ANG Pahayagan ng Partido Komunista ng Pilipinas Pinapatnubayan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo Tomo LIII Blg. 8 Abril 21, 2022 EDITORYAL Mang ga ga wa at sam ba ya nang Pi li pi no: Hu wag mag pa gu po! Ma nin di gan at lu ma ban! Sa mga mang ga ga wa at sam ba ya nang Pi li pi no: Sa da ra ting na Ma yo Uno, mum na sa hod ka tum bas ng ha la ga ng ara wang pa nga ngai la ngan ay sis ‐ te ma ti kong bi na bak las at ni yu yu ra ‐ kan. ka sa bay ng mga mang ga ga wa at anak pa wis sa buong mun do, sa ma-sa ‐ ma na ting dag sa in ang lan sa ngan at ipa ma las ang ating pag ka kai sa, ta ‐ pang at de ter mi na syong ipag la ban ang ating ma ka-u ring in te res, at ang ka la ‐ ya an at de mok ra syang ha nga rin ng buong ba yan. Sa sa bay-sa bay na nag nga ‐ nga lit na ya bag at si gaw, ya ni gin na tin ang mga da yu hang im per ya lis ta, at ma pag sa man ta lang nag ha ha ring uring bur ge syang kumpra dor at mga pa ngi ‐ no ong may lu pa, at ang es ta dong su mi si il sa buong ba yan. Sa nag da ang anim na taon sa ila lim ng re hi meng Du ter te, la bis na pag du ru sa ang idi nu lot ng mga pa ‐ ta ka rang an ti-mang ga ga wa na pag ‐ pa ko at pag ba was sa sa hod. Ma hi git da la wang taon nang wa lang umen to sa sa hod ang mga mang ga ga wa sa Na tio nal Ca pi tal Re gi on. Pi naa sa ang mga mang ga ga wa sa hu wad na pa nga kong ta ta pu sin ang "en do" o kontraktwa li sa syon. Sa ha lip, lu mi ‐ taw ang la lo pang mas ma la la lang an yo ng plek sib leng pag ga wa la lu na si mu la noong pa na hon ng pan dem ya. Wa la na sa 1% ng mga mang ga ‐ ga wang Pi li pi no ang sa kop ng "col ‐ lective bar gai ning ag ree ment." Ito'y ma ta pos ang ha los tat long de ka da ha la ga na ki na kam kam bi lang tu bo ng mga ka pi ta lis ta. Sa git na ng lu ma la lang pan da ig ‐ di gang kri sis ng ka pi ta lis mo, pa la la nang pa la la ang mga an yo ng pag sa ‐ sa man ta la pa ra sa gad-sa ga rang pi ‐ la kas-pag ga wa ng mga ga in ang mang ga ga wa. Mil yun-mil yon na mang ga ga wa ang tu ma tang gap ng mi ni mum na sa hod na mas ma ba ba sa ha la ga ng araw-a raw ni lang pa ‐ nga ngai la ngan at ng ka ni lang mga pa mil ya. Pa la ki nang pa la ki ang ag ‐ wat sa pa gi tan ng ti na tang gap ni ‐ lang sa hod at ng ni li lik hang la bis na Pi na ha ha ba nang pi na ha ha ba ang ka ni lang oras ng pag ga wa upang lu mik ha ng pa pa la ki nang pa ‐ pa la king ha la ga na wa lang ka ram ‐ pa tang ka ba ya ran. Bi na ba tak ang hang ga nan ng ka ta wan at la kas ng mga mang ga ga wa upang pa bi li sin nang pa bi li sin ang pro duk syon at distri bu syon ng mga ka la kal. Ang sa li gang ka ra pa tan sa wa long-o ras na pag ga wa at ka ram pa tang mi ni ‐
ng wa lang ha bas na pag-a ta ke sa ka ra pa tan sa pag-uun yon. Sa kum ‐ pas ng NTF-Elcac, si nu su pil ang mga un yon upang hin di ma ka pag tang gol ang mga mang ga ga wa. Sa nga lan ng "coun te rin sur gency," ang mga un ‐ yo nis ta at li der mang ga ga wa ay pi ‐ na pa tay, si na sam pa han ng ga ‐ wa-ga wang mga ka song kri mi nal, iki nu ku long at wa lang ti gil na ti na ‐ ta kot pa ra ta li ku ran ang in te res ng mga mang ga ga wa, ma na hi mik o mag pa ga mit sa es ta do. Sad lak nga yon ang mga mang ‐ ga ga wang Pi li pi no sa la bis na pag ‐ du ru sa at pa pa tin ding pag sa sa man ‐ ta la at pang-aa pi sa ha rap ng wa ‐ lang awat na pag si rit ng pre syo, ma ‐ ba ba at kinakalta sang sa hod, pa pa ‐ bi gat na bu wis, at la ga nap na di s ‐ emple yo. Su mi sid hi ang ka ni lang pag na na is na mag-or ga ni sa, ku mi los at lu ma ban pa ra sa ka ni lang ka pa ‐ ka nan at pa ra sa ka ga li ngan ng buong ba yan. Da pat mag pun ya gi sa bu hay-at- ka ma ta yang pag si si kap na buuin o mu ling ita yo ang mga un yon ng mga mang ga ga wa pa ra ti pu nin ang la kas na ipag la ban ang na ra ra pat pa ra sa ka ni la. Da pat ma pag pa syang pa ra ‐ mi hin at pa la ki hin ang mga un yon pa ra pag kai sa hin ang lu ma la king bi ‐ lang ng mang ga ga wa. Da pat la ba nan at pa ngi ba ba wan ang pa na na kot, ANG pan da ra has, pa nu nu hol at la hat ng ma ni ob ra ng mga ka pi ta lis ta na si ‐ ra in ang pag ka kai sa ng mga mang ‐ ga ga wa. Ha sa in ang wel ga, pi ket at iba't ibang an yo ng sa ma-sa mang pag ki los bi lang mga san da ta pa ra sa pa ki ki pag la ban. Da pat iba yong isu long ng mga mang ga ga wa ang pa ki ki ba ka pa ra sa umen to sa sa hod upang ma big yan ng sa pat na pag ka in at di sen teng bu hay ang ka ni lang mga pa mil ya. Da pat la ba nan ang iba't ibang is ke ma ng plek si bi li sa syon. Ma ki ba ‐ ka pa ra wa ka san ang la ga nap na sis te ma ng kontraktwa li sa syon at ipag la ban ang re gu la ri sa syon sa tra ba ho. Itu lak na ki la la nin o iba lik ang ka ra pa tan ng mga mang ga ga wa sa ba yad na 8-o ras ka da araw na tra ba ho at iba su ra ang sis te mang quo ta at piece-ra te sa iba't ibang an yo ni to. Da pat ipa ma las ng uring mang ‐ ga ga wang Pi li pi no sa da ra ting na Ma yo Uno ang ka ni lang pag ka kai sa. Dag sa in ang lan sa ngan at mag ‐ martsa mu la sa mga pab ri ka at ko ‐ mu ni dad, mag ti pon sa mga li wa san at sa bay-sa bay na isi gaw ang hi na ‐ ing ng mga mang ga ga wa at sam ba ‐ ya nan. Ma ra pat na ala la ha nin ang ma la king pa pel ng ki lu sang mang ga ‐ ga wa at ki lu sang wel ga at noong de ‐ ka da 1970 sa pag ba sag ng ta kot sa Nilalaman pa na hon ng ba tas mi li tar ng dik ta ‐ du rang Marcos. Ika wing pa ki ki ba kang ang pang ka bu ha yan sa pa ki ki ba ka la ban sa pa sis mo at sa ma ka-im per ya lis ta at an ti-mang ga ga wang ti ra ni ya ni Du ter te, ka bi lang ang pa na wa gang itak wil ang tam ba lang Marcos-Du ‐ ter te sa elek syon ang pag ta naw sa ma la la king pa ki ki ba ka pag ka ta pos ng elek syon. Sa Ma yo Uno, ilang araw ba go ang elek syon sa Ma yo 9, da pat pag ‐ ti ba yin ng ma sang mang ga ga wang Pi li pi no ang ka ni lang de ter mi na syon na tu luy-tu loy na isu su long ang ka ‐ ni lang mga pa ki ki ba ka pa ra sa ka ‐ rag da gang sa hod, re gu la ri sa syon at ka ra pa tan sa pag-uun yon, kaa ki bat ng pa na wa gang pa na gu tin at pa ru ‐ sa han si Du ter te at mga ka sab wat sa mga kri men ng pa sis tang te ro ris ‐ mo, at pa ki ki ba ka ng buong ba yan pa ra sa tu nay na ka la ya an, de mok ‐ ra sya at ka ta ru ngan. Su mi sik lab ang mga pa ki ki ba ka at pag-aak las ng mga mang ga ga wa sa iba't ibang ban sa sa Eu ro pe, sa La tin at North Ame rica, Asia at Africa la ban sa pa tin di nang pa tin ‐ ding pag sa sa man ta la at pag du ru sa sa ha rap ng lu ma la lang pan da ig di ‐ gang kri sis ng ka pi ta lis mo. Ipag di ‐ wang na tin ang mga ta gum pay na na ka mit ng mga mang ga ga wa sa iba't ibang pa nig ng mun do sa pa ‐ ma ma gi tan ng pag bu buo ng ka ni ‐ lang mga un yon at pag lu lun sad ng mga wel ga. Tomo LIII Blg. 8 | Abril 21, 2022 Ang Ang Bayan ay inilalabas sa wikang Pilipino, Bisaya, Iloco, Hiligaynon, Waray, Ingles at Espanyol. Tumatanggap ang Ang Bayan ng mga kontribusyon sa anyo ng mga artikulo at balita. Hinihikayat din ang mga mambabasa na magpaabot ng mga Editoryal: Manggagawa at sambayanang Pilipino: Huwag magpagupo! Manindigan at Lumaban! 1 Natutulak ang mga Pilipino sa gig economy 3 12 armadong aksyon sa 3 rehiyon 4 Mga 4 Monopolyo ng mga pamilya sa gubyerno 5 50 6 8 aresto sa Semana Santa 7 Sa madaling salita 8 Pagsasanib ng NCIP at NTF-Elcac 9 Isang bilyong mamamayan sa Earth Day 10 protesta taon ng Makibaka puna at rekomendasyon sa ikauunlad ng ating pahayagan. Ang Ang Bayan ay inilalathala dalawang beses bawat buwan ng Komite Sentral ng Partido Komunista ng Pilipinas Da pat mag pun ya gi ang Par ti do Ko mu nis ta na pa la wa kin at pa la li min ang pag ka kau gat ni to sa mga pab ri ‐ ka at mga ko mu ni dad ng mga ma ‐ ngag ga wa. Buuin, pa la wa kin at pa ‐ ra mi hin ang mga sa ngay ng Par ti do at ma ra mi hang mag rek rut at mag ‐ sa nay ng mga kad reng ko mu nis ta na mag si sil bing ha li gi at pi nu no ng ma ‐ sa sa ka ni lang mga pa ki ki ba ka. Hi ka ‐ ya tin ang pa pa la king bi lang ng mga mang ga ga wa na ma ging Pu lang man di rig ma at lu ma hok sa re bo lu ‐ syo nar yong ar ma dong pa ki ki ba ka. Tu luy-tu loy na ita as ang ka mu la tan ng mga mang ga ga wa pa ra bag ta sin ang lan das ng pam ban sa-de mok ra ti ‐ ko at so sya lis tang re bo lu syon. @cpp_angbayan 2 Abril 21, 2022 ANG BAYAN
Sa ka wa lan ng sa pat na tra ba ho Na tu tu lak ang mga Pi li pi no sa gig eco nomy Pa pa la ki ang bi lang ng mga Pi li pi nong pu ma pa sok sa ti na gu ri ang "gig eco ‐ nomy" sa nag da ang mga taon. (Ang "gig" ay isang tra ba hong tem po rar yo at wa lang ka ti ya kan.) Noong 2018, umaa bot na sa 2 mil yong mang ga ga wa ang na ka pa lo ob di to. May mga ta yang ilang be ses itong lu ma ki sa pa na hon ng pan ‐ dem ya. Ma yor ya (84%) sa ka ni la ay na kaa sa sa mga pla ta por mang on li ne o ku ‐ mu ku ha ng mga "gig" sa pa ma ma gi tan ng in ter net. Noong 2021, pi na ka ma bi lis ang pag la go ng gig eco nomy ng Pi li pi nas sa buong mun do. Pi na ka ma ra mi ri to ang mga ta ga de li ber ng ga mit at pag ka in o yaong na sa ti na gu ri ang Transport Net work Ve hicle Service (TNVS). Sa ulat ng Goog le, pi na ka ma la ki ang pag la go ng on li ne food de livery service sa bansa. Iti nu lak ni to ang ka buuang ki ta ng gig eco nomy tu ‐ ngong $17 bil yon, 93% na mas ma ‐ ta as kum pa ra sa na ka ra ang taon. Isa ang kum pan yang Si nga po re ‐ an na Grab Hol ding s Inc. sa pi na ka ‐ ma la la king ku mi ta sa gig eco nomy sa Pilipinas. Sa pa na hon ng pan dem ya, lu ma ki ang ha la ga ng kum pan ya nang 39% at pi na ka ma ta as ang ki ta ni to ($507 mil yon) sa unang kwar to ng 2021. Ang ni tong ka kum pi ten sya Food pan da, na pag-aa ri ng kum pan ‐ yang Ger man na Food He ro, ay na ‐ ka pag ta la ng 70% pag ta as sa on li ne food de livery. Lu ma go rin ang ki ta ng mga kum pan ya tu lad ng kum pan ‐ yang Si nga po re an na Sho pee at kum pan yang Chi ne se na Laza da na pa re hong na sa on li ne shop ping. Ki na ka ta wan ng "gig eco nomy" ang pi na ka ma sa hol na por ma ng plek sib leng pag ga wa at to do-to dong pag pi ga ng su per tu bo mu la sa mga mang ga ga wa. Ha bang tu ma ta bo ng ki ta ang da yu hang mga kum pan ya, pa sa ma nang pa sa ma ang ka la ga yan ng mga mang ga ga wa ni to. Ani mo'y bu ra do ang re la syong ta ga-emple yo at emple ya do sa pa gi ‐ tan ng ka pi ta lis ta at mang ga ga wa sa "gig eco nomy." Bi nan sa gang mga "in de pendyen teng kontra tis ta" ang mga mang ga ga wa pa ra kun wa'y may kontrol si la sa "sa ri ling oras." Ang to too, pi na ha ba ng mga ka ‐ pi ta lis ta ang oras ng pag ga wa. Sa TNVS, ha lim ba wa, ma da las buong araw, at min san ay buong ga bi, na nag hi hin tay ang mga dray ber ng mga "or der." Ipi na tu pad ng mga pla ta ‐ por ma ri to ang sis te mang piece-ra te (por pi ra so, o por bya he.) Hin di bi ‐ na ba ya ran ang mga oras kung saan na ka an ta bay si la. Ta li was ito sa ka ‐ ra pa tan sa ba yad na 8-o ras na araw ng pag ga wa. Ipi na sa rin ng mga ka pi ta lis ta ang gas tos sa mga ka ga mi tan sa pag ga wa. Ang mga mang ga ga wa ang gu ma gas tos pa ra sa ga so li na, sa sak ‐ yan at pag kum pu ni ng mga si ra ni to. Si la rin ang bu mi bi li ng ka ni lang mga sel pon at load. Noong pan dem ya, si ‐ la ang ba ha la sa ka ni lang ga mit pang ka lu su gan. Mas ma la la, iti nu tu ‐ lak ng kum pan ya ang mga mang ga ‐ ga wa na bu mi li sa ka ni la ng may ta ‐ tak na mga uni por me at la lag yan na umaa bot ng hang gang ₱3,000. Da hil "in de pendyen te," pi na la la ‐ bas ng ka pi ta lis ta na wa la itong pa ‐ na na gu tan sa mga mang ga ga wa. Na ging li gal ang pag tang gi na big yan si la ng health in su rance at hazard pay. Wa lang pa na na gu tan ang mga kum pan ya ka pag maak si den te o mag ka sa kit si la ha bang na sa tra ba ‐ ho. Pa na na gu tan pa ng mga mang ‐ ga ga wa kung maan ta la ang ka ni lang de li be ri ka hit du lot ng le hi ti mong mga da hi lan. Wa la ring ob li ga syon ang mga kum pan ya na big yan si la ng ba yad na leave o day-off. Pa pa lub hang pag sa sa man ta la Sa pag-aa ral ng Ecu me nical Insti tu te for La bor Educa ti on and Re se arch (EI LER), si na man ta la ng mga kum pan ya ang pan dem ya pa ra pu mi ga ng hi git pang tu bo ma ta pos du mag sa sa "gig eco nomy" ang mga mang ga ga wang na wa lan ng tra ba ho da hil sa lockdown. Ibi nag sak ng mga ito tu ngong ₱48 ang mi ni mum na ki ta ng isang dray ber, mu la sa ₱79 ka da de li be ri ba go mag pan dem ya. Ibi na ba rin ang da ti ni lang in sen ti bo na ₱770 tu ‐ ngong ₱390 na na ku ku ha ni la sa ba ‐ wat 11 maa yos na de li be ri. Sa pa na na lik sik ng EI LER, ka hit ba go mag pan dem ya, ki nai la ngan ng isang dray ber na magtra ba ho sa tat ‐ long pla ta por ma (Grab, Food pan da, Laza da) pa ra uma bot sa ₱1,500 ka ‐ da araw ang kan yang ne tong ki ta. Abe reyds na 200 pa ke te ang nai de ‐ de li ber ni ya ka da araw. Sa pa na hon ng pan dem ya, may mga pag ka ka ta ong 20 de li be ri na la ‐ mang ka da araw ang na pu pun ta sa isang dray ber, sa tan tos na ₱20-₱45 ka da de li be ri. Bu kod di to, wa lang ibi ni bi gay na pro tek syon ang kum pan ya sa ka ni la sa pa na hong nag ka kap rob le ma ang sis te mang on li ne, pe keng pag-or der, o pang gi gi pit sa ka ni la ng mga kos ‐ tu mer. Si la ang ipi nag ba ba yad sa mga de li be ri na hin di ti na tang gap ng mga kos tu mer. Da hil mga "ka tu wang" at "in de ‐ Sundan sa pahina 4 ANG BAYAN Abril 21, 2022 3
12 ar ma dong ak syon sa 3 rehiyon Labindalawang ar ma dong ak syon ang naiulat na ini lun sad ng mga yu nit ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB) sa mga rehiyong Eastern Visayas, Northeastern Mindanao at Ilocos-Cordillera. Inam bus ng BHB-Northern Sa ‐ mar (Ro dan te Ur tal Com mand) ang pi nag sa nib na pwer sa ng mi li tar at pu lis noong Ab ril 3 sa Ba ra ngay San Mi gu el, Las Navas. Dalawa ang na ‐ pas lang at li ma ang na su ga tan sa tro pa ng sun da lo at pu lis. Ba go ni to, pi na sa bu gan ng com ‐ mand-de to na ted explo sive ng BHB ang tro pang mi li tar na nag-oo pe ra ‐ syon sa Ba ra ngay MacArthur, Las Navas noong Mar so 25. Tat long sun da lo ang na pas lang. ng 30th IB at PNP sa Ba ra ngay Bi ‐ nu ka ran, Ma li mo no noong Mar so 26 ng ha pon. Da la wa ang naiu lat na su ga tan sa ha nay ng mga sun da lo at pu lis. Noong Ab ril 6, da la wang ele ‐ men to ng CAFGU sa ila lim ng 30th IB ang na su ga tan sa am bus ng BHB sa Sit yo Tu may-as, Ba ra ngay Ferlda, Aleg ria sa pa re hong pru bin ‐ sya. Sa su mu nod na araw, ina res to ng mga Pu lang man di rig ma ang da ‐ la wang ak ti bong aset ng 30th IB sa Ba ra ngay Ma yag, Si son. Ka su nod ito ng pag-a ta ke ng BHB sa 20th IB sa Ba ra ngay Na ‐ goocan, Ca tu big noong Mar so 22. Isa ang na su ga tan sa na tu rang ak ‐ syon. Sa man ta la, mag ka su nod na ope ra syong ha ras ang ini lun sad ng BHB noong Mar so 4-5 sa Ba ra ngay Tra ngue, Ca tar man at sa kam po ng 43rd IB sa Ba ra ngay San tan der, Bo ‐ bon. Isa ang na pas lang ha bang isa ang na su ga tan sa mga sun da lo. Pi na ta wan ng ka pa ru sa hang ka ‐ ma ta yan ng BHB-Central Neg ros ang ele men to ng CAFGU na si Je ger Flo res sa Ba ra ngay San da yao Pat rol Ba se ng 62nd IB sa Gui hul ngan City, Neg ros Ori en tal noong Ab ril 10. Sang kot si Flo res sa pag pas lang kay Ar nold Suer te, isang mag sa sa ka, noong Ene ro. Sa Su ri gao del Nor te, inam bus ng BHB ang pi nag sa nib na pwer sa Na sam sam ng yu nit ng BHB mu ‐ la ri to ang ilang ka ga mi tang mi li tar ka bi lang ang mga backpack, com bat boots, mga sel pon, GPS tracker at isang pis to la. Inam bus na man ng mga Pu lang man di rig ma ng BHB-A gu san del Nor te ang nag-oo pe ra syong 40-ka ‐ ta ong yu nit ng 29th IB sa Pa lo 12, Ba ra ngay Pob lacion 2, San tia go noong Ab ril 14. Da la wang sun da lo ang na ma tay. Sa man ta la, tat long sun da lo ang na su ga tan sa ope ra syong ha ras ng BHB-Ka li nga sa de tatsment ng CAFGU sa Ba ra ngay Ma baca, Bal ba ‐ lan noong Peb re ro 4. Apat na ele ‐ men to na man ng 24th IB ang na pa ‐ tay sa kontra-reyd na isi na ga wa ng BHB sa Ba ra ngay Ana yan, Ti neg, Ab ra noong Mar so 23. Mula sa pahina 3 pen dyen teng kontra tis ta," ti na tang ‐ ga lan din ang mga mang ga ga wa ng ka ra pa tang ko lek ti bong ma ki pag ne ‐ go sa syon at mag rek la mo sa hin di ma ka ta ru ngang mga ka la ka ran. lang ita as ng kum pan ya ang ka ni ‐ lang "ba ha gi" (sa hod) sa mga de li ‐ be ri. "I si nus pin de" (ti nang ga lan ng tra ba ho) si la ng kum pan ya nang 10 taon. Noong Nob yembre 2020, daan- da ang mang ga ga wa ng Grab ang nag rek la mo sa upi si na ng kum pan ya sa Met ro Ma ni la. Binantaan sila ng kumpanya na ta tang ga lin sa pla ta ‐ por ma kung mag pup ro tes ta. Noong Hul yo 2021, mga mang ‐ ga ga wa na man ng Foodpan da sa Davao ang nagpro tes ta. Igi ni it ni ‐ Sa ka bi la ng mga pa na na kot at pag ba ban ta ng mga kum pan ya, hin di nag pa ti nag ang mga mang ga ga wa. Bi nuo ni la ang mga sa ma han sa Grab, Food pan da at iba pang mga kum pan ya. Pa tu loy ni lang iti nu tu lak ang pag pa pa ta as ng kum pen sa syon, pag ka ka lo ob ng be ne pi syo at se gu ‐ ro, at pa tas na mga in se nti bo. 4 Kal bar yo ng ma ra li ta sa Se ma na San ta. Ini lun sad ng mga gru po ng ma ra li ta ang tau nang Kal bar yo ng Ma ra li ta bilang paggunita sa Se ma na San ta. Noong Abril 8, naglunsad ng protestaprusisyon ang Kadamay sa Tatalon, Quezon City. Sa Ce bu noong Abril 15, nagor ga ni sa ang Pa nag ‐ hug pongKa da may Ce bu at Move ‐ ment Aga inst Car bon Mar ket Priva ‐ tiza ti on ng mga is ta syon ng krus na tu ma ta la kay sa is yu ng ma ma ma yan tu lad ng pri ba ti sa syon, pag ta as ng si ‐ ngil sa la ngis, pa nga ngam kam ng lu ‐ pa at kontraktwa li sa syon. Nag ka ro on din ng ka tu lad na ak ti bi dad sa Davao City. Pro te sta ng mga mang ga ga wa sa Ce bu. Nagpro tes ta ang 293 kon trak ‐ twal na mang ga ga wa ng Univer sal Ro bi na Cor po ra ti on sa ha rap ng pa ‐ ga wa an ni to sa Ta bok, Man daue City, Ce bu noong Ab ril 13. Ito ay pa ra tu tu lan ang pag li li pat sa ka ni la mu la sa agency na Peop le First La ‐ bor Service Coo pe ra tive tu ngong agency na HR Team Asia. Tu tol ang mga mang ga ga wa sa pagli li pat na ito da hil itu tu ring si la na mga ba gong mga emple ya do ng URC at hin di ni ‐ la ma ta tang gap ang ka ni lang se pa ra ‐ ti on pay. Em ba ha da ng US, si nu god. Si nu god ng 30 ka ba ta an sa pa ngu ngu na ng Lea gue of Fi li pi no Stu dents ang em ‐ ba ha da ng US sa Roxas Bou levard, Ma ni la noong Ab ril 8 nang ma da ling araw pa ra ba ti ku sin ang Ba li ka tan 2022 war exerci ses na idi na os sa Pi li ‐ pi nas noong Mar so 28  Ab ril 8. Pagtutol sa proyektong incinerator sa Davao. Nagpiket sa harap ng Sang guniang Panglunsod ng Davao City ang grupong PanalipdanYouth noong Abril 20 para tutulan ang pro ‐ yekto na WasteTo  Energy Incine ra ‐ tion. Nakatakda itong itayo sa Baran ‐ gay Biao Escuela, isang komu nidad na agri kultural sa loob ng syudad. Ayon sa grupo, magdudulot ng masa ‐ mang epekto sa kalusugan ng mga residente ang naturang proyekto. Abril 21, 2022 ANG BAYAN
Mo no pol yo ng mga pa mil ya sa gub yer no Ma yor ya ng mga kan di da tong gru po na tu ma tak bo sa ila lim ng sis te mang syon ay oku pa do ng mga pam pu li ti ‐ kang angkan na may da la wa o hi git pang ka pa mil yang na sa pwes to. Si ‐ nu sun dan ito ng Pam pa nga (49%) at Bu lacan (45%). party list sa da ra ting na ha la lan sa Ma yo ay hin di ku ma ka ta wan sa ma ‐ hi hi rap, ta li was sa na ka sa ad na la yu nin ng sis te mang party list. Ito ang kong ‐ klu syon sa pa na na lik sik na isi na ga wa ng gru pong Kontra Da ya na ini la bas noong Mar so. Ma li ban sa ku nek syon sa ma la la ‐ king ne go syo at sa mi li tar, tam pok na ka ta ngi an ng mga tu ma tak bong party list ang pa gi ging be hi ku lo pa ra mai luk lok ang mga pa mil yang pu li ti ‐ ko. Sa ka buuang 177 na kan di da to sa sis te mang party list, isa sa ba wat apat ay ku ma ka ta wan sa mga di nas ‐ ti ya. Ka bi lang sa mga na ngu ngu na ri ‐ to ang Ti ngog Partylist na nag po pos ‐ tu rang ta ga pag ta gu yod ng in te res ng ma ma ma yan ng Eas tern Vi sa yas, pe ro sa ka tu na yan ay instru men to upang hu mig pit ang kontrol ng angkan ng mga Ro mu al dez sa re hi ‐ yon. Ang ka sa lu ku yang ki na ta wan at unang no mi na do ng na sa bing par ti do ay asa wa ni Rep. Mar tin Ro mu al dez ng Unang Distri to ng Ley te, na pin ‐ san ni Fer di nand Marcos Jr. Sa pa na na lik sik ng Ibon Foun da ‐ ti on, hin di ba ba ba sa 23 ka mag-a nak ng angkang Marcos-Ro mu al dez ang hu ma wak ng po der, kun di man ka sa ‐ lu ku yang na kap wes to sa reak syu ‐ nar yong gub yer no. Isa sa mga ni nu no ng angkang ito si Ma ria no Marcos, ang ama ng da ting dik ta dor na si Fer di nand Marcos. Ang na ka ta tan dang Marcos ay nag sil bing upi syal sa pro pa gan da ng pa sis tang or ga ni sa syong Ka pi sa ‐ nan ng Pag li ling kod sa Ba gong Pi li pi ‐ nas at no tor yus na Makabayang Katipunan ng mga Pilipino (Makapili) noong pa na hon ng pa na na kop ng Ja ‐ pan. Ka tu lad ang mga ito ng ma ka- Ka nang par ti do na Ki lu sang Ba gong Li pu nan ni Fer di nand Marcos Sr. at kan yang pa mil ya. Ang pa ngi ngi ba baw ng mga di ‐ nas ti ya ay ta la mak na ka ta ngi an ng pu li ti ka ng ban sa. Si na sa bing na sa 70%-90% ng mga pu si syong ini ha ‐ ha lal ay kontro la do ng mga maimplu wen syang pa mil ya. Sa isang pag-aa ral sa ha la lan sa lo kal na an ‐ tas (kon se hal hang gang gu ber na ‐ dor), lu ma la bas na may 170 pu li ti ‐ kong myembro ng di nas ti ya ang na ‐ da rag dag sa ba wat pag ta ta pos ng elek syon mu la 1988-2017. May ro ‐ ong 10 elek syong nai lun sad sa pa ‐ na hong iyon. Noong 2001, umaa bot sa 1,303 ang mga angkan na may da la wang 257 na kap wes tong angkan na may tat long myembro, at 157 pa mil ya na may apat o hi git pang myembro sa gub yer no. Nga ‐ yon, lu mo bo ang mga bi lang na ito tu ngong 1,548 na angkan na may da la wang na kap wes to, 339 na may tat lo, at 217 na may apat o hi git pang ka pa mil ya. myembro, Ma ta pos ang elek syon noong 2019, 80% o apat sa li mang gu ber ‐ na dor ay may mga ka pa mil yang na ‐ sa pu si syon din. Umaa bot na man sa 68% ng mga bi se gu ber na dor, at 67% ng mga kong res man, ang may kaa nak din na na sa pwes to. Pi na ka ma ra mi ang mga di nas ti ‐ ya sa Ma gu in da nao, kung saan ma ‐ hi git ka la ha ti ng mga ha lal na pu si ‐ Ilan sa mga pam pu li ti kang di ‐ nas ti yang na ka pa na ti li ng ka pang ya ‐ ri han ma ta pos ang elek syong 2019 ay ang pa mil yang Di ma po ro ng La ‐ nao del Nor te; Marcos ng Ilocos Nor te; Kho ng Mas ba te, Ma ngu da ‐ da tu ng Ma gu in da nao; Or te ga ng La Uni on at Tan ng Wes tern Sa mar. "Hin di ma sa ma ang mga pam ‐ pu li ti kang di nas ti ya," pag de dek la ra ni Rod ri go Du ter te noong Nob ‐ yembre 2021 nang bu mi si ta si ya sa bal war te ng pu li ti kong pa mil yang Ma tu gas sa Siar gao Is land, Su ri gao del Nor te. Ga ni to nga ang inaa sa ‐ hang pa ha yag ng pa mil yang na sa tuk tok ng mga di nas ti ya at pi na ka ‐ na ki ki na bang sa mo no pol yo ng mga angkan. Tat lo sa mga anak ni Du ‐ ter te ay na kap wes to sa lo kal na pa ‐ ma ha la an ng Davao City at sa Kong re so. Ang prem yong ki na ta ta ka man ng mga pa mil yang ito - ang mga pork bar rel, "SOP", kik bak, ku mi ‐ syon sa mga kontra ta ng gub yer no at iba pang an yo ng ko rap syon. Si la rin ang unang na ki ki na bang sa su ‐ hol ng mga ka pi ta lis ta, sin di ka to sa dro ga, is mag ling, ili gal na su gal, at iba pa. Pi na ki ki na ba ngan din ng mga pam pu li ti kang pa mil ya ang ser bi syo ng mi li tar at pu lis bi lang ka ni lang pri ba dong huk bo, ma li ban pa sa ar ma dong mga tau han na di ‐ rek tang ine emple yo. Sa ri ling pa mil ya rin ang ki na ka ‐ ta wan ng iba pang party list tu lad ng PDP-Ca res (Pi men tel), Ci bac (Vil la ‐ nueva), Agi mat (Revil la), BHW (Co ng Ako Bicol), Ku sug Tau sug (Tan ng Su lu) at ma ra ming iba pa. ANG BAYAN Abril 21, 2022 5
50-taong pag su long ng rebolusyonaryong ki lu sang ka ba bai han Isang ma ning ning na ta gum pay hin di la mang pa ra sa ka ba bai han kun di ma ‐ sa mga or ga ni sa syon na nag ta tag ng Na tio nal De mocra tic Front of the Phi lip pi nes noong 1973. ging sa buong ki lu san ang 50 taong pag pu pun ya gi ng Makabayang Kilusan ng Bagong Kababaihan (Makibaka) sa re bo lu syo nar yong pa ki ki ba ka upang ba ‐ gu hin ang sis te mang nag sa sad lak sa ka ba bai han sa ma tin ding ka hi ra pan at kaa pi han. Bu nga ng pag pu pun ya gi sa pag- oor ga ni sa at pa ki ki ba ka sa unang mga taon ng ba tas mi li tar, mu ling na kab we lo ang mga pa ki ki ba kang ma sa. Ru mu rok ito noong 1983- 1986 sa su nud-su nod na mga dam ‐ bu ha lang ra li hang gang na pa tal sik ang pa sis tang dik ta du rang Marcos. Sa pa na hong ito ay bum we lo ang pag pa pa la wak ng ka sa pi an ng Ma ki ‐ ba ka. Sa na ka li pas na li mang de ka da, na na na ti ling ma hig pit ang pag ha ‐ wak ni to sa pag su su ri sa ka to to ha ‐ nang ang ka pang ya ri hang pam pu li ‐ ti ka ng nag ha ha ring uri ang si yang gu lu god ng la hat ng iba pang sis te ‐ ma ng aw to ri dad na nang-aa pi at nag sa sa sa man ta la sa ka ba bai han, at da pat ibag sak upang tu mu ngo sa ga nap ni lang pag la ya. Pa ngu na hing ekspre syon ni to ang pag la hok ng ma sang ka ba bai han sa ar ma dong pa ki ki ba ka pa ra sa pam ban sang de ‐ mok ra sya. ka ba bai han. Kai sa si la sa wel ga sa US To bacco Cor po ra ti on. Lu mi taw ang mga ka ba bai hang ak ti bis ta sa ha nay ng mga mang ga ga wa tu lad ni Liza Ba lan do, mang ga ga wa ng Ros ‐ si ni's Knit we ar na na sa wi sa pro ‐ tes ta noong Ma yo 1, 1972 sa pa ‐ ma ma ril ng mga pa sis tang sun da lo. Pa tu loy na nag pun ya gi ang Ma ‐ ki ba ka sa pag su long ng pa ki ki ba ka ng mga ka ba bai hang Pi li pi no sa ba ‐ lang kas ng pam ban sa-de mok ra ti ‐ kong ki lu san. Sa ka sa lu ku yan, sa ha ‐ rap ng pa sis tang mga ata ke ng re hi ‐ meng US-Du ter te, pi nag-ii ba yo ni to ang li him na pag ki los sa ma hi rap at de li ka dong sit wa syon. Sa pa na hon ng pa sis tang lockdown at pag hi hig ‐ pit ng re hi men mu la 2020, nag sil ‐ bing kan lu ngan ng ki lu sang li him - pa ra sa pu long at pag-aa ral - ang mga ko mu ni dad na may ba la ngay ng Ma ki ba ka. Nang ipa taw ang ba tas mi li tar noong 1972, ma ra mi hang nag tu ngo ang mga ka ba bai han sa ka na yu nan at na ging ba ha gi ng Bagong Hukbong Bayan (BHB), ka bi lang si Lo re na Bar ros na unang ta ga pa ‐ ngu lo ng Ma ki ba ka. Nag pun ya gi ang Ma ki ba ka sa pag la lat ha la ng pa ha ya gan ni tong Ma la yang Pi li pi ‐ na. Ka bi lang ang mga ka sa pi ni to sa pa ngu na hing nag-or ga ni sa sa ha ‐ nay ng mga sa ka da ng Western Vi ‐ sa yas at lu ma hok sa mga pa ki ki ba ‐ kang ag rar yo sa iba't ibang pa nig ng ban sa. Nag ta yo rin ng mga ba la ‐ ngay ang Ma ki ba ka noong ba tas mi li tar sa Min da nao. Nag ka ro on ng mga ka sa pi ang or ga ni sa syon mu la sa mga kam pus sa Davao, at sa mga pa ma ya nan sa Oza miz, Pa ga di an, at Di po log. Ka bi lang ang Ma ki ba ka Pi na ngu na han ng Ma ki ba ka ang pag ba sag sa pyu dal at bur ges na kul tu ra at mga ide ya na ang ba bae ay ma hi na, pam ba hay o isang pri ba ‐ dong pa g-aa ri na maaa ring ila ko. Hi na wan ni to ang lan das pa ra sa pag la hok ng ka ba bai han sa pa ki ki ‐ ba ka pa ra sa pag ba ba gong pan li pu ‐ nan. Sa mga pa ga wa an, ko mu ni dad, kam pus at mga sa ka han, lu mi taw ang lak sang li bong ka ba bai hang ak ‐ ti bis ta at re bo lu syo nar yo. De ter mi na do ang mga ka sa pi ng Ma ki ba ka na pu ka win, or ga ni sa hin at pa ki lu sin ang mga ka ba bai han sa ka lun su ran at ka na yu nan. "Ma tin ‐ ding de di ka syon at ti ya ga ang kai la ‐ Ini lun sad at na ki la la ang Ma ki ‐ ba ka noong 1970 at por mal na iti na ‐ tag noong Mar so 18, 1972 ma ta pos ang unang kong re so ni to noong Mar so 11-12 sa Sam pa loc Univer sity Cen ter. Hi git na ini li naw ng kong re ‐ so na ang su sing ka wing sa pag pa ‐ pa la ya sa ka ba bai han ay ang ma sig ‐ lang pag la hok ni to sa pam ban ‐ sa-demokra ti kong re bo lu syon. Mu la sa "Ma la ya" ay bi na go tu ngong "Ma ka ba yan" ang pa nga lan bi lang pag di di in sa pun tong ito. Sundan sa pahina 7 Tam pok sa ka say sa yan ang na ‐ ging pa pel ng Ma ki ba ka sa Sig wa ng Unang Kwar to at pag la ban sa ba tas mi li tar. Ka bi lang si la sa ma ka say sa ‐ yang Ko mu na ng Di li man. Pi na si mu ‐ nu an ni to ang pro tes ta sa Binibining Pi li pi nas la ban sa pag ka ka la kal sa 6 Abril 21, 2022 ANG BAYAN
8 ares to sa loob ng 6 na araw Wa long ili gal na pang-aa res to ang isi na ga wa ng mga ar ma dong pwer sa ng es ta do sa iba't ibang pa nig ng ban sa sa loob la mang ng anim na araw sa ka pa na hu nan ng Se ma na San ta. La hat si la'y pi nag bi bin ta ngang ka sa pi ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB) at ti na ni man ng ebi den sya pa ra sam pa han ng ga wa-ga wang ka song kri mi nal. Ina res to ng di ba ba ba sa 15 yu ‐ nit ng mi li tar at pu lis ang tat long ka ba bai hang mag sa sa kang ka sa pi ng gru pong Ba yan Mu na noong Ab ril 13 sa Ba ra ngay Ma waque, Ma ba ‐ lacat, Pam pa nga. Si na Ma ria Te re sa Buscay no, Er lin da David, at Evelyn Mu ñoz na pa wang may edad na. Ayon sa Ka ra ‐ pa tan-Central Luzon, de ka-de ka da na si lang nag ta ta gu yod sa in te res at ka ga li ngan ng mga ma ngi ngis da, ka ‐ tu tu bo, mang ga ga wang bu kid, mag ‐ sa sa ka at ma ra li ta. Da la wang araw ba go ni to, ina ‐ res to ha bang na ka pi la pa ra mag pa ‐ ba ku na sa Pa ra ñaque City si na Ernesto Lo renzo, Ma ria Fe Ser ra no at Plinky Long has. Si Lo renzo ay ki ‐ la lang kon sul tant ng Na tio nal De ‐ mocra tic Front of the Phi lip pi nes sa usa pang pang ka pa ya pa an. Ang ka ‐ sa ma ni yang si Ser ra no ay asa wa ng bi lang gong pu li ti kal na si Edu ar do Ser ra no na na ma tay sa ku lu ngan du lot ng pagtangging palayain siya kahit pa ibinasura na ng korte ang gawa-gawang mga kaso laban sa kanya. Ba go si la, ina res to sa Ca ga yan de Oro ang aktibista na si Al de em Ya ñez ng Ig le sia Fi li pi na In de pen di ‐ en te noong Ab ril 10. Ma da ling araw nang si na la kay ng mga sun da lo at pu lis ang ba hay ng kan yang mga ma gu lang kung saan si ya na ka ti ra. ina res to sa Nueva Vizca ya si Isa be lo Advien to, pang-a pat na no mi na do ng Anak pa ‐ wis Partylist sa elek syong 2022. Noong Ab ril 8, Sa panahon din ng Semana Santa, kinanyon ng militar ang mga si bil yang ko mu ni dad sa Pa lo 12, Ba ‐ ra ngay Pob lacion 2, San tia go, Agu ‐ san del Nor te noong Ab ril 15. Ito ang gan ti ng mga sun da lo ma ta pos si la ma big wa san ng BHB. Hin di pa rin ini li li taw ang or ga ‐ ni sa dor ng Ka da may-Neg ros na si Iver La rit, ma ta pos du ku tin ng hi ‐ ni hi na lang mga ele men to ng es ta do noong Ab ril 5. Hu li si yang na ki ta pa la bas ng ka ni lang ba hay sa Ba ra ‐ ngay Man si li ngan, Baco lod City. Ma ta gal na si yang biktima ng pan ‐ re- red tag. Sa Sout hern Ta ga log, gi ni pit ng mga sun da lo ng 85th IB ang lib reng kli ni ka na inor ga ni sa ng Ka ti pu nan ng mga Sa ma hang Mag bu bu kid sa Ti mog Ka ta ga lu gan (Kasama-TK) sa Ag da ngan, Quezon noong Ab ril 10. Mula sa pahina 6 ngan," ayon sa isang organisador, "pa ra mai pa ki ta sa ma sa ang pa nga ‐ ngai la ngang mag kai sa at lu ma ban." Noong Ene ro, ka bi lang ang Ma ‐ ki ba ka sa idi nek la rang "te ro ris ta" ni Du ter te. Anang Ma ki ba ka, ang ga ‐ yong hak bang ni Du ter te ay "gi na ya lang sa kan yang ido lo na si Marcos Sr," ang pag ha ha sik ng mga te ro ris ‐ tang pa ka na na ibu bun ton sa re bo ‐ lu syo nar yong ki lu san upang big yang kat wi ran ang kan yang im bing mga pla no. Mu lat ang Ma ki ba ka na do mi na ‐ do ng nag ha ha ring uri ang reak syu ‐ nar yong elek syon, su ba lit ki ni ki la la ni to ang ma sid hing pag na na is ng ka ba bai han at ma ma ma yan na maa ‐ lis na sa pwes to ang pa hi rap at pa ‐ sis tang re hi meng Du ter te. Ma la king ha mon sa Ma ki ba ka na ak ti bong pa ‐ ki lu sin ang ka ba bai han pa ra bi gu in ang tam ba lang Marcos-Du ter te. Hin di nag ba ba go ang mga ba ta ‐ yan at la lo pang lu ma la kas ang pa ‐ nga ngai la ngan pa ra sa ra di kal na pag ba ba go ng li pu nan. Ang pag lu ‐ lun sad ng de mok ra ti kong re bo lu ‐ ANG BAYAN Abril 21, 2022 Bi nu la bog ng mga sun da lo ang ben ‐ yu at kin westyon ang "li ga li dad" ng aktbi dad. Sa man ta la, kin westyon ng Par ‐ ti do Komunista ng Pilipinas ang aga ‐ rang pag su nog (cre ma te) ng 1st Special Forces Bat ta li on noong Ab ril 7 sa apat na bang kay ng uma no'y mga myembro ng BHB na na pa tay sa si na sa bing engkwentro sa Ba ra ngay Ti ka la an, Ta la kag, Bu kid non. Iniu lat na man ng NDF-Eas tern Vi sa yas noong Ab ril 9 ang pag da kip, pag pa pa hi rap at pag pas lang ng 20th IB kay Bryan Obin (Ka Ta nel), isang da ting Pu lang man di rig ma, sa Ba ra ‐ ngay Sag-od, Las Navas, noong Mar so 12. Sa Piat, Cagayan, pinatay ng mga sundalo ng 17th IB noong Abril 14 ang di-armadong mga myembro ng BHB na si Saturnino Agunoy (Ka Pe ping), at mga medik na sina Au ‐ gus to Gayagas (Ka Val) at Mark Canta (Ka Uno). Bumibiyahe sila upang ipa ga mot si Agunoy nang ha ‐ rangin at patayin ng militar. Sa Bicol, pi na tay ng 49th IB si Ar mancio Mal to, sa kan yang bahay sa Pu rok 5, Ba ra ngay Bad bad, Oas, Al bay noong Mar so 27. Di na kip din nito si Ma ricris Reb lan do, re si den te ng naturang lugar. Ina res to na man si Franklin "Ka Dri lon" Roa ring, sugatan na Pu lang man di rig ma at re si den te ng Ba ra ngay Ma yag sa parehong bayan. syong ba yan ay pa tu loy na ya ya ka ‐ pin ng ka ba bai han. Na sa mas ma hu ‐ say na ka ta yu an ang re bo lu syo nar ‐ yong ki lu sang ka ba bai han sa ka sa lu ‐ ku yan upang suu ngin ang mas ma hi ‐ rap na sit wa syon. Pa tu loy itong nag pa pa la wak at nag pa pa la kas ka sa bay ng pa na-pa ‐ na hon na pag ta ta sa at pag su su ma ng mga ka ra na san upang hi git na ma pa ngi ba ba wan ang mga ka hi na an at pag ka ka ma li, ku mu ha ng mga aral mu la ri to upang itu lak pa ang hi git ni tong pag su long. 7
8 Abril 21, 2022 ANG BAYAN
Ang ka suk lam-suk lam na pag sa sa nib ng NCIP at NTF-Elcac Ma la on nang pa na wa gan ng mga ka tu tu bong Pi li pi no ang pag bu ‐ bu wag sa Na tio nal Com mis si on on In di ge no us Peop les (NCIP) at pag ba ba su ra sa ba tas na lu mik ha ni to, ang In di ge no us Peop les' Rights Act. Ma ta gal nang ti na li ku ran ng NCIP ang man da to ni tong pro tek ta han at ita gu yod ang in te res at ka pa ka nan ng mga mi nor ya. Isi ni wa lat ng mga katutubo na bu kod sa lan ta rang ko rap syon ng ahen sya, ma la king ka tak si lan ang isi na sa ga wa ni to sa pag be ben ta ng mga lu pa ing ni nu no sa da yu han at lo kal na mga kum pan ya sa pag ‐ mi mi na, pag tot ro so, ko mer syal na plan ta syon at mga plan tang pang-e ner hi ya. La lu pang tu min di ang pa gi ging kontra-mi nor ya ng ahen sya ma ta ‐ pos ip wes to ni Rod ri go Du ter te bi ‐ lang pi nu no ni to si Al len Ca pu yan, isang ko rap at kri mi nal na re ti ra ‐ dong upisyal militar. Si Ca pu yan ay da ting ko ro nel na may ma du gong re kord ng pa na na ‐ la sa sa mga ka tu tu bo. Na ging pa ‐ ngu lo si ya ng Task Force Gan ta ‐ ngan na ta ga-or ga ni sa ng mga gru ‐ pong pa ra mi li tar na du mi de pen sa sa ma la la king mi na at no tor yus sa pag ha ha sik ng te ror at pa ma mas ‐ lang sa mga li der ng Lu mad. Sang ‐ kot din si Ca pu yan sa iba't i bang mga kri men at ka ti wa li an ka bi lang ang ma la ki hang pag pu pus lit ng ili ‐ gal na dro ga. Nag sil bi si yang he pe ng In tel li gence Service of the Ar ‐ med Forces of the Phi lip pi nes sa pa na hon ni Glo ria Ar ro yo at na ‐ sang kot sa pag pa lu sot sa ma la wa ‐ kang pan da ra ya sa elek syon. Ka sa bay ng pa gi ging pi nu no ng NCIP, iti na la ga rin si Ca pu yan bi lang execu tive di rector ng NTF-Elcac. Sa ila lim ng kan yang pa mu mu no, na ging pa ngu na hing instru men to ng NTF- Elcac ang NCIP pa ra sa "pagnyut ra ‐ li sa" sa mga ka tu tu bo sa nga lan ng "kontra-in sur hen sya." Pa si mu no ang ahen sya sa pi na ka ma si sid hing pang ‐ re -red tag na pa siu na sa ma la wa kang pa ma mas lang, pang-aa res to, pag ‐ pa pa hi rap, sa pi li tang pag pa pa su ‐ ren der at pag pa pa la yas ng mga mi ‐ nor ya sa ka ni lang mga lu pa. Nag sil bi itong ta ga pag tang gol sa pi na ka ka ‐ ru mal-du mal na mga kri men ng mi li ‐ tar at ng re hi men la ban sa mga pam ban sang mi nor ya. Ka pi ta lis tang pang-aa gaw ng lu pang ni nu no Sa ila lim ni Ca pu yan, uma rang ‐ ka da ang pang-aa gaw ng lu pa at pag pa pa la yas sa mga pam ban sang mi nor ya sa ka ni lang ma ya ya man-sa- re kur song lu pa. Umaa bot sa 5 mil ‐ yong ek tar ya ng mga lu pa ing ni nu no ang igi na wad ng re hi meng Du ter te pa ra sa eksplo ra syon at ope ra syon ng da yu hang mga kum pan ya sa pag ‐ mi mi na. Ini la an din ng re hi men ang mga ilog at la wa pa ra ta yu an ang ito ng mga me ga dam at plan ta syong ko ‐ mer syal ng mga kum pan yang Chi ne ‐ se. Na ging pa ngu na hing pa pel ng NCIP ang ma ni pu la hin at pwer sa hin ang mga apek ta dong ko mu ni dad pa ‐ ra sa ka ni lang "Free, Pri or, and Infor med Con sent" (FPIC) o pag pa ‐ yag sa ope ra syon ng pi na bo rang mga kum pan ya. Ni tong na ka ra ang mga taon, na ging instru men to ito sa pag ma nu pak tu ra ng FPIC sa Ka li nga pa ra big yan daan ang pag ta ta yo ng da la wang Ge ned Dam. Nag la bas din ito ng mga kwestyu nab leng FPIC pa ‐ ra sa mga kum pan ya sa mi nang TVI- Pacific sa Zam boa nga del Nor te at Sa git ta ri us Mi nes Inc. sa South Co ‐ ta ba to. Ang mga ko mu ni dad na ito, ka sa ma ang iba pang ko mu ni dad na nag si si kap ipag tang gol ang ka ni lang ka bu ha yan at kul tu ra, ang tar get ng mga ope ra syong kom bat ng mi li tar at ipi naii la lim sa ma tin ding mi li ta ri ‐ sa syon. Kam pan yang he no sid yo Pa ra big yang kat wi ran ang ma ‐ la la king ope ra syong kom bat, pam ‐ bo bom ba, ma ta ga lang mi li ta ri sa ‐ syon at pa nu nu pil sa mga mi nor ‐ yang lu ma la ban, bu kam bi big ni Du ‐ ter te na pi nag mu mu lan ng ma la king bi lang ng mga ka sa pi ng Ba gong Huk bong Ba yan ang mga ko mu ni dad ni to. Na ging ahen te ang NCIP sa kam pan ya ng pwer sa hang pag pa pa ‐ su ren der ng si bil yang mga ka tu tu bo. Gu ma mit ang ahen sya ng mga pe ‐ keng da tu (na mga pi nu no ng mga gru pong pa ra mi li tar) pa ra si ra an ang Ba gong Huk bong Ba yan, ka sa ma ang ka ni lang mga kat ri bu na inaa ku ‐ sa han ng mi li tar na su mu su por ta sa ar ma dong ki lu san. Ka pag hin di nag ‐ pa pa da la sa ka ni lang mga pan li lin ‐ lang ay ta ha sang pi na pas lang. Noong 2021 la mang, tam pok sa mga kri men ng re hi men ang ma sa ‐ ker sa tat long ka ba ta ang Ma no bo sa Lia nga, ili gal na pang-aa res to sa mga ka tu tu bong si na Re nalyn Teje ‐ ro, Gary Ca ta min at Beat rice Be len at pag sam pa ng ga wa-ga wang ka so sa li der Igo rot na si Win dell Bo li ‐ nget. (Sa ka ta pu san ng 2020 na ga ‐ nap ang pag ma sa ker ng es ta do sa si yam at pag-a res to sa 17 Tu man ‐ dok na lu ma la ban sa pag ta ta yo ng me ga dam sa Pa nay.) Li ban di to, na ging tam pok din ang pag sa la kay sa Bak wit Scho ol sa Ce bu, pag-a res to sa 25 ka la hok at de ten syon sa pi to. Isa sa mga ina res ‐ to at iki nu long sa pa na hong iyun ang guro ng mga Lumad na si Chad Booc, na pi na tay ng mi li tar noong Peb re ro, ka sa ma ng Lu mad na si Ju ra in Ngujo II at tat lo pa ha bang bu mi bi ya he sa New Ba ta an, Davao de Oro. ANG BAYAN Abril 21, 2022 9
Isang bil yong mamamayan pa ra ba gu hin ang sis te ma sa li kod ng cli ma te cha nge Sa da ra ting na Ab ril 22, tar get na abu tin ng mga or ga ni sa dor ng ika-52 Earth Day (A raw ng Mun do) ang di ba ba ba sa isang bil yong ma ma ‐ ma yan sa buong mun do pa ra igi it ang kag yat na pag bi bi gay-ha la ga sa ka lu su gan ng pla ne ta. Ba ha gi ni to ang mga gru pong ma ka- ka li ka san sa Pi li pi nas na ma la on nang nag ta tang gol sa ka li ‐ ka san, na tu ral na mga re kur so at lu pang ni nu no la ban sa lo kal at da yu hang pan da ram bong. Ni tong bu wan, bi nig yan-pan sin ng mga ak ti bis tang Pi li pi no ang ini ‐ la bas na ika-6 na ulat ng In ter ‐ governmen tal Pa nel on Cli ma te Cha ‐ nge (IPCC) noong Ab ril 4. Tungkulin ng IPCC na tasahin ang isi na ga wang mga hak bang pa ra ba wa san ang car ‐ bon emis si on sa mun do. Ang IPCC ay isang grupo sa ila lim ng Uni ted Na ti ‐ ons. Ayon sa grupo, hin di sa pat ang gi na ga wa ng mga gub yer no pa ra pang ha wa kan ang ko mit ment na hin di pa la lam pa sin sa hi git 2 deg re es cel si us, mu la sa ka sa lu ku yang 1.2 deg ree cel si us, ang tem pe ra tu ra ng pla ne ta sa su su nod na 20 taon. Ani ‐ to, po sib leng lu mam pas pa sa 2.7 deg re es cel si us ang tem pe ra tu ra da ‐ hil sa pag ma ma ti gas ng mga gub yer ‐ no, ka sab wat ng pi na ka ma la la king bang ko at kum pan ya ng la ngis, na ba wa san ang pro duk syon at pag ga ‐ mit ng pang ga tong na la ngis, kar bon at na tu ral gas na pa ngu na hing nag ‐ bu bu ga ng car bon dioxi de sa at mos ‐ pe ra. Na nga nga hu lu gan ito ng mas ma ti tin ding init, su nog, pag ba ha at tag tu yot. Ka ba lig ta ran sa ka sun du ang na ‐ ka sa ad sa Pa ris Ag ree ment, wa lang awat ang pag bu hos ng ka pi tal sa eksplo ra syon at pag mi mi na ng la ‐ ngis, kar bon at na tu ral gas. Mu la 2015 hang gang 2021, uma bot sa $4.6 tril yon ang ipi nu hu nan di to ng 60 im per ya lis tang bang ko. Pi na ka ‐ ma la ki sa mga ma mu mu hu nan ang JP Mor gan Cha se ($382.40 bil yon), ka su nod ang tat lo pang ma la la king bang kong Ame ri ka no. Ang JP Mor ‐ gan Cha se ang isa sa pi na ka ma la ‐ king pam pi nan syang is pe ku la dor sa mer ka do ng la ngis at pi na ka tu ma ta ‐ bo ng su per tu bo sa ka sa lu ku yang pag si rit ng pre ‐ syo ng kru dong la ngis sa pan da ‐ ig di gang pa mi li ‐ han. Ang pag mi ‐ mi na ng karbon, sa ka bi lang ban da, ay pi no pon do han pa ngu na hin ng mga bang kong Chi ‐ ne se. Ayon pa rin sa IPCC, hin di da pat ia sa sa pi nauun lad na tek no lo hi ya pa ra sa car bon re moval (pag ta tang ‐ gal ng car bon dioxi de sa at mos pe ra) ang pag pi gil ng pag ta as ng tem pe ra ‐ tu ra. Ang mga tek no lo hi yang ito ay "is pe ku la ti bo" at maaa ri pang mag ‐ ka ro on ng "ne ga ti bong epek to" sa mga eko sis te ma at ko mu ni dad. Hin di rin sa sa pat ang mga "na tu ral na lu ‐ nas" tu lad ng ma ra mi hang pag ta ta ‐ nim ng mga pu no ang pag pa pa ba ba ng tem pe ra tu ra. May hi wa lay na mga syen ti pi kong pag-aa ral na nag ‐ sa sa bing hin di epek ti bo at na ka sa ‐ sa ma pa ang mga prog ra ma pa ra bu ‐ ha yin ang mga gu bat sa pa ma ma gi ‐ tan ng pag la la tag ng mga plan ta syon ng ka hoy. Sa mak si mum, ang mga ito ay da pat itu ring na se kun dar yong mga hak bang. Sa Pi li pi nas, na na wa gan ang mga gru pong ma ka-ka li ka san na hu wag ding ia sa sa in di bid wal na pag si si kap ang pag pi gil sa cli ma te cha nge. Sa ma ta gal na pa na hon, ani la, ang na ging diin ay pa ra sa mga in di ‐ bid wal na ma bu hay na "sus te nab le" pa ra ma ba wa san ang "car bon footprint" ng ma ma ma yan. Ka bi lang sa mga pa ma ma ra an ang pag bi bi sik ‐ le ta, pag ga wa ng kom post, pag bu ra ng di ki na kai la ngang e-ma il, pag ga ‐ mit ng me tal na straw o pag pa tay ng mga ilaw sa ba hay ka pag di gi na ga ‐ mit. Ani la, sa git na ng pan da ig di ‐ gang lockdown noong 2020, bu ma ba la mang nang 17% ang car bon emis ‐ si on. Pi na ki ki ta ni to na hin di sa pat ang mga in di bid wal na ak syon tu lad ng pag-i was bum ya he, ka hit pa ga ‐ win ito sa pan da ig di gang sak law, pa ra pi gi lin ang cli ma te cha nge. "Da pat na ting ala la ha nin na 71% ng mga glo bal emis si on ay idi ‐ nu du lot ng 100 ma la la king kum pan ‐ ya la mang," ani la. Ang sa la rin ng kri sis sa kli ma ay ka pi ta lis mo at ang ka ha yu kan ni to sa ki ta. Na ni nin di ‐ gan si la na ang pag ba ba go sa sis te ‐ ma at hin di in di bid wal lamang na mga pag si si kap ang pi pi gil sa cli ma te cha nge. "Pa ra ma ka mit ang isang li pu ‐ nang net-ze ro, ma ka mit ang hus ti ‐ sya sa kli ma at sa li pu nan, kai la ‐ ngang bu wa gin ang pan da ig di gang mo no pol yong ka pi ta lis mo." Noong Abril 15, nakiisa ang mga aktibistang Pilipino sa pandaig di ‐ gang kampanyang #LetTheEarth ‐ Breathe (Hayaang huminga ang pla ‐ ne ta). Kasabay nito ang protesta ng mahigit 1,000 syentistang dalub ha ‐ sa sa climate change laban sa mga bangkong nagpopondo sa pag mi mi ‐ na ng langis. Sa US, nagrali ang mga syentista sa harap ng gusali ng JP Morgan Chase. 10 Abril 21, 2022 ANG BAYAN