Anim na paraan upang mapagbuti ang iyong kagalingan AYOS lang na maramdamang hindi ka OK sa mga mahihirap na kalagayan. Napakaraming tao ang nababahala tungkol sa kasalukuyang sitwasyon at maaaring nag-aalala tungkol sa mga kaibigan at pamilya sa ibang bahagi ng mundo. Ito ay mga mapaghamon at hindi tiyak na oras para sa lahat, ngunit ang ilang mga tao ay nahihirapan kaysa sa iba dahil sa kanilang personal na mga kalagayan. Ang ilan sa atin ay nalilito at hindi sigurado tungkol sa ating kinabukasan dito, at marami sa atin ang nakakaramdam ng kalungkutan at 01
nahihirapang maging malayo sa ating mga mahal sa buhay. Normal na madama ang mga bagay na ito, sapagkat hindi tayo mga superhuman. Ngayon higit sa dati, nais naming malaman ng lahat ng mga taga-London kung saan ka man ipinanganak o kung anong wika ang sinasalita mo, na hindi ka nag-iisa, at mayroong tulong para sa anumang pinagdadaanan mo. Ang pakiramdam na nababahala o ma-stress ay normal ngunit talagang mahalaga na alagaan natin ang ating kalusugan at kabutihan hangga't maaari. Ang dokumentong ito ay ginawa upang subukang tulungan ang mga tao na makayanan ang mahirap na panahong ito. Kung nahihirapan kang matulog, nagkakaroon ng mga problema sa konsentrasyon, nababahala tungkol sa iyong kalusugan o nakakaramdam ka ng hindi ligtas, mayroong mga tulong. Dito, inaasahan namin na makakahanap ka ng mga bagay na pagpipilian na maaari mong gawin upang mapanatiling maayos ang sarili mo at ilang mga kapaki-pakinabang na paraan upang makakuha ng suporta kung nahihirapan ka. Ito ay isang pakikipagtulungan sa pagitan ng mga Doctors of the World UK at Thrive LDN sa tulong ng Mayor ng London. Tandaan, hindi ka nag-iisa - tayong lahat ay sama-sama. Nandiyan ang iyong GP upang makatulong sa mga alalahanin mo. Kung kailangan mo ng payo sa pag-access sa mga serbisyong pangkalusugan o suporta sa pagrehistro sa isang GP, tawagan ang Doctors of the World helpline sa: 0808 1647 686 - libreng tawag Lunes hanggang Biyernes ika-10 ng umaga hanggang ika-12 ng tanghali. 02 Ang aming payo at tips >
1. Makipag-ugnay sa iba ... alinman sa pamamagitan ng telepono, text, social media, pagsulat ng liham o pagngiti sa iyong mga kapitbahay. 03
> Marami sa atin ang hindi makikita ang pamilya at mga kaibigan at nakikibahagi sa ating karaniwang mga gawain, tandaan na ito ay pansamantala lamang. Mahalaga na manatiling konektado. Makipag- ugnayan sa pamilya at mga kaibigan upang ibahagi ang iyong mga saloobin at makipag-usap. Kung ikaw ay online, maghanap ng ilang tips mula sa ating mga kaibigan sa 04
2. Manatiling kalmado, magiging maayos ang lahat. 05
> Normal na nakakaramdam ng pagkabalisa at pag-aalala tungkol sa mga bagay na hindi kontrolado. Subukang mag-relaks, huminga ng malalim, makakatulong ito upang mapagaan ang negatibong damdamin. Kung ikaw o isang taong pinagkakatiwalaan mo ay maaaring mag-online, bisitahin ang thinking.uk kung saan makakakuha ka ng libreng mga aprubadong digital na tool na makakatulong sa pamamahala ng pagkabalisa, kalungkutan, mga problema sa pagtulog at stress. Maaari mo ring bisitahin ang: 06
3. Maging mabait sa iyong sarili, maghanap ng oras upang gumawa ng bagay na masisiyahan ka. 07
> AYOS lang na bigyan ang sarili mo ng mga bagay na nagpapangiti sa iyo at nagpaparamdam ng mabuti. Gawan ang iyong sarili ng isang mainit na inumin, manood ng pelikula, magbasa ng isang libro, o subukan ang isang crossword. Subukang magboluntaryo sa iyong lokal na grupo ng pagtulong sa isa't isa o anumang iba pang mga lokal na grupo sa iyong lugar. Huwag pahirapan ang sarili mo. Mahalagang kilalanin ang iyong mga tagumpay at mga bagay na pinasasalamatan mo, kahit gaano kaliit. Maaari mong isaalang-alang ang pagpapanatili ng journal ng pasasalamat araw-araw kung saan sumusulat ka ng dalawa o tatlo sa mga bagay na ito bawat gabi bago ka matulog. 08
4. Magpahinga mula sa pakikinig, panonood o pagbabasa ng balita. 09
> Normal na makaramdam ng pagkabalisa tungkol sa kung ano ang nangyayari sa UK at sa iyong bansang pinagmulan. Kung ikaw ay online, mahahanap mo ang napapanahong gabay mula sa pamahalaan at NHS sa iyong wika sa Doctors of the World website: coronavirus-information Maaari ka ring makahanap ng tukoy na impormasyon sa London sa isang hanay ng mga wika dito: Gayunpaman, ang pagbabawas ng epekto ng labis na pagkuha ng maraming impormasyon ay makakatulong sa iyo na manatiling maayos. Magpahinga mula sa pagbabasa o pakikinig sa negatibong balita. Tiyaking nililimitahan mo ang iyong pakikinig ng pang-araw-araw na balita dahil ang labis na impormasyon ay nagdudulot sa iyo ng pagkabalisa o pagkabahala. 10
5. Gumalaw at maghanap ng iba't ibang mga paraan ng pagpapanatiling aktibo. 11
> Ang pagiging aktibo ay nakakabawas ng stress at tumutulong sa atin na makatulog nang mas maayos. Kung mayroon kang access sa isang hardin o ligtas para sa iyo na umalis ng iyong bahay para sa pag- eehersisyo, kung ganun ay lumanghap ng sariwang hangin, maglakad-lakad o tumakbo. Kung ang paglabas at paglilibot ay hindi madali o hindi posible para sa iyo, patuloy na maglibot sa loob ng bahay nang madalas o hangga't maaari. Galugarin ang iba't ibang mga paraan ng pagdaragdag ng pisikal na paggalaw at aktibidad sa araw mo at alamin ang ilan na pinakamahusay at pinakagumagana para sa iyo. 12
6. Mayroong tulong kung hindi ka OK. 13
> Minsan, ang mga bagay ay maaaring maging napakahirap. Mayroong suporta para sa anumang pinagdadaanan mo, mayroong pag-asa at hindi ka nag-iisa. Maaari kang makipag-ugnay sa iyong GP (doktor ng pamilya) para sa suporta at payo sa isang malawak na hanay ng mga isyu kasama ang iyong pagkonsumo ng alkohol o anumang iba pang sangkap. Kung wala kang GP, tawagan ang Doctors of the World na makakatulong sa iyo na makahanap ng isang GP malapit sa kung saan ka nakatira: 0808 1647 686 (freephone, Lunes hanggang Biyernes ika- 10 ng umaga hanggang ika-12 ng tanghali). Kung sa tingin mo na ang mga isyu na kailangan mong pag-usapan ay mahalaga, tumawag sa NHS 111 Sa kasamaang palad, posible na hindi lahat ng tulong na inaalok ay magagamit sa iyong sariling wika, ngunit inaasahan namin na ang gabay na ito ay naglalaman ng kapaki-pakinabang na impormasyon sa mga serbisyo ng suporta at kung saan makakahanap ka ng payo. Ang mga helpline ay libre at kumpidensyal: Samaritans: Tumawag ng 116 123 at mga boluntaryo ng Samaritans ay makinig sa iyong mga alalahanin sa kabutihan. 14
SHOUT: Text Shout nang libre sa 85258 Serbisyo ng text para sa suporta sa anumang pagmamalasakit sa kabutihan. CRUSE: Tumawag sa 0808 808 1677 at ang mga sinanay na boluntaryo ay mag-aalok ng emosyonal na suporta at payo sa sinumang naapektuhan ng pagkalungkot at pagkawala ng isang mahal sa buhay. - Kung sa tingin mo ay hindi ka komportable o hindi ligtas dulot ng isang tao sa iyong sambahayan at nangangailangan ng suporta o payo, makipag- ugnayan sa: Solace Women na linya ng payo sa 0808 802 5565 o mag-email sa advice@ solacewomensaid.org , o makipag-ugnayan sa linya ng payo ng Mga Lalaki sa 0808 801 0327 o email info@mensadviceline.org.uk - Kung ikaw ay isang refugee sa UK at nangangailangan ng suporta o payo, maaari kang makahanap ng mga lokal na serbisyo sa Kung ikaw ay isang asylum seeker sa UK at nangangailangan ng suporta o payo, tumawag sa Migrant Help sa 0808 8010 503 o bisitahin ang: 15
Tungkol sa amin... Ang Doctors of the World UK ay isang medical charity na nagpapatakbo ng isang klinika sa East London at nagtataguyod sa ngalan ng mga pasyente sa England para sa ligtas at pantay na pag-access sa pangangalaga sa kalusugan. Ang aming trabaho ay nakatuon sa mga hindi kasama tulad ng mga imigrante na migrante, sex worker at mga taong walang permanenteng address. - Ang Thrive LDN ay isang pakikipagtulungan sa pagitan ng NHS ng London, mga serbisyo publiko, ang Mayor ng London, mga konseho, at mga kawanggawa upang maitaguyod ang mas mahusay na kalusugan ng kaisipan para sa lahat. Nakikipagtulungan kami sa maraming mga kasosyo at mga tao upang pag-isipan at pag-usapan sa London ang tungkol sa kalusugan ng kaisipan at kagalingan sa aming mga purok, sa ang aming pamilya at sa mga grupo ng kaibigan at sa trabaho. - Ang Mayor of London ay may pananagutan sa paggawa ng London na isang mas mahusay na lugar para sa lahat na dumadalaw, nakatira o nagtatrabaho sa lungsod. Sa panahon ng pagsiklab ng coronavirus, lalong mahalaga na alagaan natin ang ating pisikal at mental na kagalingan. #LondonTogether


Gabay sa mundo ng mga Karapatang pambata: United Nations COnvention on the RIghts of the CHild
Gabay sa mundo ng mga Karapatang pambata: United Nations COnvention on the RIghts of the CHild
Gabay sa Mundo ng mga Karapatang Pambata: United Nations Convention on the Rights of the Child Copyright © 2018 Editor Ray Paolo J. Santiago Research Team Ma. Cecille Latuño Content, design, and illustrations Christine Claire D. Laison Icons used are designed by Freepik from Flaticon. This publication is supported by the Australian Government and implemented by Save the Children Philippines. This material/production has been financed by the Government of Sweden. Responsibility for the content lies entirely with the creator. Sida does not necessarily share the expressed views and interpretations.
Mabuhay! Ito ang bago mong booklet. Ito ang magiging gabay mo sa mundo ng mga karapatan. Samahan mo kami na basahin at alamin ang mga karapatan mo bilang isang bata. Sa booklet na ito, malalaman mo ang mga karapatan na mayroon ka, ang kahalagahan nito, at ang mga tao na tutulong sa iyo upang maproteksyunan at maisakatuparan ang mga karapatang ito. Upang maging handa ka sa paglalakbay sa mundo ng mga karapatan, ito ang ilan sa mga dapat mong tandaan: Bakit mahalaga na malaman mo ang iyong mga karapatan? Kahit ano man ang mangyari, hindi maaaring tanggalin o kuhanin mula sa'yo ang iyong karapatan. Ngunit kung hindi mo alam ang iyong mga karapatan, maaari kang maloko o maisahan ng ibang tao. Ang booklet na ito ang iyong magiging guide upang malaman ang iyong mga karapatan. Ikaw ay magiging isang child rights advocate o tagapagsulong ng mga karapatang pambata! Bakit mahalaga ang karapatang pambata? Ito ang proteksyon mo mula sa pananakit at pang-aabuso ng ibang tao. Ito ang proteksyon mo sa panahon ng gyera at sakuna. Ito ang nagsisilbing gabay mo sa araw-araw at sa pang-matagalang panahon. Ito ang tumutugon sa mga pangangailangan mo bilang isang bata. Nilalaman ng booklet: Kahalagahan ng Karapatan Definition of Terms United Nations Convention on the Rights of the Child Katangian ng mga Karapatan Guiding Principles ng mga Karapatang Pambata Dutybearers at kanilang mga tungkulin Panunumpa ng Child Rights Advocate 1 2 4 10 11 12 14 Ang Booklet na ito ay pag-aari ni: __________________________ 1
2 Accountability Bata Child Abuse Convention Ito ang listahan ng mga importanteng konsepto at ang kahulugan nila. Madalas mo silang mababasa sa booklet na ito, kaya naman mahalaga na pamilyar ka sa kanila: Ito ay tumutukoy sa responsibilidad o pananagutan ng isang tao, organisasyon, o institusyon na tuparin o gampanan ang kanilang mga obligasyon. Sinumang taong mas mababa sa 18 taong gulang ang kanyang edad; at 18 pataas ang edad pero hindi niya maalagaan at maproteksyunan ang kanyang sarili dahil sa kanyang mental o pisikal na kondisyon. Ito ay paggawa ng mga bagay na maaaring magpahamak o magpahina sa pisikal o psychological na kalusugan ng mga bata. Ang pang-aabuso ay maaring pisikial, sekswal, o psychological. Kasama rin ang pagpapabaya sa bata. Halimbawa, ang psychological na pang-aabuso ay ang madalas na paninira, pagpapaphiya, at pag-insulto sa isang bata. Ito ay maaaring magdulot ng pagkawala ng kumpiyansa sa sarili o pagkasira sa iyong dignidad. Agreement o kasunduan sa pagitan ng mga bansa tungkol sa mga partikular na usapin o isyu. Halimbawa ay ang United Nations Convention on the Rights of the Child.
Declaration discrimination Duty Bearer Exploitation Karapatang pantao/ human rights legally binding prinsipyo ratify responsibilidad rights holders united nations o un Pormal na anunsyo o panawagan; isang maliwanag at pormal na statement. Kakaiba o di pantay na pagtrato sa isang tao o grupo ng mga tao (tulad ng mga bata) dahil sa kanilang edad, kulay, wika, relihiyon o iba pa. Halimbawa, maituturing na diskriminasyon ang pagbawal sa isang babaeng Muslim na may suot na hijab (o belo sa ulo na tradisyunal na kasuotang Muslim) na pumasok sa isang gusali. Dapat ay may kalayaan ang isang taong mag- express o magpahayag ng kanyang paniniwala. Mga organisasyon o institusyon na may obligasyon o tungkulin na respetuhin, proteksyunan, at itaguyod ang mga karapatang pantao. Halimbawa: Ang gobyerno ang pangunahing duty- bearer sa pagbibigay ng proteksyon sa mga bata. Ito ay ang pananamantala o pag-take advantage sa isang tao para makalamang o para sa sariling kapakanan. Halimbawa ng exploitation ay batang pinagtatrabaho pero di binabayaran, pakikipag sex sa isang bata kapalit ang pera o pagkain, pagsali ng isang bata sa isang armadong grupo, paggamit ng mga bata sa pagbebenta ng droga o pagnanakaw. Ito ay mga bagay na kailangan o pwedeng gawin nang malaya ng isang tao para sya ay mabuhay ng maayos at may dignidad. Hindi ito maaring alisin mula sa kahit sino mang tao, ano man ang katayuan sa buhay at sitwasyon na kinalalagyan. Kung ang isang kasunduan ay legally binding, ang kasunduan na ito ay legal at lahat ng mga bansang pumirma sa kasunduang ito ay may responsibilidad at pananagutan na tuparin ang mga nakalagay sa kasunduang ito. Ito ay ang mga mahahalagang pamantayan at batayan na gabay ng isang tao. Ginagamit niya ito sa pagsuri sa mga sitwasyon, pangyayari, mga kilos, at pagdedesisyon. Ito rin ang ginagamit para suriin kung ang isang bagay ay tama o mali. Halimbawa, prinsipyo ni Anna na maging honest o tapat. Dahil dito, hindi siya nagpapa-kopya ng kaniyang assignment. Ito ay ang pagpirma o pagbibigay ng pormal na pagsang-ayon ng estado o bansa sa isang dokumento o kasunduan upang maging opisyal ito. Kakambal ng karapatan ay ang pagpapahalaga at pagrespeto rin sa karapatan ng iba, at pagtulong at pagbigay-suporta sa mga taong inaabuso o binabale-wala ang karapatan. Ito ay tungkulin ng bawat bata sa mundo. Tumutukoy sa kung sino ang grupong dapat may karapatan ayon sa partikular na convention. Ito ay isang pandaigdigang organisasyon na nabuo noong 1945 upang mapanatili ang kapayapaan, kaligtasan, at seguridad sa mundo. Layunin nito na makabuo ng magandang relasyon sa pagitan ng mga bansa, magtulungan para masolusyunan ang mga pandaigdigang problema, at magtaguyod ng human rights. Nilalayon nitong magsama-sama ang iba't ibang bansa upang makamit ang mga layuning ito. 3
4 United Nations Convention on the Rights of the Child Mayroon tayong karapatang mabuhay, mapaunlad ang sarili, makilahok sa mga usapin at gawaing mahalaga sa atin, at maproteksyunan. Sa loob ng United Nations Convention on the Rights of the Child, makikita ang iba't ibang karapatan na tumutugon sa mga sumusunod: Gabay sa pagpapatupad ng mga Karapatan Karapatang Mabuhay at Mapaunlad ang sarili (Survival and Developmental Rights) Karapatang Makilahok (Participation Rights) Karapatang Maproteksyunan (Protection Rights) Bawat kulay ay sumisimbolo sa mga kategoryang ito. Guhit ni Dave Ryan T. Cruz Padre Zamora Elementary School Article 1 Lahat ng wala pang 18 taong gulang ay mayroon ng mga karapatang ito. Kung ikaw ay may edad na mababa sa 18 taong gulang, ito ang mga karapatan mo. Article 2 May karapatan kang maproteksyunan laban sa diskriminasyon. Ibig sabihin, walang dapat magtrato sa iyo nang iba dahil sa iyong edad, kasarian, kulay, relihiyon, wika, kung may kapansanan ka, o kung mayaman ka o mahirap. Tungkulin ng gobyerno na siguruhing ikaw ay nopoproteksyunan laban sa diskriminasyon. Article 3 Sa lahat ng mga pagdedesisyon ng mga nakatatanda at ng gobyerno, dapat unang iisipin ay kung ano ang best interest of the child o ang pinakamabuti para sa iyo. Article 4 Dapat gawin ng gobyerno ang lahat ng kanyang makakaya at gamitin niya ang kanyang pondo para masigurong nakakamit mo ang mga karapatang ito. Article 5 Dapat igalang ng gobyerno ang mga karapatan at responsibilidad ng iyong mga magulang na bigyan ka ng direksyon at gabay ayon sa iyong kakayahan. Article 6 May karapatan kang mabuhay at mapaunlad ang iyong sarili at ang iyong mga kakayahan. Article 7 May karapatan kang magkaroon ng pangalan at nasyonalidad. Karapatan mong mairehistro pagkapanganak. Hangga't maaari, may karapatan kang makilala ang iyong magulang at maalagaan nila. Article 8 May karapatan kang magkaroon ng identity o pagkakilanlan. Obligasyon ng gobyerno na siguruhing naipagkakaloob sa iyo at napoproteksyunan ang iyong pangalan, nasyonalidad at ugnayan sa iyong pamilya. Legend: Survival and Developmental Rights Participation Rights Protection Rights
Article 9 Hindi ka dapat mahiwalay sa iyong magulang maliban na lang kung para ito sa iyong kabutihan - halimbawa, kapag pinapabayaan o minamaltrato ka ng iyong magulang. Kung magkahiwalay ang iyong mga magulang, may karapatan kang makipag-ugnayan sa parehong magulang, maliban na lamang kung makasasama ito sa iyo. Article 10 Kung ikaw at ang iyong pamilya ay nakatira sa magkaibang bansa, may karapatan kayong magbiyahe sa pagitan ng mga bansang ito upang magkita o kaya ay magsamang muli sa iisang bansa. Article 11 May karapatan kang maproteksyunan laban sa kidnapping at pagpupuslit sa iyo sa labas ng bansa. Article 12 May karapatan kang sabihin ang iyong saloobin tungkol sa anumang bagay na nakakaapekto sa iyo, at mapakinggan ang mga saloobin at sasabihin mo. Article 13 May karapatan kang makakuha at magbahagi ng impormasyon hangga't ang impormasyon ay hindi makasasama sa iyo o sa iba. Article 14 May karapatan kang mag-isip at manampalataya nang malaya, at isabuhay ang iyong relihiyon na may paggabay ng iyong mga magulang, basta hindi mo inaapakan ang karapatan ng ibang tao. Article 15 May karapatan kang makipagkita sa iba pang kabataan at lumahok sa mga samahan, hangga't hindi ka nakatatapak ng karapatan ng ibang tao. Article 16 May karapatan ka sa pribadong buhay. Halimbawa, hindi maaaring basahin o iapamahagi ng iba ang iyong diary, larawan, sulat, at mga mensahe sa mobile phone, email at social media na walang pahintulot mo. Article 17 May karapatan ka sa maaasahang impormasyon mula sa mass media. Ang mga telebisyon, radyo at pahayagan ay dapat magbigay ng impormasyon na maiintindihan mo, at di dapat na magpalaganap ng mga materyal na makasasama sa iyo. 5 Survival and Developmental Rights Participation Rights Protection Rights
6 Article 18 Ang pareho mong mga magulang ay magkatulong sa responsibilidad ng pagpapalaki sa iyo, at dapat na laging isinasaalang-alang kung ano ang pinakamainam para sa iyo. Dapat tulungan ng gobyerno ang iyong mga magulang sa pagpapalaki at pangangalaga sa iyo sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga serbisyong susuporta sa kanila, lalo na kung sila ay parehong nagtatrabaho. Article 19 Dapat siguraduhin ng gobyerno na ikaw ay inaalagaan nang wasto. Dapat kang protektahan laban sa karahasan, pang-aabuso, at pagpapabaya ng iyong mga magulang o ng kung sinumang nag-aalaga sa iyo. Kailangang magpatupad ang gobyerno ng mga programa na makatutulong upang maiwasan ang pang-aabuso at matulungan ang mga biktima ng pang-aabuso. Article 20 Karapatan mong mabigyan ng espesyal na proteksyon kung ikaw ay wala sa piling ng iyong sariling pamilya. Kung hindi ka maalagaan ng sarili mong pamilya, dapat siguraduhin ng gobyerno na ikaw ay mabibigyan pa rin ng tamang pangangalaga na isinasaalang-alang ang iyong kultura at pinanggalingan. Article 21 Karapatan mong maalagaan at maproteksyunan, inampon ka man o nasa pangangalaga ng isang foster family. Article 22 Kung ikaw ay isang batang napunta sa isang bansa bilang refugee, dapat makamit mo pa rin ang mga karapatan katulad ng sa ibang mga batang ipinanganak sa bansang iyon. Article 23 Kung ikaw ay may kapansanan, sa isip man o sa katawan, may karapatan ka sa espesyal na kalinga, edukasyon, at pagsasanay upang matulungan kang umunlad at magkaroon ng buhay na may dignidad. Article 24 May karapatan ka sa pinakamahusay na kalidad ng serbisyong pangkalusugan at sa malinis na tubig, masustansyang pagkain, at malinis na kapaligiran upang manatili kang malusog. Dapat tulungan ng mga mayayayamang bansa ang mga mahihirap na bansa upang makamit ito. Article 25 Kung ikaw ay nasa ilalim ng pangangalaga ng gobyerno o lokal na mga awtoridad, may karapatan kang masubaybayan kung ikaw ay nasa maayos at ligtas na kalagayan. Article 26 Kung ikaw ay mahirap, karapatan mong matulungan ng gobyerno sa iyong mga pangunahing pangangailangan. Article 27 May karapatan ka sa antas ng pamumuhay na sapat upang matugunan ang iyong mga pisikal at mental na pangangailangan. Dapat tulungan ng gobyerno ang mga pamilyang hindi kayang ibigay ang mga ito. Article 28 May karapatan kang mag-aral. Ang pagdidisiplina sa mga paaralan ay dapat may paggalang sa iyong pagkatao at dangal bilang bata. Dapat na libre ang edukasyon sa elementarya. Legend: Survival and Developmental Rights Participation Rights Protection Rights
Article 29 May karapatan ka sa isang edukasyon na nagsisikap paunlarin nang lubos ang iyong personalidad at abilidad, hinihikayat kang igalang ang karapatan at pahalagahan ang ibang tao, at igalang ang kapaligiran. Article 30 May karapatang kang pag-aralan at gamitin ang wika at kaugalian ng iyong pamilya katulad man ito o hindi sa wika ng karamihan ng mga tao sa bansang iyong tinitirahan. Article 31 May karapatan kang magpahinga at maglaro, at sumali sa iba't ibang aktibidad gaya ng sports, musika, at drama. Article 32 May karapatan kang maproteksyunan laban sa trabahong mapanganib o maaaring makapinsala sa iyong kalusugan o edukasyon. Guhit ni Kay Maria Alvez L. Espiritu Padre Zamora Elementary School Article 33 May karapatan kang maproteksyunan laban sa mga mapanganib na gamot o droga. Article 34 May karapatan kang maproteksyunan laban sa sekswal na pang-aabuso. Article 35 Walang sinumang maaaring dumukot o magbenta sa iyo. Article 36 May karapatan kang maproteksyunan laban sa anumang gawain na makasasama sa iyong pag-unlad Article 37 Hindi ka dapat maparusahan sa paraang malupit o mapanakit. Article 38 May karapatan kang maproteksyunan sa panahon ng giyera. Kung ikaw ay wala pa sa gulang na 15, hindi ka maaaring maging bahagi ng hukbong militar o makibahagi sa giyera. Survival and Developmental Rights Participation Rights Protection Rights 7
8 Guhit ni James Andrew Luna Padre Zamora Elementary School Legend: Article 39 Kung ikaw ay napabayaan o naabuso, dapat kang makatanggap ng natatanging tulong upang maibalik ang iyong respeto sa iyong sarili. Article 40 Kung ikaw ay maaakusahan na lumabag sa batas, may karapatan kang makatanggap ng tulong-legal. Karapatan mo ring tratuhin nang may respeto at dignidad. Hindi ka dapat ikulong. Ang paglagay sa iyo sa kulungan o pagdaan sa korte ay kailangang iwasan hangga't maaari. Article 41 May karapatan kang makamtan ang mga karapatang nakapaloob sa batas sa iyong bansa o sa pandaigdigang batas na mas mahusay kesa sa mga karapatang nakapaloob sa Kasunduang ito. Article 42 Dapat ipaalam ng gobyerno ang Kasunduang ito sa lahat ng mga magulang at bata. Karapatan mong malaman ang iyong mga karapatan. Dapat ding malaman ng mga nakatatanda ang mga karapatan mo bilang bata. Article 43-54 Ang Article 43-54 ay tungkol sa kung paano magtutulungan ang mga gobyerno at international organisations, tulad ng Save the Children, upang masiguro na nakakakamtan ng lahat ng bata ang lahat ng kanilang mga karapatan. Survival and Developmental Rights Participation Rights Protection Rights
United Nations Convention on the Rights of the Child Ang lahat ng mga karapatang pambata ay makikita natin sa dokumento na United Nations Convention on the Rights of the Child o UN CRC. Ito ay isang treaty na ipinagtibay noong 1989 ng UN. Ang UN CRC ay mayroon 54 na artikulo. Ang article 1- 42 ang nagsasaad kung paano dapat tinuturing ang mga bata. Kabilang dito ang mga karapatan ng mga bata na nasa iba't ibang uri ng sitwasyon, halimbawa ay ang mga batang na nasa panahon ng gyera, mga batang nagtatrabaho, mga batang nasasangkot sa krimen, mga batang walang magulang, at iba pa. Ang article 43-54 ay tungkol naman sa kung paano dapat magtulungan ang gobyerno at mga organisasyon upang siguraduhin na natatamasa natin ang ating mga karapatan. Pinirmahan ng Pilipinas ang UNCRC noong 26 Enero 1990. Ito ay naging opisyal na kasunduan noong 21 August 1990. Isa ang Pilipnas sa 196 na bansa sa buong mundo na pumirma nito. Optional Protocol Dahil masayadong general o malawak ang nakapaloob sa Convention, kailangan ng dagdag na paliwanag sa mga partikular na isyu o paksa. Ang Optional Protocol ay gabay upang maipatupad nang maayos ang nakalagay sa UNCRC. Pumipirma rin ang gobyerno ng iba't ibang bansa upang maipatupad ito. Sa ngayon, pumirma na ang Pilipinas sa dalawang Optional Protocol: Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the Involvement of Children in Armed Conflict (OPAC) Survival and Developmental Rights Participation Rights Protection Rights Tungkol ito sa mga batang nasasangkot sa digmaan. Sinasabi rito na hindi pwedeng kuhanin bilang sundalo o miyembro ang mga bata ng anumang armadong grupo. Optional Protocol on the Sale of Children, Child Prostitution and Child Pornography (OPSC) Tungkol naman ito sa pagbabawal sa mga bata na ibenta, gamitin sa prostitution o pagbebenta ng laman, at gamitin sa child pornography o mga batang pinaghububad at inaabuso sa kamera. Mahalagang matandaan: Lahat ng tao ay may karapatan. Responsibilidad ng bawat isa na hindi mapabayaan o matapakan ang karapatan ng iba para sa pansariling interes. Halimbawa, lahat ng tao ay may karapatang magkaroon ng opinyon ngunit responsibilidad din ng bawat isa na hindi maabuso o magamit ang opinyon na ito laban sa paniniwala ng ibang tao. 9
10 Katangian ng Karapatan Ang mga sumusunod ay ang mga katangian ng ating mga karapatan. Lahat ng mga karapatan natin ay mayroon ng mga katangian na ito. Bawat karapatan na nasa UNCRC ay para sa lahat, likas, magkakaugnay, pwedeng tanggalin sa tao, at hindi lumilipas. Universal (para sa lahat) Ang lahat ng tao - anuman ang lugar na pinanggalingan, estado sa buhay, kultura at relihyon, kakayahan at katangian, kasarian, bata o nakatatanda, ay may pantay na karapatan. Walang taong may higit na karapatan kaysa sa iba. Inherent (likas) Likas sa tao ang magkaroon ng karapatan. Tayo ay automatic na mayroon nito. Hindi kailangang magpadala ng dokumento o mag- apply upang makakuha ng mga karapatan. Interrelated (magkakaugnay) Lahat ng karapatan ay magkakaugnay o konektado sa isa't isa. Kapag hindi natatamasa ang isang karapatan, maaaring maapektuhan ang pagtamasa sa iba pang karapatan. Inalienable (hindi maiaalis) Hindi pwedeng tanggalin sa isang tao ang kanyang karapatan. Lumipat man siya ng bansang tinitirahan o kaya naman siya ay makulong, mayroon pa rin siyang karapatan. Imprescriptible/Does not expire (hindi lumilipas) Hindi nawawalan ng bisa o nag-eexpire ang mga karapatan. Kung ikaw ay lagpas na sa edad na 18, ikaw ay mayroon pa ring karapatang pantao. Guhit ni James Andrew Luna Padre Zamora Elementary School
Guiding Principles Ang apat na Guiding Principles ang mga dapat isaalang-alang upang masigurado na maitataguyod ang mga karapatan natin. Ito ay ang gabay na dapat sundin ng mga Duty-bearers sa tuwing gumagawa sila ng batas para sa atin. Ito rin ang gabay ng mga tao upang magawa ang mga karapatan na nakasulat sa UNCRC. Para sa paksa na ito, ang kubo ang sumisimbolo ng mga karapatan natin. Tulad ng kubo, ang ating mga karapatan ay ang ating proteksyon mula sa hindi kanais-nais na mga bagay. Upang masigurado na buo at matibay ang pundasyon ng ating mga karapatan, kailangan ang apat na Guiding Principles bilang haligi na magtataguyod ng ating mga karapatan. Pinakamabuti para sa bata (Best interest of the child) Dapat laging unahing isipin ng mga tao ang magiging epekto ng mga desisyon nila sa atin, kung ito ay mas makakabuti o makakasama sa atin. Karapatang mabuhay at umunlad (Life, Survival, & Development) Tayo ay may karapatang mabuhay nang maayos at mapaunlad ang ating mga talento at kakayahan. Paggalang sa pananaw ng mga bata (Respect or the views of the child) Tayo ay may karapatang makilahok sa pagdedesisyon at magkaroon ng opinyon sa mga bagay na may direktang epekto sa atin. Walang Diskriminasyon (Non-discrimination) Lahat tayo ay may pantay-pantay na karapatan. Patas lahat ng natatamasa na karapatan para kaninuman. Alamin ang Best Interest of the Child 11
Duty bearer ng Karapatang Pambata Philippine Government Ang Philippine government ay accountable o responsable sa pagtupad ng ating mga karapatan dahil pumirma ito sa UN CRC. Importante rin na mabantayan ng ating gobyerno na hindi natatapakan ang karapatan ng iba. Primary Duty bearer ang may Ang resources, kapangyarihan, at authority na gumawa ng mga desisyon na makakaapekto sa buong bansa, kaya naman ito ang pangunahin or primary dutybearer. Dahil dito, accountable o may pananagutan ang gobyerno sa lahat ng nasasakupan nito. gobyerno Duty bearer Bukod sa gobyerno, tinuturing din na dutybearer ang lahat ng nakatatanda sa atin tulad ng ating mga magulang, lolo, lola, tito, tita, at guardians. Kabilang na rin ang mga doctor at nurse, teachers, guidance counselors, social workers, pulis, barangay tanod, health workers, at iba pa. Kung hindi magampanan ng gobyerno ang tungkulin nito bilang dutybearer, maaring gumawa ng aksyon ang mga rights holders, tulad nating mga bata. Sa isang malayang bansa, may kakayanan ang rights holders na mag-demand o mag-claim ng kanilang mga karapatan. Maaring ipaalala sa gobyerno na tuparin ang pangako at obligasyon nito sa ilalim ng UN CRC gamit ang mapayapang demonstrasyon, sa porma ng anunsyo, artwork, pagsulat, pagdula at iba pa. May karapatan din ang rights holders na lumahok sa mga decision-making processes ng gobyerno, kabilang na dito ang malaman ang mga nakasaad sa batas bago ito ipasa ng gobyerno. Mga Duty Bearers Mahalagang matandaan: Sa ibang sitwasyon, hindi naibibigay ng mga magulang ang pangunahing pangangailan ng kanilang mga anak. Ayon sa UNCRC, isa sa mga tungkulin ng gobyerno ay tulungan at suportahan ang mga magulang upang matupad nito ang kanilang responsibilidad na alagaan at gabayan ang kanilang mga anak. 12
Committee for the Special Protection of Children Ang Pilipinas ay mayroong Committee for the Special Protection of Children o CSPC. Sila ay isang kinatawan ng gobyerno na ang pangunahing tungkulin ay pagbabantay sa mga imbestigasyon at paghahawak ng mga kaso na lumalabag sa R.A. 7610 at iba pang kaso na sangkot ang mga bata. Ang R.A. 7610 ay isang batas upang maproteksyunan ang mga bata laban sa child abuse, exploitation, at discrimination. Ang mga miyembro ng CSPC ay: Chairperson of the Commission on Human Rights; Secretary of Education; Commissioner of Immigration; Secretary of Foreign Affairs; Director of the National Bureau of Investigation; Secretary of Labor and Employment; Chief of the Philippine National Police; Secretary of Tourism; Prosecutor General; and Secretary of the Interior and Local Government; Secretary of Health; Three (3) representatives ng non-government (NGO)or private organizations na nagta-trabaho at/o nagtataguyod ng proteksyon ng mga bata. Trabaho ng Committee na ito na magtatag ng sistema para sa paghahawak ng mga kasong lumalabag sa karapatan ng mga bata. May kakayanan ito na mag-request sa mga government agencies na bigyang pansin at tugunan ang mga ispesipikong isyu at problema na patungkol sa mga karapatang pambata. Maari rin itong gumawa ng mga polisiya at gabay upang maayos at mapabilis ang imbestigasyon sa mga kasong lumalabag sa karapatan ng mga bata. Responsibilidad din ng Committee na ito na magpadala ng report taun-taon sa Presidente ng Pilipinas tungkol sa mga nagawa nito para sa mga bata. Ilan sa mga nagawa ng Committee na ito ay ang mga sumusunod na gabay na libro: Protocol for Case Management of Child Victims of Abuse, Neglect, and Exploitation Guide for Media Practitioners on the Reporting and Coverage of Cases Involving Children A Comprehensive Program on Child Protection 2012-2016 13
14 panata ng isang child rights advocate Ako si ________________________ at nanunumpa ako na pahahalagahan ko ang aking mga karapatan ayon sa United Nations Convention on the Rights of the Child. Ako ay naniniwala na lahat ng bata ay pantay-pantay at ako ay may karapatang mabuhay nang may dignidad at mapaunlad ang sarili. Karapatan ko na makilahok sa mga gawain at usaping mahalaga sa akin. Karapatan ko rin na maproteksyunan mula sa lahat ng uri ng karahasan at iba pang sitwasyong makakasakit sa akin. Responsibilidad ko na igalang ang mga karapatan ng kapwa ko bata at nakatatanda. Responsibilidad ko rin na ibahagi ang kaalaman na ito sa kapwa ko bata. Bilang isang child rights advocate, isusulong ko ang mga karapatang pambata lalo na ng mga batang madalas ay naisasantabi.
Guhit ni Mark Matthew Vitug Padre Zamora Elementary School Building a better world for and with children. Sa nagdaang tatlong dekada, aktibo ang Save the Children sa Pilipinas upang tugunan ang ating mga pangangailangan bilang bata. Layunin nilang bumuo ng mundong mas ligtas at angkop para sa atin. Sa pamamagitan ng pagprotekta at pagsuporta sa atin, naitataguyod ng Save the Children ang mga karapatang pambata. Gamit ang booklet na ito, nais ng Save the Children na malaman natin ang ating mga karapatan. sabayan ang ibang bata sa pagtuklas ng mga karapatang pambata sa mga pahina ng booklet na ito, at maging isang ganap na child rights advocate!


Banal na Daan ng Krus para sa Kuwaresma Ang Unang Istasyon: Si Jesus sa Hardin ng Getsemani Ipanalangin natin ang kapayapaan para sa Holy Land Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita -Mateo: 26:36-46 Nang magkagayo'y dumating si Jesus na kasama sila sa isang dako na tinatawag na Getsemani, at sinabi sa kaniyang mga alagad, Magsiupo kayo rito, samantalang ako'y pumaparoon doon at manalangin. 37 At kaniyang isinama si Pedro at ang dalawang anak totoo. 38 Nang ni Sebedeo, at nagpasimula siyang namanglaw at nanglumong magkagayo'y sinabi niya sa kanila, Namamanglaw na lubha ang kaluluwa ko, hanggang sa kamatayan: mangatira kayo rito, at makipagpuyat sa akin. 39 At lumakad siya sa dako pa roon, at siya'y nagpatirapa, at nanalangin, na nagsasabi, Ama ko, kung baga maaari, ay lumampas sa akin ang sarong ito: gayon ma'y huwag ang ayon sa ibig ko, kundi ang ayon sa ibig mo. 40 At lumapit siya sa mga alagad, at sila'y kaniyang naratnang nangatutulog, at sinabi kay Pedro, Ano, hindi kayo maaaring mangakipagpuyat sa akin ng isang oras? 41 Kayo'y mangagpuyat at magsipanalangin, upang huwag kayong magsipasok sa tukso: ang espiritu sa katotohanan ay may ibig, datapuwa't mahina ang laman. 42 Muli siyang umalis na bilang ikalawa, at nanalangin, na nagsasabi, Ama ko, kung di mangyayaring makalampas ito, kundi ko inumin, mangyari nawa ang iyong kalooban. 43 At siya'y nagbalik na muli at naratnan silang nangatutulog, sapagka't nangabibigatan ang kanilang mga mata. 44 At muli niya silang iniwan, at umalis, at nanalangin bilang ikatlo, na sinabing muli ang gayon ding mga salita. 45 Nang magkagayo'y lumapit siya sa mga alagad, at sinabi sa kanila, Mangatulog na kayo, at mangagpahinga: narito, malapit na ang oras, at ang Anak ng tao ay ipinagkakanulo sa mga kamay ng mga makasalanan. 46 Magsitindig kayo, hayo na tayo: narito, malapit na ang nagkakanulo sa akin. Pagninilay: Nang maramdaman ni Hesus ang kalungkutan at pagkabalisa ay naghanap siya ng lugar kung saan siya ay makakaramdam ng kaginhawahan at makabaling sa Diyos para sa lakas at patnubay. Ang lugar ng kaginhawahan ni Hesus ay ang hardin ng Getsemani, sa Banal na Lupain. Ngayon sa Banal na Lupain at sa buong mundo, marami sa ating mga kapatid ang nakadarama ng kalungkutan at pagkabalisa dahil sa kawalan ng kapayapaan sa mundo. Nahaharap sila sa pang-araw-araw na katotohanan ng digmaan at hidwaan. Napakadali maging katulad ng mga alagad ni Hesus at makatulog sa harap ng mga katotohanang ito sa kabilang panig ng mundo. Sa halip, tinatawag tayo ni Jesus na manatiling gising- upang manatiling kasama niya at ng ating mga kapatid sa buong mundo at suportahan sila sa kanilang pakikibaka para sa kapayapaan. Tumatawag siya 1
sa atin upang manatili sa pagbabantay kasama niya at manalangin, upang maging matatag sa ating mga tawag at panalangin para sa kapayapaan bilang isang paraan upang mabuhay sa pakikiisa sa ating mga kapatid na nakakaranas ng kalungkutan at pagkasira ng digmaan. Saan ang isang lugar kung saan ka makakahanap ng kaginhawahan? Saan ka makakapunta sa Diyos para sa lakas at patnubay tulad ng ginawa ni Hesus? Paano mo masusubaybayan nang mabuti ang mga nagdurusa sa Banal na Lupa at sa buong Daigdig Ang Ikalawang Istasyon: Si Jesus ay Pinagkanulo ni Hudas at Dinakip Ipanalangin natin ang pagpapanumbalik ng hustisya para sa lahat ng mga bilanggo Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita- Juan: 18:1-9 Nang masalita ni Hesus ang mga salitang ito, siya'y umalis na kasama ng kaniyang mga alagad na nagsitawid ng batis ng Sedron, na doo'y may isang halamanan, na pinasok niya at ng kaniyang mga alagad. 2Si Hudas nga rin naman, na sa kaniya'y nagkanulo, ay nalalaman ang dako: sapagka't madalas na si Hesus ay nakikipagkatipon sa kaniyang mga alagad doon. 3Si Judas nga, pagkatanggap ng pulutong ng mga kawal, at mga punong kawal na mula sa mga pangulong saserdote at mga Pariseo, ay nagsiparoon na may mga ilawan at mga sulo at mga sandata. 4Si Hesus nga, na nakatataho ng lahat ng mga bagay na sasapit sa kaniya, ay lumabas, at sa kanila'y sinabi, Sino ang inyong hinahanap? 5Sinagot niya sila, Si Hesus na taga Nasaret. Sinabi sa kanila ni Hesus, Ako nga. At si Hudas din naman, na sa kaniya'y nagkanulo, ay nakatayong kasama nila. 6Pagkasabi nga niya sa kanila, Ako nga, ay nagsiurong sila, at nangalugmok sa lupa. 7Muli ngang sila'y tinanong niya, Sino ang inyong hinahanap? At sinabi nila, Si Hesus na taga Nasaret. 8Sumagot si Hesus, Sinabi ko sa inyo na ako nga; kung ako nga ang inyong hinahanap, ay pabayaan ninyo ang mga ito na magsiyaon sa kanilang lakad. 9Upang matupad ang salitang sinalita niya, Sa mga ibinigay mo sa akin ay hindi ko iniwala kahit isa. Pagninilay: Sinasaktan tayong lahat ng pagtataksil. Ang krimen ay isang pagtataksil sa kagustuhan ng ligtas. Sinasabi sa atin ng ating pananampalatayang Kristiyano na anuman ang mga kakila-kilabot na bagay na ginagawa natin sa ating buhay, maaari nating palaging ibagay ang ating relasyon sa Diyos-maaari nating laging hangarin ang kapatawaran. Ang mapagpanumbalik na hustisya ang siyang mag-aayos ng pinsala kapag ang isang krimen ay nagawa. Ang angkop na hakbang ay ituon ang pansin sa pamayanan at tingnan ang krimen bilang isang paglabag sa mga tao at mga relasyon-hindi lamang isang paglabag sa batas. isang pamayanan na mabuhay nang 2
Gaano dapat kasangkot ang mga pamayanan sa pagtulong sa mga taong gumawa ng krimen? Bakit napakahirap patawarin ang mga taong nanakit sa atin? Ang Ikatlong Istasyon: Si Hesus ay Hinatulan ng Sanedrin Ipanalangin natin ang mga hindi makatarungang inuusig. Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na: Lukas: 22:66-71 66At nang araw na, ay nagkatipon ang kapulungan ng matatanda sa bayan, ang mga pangulong saserdote, at gayon din ang mga eskriba, at dinala siya sa kanilang Sanedrin, na sinasabi, 67Kung ikaw ang Kristo, ay sabihin mo sa amin. Datapuwa't sinabi niya sa kanila, Kung sabihin ko sa inyo, ay hindi ninyo ako paniniwalaan: 68At kung kayo'y aking tanungin, ay hindi kayo magsisisagot. 69Datapuwa't magmula ngayon ang Anak ng tao ay mauupo sa kanan ng kapangyarihan ng Diyos. 70At sinabi nilang lahat, Kung gayo'y ikaw baga ang Anak ng Diyos? At sinabi niya sa kanila, Kayo ang nangagsasabi na ako nga. 71At sinabi nila, Ano pa ang kailangan natin ng patotoo? sapagka't tayo rin ang nangakarinig sa kaniyang sariling bibig. Pagninilay: Mayroong mga pagkakataon sa buhay ng bawat tao kung kailan tayo ay maling naakusahan na kumilos nang hindi makatarungan. Gayunpaman, ano ang mangyayari, kapag ang mga naakusahan sa hindi makatarungan na paraan ay ipinadala sa bilangguan o nahatulan ng kamatayan? Alam nating nangyari ito kay Hesus, ating Panginoon at Tagapagligtas. Ano ang mga paraan na tinawag tayo upang matiyak na hindi ito patuloy na nangyayari sa mga tao sa ating mundo ngayon? Ang Ikaapat na Istasyon: Si Jesus ay Itinanggi ni Pedro Ipanalangin natin ang mga nanganganlong sa buong mundo Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita- Mateo: 22:66-71 3
69Nakaupo nga si Pedro sa labas ng looban: at lumapit sa kaniya ang isang utusang babae, na nagsasabi, Ikaw man ay kasama ng taga Galileang si Hesus. 70Datapuwa't siya'y kumaila sa harap nilang lahat, na sinasabi, Hindi ko nalalaman ang sinasabi mo. 71At paglabas niya sa portiko ay nakita siya ng ibang alila, at sinabi sa nangaroon, Ang taong ito ay kasama rin ni Hesus na taga Nasaret. 72At muling kumailang may sumpa, Hindi ko nakikilala ang tao. 73At pagkaraan ng sandali ay nagsilapit ang nangakatayo roon at kanilang sinabi kay Pedro, Sa katotohanang ikaw man ay isa rin sa kanila; sapagka't ipinakikilala ka ng iyong pananalita. 74Nang magkagayo'y nagpasimula siyang manungayaw at manumpa, Hindi ko nakikilala ang tao. At pagdaka'y tumilaok ang manok. 75At naalaala ni Pedro ang salitang sinabi ni Hesus, Bago tumilaok ang manok, ay ikakaila mo akong makaitlo. At siya'y lumabas at nanangis na mainam. Pagninilay: Itinanggi ni Pedro ang pagiging tagasunod niya kay Jesus; tinanggihan niya ang pagkakakilala kay Jesus. Sa kabila ng mga taon na ginugol ni Pedro kasama si Jesus sa pagsunod sa kanyang mga aral, sa oras kung kailan higit na kailangan ang kanyang suporta at kung kailan ito ay kinakailangang ibigay, tinanggihan niya si Jesus. Tulad din ni Pedro, madali rin nating tanggihan ang ating mga koneksyon, ang ating pinagbabahaginang sangkatauhan, sa mga higit na nangangailangan ng ating suporta. Sa Estados Unidos, regular na tinatanggihan ng ating lipunan ang mga nangingibang bayan na tumakas para sa kanilang buhay at umaasang makabuo ng isang bagong buhay dito sa atin. Sa halip na mag-alok ng suporta, pagtanggap at bigayn ng pagpapahalaga ang ating koneksyon bilang isang pamilya ng tao, tinatanggihan natin sila. Kapag tinanggihan natin ang ating mga kapatid kay Kristo, hindi natin sila malugod na tinatanggap sa kanilang oras ng pagdurusa at inaalok sa kanila ng pantay na mga karapatan bilang mga anak ng Diyos, tinanggihan natin si Hesus. Paano natin matututunan mula sa pagtanggi ni Pedro kay Jesus na maging mahabagin at mapagmahal sa mga nangangailangan? Paano tayo magiging higit na sumusuporta at tumatanggap ng mga nangingibang bayan at mga imigrante? Ang Ikalimang Istasyon: Si Hesus ay Hinatulan ni Pilato Ipanalangin natin ang ating mga nahalal na opisyal Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita- Markos: 15:1-5 1At pagdaka, pagkaumaga ay nangagsangusapan ang mga pangulong saserdote pati ng matatanda at mga eskriba, at ang buong Sanedrin, at ginapos si Hesus, at inilabas siya, at ibinigay siya kay Pilato. 2At itinanong sa kaniya ni Pilato, Ikaw baga ang Hari ng mga Hudio? At pagsagot niya ay sinabi sa kaniya, Ikaw ang nagsasabi. 3At isinakdal siya sa maraming bagay ng mga pangulong saserdote. 4At muling tinanong siya ni Pilato, na 4
sinasabi, Hindi ka sumasagot ng anoman? tingnan mo kung gaano karaming bagay ang kanilang isinasakdal laban sa iyo. 5Datapuwa't si Hesus ay hindi na sumagot ng anoman; ano pa't nanggilalas si Pilato. Pagninilay: Bawat dalawang taon, tayo sa Estados Unidos ng Amerika ay bumuboto ng mga tao upang gabayan at idirekta ang ating bansa. Ito ay isang napakalaking katungkulan at kamangha-manghang proseso kung saan tayo ay kailangang makibahagi. Maraming tao sa kasaysayan ng ating bansa ang tinanggihan ang pangunahing karapatang ito. Kapag bumoto tayo ng mga opisyal sa isang tanggapan, maging ito man ay Pangulo ng Estados Unidos o bilang Alkalde ng isang maliit na bayan sa Nebraska, tumatanggap tayo ng responsibilidad na ilagay sa kanila ang ating mga priyoridad para sa ating mga pamayanan. Ang ating mga opisyal na nahalal sa demokratikong paraan ang siyang nagsasalita sa iba at nagtataguyod para sa atin. Ano ang mga isyu na nakakaimpluwensya sa iyo habang naghahanda kang bumoto para sa mga nahalal na opisyal? Nakikita mo ba ang iyong aksyon na bumoto bilang bahagi ng iyong pagkakakilanlang Katoliko? Bakit o bakit hindi? Ang Ikaanim na Istasyon: Ang Paghampas at Pagputong ng Koronang Tinik Ipanalangin natin ang pangangalaga at proteksyon ng mga nilikha ng Diyos Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita- Juan: 19:1-5 1Nang magkagayon nga'y tinangnan ni Pilato si Hesus, at siya'y hinampas. 2At ang mga kawal ay nangagkamakama ng isang putong na tinik, at ipinutong sa kaniyang ulo, at siya'y sinuutan ng isang balabal na kulay-ube; 3At sila'y nagsilapit sa kaniya, at nangagsabi, Magalak, Hari ng mga Hudio! at siya'y kanilang pinagsuntukanan. 4At si Pilato ay lumabas na muli, at sa kanila'y sinabi, Narito, siya'y inilabas ko sa inyo, upang inyong matalastas na wala akong masumpungang anomang kasalanan sa kaniya. 5Lumabas nga si Jesus, na may putong na tinik at balabal na kulay-ube. Sa kanila'y sinabi ni Pilato, Narito, ang tao! Pagninilay: Si Pilato at ang mga sundalo ay nagpakita ng kawalan ng pag-aalala sa pangangalaga ni Hesus. Malinaw ang pagmamaltrato habang binibiro si Hesus na paulit-ulit na sinaktan. Tulad ng pagmaltrato kay Hesus, ang mga mahihirap at mahina ay inaabuso din bilang isang resulta ng kawalan ng pagmamalasakit sa kanila at para sa nilikha ng Diyos. Nakikita sa pamamagitan ng Gawain Para Sa Hustisya Sa Kapaligiran ng 5
Kampanya ng Katoliko para sa Pag-unlad ng Tao, ang mga mahihirap at mahina ay madalas na nakatira sa mga lugar na may higit na polusyon at silay's hindi matimbang na naapektuhan kung ang ibang tao ay nagpapasya ng mga bagay na makasasama sa kapaligiran. Ang paggalang sa Diyos ay nangangahulugan din ng paggalang at pagprotekta sa lahat ng nilikha at mga anak ng Diyos. Paano pinoprotektahan ng aking pang-araw-araw na gawain ang nilikha ng Diyos? Mayroon bang mga paraan na ang aking nakagawiang negatibo ay nakakaapekto sa kapaligiran? Paano nakakaapekto ang kapaligiran sa mga mahihirap na komunidad? Ano ang mga paraan upang maprotektahan ko ang mga nakatira sa kahirapan mula sa kawalan ng katarungan sa kapaligiran? Ang Ikapitong Istasyon: Tinanggap ni Hesus ang Kanyang Krus Ipanalangin natin ang mga walang trabaho,at hindi nababayaran ng tamang sahod Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banalna Salita- Juan: 19:16-17 16Nang magkagayon nga'y ibinigay siya sa kanila upang maipako sa krus. 17Kinuha nga nila si Hesus: at siya'y lumabas, na pasan niya ang krus, hanggang sa dakong tinatawag na Dako ng bungo, na sa wikang Hebreo ay tinatawag na Golgota Pagninilay: Si Jesus, na anak ng isang karpintero, ang anak ng Diyos, ay nagpakahirap upang mabuo ang paghahari ng Diyos dito sa Lupa. Kusa niyang pinasan ang krus dahil alam niyang ang kanyang panghuling gawain ay maglalapit sa kanya sa Diyos at magbibigay ng kaligtasan para sa lahat. Si Hesus ang ating guro at modelo sa pag-unawa sa likas na dignidad ng ating sariling paggawa, at pagkilala na ang marangal na gawain ay naglalapit sa atin sa Diyos at kay Hesus. Tinatawag tayo sa ating paggawa upang lumahok sa patuloy na gawain ng paglikha. Maraming mga lugar sa ating mundo kung saan ang mga tao ay hindi binabayaran ng isang makatarungang sahod para sa kanilang trabaho. Ilang mga kumpanya ay nagsasamantala sa mga bata at mayroon ding mga alipin na nagtatrabaho para sa kanila. Tinatawag tayo ni Hesus na manindigan sa mga kumpanyang iyon at sabihin na hindi ito tama. Ang isang paraan na magagawa natin ito ay sa pamamagitan ng pagsuporta sa mga produktong gawa ng Makatarungang Kalakal. Tinitiyak ng Makatarungang Kalakal na ang mga bata ay hindi gumagawa ng mga kalakal, na ang mga gumagawa ay binabayaran ng isang mabuting sahod, at ang kapaligiran sa trabaho ay ligtas sa mga nagtatrabaho. 6
Sa pamamagitan ng aking mga paraan sa aking trabaho, paano ako makakatulong upang mabuo ang paghahari ng Diyos at makapaglingkod sa bayan ng Diyos, lalo na ang mga nabubuhay sa kahirapan? Ang aking bang mga pagpapasya at pagpipili sa aking pang-araw-araw na buhay ay hindi naaayon sa paggalang ng dignidad ng mga manggagawa? Paano ko makukumpirma at maitaguyod ang dignidad ng trabaho at makita si Hesus sa mukha ng manggagawa? Ang Ikawalong Istasyon: Tinulungan ni Simon si Hesus sa Pagpasan ng Krus Ipanalangin natin ang mga biktima ng pangaalipin. Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Ang Mabuting Balita: Marcos: 15:21 21At kanilang pinilit ang isang nagdaraan, si Simon na taga Sirene, na ama ni Alehandro at ni Rupo, na nanggagaling sa bukid, upang sumama sa kanila, upang pasanin niya ang kaniyang krus. Pagninilay: Dinala ni Hesus ang ating mga kasalanan nang pinasan niya ang krus. Mabigat ito at nanghina siya dahil sa pagpapahirap na tiniis niya mula sa mga sundalo. Kailangan niya ng tulong. Si Simon ay pinilit mula sa karamihan ng tao ng mga sundalo upang tulungan si Hesus. Ang isang uri ng krus na dinadala ng mga tao ngayon ay ang pagkakalakal ng tao at pagka-alipin. Ang pagka-alipin ay bahagi na ng kasaysayan ng tao noong panahon ni Hesus at nagpapatuloy ito sa ating mundo ngayon. Dalawampung milyong mga tao sa ating mundo ngayon ang pinipilit sa pangangalakal ng tao at pagka-alipin. Paano ka maaaring magkaroon ng pang-unawa sa mga biktima ng pangangalakal ng tao sa mga lokal na hotel, restawran at agrikultura? Ano ang magagawa ng iyong parokya upang matulungan ang mga biktima ng pagkakalakal ng tao? Ano ang dalawang paraan na maaari mong malaman tungkol sa kung paano wakasan ang pang-aalipin? Ang Ikasiyam na Istasyon: Nasalubong ni Hesus ang Kababaihan ng Herusalem Ipanalangin natin na ang dignidad ng lahat ng mga kababaihan ay mapanatili. 7
Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita -Lukas 23:27-31 27At siya'y sinusundan ng isang makapal na karamihan sa bayan, at ng mga babaing nagiiyakan at nananambitan dahil sa kaniya. 28Datapuwa't paglingon sa kanila ni Hesus ay sinabi, Mga anak na babae ng Herusalem, huwag ninyo akong tangisan, kundi tangisan ninyo ang inyong sarili, at ang inyong mga anak. 29Sapagka't narito, darating ang mga araw, na kanilang sasabihin, Mapapalad ang mga baog, at ang mga tiyang kailan ma'y hindi nangagdalang-tao, at ang mga dibdib na kailan man ay hindi nangagpapasuso. 30Kung magkagayon ay magpapasimulang sabihin nila sa mga bundok, mangahulog kayo sa ibabaw namin; at sa mga burol, Takpan ninyo kami. 31Sapagka't kung ginagawa ang mga bagay na ito sa punong kahoy na sariwa, ano kaya ang gagawin sa tuyo? Pagninilay: Ang mga kababaihan sa karamihan ay nagpakita ng malalim na pagmamalasakit at suporta kay Hesus sa kanyang pagdurusa. Malamang na ang mga babaeng iyon ay nakapagbigay diin sa sakit ni Hesus dahil sa mga paraan na sila ay pinagmalupitan ng lipunan. Sa panahon ngayon, ang mga kababaihan at babae ay hindi proporsyonal na apektado ng digmaan at hidwaan. Tulad ng mga babaeng umabot kay Jesus, ang mga kababaihang nagdurusa dahil sa digmaan at hidwaan ay maaari ring mag-alok sa atin ng isang tanda ng pag-asa na may mga halimbawa kung paano nila ginawang isang bagay na nagbibigay ng buhay ang kanilang sariling pagdurusa. Alam ng mga kababaihan sa demokratikong Republika ng Congo ang katotohanan ng panggagahasa na ginagamit bilang sandata ng digmaan. Maraming kababaihan na naging biktima ng karahasang sekswal ang napatunayan na higit pa sila sa mga biktima. Sinimulan nilang pagalingin, bigyan ng kapangyarihan ang kanilang sarili at mapabuti ang kanilang lipunan sa pamamagitan ng paglahok sa mga programa ng paggaling ng trauma, pag- aaral ng mga bagong kasanayan upang suportahan ang kanilang pamilya at gampanan ang mga tungkulin sa pamumuno sa mga kilusang pangkapayapaan. Paano natin susuportahan ang mga kababaihan na nagdurusa sa mga epekto ng karahasan at hidwaan? Ano ang ilang mga paraan upang tayo ay maging sariling tagataguyod? Ang Ikasampung Istasyon: Si Hesus ay Ipinako sa Krus Ipanalangin natin ang mga inuusig dahil sa kanilang pananampalataya Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salitat- Markos 15 : 22-32 8
22At siya'y kanilang dinala sa dako ng Golgota, na kung liliwanagin ay, Ang dako ng bungo. 23At siya'y dinulutan nila ng alak na hinaluan ng mira: datapuwa't hindi niya tinanggap. 24At siya'y kanilang ipinako sa krus, at kanilang pinaghatihatian ang kaniyang mga damit, na kanilang pinagsapalaran, kung alin ang dadalhin ng bawa't isa. 25At ikatlo na ang oras, at siya'y kanilang ipinako sa krus. 26At ang pamagat ng pagkasakdal sa kaniya ay isinulat sa ulunan, ANG HARI NG MGA HUDIO. 27At ipinako sa krus na kasama niya ang dalawang tulisan; isa sa kaniyang kanan, at isa sa kaniyang kaliwa. 28At natupad ang kasulatan, na nagsasabi: At siya'y ibinilang sa mga suwail. 29At siya'y inalipusta ng nagsisipagdaan na pinatatangotango ang kanilang mga ulo, at sinasabi, Ah! ikaw na iginigiba mo ang templo, at sa tatlong araw ay iyong itinatayo, 30Iyong iligtas ang sarili mo, at bumaba ka sa krus. 31Gayon din naman ang mga pangulong saserdote pati ng mga eskriba, siya'y minumura na nangagsasalitaan sila-sila na sinasabi, Nagligtas siya sa mga iba; sa kaniyang sarili ay hindi makapagligtas. 32Bumaba ngayon mula sa krus ang Kristo, ang Hari ng Israel, upang aming makita at sampalatayanan. At minumura siya ng mga kasama niyang nangapapako. Pagninilay: Si Hesus ay pinatay. Parehong pinasyahan ng lipunan at ng estado na ang kanyang mga salita at kilos ay hindi angkop sa kanilang sistema ng paniniwala at hinatulan nila siya ng kamatayan dahil dito. Nakakagulat na sa panahon ngayon, ang mga tao ay inuusig pa rin at pinapatay pa rin dahil sa kanilang pananampalataya. Sa katunayan, ang mga paghihigpit sa relihiyoso sa buong mundo ay tumataas sa mga nagdaang taon. Ang mga batas sa paninirang puri sa Pakistan, karahasan ng mga nagkakagulong mga tao sa Indonesia at karahasan ng sekta sa Burma ay ilang mga nakasisirang halimbawa kung paano ang mga paghihigpit sa kalayaan sa relihiyon ay maaaring magdulot ng nakamamatay. Ang pagdurusa at pagkamatay ni Hesus ay nag-aalok sa atin ng mga paalala na dapat nating patuloy na itaguyod ang relihiyosong kalayaan para sa lahat. Paano natin mapangalagaan ang kalayaan o relihiyon para sa lahat ng mga tao? Sino ang mga ipinako sa krus sa ating mundo? Ang Ikalabing-isang Istasyon: Ipinangako ni Hesus ang Kanyang Kaharia sa Nagtitikang Magnanakaw Ipanalangin natin ang mga naghahangad ng kapatawaran mula sa iba at sa Diyos. Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita- Lukas 23 : 39-43 9
39At siya'y inalipusta ng isa sa mga tampalasang nabibitin, na sinasabi, Hindi baga ikaw ang Kristo? iligtas mo ang iyong sarili at kami. 40Datapuwa't sumagot ang isa, at pagsaway sa kaniya'y sinabi, Hindi ka pa baga natatakot sa Diyos, yamang ikaw ay nasa gayon ding kaparusahan? 41At tayo sa katotohanan ay ayon sa katuwiran; sapagka't tinanggap natin ang nararapat na kabayaran sa ating mga gawa; datapuwa't ang taong ito'y hindi gumagawa ng anomang masama. 42At sinabi niya, Hesus, alalahanin mo ako, pagdating mo sa iyong kaharian. 43At sinabi niya sa kaniya, Katotohanang sinasabi ko sa iyo, Ngayon ay kakasamahin kita sa Paraiso. Pagninilay: Inamin ng kriminal ang kaniyang kasalanan at inalok siya ni Jesus ng kapatawaran at pagtanggap. Nangako siyang isasama siya sa kanyang kaharian. Ang kapatawaran ay hindi madali. Hindi rin madali ang pag-amin kapag nagkamali tayo at humihingi ng kapatawaran. Si Jesus at ang kriminal ay nagbibigay sa atin ng isang magandang halimbawa. Tulad ng pagtanggap ni Hesus sa kriminal sa kanyang kaharian, sa mga bansa tulad ng Rwanda at South Africa ang mga naapektuhan ng digmaan at hidwaan ay nagtatrabaho upang tanggapin at muling isama ang mga nagsasagawa ng karahasan ay maibalik amg mga ito sa kanilang mga pamayanan at maibalik ang tamang relasyon. Ang pagsisisi at kapatawaran minsan ay tila napakahirap, ngunit ang ugnayan sa pagitan ni Hesus at ng kriminal ay siyang nagbalik ng mga ugnayan sa mga pamayanan sa buong mundo na nahaharap sa mga kakila-kilabot na krimen, at siya ring nagbibigay sa atin ng pag-asa na posible ang pagkakasundo. Paano natin maisusulong ang kapayapaan at pagkakasundo sa mga pagkakakataon ng marahas na tunggalian? Sino ang kailangan nating patawarin sa ating buhay? Kanino tayo kailangang humingi ng kapatawaran? Ang Ikalabing-dalawang Istasyon: Ipinagkatiwala ni Hesus sa isa't isa sina Maria at Juan Ipanalangin natin ang mga dumaranas ng pagkawala ng anak, magulang o kapatid. Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupuri ka namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Saltia- Juan 19 : 25-27 25Ang mga bagay ngang ito ay ginawa ng mga kawal. Datapuwa't nangakatayo sa piling ng krus ni Hesus ang kaniyang ina, at ang kapatid ng kaniyang ina, na si Maria na asawa ni Kleopas, at si Maria Magdalena. 26Pagkakita nga ni Hesus sa kanyang ina, at sa 10
nakatayong alagad na kaniyang minamahal, ay sinabi niya sa kaniyang ina, Babae, narito, ang iyong anak! 27Nang magkagayo'y sinabi niya sa alagad, Narito, ang iyong ina! At buhat nang oras na yaon ay tinanggap siya ng alagad sa kaniyang sariling tahanan. Pagninilay: Sa oras ng kanyang kamatayan, ang mga nagmamahal kay Jesus ay naroon sa kanya sa kanyang pagdurusa, "nakatayo sa tabi ng krus." Sa kanilang pakikilahok sa kanyang kamatayan, patuloy na ipinakita ni Jesus sa kanyang mga alagad kung paano magpumilit sa pagbuo ng isang mapagmahal na pamayanan na nagmamalasakit sa bawat isa. Ang pananampalataya at pagmamahal ay nagging aktibo, "mula sa oras na iyon na dinala siya ng alagad sa kanyang tahanan." Ang mga mahihirap at mahina ay itinutulak sa mga gilid ng lipunan, ihihiwalay, at iniiwanan sa mga desisyon na nakakaapekto sa kanila at sa kanilang pamilya. Nauunawaan ng Simbahan na ang pamayanan ay nabubuo sa mga ugnayan, pagmamahal sa ating mga kapit-bahay tulad ng pag-ibig ng ating Diyos, pagbubuo ng mga pamilya na may mga bagong kapatid at, sa huli, pagtutulungan upang wakasan ang pagdurusa, paghihiwalay at kahirapan. Nasaan ang mga mahihirap, mahina at malayo ang mga tao sa inyong pamayanan? May kapangyarihan ba silang lumahok sa mga pagpapasyang nakakaapekto sa kanilang buhay? Paano ka tatayo sa pakikiisa sa kanila sa panahon ng Kuwaresma at lahat ng oras? Ang Ikalabing-tatlong Istasyon: Si Hesus ay Namatay sa Krus Ipanalanginl natin ang mga mamamatay ngayon. Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupurika namin. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita- Mateo 27: 45-54 45Mula nga nang oras na ikaanim ay nagdilim sa ibabaw ng buong sangkalupaan hanggang sa oras na ikasiyam. 46At nang malapit na ang oras na ikasiyam ay sumigaw si Hesus ng malakas na tinig, na sinasabi: Eli, Eli, lama sabachthani? sa makatuwid baga'y, Diyos ko, Diyos ko bakit mo ako pinabayaan? 47At nang marinig ito ng ilan sa nangakatayo roon, ay sinabi, Tinatawag ng taong ito si Elias. 48At pagkaraka'y tumakbo ang isa sa kanila, at kumuha ng isang espongha, at binasa ng suka, saka inilagay sa isang tambo, at ipinainom sa kaniya. 49At sinabi ng mga iba, Pabayaan ninyo; tingnan natin kung paririto si Elias upang siya'y iligtas. 50At muling sumigaw si Hesus ng malakas na tinig, at nalagot ang kaniyang hininga. 51At narito, ang tabing ng templo'y nahapak na 11
nagkadalawa buhat sa itaas hanggang sa ibaba; at nayanig ang lupa; at nangabaak ang mga bato; 52At nangabuksan ang mga libingan; at maraming katawan ng mga banal na nangakatulog ay nangagbangon; 53At paglabas sa mga libingan pagkatapos na siya'y mabuhay na maguli ay nagsipasok sila sa bayang banal at nangapakita sa marami. 54Ang senturion nga, at ang mga kasamahan niya sa pagbabantay kay Hesus, nang mangakita nila ang lindol, at ang mga bagay na nangyari, ay lubhang nangatakot, na nangagsasabi, Tunay na ito ang Anak ng Dios. Pagninilay: Kadalasan sa mga pagtitipon sa pagdasal na ginaganap sa labas ng mga bilangguan kapag ang isang pagpapatupad sa kamatayan ay naka-iskedyul na maganap, isang parehong karanasan ang nangyayari. Ang mga naroroon ay nagtitipon sa pagdarasal na umaasa na maantala ang pagpapatupad sa kamatayan ng bilanggo ay mangyari, ngunit mas madalas, ipanagdarasal nila ang bilanggong namatay, para sa pagbalik-loob ng mga kaluluwa at paghilom ng mga naapektuhan ng krimen. Nararapat na ating ipagnilay ang kaseryosohan ng mga krimen na maaaring nagawa at ang pangangailangan para sa paghilom. Ngunit bilang isang tao na nakatuon sa pagbuo ng isang kultura na sumusuporta sa lahat ng buhay- mula sa paglilihi hanggang sa natural na kamatayan, dapat din tayong maglaan ng oras upang lumuhod at manalangin. Dapat nating alalahanin ang lahat ng mga buhay na hindi protektado o inaalagaan at ating isipin kung saan ang ating katayuan sa karamihan ng tao. Bilang isang miyembro ng lipunang sibil, paano ako matutulungan ng aking pananampalataya na maipakita ang halaga ng buhay ng tao sa isang lipunan na patuloy na sumusuporta sa paggamit ng parusang kamatayan? Saan ko nakikita ang aking sariling katayuan sa karamihan ngayon? Ang Ikalabing-apat na Istasyon: Si Hesus ay Inilibing Ipanalangin natin ang mga walang tirahan ngayon. Namumuno: Sinasamba ka namin, O Kristo, at pinupur ka namini. Lahat: Sapagkat sa pamamagitan ng iyong banal na krus ay tinubos mo ang mundo Pagninilay sa Banal na Salita- Mateo 27: 57-61 57At nang hapon na ay dumating ang isang mayamang mula sa Arimatea, na nagngangalang Jose, na ito'y naging alagad din naman ni Hesus; 58Ang taong ito'y naparoon kay Pilato, at hiningi ang bangkay ni Hesus. Nang magkagayo'y ipinagutos ni Pilato na ibigay yaon. 59At kinuha ni Jose ang bangkay at binalot niya ng isang malinis na kayong lino, 60At inilagay sa kaniyang sariling bagong libingan, na kaniyang hinukay sa 12
bato: at iginulong niya ang isang malaking bato sa pintuan ng libingan, at umalis. 61At nangaroon si Maria Magdalena, at ang isang Maria, at nangakaupo sa tapat ng libingan. Pagninilay: Ang pag-aalaga ni Jose kay Hesus sa kamatayan, na tinitiyak na siya ay nalinis, nabihisan at kinubkob, ay nagpapatunay sa pangunahing karapatang pantao sa kanlungan at seguridad mula sa buhay hanggang sa kamatayan. Ang pagbibigay ng sapat na kanlungan para sa ating sarili at sa ating mga mahal sa buhay ay nagpapatunay na tayo ay ginawa sa larawan ng Diyos. Ang ating dignidad, na isang regalo mula sa Diyos, ay nagbibigay-daan sa atin upang matupad ang ating potensyal. Napakaraming mga tao ang hindi makahanap ng matatag at abot-kayang pabahay, na pumipinsala sa kanilang karangalan at nakakadadag sa iba pang mga personal at panlipunang problema. Paano ako nakikitungo sa mga taong nakakaranas ng kawalan ng tirahan? Isipin kung ano ang maaari mong maramdaman kung paano ang walang matatag na bahay at paano ang mga pinipilit na matulog sa hindi ligtas na kondisyon. Ano ang magagawa ko (at aking pamayanan) upang suportahan ang mga nakakaranas ng kawalan ng tirahan at hindi ligtas na tirahan? Ano ang mga paraan na maaari akong makiapg-ugnay sa kanila upang matiyak na natutugunan ang lahat ng pangunahing pangangailangan? 13