila ipinakita ang kanilang pasasalamat? Anu-ano ang ilang mga pagpapala na inyong pinasasalamatan? (Tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2, 3, at 4.) Paano natin maipakikita ang ating pasasalamat sa Ama sa Langit at kay Jesucristo? Paano pinagpala ang mga Banal sa pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath? (Doktrina at mga Tipan 59:15-19.) Paano naipapakita ang pasasalamat sa pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Paano kayo pinagpala sa pamamagitan ng pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath? Anu-ano ang ilan sa mga hamon at paghihirap na tiniis ng mga Banal noong unang taon nila sa Salt Lake Valley? Bakit kaya nakatulong sa kanila, kahit na naliligalig sila, ang pagbibigay ng pasasalamat para sa kanilang mga pagpapala? Bakit dapat tayong magpasalamat kahit na hindi mainam ang mga nangyayari sa atin? Tulungan ang mga bata na maunawaan na kapag nagsisikap tayong magpasalamat sa Ama sa Langit at kay Jesucristo para sa ating mga pagpapala, maaalala natin ang maraming pagpapala na ibinigay nila sa atin. Ito ay makatutulong sa ating makadama ng lakas ng loob. (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4.) Anu-ano ang mga pagsisikap na ginawa ng mga tagabunsod upang patayin ang mga kuliglig? Bakit pinanghinaan ng loob ang mga tagabunsod sa mga kuliglig? Ano ang maaaring mangyari kung hindi napatay ang mga kuliglig? Paano nalaman ng mga tagabunsod na ang pagdating ng mga ibong-dagat ay isang himala? Bakit nag-ayuno at nanalangin ang mga tagabunsod para sa tulong laban sa mga kuliglig? Ano ang ayuno? Paano sinagot ng Ama sa Langit ang pag- aayuno at mga panalangin ng mga tagabunsod? Paano tayo natutulungan ng pag-aayuno at panalangin sa ating mga suliranin? (Kapag tayo ay nag- aayuno at nananalangin, makakakuha tayo ng espirituwal na kalakasan, na siyang nagbibigay sa atin ng mas malakas na pananampalataya upang hilingin sa Ama sa Langit na tulungan tayo sa ating mga suliranin.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang mang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ginagamit ang mga sumusunod na sipi mula kay Pangulong Ezra Taft Benson, ikalabintatlong Pangulo ng Simbahan, isulat sa magkakahiwalay na piraso ng papel ang ilang mga gawain na mabuting gawin sa Sabbath at ilang mga gawain na hindi mabuting gawin sa Sabbath. Ilagay ang mga piraso ng papel sa isang lalagyan. a. "Marami napakarami ang halos huminto na sa pagsunod sa Sabbath. Hindi lamang ito araw ng paggawa ngayon, subalit ito ay . . . araw ng libangan at aliwan: golf, ski, isketing, pangangaso, pangingisda,
pagpipiknik, karerahan, mga sinehan, mga teatro, paglalaro ng bola, pagsasayaw, at iba pang anyo ng pagsasaya lahat ay parang nagiging kalakaran. . . . Subalit ang batas ng Diyos ay nagsasabing panatilihing banal ang araw ng Sabbath" (The Teachings of Ezra Taft Benson [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1988], p. 438). b. "Ano ang naaangkop sa layunin ng Sabbath? Heto ang ilang mga mungkahi: Mga gawaing nakatutulong sa mas mataas na espirituwalidad; . . . mga pulong ng Simbahan sa bahay ng panalanginan; [pagtatamo] ng espirituwal na kaalaman pagbabasa ng mga banal na kasulatan, kasaysayan ng Simbahan at mga talambuhay, at ang nagbibigay-siglang mga salita ng mga Kapatid na Lalaki; pamamahinga, pakikipag-ugnayan sa pamilya; [pagsasalaysay] ng mga kuwento sa banal na kasulatan . . . , pagbibigay ng patotoo, pagpapalakas ng pagkakaisa ng pamilya; pagdalaw sa maysakit at matatanda . . . ; pag-awit ng mga awitin ng Sion at pakikinig sa nagbibigay-siglang musika; . . . pansarili at pang mag-anak na panalangin; pag-aayuno, mga pangangasiwa, mga pagbabasbas ng ama; paghahanda ng pagkain nang buong puso mga simpleng mga pagkaing higit sa lahat ay inihanda ng Sabado" (The Teachings of Ezra Taft Benson, p. 439). Upang matulungan ang mga batang maunawaan kung paano pananatilihing banal ang araw ng Sabbath, isulat ang dalawang pamagat sa pisara: Mga Mabuting Gawain para sa Sabbath at Mga Gawain na Iiwasan sa Sabbath. Hilingan ang mga bata, isa-isa, na pumili ng papel mula sa lalagyan at basahin ito sa klase. Hayaan silang magpasiya kung anong pangkat sa pisara ang kinabibilangan ng gawain, at isulat ang gawain sa ilalim ng angkop na pamagat. Kapag nabasa na ang lahat ng papel, ipabasa sa dalawang bata ang mga sipi mula kay Pangulong Benson. Paalala sa guro: Habang tinatalakay mo sa mga bata ang mga uri ng gawain na angkop sa Sabbath, maging sensitibo sa mga kalagayang pangmag-anak ng mga bata sa iyong klase. Ang ilang bata ay maaaring may hindi gaanong aktibo o mga hindi kasapi na mga magulang (o ibang kasapi ng mag-anak) na nag-aanyaya sa mga batang sumali sa mga gawaing hindi angkop para sa Sabbath. Himukin ang mga bata na manalangin para sa patnubay at gawin ang lahat ng kanilang makakaya upang mapanatiling banal ang araw ng Sabbath na hindi nagiging bastos o sumusuway sa kanilang mga magulang. 2. Ipabasa sa isang bata ang sumusunod na sipi mula kay Spencer W. Kimball, ikalabindalawang Pangulo ng Simbahan: "Hindi ko lubos maisip na ang isang nagmamahal sa Panginoon ng kanyang buong puso at kaluluwa . . . ay hindi makakagugol ng isang araw mula sa pitong araw bilang pasasalamat at pagkilala ng utang na loob. . . . Ang pagsunod sa Sabbath ay isang pagpapakilala ng sukatan ng ating pagmamahal para sa ating Ama sa Langit" (The Teachings of Spencer W. Kimball, inedit ni Edward L. Kimball [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1982], p. 218). Talakaying kasama ng mga bata kung paano naipapakita ng pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath ang pagmamahal sa Ama sa Langit at kay Jesucristo. Pagkatapos ay paupuin ang mga bata nang nakapabilog. Bigyan sila ng isang bagay tulad ng maliit na bola o bag ng bins para ipasa sa Aralin 41 291
Katapusan Patotoo 292 palibot ng bilog. Habang tinatanggap ng bata ang bagay, siya ay babanggit ng isang bagay na kanyang pinasasalamatan at ipapasa ang bagay sa susunod na bata. Ang ika-pitong bata na makatatanggap ng bagay ay magsasabing, "Papanatilihin kong banal ang araw ng Sabbath" sa halip na babanggit ng isang bagay. Sa bahaging ito, ang lahat ng bata ay tatayo at magpapalit ng mga upuan. Kapag nakaupo na ang mga bata sa mga bagong upuan, ulitin ang gawain. 3. Upang matulungan ang mga bata na makilala kung gaano karami ang mga pagpapalang ibinigay ng Ama sa Langit sa kanila, ipalaro sa kanila ang sumusunod na laro: Paupuin ang mga bata nang nakapabilog. Ipabanggit sa bawat bata ang isang pagpapala na nagsisimula sa titik A (halimbawa, "Ako ay nagpapasalamat para sa aking mga aso" o "Ako ay nagpapasalamat para sa mga abokado"). Ipagpatuloy sa palibot ng bilog hanggang ang susunod na bata ay hindi na makapag-isip ng iba pang pagpapala na nag-uumpisa sa A, at ipasimula sa batang iyon ang titik B ("Ako ay nagpapasalamat para sa mga bata"). Ipagpatuloy hanggang sa mga titik na kayang pagtuunan ng pansin o panahon ng mga bata dahil (maaaring hindi mo magagamit ang buong abakada). 4. Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na sipi mula kay Pangulong N. Eldon Tanner, isang dating miyembro ng Unang Panguluhan: "Habang ipinapahayag natin ang ating pagpapahalaga para sa ating maraming pagpapala, tayo ay lalong nagkakaroon ng kamalayan sa ginawa ng Panginoon para sa atin, at sa gayon ay nagiging mas mapagpahalaga tayo" (sa Conference Report, Okt. 1967, p. 54; o Improvement Era, Dis. 1967, p. 42). Ipaawit o ipabigkas sa mga bata ang mga salita sa "Pagpapala ay Bilangin Mo" (Mga Himno). Pagkatapos ay bigyan ang bawat bata ng lapis at isang piraso ng papel, at ipalista sa mga bata ang kaya nilang isulat na dami ng kanilang mga pagpapala sa loob ng tatlong minuto (iakma ang takdang oras upang maiangkop sa mga panahon ng pagtutuon ng pansin ng mga bata). Ipabahagi sa bawat bata ang kanyang listahan sa ibang mga kasapi ng klase. Maaari mong naising na paghambingin ng mga bata ang mga listahan at burahin ang mga bagay na magkaparis. Ituro kung gaano karami ang mga bagay sa bawat listahan na hindi nabanggit sa iba pang listahan, at bigyang- diin na tayong lahat ay mas marami pang mga pagpapala kaysa sa mabibilang natin. 5. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Doktrina at mga Tipan 59:7. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa isa o higit pa sa mga sumusunod na awit: "Pioneer Children Sang As They Walked" (Children's Songbook, p. 214), "Natatangi ang Sabado" (Aklat ng mga Awit Pambata), "Ang Musmos Bang Katulad Ko?" (Aklat ng mga Awit Pambata), "Ama, Salamat" (Aklat ng mga Awit Pambata). Ipahayag ang iyong pasasalamat para sa mga taong nagsakripisyo upang maitatag ang Simbahan sa Salt Lake Valley. Tulungan ang mga batang
Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya maunawaan na ang pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath ay isang paraan na maipakikita natin ang ating pasasalamat sa Ama sa Langit at kay Jesucristo. Sabihin kung paano ka pinagpala sa pamamagitan ng pagpapanatiling banal sa araw ng Sabbath. Imungkahing talakayin ng mga bata sa kanilang pamilya kung paano nila mapananatiling banal ang Araw ng Sabbath. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 59:7-19 at 78:19 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 41 293
Aralin 42 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 294 Ipinakita ng mga Tagabunsod ang Kanilang Pananampalataya kay Jesucristo Patibayin ang pananampalataya ng mga bata kay Jesucristo sa pamamagitan ng pagtuturo sa kanila tungkol sa pananampalataya ng mga tagabunsod. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa Kasaysayan na nasa araling ito; Moronias 7:33; Doktrina at mga Tipan 8:10, 20:29; at mga Saligan ng Pananampalataya 1:4. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), kabanata 18. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Maghandang isalaysay ang tungkol sa iyong tagabunsod na ninuno o tungkol sa isang makabagong tagabunsod (isang tao na isa sa mga unang miyembro ng Simbahan sa isang pook o mag-anak). 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Aklat ni Mormon. c. Larawan 5-48, Si Jesus ang Cristo (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 240; 62572 893); larawan 5-49, Sina Mary Fielding at Joseph F. Smith na Bumabagtas sa mga Kapatagan (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 412; 62608 893); larawan 5-50, Pamamahingang Pagtigil sa Sweetwater. Paalala sa guro: Ang araling ito ay naglalaman ng higit na maraming ulat sa kasaysayan kaysa sa magagamit mo sa isang panahon ng klase. Piliin ang mga ulat na magiging higit na makabuluhan sa mga bata sa iyong klase. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Laruin ang sumusunod na laro tungkol sa tagabunsod na kasama ang mga bata. Hilingan ang isang bata na lumabas ng silid (o ipikit ang kanyang mga mata) habang itinatago mo ang isang didal, bato, o ibang maliit na bagay saan man sa silid. Pagkatapos ay pabalikin ang bata (o ipamulat ang kanyang mga mata)
Mga Ulat sa Kasaysayan at hanapin ang bagay. Patulungin ang ibang mga bata sa pamamagitan ng pagsasabi ng "mainit" kung ang bata ay malapit sa bagay o papalapit doon at "malamig" kung ang bata ay malayo sa bagay o papalayo mula roon. Kapag nahanap na ng bata ang bagay, sabihin sa mga bata na ang araling ito ay tungkol sa pananampalataya ng mga tagabunsod. Isulat ang PANANAMPALATAYA sa pisara. Ano ang kahulugan ng pagkakaroon ng pananampalataya? Ipaliwanag na ang pagkakaroon ng pananampalataya ay ang maniwala at manalig na ang isang bagay ay tunay at totoo kahit na hindi pa natin ito nakikita. Ituro na ang bata na naghahanap sa nakatagong bagay ay may pananampalataya na ito ay nasa silid, kahit na hindi niya ito nakikita. Kanino tayo dapat magkaroon ng pananampalataya? Ipakita ang larawan ni Jesucristo. Tulungan ang mga bata na pagbalik-aralan ang ika-apat na saligan ng pananampalataya. Ituro na ang saligan ng pananampalatayang ito ay nagsasabing ang pananampalataya kay Jesucristo ay ang unang alituntunin ng ebanghelyo. Bakit mahalaga na magkaroon ng pananampalataya kay Jesucristo? Ipaliwanag na kailangan nating maniwala na si Jesucristo ay ang ating Manunubos upang mapaniwalaan na maaari tayong magsisi ng ating mga kasalanan at muling mamuhay sa piling ng ating Ama sa Langit at ni Jesucristo. Ituro na kapag tayo ay handang sumunod sa mga kautusan, kahit na ito ay mahirap para sa atin, tayo ay nagpapakita ng pananampalataya kay Jesucristo. Ang pagsunod sa mga kautusan ay tumutulong din sa atin na madagdagan ang ating pananampalataya. Tulungan ang mga bata na maunawaan na kapag dumadalo sila sa mga pagpupulong ng Simbahan at gumagawa ng mga tamang pagpili, ipinakikita nila na sila ay nagpapaunlad ng pananampalataya kay Jesucristo. Ituro sa mga bata ang tungkol sa pananampalataya ng mga tagabunsod, tulad ng inilalarawan ng mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Magsalaysay ng maraming ulat hanggat may oras ka para dito, at itanong ang mga katugmang tanong mula sa bahaging "Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa." Tulungan ang mga batang malaman kung paano nakaapekto ang pananampalataya kay Jesucristo sa mga pagpili ng mga tao sa bawat ulat. Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Pagdating ng unang pangkat ng tagabunsod sa Salt Lake Valley, nagsimulang gumawa ng mga paghahanda si Brigham Young upang tulungan ang natitira pang mga Banal sa kanilang paglalakbay sa mga kapatagan. Sa loob ng ilang buwan ay nagsimulang dumating ang mga karagdagang pangkat ng mga Banal. Sa loob ng maraming taon (mula 1847 hanggang 1869), ang mga pangkat ng mga Banal ay naglakbay sa mga kapatagan patungo sa Salt Lake Valley sa pamamagitan ng mga bagon at kariton. Ang iba ay tumawid sa mga dagat mula sa ibang mga lupain bago sila bumagtas sa mga kapatagan. Ito ay isang mahirap na paglalakbay para sa lahat ng tagabunsod. Maraming tao ang namatay sa daan; ang iba ay dumanas ng matitinding paghihirap. Iniwan ng mga tagabunsod ang kanilang mga bahay at naglakbay patungong kanluran dahil sa kanilang pananampalataya kay Jesucristo at sa katotohanan ng 295
296 kanyang ipinanumbalik na ebanghelyo. Ang pananampalatayang ito ay tumulong sa kanila sa mahihirap na panahon. Ninakaw ang mga Baka ni Mary Fielding Smith Pagkarang paslangin si Joseph Smith at ang kanyang kapatid na si Hyrum, ang asawa ni Hyrum, si Mary Fielding Smith, ay umalis sa Nauvoo at naglakbay papuntang Winter Quarters na kasama ang kanyang mga anak at ilan pang tao na kinupkop nila ni Hyrum. Habang nasa Winter Quarters, si Mary at ang ilan sa kanyang pamilya ay naglakbay papuntang Missouri upang kumuha ng mga panustos para sa paglalakbay patungong kanluran. Ang masamang panahon ang nagpahirap sa paglalakbay, at nahirapang hilahin ng mga baka ang punong-puno at mabibigat na bagon. Ang paglalakbay papuntang Missouri ay inabot ng isang linggo, subalit ang panahon ng paglalakbay pabalik sa Winter Quarters ay mas mahaba. Sa kanilang pag-uwi, si Mary at ang kanyang pamilya ay humimpil sa malapit sa Ilog ng Missouri. Sa di-kalayuan ay may nakahimpil na ilang kalalakihan na nagdadala ng isang kawan ng mga baka patungo sa palengke. Ang anak na lalaki ni Mary, si Joseph F., at ang kanyang tiyo ay karaniwang inaalis sa pagkasingkaw ang kanilang mga baka sa gabi upang ang mga baka ay mas madaling makakain at makapagpahinga, subalit dahil sila ay napakalapit sa ibang kawan ng mga baka iniwan nilang nakasingkaw ang mga baka. Sa ganoong paraan ay madaling mahahanap ang mga baka kung sakaling mapahalo ang mga ito sa ibang hayop. Nang sumunod na umaga ay nawawala ang ilang baka. Ginugol ni Joseph F. at ng kanyang tiyo ang buong umaga sa paghahanap sa mga ito, ngunit hindi nila mahanap ang mga ito. Habang pabalik si Joseph F. sa kampo, pagod at wala nang pag-asa, nakita niya ang kanyang ina na nakaluhod na nananalangin. Siya ay narinig niyang humihiling sa Panginoon na tulungan silang makita ang mga nawawalang baka upang makapagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay nang ligtas. Nang matapos ni Mary ang kanyang panalangin, nagkaroon ng ngiti ang kanyang mukha. Kahit na sinabi ng kanyang kapatid na lalaki na talagang wala na ang mga baka, sinabi ni Mary na lalabas siya at maghahanap sandali. Sinikap siyang kumbinsihin ng kanyang kapatid na lalaki na siya at si Joseph F. ay naghanap na sa lahat ng dako at wala ng saysay para sa kanya na maghanap pa rin, subalit siya ay tumuloy pa rin. Habang naglalakad papalayo si Mary mula sa kanyang kampo, ang isa sa mga kalalakihan na nagdadala ng mga baka patungo sa palengke ay sumigaw, "Ginang, nakita ko ang inyong mga baka sa banda riyan ngayong umaga bandang magbubukang-liwayway." Kahit na ang lalaki ay nakaturo sa kabilang dako, nagpatuloy si Mary sa paglalakad papuntang ilog. Siya ay pinapanood ni Joseph F., at siya ay tumakbo nang siya ay kawayan niya. Nang siya ay malapit na sa kanya, nakita niya ang kanilang mga baka na nakatali sa isang kumpol ng mga willow. Isang tao ang nagtago sa mga ito, marahil ay may balak na nakawin ang mga ito. Dahil natagpuan na ang mga baka, si Mary Fielding Smith at ang kanyang mag-anak ay nakapagpatuloy sa kanilang paglalakbay. (Tingnan sa Don Cecil Corbett, Mary Fielding Smith: Daughter of Britain, p. 209-13.)
Binagtas ni Mary Fielding Smith at ng Kanyang Pamilya ang Kapatagan Nang dumating ang panahon para kay Mary Fielding Smith at sa kanyang pangkat na pumuntang kanluran, marami sa kanyang mga hayop ang namatay dahil sa matinding lamig. Naghanda si Mary para sa paglalakbay sa abot ng kanyang makakaya; gayunman, kailangan niyang pagsamahin ang dalawang bagon dahil wala siyang sapat na dami ng baka at mga kutsero, at sa halip na malalakas na pangkat ng baka para sa bawat bagon, mayroon siyang maiilap na kapong baka (wild steers), mga baka, at mga batang kapong baka na humihila sa kanyang mga bagon. Ang mga hayop na ito ay hindi naturuang gumawa nang sama-sama at napakahirap na pamahalaan. Sinabi ng kapitan ng pangkat kay Mary na kalokohan para sa kanya na pumuntang kanluran dahil hindi siya handa. Sinabi niyang hindi siya makararating sa Salt Lake Valley at magiging pabigat lamang sa ibang mga kasama ng pangkat. Sinabi niya sa kanya na bumalik na lamang siya sa Winter Quarters at maghintay sa pagpunta sa Salt Lake Valley hanggang sa siya ay makakuha ng karagdagang tulong. Mahinahong sinabi ni Mary sa kapitan na hindi niya kailangan ang kanyang tulong. Bukod pa roon, sinabi niyang makapapasok siya sa lambak bago pa makapasok ang kapitan! Ang mga kaibigan ay nagbigay ng ilan pang mga baka, na naging malaking pagpapala para kay Mary at sa kanyang pamilya, at habang sila ay naglalakbay sa mga kapatagan, ang mga hindi naturuang kapong baka ay natutong gumawang mabuti nang sama-sama. Ang lahat ng mga bata ay tumulong sa paglalakbay. Si Martha, ang pinakabata, ay nanguha ng kahoy at iskoba para sa mga apoy at tumulong na ipun-ipunin ang mga nakawalang baka (ang mga baka na hindi nanghihila ng mga bagon). Si Joseph F., na siyam na taon, ay nagpatakbo ng isang pangkat ng mga baka, tulad ng ginawa ng ginawa ng kanyang nakatatandang kapatid na si John. Sina Jerusha at Sarah ay tumulong sa mga pang-araw-araw na gawain at nag-alaga sa mga nakakawalang baka. Ang lahat ng bata ay naglakad nang nakapaa sa karamihang bahagi ng paglalakbay. Isang araw, habang binabagtas ng pangkat ang Wyoming, isa sa mga baka ni Mary ay biglang humiga na tila nalason. Mukhang mamamatay ang baka, at si Mary ay walang reserbang baka na ipamamalit dito. Habang nagsisimulang manigas ang baka, ang kapitan ng pangkat ay bumulalas, "Patay na ito, kaya wala nang kabuluhan na gamitin pa ito, kailangan nating gumawa ng paraan para maisama natin ang Balo [na si Mary]. Sinabi ko na sa kanya na magiging pabigat siya sa pangkat." Hindi kumibo si Mary, subalit kumuha siya ng isang bote ng itinalagang langis mula sa kanyang bagon at hinilingan ang kanyang kapatid, si Joseph Fielding, at isa pang lalaki upang mangasiwa sa kanyang kapong baka. "Ito ay isang kapita-pitagang sandali roon sa ilalim ng kalangitan. Biglang tumahimik ang lahat. Ang kalalakihan ay nag-alis ng kanilang mga sumbrero. Ang lahat ay yumuko habang si Joseph Fielding . . . ay nagpatong ng kanyang mga kamay sa ulo ng [naghihingalong] baka, at binasbasan ito. Ang malaking hayop ay nakahigang nakaunat at hindi gumagalaw. Ang mala-kristal nitong mga mata ay nakatingin sa kawalan. Pagkaraan ng ilang sandali pagkatapos ng pangangasiwa ay gumalaw ang hayop. Ang malalaking hulihang paa nito ay nagsimulang gumalaw. Ang mga pigi nito ay nagsimulang tumaas. Lumakas ang mga unahang paa. Ang baka ay tumayo at, walang pagpipilit, ay naglakad Aralin 42 297
298 muli na parang walang nangyari." Hindi nagtagal ay isa na namang baka ang nagkasakit at pinangasiwaan, at ito ay gumaling din. Isang araw bago pumasok ang pangkat sa Salt Lake Valley, ang ilan sa mga kapong baka ni Mary ay nawawalang muli. Lumuhod siya sa panalangin, humihingi ng tulong ng Ama sa Langit sa paghahanap sa mga ito. Nakatitiyak siya na tutulungan siya ng Ama sa Langit. Ang kapitan at ang iba pa na nasa pangkat ay lumakad na habang sina Mary at ang kanyang pamilya ay naghahanap pa rin sa kanilang mga baka. Bigla ay dumating ang isang ulap na may unos, kumulog, kumidlat, at umulan. Ang lahat ay napilitang maghintay. Nahanap ng labing-anim-na-taong-gulang na si John ang mga nawawalang hayop sa kasagsagan ng unos at itinali upang handa ng umalis kapag wala na ang unos. Umalis ang pamilya ni Mary habang ang iba ay iniipon pa ang kanilang mga pangkat. Pumasok sila sa lambak ilang oras bago ang kapitan at ang iba na nasa pangkat. (Tingnan sa Corbett, p. 223-49.) Tinulungan ni Margaret McNeil ang Kanyang Pamilya na Bagtasin ang mga Kapatagan Si Margaret McNeil at ang kanyang pamilya ay sumapi sa Simbahan sa Scotland. Sila ay dumayo sa Utah noong si Margaret ay sampung taon. Nilakad ni Margaret ang buong mga kapatagan, na madalas ay nakasakay sa likod niya ang kanyang apat-na-taong-gulang na kapatid na si James. May sakit ang ina ni Margaret noong sila ay naglalakbay, kaya tinulungan siya ni Margaret hanggang sa makakaya niya. Si Margaret ang tagahanda ng almusal at hapunan para sa mag-anak bawat araw, at siya rin ang nag-alaga sa baka ng mag-anak. Ang baka ay kailangang mapakaing mabuti upang ito ay makapagbigay ng sapat na gatas para sa mag-anak. Tuwing umaga ay nagpapaunang dalhin ni Margaret ang baka sa ibang nasa pangkat at hahayaang kumain ng damo ang baka hanggang sa makaraan ang lahat ng bagon. Pagkatapos ay magmamadali sina Margaret at ang baka upang makahabol muli sa ibang nasa pangkat. Nang sila ay makarating sa ilog, ipinalupot ni Margaret ang buntot ng baka sa kanyang kamay at siya at ang baka ay lumangoy upang makatawid. Ang pagkain na dinala ng mga McNeil ay naubos sa paglalakbay, kaya ang mag-anak ay uminom ng gatas at kumain ng mga ligaw na rose berry. Sa wakas ay nakarating sila ng Utah at lubos na nagpasalamat sa Ama sa Langit sa pagtulong sa kanila na makarating nang ligtas. (Tingnan sa Margaret McNeil Ballard, "I Walked Every Step of the Way," p. 10-11; tingnan din sa Susan Arrington Madsen, I Walked to Zion, p. 125-26.) Inaliw si Jedediah M. Grant Si Jedediah M. Grant ay kasapi ng Unang Kapulungan ng Pitumpu at kapitan ng isa sa mga pangkat ng tagabunsod. Siya rin ang ama ni Heber J. Grant, na naging ika-pitong Pangulo ng Simbahan. Habang bumabagtas ang mag-anak na Grant sa mga kapatagan, ang asawa ni Jedediah at ang sanggol na babae ay nagkasakit ng kolera, isang sakit na nakuha ng mga tao papuntang Salt Lake Valley. Habang siya ay naghihingalo, hiniling ng asawa ni Jedediah na siya at ang sanggol ay ilibing sa Salt Lake Valley. Subalit, naunang namatay ang sanggol at kailangang ibaon sa mababaw na libingan sa Wyoming.
Namatay ang asawa ni Jedediah sa malapit sa katapusan ng paglalakbay at nailibing sa Salt Lake Valley. Sa isang sumunod na paglalakbay pabalik sa Wyoming, binisita ni Jedediah ang libingan ng sanggol, upang makita lamang na hinukay ng mga lobo ang libingan. Maaaring napakahirap para kay Kapatid na Grant ang mawala ang kanyang asawa at anak, subalit nagpatuloy siyang sumunod sa mga pinuno ng Simbahan. Ilang taon ang nakaraan ay pinahintulutan siyang makakita ng isang pangitain sa daigdig ng mga espiritu. Nakita niya ang kanyang asawa at ang kanilang maliit na anak na babae sa kanyang mga bisig. Ipinakita niya ang bata kay Kapatid na Grant at sinabing, "Heto ang maliit na si Margaret." Nakita ni Kapatid na Grant na kahit na namatay ang bata sa mga kapatagan at ang libingan ay ginulo ng mga lobo, ang kanyang anak ay ligtas sa daigdig ng mga espiritu kasama ang kanyang ina. (Tingnan sa Church History in the Fulness of Times, p. 337-38.) Tinulungan ni Lydia Knight ang Iba na Bumagtas sa mga Kapatagan Pagkatapos ng kamatayan nina Joseph at Hyrum Smith, ang mag-anak na Newel at Lydia Knight ay nagsimulang maglakbay papuntang kanluran kasama ng iba pang mga Banal. Gayon man, isang gabi sa taglamig, si Newel ay nagkasakit nang malubha at namatay. Si Lydia ay naiwanan ng pitong bata at isa pang malapit nang ipanganak. Wala ni isa mang tutulong o kakalinga sa kanya. Bumalik siya sa Winter Quarters, kung saan ay pinagpayuhan siya ni Brigham Young na huwag magsimula sa mahirap na paglalakbay patungo sa Salt Lake Valley na may bagong panganak na sanggol. Gayon man, siya ay nakiusap kung maipapahiram niya ang kanyang mga baka at mga bagon upang tulungan ang isang tao na makapaglakbay. Walang pag-aalinlangan, ibinigay ni Lydia ang mga ito. Pagkaraan ng dalawang taon ay nakapagtipon si Lydia ng mas maraming kasangkapan at nakapaglakbay patungo sa Salt Lake Valley na kasama ng kanyang mga anak. (Tingnan sa Susan Young Gates, Lydia Knight's History, p. 64-76, 84-89.) Si Louisa Wells ay Nagpatakbo ng isang Pangkat ng mga Baka sa mga Kapatagan Nang ang dalawampu't dalawang taong gulang na si Louisa Wells ay bumagtas sa mga kapatagan kasama ng kanyang mag-anak, siya ay binigyan ng gawain na magpatakbo sa isa sa mga pangkat ng mga kapong baka ng kanyang ama at gayun din sa pag-aalaga sa kanyang mga nakababatang kapatid na lalaki at babae. Pagkatapos na ilagay ang kanilang mga pag-aari sa bagon, matapang na nagsimulang maglakbay si Louisa. Mayroon siyang malaking bonete sa kanyang ulo at payong (panglilim sa araw) sa isang kamay. Sa kabilang kamay ay nagdala siya ng latigo para sa mga kapong baka upang mapamahalaan ang mga hayop. Ang mga bagay ay naging mabuti sa loob ng maikling panahon, kung isasaalang-alang na si Louisa ay hindi pa kailan man nakapagpatakbo ng mga kapong baka, subalit nagsimula kaagad na umulan. Ang kanyang payong at bonete ay biglaang naging basa at walang-silbi, at bago dumilim siya ay napuno ng putik at basang-basa. Sa kabila ng nakakapagpahina ng loob na umpisa, si Louisa ay matapat na nagpatuloy. Nang dumating ang pangkat sa Ilog ng Sweetwater, ang Aralin 42 299
300 pinakamahuhusay na naisingkaw na mga kapong baka ni Luisa ay namatay dahil sa pag-inom ng masamang tubig, kaya kinailangan niyang gamitin ang dalawang baka bilang kapalit ng mga ito. Ang mga baka ay sanay na manghila ng mga bagon, kaya kinailangan ni Louisa na hilahin at suyuin ang mga ito sa nalalabi pang panahon ng paglalakbay. Isang babae sa pangkat ang nagkasakit, at si Louisa ay naatasan na tumulong mangalaga sa kanya. Sa loob ng tatlong linggo ay naglakad siya sa tabi ng kanyang bagon buong maghapon at inalagaan ang may sakit na babae sa gabi. Sa kabutihang palad, si Louisa ay nanatiling malusog at naakay nang ligtas ang kanyang mga pangkat at bagon sa lambak kasama ng iba pa sa pangkat. Pagkatapos na makasira ng tatlong pares ng sapatos sa paglalakbay, nanahi ng mga basahan si Louisa upang ibalot sa kanyang mga paa upang mapangalagaan ang mga ito, subalit masisira ang mga basahan sa loob lamang ng ilang oras. Madalas ay nag-iiwan ng mga bakas ng dugo ang mga nasugatang paa ni Louisa. (Tingnan sa Edward W. Tullidge, The Women of Mormondom, p. 336-37.) Si Jane Allgood ay Binigyan ng Lakas ng Loob Ang labinlimang-taong-gulang na si Jane Allgood at ang kanyang mga magulang at nanggaling sa England noong 1864 at nagbagtas sa mga kapatagan patungo sa Salt Lake Valley. Sa huli, sinabi ni Jane sa kanyang apong babae kung gaano nakakapagod ang paglalakbay. Ang mga kabataan sa pangkat ay kinailangang maglakad sa buong paglalakbay. Ang kanilang pagkain lamang ay harina, mga bins, at mga pinatuyong milokoton. Isang araw, sina Jane at ang kanyang kaibigan na si Emma ay pagod na pagod sa paglalakad kaya umupo sila upang magpahinga. Pinanood nila ang mga bagon na dumaang wala sila, subalit napakasakit ng kanilang mga paa kaya hindi na nila alintana na maiiwanan sila. Naramdaman nilang hindi na nila kaya pa. Ang sabi ni Jane, "Habang nakaupo roon na pagod na pagod, isang kabataang lalaki ang pumunta sa amin na nakasakay sa kabayo. Hindi namin nakita kung saan siya nanggaling o pagkatapos na makipag-usap sa amin, kung saan siya pumunta. Nangako siya sa amin na kung kami ay magsusumikap ay makakarating kami nang ligtas, at hindi kami mapapahamak." Sinabi ni Jane na sila sa panahon na iyon ay pagod na pagod na "hindi na namin alintana kung mamamatay kami o mabubuhay," subalit mabait ang lalaki at pinalakas ang loob nila na magpatuloy sa paglalakbay. Ang dalawang babae ay nagsimulang bumuti at lumakas ang pakiramdam, at sila ay tumayo at nagpatuloy. Gabi na nang maabutan nila ang mga sunud-sunod na bagon. (Tingnan sa Julie A. Dockstader, "Children Entered Valley with 'Hearts All Aglow,'" p. 8-9.) Itinatag ng mga Makabagong Tagabunsod ang Simbahan Ipaalala sa mga bata na ang tagabunsod ay isang tao na naghahanda ng daan para sa iba na susunod. Ipaliwanag na maraming mga kasapi ng Simbahan ang makabagong tagabunsod. Isalaysay sa mga bata ang kuwento mula sa iyong kasaysayan ng mag-anak o ang kuwento ng isang makabagong tagabunsod na siyang kauna-unahan sa kanyang mag-anak o pook na sumapi sa Simbahan. Bigyang-diin ang pangangailangan para sa mga bagong kasapi na ipakita ang kanilang pananampalataya kay Jesucristo ngayong sila ay sumapi sa Simbahan.
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Pag-aralan ang sumusunod na tanong at mga sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Paano nakatulong ang pananampalataya ni Mary Fielding Smith kay Jesucristo na mahanap ang kanyang mga nawawalang baka? Ipaliwanag na alam ng Ama sa Langit at ni Jesucristo ang lahat ng mga bagay, at makakatanggap tayo ng gabay mula sa kanila kapag nananalangin tayo nang may pananampalataya (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 8:10). Ituro na si Mary ay nanalangin ng tulong, at ginawa niya at ng kanyang mag-anak ang kanilang bahagi sa pamamagitan ng paghahanap sa baka. Paano naging pagpapala sa kanya at sa kanyang mag-anak ang pananampalataya ni Mary Fielding Smith sa kapangyarihan ng pagkasaserdote? Ipaalala sa mga bata na ang pagkasaserdote ay ang kapangyarihan at karapatan na gumanap sa pangalan ng Diyos. Kapag ginagamit natin ang ating pananampalataya sa kapangyarihan ng pagkasaserdote, ipinapakita natin ang pananampalataya kay Jesucristo. Sa palagay ninyo, paano nakahanap ng lakas ang isang sampung-taong- gulang na batang babae na gawin kung ano ang ginawa ni Margaret McNeil? (Moroni 7:33.) Ano kaya ang magiging mahirap para sa inyo kapag kayo ang napunta sa kanyang kalagayan? Paano pinagpala ang pananampalataya ni Jedediah M. Grant? Paano nagpapakita ng pananampalataya kay Jesucristo ang pagsunod sa propeta at iba pang pinuno ng Simbahan? Bakit maaaring naging mahirap kay Lydia Knight na ipahiram ang kanyang mga kapong baka at mga bagon? Paano nito ipinakita ang pananampalataya ni Lydia? Bakit sa palagay ninyo nagpatuloy si Louisa Wells sa paglalakbay kahit na ito ay naging mahirap? Ibahagi ang isang sariling karanasan kung saan kailangan mong magtiis sa mga suliranin at kahirapan para sa kapakanan ng ebanghelyo? Paano tinulungan ng Ama sa Langit sina Jane Allgood at ang kanyang kaibigang si Emma na makita ang lakas na kailangan nila upang ipagpatuloy ang kanilang paglalakbay? Bakit mahalaga na huwag sumuko kahit na tayo ay pagod o pinanghihinaan ng loob? Paano makatutulong sa atin ang ating pananampalataya kay Jesucristo sa mga ganoong panahon? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Bakit ginawa ng bawat isa sa mga tagabunsod na ito ang mga kinakailangang sakripisyo upang bumagtas sa mga kapatagan? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng upang maging kasama ang ibang mga kasapi ng Simbahan, upang makaligtas sa pag-uusig, at upang maging masunurin sa mga pinuno ng Simbahan.) Ipaliwanag na sa mga unang araw ng Simbahan, ang mga kasapi ng Simbahan na naikalat sa buong mundo ay kakaunti o walang pakikipagtalastasan sa mga pinuno ng Simbahan o ibang kasapi ng Simbahan. Pumunta sila sa Salt Lake Valley upang makasama ng ibang mga kasapi at matuto mula sa mga pinuno. Ngayon ay mas bumuti Aralin 42 301
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 302 ang pakikipagtalastasan, at samantalang marami pa ring pook sa mundo ang kakaunti ang mga kasapi ng Simbahan, tayo ay hinihimok na manatili sa ating mga bansa at tumulong na itatag ang Simbahan kung saan tayo nakatira. Paano pinatibay ng bawat isa sa mga tagabunsod na ito ang kanyang pananampalataya kay Jesucristo at sa pinanumbalik na ebanghelyo? Ano ang ating dapat gawin upang patibayin ang ating pananampalataya? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4.) Ano ang maaaring maging mahirap para sa inyo kung kayo ay naging isang tagabunsod? Paano ninyo kaya haharapin ang mga kalagayang ito? Anu- anong mga kahirapan na mayroon kayo sa buhay na wala ang mga tagabunsod? Paano makatutulong sa inyo ang inyong pananampalataya kay Jesucristo na harapin ang mga ganoong kalagayan? Anu-anong mga kahirapan ang handa ninyong tiisin upang makasama ang ibang mga kasapi ng Simbahan at sumamba sa Ama sa Langit at kay Jesucristo? Kailan kaya kayo mahihilingan na magtiis ng mga kahirapan para sa ebanghelyo? (Ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng kapag naglilingkod sa misyon o nagsasakripisyo upang tulungan ang isang tao na makapaglingkod ng misyon, o kapag kakaunti lamang ang mga kasapi ng Simbahan sa inyong paaralan o pamayanan.) Paano makatutulong ang inyong pananampalataya kay Jesucristo sa mga ganoong pagkakataon? (Moroni 7:33.) Kailan kayo pumili ng tamang bagay kahit na ito ay mahirap? Bakit ninyo pinili na gawin ang tama? Ipaliwanag na kapag pinipili natin na sumunod sa mga kautusan, ipinapakita natin ang ating pananampalataya kay Jesucristo. Ipaliwanag na ang pagkakaroon ng pananampalataya kay Jesucristo ay nangangahulugang magkaroon ng ganoong tiwala sa kanya na susundin natin kahit ano ang kanyang iuutos. Ano ang kaibhang magagawa ng ating pananampalataya kay Jesucristo sa ating pamumuhay sa bawat araw? Paano nakatutulong sa atin ang ating pananampalataya kapag tayo ay malungkot o may mga suliranin? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain kahit anumang oras sa aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Isulat sa pisara o sa mga hiwalay na sinulatang piraso ng papel ang pamagat na Pananampalataya at mga sanggunian sa banal na kasulatan sa ibaba. Ipatingin sa bawat bata (o pares ng mga bata, kung ang klase mo ay malaki) ang isa sa mga banal na kasulatan at ipabasa ito sa klase. Talakayin bilang isang pangkat kung ano ang itinuturo ng bawat banal na kasulatan tungkol sa pananampalataya, at isulat sa pisara (o ilagay ang sinulatang piraso ng papel) sa ilalim ng bawat sanggunian ang pangungusap na nagpapaliwanag kung ano ang itinuturo ng banal na kasulatan na iyon tungkol sa pananampalataya.
Aralin 42 Alma 32:21 Ang pananampalataya ay paniniwala sa kung ano ang totoo, kahit hindi natin ito nakikita. Alma 37:33 Ang pananampalataya kay Jesucristo ay makatutulong sa atin na umiwas sa mga tukso. Moroni 7:33 Kung may pananampalataya tayo kay Jesucristo, makatatanggap tayo ng kapangyarihan na gawin kung ano man ang hihilingin niya sa ating gawin. Moroni 10:4 Kailangan nating magkaroon ng pananampalataya kay Jesucristo upang makatanggap ng patotoo. Doktrina at mga Tipan 20:29 Kailangan nating magkaroon ng pananampalataya kay Jesucristo upang makapagtiis hanggang sa huli at magkaroon ng buhay na walang hanggan. Doktrina at mga Tipan 29:6 Kapag nananalangin tayo, may pananampalataya tayo na diringgin at sasagutin ng Ama sa Langit ang ating mga panalangin. Mga Saligan ng Pananampalataya 1:4 Ang pananampalataya kay Jesucristo ang unang alituntunin ng ebanghelyo. 2. Gumawa para sa bawat bata ng sipi ng gawaing-sipi na makikita sa katapusan ng aralin. Ipaguhit sa mga bata ang isang linya na nagdudugtong sa bawat suliranin sa unang hanay sa akmang kalutasan sa ikalawang hanay. (Mga sagot: 1-b; 2-g; 3-a; 4-e; 5-d; 6-e; 7-f.) Kung hindi maaaring gumawa ng sipi para sa bawat bata, maaari mong ilagay ang mga parirala sa mga hiwalay na sinalatang piraso ng papel at hayaan ang mga bata na sama- samang gumawa upang pagtugmain ang mga ito. Talakayin sa mga bata kung bakit makatutulong sa mga ganitong kalagayan ang pagkakaroon ng pananampalataya kay Jesucristo. 3. Talakayin sa mga bata kung paano nakatutulong sa kanila ang pananampalataya kay Jesucristo na makitungo sa mga kalagayan tulad ng lubhang karamdaman, kamatayan ng isang minamahal, paglipat sa bagong purok o paaralan, ang damdamin na parang hindi ka pinapansin, o ang damdamin ng panghihina ng loob dahil sa isang suliranin. Ipaalala sa mga bata na ang pagkakaroon ng pananampalataya ay kinabibilangan ng paggawa ng lahat ng magagawa natin sa ating sarili, tulad ng pananalangin, pag-aayuno, pag-aaral ng mga banal na kasulatan para sa mga sagot, at pagsunod sa mga kautusan; paghingi ng tulong ng Panginoon; at pagtanggap sa kalooban ng Panginoon sa bawat kalagayan. 4. Ipakita sa mga bata ang isang maliit na tanim o sumibol na buto. Ipaliwanag na ang pananampalataya ay maaaring ihalintulad sa isang buto dahil ito ay nagsisimulang maliit at lumalaki habang ito ay pinapakain at inaalagaan. Ano ang kailangan ng mga tanim upang tulungan silang lumaki at maging matibay? 303
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 304 Ano ang "nagpapakain" sa ating pananampalataya at nagpapanatili nitong matibay? (Pagsunod sa mga kautusan.) Tulungan ang mga batang mag-isip ng mga tiyak na kautusan, tulad ng pananalangin at pagdalo sa mga pagpupulong sa Simbahan, na tutulong sa kanilang mapatibay ang kanilang pananampalataya kay Jesucristo. 5. Ipasadula sa mga bata ang isa o higit pa sa mga kuwento sa aralin, na gumagamit ng mga simpleng kasuotan at mga pantulong sa dula. 6. Tulungan ang mga bata na pagbalik-aralan o isaulo ang ikaapat na saligan ng pananampalataya. Talakayin ang kahalagahan ng pananampalataya kay Jesucristo. 7. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Pioneer Children Sang as They Walked" (Children's Songbook, p. 214). Ituro na ang mga tagabunsod ay nakayanang umawit at maging maligaya sa kanilang mahirap na paglalakbay dahil mayroon silang pananampalataya sa Tagapagligtas. Alam nilang sila ay pagpapalain, sa mundong ito o sa susunod, dahil sa pagsunod sa Tagapagligtas at sa mga pinuno ng kanyang simbahan. Magpatotoo sa kahalagahan ng pagkakaroon ng pananampalataya kay Jesucristo. Maaari mong isalaysay ang isang panahon kung kailan ay pinagpala ka sa pagkakaroon ng pananampalataya sa Tagapagligtas at ng pagsunod sa mga kautusan. Himukin ang mga bata na patibayin ang kanilang pananampalataya sa pamamagitan ng pagsunod sa mga kautusan at higit pang pag-aaral tungkol sa ebanghelyo. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 8:10 at 20:29 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Pananampalataya kay Jesucristo Kung ako ay - 1. gagawa ng isang mali at natutuksong magsinungaling tungkol dito Ang pananampalataya ko kay Jesucristo ay makatutulong sa akin na - 2. pinakiusapang gumawa ng mga karagdagang gawain sa tahanan a. magpatawad. b. maging matapat. 3. nakakaramdam ng galit sa isang tao c. panatilihing banal ang araw ng Sabbath. 4. nalulungkot o natatakot d. manalangin para sa tulong, pagkatapos ay 5. nahihiya na magbigay ng talumpati sa Primarya maghanda at magbigay ng talumpati. e. manalangin para sa kaginhawahan at tulong. 6. pinakiusapang dumalo sa isang palarong pampalakasan sa araw ng Linggo 6. pinakiusapang dumalo sa isang palarong pampalakasan sa araw ng Linggo g. maglingkod nang buong puso. 7. nakakakita ng isang batang nangangailangan ng kaibigan Pananampalataya kay Jesucristo Kung ako ay - 1. gagawa ng isang mali at natutuksong magsinungaling tungkol dito Ang pananampalataya ko kay Jesucristo ay makatutulong sa akin na - 2. pinakiusapang gumawa ng mga karagdagang gawain sa tahanan a. magpatawad. b. maging matapat. 3. nakakaramdam ng galit sa isang tao c. panatilihing banal ang araw ng Sabbath. 4. nalulungkot o natatakot d. manalangin para sa tulong, pagkatapos ay 5. nahihiya na magbigay ng talumpati sa Primarya maghanda at magbigay ng talumpati. e. manalangin para sa kaginhawahan at tulong. 6. pinakiusapang dumalo sa isang palarong pampalakasan sa araw ng Linggo 6. pinakiusapang dumalo sa isang palarong pampalakasan sa araw ng Linggo g. maglingkod nang buong puso. 7. nakakakita ng isang batang nangangailangan ng kaibigan 305
Aralin 43 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 306 Dumating sa Salt Lake Valley ang mga Pangkat ng mga Tagabunsod na may Tulak-tulak na Kariton Hikayatin ang mga bata na maging katulad ng mga nakakariton na tagabunsod at magiting na magtiis hanggang sa wakas. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito at Doktrina at mga Tipan 14:7; 24:8; 76:5; 121:7-8, 29. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at pagpasiyahan kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang orasan o relos na may segundo na kamay. c. Larawan 5-51, Ang Nakakariton na Pangkat na Martin sa Bitter Creek, Wyoming (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 414; 62554 893); larawan 5-52, Iniligtas ng Tatlong Kabataang Lalaki ang Nakakariton na Pangkat na Martin (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 415; 62606 893). Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Sabihin sa mga bata na nais mo silang sumali sa dalawang gawain tungkol sa oras. Anyayahan ang isang bata na pumunta sa harapan ng klase. Hilingin sa bata na sabihin sa iyo, nang hindi tumitingin sa orasan o relos, kung sa palagay niya ay isang minuto na ang nakalipas. Bigyan ng hudyat ang bata na magsimulang mag-oras. Habang ikaw ay tumitingin sa oras sa relos o sa orasan na dala mo, makipag-usap sa bata at ang ibang kasapi ng klase upang mas mahirapan ang bata na magbuhos ng pag-iisip. Kapag sinabi ng bata na isang minuto na ang nakalipas, sabihin sa klase kung gaano katagal talaga ang oras na lumipas. Pagkatapos ay hilingin sa lahat ng bata na tumayo at tingnan kung sila ay maaaring manatiling ganap na hindi gumagalaw at tahimik, tulad ng isang rebulto, sa loob ng isang minuto. Bigyan ng hudyat ang mga bata na magsimula, at sabihing "hinto" kapag lumipas ang isang minuto.
Mga Ulat sa Kasaysayan Ituro na ang paglipas ng oras ay mahirap hatulan. Kung minsan ang oras ay tila napakabilis na lumilipas, samantalang sa iba namang pagkakataon ay lumilipas nang napakabagal. Ipaliwanag na wala ni isa sa atin ngayon ang nakakaalam kung gaano katagal ang panahon na mayroon tayo upang mabuhay sa mundo, ngunit tayo ay nautusan na magtiis hanggang sa wakas kahit na gaano katagal ang ating mga buhay. Ang ibig sabihin ng magtiis hanggang sa wakas ay mamuhay nang matwid, pinagsisisihan ang mga kasalanan kapag nagagawa ang mga masasamang bagay, at ang hindi pagsuko, kahit na ang buhay ay mahirap. Kung nais nating mamuhay kasama ang Ama sa Langit at si Jesus muli, tayo ay dapat na magiting na magtiis hanggang sa wakas. Ipaliwanag na ang magiting na tao ay isang taong malakas, masunurin, matapang, at tapat sa pamumuhay ng ebanghelyo ni Jesucristo. Sabihin sa mga bata na sa araling ito ay matututo sila tungkol sa ibang mga Banal noong una na magiting na nakapagtiis hanggang sa wakas ng kanilang mga buhay. Ituro sa mga bata ang kahalagahan ng magiting na pamumuhay sa ebanghelyo ni Jesucristo at pagtitiis hanggang sa wakas habang ikaw ay nagsasalaysay tungkol sa mga pangkat na nakakariton, na tulad ng inilalarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Ang Plano ni Brigham Young Maraming mga Banal ang dumating sa Salt Lake Valley na sakay ng mga may bubong na bagon na hinatak ng mga kapong baka. Ang iba sa mga Banal na ito ay bumili ng kanilang mga bagon at mga panustos sa pamamagitan ng perang ipinautang sa kanila ng Simbahan. Pagkatapos dumating sa lambak, sila ay nagtrabaho nang husto upang bayaran ang perang ipinautang sa kanila. Ang perang kanilang ibinayad ay ipinautang naman sa ibang mga Banal na naglalakbay sa mga kapatagan. Ito ay tinatawag na Patuloy na Pondo sa Paglipat. Ang pondo ay isang magandang plano, ngunit ang ilang mga tao ay lubos ang kahirapan upang makapagbayad muli sa lahat ng perang kanilang hiniram, at marami pang kasapi ng Simbahan ang gustong pumunta sa Salt Lake Valley. Ang mga pinuno ng Simbahan ay kailangang maghanap ng mas matipid na paraan para dalhin ang mga tao sa lambak. Si Pangulong Brigham Young ay nagsulat noong 1855: "Hindi namin kaya na bumili ng mga bagon at mga pangkat tulad noong mga nakaraang panahon, bunga nito ako ay ibinalik sa dati kong plano - gumawa ng mga kariton at hayaan na ang paglikas ay sa pamamagitan ng paglalakad. . . . Sila ay makararating nang ganoon din kabilis, kung hindi man mas mabilis, at mas mura" ("Foreign Correspondence," p. 813; tingnan din sa Church History in the Fulness of Times, p. 358). Tinataya na ang paggamit ng mga kariton ay magkakahalaga ng ikatlo o kalahati lamang kung ihahambing sa paggamit ng mga bagon. Ang mga kariton ay katulad sa maliliit, walang bubong na mga bagon at itinutulak o hinahatak ng tao sa halip na mga baka. Bilang karagdagan sa mga kariton, ang bawat pangkat ng mga tagabunsod ay may isa o dalawang baka sa bawat sampung tao at iilang mga bagon at pangkat ng mga baka upang dalhin ang mga hindi nakakalakad. Ang mga kariton ay may mga kabutihan kung ihahambing sa mga bagon: ang ilang bahagi ng landas ay mahirap para 307
308 daanan ng mga bagon ngunit mas madaling lakaran, at dahil ang mga kariton ay mas maliit at magaan sa mga bagon, ang mga tagabunsod ay maaaring makapaglakbay nang mas mabilis. Hindi na rin nila kailangang mag-alala sa pag-aalaga ng maraming hayop. Gayon man, ang mga kariton ay mayroon ding mga kasamaan: maliit ang naibibigay nitong lugar para sa pagkain at mga panustos at walang pananggalang mula sa mga unos. Ang mga Unang Pangkat ng mga Nakakariton Ang ilan sa mga Banal na tumawid sa dagat mula sa Europa ay pumunta sa pamamagitan ng tren sa Lungsod ng Iowa, Iowa, kung saan sila ay iginawa ng mga kariton para sa kanilang mga paglalakbay sa mga kapatagan. Ang unang pangkat ng mga nakakariton ay umalis sa Lungsod ng Iowa noong ika-9 ng Hunyo, 1856. Ang mga pangkat ng mga nakakariton ay humarap sa mga maraming pagsubok. Isang araw ang anim-na-taong-gulang na si Arthur Parker, isang kasapi ng unang pangkat ng mga nakakariton, ay nakaramdam ng sakit at naupo upang magpahinga. Hindi napansin ng ibang mga kasapi ng pangkat na siya ay tumigil hanggang sa sila ay humimpil sa bandang huli ng araw na iyon. Nang kanilang malaman na si Arthur ay wala, sila ay nagsimulang maghanap sa kanya, ngunit pagkatapos ng dalawang araw ay kailangan nilang magpatuloy. Ang ama ni Arthur ay nagpaiwan para maghanap kay Arthur. Ang ina ni Arthur ay nagbigay sa kanyang ama ng isang matingkad na pulang balabal para ibalot ang kanyang anak kung ito ay makikitang patay. Gayon man, kung si Arthur ay makikitang buhay, ang kanyang ama ay kailangang ikaway ang balabal bilang hudyat. Ang buong pangkat ay nagbantay at nanalangin sa loob ng tatlong araw habang ang kanyang ama ay naghahanap sa kanya. Sa ikatlong araw, si Ann Parker, ang ina ni Arthur, ay lumingon pabalik sa landas na kanilang kalalakbay lamang at nakita ang kanyang asawa na nagwawagayway ng pulang balabal. Ang ina ni Arthur ay tuwang-tuwa na nakita niyang muli si Arthur, at sa gabing iyon siya ay nakatulog nang mahimbing sa unang pagkakataon mula nang nalaman na si Arthur ay nawawala. Mga Suliranin ng mga Nakakariton na Pangkat na Willie at Martin Ang unang tatlong pangkat ng nakakariton ay may ilang kahirapan, ngunit sila ay nakatawid sa mga kapatagan nang ligtas. Ang sumunod na dalawang pangkat ay hindi ganoon kapalad (tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1). Ang mga kasapi ng mga nakakariton na pangkat na Willie at Martin ay dumating mula sa Inglatera noong tag-init. Nang sila ay dumating sa Lungsod ng Iowa walang kariton na maaaring gamitin kaya sila ay naghintay upang may ilang magawa. Ang mga pangkat ay umalis ng Lungsod ng Iowa sa bandang huli ng Hulyo 1856. Ang kanilang mga kariton ay gawa mula sa hindi sapat sa gulang (berde) na kahoy, kaya ang mga kariton ay nasira nang matuyo ang mga kahoy, na nagdulot ng marami pang mga pagkaantala. Marami sa mga baka ng mga Banal ay ninakaw ng mga masasamang Indiyan. Ang huling pagsisimula at maraming pagkaantala ay nagdulot ng maraming suliranin para sa mga pangkat na Willie at Martin, dahil ang mga malulubhang unos sa taglamig ay dumating nang mas maaga sa karaniwan sa taong iyon. Sa tangkang mapagaan ang kanilang dalahin upang makapaglakbay nang mas mabilis, ang mga Banal ay nagtapon ng kanilang mga labis na damit at mga tulugan. Sila samakatuwid ay
may kakaunting pananggalang noong ang mga unos ay dumating. Ang mga unos at ang lubhang lamig ng panahon ay nagdulot ng maraming mga kamatayan. Yaong mga namatay ay kailangang ilibing sa mga mababaw na libingan sa mga landas. Ang Pagligtas sa mga Nakakariton na Pangkat na Willie at Martin Habang si Brigham Young ay naghahanda sa pangkalahatang komperensiya noong Oktubre 1856, siya ay nakatanggap ng balita na ang mga nakakariton na pangkat na Willie at Martin ay nasa panganib. Sa komperensiya, ang mga pangkat na magliligtas ay isinaayos. Si Ephraim Hanks ay kababalik lamang sa Lungsod ng Salt Lake mula sa isang pangingisdang paglalakbay. Ginugol niya ang gabi bago siya bumalik sa bahay ng isang kaibigan. Bago siya nakatulog sa gabing iyon, nakarinig siya ng isang tinig na tinatawag ang kanyang pangalan. Ang sabi ng tinig, "Ang mga taong nakakariton ay nasa panganib at ikaw ay kailangan; pupunta ka ba at tutulungan sila?" Si Kapatid na Hanks ay sumagot, "Oo, pupunta ako kung ako ay tatawagin." Ang pag-uusap na ito ay naulit ng tatlong beses. Nang tumawag si Brigham Young ng mga magpriprisintang pupunta at tutulong sa mga pangkat na Willie at Martin upang makarating sa Salt Lake, ang ilan sa kalalakihan ay nagsabing sila ay magiging handa sa loob ng ilang araw, subalit sinabi ni Ephraim Hanks, "Ako ay handa na ngayon!" Isa siya sa mga naunang tao na nakarating sa mga pangkat na nakakariton. Sa kanyang paglalakbay upang hanapin sila, nakaharap niya ang pinakamatinding unos na kanyang naranasan sa buong buhay niya. Napakalalim ng niyebe kaya naging imposible na padaanin ang kanyang bagon dito. Iniwan niya ang bagon at nagsimulang maglakbay na may dalawang kabayo, ang isa ay upang sakyan at ang isa ay upang magdala ng mga panustos. Sa gabi, samantalang inihahanda niya ang isang lugar na pagtutulugan, naisip niya kung gaano kainam na magkaroon ng balabal na yari sa balat ng buffalo na pagtutulugan at kaunting karne na kakainin sa hapunan. Nanalangin siya at humingi sa Ama sa Langit na padalhan siya ng buffalo. Pagkatapos niyang manalangin, si Kapatid na Hanks ay tumingala at nakakita ng buffalo na malapit sa kanyang hinihimpilan. Pinatay niya ang buffalo sa pamamagitan ng isang putok. Sa umaga ay binaril niya ang isa pang buffalo, isinakay ang karne sa mga kabayo, at nagpatuloy muli sa silangan. Nadatnan ni Ephraim Hanks ang mga dayuhan ng pangkat ng Martin samantalang sila ay nag-aayos ng himpilan sa gabi. Tuwang-tuwa sila nang siya ay makita nila at ang sariwang karne ng buffalo na dinala niya. Ang isa sa kalalakihan ay nagpropesiya noong una na kapag mauubos ang mga panustos ay magpipiyesta ang mga tao sa buffalo. Si Ephraim Hanks ay tumulong na maisakatuparan ang propesiyang iyon at nagpatuloy na ginawa ito samantalang binabaril niya ang isa pang buffalo para sa pangkat habang nagpapatuloy sa kanilang paglalakbay. Nang ang mga tao sa nakakariton na pangkat na Martin ay dumating sa Ilog ng Sweetwater, sila ay lubhang mahina. Sila ay walang nakita na daan upang sila ay makatawid sa ilog, na malalim at malapad at napakaginaw. Ang kaya lang nilang gawin ay manalangin. Pagkatapos ay tatlong labingwalong-taong gulang na lalaki mula sa pangkat ng magliligtas ang dumating sa kanilang saklolo. Sina George W. Grant, David P. Kimball, at C. Allen Huntington ay lumusong sa nagyeyelong tubig at nagsimulang magsakay ng mga tao patawid sa ilog. Sila Aralin 43 309
310 ay pabalik-balik na lumangoy at binuhat halos ang buong pangkat patawid sa ilog. Ang malamig na tubig ay nagdulot ng mga suliranin sa pangangatawan ng mga binata. Nang marinig ni Pangulong Brigham Young kung ano ang ginawa ng tatlong lalaking ito, siya ay umiyak. Sa bandang huli ay sinabi niyang ang gawaing ito lamang ay magtitiyak sa tatlong kabataang lalaki ng mga lugar sa kahariang selestiyal. Maraming kasapi sa mga pangkat ng Willie at Martin ang namatay dahil sa mga bunga ng mga lubhang maginaw na unos, at ang iba ay nanigas ang mga paa at binti. Si Mary Goble ay kasapi ng nakakariton na pangkat na Martin. Minsan, nang ang pangkat ay walang tubig kundi ang tunaw na yelo, ang ina ni Mary ay nakiusap kay Mary na ikuha siya ng maiinom mula sa tubig-tabang na bukal ilang milya ang layo. Isa pang babae ang sumama kay Mary, at sa kanilang daanan papunta sa bukal sila ay nakakita ng isang matandang lalaki sa yelo. Siya ay halos naninigas na, at alam nila na siya ay malapit ng mamatay kung hindi sila makakakuha ng tulong para sa kanya. Nagpasiya sila na magpatuloy si Mary upang kumuha ng tubig habang ang kanyang kasama ay babalik sa kampo upang humingi ng tulong. Noong si Mary ay nag-iisa, nagsimula siyang mag-alala tungkol sa maaari niyang makita na masasamang Indiyan. Habang sinisikap na iwasan sila, siya ay naligaw at nagpaikut-ikot sa yelo na abot sa kanyang mga tuhod sa loob ng ilang oras. Nang makita siya ng naghahanap na pangkat, noon ay halos maghahating-gabi na. Dinala ng naghahanap na pangkat si Mary pabalik sa kampo at sinikap na painitin ang kanyang nanigas na mga binti at mga paa sa pamamagitan ng pagkakaskas nito sa yelo at paglalagay nito sa isang balde ng tubig. Ito ay napakasakit. Ang mga binti ni Mary ay nakabawi, ngunit ang kanyang mga daliri sa paa ay hindi. Ang ina ni Mary ay namatay noong dumating sila sa Lungsod ng Salt Lake. Noong sumunod na araw si Brigham Young at isang doktor ay bumisita kay Mary. Sinulat niya: "Nang dumating si Kapatid na Young ay pumasok siya at nakipagkamay sa aming lahat. Nang makita nila ang aming mga kalagayan - ang aming mga paa ay naninigas at ang aming ina ay patay - tumulo ang mga luha sa kanyang mga pisngi." Kinailangang putulin ng mga doktor ang kanyang mga daliri sa paa, subalit ipinangako ni Brigham Young na ang nalalabi sa kanyang mga paa ay gagaling. Gayon man ay lalong lumubha ang mga paa niya, at nais ng doktor na putulin kapwa ang mga paa mula sa bukung-bukong. Hindi pumayag si Mary, na naaalala kung ano ang sinabi ng propeta. Isang babae ang pumunta bawat araw upang palitan ang mga bendahe sa mga paa ni Mary. Pagkaraan ng ilang buwan ay nakitang muli ni Mary ang doktor. Ang sabi niya, "O, Mary, . . . siguro ay nabubulok na ang mga paa mo hanggang tuhod ngayon." Nang sabihin ni Mary na ang kanyang mga paa ay magaling na, hindi siya naniwala sa kanya. Inalis niya ang kanyang mga medyas at ipinakita sa kanya ang kanyang mga paa. Sinabi ng doktor na isang himala na ang kanyang mga paa ay gumaling. (Tingnan sa "Mary Goble Pay," p. 144-45.) Isang Tanging Karapatan na Bayaran ang Halaga Dahil sa mga hindi inaasahang pagkaantala at iba pang hindi magagandang pangyayari, higit sa dalawang-daang kasapi ng mga nakakariton na pangkat na Willie at Martin ang namatay bago sila nakarating sa Salt Lake Valley. Wala ni isa man sa mga iba pang pangkat ng nakakariton na patungo sa lambak bago nila o pagkatapos nila ang nagdusa ng ganoon karaming mga suliranin.
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa Makalipas ang ilang taon, pagkatapos na makapaglakbay ang pangkat na Martin patungo sa Lungsod ng Salt Lake, isang guro sa isang klase sa Simbahan ang nagpuna sa kahangalan ng pangkat na Martin nang tumawid ito sa mga kapatagan. Ang guro ay namintas sa mga pinuno ng Simbahan dahil hinayaan ang pangkat na maglakbay ng ganoon na walang gaanong panustos at pananggalang. Isang matandang lalaki na nakaupo sa silid ng klase ang nakinig ng ilang saglit at nagsalita rin, na hinihiling na itigil ang pamimintas. Sabi niya, "Pagkakamali na ipadala ang Pangkat ng mga Nakakariton sa bandang huli ng panahon? Oo. Ngunit ako ay nasa pangkat at ang aking asawa ay nandoon din. . . . Kami ay nagdusa nang labis pa sa inyong mailalarawan sa isip at marami ang namatay sa pagkalantad at gutom, ngunit mayroon bang nakaligtas sa pangkat ang nadinig ninyong nagsalita ng pagpuna? Wala ni isa sa pangkat na iyon ang tumalikod sa katotohanan o nilisan ang Simbahan, dahil ang bawat isa sa amin ay dumating nang may buong kaalaman na ang Diyos ay buhay dahil kasama namin siya sa aming mga pagdurusa [paghihirap]. "Hinatak ko ang kariton ko noong ako ay hinang-hina at pagod mula sa sakit at kakulangan ng pagkain na halos hindi ko maihakbang ang aking mga paa. Ako ay tumingin sa unahan at nakakita ng kapirasong bunton ng buhangin o dalisdis ng burol at aking sinabi, hanggang doon lamang ang kaya kong puntahan at doon ay dapat akong huminto, dahil hindi ko mahahatak ang dalahin dito. . . . Tumuloy ako sa buhangin na iyon at nang narating ko na ito, ang kariton ay nagsimulang itulak ako. Maraming ulit akong lumingon upang tingnan kung sino ang nagtutulak sa aking kariton, ngunit ang aking mga mata ay hindi nakakakita ng kahit sino. Nalaman ko mula noon na ang mga anghel ng Diyos ay naroroon. "Ako ba ay nagsisisi na pinili ko na pumunta sa pamamagitan ng kariton? Hindi. Hindi kailanman mula noon o anumang saglit ng aking buhay mula noon. Ang halaga na aming pinagbayaran upang makilala ang Diyos ay isang tanging karapatan upang bayaran, at ako ay nagpapasalamat na ako ay may tanging karapatan na pumunta na kasama sa Nakakariton na Pangkat na Martin" (sinipi sa David O. McKay, "Pioneer Women," p. 8; ang diin ay nasa orihinal) . Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at mga sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makakatulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng mga sariling kaalaman. Ano ang mga kabutihan ng paggamit ng kariton upang maglakbay sa mga kapatagan? Ano ang inyong makikitang kahirapan tungkol sa paglalakbay sa ganitong paraan? Bakit handa ang mga Banal na lakarin ang buong kapatagan? Paano natin maaaring sundin ang halimbawa ni Ephraim Hanks kapag tayo ay hinihiling na gumawa ng isang bagay na mahirap? Paano natin mapaglilingkuran ang ating mga mag-anak at mga kaibigan? Ano ang gagawin ng Diyos para sa mga naglilingkod nang matwid hanggang sa wakas? (Doktrina at mga Tipan 76:5.) Aralin 43 311
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 312 Ano ang kagitingang ginawa ng tatlong labingwalong-taong-gulang na mga binata upang matulungan ang pangkat ng kariton na Martin? Bakit kaya nila ginawa ito? Ano ang sinabi ni Brigham Young na magiging gantimpala para sa mga hindi makasariling gawa ng tatlong kabataang lalaki? Ano ang ginawa ni Mary Goble na nagpakita sa kanyang pananampalataya? Ano ang kaginhawaan na ibinibigay ng Panginoon sa mga nagdudusa sa kagipitan? (Doktrina at mga Tipan 121:7-8.) Ano ang uri ng mga kagipitan ang inyong hinaharap? Paano kayo makakapaghanda sa kagipitan? Ipaliwanag na ang pagkakaroon ng pananampalataya kay Jesucristo at pamumuhay sa ebanghelyo ay makatutulong sa atin na maghanda para sa anumang mangyayari sa ating mga buhay. Bakit naisip ng matandang lalaki na ang mapasama sa nakakariton na pangkat na Martin ay isang tanging karapatan? Sino ang tumulong sa kanya na magtulak sa kanyang kariton? Sino ang mga tutulong sa ating mga kahirapan kung tayo ay matapat at matiyaga? (Doktrina at mga Tipan 24:8.) Ano sa palagay ninyo ang pinakamahirap na bagay na titiisin kung kayo ay naging kasapi sa mga nakakariton na pangkat na Willie o Martin? Ano ang ipinangako ng Panginoon sa lahat ng magigiting na nakapagtiis hanggang sa wakas? (Doktrina at mga Tipan 14:7; 121:29.) Sinu-sino ang ibang mga tao na magigiting na nagtitiis? Ano ang mga katangian na nakatutulong sa kanila na mamuhay nang magiting? Ano ang mga magigiting na katangian ang gusto ninyong matamo? Ano ang maaari ninyong gawin upang makamit at mapanatili ang ganitong mga katangian? (Tingnan ang gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Gumawa ng kopya ng "Paglalakbay sa Pamamagitan ng Kariton" na mapa na makikita sa hulihan ng aralin. Magdala ng isang maliit na bagay o piraso ng maykulay na papel upang magsilbi na pananda. Ipakita ang mapa sa mga bata, at ipaliwanag na ito ay naglalarawan ng ilan sa mga paghihirap at pagdurusa ng mga nakakariton na pangkat na Willie at Martin. Tanungin ang mga bata ng mga sumusunod na tanong (maaari mong itanong ang lahat ng mga tanong sa katapusan ng aralin bilang isang pagbabalik-aral o magbigay sa bawat bata ng isang tanong na sasagutin habang ang kuwento ay naisasalaysay sa aralin). Ilagay ang palatandaan sa ibabaw ng mapa at isulong ito ng isang hakbang tuwing ang mga bata ay nakasasagot sa mga tanong nang tama. Ulitin ang ibang mga tanong kung kinakailangan upang makarating ang mga bata sa Salt Lake Valley sa mapa. Bakit gumamit ng mga kariton ang mga tagabunsod na ito sa halip na mga bagon na may mga pangkat ng kapong baka? (Ang mga kariton ay mas mura at mas mabilis na makakatakbo kaysa sa mga bagon.) Anu-ano ang ilan sa mga kasamaan sa paggamit ng mga kariton? (Ang mga tao ay kailangang hatakin ito; wala silang mga lugar para sa mga panustos; hindi ito nagbibigay ng kanlungan mula sa mga unos.)
Ano ang hudyat na kailangang ibigay ni Kapatid na Parker kung nakita niya ang kanyang anak na buhay? (Siya ay magwawagayway ng pulang balabal sa hangin. ) Ano ang naging dahilan ng mga pagkaantala sa mga pangkat na Willie at Martin? (Sila ay huli nang dumating mula sa Inglatera; kailangan pa nilang maghintay para magawa ang kanilang mga kariton; ang mga masasamang Indiyan ay nagnakaw ng kanilang mga hayop; ang kanilang mga kariton ay nasira; ang mga unos sa taglamig ay dumating nang maaga.) Paano nakatawid ang mga kasapi ng pangkat na Martin sa Ilog ng Sweetwater? (Tatlong labinwalong-taong-gulang na mga lalaki ang nagtawid sa kanila.) Paano nalaman ni Ephraim Hanks na ang mga pangkat ng kariton ay nasa panganib? (Isang tinig ang nagsalita sa kanya ng tatlong ulit.) Paano sumagot si Ephraim sa tinig na kanyang narinig? (Siya ay sumagot ng, "Oo, ako ay aalis kung ako ay tatawagin." ) Paano naligaw si Mary Goble? (Habang naghahanap ng tubig para sa kanyang ina, naisip niya ang mga Indiyan. Habang tumitingin siya sa paligid kung naroroon sila, siya ay naligaw sa niyebe.) Ano ang ipinangako ni Brigham Young tungkol sa kanyang mga paa? (Sinabi niya na ang kanyang mga paa ay gagaling at hindi na kailangan pang putulin nang buo.) Sinu-sino ang tinukoy ng matandang lalaki na nagtulak sa kanyang kariton noong halos wala na siyang lakas? (Mga anghel ng Diyos.) Ano ang mga magigiting na katangian ang gusto ninyong makamit? 2. Hilingin ang mga bata na mag-isip ng mga salitang naglalarawan sa isang taong magiting. Isulat ang mga sagot ng mga bata sa pisara (ang mga sagot ay maaaring kabilangan ng matapang, masunurin, mapagmahal, mabait, matapat, malakas, totoo, hindi makasarili, matiisin, matwid, at mapagpatawad). Sabihin sa mga bata na sila ay magigiting na sa maraming pamamaraan at nais mong matuklasan nila kung ilang magigiting na salita ang maaaring gawing bahagi ng kanilang mga pangalan. Upang ipakita kung paano ito gagawin, hayaan mo silang tulungan ka sa pangalan ng isa sa mga magigiting na taong katatapos lamang nilang napag-aralan. Ang gawaing ito, ngunit gumagamit ng ibang pangalan, ay makikita sa 31365/PCPR18C6, Valiant B, aralin 1, "Maaari Tayong Maging Magiting." Baguhin ang mga salita kung nararapat upang maiakma sa pangalan na nasa isinasalin. Kung ang gawain ay hindi talagang maaaring gawin sa isinasalin, alisin ang gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2 at ulitin ang paglalagay ng bilang sa mga susunod na gawain. Isulat ang Ephraim Hanks nang patayo sa pisara. Hilingin ang mga bata na tingnan ang mga magigiting na salita sa pisara at tingnan kung ilan sa mga salitang iyon ang naglalaman ng isang titik na nasa pangalan din ni Ephraim. Samantalang nakakahanap sila ng salita, isulat ang salita sa pisara upang maging bahagi ito ng pangalan ni Ephraim, katulad sa halimbawang ito: Aralin 43 313
Katapusan Patotoo 314 hindi mapEra mapagPaumanhin Hindi makasarili makataRungan matapAt mabaIt Malakas Hindi salbahe mapagmAhal matapaNg maKatuwiran maSinop Bigyan ang bawat bata ng isang piraso ng papel at isang lapis. Hilingin ang mga bata na isulat ang kanilang sariling pangalan nang patayo at ipadagdag ang ilan sa mga salita na nasa pisara sa kanilang mga pangalan (maaari rin nilang gamitin ang iba pang magigiting na salitang maiisip nila). Hamunin ang mga bata na gawin ang mga katangiang ito na hindi lamang bahagi ng kanilang mga pangalan kundi bahagi rin ng kanilang mga buhay. 3. Bago mag-umpisa ang klase, isulat ang mga sumusunod na pangalan sa mga hiwalay na piraso ng papel at idikit ang mga papel sa ilalim ng iba- ibang mga upuan sa silid-aralan: Kapatid na Parker Tatlong labinwalong-taong-gulang na mga binata (George, David, at C. Allen) Ephraim Hanks Mary Goble Ang matandang lalaki sa klase sa Simbahan Sa katapusan ng aralin ay hilingin ang mga bata na tumingin sa ilalim ng kanilang mga upuan upang makita kung mayroong pangalan na nakadikit doon. Ipasalaysay sa bata na nakakita ng pangalan ang isang bagay tungkol sa tao (o mga tao) na nagpapakita ng isang tumatagal na magiting na katangian. 4. Tulungan ang mga bata na maisaulo ang Doktrina at mga Tipan 14:7. 5. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Ako'y Magiging Magiting" (Aklat ng mga Awit Pambata). Hilingin sa bawat bata na ilarawan ang isang paraan kung paano siya magiging magiting sa darating na linggo. 6. Awitin o bigkasin ang mga salita sa "Pioneer Children Sing As They Walked" (Children's Songbook, p. 214) o "The Handcart Song" (Children's Songbook, p. 220). Magpatotoo na ang magiting na pamumuhay ng ebanghelyo sa bawat araw ng ating buhay ay makatutulong sa atin na mapagtagumpayan ang mga dalamhati
Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya at makatutulong sa atin na makabalik sa piling ng Ama sa Langit at ni Jesucristo pagkatapos ng buhay na ito. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 14:7 at 24:8 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 43 315
n o t i r a K g n n a t i g a m a m a p a s y a b k a a g a P l l Y E L L A V E K A L T L A S n a y a t a m a K . 9 g n a g a a a m a g M . 7 s o n u n a k g a p i g n n a g n a u k a K . 8 l w a k a n n i g n a k a b a g M 4 . g n a m a s a s a m a g m g n g b u t i g n a a W . 6 l n a y d n i I t i k a S . 5 n o t i r a k a g m g n a r i s a k g a P . 2 g n i t a d g a p g n a a t n a a n l g n A . 1 a w o I g n d o s g n u L a s o e y g a n l a n g o m a h g n a g a a M . 3 A W O I G N D O S G N U L A S A L U M S I
Ang Templo sa Salt Lake ay Itinayo at Itinalaga Aralin 44 Layunin Tulungan ang mga bata na magkaroon ng pagnanais na ipamuhay ang batas ng kalinisang puri at maging karapat-dapat na ikasal sa templo. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; Doktrina at mga Tipan 46:33, 109:20, 131:1-4, 132:15-21; at Moises 2:27-28. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at pagpasiyahan kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan at kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Helaman 5:12 at Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), mga kabanata 38 at 39. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Maghanda ng siyam na hugis-parihabang piraso ng papel upang magsagisag sa mga saligang tipak, o magdala ng tunay na mga bagay tulad ng mga tipak ng kahoy o laryo. Sulatan ang bawat tipak ng isa sa mga sumusunod na mga pangungusap: Maniwala sa Ama sa Langit, kay Jesucristo, at ang Banal na Espiritu. Sundin ang propeta at ang ibang mga pinuno ng Simbahan. Ipamuhay ang batas ng kalinisang puri. Maging tapat. Makitungo sa mga kasapi ng mag-anak nang may paggalang at pagmamahal. Dumalo sa pulong sakramento at iba pang mga pulong sa Simbahan. Magbayad ng buong ikapu. Sumunod sa Salita ng Karunungan. Magsisi sa mga nakalipas na mga kasalanan. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b. Isang Mahalagang Perlas at isang Aklat ni Mormon. c. Larawan 5-7, Ang Anghel na Moronias sa Taluktok ng Templo sa Salt Lake; larawan 5-53, Pangkat ng mga Kapong Baka na Nagdadala ng mga Tipak ng Granite para sa Templo; larawan 5-54, Mga Tipak ng Granite na Nagpuno ng Temple Square; larawan 5-55, Templo sa Salt Lake (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 502; 62433 893); larawan 5-56, Sina Adan at Eva (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 101; 62461 893); larawan 5- 57, Kabataang Mag-asawa na Patungo sa Templo (62559 893). 317
Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 318 Paalala sa guro: Si Pangulong Howard W. Hunter, ikalabing-apat na Pangulo ng Simbahan, ay nagwika: "Ang mga bata ay kailangang turuan tungkol sa moralidad sa mas maagang gulang kaysa sa dati. Ito ay maaaring maisagawa sa pamamagitan ng pagtuturo ng kautusan na maging malinis sa malinaw na mga salitang madaling maunawaan ng mga bata at sa pamamagitan ng pagpapanatili ng tiyak na mga pamantayan na maaaring ipamuhay ng mga bata. Ang mga may sapat na gulang na kasapi ng Simbahan ay nagpapalakas sa tagubilin na ito habang sila ay nagpapakita ng halimbawa ng kabutihan at kayumihan sa kanilang pananamit at asal. Habang ang mga bata ay lumalaki at nakauunawa sa pagmamahal ng Panginoon sa kanila, ang kanilang ugali ay malamang na magpapakita sa kanilang mga damdamin ng pagmamahal para sa Panginoon sa pamamagitan ng pasunod sa kanyang payo tungkol sa kayumihan at kalinisang puri" (sulat sa Primary General Presidency, ika-27 ng Agosto 1994). Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Ipakita ang larawan ng Templo sa Salt lake. Sandaling talakayin sa mga bata ang kagandahan at karangalan ng templo. Ano ang tumutulong sa gusaling ito na manatiling nakatayo nang matuwid at matibay? Ipaliwanag na sa ilalim ng lupa sa ibaba ng gusaling ito ay isang matibay na saligan ng mga tipak ng bato na higit sa walong talampakan ang lalim. Ang mga gumawa ng templo ay naglagay ng mga batong ito sa lugar upang ang mga dingding ng templo ay magkaroon ng matibay na ibabaw na patungan. Pagkatapos, ang gusali ay mananatili na matibay at ni hindi mabibiyak o babagsak. Iguhit ang isang simpleng balangkas ng Templo sa Salt Lake sa pisara (tingnan ang larawan). Ipaliwanag na tulad ng Templo sa Salt Lake na nakatayo sa isang matibay na saligan, nais ng Ama sa Langit na itatag natin ang ating mga buhay sa isang matibay na saligan upang sa gayon tayo ay manatili na matwid at matibay at maging karapat-dapat na pumasok sa templo. Makagagawa tayo ng isang matibay na saligan sa pamamagitan ng paggawa ng mga bagay na makatutulong sa ating maging karapat-dapat na pumasok sa templo. Sa paggamit ng mga tipak na iyong inihanda, sandaling pagbalik-aralan kasama ng mga bata ang mga pangangailangan para sa pagiging karapat-dapat sa
Mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan templo (maaari mong ituro na ang mga bata ay matututo tungkol sa batas ng kalinisang puri mamaya sa aralin). Habang iyong pinag-aaralang muli ang bawat pangangailangan, ipakita ang angkop na tipak sa pisara sa ibaba ng balangkas ng templo, upang ang mga tipak ay mag-anyong isang saligan (kung ikaw ay gumagamit ng tunay na mga tipak o mga laryo, isalansan mo sila sa ibabaw ng mesa o sahig na malapit sa larawan). Ano ang mangyayari kung ang isa o higit pa sa mga saligang tipak sa ilalim ng Templo sa Salt Lake ay inalis o nasira? (Ang saligan ay manghihina, at ang templo ay maaaring magkalamat o bumagsak.) Ituro ang mga saligang tipak na iyong ipinakita. Ano ang mangyayari kung ang isa o higit pa sa mga saligang tipak ay mawawala mula sa ating buhay? (Ang ating saligan ng pagkamatwid ay manghihina, at tayo ay hindi magiging karapat-dapat na pumasok sa templo.) Ipaliwanag sa mga bata na sa araling ito ay mas marami silang matututuhan sa kung paano itinayo ang Templo sa Salt Lake at kung paano sila makapagtatatag ng isang saligan ng pagkamatwid sa kanilang mga buhay. Ituro ang tungkol sa gusali at pag-aalay ng Templo sa Salt Lake, tulad ng inilarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Pagkatapos, ginagamit ang bahagi ng araling pinamagatang "Ang Batas ng Kalinisang Puri" at ang mga banal na kasulatan na nakasulat sa "Paghahanda" na bahagi, tulungan ang mga bata na maunawaan ang kahalagahan ng pamumuhay ng batas ng kalinisang puri upang sila ay maging karapat-dapat na magpakasal sa templo at tumanggap ng mga walang hanggang pagpapala na ipinangako roon. Ipakita ang mga larawan sa mga angkop na pagkakataon. Inilagay ang Saligan ng Templo Noong Pebrero 1853, lima at kalahating taon makalipas na pumasok sa Salt Lake Valley ang mga Banal, si Brigham Young at iba pang mga kapatid ay nagdaos ng isang seremonya upang simulan ang pagtatayo ng Templo sa Salt Lake. Makalipas ang dalawang buwan ay nagdaos sila ng isa pang seremonya upang ilagay ang mga batong panulok ng templo. Sa araw na ito ay sinabi ni Pangulong Brigham Young sa mga kasapi ng Simbahan na siya ay nakakakita ng isang pangitain sa templo tuwing siya ay tumitingin sa lugar kung saan ito itatayo. Si Pangulong Young ay gumuhit ng isang balangkas ng templo katulad ng pagkakakita niya rito sa kanyang pangitain, at ang arkitekto na si Truman O. Angell ay gumawa ng detalyadong mga plano kung paano ang templo ay dapat itatayo. Si Pangulong Young ay nagpadala kay Kapatid na Angell sa Inglatera upang pag-aralan ang maringal na mga gusali doon upang malaman niya kung paano gagawin ang templo na maganda at matibay. Si Pangulong Young ay nagsabi na nais niyang makita ang templo na maitayo na napakatibay upang "ito ay magwawakas hanggang sa Sanlibong Taon" (winika ni Richard Neitzel Holzapfel, Every Stone a Sermon p. 21) . Ang mga manggagawa ay nagsimulang maglagay ng saligan para sa templo, na gumagamit ng maraming patong ng mga malalaking tipak ng sandstone. Ang saligan ay higit sa walong talampakan ang lalim, at ang mga kalalakihan ay gumawa nito sa loob ng limang taon. Noong Mayo 1858 ang gawain sa templo ay natigil muna dahil sa mga suliranin sa pamahalaan ng Estados Unidos. Ang Aralin 44 319
320 pangulo ng Estados Unidos ay nakarinig ng mga maling kuwento na ang mga kasapi ng Simbahan ay hindi sumusunod sa batas, kaya nagpadala siya ng isang hukbo upang ipanumbalik ang kaayusan. Si Brigham Young ay natakot na baka ang hukbo ay manggulo sa kinatatayuan ng templo, kaya pinatakpan niya ang saligan ng lupa upang magmukha itong pangkaraniwang bukid. Pagkatapos na malutas ang mga suliranin sa pamahalaan, si Pangulong Brigham Young ay nag-utos na ang saligan ay tanggalan ng takip. Natuklasan ng mga manggagawa ang ibang mga mortar at ang maliliit na mga bato na ginamit sa pagitan ng malalaking mga saligang tipak ay naglamat at naiba ng lugar. Ito ay nagdulot sa ibang malalaking mga tipak na maglamat at maging hindi pirmihan. Sila ay hindi makakapagsuhay sa templo nang maayos. Inalis ng mga manggagawa ang maliliit na mga bato at mortar at lahat ng mga tipak ng sandstone hanggang sa unang patong, at pinalitan ng matitigas na mga tipak ng granite. Itong mga tipak ng granite ay tinabas upang maghusto nang mabuti, kaya walang durog na bato o mortar ang kinailangan upang gawing pantay ang mga tipak. Labing-apat na taon pagkalipas na umpisahan ang pagtatayo ng templo, ang pagpapalit ng saligan ay nalubos at ang mga manggagawa ay nagsimula na itayo ang mga dingding ng templo. Inihanda ang mga Tipak ng Bato Ang malalaking tipak ng granite para sa templo ay tinabas sa tibagan ng bato sa isang canyon dalawampung milya ang layo mula sa kinatatayuan ng templo. Ang mga tipak ay nagtitimbang ng maraming tonelada bawat isa at kailangang hakutin sa pamamagitan ng mga bagon na hinahatak ng mga pangkat ng mga kapong baka. Minsan ay aabutin ng apat na araw para madala ang isang tipak mula sa tibagan hanggang sa pinagtatayuan ng templo. Kadalasan ang mga bagon ay masisira o ang mga mabibigat na tipak ay mahuhulog mula sa mga bagon at ito ay maglalamat o mababasag. Nang ang riles ng tren ay dumating sa Utah noong 1869, ang riles ay itinayo mula sa tibagan ng bato hanggang sa kinatatayuan ng templo at ang mga makina na pinatatakbo ng singaw ng tubig ay maaaring makapagdala ng maraming mga tipak sa loob ng isang araw. Kaya ang gawain sa templo ay naging mas mabilis. Kapag ang mga tipak ay dumating na sa kinatatayuan ng templo, ang mga ito ay hinuhugis ng mga bihasang kantero. Ang ibang mga tipak ay inilililok ang mga sagisag tulad ng araw, buwan, at mga bituin, mga tagapagpagunita ng mahahalagang mga alituntunin ng ebanghelyo na inihayag sa mga ordenansa sa templo. Ang mga paghuhugis at paglililok ng bawat tipak na bato ay tumatagal ng mga araw o minsan ay mga linggo upang matapos. Ang mga bata na nakatira sa malapit sa kinatatayuan ng templo ay nais na maglaro ng tagutaguan sa malalaking mga bato na naghihintay na mailagay sa lugar. Si John Moyle ay isa sa mga kantero na gumawa sa templo. Bawat Lunes ng umaga ay naglalakad siya ng dalawampung milya mula sa kanyang tahanan hanggang sa kinatatayuan ng templo. Siya ay gumagawa sa templo sa buong linggo, at kapag Biyernes ay naglalakad siya ng dalawampung milya pauwi upang alagaan ang kanyang bukid. Si Kapatid na Moyle ay napinsala sa isang sakuna at ang kanyang binti ay kailangang alisin, ngunit gumawa siya ng kahoy na binti. Siya ay nagsanay maglakad sa kanyang kahoy na binti hanggang sa kaya na niyang tiisin ang kirot na dulot nito. Pagkatapos ay naglakad siya sa kahoy na binti sa Lungsod ng Salt Lake upang ituloy ang paggawa sa templo. Iniukit niya ang mga katagang Kabanalan sa Panginoon sa silangang bahagi ng templo.
Ang Templo ay Natapos at Inialay Tatlumpu't siyam na taon ang lumipas nang ang templo ay masimulan, ang batong pinakaibabaw (ang bilog na bola sa taluktok ng pinakamataas na tulis ng tore) ay nailagay sa lugar. Limampung-libong tao ang dumagsa sa Temple Square at libu-libo pa ang nanood mula sa mga daan o malapit na mga gusali habang si Pangulong Wilford Woodruff, ang ika-apat na Pangulo ng Simbahan, ay pumindot sa isang suwits na pinatatakbo ng koryente na nagpahintulot sa batong pinakaibabaw na mailagay sa lugar. Sa bandang hapon ng araw ring iyon ang estatwa ng Anghel na si Moronias ay ipinatong sa batong pinakaibabaw. Ang loob ng templo ay natapos ng mga karpintero, mga nagpapasta, mga pintor, at iba pang mga bihasang manggagawa noong sumunod na taon. Ang mga kisame at ang mga gawaing-kahoy ay nagayakan ng napakainam na mga nililok. Mga dalubhasang manggagawa na nagsanay sa Europa ang nagpinta ng magagandang larawang nakapinta sa pader sa mga dingding ng mga silid- ordenansa. Kapansin-pansin, ang buong loob ng templo ay natapos sa loob ng isang taon. Ang templo ay inialay noong Abril 1893. Ang unang pulong pagtatalaga ay idinaos noong ika-6 ng Abril, tamang-tama na animnapu't tatlong taon ang lumipas mula nang itatag ang Simbahan at mahigit na apatnapung taon lamang pagkatapos na simulan ang templo. Isang malamig at mabagyong araw iyon, na may matinding hangin, ulan, at niyebe, ngunit sa loob ng templo ay mapayapa at tahimik. Si Pangulong Wilford Woodruff ay lumuhod at ibinigay ang panalanging-alay. Kasunod ng panalangin, tulad ng mga sumunod na mga pag-aalay ng mga templo (tingnan sa mga aralin 26 at 35), ang kongregasyon ay nagbigay ng Sigaw na Hosanna at umawit ng "Ang Espiritu ng Diyos." Maraming tao na dumalo sa mga pulong pagtatalaga ang nakakita ng mga anghel at nakarinig ng mga makalangit na awit. Si Pangulong Wilford Woodruff ay nagsabi sa bandang huli: "Ang Hukbo ng Kalangitan ay dumalo sa [unang] pag-aalay [na pulong]. Kung ang mga mata ng kongregasyon ay mabubuksan [maaari] nilang makita sina Joseph at Hyrum [Smith], Brigham Young, John Taylor at lahat ng mga mabubuting tao na nabuhay sa dispensasyong ito na nagtipon kasama natin, tulad din ni [Isaias] . . . at ang lahat ng Banal na mga Propeta at mga Apostol na nagpropesiya sa mga gawain ng huling araw" (sinipi ni Rene Gaunt, "The Power of God Was with Us," p. 29; tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1). Ang sagradong mga pangyayari na naganap noong itinatalaga ang Templo sa Salt Lake ay nakatulong sa mga tao na madama ang pagdalo ng Diyos at magkaroon ng malaking paggalang para sa templo at sa mga ordenansa nito. Kapag nakakakita tayo ng templo ngayon, ito ay nagpapaalala sa atin na ang Ama sa Langit at si Jesucristo ay nagmamahal sa atin at nais niya na mamuhay tayo na kasama silang muli. Ang Batas ng Kalinisang Puri Ipaalala sa mga bata na upang mamuhay kasama ang Ama sa Langit, ni Jesucristo, at ang ating mga mag-anak sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal, kailangan nating maikasal sa templo at sumunod sa mga pangako na ating ginawa doon (tingnan sa Doktrina at mga Tipan 131:1-4). Sumangguni sa mga saligang tipak na iyong ipinakita habang nasa gawaing pantawag-pansin, at ituro ang tipak na may nakasulat na "Ipamuhay ang batas Aralin 44 321
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 322 ng kalinisang puri." Ipaliwanag na ang pamumuhay ng batas ng kalinisang puri ay isa sa mga bagay na kailangan nating gawin upang maging karapat-dapat na pumasok sa loob ng templo. Ang bahaging ito ng aralin ay nagpapaliwanag kung ano ang batas ng kalinisang puri at kung bakit mahalaga na ipamuhay ang batas na ito. Ipakita ang larawan nina Adan at Eva. Ipapaliwanag sa mga bata kung sino ang mga taong ito, at pagkatapos ay basahin o ipabasa sa mga bata nang malakas ang Moises 2:27-28, hanggang kalatan ang lupa. Ano ang iniutos ng Ama sa Langit kina Adan at Eva na gawin pagkatapos na sila ay ikasal? (Maaari mong ipaliwanag na ang ibig sabihin ng "magpakarami, at kalatan ang lupa" ay magkaroon ng mga anak . ) Bakit mahalaga para kina Adan at Eva na magkaroon ng mga anak? Ipaalala sa mga bata na isa sa mga dahilang tayo ay pumunta sa mundo ay upang makatanggap ng katawan ng laman at mga buto. Ipaliwanag na bilang bahagi ng kanyang plano para sa ating kaligayahan, ang Ama sa Langit ay nagbigay sa atin ng pagkakataon na magkaroon ng mga anak at maghanda ng mga katawan upang matanggap ng ibang mga espiritu kapag sila ay dumating sa lupa. Bahagi ng plano ng kaligayahan ng ating Ama sa Langit na ang mga lalaki at mga babae ay lumaki at ikasal sa templo at maging mga ama at ina. Ipaliwanag na dahil ang kapangyarihan na magkaroon ng mga anak ay ganoon kasagradong pagkakataon, ang Ama sa Langit ay nagbigay sa atin ng tiyak na mga tagubilin tungkol sa paggamit ng kapangyarihang ito. Ang mga tagubiling ito ay tinawag na batas ng kalinisang puri. Ang batas ng kalinisang puri ay kautusan para tayo ay manatiling seksuwal na malinis at wagas. Ang kahulugan nito ay hindi tayo dapat magkaroon ng seksuwal na mga relasyon sa sino man maliban sa ating mga asawa. Kasama sa batas ng kalinisang puri ay ang pagiging wagas sa ating mga salita, isip, at gawa. Hindi tayo dapat magsabi, mag-isip, o gumawa ng anumang mga bagay na nagpapakita ng hindi paggalang para sa dakilang kapangyarihang ito na ibinigay ng ating Ama sa Langit sa atin. Sabihin sa mga bata na ang Banal na Espiritu ay makatutulong sa kanila na malaman kung ang kanilang mga gawa ay mali o tama. Sabihin sa kanila na kung sila ay may tiyak na mga tanong tungkol sa batas ng kalinisang puri, dapat nilang tanungin ang kanilang mga magulang o ibang may sapat na gulang na kanilang pinagkakatiwalaan. Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang pamumuhay ng batas ng kalinisang puri ay napakahalaga sa ating kaligayahan kaya si Satanas ay manunukso sa atin upang hindi tayo sumunod dito. Habang ang mga bata ay tumatanda, sila ay matutuksong sumuway sa batas ng kalinisang puri. Kung sila ay magtatayo ng isang matatag na saligan ng pagkamatwid at magpapasiya ngayon na ipapamuhay ang batas ng kalinisang puri, mas maaari nilang labanan ang mga tukso. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman.
Anu-ano ang ilan sa mga hamon na hinarap ng mga Banal habang kanilang itinatayo ang Templo sa Salt Lake? Ano sa palagay ninyo ang nadama ng mga tao nang sa wakas ay natapos ang templo? Bakit napakahalaga ng mga templo? Ano ang kailangang gawin ng mga manggagawa upang ang templo ay tumagal hanggang sa Sanlibong Taon, tulad ng ninais ni Brigham Young? Bakit kailangan nating itayo ang ating mga buhay sa isang saligan ng pagkamatwid? (Helaman 5:12.) Paano natin maitatayo ang ganitong saligan? (Tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 2 at 3.) Bakit napakahalaga na makasal sa templo? Anu-anong mga pagpapala ang ipinangako ng ating Ama sa Langit sa mga ikinasal sa templo at sumusunod sa kanilang mga tipan? (Doktrina at mga Tipan 131:1-4; 32:19-21.) Ipaalala sa mga bata na ang mga tao na ikinasal sa templo at sumusunod sa kanilang mga tipan ay mamumuhay sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal kasama ang Ating Ama sa Langit, si Jesucristo, at ang kanilang matwid na mga kasapi ng mag-anak. Hanggang kailan tatagal ang kasal ng mga tao kung sila ay ibinuklod sa templo at sumusunod sa kanilang mga tipan? (Doktrina at mga Tipan 132:19; tingnan sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4 at 5.) Ipaliwanag na sila ay magiging kasal sa ngayong panahon at sa kawalang hanggan, na ang ibig sabihin ay magiging kasal magpakailanman. Gaano katagal ang mga tao na kasal kung sila ay hindi ibinuklod sa templo? (Hanggang sa sila ay mamatay lamang; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 132:15.) Ano ang mangyayari sa mga taong ito? (Doktrina at mga Tipan 132:16.) Tiyakin sa mga bata na yaong mga mag-anak na hindi pa nabubuklod sa templo ay hindi dapat panghinaan ng loob. Sila ay maaaring manalangin, magbigay ng magandang halimbawa, at magsabi sa kanilang mga magulang kung ano ang kanilang nadarama tungkol sa kanilang pagbubuklod bilang isang mag-anak. Ang pagkakataon na mabuklod sa kanilang mga magulang ay maaaring dumating pa sa kanila. Bakit napakahalaga na ipamuhay ang batas ng kalinisang puri? Ipaliwanag na ang isang kahihinatnan ng hindi pagsunod sa batas ng kalinisang puri (at hindi pagsisisi) ay ang hindi pagiging karapat-dapat na makapasok sa templo at makisali sa mga ordenansa ng templo, at samakatuwid ay hindi maaaring mamuhay kasama ng Ama sa Langit at ni Jesucristo sa kahariang selestiyal. Ipabasa sa isang bata nang malakas ang Doktrina at mga Tipan 46:33. Ano ang ibig sabihin ng pagsasagawa ng kabutihan at kabanalan? Ipaliwanag na ang ibig sabihin ng pagsasagawa ng kabutihan ay pagpapanatili ng ating mga isipan at katawan na malinis at wagas. Paano natin maisasagawa nang patuloy ang kabutihan? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman ng kaalaman 2.) Bakit kailangan nating iwasan ang paggamit ng mahalay na wika? Ipaliwanag na ang mahalay na wika ay kadalasang naglalarawan sa katawan sa isang kawalang-galang na paraan. Ipaalala sa mga bata na ang batas ng kalinisang puri ay hindi lamang nagsasangkot sa kung ano ang ating mga ginagawa ngunit kasama rin kung ano ang ating iniisip at sinasabi. Nais ng Ama sa Langit na ituring natin ang ating mga katawan at ang mga gamit nito nang may paggalang. Aralin 44 323
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 324 Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipaliwanag na ang pagtatayo ng Templo sa Salt Lake sa Utah ay tumupad sa isang propesiya na ginawa ni Isaias daan-daang mga taon bago isinilang si Jesucristo. Basahin o ipabasa sa isang bata ang Isaias 2:2. Ituro na ang Lungsod ng Salt Lake ay nakatayo sa Bulubundukin ng Wasatch sa kanlurang bahagi ng Estados Unidos. 2. Maghanda ng sumusunod na mga sinulatang piraso ng papel, na ginagawang pantay ang haba ng lahat ng mga sinulatang piraso ng papel: Manamit nang mayumi. Gumamit ng malinis at dalisay na mga salita. Manood lamang ng mga mabubuting pelikula, programa sa telebisyon, at mga video. Tumingin at magbasa lamang ng mabubuting mga aklat at magasin. Makinig sa nagpapasiglang musika. Panatilihin ang aking katawan na sagrado at dalisay. Sundin ang Salita ng Karunungan. Isipin ang mga dalisay na pag-iisip. Huwag makipagtipanan bago maglabing-anim na taon. Mamili ng mabubuting mga kaibigan. Gumuhit ng isang malaking, hindi pa nahuhugis na saligang bato sa pisara (gawin itong malaki para sapat na makapaglaman ng lahat ng mga sinulatang piraso ng papel) at sulatan ito ng Kalinisang Puri (tingnan ang larawan). Hayaan ang mga bata na magkunwari na sila ay mga kartero na kailangang humugis ng batong ito upang ihusto nang ganap sa isang matibay na saligan.
KALINISANG PURI Bigyan ang bawat bata ng isang sinulatang piraso ng papel. Ipabasa sa mga bata ang kanilang mga sinulatang piraso ng papel nang malakas at pagkatapos ay ipadikit ang mga ito ng hugis-parihaba sa loob ng hindi pa nahuhugis na saligang bato na balangkas. Pagkatapos ay burahin ang hindi pa nahuhugis na balangkas sa pisara, na iniiwan ang natapos na parihabang saligang bato. Tulungan ang mga bata na maunawaan na habang ginagawa nila ang mga bagay na nakasulat sa mga sinulatang piraso ng papel, sila ay nagtatayo ng isang matibay na saligan para matulungan silang ipamuhay ang batas ng kalinisang puri. Ipaalaala sa mga bata na ang mga mortar at malilit na mga bato na ginamit sa unang saligan ng Templo sa Salt Lake ay naglamat at gumalaw, na nagdulot sa mga malalaking saligang bato na maglamat. Ipakilala sa mga bata ang mga gawaing magdudulot ng lamat sa kanilang saligang bato ng kalinisang puri, tulad ng paggamit ng mga mahahalay na wika, pagbabasa o panonood ng pornograpiya, o pagsusuot ng hindi mayumi na damit. Himukin ang mga bata na iwasan ang ganoong mga gawain. 3. Ipaliwanag na si Pangulong Spencer W. Kimball, ikalabindalawang Pangulo ng Simbahan, ay nagwika na ang mga kabataan ay dapat magpasiya habang maaga sa kanilang buhay na maghahantong sa kasal na selestiyal sa hinaharap. Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na sinipi: "Ang [mga kapasiyahan] ay may dalawang uri:'Ito ay aking gagawin' at 'Ito ay hindi ko gagawin.' . . . Maaga pa lamang, ang kabataan ay dapat na namumuhay sa pamamagitan ng isang plano. . . . [Sila ay dapat] magtakda ng isang daan sa kanilang edukasyon, misyon, ang paghahanap ng isang dalisay, malinis na kasintahan para maging isang kasama habang-buhay, ang kanilang kasal sa templo at ang kanilang paglilingkod sa Simbahan. Kapag ang ganitong daan ay naitalaga at ang layunin ay naitakda, mas madali ng tanggihan ang mga tukso at sabihing 'hindi' sa unang sigarilyo,'hindi'sa unang inumin,'hindi' . . . sa imoral [hindi mabuti]na mga gawain" (The Miracle of Forgiveness [Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1969], p. 236; ang diin ay sa orihinal). Pasimulain ang mga bata na magtakda ng mga layunin na kanilang inaasahang maisagawa sa buhay na maaaring makatulong sa kanila na maging karapat-dapat na makasal sa templo, tulad ng iminungkahi ni Pangulong Kimball. Bigyan ang bawat isa sa kanila ng isang piraso ng papel at isang lapis, at ipasulat sa kanilang mga papel Ang Aking Plano Na Makasal Sa Templo. Sa ibaba ng pamagat na ito, ipasulat sa kanila ang mga katagang Aking Gagawin - at Hindi Ko Gagawin - . Ipasulat ang ibang mga Aralin 44 325
326 bagay sa ibaba ng bawat pamagat, tulad ng "Aking gagawin - na magsimba tuwing araw ng Sabbath, sundin ang aking mga magulang, magkaroon ng mga mabubuting kaibigan, mamuhay nang karapat-dapat upang makapasok sa templo, o "Hindi ko gagawin - na makinig sa musika na nagpapalayo ng Espiritu, ang manood ng mga imoral na palabas sa telebisyon o mga pelikula, ang magmura o gumamit ng mga mahahalay na wika." Tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga pagpipili na kanilang gagawin sa buhay ay makatutulong na magtakda kung ano ang uri ng tao na kalalabasan nila. Ang pagkakaroon ng layuning makasal sa loob ng templo ay makatutulong sa kanilang makagawa ng mga mabubuting kapasiyahan. 4. Ipaliwanag na ang araw kung kailan ikinasal ang isang tao sa templo ay isa sa mga pinakamahahalagang araw sa kanyang buong buhay. Bakit magiging napakahalaga para sa inyo ang araw na ito? (Ito ay isang makahulugan na hakbang patungo sa pagbalik sa pamumuhay kasama ang Ama sa Langit at si Jesucristo sa pinakamataas na antas ng kahariang selestiyal.) Kung ikaw ay ikinasal sa templo o nabuklod sa templo pagkatapos ng iyong kasal, ibahagi ang iyong mga damdamin tungkol sa mga nangyari sa araw na ikaw ay naibuklod. Ipakita ang mga larawan sa araw ng iyong kasal, kung maaari. Kung ikaw ay hindi pa nabubuklod sa templo, sa pagsang-ayon ng iyong Pangulo ng Primarya mag-anyaya ng iba na nabuklod na upang ibahagi ang kanyang mga damdamin tungkol sa kanyang karanasan kasama ng kanyang mga anak. 5. Sabihin ang mga sumusunod na mga ulat ni Heber J. Grant, ikapitong Pangulo ng Simbahan: Bago natapos ang Templo sa Salt Lake, ang mga kasapi ng Simbahan na nakatira sa Lungsod ng Salt Lake ay kailangang maglakbay sa Templo sa St. George, Utah, may mga tatlong daang milya ang layo, upang makisali sa mga ordenansa sa templo. Ipinaliwanag ni Pangulong Grant: "Ako ay magpapasalamat palagi, hanggang sa araw ng aking kamatayan, na ako ay hindi nakinig sa iba kong mga kaibigan noon, na bilang isang binata na hindi pa nakakaabot sa dalawampu't isang taon ang gulang, ako ay nag-abala na maglakbay mula Utah County hanggang sa St. George para makasal sa Templo sa St. George. . . . Ito ay isang malayo at mahirap na paglalakbay sa mga panahong iyon, mula sa di-maayos at di-tiyak na mga daan, at ang paglalakbay sa bawat daan ay nangangailangan ng maraming araw. "Marami ang nagpayo sa akin na huwag ng mag-abala - huwag tumuloy hanggang sa St. George upang makasal. Kanilang idinahilan na maaari namang ang pangulo ng istaka o aking obispo ang magkasal sa akin, at kung ang Templo sa Salt Lake ay natapos na, maaari akong pumunta kasama ng aking asawa at mga anak upang mabuklod sa kanya at maibuklod sa amin ang aming mga anak hanggang sa walang hanggan. "Bakit hindi ako nakinig sa kanila? Dahil nais kong makasal sa panahon ngayon at kawalang hanggan - dahil gusto kong simulan ang buhay nang tama. Paglipas ng panahon ay nagkaroon ako ng dahilan na magsaya nang husto dahil sa aking hangarin na makasal sa templo sa panahong iyon kaysa sa maghintay hanggang sa dumating ang mistulang mainam na panahon. . . .
Katapusan Patotoo Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya "Ako ay nasa sa isa sa mga istaka na dumadalo sa isang komperensiya, at isa sa aking mga anak na babae . . . ang [nagsalita at] nagsabi: 'Ako ay lubhang nagpapasalamat sa Panginoon na ako ay wastong isilang, isinilang [sa] tipan, isinilang sa mga magulang na wastong ikinasal sa templo at ibinuklod sa templo ng Panginoon.' "Ang mga luha ay tumulo sa aking mga mata, dahil ang kanyang ina ay namatay bago natapos ang Templo sa Salt Lake at ako ay nagpapasalamat na hindi ako nakinig sa mga sinabi ng aking mga kaibigan na sinikap na himukin ako na hindi pumunta sa Templo sa St. George upang makasal. Ako ay lubhang nagpapasalamat sa mga inspirasyon at hangarin ko na masimulan ang buhay ng tama" (Gospel Standards, tinipon ni G. Homer Durham [Lungsod ng Salt Lake: Improvement Era, 1941], p. 359-60). 6. Tulungan ang mga bata na isaulo ang ika-labintatlong saligan ng pananampalataya. Talakayin kung paano ito naiuugnay sa batas ng kalinisang puri. 7. Awitin o bigkasin ang mga salita sa isa o higit pa sa mga sumusunod na awit: "Ako'y Binigyan ng Diyos ng Templo" (Aklat ng mga Awit Pambata), "Mag-anak ay Magsasama-sama Magpakailanman" (Piliin ang Tama, B), "Ang Templo'y Kay Gandang Tingnan" (Aklat ng mga Awit Pambata), "Mangahas na Tama'y Gawin" (Aklat ng mga Awit Pambata), "Susundin Ko ang Plano ng Diyos" (Aklat ng mga Awit Pambata). Magpatotoo tungkol sa kahalagahan ng pagsunod sa batas ng kalinisang puri at pamumuhay nang karapat-dapat upang makapasok sa templo. Sabihin sa mga bata na kung sila ay mananatiling karapat-dapat na pumasok sa templo, sila ay makatatagpo ng tunay na kaligayahan at maaaring mamuhay kasama ang Ama sa Langit at ni Jesucristo at kasama ang kanilang matwid na mga kasapi ng mag-anak sa panahon ngayon at kawalang hanggan sa pinakamataas na antas na kahariang selestiyal. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 131:1-4 at 132:15-21 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 44 327
Aralin 45 Layunin Paghahanda Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin 328 Nakatanggap ng Paghahayag Tungkol sa Ikapu si Lorenzo Snow Tulungan ang mga bata na magkaroon ng pagnanais na magbayad ng buong ikapu. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang mga ulat sa kasaysayan na nasa araling ito; Malakias 3:8-12; at Doktrina at mga Tipan 64:23, 119:4. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa kasaysayan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), kabanata 32. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Gumawa para sa bawat bata ng isang krokis ng isang kahon ng regalo sa isang may kulay na papel (tingnan ang larawan). O gumuhit ng maraming kahon ng regalo sa pisara bago magsimula ang klase. 5. Mga kailangang kagamitan: a.Isang Biblia at Doktrina at mga Tipan para sa bawat bata. b.Isang lapis para sa bawat bata. c.Larawan 5-58, Si Lorenzo Snow. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Magbigay ng isang guhit-balangkas ng kahon ng regalo sa bawat bata (o ituro ang mga kahon ng regalo na iyong iginuhit sa pisara). Ipalarawan sa isip ng
Mga Ulat sa Kasaysayan mga bata na ang nasa loob ng bawat kahon ay isang pagpapala mula sa Ama sa Langit. Anu-anong mga pagpapala ang maaari nating makita sa loob ng mga kahong ito? Bigyan ang bawat bata ng isang lapis at ipasulat sa kahon ng regalo ang pangalan ng isang pagpapala ng Ama sa Langit na ipinagkaloob sa atin. Ipabahagi sa mga bata ang kanilang mga sagot at ipakita ang kanilang mga kahon sa pisara, mesa, o sahig. (Kung iyong iginuhit ang mga kahon ng regalo sa pisara, ipangalan sa mga bata ang ilang mga pagpapala nang malakas. Samantalang ginagawa nila ito, magsulat ng pagpapala sa loob ng bawat kahon sa pisara.) Ano ang kailangan nating gawin upang tanggapin ang mga pagpapala ng Ama sa Langit? Tanggapin ang mga sagot ng mga bata, at pagkatapos ay ipaliwanag na ang isang bagay na dapat nating gawin ay binanggit sa Malakias 3:10. Ipabasa nang malakas sa isang bata ang unang parilala ng Malakias 3:10 (hanggang sa kamalig) habang ang ibang mga bata ay sumusunod sa kanilang mga Biblia. Ipaliwanag sa mga bata na sa araling ito, sila ay higit na matututo tungkol sa ikapu at sa mga pagpapala na natatanggap natin mula sa pagbabayad natin ng buong ikapu. Ituro sa mga bata ang tungkol sa lupain ng Utah sa ilalim ng pamamahala ni Brigham Young, katulad ng inilarawan sa mga sumusunod na ulat sa kasaysayan. Pagkatapos ay tulungan ang mga bata na maunawaan kung paano pinagpala ang mga tao sa St. George dahil sa pagbabayad ng ikapu noong nagkaroon ng isang malubhang tagtuyot at kung paano nakatulong sa Simbahan ang perang ikapu upang isagawa ang gawain ng Panginoon. Bigyang-diin kung paano pinagpala ang mga kasapi ng Simbahan nang isahan at pangkalahatan kapag sila ay nagbabayad ng buong ikapu. Ang Bagong mga Pamayanan ay Naisaayos Noong unang sampung taon ng mga Banal sa Utah, si Brigham Young ay nagsaayos ng halos isang daang kolonya (mga bagong pamayanan) sa buong lupain ng Utah. Libu-libong mga kasapi ng Simbahan ang dumarating bawat taon, at silang lahat ay nangangailangan ng mga lugar na titirahan. Si Pangulong Brigham Young ay nagpadala ng mga tauhan sa hilaga, timog, silangan, at kanluran ng Lungsod ng Salt Lake upang maghanap at tumira sa mga lugar na kung saan ay may sapat na tubig, matabang lupa, at iba pang kakailanganing yaman at kung saan ang mga naninirahan ay magiging ligtas mula sa mga pagsalakay ng masasamang Indiyan. Si Brigham Young ay pumili ng mga matatalino at mahuhusay na mga tao upang mamuno sa mga kolonyang ito. Ang mga obispo, mga namumunong elder, at mga Pangulo ng istaka ay nangasiwa sa pagtatayo ng mga bayan gayun din sa pagpapaunlad ng mga purok at mga sangay. Kapag ang bagong kolonya ay itatatag, kadalasan ang mga mag-anak na tinawag upang magtatag ng kolonya ay nalalaman ang kanilang mga tawag kapag naririnig si Pangulong Young na binibigkas ang kanilang mga pangalan sa pangkalahatang pagpupulong. Sa ibang pagkakataon ay namimili si Pangulong Brigham Young ng mga pinuno para sa kolonya, at pagkatapos ay ang mga pinuno ang 329
330 maghahanap ng iba pang mga mag-anak na handang lumipat sa bagong kolonya na kasama nila. Habang dumarating ang mga kasapi ng Simbahan sa Utah mula sa Silangan, sila ay kalimitang itinatalaga sa isa sa mga bagong pamayanan. Sila ay kalimitang itinatalaga sa isang lugar na titirahan batay sa kanilang mga kasanayang taglay. Bawat pamayanan ay kailangan ng iba-ibang manggagawa, tulad ng mga magbubukid, mga karpentero, mga tagagawa ng laryo, mga nagkakatay, mga panadero, at mga guro. Hindi lahat ay masaya tungkol sa paglikas sa bagong mga kolonya, ngunit ang mga Banal ay kalimitang masunurin at ginagawa kung ano ang iniatas ng propeta sa kanila. Minsan, ang lahat ng mga nakatira sa Nephi, Utah, ay nagsama-sama upang salubungin si Pangulong Young at ang ibang mga pinuno ng Simbahan sa kanilang mga bayan na may mga banda, mga watawat, at isang landas na may palagiang-luntian na mga sanga at mga bulaklak. Ang mga kabataang kababaihan ng bayan ay nakadamit lahat ng puti upang salubungin ang propeta. Isa sa mga kabataang kababaihan ay ang labinlimang-taong gulang na si Elizabeth Claridge. Pagkatapos na makakain ng isang mainam na hapunan sa mga tahanan ng lokal na mga mamamayan, si Pangulong Young at ang ibang mga pinuno ay nangasiwa ng isang pagpupulong sa hapon para sa lahat ng mga Banal sa Nephi. Bago matapos ang pagpupulong, si Pangulong Young ay nagbasa ng ilang mga pangalan ng kalalakihan na tinawag para ilikas ang kanilang mga mag-anak palayo sa timog at manirahan sa isang pook na tinawag na "ang Maputik." Hindi alam ng mga tao kung sino ang tatawagin hanggang sa basahin ni Pangulong Young ang mga pangalan. Si Samuel Claridge, ang ama ni Elizabeth, ay isa sa mga lalaki na tinawag. Noong narinig ni Elizabeth ang pangalan ng kanyang ama, siya ay umiyak, dahil hindi niya nais na lumikas mula sa kanyang tahanan. Ang ama ng babae na nakaupo sa tabi ni Elizabeth ay tinawag din, at sinabi ng babae kay Elizabeth, "Ano ang ikinasasama ng loob mo? Ang aking ama ay tinawag din, ngunit nakikita mo na hindi ako umiiyak dahil alam ko na hindi siya aalis." "Iyan mismo ang kaibahan," sagot ni Elizabeth. "Ang aking ama ay tinawag at alam ko na siya ay AALIS: at walang makapipigil sa kanya sa pag-alis. Hindi niya kailan man pinapabayaan ang isang bagay kapag siya ay tinawag; at masama man ang loob ko rito ako ay mahihiya kung siya ay hindi aalis." Kahit na mahirap kay Elizabeth na lisanin ang kanyang tahanan at mga kaibigan, alam niya na ang kanyang mag-anak ay pagpapalain kung ang kanyang ama ay susunod sa Panginoon at tatanggapin ang tawag upang magtatag ng isang bagong pamayanan. (Tingnan ang S. George Ellsworth, Samuel Claridge: Pioneering the Outposts of Zion, p. 80-81.) Ang mga Banal ay Nagtayo ng mga Bahay ng Ikapu Nais ni Pangulong Brigham Young na matustusan ng mga Banal sa mga pamayanan ang kanilang mga pangangailangan, kaya inatasan niya sila na magtayo ng mga bahay ng ikapu o mga kamalig ng obispo, sa bawat pamayanan. Ang mga Banal ay nangangailangan ng mga kamalig upang maglaman sa ikapu dahil karamihan sa mga ikapu noong mga araw na iyon ay ibinabayad "sa pamamagitan ng bagay." Ito ay nangangahulugan na sa halip na pera ang ibabayad, ang mga tao ay nagbabayad ng kanilang mga ikapu mula sa mga kalakal na kanilang inaani. Halimbawa, sa bawat sampung itlog na ipinangitlog ng manok ng magsasaka, ang magsasaka ay nagdadala ng
isang itlog sa kamalig bilang kanyang ikapu. Ang mga tao ay nagdadala ng mga pagkain na kanilang pinalaki, mga hayop na kanilang inalagaan at mga kalakal na kanilang ginawa sa tahanan sa mga bahay ng ikapu. Maraming mga tao ang nagbabayad din ng kanilang mga ikapu mula sa kanilang mga gawa, na gumagawa sa loob ng isang araw sa bawat sampung araw sa iba't ibang proyekto ng Simbahan sa halip na sa kanilang gawain. Halos ikatlong bahagi ng mga ikapung natipon sa bawat pamayanan ay ginagamit upang ipanustos sa mga bagay na kailangan ng mga Banal sa pamayanan, at ang nalalabi ay ipinapadala sa pangkalahatang tanggapan ng ikapu sa Lungsod ng Salt Lake upang magamit sa pangkalahatang mga pangangailangan ng Simbahan. Isang araw, si Mary Fielding Smith, ang balo ni Hyrum Smith, ay pumunta sa tanggapan ng ikapu sa Lungsod ng Salt Lake upang magbayad ng kanyang ikapu ng isang kargada ng pinakamagandang mga patatas na kanyang pinalaki. Pinagalitan siya ng isa sa mga kawani sa tanggapan ng ikapu, na sinasabing, "Balong Smith, kahiya-hiya na kailangan mo pang magbayad ng ikapu." Si Mary ay tumugon: "William, dapat kang mahiya sa sarili mo. Ipagkakait mo ba sa akin ang isang pagpapala? Kung hindi ako magbabayad ng aking ikapu, aking aasahan na pipigilan ng Panginoon ang kanyang mga pagpapala sa akin. Nagbabayad ako ng ikapu, hindi lamang dahil ito ay isang kautusan ng Diyos, ngunit dahil umaasa ako ng pagpapala sa pagsasagawa nito. Sa pagsunod nito at sa iba pang mga batas, umaasa akong uunlad, at maitataguyod ang aking mag-anak." Si Joseph F. Smith, anak ni Mary, ay nagtala na si Mary nga ay umunlad sa pagsunod sa mga kautusan ng Diyos. Ang mag-anak ay palaging may sapat na kakainin, at sila ay nakapagpaunlad din ng matibay na mga patotoo. Si Joseph F. ay nagsalaysay: "Noong si William Thompson ay nagsabi sa aking ina na hindi na niya kailangang magbayad ng ikapu, inisip ko na siya ay isa sa pinakamagaling na mga lalaki sa mundo. . . . Ako ay kinailangang magbungkal at maghirap. Kinailangan kong tumulong na magbungkal ng lupa, magtanim ng mga patatas, iasarol ang mga patatas, bungkalin ang mga patatas, at ang iba pang katulad nitong mga gawain, at pagkatapos ay ilulan ito sa isang malaking kahon na puno ng mga pinakamagaganda naming ani, iniiwan ang mga hindi magaganda, at dinadala ang kargada sa tanggapan ng ikapu. Inisip ko sa isang tila batang paraan na ito ay mukhang medyo mahirap, [lalo na] kapag nakikita ko ang iba sa aking mga kalaro . . . na palaru-laro, sumasakay sa mga kabayo at nagkakaroon ng mga masasayang oras, at ni hindi gumawa ng katiting sa kanilang mga buhay. . . . Pagkatapos na makatanggap ako ng ilang taong karanasan, ako ay nagbagong-loob, aking napag-alaman ang aking ina ay tama at na si William Thompson ay mali. . . . [Ang pagbabayad ng ikapu] ay isang pagpapala na aking ikinagagalak, at hindi ako nagpapanukala sa sinoman na mag-alis sa akin ng kasayahang ito. (Doktrina ng Ebanghelyo, p. 228-30). Ang Paghahayag kay Lorenzo Snow sa Ikapu Sa paglipas ng mga taon ang mga pamayanan sa Utah ay patuloy na umunlad. Ang pahatirang-kawad ay naimbento, na pinadali para sa mga tao na makibalita sa ibang mga tao sa malalayong mga lugar. Ang daang-bakal ay itinayo sa lahat ng ibayo ng Estados Unidos, na ginagawang mas madali para sa mga tao na maglakbay at para sa mga tao sa Utah na magkaroon ng mga panustos mula sa mas maunlad na mga lugar. Ang Simbahan ay may mga Aralin 45 331
332 suliranin sa pamahalaan ng Estados Unidos at sa mga Amerikanong Indiyan sa pook ng Utah, ngunit ang lahat ng mga kalagayang ito ay naisaayos din. Si Pangulong John Taylor ay naging Pangulo ng Simbahan nang mamatay si Brigham Young. Siya ay sinundan ni Pangulong Lorenzo Snow (ipakita ang larawan ni Lorenzo Snow). Noong si Lorenzo Snow ay naging ika-limang Pangulo ng Simbahan, ang Simbahan ay lubhang lubog sa utang. Naging magastos para sa Simbahan na ayusin ang kanyang mga suliranin sa pamahalaan, at wala nang sapat na pera upang bayaran ang lahat ng pangangailangan ng Simbahan. Si Pangulong Lorenzo Snow ay nanalangin nang mataimtim upang malaman ang kanyang gagawin sa malubhang suliraning ito. Ang kanyang panalangin ay hindi kaagad sinagot, ngunit siya ay nagkaroon ng isang malakas na damdamin na kailangan niyang dumalaw sa St. George at iba pang mga bayan sa dakong timog ng Utah. Hindi niya alam kung bakit siya kailangang pumunta sa dakong timog ng Utah, ngunit alam niya na kailangan niyang sundin ang mga pag-uudyok ng Espiritu Santo. Siya at ang iba pang mga pinuno ng Simbahan ay naglakbay sa St. George sa pamamagitan ng tren at karwahe na hatak ng kabayo. Sa panahon ng pagdalaw ni Pangulong Snow, walang ulan sa dakong timog ng Utah sa loob ng maraming buwan. Habang ang mga pinuno ng Simbahan ay naglalakbay patungong timog, napansin ni Pangulong Snow ang tuyong lupa at ang mga nauuhaw na mga halaman at mga hayop. Kung walang ulan, ang mga tao sa dakong timog ng Utah ay hindi alam kung paano nila patutubuin ang mga pananim upang magbigay ng pagkain na kailangan nila upang mabuhay. Noong ika-17 ng Mayo 1899 ay nagsalita si Pangulong Snow sa isang komperensiya sa St. George, Utah. Sa kanyang talumpati, siya ay biglang huminto. Ang silid ay tahimik habang ang bawat isa ay naghihintay sa kanya na magsalita. Nang magsimula siyang magsalitang muli, ang kanyang tinig ay malakas, at ang mga tao ay makapagsasabi na siya ay nagsasalita sa ilalim ng inspirasyon ng Panginoon. Sabi niya, "Ang salita ng Panginoon ay: Ang panahon ay dumating na upang ang bawat Banal sa mga Huling Araw . . . ay gumawa sa nais ng Panginoon at magbayad ng kanyang ikapu nang buo. Iyan ang salita ng Panginoon sa inyo, at iyan ay ang magiging salita ng Panginoon sa bawat pamayanan sa buong lupa ng Sion" (sinipi sa LeRoi Snow, "The Lord's Way Out of Bondage," p. 439). Si Pangulong Snow ay nagsabi sa mga Banal na ang Panginoon ay hindi nasisiyahan sa kanila dahil sila ay hindi nagbabayad ng kanilang ikapu. Siya ay nangako sa mga tao na kung sila ay magbabayad ng kanilang ikapu, ang ulan ay babagsak at sila ay maaaring magtanim at mag-ani ng mga magagandang tanim. Pagkatapos ng kanyang talumpati sa St. George, si Pangulong Snow ay nagnais na malaman ng buong Simbahan ang tungkol sa kanyang natanggap na paghahayag. Sa kanyang daang pabalik sa Lungsod ng Salt Lake, siya ay tumigil sa maraming mga pamayanan at nangaral ng batas ng ikapu sa mga tao, at nang siya ay nakabalik sa Lungsod ng Salt Lake, siya ay tumawag ng isang mahalagang pagpupulong sa templo upang makipag-usap sa mga pinunong pagkakasaserdote tungkol sa ikapu. Sa isang talumpati ay kanyang sinabi: "Maging ang pinakamahirap ay makakayang magbayad ng ikapu; iniuutos ito ng Panginoon sa atin. . . . Ang bawat isa ay dapat magbayad ng ikapu. . . . Ang batas ay dapat sundin. . . . At tayo ay makababayad ng ating
Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa mga utang. . . . Pagpalain nawa kayo ng Diyos" (sinipi sa Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, p. 546). Tinanggap ng mga Banal sa lahat ng dako kung ano ang sinabi ni Pangulong Snow at nagsimulang nagbayad ng ikapu. Si Pangulong Snow ay nababahalang naghintay sa mga ulat panahon mula sa dakong timog ng Utah. Isang buwan ang nakalipas, pagkatapos ay dalawang buwan, ngunit walang ulan na dumating. Ang mga tao sa St. George ay hindi lamang nagbibigay ng buong ikapu kundi nagbibigay pa ng higit bilang mga alay sa Panginoon. Ang propeta ay nanalangin nang mas mataimtim upang pagpalain ng Panginoon ang mga tao. Siya ay nangako sa kanila ng ulan kung sila ay magbabayad ng ikapu. Sa wakas, noong ika-2 ng Agosto 1899, siya ay nakatanggap ng isang telegrama na nagsasabi, "Ulan sa St. George." Ang mga Banal ay pinagpala at nakapag-ani ng kanilang pananim sa taglagas na iyon. Noong sumunod na taon mula ng paghahayag ni Pangulong Snow, ang mga Banal ay nakapagbigay ng dalawang ulit sa ikapu kung ihahalintulad sa kanilang ibinigay noong lumipas na dalawang taon. Hindi lamang pinagpala ng ulan ang mga Banal sa St. George, kundi sa loob ng walong taon ang Simbahan ay nakapagbayad sa lahat ng kanyang mga utang. Mula ng araw na iyon, ang Simbahan ay patuloy na nagkaroon ng sapat na pera upang isagawa ang gawain ng Panginoon dahil ang mga matatapat na mga kasapi ng Simbahan ay patuloy na nagbabayad ng kanilang mga ikapu. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman. Paano nalalaman ng mga kasapi ng Simbahan na sila ay tinawag upang tumira sa mga bagong pamayanan sa lupain ng Utah? Paano nila ipinakita ang kanilang mga pananampalataya sa pamamagitan ng pagtira sa mga bagong kolonya? Bakit nagbabayad si Mary Fielding Smith ng ikapu kahit na siya ay halos wala nang pera o mga pag-aari? Anyayahan ang mga bata na magsalita tungkol sa kanilang mga karanasan noong sila o ang kanilang mga mag- anak ay pinagpala sa pagbabayad ng ikapu. Bakit naglakbay si Pangulong Snow patungo sa St. George? (Ang Espiritu Santo ang nag-udyok sa kanya na umalis.) Paano pinagpala si Pangulong Snow dahil sinunod niya ang mga pag-uudyok ng Espiritu Santo? Paano tayo pinagpapala kapag tayo ay sumusunod sa mga pag-uudyok ng Espiritu Santo? Ano ang suliranin na inaalala ni Pangulong Snow noong siya ay pumunta sa St. George? (Ang mga utang ng Simbahan.) Ano ang suliranin ng mga kasapi sa St. George na kanilang ikinababahala? (Ang tagtuyot.) Paano sinabi ng Panginoon na maaaring malutas ng mga Banal ang dalawang suliranin? Bakit tayo nagbabayad ng ikapu? Ano ang ating ginagawa kapag hindi tayo nagbabayad ng buong ikapu? (Malakias 3:8.) Bakit pera ng Panginoon ang ikapu? Ipaalala sa mga bata na ang lahat ng nasa ibabaw ng lupa ay nilikha ni Jesucristo sa ilalim ng pangangasiwa ng Ama sa Langit. Ang lahat ng ating kinikita o tinatanggap dito sa lupa ay isang handog mula sa kanila. Aralin 45 333
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 334 Ano ang pangako ng Panginoon sa mga nagbabayad ng ikapu? (Malakias 3:10-12; Doktrina at mga Tipan 64:23; tingnan ang gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1.) Ipaliwanag na ang pagbabayad ng buong ikapu ay nangangahulangang pagbababayad ng ikasampung bahagi ng ating karagdagan, o ating kinita, sa Panginoon. Paano pinagpala ang mga Banal sa St. George dahil sa pagbabayad ng ikapu? Gaano sila katagal na naghintay bago dumating ang ulan? Paano ipinakita ng mga Banal sa Panginoon ang kanilang pananampalataya habang sila ay naghihintay sa pagdating ng ulan? Paano pinagpala ang Simbahan noong ang mga kasapi ay nagsimulang magbayad ng buong ikapu? Paano ipinagpapatuloy na pagpalain ang Simbahan ngayon dahil nagbabayad ng ikapu ang mga kasapi? Paano ginagamit ang pera ng ikapu? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Ipaalaala sa mga bata na ang buong ikapu ay ikasampung bahagi ng ating karagdagan, o kung ano ang ating kinita. Magsulat sa pisara ng iba't ibang halaga ng pera, at ipakita sa mga bata kung paano makakakuha ng ikasampung bahagi sa bawat halaga. Magbigay ng isang piraso ng papel at lapis sa bawat bata, at ipatantiya sa mga bata ang halaga ng ikapu na dapat nilang bayaran sa iba't ibang mga halaga ng pera (para sa mga mas bata, maaari kang magdala ng totoong mga bagay, tulad ng barya o mga piraso ng prutas, at tulungan ang mga bata na magtantiya ng ikapu na ibabayad sa mga bagay). Bigyang-diin ang kahalagahan ng pagbabayad ng buong ikasampung porsiyento ng iyong mga kinita para sa ikapu. Anumang mas kakaunti ay hindi pagiging tapat sa Panginoon. Maaari mong bigyan ang bawat bata ng isang Ikapu at Iba Pang mga Alay na papel at ipakita sa mga bata kung paano sinusulatan ang papel nang wasto. 2. Upang matulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga pagpapala na ating tinanggap sa pagbabayad ng ikapu ay hindi palaging pananalapi, isulat ang sumusunod na mga pagpapala sa mga piraso ng papel at ilagay ang mga ito sa isang sisidlan (maaari mong gamitin ang mga piraso ng papel na hugis katulad ng kahon ng regalo, tulad sa gawaing pantawag-pansin): Pag-unawa sa ebanghelyo ni Jesucristo Matibay na patotoo Mga damdamin ng kalapitan sa Ama sa Langit Kalakasan upang ipamuhay ang ebanghelyo Kakayahan na maging magandang halimbawa sa ating mga mag-anak Kapayapaan at kaligayahan Kakayahan na maglingkod sa iba nang hindi nagiging makasarili Buhay na walang hanggan
Sapat na pera para sa ating mga pangangailangan Basahin o ipabasa sa isang bata ang sumusunod na sipi mula kay Elder Melvin J. Ballard, na dating kasapi ng Korum ng Labindalawang Apostol: "Ang Panginoon ay nangako na ang lalaki at babae na nagbabayad ng tapat na ikapu ay susustentuhan, [ngunit] hindi niya ipinangako na magiging mayaman sila, hindi sa mga materyal na bagay. Ang pinakadakilang mga pagpapala ng Panginoon ay espirituwal, at hindi materyal" (sinipi sa The Teachings of Ezra Taft Benson [Lungsod ng Salt Lake : Bookcraft, 1988], p. 472-73 ). Pagkatapos ay hayaan ang mga bata na isa-isang pumili ng isang piraso ng papel at basahin ang pahayag nang malakas. Talakayin kasama ng mga bata ang kahalagahan ng bawat isa sa mga pagpapalang ito at kung paano makatutulong ang pagbabayad ng ikapu sa atin na makatanggap ng mga pagpapalang ito. 3. Magbigay sa bawat bata ng isang piraso ng papel na naglalaman ng isa sa mga sumusunod na mga pahayag kung paano ginagamit ang pera ng ikapu (ipaliwanag ang mga pahayag kung kinakailangan): Pagtatayo ng mga bahay-pulungan, mga templo, at iba pang mga gusali ng Simbahan Pagbabayad sa mga gawain sa purok at istaka at mga manwal na aralin Pagbabayad sa ilaw, init, at pagpapanatili ng mga bahay-pulungan Pagbabayad sa mga gastos sa paglalakbay at pagsusustento para sa mga misyonero Pagbabayad sa paglalakbay at iba pang mga gastos ng mga Pangkalahatang Awtoridad Pagbili ng mga kompyuter para sa gawain sa templo at kasaysayan ng mag-anak Pagtulong sa paglathala ng mga magasin ng Simbahan Para sa mga satellite na pagsasahimpapawid ng Simbahan Para sa pagsasalin at paglilimbag ng mga banal na kasulatan Ipaguhit sa isang bata sa pisara ang isang larawan na sumasagisag sa paggamit ng ikapu na nakalarawan sa kanyang papel. Hayaan ang ibang mga bata na subuking hulaan kung ano ang isinasagisag ng larawan. Ulitin hanggang ang bawat bata ay nagkaroon ng pagkakataon. 4. Basahin at talakayin ang mga sumusunod na sipi mula kay Heber J. Grant, ikapitong Pangulo ng Simbahan: "Ang ikapu ay batas ng Diyos at ang kabayaran ng mga ikapu ay nagdadala ng kapayapaan at kaligayahan sa mga Banal sa mga Huling Araw na gumagawa nito. May kasiyahan na dumarating sa puso ng tao na lubos ang katapatan sa Panginoon. . . . "Ngayon, maaari akong magsalita [tungkol sa] ikapu, dahil mula sa panahon na ako ay isang maliit na bata na kumikita ng pera, ako ay nagbayad ng aking ikapu. Ako ay naging tapat sa Panginoon, at ako ay handa na at palagi Aralin 45 335
336 sa lahat ng araw ng buhay ko - iyon ay, maging tapat sa Panginoon muna" (Gospel Standards, tinipon ni G. Homer Durham [Lungsod ng Salt Lake: Improvement Era, 1941], p. 60, 63). Ipaliwanag na sa katapusan ng bawat taon ay may pagkakataon tayo na ipahayag kung tayo ay naging lubusang tapat sa Panginoon sa mga bagay na pananalapi. Itong pulong na ito ay tinatawag na pagsasaayos ng ikapu, at dito ay nakikipagkita tayo sa obispo (o Pangulo ng sangay) at sinasabi sa kanya kung tayo ay nagbabayad ng buong-ikapu o hindi. Tulungan ang mga bata sa pagsasadula ng isang panayam sa pagsasaayos ng ikapu, na ang isang bata ay bilang obispo at ang ibang mga bata bilang isang mag-anak ng mga nagbabayad ng buong-ikapu. Hayaan ang "obispo" na tanungin sa bawat kasapi ng mag-anak kung siya ay nagbabayad ng buong-ikapu, at hayaan na sumagot ang bawat kasapi ng mag-anak. 5. Isalaysay ang sumusunod na kuwento sa iyong sariling mga salita: "Sa pagsapit ng Pasko [sa taong 1929], maraming mga manggagawa ang walang gawain. "Ang aming mag-anak ay isa sa mga mapapalad. . . . Ang aking asawa ay may gawain pa rin. "Ngunit sa hindi inaasahang bagay, isang linggo lamang bago ang Pasko, ang kanyang gawain ay itinigil. Noong dinala niya sa bahay ang kanyang huling tseke ng sahod, na nagkakahalaga ng animnapu't tatlong dolyar, ang aming naisip ay, 'Paano namin ito gugugulin?' "Nakapagdelata kami ng maraming prutas at mga gulay, at kami ay may isang baka at mga manok na magbibigay ng gatas, mantikilya, at mga itlog. Ang aming panustos na pagkain ay sapat, kaya kami ay nagplano na gugulin ang ibang pera sa mga handog sa Pasko para sa aming tatlong a batang anak, na may mga gulang na anim, apat, at isa. "Pagkatapos ay nagpabatid ang obispo na siya ay magdaraos ng pagsasaayos ng ikapu sa susunod na Sabado at Linggo. Nakapagbayad kami ng ilang ikapu bawat buwan ngunit hindi nakapagbayad nito ng buo. Palagi naming inaasahan na ang aming mga pananalapi ay bubuti at magiging posible para sa amin na makapagbayad. "Pagkatapos ng kaunting pagkukuwenta, napag-alaman namin na kami ay may pagkakautang sa obispo ng hustong animnapung dolyar kung aming tatapusin ang taon bilang mga nagbabayad ng buong-ikapu. Ngayon lamang nagmistulang napakalaking halaga ang animnapung dolyar! Kami ay natututo ng isa sa mga dakilang aralin sa buhay: 'Maging tapat sa Panginoon tuwing araw ng sahod.' " . . . Kami ay nagpasiya na pumunta sa tahanan ng obispo at ibigay ang animnapung dolyar bago kami matukso na gastusin ang ilan doon. " . . . Mayroon pa kaming tatlong dolyar na natira para sa pamimili sa Pasko. Sa sumunod na araw kami . . . ay bumili ng isang maliit na lata ng itim na pintura, at ang isa ay pula. . . . Ang aking asawa at ako ay gumawa sa loob ng mahabang mga oras pagkatapos na matulog na ang mga bata, na lumilikha ng kahoy na mga laruan mula sa mga tinapon nang kahoy at pinipinturahan ang mga ito. Ako ay nagtahi ng mga pinasakan na mga hayop at gumawa ng Raggedy Ann na manika.
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya " . . . Kami ay nagpahinga para magsaya sa Pasko kahit na kulang ang mga pondo. "Sa kalagitnaan ng Enero, ang aking asawa ay nakatanggap ng isang tawag sa telepono na nag-aalok ng hanapbuhay na isang daan at limampung dolyar bawat buwan. Mistulang parang kayamanan ito sa amin! Mula noon hanggang sa araw ng siya ay namatay, ang aking asawa ay hindi na nawalan ng gawain, at kami ay umunlad kapwa sa espirituwal at maging sa pananalapi. Sa Malakias 3:10 nabasa natin: 'Dalhin ninyo ang buong ikapu sa kamalig, upang magkaroon ng pagkain sa aking bahay, at subukin ninyo ako ngayon sa bagay na ito, sabi ng Panginoon ng mga hukbo, kung hindi ko bubuksan sa inyo ang mga dungawan sa langit, at ihuhulog ko sa inyo ang isang pagpapala, na walang sapat na silid na kalalagyan.' "Tinanggap namin ang hamon, at ang mga pagpapala ay tunay ngang dumating" (Jennie N. Ernstrom, "Tithing Came Before Presents," Ensign, Dis. 1988, p. 41). 6. Ipakita ang isang bahagi ng "Ang mga Dungawan sa Langit" (32 minuto) mula sa videocassette na Moments from Church History (53145). Sa pahintulot ng iyong pangulo sa Primarya, ang video na ito ay maaaring ipakita sa lahat ng mga klase ng Valiant habang nasa oras ng pagbabahagi (ang video ay maaaring hatiin sa dalawang labing-anim na minuto na mga bahagi). 7. Tulungan ang mga bata na isaulo ang Malakias 3:10. 8. Awitin o bigkasin ang mga titik sa "I'm Glad to Pay a Tithing" (Children's Songbook, p. 150) o "I Want to Give the Lord My Tenth" (Children's Songbook, p. 150). Magpatotoo sa mga bata na sila ay pagpapalain sa espirituwal at maging sa temporal kapag sila ay susunod sa batas ng ikapu. Maaari mo ring naising isalaysay ang isang panahon nang ikaw ay pinagpala dahil ikaw ay nagbayad ng iyong ikapu. Imungkahing pag-aralan ng mga bata ang Malakias 3:8-12 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral ng araling ito. Himukin ang mga bata na ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin. Aralin 45 337
Aralin 46 Layunin Paghahanda 338 Pagpapatibay ng Ating mga Patotoo sa Ipinanumbalik na Ebanghelyo Patibayin ang mga patotoo ng mga bata na ipinanumbalik ni Jesucristo ang kanyang tunay na simbahan sa pamamagitan ni Propetang Joseph Smith at si Jesucristo ay ang namamahala sa Simbahan ngayon. 1. Pag-aralan nang may panalangin ang 2 Nephi 28:30, Ether 4:11, at ang sumusunod na mga banal na kasulatan na naglalarawan sa mga bahagi ng isang patotoo: a. Doktrina at mga Tipan 19:16-19, 46:13, 76:22-23; Joseph Smith - Kasaysayan 1:17 (Si Jesucristo ay Anak ng Ama sa Langit at ating Tagapagligtas.) b. Doktrina at mga Tipan 21:1-3, 135:3; Joseph Smith - Kasaysayan 1:33 (Si Joseph Smith ang propeta na pinagpanumbalikan ni Jesucristo ng kanyang simbahan sa mundo.) c. Moroni 10:3-5, Doktrina at mga Tipan 17:6 (Ang Aklat ni Mormon ay totoo.) d. Doktrina at mga Tipan 1:30,115:4; Joseph Smith - Kasaysayan 1:10-19 (Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ang kaisa-isang tunay na simbahan.) e. Doktrina at mga Tipan 1:38; 21:1, 4; 28:6-7 (Tayo ay pinamumunuan ng isang buhay na propeta ngayon. Pagkatapos ay pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano mo ituturo sa mga bata ang mga ulat sa banal na kasulatan. (Tingnan sa "Paghahanda ng Iyong mga Aralin," p. vii-viii, at "Pagtuturo ng mga Ulat sa Banal na Kasulatan at Kasaysayan," p. viii-x.) 2. Karagdagang babasahin: Mga Alituntunin ng Ebanghelyo (31110 893), mga kabanata 16 at 17. 3. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na magsasali sa mga bata at pinakamainam na makatutulong sa kanila na makamit ang layunin ng aralin. 4. Ihanda ang mga sumusunod na sinulatang piraso ng papel: Maari kong patibayin ang aking patotoo na - Si Jesucristo ay ang Anak ng Ama sa Langit at ating Tagapagligtas. Si Joseph Smith ay ang propeta na ginamit ni Jesucristo upang ipanumbalik ang kanyang simbahan sa mundo.
Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Gawaing Pantawag-pansin Ang Aklat ni Mormon ay totoo. Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ang kaisa-isang tunay na Simbahan. Tayo ay pinamumunuan ng buhay na propeta ngayon. 5. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Aklat ni Mormon, Doktrina at mga Tipan, at Mahalagang Perlas para sa bawat bata. b. Ilang mga sangguniang aklat tulad ng isang diksiyunaryo o ensiklopediya, mga magasin tulad ng Friend, o mga aklat sa paaralan na angkop na ipakita sa Primarya. c. Isang larawan ng buhay na propeta (mula sa aklatan ng bahay-pulungan o isang magasin ng Simbahan); mga piling larawan mula sa mga nakaraang aralin upang mailarawan ang mga pangyayari na pinagbabalik-aralan habang itinuturo ang ulat sa banal na kasulatan. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad na panalangin. Isulat ang salitang kaalaman sa pisara. Paano kayo natututo ng mga bagong bagay o nagkakamit ng kaalaman? Ibigay ang mga sangguniang aklat, magasin, o aklat sa paaralan sa mga bata at hayaan silang humanap nang mabilis ng ilang katunayan na kanilang dagliang maibabahagi sa klase. (Kung mas maraming mga bata kaysa sa mga aklat, hayaan ang mga bata na pangkatang gumawa.) Pahintulutan ang mga bata na ibahagi ang kanilang mga katunayan sa klase. Ipaliwanag na ang pagkakamit ng kaalaman ay mahalaga, ngunit ang malaman na tunay ang ebanghelyo ni Jesucristo ang pinakamahalagang kaalaman. Ang kaalamang ito ay tinatawag na patotoo. Isulat ang salitang patotoo pagkatapos ng salitang kaalaman sa pisara. Paano ka magkakaroon ng patotoo? Basahin ang 2 Nefias 28:30 kasama ng mga bata at talakayin kung ano ang kahulugan ng talatang ito. Ipaliwanag na nakakamit natin ang ating mga patotoo sa ebanghelyo nang unti-unti. Habang natututo tayo tungkol sa ebanghelyo at namumuhay alinsunod nito, tayo ay mas natututo at napapatibay ang ating pananampalataya sa kung ano ang ating natutuhan na. Habang ipinamumuhay natin ang mga alituntunin ng ebanghelyo, ang Espiritu Santo ay tutulong sa atin na malaman na ang mga ito ay totoo. Hilingin ang mga bata na makinig sa sipi upang makita kung paano nagkaroon ng patotoo si Pangulong Joseph F. Smith, ang ikaanim na Pangulo ng Simbahan. Basahin o ipabasa sa isang bata ang sipi: "Ako ay madalas na lumalabas at humihiling sa Panginoon na magpakita sa akin ng ilang kagila-gilalas na bagay, upang sa gayon ay makatanggap ako ng patotoo. Ngunit ang Panginoon ay nagkait ng mga kababalaghan sa akin, at ipinakita sa akin ang katotohanan, bilin sa bilin, utos sa utos, dito ay kaunti, doon ay kaunti. . . . Hindi niya kailangan pang magpadala ng isang anghel 339
Ulat sa Banal na Kasulatan Mga Tanong sa mga Talakayan at Pagsasagawa 340 mula sa kalangitan upang gawin ito. . . . Sa pamamagitan ng bulong ng maliit na tinig ng espiritu ng buhay na Diyos, ibinigay niya sa akin ang patotoo na tinataglay ko" (sa Conference Report, Abr. 1900, p. 40-41). Ituro na kahit na si Joseph F. Smith ay naging propeta, hindi siya nagkamit ng patotoo sa pamamagitan ng isang kagila-gilalas na karanasan, ngunit paunti-unti. Sabihin sa mga bata na tatalakayin nila sa araling ito ang ilan sa mga pangunahing bahagi ng patotoo sa ebanghelyo, magbabalik-aral sa nalalaman na nila tungkol sa mga bahagi na iyon, at matututuhan kung paano nila patitibayin ang kanilang sariling patotoo sa ebanghelyo. Ipakita ang sinulatang piraso ng papel na Maaari kong patibayin ang aking patotoo na - . Talakayin sa mga bata kung ano ang patotoo. Ipaliwanag na ang patotoo ay isang kaalaman, pinagtibay ng Espiritu Santo, na ang isang bagay ay totoo. Tulungan ang mga bata na maunawaan na habang pinag-aaralan natin ang ebanghelyo at nananalangin tungkol sa mga pinag-aralan natin, ang Espiritu Santo ay tutulong sa atin na malaman na ang ebanghelyo ni Jesucristo ay totoo. Ilagay ang mga natitirang sinulatang piraso ng piraso ng papel nang paisa-isa. Para sa bawat sinulatang piraso ng papel, gamitin ang mga banal na kasulatan na nakatala sa "Paghahanda" na bahagi at ang mga naaakmang mga tanong sa talakayan at mga pagsasagawa upang maturuan ang mga bata tungkol sa mga pangunahing bahagi ng isang patotoo ng ebanghelyo ni Jesucristo. Maaari mong naising pagbalik-aralan (o hayaan ang mga bata na pagbalik- aralan) ang mga pangyayari na tinalakay sa nakaraang mga aralin, nagpapakita ng mga naaakmang larawan, upang tulungan ang mga bata na maunawaan ang mga bahagi ng isang patotoo. Pagkatapos na inyong talakayin ang mga sinulatang piraso ng papel, tulungan ang mga bata na maunawaan na ang mga magagandang damdamin na taglay natin kapag naririnig natin ang mga bagay na ito - na si Jesucristo ay ang Anak ng Ama sa Langit at ating Tagapagligtas, si Joseph Smith ang propeta na ginamit ni Jesucristo upang ipanumbalik ang kanyang simbahan dito sa mundo, ang Aklat ni Mormon ay totoo, ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ang kaisa-isang tunay na simbahan, at tayo ay pinamumunuan ng buhay na propeta ngayon - ay isang saksi mula sa Espiritu Santo na ang mga bagay na ito ay totoo. Tulungan ang mga bata na maunawaan na may mga panimula na sila ng isang patotoo. Upang patibayin ang kanilang mga patotoo maaari nilang pag-aralan ang ebanghelyo, ipanalangin tungkol dito, sundin ang mga kautusan ng Ama sa Langit, at ibahagi ang kanilang mga patotoo sa iba (tingnan ang mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1, 2, 3, at 5). Ipaliwanag na kapag tayo ay nagbigay ng ating mga patotoo sa iba, dapat nating isama ang mga pangunahing bahagi ng isang patotoo. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sangguniang banal na kasulatan habang inihahanda mo ang iyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay mo ay pinakamabisang makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makakatulong sa kanila na magkaroon ng sariling kaalaman.
Sino si Jesucristo? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:17.) Paano natin naging Tagapagligtas si Jesucristo? (Doktrina at mga Tipan 19:16-19; 46:13.) Paano natin malalaman na si Jesucristo ang ating Tagapagligtas? Ano ang iyong natutuhan tungkol kay Jesucristo nang malaman mo ang tungkol sa Unang Pangitain at ang pagpapakita ni Jesucristo sa Templo sa Kirtland? Paano nakapagpapatibay ang mga bagay na ito sa iyong patotoo na si Jesucristo ay ang Anak ng Diyos at ating Tagapagligtas? Paano nalaman ni Joseph Smith kung ano ang simbahan na kanyang aaniban? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:10-19.) Paano makatutulong sa atin ang pagsunod sa halimbawa ni Joseph Smith upang mapatibay ang ating mga patotoo sa ebanghelyo? Ano ang ipinanumbalik ni Jesucristo sa mundo sa pamamagitan ni Joseph Smith? Paano natin malalaman na si Joseph Smith ang propeta na ginamit ni Jesucristo upang ipanumbalik ang kanyang simbahan? (Tingnan sa gawaing nagpapayaman ng kaalaman 4.) Paano nakatulong si Joseph Smith sa Tagapagligtas sa pagpapanumbalik ng tunay na simbahan dito sa mundo? (Doktrina at mga Tipan 135:3; maaari mong naisin na ang bawat bata ay magsalaysay tungkol sa iba't ibang pangyayari na nakadagdag sa pagpapanumbalik ng simbahan ni Jesucristo, tulad sa pagpapakita ni Moroni kay Joseph Smith, ang pagtanggap ni Joseph sa mga lamina, ang pagsasalin ni Joseph sa mga lamina, o ang pagsasaayos ni Joseph sa Simbahan.) Bakit mahalaga na basahin natin at pag-aralan ang Aklat ni Mormon sa ating buong buhay? Paano tayo makakakuha ng patotoo na ang Aklat ni Mormon ay totoo? (Moroni 10:3-5; tulungan ang mga bata na maunawaang maaari nating gamitin ang pamamaraang inilalarawan sa Moroni 10:3-5 upang magkaroon ng patotoo na anumang alituntunin ng ebanghelyo, hindi lamang na ang Aklat ni Mormon ay totoo.) Bakit kailangang maipanumbalik ang simbahan ni Jesucristo? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:19; Doktrina at mga Tipan 1:30.) Paano natin malalaman na ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ang tunay na simbahan ni Jesucristo? Ano ang buong pangalan ng Simbahan? (Doktrina at mga Tipan 115:4.) Sino ang nagbigay ng pangalan sa Simbahan? Ipaliwanag na ang pangalan ng Simbahan ay ibinigay ni Jesucristo mismo. Ipaalala sa mga bata na ang pangalan ng Simbahan ay nagpapakilala na ito ang tunay na simbahan ni Jesucristo sa mundo ngayon. Sino ang ulo ng Simbahan ngayon? (Si Jesucristo.) Sino ang pinuno ng Simbahan dito sa lupa? (Ang buhay na propeta.) Basahin o ipabasa sa bata ang sumusunod na siping-banggit mula kay Gordon B. Hinckley, ika- labinlimang Pangulo ng Simbahan: "Itong simbahan na ito ay hindi pag-aari ng Pangulo nito. Ang ulo ay ang Panginoong Jesucristo, na ang pangalan ay ating inako sa ating mga sarili" (sa Conference Report, Abr. 1995, p. 94; o Ensign, Mayo 1995, p. 71). Ipakita ang isang larawan ng isang buhay na propeta. Sino ang taong ito? Ano ang inyong nalalaman tungkol sa kanya? (Bigyan ng pagkakataon ang bawat bata na magsabi ng isang bagay na kanyang nalalaman tungkol sa Aralin 46 341
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman 342 propeta.) Ano ang ginagawa ng propeta? (Tinuturuan niya tayo ng mga bagay na nais ng Ama sa Langit at ni Jesucristo na ating malaman at gawin; tingnan sa Doktrina at mga Tipan 1:38; 21:1, 4.) Paano natin malalaman na tayo ay pinamumunuan ng isang buhay na propeta ngayon? Ano ang bumubuo sa patotoo sa ebanghelyo ni Jesucristo? Paano tayo makatatanggap ng patotoo? (Sa pamamagitan ng Espiritu Santo; tingnan sa Eter 4:11.) Bakit mahalaga sa bawat isa sa atin na magkaroon ng sariling patotoo sa ebanghelyo ni Jesucristo? Paano natin mapapatibay ang ating mga patotoo? (Tingnan ang mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1, 2, 3, at 5.) Paano nakatutulong magpatibay sa inyong patotoo ng ebanghelyo ang pagkatuto tungkol sa Doktrina at mga Tipan at ang kasaysayan ng Simbahan ngayong taon sa Primarya? Maaari mong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain kahit anumang oras sa loob ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Bigyang-diin kung gaano kahalaga sa bawat kasapi ng Simbahan na magkaroon siya ng sariling patotoo sa ebanghelyo ni Jesucristo. Basahin o ipabasa sa bata ang sumusunod na sipi mula kay Harold B. Lee, ika-labing- isang Pangulo ng Simbahan: "Kailangan na ikaw ay magabayan ng ilaw na nasa iyo [ang iyong sariling patotoo]. Kung hindi mo taglay ito, ikaw ay hindi makatatayo" (Stand Ye in Holy Places [Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1974], p. 95). Ipaliwanag na habang ang ating mga patotoo ay lumalago, maaari nating gamitin ang patotoo ng ibang mga tao upang matulungan tayo. Halimbawa, maaari nating paniwalaan na ang Aklat ni Mormon ay totoo dahil alam natin na ang ating mga magulang, ating obispo, o ang buhay na propeta ay alam na ito ay totoo. Gayunpaman, bawat isa sa atin ay dapat na gumawa upang makakuha ng ating sariling patotoo at panatilihin itong matibay. Hayaan ang mga bata na maghalinhinan sa pagguhit sa pisara ng mga paraan upang mapatibay ang mga patotoo, tulad ng pakikinig sa propeta, pananalangin, pagbabasa ng mga banal na kasulatan, pagiging isang misyonero, pagsisimba, pakikilahok sa gabing pantahanan ng mag-anak, pagbibigay ng pananalita sa Primarya, pagsunod sa Salita ng Karunungan at paggawa ng mga matatalinong pagpili. (Maaari mong isulat ang mga mungkahi sa hiwalay na piraso ng papel para piliin ng mga bata, o ipa-isip sa mga bata ang kanilang mga mungkahi.) Ipasubok sa mga bata na kilalanin ang mga guhit. Kapag ang bawat bata ay natapos na, itanong: Paano nakakapagpatibay sa inyong patotoo ang mga bagay na ito? Ano ang mangyayari sa inyong patotoo kung kayo ay nagpasiya na itigil ang mga ginagawang ito?
2. Isulat ang salitang patotoo sa isang lobo na walang hangin. Hayaan na ang mga bata ay magmungkahi ng mga bagay na makatutulong sa kanilang mga patotoo na lumago, tulad ng pananalangin, pagbabasa ng mga banal na kasulatan, at pagbabahagi ng kanilang mga patotoo sa iba (tingnan ang mga mungkahi sa mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman 1). Habang ang mga bata ay nagbibigay ng mga mungkahi, ihipan ang lobo. Talakayin kung paano lumalaki ang lobo, tulad din ng paglago ng kanilang mga patotoo kung gagawin nila ang mga bagay na kanilang iminungkahi. Ano ang mangyayari sa ating mga patotoo kung hindi natin gagawin ang mga bagay na ito? Dahan-dahang alisin ang hangin sa lobo, at ipaliwanag na kung wala tayong ginagawa upang mapanatili itong lumalaki, ang ating mga patotoo ay liliit tulad din ng lobo. 3. Ipaliwanag na ang pagtamo ng isang patotoo ay maaaring ihalintulad sa pagtatanim ng isang buto. Basahin at talakayin ang Alma 32:36-39 sa mga bata. 4. Isalaysay ang naging karanasan ni Gordon B. Hinckley, ikalabinlimang Pangulo ng Simbahan, sa isang pulong ng pagkakasaserdote noong siya ay labindalawang taong gulang: Ang bulwagan ay puno ng kalalakihan . . . at sila ay sabay-sabay na nagtaas ng kanilang mga tinig sa dakilang himno, "Purihin s'yang nanalangin kay Cristo! Hinirang siya ni Jesus na propeta. Pinagpalang buksan ang dispensasyon; S'ya'y igagalang at pupurihin." [tingnan sa Mga Himno]. . . . Nagkaroon ang aking puso ng paninindigan na ang lalaki na kanilang inaawit [si Joseph Smith] ay tunay na propeta ng Diyos, at ako ay nagpapasalamat na maaari kong sabihin iyon nang may paninindigan, na dumating, sa paniniwala ko, sa pamamagitan ng kapangyarihan ng Espiritu Santo, ay hindi nawala sa akin" (Gordon B. Hinckley: Man of Integrity, 15th President of the Church, videocassette [53503]). Anyayahan ang mga bata na magbahagi ng kanilang mga karanasan noong ang Espiritu Santo ay nagbigay sa kanila ng malakas na damdamin na ang ebanghelyo (o ilang alituntunin ng ebanghelyo) ay totoo. Maaari mong ibahagi ang sarili mong karanasan. 5. Ipabasa sa isang bata ang sumusunod na siping-banggit mula kay Elder Bruce R. McConkie, na isang kasapi ng Korum ng Labindalawang Apostol: "Nais mo ba ng isang pormula upang sabihin kung paano ka makatatanggap ng pansariling pahayag [isang patotoo]? . . . Ang pormula ko ay ganito lamang: "1. Saliksikin ang mga banal na kasulatan. "2. Sundin ang mga kautusan. "3. Magtanong nang may pananampalataya." ("How to Get Personal Revelation," New Era, Hunyo 1980, p. 50) Paano isinagawa ni Joseph Smith ang pormulang ito? Paano ninyo ito maisasagawa? Aralin 46 343
Katapusan Patotoo Mungkahing Babasahin sa Tahanan Mungkahing Ibabahagi sa Pamilya 344 Maaari mong naisin na ipasulat ang pormulang ito sa mga bata sa mga kard na maiuuwi nila at ipakita sa kanilang mga tahanan upang patuloy na ipaalala sa kanila na palakasin ang kanilang mga patotoo. 6. Anyayahan ang mga bata na magbahagi ng kanilang nadarama tungkol sa isa o higit pang mga pahayag sa mga sinulatang piraso ng papel na ipinaskil sa aralin. Tulungan ang mga bata na makilala na ang mga magagandang damdamin nila tungkol sa Simbahan at sa mga turo nito ay mga simula ng isang patotoo. 7. Awitin o sabihin ang mga salita sa "Ang Simbahan ni Jesuscristo" (Aklat ng mga Awit Pambata) o "Ang Manunubos Ko'y Buhay" (Mga Himno). Bigyang-diin kung gaano kahalaga para sa lahat ng mga kasapi ng Simbahan na magkaroon ng kanilang sariling mga patotoo sa ebanghelyo ni Jesucristo. Ipaalaala sa mga bata na sila ay mayroon ng mga simulain ng patotoo at maaari nilang patibayin ang kanilang mga patotoo sa pamamagitan ng pag- aaral at panalangin. Ipahayag ang iyong pasasalamat kay Jesucristo, sa Propetang Joseph Smith, sa Aklat ni Mormon, sa Simbahan, at sa buhay na propeta. Ibahagi ang iyong mga karanasan sa pagtamo ng iyong patotoo, at anyayahan ang mga bata na ipahayag ang kanilang mga damdamin tungkol sa ebanghelyo. Himukin ang mga bata na ibahagi ang kanilang mga patotoo sa kanilang mga pamilya. Imungkahi na pag-aralan ng mga bata ang Moroni 10:3-5 at Doktrina at mga Tipan 1:30, 76:22-23 sa kanilang tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Himukin ang mga batang ibahagi sa kanilang pamilya ang isang bahagi ng aralin na tulad ng kuwento, tanong, o gawain. Himukin din silang magbasa ng "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" na kasama ang kanilang pamilya. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Maaaring Pagpalain ng Pagkasaserdote ang Ating Buhay Aralin 47 (Aralin Tungkol sa Paghahanda para sa Pagkasaserdote) Layunin Isinulat ang araling ito upang tulungan ang mga 11 taong gulang na bata na maunawaan ang mga pagpapala at responsibilidad ng pagkasaserdote. Kailangang ituro ito bago maging 12 taong gulang ang isa sa mga bata sa inyong klase. Paghahanda 1. Pag-aralan nang may panalangin ang "Ang Patotoo ng Propetang Joseph Smith" sa pambungad sa Aklat ni Mormon o sa Joseph Smith - Kasaysayan 1:29-54, 59, 66-72; Doktrina at mga Tipan 13, kasama ang ulo ng bahagi; Doktrina at mga Tipan 121:34-46. 2. Pag-aralan ang aralin at magpasiya kung paano ninyo nais ituro sa mga bata ang ulat mula sa banal na kasulatan. Piliin ang mga tanong sa talakayan at mga gawaing nagpapayaman sa kaalaman na pinakamabuting makatutulong sa mga batang matamo ang layunin ng aralin. 3. Mga kailangang kagamitan: a. Isang Aklat ni Mormon para sa bawat bata. b. Isang Doktrina at mga Tipan. c. Isang flashlight, bombilya, gasera o anumang bagay na makapagbibigay ng liwanag. d. Ang mga sumusunod na larawan: Ordinasyon sa Pagkasaserdote (62341 893), Ang Nabuhay na Mag-uling Jesucristo (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 239; 61287 893), Paggagawad ni Juan Bautista ng Pagkasaserdoteng Aaron (Pakete ng Larawan ng Sining ng Ebanghelyo 407; 62013 893). Mungkahing Pagbubuo ng Aralin Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pambungad ng panalangin. Gawaing Pantawag Pansin Magpakita ng isang bagay na nakapagbibigay ng liwanag. Ano ang kailangan ng bagay na ito upang makapagbigay ng liwanag? Kung mayroon kayong flashlight, ipakita na ito ay nangangailangan ng mga batirya, isang bombilya, at switch na parehong gumagana para makapagbigay ng liwanag. Ang bombilya ay kailangang hindi pundi at nakakabit nang maayos sa saket na nakakabit naman sa mapagkukunan ng elektrisidad. Kailangan ding nakasindi ang switch para makadaloy ang elektrisidad. Patayuin ang mga batang lalaki sa inyong klase. Ang mga batang ito ay may pagkakataong makatanggap ng pagkasaserote, kapangyarihang higit pa sa elektrisidad dahil ito ang kapangyarihan at awtoridad upang kumilos sa pangalan ng Diyos. Sa pamamagitan ng kapangyarihang ito ang mga anak 345
Ulat sa Banal na Kasulatan Mga Tanong sa Talakayan at Pagsasagawa 346 ng Ama sa Langit ay mabibinyagan at makatatanggap ng iba pang ordenansa ng Simbahan. Subalit upang matanggap ang kapangyarihang ito at magamit ito tulad ng nilayon ng Diyos, ang isang batang lalaki ay kailangang karapat-dapat at naihanda nang wasto. Gamitin ang mga larawan sa angkop na mga pagkakataon, ituro ang ulat ni Joseph Smith sa kanyang pagtanggap ng mga laminang ginto at sa kanyang pagkakaordena sa Pagkasaserdoteng Aaron mula sa "Ang Patotoo ni Propetang Joseph Smith" o Joseph Smith - Kasaysayan 1:29-54, 59, 66-72. Maaaring kailanganin ninyong maikling pagbalik-aralan sa klase ang mga pangyayari hanggang sa matanggap ni Joseph ang mga laminang ginto. Pag-aralan ang mga sumusunod na tanong at sanggunian sa banal na kasulatan habang inihahanda ninyo ang inyong aralin. Gamitin ang mga tanong na sa palagay ninyo ay pinakamabuting makatutulong sa mga bata na maunawaan ang mga banal na kasulatan at maisagawa ang mga alituntunin sa kanilang buhay. Ang pagbabasa at pagtalakay ng mga banal na kasulatan sa klase na kasama ang mga bata ay makatutulong sa kanila na magkaroon ng pansariling kaalaman. Bakit hindi agad naisalin ang mga laminang ginto, natanggap ang pagkasaserdote, at naitatag ni Joseph Smith ang Simbahan pagkatapos ng Unang Pangitain? (Hindi pa siya handa; kinailangan pa muna niyang magkaroon ng higit na karunungan at kaalaman.) Ano ang pangunahing ipinagawa ng Panginoon kay Joseph Smith? (Isalin ang mga laminang ginto nang magkaroon tayo ng Aklat ni Mormon.) Ano ang ginagawa ni Joseph noong gabing unang nagpakita sa kanya ang anghel na si Moroni? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:29-30.) Ilang ulit nagpakita si Moroni kay Joseph Smith bago nakita ni Joseph ang mga laminang ginto sa unang pagkakataon? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:30, 44-49; apat na ulit.) Sa palagay ninyo bakit inulit ni Moroni nang tatlo pang ulit ang kanyang mensahe? Ano pang ibang tagubilin ang tinanggap ni Joseph bago siya nakapagsimula sa pagsasalin ng mga laminang ginto? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:53-54.) Paano nakatulong na maihanda ng mga tagubiling ito si Joseph Smith sa iba pa niyang mga mahalagang gawain? Ano ang ginagawa ninyo upang paghandaan ang inyong kinabukasan? Anong mga natatanging tungkulin ang binabalikat ng karamihan ng mga kabataang lalaking Banal sa mga Huling Araw sa gulang na 12? (Tinatanggap nila ang Pagkasaserdoteng Aaron at inoordenan bilang mga diyakono.) Paano tinanggap ni Joseph Smith ang Pagkasaserdoteng Aaron? (Joseph Smith - Kasaysayan 1:68-70.) Paano tinatanggap ng mga kabataang lalaki ang Pagkasaserdoteng Aaron ngayon? (Kinakapanayam siya tungkol sa kanyang pagiging karapat-dapat at inoordenan sa pamamagitan ng pagpapatong ng mga kamay ng isang lalaking may awtoridad na mag-orden sa kanya.) Paano dapat ihanda ng mga batang lalaki ang kanilang sarili upang tumanggap ng pagkasaserdote? Paano dapat ihanda ng mga batang babae ang kanilang sarili upang tumanggap ng mga pagpapala ng pagkasaserdote? (Ang mga
Mga Gawaing Nagpapayaman sa Kaalaman batang lalaki at babae ay naghahanda sa magkatulad na paraan. Sila ay nananalangin, nananampalataya, at natututo ng ebanghelyo mula sa kanilang mga magulang at guro, namumuhay nang karapat-dapat, sumusunod sa mga kautusan, naglilingkod sa iba, naggagalangan, at matatapat.) (Tingnan ang gawaing nagpapayaman sa kaalaman 4.) Anong mga responsibilidad ng mga diyakono sa Simbahan? (Doktrina at mga Tipan 20:59.) Paano nila tinutupad ang mga responsibilidad na ito? (Magpasa ng sakramento, mangulekta ng mga handog-ayuno, gumanap bilang mensahero ng obispo sa pulong sakramento, at magpakita ng magandang halimbawa.) Sino ang unang taong nagpasa ng sakramento? (si Jesucristo.) Bakit napakasagrado ng sakramento? (Isa itong ordenansa na sumasagisag sa sakripisyong ginawa ni Jesucristo para sa ating lahat.) Basahin o ipabasa sa isang miyembro ng klase ang sumusunod na siping- banggit mula kay Elder Jeffrey R. Holland: "Hinihiling namin sa inyo, mga kabataang lalaki ng Pagkasaserdoteng Aaron na maghanda at basbasan at ipasa ang mga sagisag ng sakripisyong ito ng Tagapagligtas nang karapat- dapat at mapitagan. Isang kahanga-hangang pagkakataon at sagradong tiwala ang ibinigay sa inyo sa inyong napakamurang gulang! Wala akong maisip na higit pang dakilang papuri mula sa langit na maibibigay sa inyo. Mahal namin kayo. Mamuhay kayo sa pinakamahusay na paraang alam ninyo at ipakita ang pinakamaayos na sarili ninyo habang kayo ay nakikilahok sa sakramento ng Hapunan ng Panginoon" (sa Conference Report, Okt. 1995, p. 89; o Ensign, Nob. 1995, p. 68). Paano nating lahat maigagalang at maitataguyod ang pagkasaserdote? (Tumanggap ng mga tungkulin mula sa mga pinuno ng pagkasaserdote; maglingkod sa iba; magsalita nang may paggalang tungkol sa mga pinuno ng Simbahan; at manalangin para sa mga ama, kapatid na lalaki, kaanak, at iba pang maytaglay ng pagkasaserdote.) (Tingnan ang gawaing nagpapayaman sa kaalaman 3.) Paanong ang paggawa ninyo sa mga ito makatutulong sa inyong mga ama o kapatid na lalaki upang kanilang igalang ang kanilang pagkasaserdote? Paano nila kayo matutulungan na makapaghandang tumanggap ng pagkasaserdote o ng mga pagpapala ng pagkasaserdote? Maaari ninyong gamitin ang isa o higit pa sa mga sumusunod na gawain sa oras ng aralin o bilang pagbabalik-aral, buod, o hamon. 1. Isulat sa mga magkakahiwalay na kard o piraso ng papel ang mga sumusunod na pagpapala na nakukuha sa pamamagitan ng pagkasaserdote: Pagtanggap ng pangalan at pagbabasbas Mabinyagan Pagtanggap ng kaloob na Espiritu Santo Pagtanggap ng pagbabasbas kapag may sakit Pagkain ng sakramento Paglilingkod sa misyon Pagpapakasal sa templo Hatiin ang klase sa mga grupo at bigyan ang bawat grupo ng isa sa mga kard. Anyayahan ang mga bata sa bawat grupo na magbahagi ng angkop na sariling Aralin 47 347
348 karanasan o karanasan ng kanilang mag-anak tungkol sa pagpapalang nakasulat sa kanilang kard. 2. Sabihin sa mga batang mag-isip ng isang pagkakataon kung saan sila ay nasa isang napakadilim na lugar. Ikuwento sa kanila ang tungkol sa isang grupo ng mga turistang nagtungo sa isang malalim at madilim na kuweba. Nang sila ay nasa loob na ng kuweba ay pinatay ng gabay ang ilaw nila, naghintay ng ilang minuto, at tinanong ang bawat isa sa kanila na ituro ang direksiyong palabas. Nang sindihan muli ang ilaw, ang mga tao ay nakaturo sa iba't ibang direksiyon. Ibahagi ang sumusunod na siping-banggit mula kay Elder Robert D. Hales: "Kung ang kapangyarihan ng pagkasaserdote ay wala sa mundo, ang kaaway ay magkakaroon ng kalayaang gumala-gala at hindi mapipigilan ang kanyang paghahari. Wala nang kaloob na Espiritu Santo na gagabay at magtuturo sa atin; walang propetang magsasalita sa pangalan ng Panginoon; walang mga templo kung saan tayo makagagawa ng mga sagrado at walang hanggang tipan; walang awtoridad upang makapagbasbas o magbinyag, magpagaling o mang-aliw. . . . Walang liwanag, walang pag-asa - kundi kadiliman lamang" (sa Conference Report, Okt. 1995, p. 40; o Ensign, Nob. 1995, p. 32). 3. Basahin o ikuwento ang sumusunod na kuwento tungkol sa ginawa ng isang mag-anak upang suportahan ang kanilang ama sa kanyang tungkulin sa pagkasaserdote: "Nakaupo ako [sa Pangkalahatang Komperensiya maraming taon na ang nakararaan] katabi ang anim na anak ni Elder Ezra Taft Benson, ang isa sa kanila ay kasama ko sa silid sa kolehiyo. Tumindi ang interes ko nang tumayo si Pangulong McKay at ipahayag ang susunod na tagapagsalita. Magalang akong nagmasid habang si Elder Benson, na hindi ko pa nakikilala nang personal, ay naglakad patungo sa mikropono. Malaki siyang lalaki, lampas sa anim na talampakan ang taas. Isa siyang lalaking may titulong masterado, kilala sa buong mundo bilang kalihim ng Estados Unidos sa Agrikultura at isang natatanging saksi ng Panginoon, isang lalaking mukhang payapa at tiyak, isang taong nakapagsalita na sa harap ng mga tao sa buong mundo. Walang anu- ano'y may kamay na humawak sa aking bisig. Isang maliit na batang babae ang madaliang bumulong sa akin ng, 'Ipanalangin mo si Itay.' "Ako'y medyo nabigla, inisip kong, 'Ipinapasa-pasa itong mensahe mula sa dulo ng hanay, kailangan ko ring ipasa ito. Dapat ko bang sabihing, "Ipanalangin mo si Elder Benson'? Sasabihin ko bang, "Dapat ka raw manalangin para sa itay mo"?' Naramdaman kong kailangan kong kumilos agad, kaya't ibinulong ko sa aking katabi, 'Ipanalangin mo si Itay.' "Minasdan kong ipinasa-pasa ang bulong na iyon sa buong hanay ito ay makaabot sa Kapatid [na babaeng] Benson, na nakayuko na ang ulo. "Mula nang araw na iyon maraming ulit na naalaala ko ang mensaheng iyon - Ipanalangin mo si Itay, ang patriyarka ng tahanan. Ipanalangin siya habang naglilingkod siya bilang pangulo ng distrito o tagapagturo ng tahanan. Ipanalangin siya kapag naging kalihim na tagapagpaganap siya sa isang grupong sibika, kapag umunlad ang kanyang hanapbuhay, o kapag kinailangan niyang tumanggap ng mas mababang sahod. Manalangin habang nagbibigay siya ng payo tuwing gabing pantahanan ng mag-anak. Ipanalangin si Itay na naghahanap-buhay nang maraming oras para makapagmisyon si Jerold at magkapagkolehiyo si Diane. Ipanalangin siya habang nagsasalita siya sa
pulong sakramento o nagbibigay ng basbas sa Inay upang siya ay muling gumaling. At sa gabi, pag-uwi niya sa tahanan na pagod o nawawalan ng pag-asa, ipanalangin mo siya. Ipanalangin si Itay sa lahat ng bagay na maaari niyang gawin - sa lahat ng maliliit at malalaking bagay. "Sa paglipas ng mga taon, ang mga pangkalahatang komperensiya ay dumarating at lumilipas, at sa bawat pagkakataong tumayo si Pangulong Benson upang magsalita, naiisip ko, 'Ang kanyang mga anak na ngayon ay nasa iba't ibang sulok na ng kontinente ay nagkakaisang nananalangin ngayon para sa kanilang ama.' "At pinaniniwalaan ko na, na ang maikling mensaheng ipinasa-pasa sa hanay [maraming] taon na ang nakalilipas ay ang pinakamahalagang mensahe na maaaring magkaroon ang isang mag-anak. Isang di pangkaraniwang kapangyarihan at pananampalataya ang mapapasaisang tao upang matugunan ang lahat ng hamon sa kanyang buhay kung may anak siyang babae o lalaki kahit saanmang sulok ng mundo ay bumubulong ng, 'Ipanalangin mo si Itay' "(Elaine McKay, "Pray for Dad," New Era, Hunyo 1975, p. 33). 4. Kapag ating ipinamumuhay ang ebanghelyo magiging handa tayong tumanggap ng mga responsibilidad at magtamasa ng mga pagpapala ng pagkasaserdote. Basahin ang "Mga Pamantayan Ko sa Ebanghelyo" (Buklet ng Mga Araw ng Aking Tagumpay [35317 893], pabalat sa likod), tumigil pagkatapos basahin ang bawat isang pamantayan upang bigyan ang mga bata ng panahong mag-isip kung gaano nila naipamumuhay ang pamantayang iyon. Pagkatapos ninyong basahin ang talaan maaari kayong magbalik-aral sa pamamagitan ng paggamit ng mga paglalarawan o pangunahing salita. Mga Pamantayan Ko sa Ebanghelyo 1. Aalalahanin ko ang aking mga tipan sa pagbibinyag at pakikinggan ang Espiritu Santo. 2. Ako ay magiging tapat sa Ama sa Langit, sa ibang tao, at sa aking sarili. 3. Ako ay maghahangad ng mabubuting kaibigan at magiging mabait sa pakikitungo sa iba. 4. Ako ay magiging mayumi sa pananamit upang ipakita ang paggalang sa Ama sa Langit at sa aking sarili. 5. Ang babasahin at panonoorin ko ay mga bagay lamang na kalugud-lugod sa Ama sa Langit. 6. Ang mga pakikinggan kong musika ay mga kalugud-lugod lamang sa Ama sa Langit. 7. Gagamitin ko nang buong galang ang mga pangalan ng Ama sa Langit at ni Jesucristo. Hindi ako magtutungayaw o gagamit ng malalaswang salita. 8. Pananatilihin kong malinis at dalisay ang aking katawan at pag-iisip. 9. Hindi ako makikibahagi ng anumang bagay na makakasama sa akin. 10. Gagawin ko sa Sabbath ang mga bagay na makatutulong sa akin upang madama ko na ako ay malapit sa Ama sa Langit. 11. Pipiliin ko ang tama. Alam kong maaari akong magsisi kapag nakagawa ako ng pagkakamali. Aralin 47 349
Katapusan Patotoo Mungkahing Pagbabahagi sa Tahanan Mungkahing Babasahin sa Tahanan 350 12. Mamumuhay ako ngayon sa paraang magiging karapat-dapat ako na magtungo sa templo at maglingkod sa misyon. 13. Susundin ko ang plano ng Ama sa Langit para sa akin. 5. Ibahagi ang sumusunod na siping-banggit mula kay Pangulong Gordon B. Hinckley, ikalabinlimang Pangulo ng Simbahan: "Ang simbahang ito ay hindi pag-aari ng Pangulo nito. Ang pinuno nito ay ang Panginoong Jesucristo, kung kaninong pangalan ay tinaglay ng bawat isa sa atin sa ating sarili [sa binyag]. Tayong lahat ay magkakasama sa dakilang gawaing ito. Tayo ay narito upang tulungan ang ating Ama sa Kanyang gawain at Kanyang kaluwalhatian, 'ang isakatuparan ang kawalang-kamatayan at buhay na walang- hanggan ng tao' (Moises 1:39). Ang sakop na tungkulin ng inyong responsibilidad ay kasing halaga ng sakop na tungkulin ng aking responsibilidad. Walang tungkulin sa simbahang ito ang maliit o walang gaanong kahalagahan. Tayong lahat ay nagpupunyagi sa ating tungkuling maimpluwensiyahan ang buhay ng iba" (sa Conference Report, Abr. 1995, p. 94; o Ensign, Mayo 1995, p. 71) 6. Awitin o basahin ang mga salita sa "Dito ay May Pag-ibig" (Aklat ng mga Awit Pambata). Maaari ninyong naising magpatotoo na ang pagkasaserdote ay ipinanumbalik at ito ay ang awtoridad upang kumilos para sa Diyos. Hikayatin ang mga batang lalaki na mamuhay ngayon nang karapat-dapat upang humawak ng Pagkasaserdoteng Aaron at ang lahat ng miyembro ng klase na mamuhay nang karapat-dapat upang makatanggap ng mga pagpapala ng pagkasaserdote. Hikayatin ang mga batang igalang at suportahan ang mga pinuno ng pagkasaserdote. Hikayatin ang mga batang magbahagi sa kanilang mag-anak ng isang bahagi ng aralin, tulad ng isang kuwento, tanong, o gawain, o basahin ang "Mungkahing Babasahin sa Tahanan" nang kasama ang kanilang mag-anak. Imungkahi na pag-aralan ng mga bata ang Doktrina at mga Tipan 121:34-46 sa tahanan bilang pagbabalik-aral sa araling ito. Anyayahan ang isang bata na magbigay ng pangwakas na panalangin.
Mga Sanggunian Ang impormasyong ibinigay sa mga ulat na pangkasaysayan sa bawat aralin ay hango mula sa mga pinagkunan na nakalista sa ibaba. Aralin 1 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 21-24, 29-36. Dean C. Jessee, ed. The Personal Writings of Joseph Smith (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1984), p. 4. J. W. Peterson, "Another Testimony: Statement of William Smith, Concerning Joseph, the Prophet," Deseret Evening News, 20 Ene. 1894, p. 11. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 67, 82. Aralin 2 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 3-10, 17. Milton V. Backman Jr. American Religions and the Rise of Mormonism, binagong edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1970), p. 65-69, 179-81. Roland H. Bainton, Here I Stand: A Life of Martin Luther (Nashville: Abingdon Press, 1950), p. 185. Edwin Scott Gaustad, A Religious History of America (New York: Harper and Row, 1966), p. 47-66. Aralin 3 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 37. Aralin 4 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 41-43. J. W. Peterson, "Another Testimony: Statement of William Smith, Concerning Joseph, the Prophet," Deseret Evening News, 20 Ene. 1894, p. 11. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 82-83, 87. Aralin 5 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 44-47. History of the Church, 1:18-20; 4:537. Joseph Fielding Smith, Essentials in Church History, ika-27 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1974), p. 52. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 104-8, 112-13, 118. Aralin 6 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 46-50. History of the Church, 1:20-28. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 124-36. Aralin 7 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 52-54. B. H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 1:117-20, 131. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 138-42. Aralin 8 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 55-56. History of the Church, 1:39-42. 351
352 Aralin 9 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 56-61. History of the Church, 1:52-58. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 147-55. "Report of Elders Orson Pratt and Joseph F. Smith," Millennial Star 40 (9 Dis. 1878): 771-73. Aralin 10 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 62-66. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 156-59, 166-67. Aralin 11 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 67-68. Aralin 12 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 68-69, 71-74. History of the Church, 1:78-81, 86-96, 106-9. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 168. Aralin 13 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 55-56, 75-77, 79-88. Parley P. Pratt, Autobiography of Parley P. Pratt (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1975), p. 36-38, 41-43, 47-48, 52-57. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 168-71. Aralin 14 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 42-43, 161-62. Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, ika-4 na edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 83-84. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 190-91. Buddy Youngreen, Reflections of Emma, Joseph Smith's Wife (Orem, Utah: Grandin Book Co., 1982), p. 4-9, 11-12. Aralin 15 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 77-78, 93. History of the Church, 1:104-5, 109-15. Aralin 16 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 89-92, 99-100. History of the Church, 1:146. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 195-205, 208. Aralin 17 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 95-99, 120. History of the Church, 1:390-91. Dean C. Jessee, " 'Steadfast and Patient Endurance': The Legacy of Edward Partridge," Ensign, Hunyo 1979, p. 41-47. Aralin 18 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 95-99. Karl Ricks Anderson, Joseph Smith's Kirtland: Eyewitness Accounts (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1989), p. 155-67. Thomas S. Monson, sa Conference Report, Oct. 1990, p. 86; or Ensign, Nob. 1990, p. 68.
Mga Sanggunian Aralin 19 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 93-95. History of the Church, 1:215-16. Parley P. Pratt, Autobiography of Parley P. Pratt (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1975), p. 61-62. George A. Smith, sa Journal of Discourses, 11:3-5. Aralin 20 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 73, 117-19, 159, 257-58. History of the Church, 2:235-36, 348-51. William E. Berrett, The Restored Church, ika-15 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973), p. 99-100, 103-7. H. Donl Peterson, "The Mormon Mummies and Papyri in Ohio," sa Milton V. Backman Jr., ed., Regional Studies in Latter-day Saint Church History - Ohio (Provo, Utah: Brigham Young University, 1990), p. 123-38. H. Donl Peterson, The Story of the Book of Abraham: Mummies, Manuscripts, and Mormonism (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1995). Aralin 21 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 113-15. History of the Church, 1:215-17, 260-65. Aralin 22 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 130-34, 159-60. History of the Church, 1:224-29, 234. Gerry Avant, "Book's History: A Tale of Mobs, Heroic Rescues," Church News, 30 Dis. 1984, p. 6. Ivan J. Barrett, Joseph Smith and the Restoration, binagong edisyon (Provo, Utah: Brigham Young University Press, 1973), p. 244-53. Maureen Ursenbach Beecher, "Discover Your Heritage: 'They Will Kill Us!' " New Era, Set. 1974, p. 36-37. Joseph Smith, Teachings of the Prophet Joseph Smith, pinili ni Joseph Fielding Smith (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1976), p. 156-57. Aralin 23 History of the Church, 2:379-82; 5:391-92. Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, ika-4 na edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 156-57. Aralin 24 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 123. Ivan J. Barrett, Joseph Smith and the Restoration, binagong edisyon (Provo, Utah: Brigham Young University Press, 1973), p. 218-21. William E. Berrett, The Restored Church, ika-15 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973), p. 100-102. Brigham Young, sa Journal of Discourses, 12:158. Aralin 25 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 162-64. History of the Church, 1:349-53. Karl Ricks Anderson, Joseph Smith's Kirtland: Eyewitness Accounts (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1989), p. 155-67. William E. Berrett, The Restored Church, ika-15 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973), p. 125-27. Boyd K. Packer, The Holy Temple (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1980), p. 128-30. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 230. Aralin 26 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 164-68. 353
354 History of the Church, 2:410-28, 434-36. Karl Ricks Anderson, Joseph Smith's Kirtland: Eyewitness Accounts (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1989), p. 179-85. William E. Berrett, The Restored Church, ika-15 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973), p. 127-29. Edward W. Tullidge, The Women of Mormondom (New York: Tullidge and Crandall, 1877), p. 95. Aralin 27 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 107, 127-39. History of the Church, 1:316-21, 374-76, 426-40. Ivan J. Barrett, Joseph Smith and the Restoration, binagong edisyon (Provo, Utah: Brigham Young University Press, 1973), p. 233-72. Parley P. Pratt, Autobiography of Parley P. Pratt (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1975), p. 93-106. Aralin 28 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 141-52. History of the Church, 2:63-123. Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, ika-4 na edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 182-88. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 226-29. Aralin 29 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 117, 153-59, 174-76, 225-39. History of the Church, 2:490. Leonard J. Arrington, Brigham Young: American Moses (New York: Alfred A. Knopf, 1985), p. 72-78. Matthias F. Cowley, Wilford Woodruff: History of His Life and Labors (Lungsod ng Salt Lake: Deseret News, 1909), p. 118. Stanley B. Kimball, Heber C. Kimball: Mormon Patriarch and Pioneer (Urbana, Ill: University of Illinois Press, 1981), p. 44-48, 52-53. Orson F. Whitney, Life of Heber C. Kimball,ika-3 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1967), p. 103-4, 120-22, 125-32, 265-66. The Journal of Brigham: Brigham Young's Story in His Own Words, tinipon ni Leland R. Nelson (Provo, Utah: Council Press, 1980), p. 25-26. Aralin 30 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 176-78, 181-89. History of the Church, 3:1-3, 8-9, 34-42. Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, ika-4 na edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 211-20. Bruce R. McConkie, Mormon Doctrine, ika-2 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1966), p. 19-21. Orson Pratt, sa Journal of Discourses, 18:343. Aralin 31 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 193-206. History of the Church, 3:149-99. Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, ika-4 na edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 235-36. Amanda Smith, "A Living Miracle of the Power of God," sa Leon R. Hartshorn, tinipon ni, Remarkable Stories from the Lives of Latter-day Saint Women, 2 tomo (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973-75), 1:164-67. Aralin 32 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 204-9. History of the Church, 3:188-99, 209-13, 306-21. Parley P. Pratt, Autobiography of Parley P. Pratt (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1975), p. 179-80, 186-94, 209-15. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 290-91.
Mga Sanggunian Aralin 33 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 213-19, 240-50. William E. Berrett, The Restored Church, ika-15 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973), p. 157-63. Richard Nietzel Holzapfel at Jeni Broberg Holzapfel, Women of Nauvoo (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1992), p. 28, 35-37, 53. E. Cecil McGavin, Nauvoo, the Beautiful (Lungsod ng Salt Lake: Stevens and Wallis, Inc., 1946), p. 73. B. H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 2:527. Joseph Fielding Smith, Essentials in Church History, ika-27 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1974), p. 223-24. Ann Gardner Stone, "Louisa B. Pratt," sa Vicky Burgess-Olson, ed., Sister Saints (n.p., 1978), p. 46. "Brother Joseph," Friend, Dis. 1972, p. 19; tingnan din sa Don L. Searle, "A Disciple in Deed," Ensign, Hunyo 1994, p. 12. Aralin 34 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 251, 266-67. History of the Church, 5:86-91. Ivan J. Barrett, Joseph Smith and the Restoration, binagong edisyon (Provo, Utah: Brigham Young University Press, 1973), p. 531-33. Aralin 35 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 242-43, 297-304. History of the Church, 7:433, 549-51, 567. Don Cecil Corbett, Mary Fielding Smith: Daughter of Britain (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1966), p. 155-57. Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, ika-4 na edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 194, 273-77. E. Cecil McGavin, The Nauvoo Temple (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1962), p. 6, 10, 65, 87-104, 125-26, 139. Brigham Young, sa Journal of Discourses, 14:218-19. Aralin 36 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 256-57. History of the Church, 4:535-41. Aralin 37 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 273-85. History of the Church, 6:432-33, 443-48, 533-41, 545-46, 548-50, 555, 561, 592-622, 626-29; 7:97-106. Reed Blake, "Martyrdom at Carthage," Ensign, Hunyo 1994, p. 30-39. Lucy Mack Smith, History of Joseph Smith, ed. Preston Nibley (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1958), p. 309-10, 324. Aralin 38 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 286-307, 309, 317-21. History of the Church, 5:85; 7:152-53, 223-43. Ivan J. Barrett, Joseph Smith and the Restoration, binagong edisyon (Provo, Utah: Brigham Young University Press, 1973), p. 644-46. B. H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 2:413-28, 539-41; 3:134-36. Descendants of Cornelius Peter Lott, 1798-1972, tinipon ni Rhea Lott Vance (n.p., w.p.), p. 7-8, 10-11. Aralin 39 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 309-21, 329-31, 411. History of the Church, 7:625-28. Richard E. Bennett, Mormons at the Missouri, 1846-1852 (Norman, Okla: University of Oklahoma Press, 1987), p. 168-75. Sarah Pea Rich, " 'The Spirit Tells Me You Are Out of Money,' " sa Leon R. Hartshorn, tinipon ni, Remarkable Stories from the Lives of Latter-day Saint Women, 2 tomo (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973-75), 1:145-46. 355
356 B. H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 3:147-54. Aurelia Spencer Rogers, Life Sketches of Orson Spencer and Others, at History of Primary Work (n.p.: George Q. Cannon and Sons, 1898), p. 47-49, 202. Aralin 40 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 312-13, 329-33. History of the Church, 5:85. William E. Berrett, The Restored Church, ika-15 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973), p. 245-61. Paul E. Dahl, "William Clayton: Missionary, Pioneer, and Public Servant" (maanyong pagtalakay sa Ph.D., Brigham Young University, 1959), p. 98-103. B. H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 3:160-231. Joseph Fielding Smith, Essentials in Church History, ika-27 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1974), p. 356-71. Aralin 41 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 333-40. Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, ika-4 na edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 425-48. Jaynann Morgan Payne, "Eliza R. Snow: First Lady of the Pioneers," Ensign, Set. 1973, p. 62-67. B. H. Roberts, A Comprehensive History of the Church, 3:268, 279-88, 292-93, 315-18, 329-35. Erastus Snow, "This Is the Place," sa Preston Nibley, tinipon, Pioneer Stories (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1947), p. 41-42. Edward W. Tullidge, The Women of Mormondom (New York: Tullidge and Crandall, 1877), p. 350-51. Aralin 42 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 337-38. Margaret McNeil Ballard, "I Walked Every Step of the Way," sa Leon R. Hartshorn, tinipon, Remarkable Stories from the Lives of Latter-day Saint Women, 2 tomo (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1973-75), 2:10-11. Don Cecil Corbett, Mary Fielding Smith: Daughter of Britain (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1966), p. 209-13, 223-49. Julie A. Dockstader, "Children Entered Valley with 'Hearts All Aglow,' " Church News, 23 Hulyo 1994, p. 8-9. Susa Young Gates, Lydia Knight's History (Lungsod ng Salt Lake: Juvenile Instructor Office, 1883), p. 64-76, 84-89. Susan Arrington Madsen, I Walked to Zion (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1994), p. 124-27. Edward W. Tullidge, The Women of Mormondom (New York: Tullidge and Crandall, 1877), p. 336-37. Aralin 43 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 346-48, 356-61. LeRoy R. Hafen at Ann W. Hafen, Handcarts to Zion (Lincoln: University of Nebraska Press, 1960). Solomon F. Kimball, "Belated Emigrants of 1856," Improvement Era, Peb. 1914, p. 287-88. David O. McKay, "Pioneer Women," Relief Society Magazine, Ene. 1948, p. 8. Joseph Fielding Smith, Essentials in Church History, ika-27 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1974), p. 397-402. Brigham Young, "Foreign Correspondence," Millennial Star 17 (22 Dis 1855): 813. "Church Emigration," Contributor 14 (Mar. 1893): 199-205. "Mary Goble Pay," sa A Believing People, tinipon nina Richard H. Cracroft at Neal E. Lambert (Provo, Utah: Brigham Young University Press, 1974), p. 144-45. Aralin 44 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 444-46. LaRene Gaunt, " 'The Power of God Was with Us,' " Ensign, Mar. 1993, p. 28-31. Richard Neitzel Holzapfel, Every Stone a Sermon (Lungsod ng Salt Lake: Bookcraft, 1992). - - - , "Every Window, Every Spire 'Speaks of the Things of God,' " Ensign, Mar. 1993, p. 7-21. Wallace Alan Raynor, The Everlasting Spires: A Story of the Salt Lake Temple (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 102-3. Brigham Young, sa Journal of Discourses, 1:133. Journal of Wilford Woodruff, ika-5 tomo, 7 Dis. 1859, Historical Department, Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw, Lungsod ng Salt Lake. "The Salt Lake Temple," Deseret News, 1 Ene. 1893, p. 3-6.
Mga Sanggunian Aralin 45 Church History in the Fulness of Times (manwal ng Church Educational System [32502], 1993), p. 361-64, 454-55. S. George Ellsworth, Samuel Claridge: Pioneering the Outposts of Zion (Logan, Utah: S. George Ellsworth, 1987), p. 80-81; tingnan din sa "From An Adobe Hut to a Mansion of Brick and Stone," Deseret Evening News, 6 Hunyo 1903. Carter E. Grant, The Kingdom of God Restored, ika-4 na edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1965), p. 546-47. Joseph F. Smith, Gospel Doctrine, ika-5 edisyon (Lungsod ng Salt Lake: Deseret Book Co., 1939), p. 228-30. LeRoi C. Snow, "The Lord's Way Out of Bondage," Improvement Era, Hulyo 1938, p. 400-401, 439-42. 357