Companionship Language Study Preparing Missionaries for the American Council on Teaching Foreign Languages (ACTFL) OPIc Test and Certification (Basic English Grammar Workbook) Pangunahing Gramatika sa Ingles para sa Mga Taong nagsasalita ng Tagalog Tagalog Use a pencil to fill in the blanks for this Workbook.
Talaan ng mga Nilalaman Gabay sa Pagbigkas Aralin 1 Panghalip, Pawatas, Pandiwa sa Pangkasalukuyan Aralin 2 Pantulong na Pandiwang "TO DO" sa Pangkasalukuyan Aralin 3 Pandiwang "TO BE" Aralin 4 Ang Gamit ng "There is" at "There are" Aralin 5 Pantulong na Pandiwang Modal (Would, Could, Should, Can) Aralin 6 Panahunang Panghinaharap gamit ang "GOING TO" Aralin 7 Panahunang Panghinaharap gamit ang "WILL" Aralin 8 Payak na Pangnagdaang Panahunan Aralin 9 Tambalang Perpekto sa Pangkasalukuyang Panahunan Aralin 10 Tambalang Perpekto sa Pangnagdaang Panahunan Aralin 11 Perpektong Panahunan na may Pantulong na Pandiwang Modal Aralin 12 Pangkasalukuyang Progresibong Panahunan Aralin 13 Panturing: Pang-uri, Pang-abay, and Pariralang Pang-ukol Regular na Pandiwa Iregular na Pandiwa ©2011 All rights reserved 2 3 7 8 9 12 15 18 21 25 27 28 30 36 45 47
Gabay sa Pagbigkas I. Mga Tunog ng alpabeto sa Ingles C (si) I (ay) 0 (ow) U (yu) A (ey) G (gi) M (em) S (es) Y (way) B (bi) H (eych) N (en) T (ti) Z (zi) D (di) J (jay) P (pi) V (vi) E (i) K (key) Q (kyu) W (dobolyu) F (ef) L (el) R (ar) X (eks) II. Mga Tunog ng Patinig sa Ingles May limang (5) patinig sa alpabeto. Sa Tagalog, may isa lang na tunog ang bawat patinig. Sa Ingles, higit pa sa isa ang tunog ng bawat patinig. Ang wastong pagbigkas ng mga tunog ng patinig ang basihan kung ang isang tao ay nagsasalita ng may punto o wala. Patinig Pagbigkas sa Tagalog "a" "a" "a" "e" "e" "i/y" "i/y" "o" "o" "o" "o" "u" "u" "u" "u" ("ey" tulad ng bey) ("a" tulad ng plato) (*) ("I" tulad ng si) ("e" tulad ng elepante) ("ay" tulad ng nanay) ("I" tulad ibon) ("o" tulad ng bote) ("a" tulad ng pato) ("u" tulad ng guro) (*) ("u" tulad ng una) ("yu" tulad ng yungib) (*) (*) Mga Halimbawa sa Ingles late, pray, say, name, date, ate, main ball, want, wash, caught fat, dad, man, cat, add, back, ask, at me, see, be, she, before, he, sleep enter, end, sent, them, bless, help kite, fight, mine, ride, kind, why, my did, it, with, myth, in, gift, miss, him, sit only, go, old, over, most, don't, no, so, both got, hot, not, from, on, stop, off, top, often broom, cool, food, moon, noon, soon, to, do book, good, hood, look, stood, wood, duty, flute, student, human, future, music use, union, peculiar, uniform but, cut, us, sun, under, up, just, run, must put, bush, cushion, push PAALALA: Kung inyong mapapansin, ang parehong tunog ng patinig ay maaaring magtaglay ng iba't-ibang patinig (o kombinasyon ng mga patinig). Ito ang mahirap sa wikang Ingles. Sa maraming pagkakataon, walang tunog sa Tagalog ang maaaring tumulong sa inyo upang malaman ang tamang tunog sa Ingles. Maaari kang tulungan ng isang misyonaryong namula mismo sa Amerika para malaman and tamang tunog at pagbigkas. III. Tulong sa Pagbigkas A. Upang mapaghusay ang inyong punto, makinig ng maigi sa pananalita ng mga misyonaryong Amerikano. B. Subukang magpraktis ng pagsasalita na ginagamit ang mga tunog patinig. C. Huwag matakot magsalita ng Ingles! Lahat ay nagkakamali. Ang mahalaga ay ang patuloy na pag-praktis sa pagsalita upang mapabuti mo ang iyong punto sa Ingles. 2
ARALIN 1: PANGHALIP, PAWATAS, PANDIWA SA ANGKASALUKUYAN I. Personal na Panghalip (Subject Pronouns) Ang mga personal na panghalip (Subject pronouns) ay may mahalagang ginagampanan sa wikang Ingles. Napakahalaga na KABISADUHIN ANG MGA PANGHALIP dahil ito ang magsasabi kung sino ang nagsasalita (hindi ang mga pandiwa) Ang mga "subject pronouns" ay palaging nauuna kaysa sa pandiwa. Mga Panghalip Subject Pronouns Ako Kami I (ay) We (wi) Ikaw Siya Kayo Sila You (yu) He (hi) (lalake) They (dey) She (shi) (babae) It (it) You (all) ** (yu) (lahat) Ang mga panghalip (pronouns) ay palaging pamalit sa mga pangngalan (nouns). ** Ginagamit natin ang salitang "all" upang malaman kung ang "you" ay pangmaramihan (plural). II. Pandiwang Pawatas (Infinitive Verbs) Ang pandiwang pawatas sa Tagalog ay dinagdagan ng mag-, -um, o ma-. Ito ang inisyal na anyo ng pandiwa. Halimbawa: maglakad, kumain, matulog Sa Ingles, mas madali ang paggawa ng pawatas na pandiwa. Ang kailangan lamang gawin ay lagyan ng pang-ukol na "to" sa simula ng pandiwa. Halimbawa: to walk, to eat, to sleep Samakatwid, sa Ingles, kailangan natin ng dalawang salita upang mabuo ang pandiwang pawatas, ngunit sa Tagalog ay isa lang. Kung hindi tayo gagamit ng dalawang salita sa Ingles, hindi natin ginagamis anf pandiwang pawatas ng wasto. Sa Ingles, ang pawatas ay ginagamit sa pagbubuo ng pangkasalukuyang panahunan. Ang pang-ukol na "to" ay tinatanggal at ang pandiwa ay nasa pangkasalukuyang panahunan na. 3
III. Pagbabanghay ng Pandiwa (Verb Conjugations) A. Upang magbanghay sa Ingles, kailangan nating isaulo ng mabuti ang mga personal na panghalip. Kailangan din nating tandaan na ang mga panghalip at mga pandiwang ito sa Ingles ay katumbas ng mga pagbabanghay sa Tagalog. Sa Tagalog, maaari nating sabihing "gusto namin." Katulad din sa Ingles, LUBOS NA MAHALAGA na sabihin ang panghalip at ang pandiwa, ngunit kailangan lamang na pagbaligtarin ang pandiwa at panghalip. Maari nating sabihing "we want" para sabihing "gusto namin." B. Sundin ang mga alituntunin para pagbanghayin ang mga pandiwa sa (present tense) pangkasalukuyang panahunan sa Ingles. 1. To want: Nangangahulugang gustuhin. 2. I want: Gusto ko (I = ko, gusto=want) C. Parehong paraan ang sinusunod sa iba't-ibang panghalip. Ito ay ang pagpapalit ng pang-ukol "To" sa He, She, It, We, You (all) and They. Halimbawa: To Want (pawatas) I want You want He wants She wants It wants We want You (all) want They want D. Mga pahayag na tutulong sa atin na mas maunawaan ang pagbabanghay: I want to eat. (Gusto kong kumain.) You want to see me. (Gusto mo akong makita.) We want to buy it. (Gusto naming bilhin ito.) You (all) want to have it. (Gusto niyong mapasainyo ito.) They need to write. (Kailangan nilang magsulat.) 4
IV. Ang Pangatlong Katauhang Panghalip (The Third Person Pronoun) A. Kung pagbabanghayin ang mga pandiwa, ang bagay na kailangan lamang palitan ay ang personal na panghalip. Ang mga pandiwa ay mananatili, maliban na lamang sa pangatlong katauhang singular. (he, she, it), dito, kailangang dagdagan ng "s" ang pandiwa. Halimbawa: (gamit ang lahat ng personal na panghalip): I want to buy them. You want to go. He wants to cook them. She needs to eat. It comes rapidly. We need to sleep. You (all) need to go. They eat often. (Gusto kong bilhin iyon.) (Gusto mong umalis.) (Gusto niyang lutuin iyon.) (Kailangan niyang kumain) (Dumarating ito/iyon ng mabilis.) (Kailangan nating matulog.) (Kailangan niyong umalis lahat.) (Kumakain sila ng madalas.) B. Kung ang pandiwa ay nagtatapos sa: -sh, -ch, -x, -s, -c, -z, kailangan mong magdagdag ng "s" at "es" sa pangatlong katauhang panghalip. Halimbawa: to teach (magturo) to wash (maghugas) to relax (magpahinga) to press (pumindot) He teaches. She washes. It relaxes. He presses. C. Kung gagamit ng pandiwang: "to go" (punta) at "to do" (gawin), kailangan nating tandaan na dagdagan ng "es" pangatlong katauhang singular. Halimbawa: GO I go You go He goes She goes It goes We go You (all) go They go " " DO I do You do He does She does It does We do You (all) do They do " " 5
D. Iba kung gagamit ng pandiwang "to have" (have = magkaroon). Upang pagbanghayin ito sa pangatlong panauhin, gamitin ang salitang "has" sa halip na "have". Halimbawa: I have We have You have You (all) have He has She has It has They have " " V. Listahan ng mga karaniwang Pandiwang pawatas (Infinitive Verbs) o mga salitang gumagamit ng salitang "to" + ang karaniwang anyo ng pandiwa (to + base form of the verb). to baptize to be to buy to come to cook to do, make to drink to eat to get to go to have to know to learn to like to meet (binyagan) (maging) (bumili) (pumunta) (magluto) (gawin) (uminom) (kainin) (kunin) (umalis) (magkaroon) (alamin) (matutunan) (magustuhan) (makita) to need to pray to read to say to see to sell to sing to sleep to take to talk, speak to teach to want to work to write to walk (kailanganin) (magdasal) (magbasa) (sabihin) (makita) (ibenta) (kantahin) (matulog) (kunin) (magsalita) (magturo) (gustuhin) (gawin) (magsulat) (maglakad) GAWAIN: Isalin ang mga sumusunod na mga pangungusap sa Ingles. 1. Gusto kong sumulat ng dalawing liham. 5. Kumakanta kami ng himno. 2. Kailangan niyang (babae) kumain ng mas marami. 6. Nag-aaral sila ng Ingles. 3. Mayroon siyang (lalake) magandang bahay. 7. Nagtatrabaho ako araw-araw. 4. Si John ay nagpunta sa United States. 8. Ikaw ay nagtitinda ng mansanas. Sauluhin ang mga sumusunod na pang-abay at gumawa ng mga pangungusap gamit ang mga ito. Gumamit ng iba't-ibang personal pronouns (Halimbawa: I/ako, you/ikaw, we/tayo, us/tayo, he (she)/siya). 6
ARALIN 2: PANTULONG NA PANDIWA (AUXILIARY VERB) NA "TO DO" SA PANGKASALUKUYAN (PRESENT TENSE) I. Pagbabanghay ng pandiwang pantulong na "to do" I do You do He does She does It does We do You (all) do They do " " II. Anyong Patanong na may Pantulong na Pandiwang "Do" at "Does" A. Pangungusap: I WANT TO WRITE LETTERS. (Gusto kong sumulat ng mga liham.) B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Tingnan sa itaas ang pagbabanghay ng salitang "to do". 2. Ilagay ang pandiwang pantulong na "do" sa simula ng pangungusap gamit ang malaking titik. 3. Maglagay ng tandang pananong (?) sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: DO I WANT TO WRITE LETTERS? (Gusto ko bang sumulat ng liham?) D. Parehong proseso ang sinusunod sa pagsusulat ng ganitong uri ng pangungusap. Lagi lamang tatandaan ang paggamit ng tamang pandiwang pantulong o "auxiliary verb" sa gagamiting personal na panghalip. (Tandaan na nagbabago lamang ang pandiwang pantulong sa mga personal na panghalip na he, she, at it - mga halimbawa ng pronoun na third person singular.) Iba pang halimbawa: We want to write letters. Do we want to write letters? She wants to write letters. Does she want to write letters? They want to write letters. Do they want to write letters? (Gusto nating sumulat ng liham.) (Gusto ba nating sumulat ng liham?) (Gusto niyang sumulat ng liham.) (Gusto ba niyang sumulat ng liham?) (Gusto nilang sumulat ng liham.) (Gusto ba nilang sumulat ng liham?) PAALALA:Tandaan na kung gagamit ng pantulong na pandiwa na "does" sa tanong (na tumutukoy sa he, she, it), dapat tanggalin ang "s" sa pangunahing pandiwa. Halimbawa: She wants a new house. Does she want a new house? He likes to play tennis. Does he like to play tennis? (Gusto niya ng bagong bahay.) (Gusto niya ba ng bagong bahay?) (Gusto niyang maglaro ng tennis.) (Gusto niya bang maglaro ng tennis?) 7
ARALIN 3: ANG PANDIWANG "TO BE" I. Pagbanghay ng pandiwang "to be" sa Pangkasalukuyan I am You are He is She is It is " We are You (all) are They are " " PAALALA: Ang "am" ay lagi lamang kasama ng I. Ang "is" ay lagi lamang kasama ng he, she at it. Ang "are" ay maaaring sumama sa iba pang natitirang panghalip. GAWAIN: Isalin ang mga sumusunod na pangungusap sa Ingles. 1. Ikaw ay matapat na miyembro. 3. Siya ang aking obispo. 2. Ako ay nagmula sa Costa Rica. 4. Tayo ay magkakapatid (lalake). II. Anyong Patanong (Interrogative Form) A. Pangungusap: I AM HAPPY. (Ako ay masaya.) B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pabanghay na anyo (conjugated form) ng pandiwang "to be" (am) at ilagay ito sa unahan ng pangungusap. 2. Maglagay ng tandang pananong (?) sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: I am happy. (Ako ay masaya.) AM I HAPPY? (Masaya ba ako?) He is sad. You are tall. I am sick. (Siya ay malungkot.) (Ikaw ay matangkad.) (Ako ay may sakit.) Is he sad? Are you tall? Am I sick? PAGSASANAY: Baguhin ang mga sumusunod na pangungusap sa anyong patanong. 1. My family is very happy. 3. I am an honest person. 2. We are good friends. 4. My dad is a smart man. 8
ARALIN 4: ANG GAMIT NG "THERE IS" AT "THERE ARE" I. Upang sabihin ang "mayroon" sa pangkasalukuyan sa Ingles, gumagamit tayo ng dalawang salita: "There is" kung tumutukoy sa isang pangngalan/simuno (singular subject) sa pangungusap at "There are" kung tumutukoy sa dalawa o higit (plural) pa na pangngalan/simuno sa pangungusap. A. Halimbawa: THERE IS A HOUSE ON THAT HILL. (Mayroong bahay doon sa may burol) THERE ARE HOUSES ON THAT HILL. (Mayroong mga bahay doon sa may burol.) There is a piece of cake in the refrigerator. (Mayroong piraso ng cake sa loob ng refrigerator.) There are two pieces of cake in the refrigerator. (Mayroong dalawang piraso ng cake sa loob ng refrigerator.) There is a man on the corner. (Mayroong lalaki sa sulok.) There are many men on the corner. (Mayroong mga lalaki sa sulok.) PAALALA: Gumagamit tayo ng "mayroon" sa singular at "mayroong mga" sa plural. B. Kadalasan ginagamit natin ang mas maikling anyo: There's There is: There are: There're Halimbawa: There's a fly in my soup. (Mayroong langaw sa aking sabaw.) There're flies in my soup. (Mayroong mga langaw sa aking sabaw.) II. Ang pangnagdaang panahunan o nangyari na (Past Tense) ay nabubuo sa paggamit ng pandiwang "to be" sa pangnagdaang panahunan. (there was, there were). Walang maikling anyo nito. A. Halimbawa: There is plenty of time. There was plenty of time. (Mayroong maraming oras.) (Mayroong maraming oras.- lumipas na) There are many investigators. There were many investigators. (Mayroong maraming imbestigador.) (Mayroong maraming imbestigador.-lumipas na) 9
III. Anyong Patanong (Interrogative Form) A. Pangungusap: THERE'S ONLY ONE APPLE. (May isa lamang na mansanas.) B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Palitan ang pandiwang "to be" (is, are) sa simula ng bawat pangungusap. 2. Lagyan ng tandang pananong "?" pagkatapos ng bawat pangungusap. IS THERE ONLY ONE APPLE? 1. Palitan ang pandiwang "to be" (is, are) sa simula ng bawat pangungusap. 2. Lagyan ng tandang pananong "?" pagkatapos ng bawat pangungusap. IS THERE ONLY ONE APPLE? Isa lamang ba ang mansanas? There are six elders on the bus. Are there six elders on the bus? (Mayroong anim na elders sa bus.) There were many people hurt. Were there many people hurt? (Maraming tao ang nasaktan.) PAGSASANAY: Gawing patanong na pangungusap ang mga sumusunod. 1. There was a "golden" family in that house. 3. There are four books of scripture. 2. There were six discussions to teach. 4. There is only one true church. IV. Negatibong Anyo (Negative Form) A. Pangungusap: THERE'S AN APPLE ON THE TABLE. (May mansanas sa lamesa) B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pandiwa (verb) na "to be" (is, are). 2. Ilagay ang "not" pagkatapos ng pandiwa (is not, isn't) TANDAAN: *Pagkatapos ng negatibong anyo na "isn't," kailangang gumamit ng "a" or "an" at pagkatapos ng nagatibong anyo na "aren't," kailangang gumamit ng "any" o "a number" bago ang pangngalan. C. Mga Halimbawa: THERE IS NOT (ISN'T) AN* APPLE ON THE TABLE. (Walang mansanas sa lamesa.) There is money in your wallet. There isn't any money in your wallet. (Mayroong pera sa iyong pitaka.) There were oranges in the store. There weren't any oranges in the store. (Mayroong mga dalandan sa tindahan.) 10
PAGSASANAY: Palitan ang mga sumusunod na mga pangungusap sa negatibong anyo. 1. There's a museum downtown. 3. There's a hardware store on 10th Avenue. 2. There were two jewelry shops. 4. There was a mouse under my bed. V. Negatibong Anyong Patanong A. Pangungusap: THERE ISN'T AN APPLE ON THE TABLE (Walang mansanas sa lamesa doon.) B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang kasalungat na anyo ng pandiwang "to be" (isn't) at ilipat ito sa simula ng pangungusap. 2. Lagyan ng tandang pananong "?" ang dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: ISN'T THERE AN APPLE ON THE TABLE? (Wala bang mansanas sa mesa?) There wasn't any time left. Wasn't there any time left? There aren't any books in here. Aren't there any books in here? (Wala nang oras na natira.) (Walang mga aklat dito.) PAGSASANAY: Palitan ang mga sumusunod na mga pangungusap sa kanilang negatibong pananong na anyo. 1. There aren't any friendly people here. 3. There wasn't a doorbell to ring. 2. There aren't any missionaries here. 4. There isn't any milk in the house. GAWAIN: Isalin ang mga sumusunod na mga pangungusap sa wikang Ingles. 1. Walang tinapay sa tindahang ito. 5. May apat na pagbibinyag sa ngayon. 2. Marami bang mga negosyo sa lungsod? 6. May problema sa mga damit para sa pagbinyag. 3. May mga pagbibinyag ba sa linggong ito? 7. May "gintong pamilya" ba sa pamamahay na iyon? 4. Walang mga hayop sa bahay ko. 8. Wala bang mga imbestigador sa binyag? 11
ARALIN 5: PANTULONG NA PANDIWANG MODAL (Auxiliary Modal Verbs) (WOULD, COULD, SHOULD, CAN) I. Ang mga pantulong na pandiwang modal - would, could, should, can A. WOULD (sa Tagalog = "magiging" o "mag-" + pandiwa) 1. Lagyan ng "would" bago ang pangunahing pandiwa (would walk = maglalakad). (Ang mga pantulong na pandiwang modal ay ginagamit bago ang pangunahing pandiwa, kasama ng iba pang mga pandiwa.) mag+sasalita: would talk ma+kikinig: would listen 2. Halimbawa: I like to read. I would like to read the novel. (Gusto kong magbasa.) (Gusto kong magbasa ng nobela.) They would have more success if they had more faith. (Magkakaroon sila ng tagumpay kung mayroon silang higit na pananampalataya.) We would be sad if we lost. (Magiging malungkot sila kung matatalo tayo.) B. COULD (malamang, maaari o pwede, kaya) 1. Ang pandiwang ito ay maaaring magkaroon ng tatlong kahulugan, depende sa kaugnayan nito. a. Maaaring ito ay malamang (potential form) sa kadalasan. b. Maaaring ito ay maaari o pwede kung nakaraan ang tinutukoy nito sa pangungusap. Minsan, makakahanap ka ng mga salita na tumutukoy sa nakaraan: kahapon (yesterday), noong nakaraang linggo (last week), etc. c. Nangangahulugan itong "kaya" kapag mayroon tayong salitang "kung" (if) upang ipahiwatig ang kondisyunal na anyo. 2. Lagyan ng "could" bago ang pangunahing pandiwa (could bring: maaaring magdala). 3. Halimbawa: I could bring it tomorrow. (Maaari kong dalhin iyon bukas.) She could speak better English last year. (Kaya nyang magsalita ng mas mahusay na Ingles noong nakaraan na taon.) If we could buy them, we would be happy. (Kung pwede natin itong bilhin, magiging masaya tayo.) 12
C. SHOULD (dapat, kailangan) 1. Lagyan ng "should" bago ang pangunahing pandiwa. (should come: dapat dumating). 2. Halimbawa: They should come earlier. (Dapat silang dumating ng mas maaga.) He should bring the books. (Kailangan niyang dalhin ang mga libro.) You should go home. (Kailangan mo nang umuwi.) D. CAN (na+ o nakaka+, sa pangkasalukuyang kapanahunan) 1. Lagyan ng "can" bago ang pangunahing pandiwa. (I can see: (Nakakakita ako.) 2. Halimbawa: I can see my house from here. (Nakikita ko ang bahay ko mula ditto.) He can read a book. (Nakakabasa siya ng libro.) PAALALA: Pagkatapos ng pantulong modal na pandiwa hindi na mahalaga na gumamit ng infinitibong "to" kung ang mga pandiwa ay ginagamit kasama ng isa pang pangunahing pandiwa. Hindi natin sinasabing: Kailangan nating sabihin: I can to speak Tagalog. I can speak Tagalog. (Nakakapagsalita ako ng Tagalog.) Hindi natin sinasabing: Kailangan nating sabihin: He can buy the books. (Nakakabili siya ng libro.) He can to buy the books. PAALALA: Sa mga pantulong na pandiwa, hindi natin dinadagdagan ng "s" ang pandiwang idinudugtong sa pangatlong katauhan (third person) (he, she it): Hindi natin sinasabing: He would reads it. Kailangan nating sabihin: He would read it. 13
PAALALA: Kapag ang pantulong na pandiwa modal ay ginagamit kasama ang pandiwang "to be" bilang pangunahing pandiwa, ginagamit natin ang "be". She can be nice. I could be sorry. We should be here. PAGSASANAY: Palitan ang mga sumusunod na pangungusap sa kondisyunal na anyo gamit ang pantulong modal na pandiwa. 1. I like to go fishing. (Would) 4. He studies for two hours every day. (Could) 2. She is a good actress. (Can) 5. We love to study English. (Should) 3. My mom reads a lot. (Would) 6. He rides the bus every day. (Should) II. Anyong Patanong A. Pangungusap: MARY WOULD LIKE TO SELL THEM. (Gusto ni Maria na ibenta ang mga yaon.) B. Gawin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pantulong na pandiwang modal (would). 2. Ilagay ito sa simula ng pangungusap. 3. Lagyan ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: WOULD MARY LIKE TO SELL THEM? He could ride a bicycle. Could he ride a bicycle? They should rest more. Should they rest more? (Kaya ba niyang magbisikleta?) (Kailangan ba nilang mas mahabang pahinga?) Louis can read rapidly. Can Louis read rapidly? (Nakakabasa ba si Louis ng mabilis?) PAGSASANAY: Palitan ang mga sumusunod na mga pangungusap sa anyong pananong. 1. We would like to learn Spanish. 4. His uncle could take us to Bombay. 2. My dad should visit London. 5. You should travel to Moscow. 3. Our family can buy them all. 6. I can run very fast. ARALIN 6: PANAHUNANG PANGHINAHARAP (FUTURE TENSE) GAMIT ANG "GOING TO" 14
I. Ang mahahalagang hakbang upang matutunan ang Panahunang panghinaharap (Future Tense) gamit ang "going to" sa Ingles. A. Pag-aralan mabuti paano pagbanghayin ang pandiwang "to be" (upang maging): I am You are He is She is It is We are You (all) are They are " " B. Sundin ang sumusunod na pormula upang gawin ang mga pangungusap sa panahunang panghinaharap. am Panghalip + is + going to + verb + ibang salita are C. Halimbawa: I + am + going to + cook + beans. (Ako + ay + magluluto + ng + monggo.) She is going to pray tonight. (Magdadasal siya mamayang gabi.) We are going to find many "golden families." (Makakatagpo tayo ng "ginintuang mga pamilya.") PAGSASANAY: Isalin ang mga sumusunod nga mga pangungusap sa wikang Ingles. 1. Maaalala niya ang kanyang misyon. 4. Maghahanap kayo ngayong hapon. 2. Magaaral tayo ng dalawang wika. 5. Maglalakbay sila papuntang Utah. 3. Pag-aaralan kong magsalita ng Ingles 6. Magsusulat sila ng mga liham. nang mas mabuti. 15
II. Anyong Patanong A. Pangungusap: HE IS GOING TO CLEAN HIS HOUSE. (Maglilinis siya ng kanyang bahay.) B. Gawin ang mga panuntunin: 1. Hanapin ang pabanghay na anyo ng pandiwang "to be" (is) at ilagay sa simula ng pangungusap. 2. Lagyan ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: IS HE GOING TO CLEAN HIS HOUSE? She is going to go home. Is she going to go home? (Uuwi siya sa bahay.) We are going to sing a song. Are we going to sing a song? (Uuwi siya sa bahay.) I am going to write a letter. Am I going to write a letter? (Magsusulat ako ng isang liham.) PAGSASANAY: Palitan ang mga sumusunod na mga pangungusap sa kanilang negatibong pananong na anyo. 1. You are going to drink lemonade. 3. They are going to win the race. 2. They are going to find the church. 4. Mary is going to bake some cakes. III. Negatibong Anyo A. Pangungusap: HE IS GOING TO CLEAN HIS HOUSE. B. Gawin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pabanghay na anyo ng pandiwang "to be" (is). 2. Dagdagan ng "not" pagkatapos ng pandiwa. (is not). Gamitin ang maikling anyo: isn't, aren't, I'm not C. Halimbawa: HE ISN'T GOING TO CLEAN HIS HOUSE. I am going to pray every day. I'm not going to pray every day. (Magdadasal ako araw-araw.) They are going to work tomorrow. They aren't (are not) going to work tomorrow. (Magtatrabaho sila bukas.) She is going to buy a house. She isn't (is not) going to buy a house. (Bibili siya ng bahay.) 16
PAGSASANAY: Palitan ang mga sumusunod na mga pangungusap sa kanilang kabaliktarang pananong na anyo. 1. You're going to find people to teach. 3. I am going to travel to Berlin. 2. Jared and I are going to study harder. 4. I am going to bring a Bible. IV. Negatibong Anyong Patanong A. Pangungusap: HE ISN'T GOING TO CLEAN HIS HOUSE. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang negatibo na anyo ng pandiwang "maging" (ay hindi) at ilipat ito sa simula ng pangungusap. 2. Maglagay ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: ISN'T HE GOING TO CLEAN HIS HOUSE? We aren't going to read a book. Aren't we going to read a book? (Hindi tayo magbabasa ng aklat.) He isn't going to speak to me. Isn't he going to speak to me? (Hindi siya makikipagusap sa akin.) PAGSASANAY: Palitan ang mga sumusunod na mga pangungusap sa kanilang negatibong pananong na anyo. 1. This apple isn't going to taste bitter. 3. She's not going to study Korean. 2. My nieces aren't going to fall asleep. 4. We aren't going to understand. GAWAIN: Gumawa ng mga pangungusap gamit ang "going to." Palitan ang bawat pangungusap sa pananong na anyo, sa negatibong anyo, at negatibong anyong pananong. 17
ARALIN 7: PANAHUNANG PANGHINAHARAP (FUTURE TENSE) GAMIT ANG PANTULONG NA PANDIWANG MODAL "WILL" I. Future Tense (Future Tense) Using the Auxiliary Modal "will" Panahunang Panghinaharap (Future Tense) gamit ang Pantulong modal "WILL" A. Pangungusap: I BUY VEGETABLES EVERY DAY. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pandiwa (buy). 2. Ilagay ang "will" bago ang pandiwa. (will buy) C. Halimbawa: I WILL BUY VEGETABLES EVERY DAY. He cleans his room. He will clean his room. (Naglilinis sya ang kanyang silid.) They go often. They will go often. (Madalas silang pumupunta.) PAALALA: Maaari nating gamitin ang maikling anyo ng "will": I'll, you'll, he'll, she'll, it'll, we'll, they'll. PAALALA: Ang pangunahing pandiwa ay nasa pangkasalukuyan at hindi kinakailangang dagdagan ng "s" sa pangatlong personang singular. Hindi natin sinasabing: Sinasabi nating: He will sleeps. He will sleep. PAGSASANAY: Baguhin ang mga sumusunod na pangungusap sa panahunang panghinaharap gamit ang "will." Isulat ang maikling anyo nito. 1. I see him every day. 5. We read the Bible often. 2. She likes to buy fruit in this store. 6. He eats a lot of peaches. 3. You write letters on Mondays. 7. They walk every day. 4. They send me money. 8. The sun rises in the morning. 18
II. Anyong Patanong A. Pangungusap: I WILL BUY VEGETABLES EVERY DAY. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang padiwang "will" at ilagay ito sa simula ng pangungusap. 2. Maglagay ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: WILL I BUY VEGETABLES EVERY DAY? I'll sell it. (Ibebenta ko ito.) Will I sell it? She will clean the house. (Maglilinis siya ng bahay.) Will she clean the house? They'll go tomorrow. (Pupunta sila bukas.) Will they go tomorrow? PAGSASANAY: Baguhin ang mga sumusunod na mga pangungusap sa anyong patanong. 1. She'll get the prize soon. 3. They'll sing again tomorrow. 2. We'll bring it today. 4. He'll be here. III. Negatibong Anyo A. Pangungusap: I WILL WRITE A LETTER. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pandiwang "will" 2. Idagdag ang "not" pagkatapos ng pandiwa (will not, won't). C. Halimbawa: I WILL NOT (WON'T) WRITE A LETTER. He will eat later. He will not (won't) eat later. (Siya ay kakain mamaya.) I will finish the book. I will not (won't) finish the book. (Ang aklat ay tatapusin ko.) They will be late. They will not (won't) be late (Sila ay mahuhuli.) 19
PAGSASANAY: Baguhin ang mga susunod na pangungusap sa negatibong anyo. 1. Ann will buy a new watch. 3. Peter and I will sell these tools. 2. They'll need to paint it again. 4. We'll talk to your dad tomorrow. IV. Negatibong Anyong Patanong A. Pangungusap: THEY WON'T GO HOME. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang negatibong anyo ng pandiwang "will" ("won't") at ilagay ito sa simula ng pangungusap. 2. Maglagay ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: WON'T THEY GO HOME? They won't study much. Won't they study much? (Sila ay hindi mag-aaral masyado.) We won't drink it. Won't we drink it? (Kami ay hindi iinom niyan.) PAGSASANAY: Baguhin ang sumusunod na mga pangungusap sa negatibong anyong patanong. 1. Teresa's parents won't come. 3. She won't be here soon. 2. We won't be ready in an hour. 4. They won't go with me. GAWAIN: Isalin ang mga pangungusap gamit ang "will". Baguhin ang bawat pangungusap Sa patanong, negatibo, at negatibong anyong patanong. 1. Ang pangulo ay babalik mamayang alas 3. Ako ay maghihintay ng bus. singko. 2. Sila ay magkakaroon ng maraming 4. Kayo ay darating bukas. pagkakataon. 20
ARALIN 8: PAYAK NA PANGNAGDAANG PANAHUNAN (SIMPLE PAST TENSE) I. May dalawang uri ng pandiwa sa payak na pangnagdaang panahunan. A. Regular na mga pandiwa: Nagdaragdag tayo ang "d" sa dulo ng pandiwa kung ito nagtatapos sa "e", kundi naman ay nagdagdag tayo ng "ed." Mga Halimbawa: to close: to love: to dare: to use: to learn: to play: to climb: used to open: closed loved dared learned played climbed opened PAALALA: Ang pagbigkas ng regular na pandiwa ay may tatlong paraan: Unang grupo: Ang mga pandiwang nagtatapos sa isang tunog (voiced), ang pagbigkas natin ang "-ed" tulad ng "d" (voiced). play - played open - opened love - loved Ikalawang grupo: Ang mga pandiwang nagtatapos sa tunog na hindi nabibigkas, ang pagbigkas natin sa "-ed" ay "t" (not voiced). help - helped wish - wished work - worked Ikatlong grupo: Ang mga pandiwang nagtatapos sa "d" or "t", ang pagbigkas natin "-ed" ay "ed" (binibigkas ang mga patinig) start - started end - ended attend - attended PAALALA: Upang mas matutunan ang gamit ng mga pandiwa sa pangnagdaang panahunan, tignan ang listahan ng mga regular na pandiwa sa pahina 46. B. Iregular na mga pandiwa: Pinapalitan ang buong pandiwa. (Mahalaga na isaulo ang mga ito.) Mga Halimbawa: to buy: bought to bring: brought to catch: caught to teach: taught to eat: ate to say: said to come: came to go: went 21
PAALALA: Upang mas matutunan ang gamit ng mga pandiwa sa pangnagdaang panahunan, tignan ang listahan ng mga iregular na pandiwa sa pahina 52. PAALALA: Sa pangnagdaang panahunan sa Tagalog, gumagamit tayo ng "dati" o "noon." Katulad sa Ingles, tuwing nais nating ipahiwatig na ang pangyayari ay nagdaan na, nilalagyan natin ng "used to" bago ang pandiwa. Mga Halimbawa: I used to buy oranges. (Bumibili ako dati ng dalandan.) I used to live in Utah. (Nakatira ako noon sa Utah.) C. Pangungusap: I BUY THREE ORANGES. (Ako ay bumili ng tatlong dalandan.) D. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pandiwa sa pangkasalukuyang panahunan at palitan ito sa sa pangnagdaan. 2. Ang pangnagdaang panahunan ay hindi nagbabago kung ito ay gamit ng ikatlong tao (third person) na nag-iisa (I bought, he bought) E. Halimbawa: I BOUGHT THREE ORANGES. (Ako ay bumili ng tatlong dalandan.) He wins the game. He won the game. (Panalo siya sa laro.) (Siya ang nanalo sa laro.) II. They stand to give the prayer. They stood to give the prayer. Anyong Patanong (Sila ay tatayo upang magdasal.) (Sila ay tumayo upang magdasal.) A. Sundin ang mga panuntunan: 1. Kinakailangan na gamitin ang pantulong na pandiwang "did" (pangnagdaan ng pantulong na pandiwang "do") 2. Ilagay ang pandiwang "did" sa unahan ng pangugusap. 3. Palitan ang pandiwang "bought" sa pangkasalukuyang panahunan (buy). 4. Maglagay ng tandang pananong "?" sa hulihan ng pangungusap. B. Halimbawa: DID I BUY THREE ORANGES? She ate the apple. Did she eat the apple? They came to the house. Did they come to the house? We opened the door. Did we open the door? (Kinain niya ang mansanas.) (Pumunta sila sa bahay.) (Binuksan namin ang pintuan.) 22
GAWAIN: Palitan ang mga sumusunod na pangungusap sa anyong patanong. 1. She wanted to get a soft sofa. 4. Your cousin and I found it. 2. Charles swam in a deep river. 5. I went to the hospital last week. 3. Elaine and I liked to be lazy. 6. I taught the man a first lesson. III. Negatibong Anyo A. Pangungusap: I BOUGHT THREE ORANGES. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pandiwa (bought). 2. Ilagay ang negatibong pantulong na pandiwang "didn't" bago ang pandiwa. 3. Palitan ang pandiwa sa pangkasalukuyang panahunan (didn't buy). C. Halimbawa: I DIDN'T BUY THREE ORANGES. He liked the food. He didn't like his food. (Nagustuhan nya ang pagkain.) She made the cake. She didn't make the cake. (Siya ang gumawa ng keyk.) I found a large dog. I didn't find a large dog. (Nakahanap ako ng malaking aso.) GAWAIN: Palitan ang mga sumusunod na pangungusap sa anyong patanong. 1. My family liked to visit my grandmother. 4. The dog ate all its food. 2. She wanted to clean her house. 5. My brother wrote a good book. 3. Lisa had to go to Tegucigalpa. 6. I understood the doctrine. 23
IV. Negatibong Anyong Patanong A. Pangungusap : I DIDN'T BUY THREE ORANGES. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Ilagay ang negatibong pantulong (didn't) sa simula ng pangungusap. (Tandaan na ang pangunahing pandiwa (buy) ay nasa pangkasalukuyang panahunan.) 2. Lagyan ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: DIDN'T I BUY THREE ORANGES? He didn't sell the car. Didn't he sell the car? (Hindi niya pinagbili ang sasakyan.) She didn't know how to dance. Didn't she know how to dance? (Hindi siya marunong sumayaw.) PAGSASANAY: Palitan ang mga pangungusap sa negatibong anyong patanong. 1. Mary didn't buy me a drink. 3. The teacher didn't erase the board. 2. Peter didn't look at them. 4. You didn't steal those notebooks. GAWAIN: Isalin sa Ingles ang mga sumusunod na pangungusap na nasa payak na pangnagdaang panahunan (past tense). Regular na pandiwa: 1. Binuksan ni John ang pinto. 6. Naaalala niya ako. ______________________________ 2. Nabuhay ang lolo ko ng maraming taon. 7. Natutunan niya ang mga pandiwa. ______________________________ 3. Umalis ang aking pamangkin ng maaga. 8. Sinundan ako ng manok. ______________________________ 4. Tumalon ang aso. 9. Tinulungan ako ng aking tiyo. ______________________________ 5. Nagsayaw ng mahusay ang dalagang babae. 10. Tinignan ako ng doktor. ______________________________ 24
LESSON 9: TAMBALANG PERPEKTO SA PANGKASALUKUYANG PANAHUNAN (COMPOUND PRESENT PERFECT TENSE) I. Ang tambalang perpekto sa pangkasalukuyan (present perfect). Ito ay nabubuo gamit ang pantulong na pandiwang "to have" (na magkaroon) at ang pangnagdaang partisipulo. Ang mga pangnagdaang partisipulo sa Tagalog ay dinadagdagan ng: -in-, na-. Halimbawa ng pangnagdaang partisipulo: tinapos, natapos, sinira, nasira, (to have finished: na magkaroon ng tapos) A. Ang Pagbanghay ng pantulong na pandiwang "to have" (na magkaroon). I have You have He has * She has * It has * We have You (all) have They have " " Ang tanging pagbabago lamang ay sa pangatlong katauhang singular. B. May dalawang uri ng pandiwa sa pangnagdaang partisipulo(participles) 1. Regular na pandiwa: Dinadagdagan natin ng "d" sa huli ng pandiwa kapag ito ay nagtatapos sa "e", kung hindi naman, dinadagdagan natin ng "ed" (katulad ng pangnagdaang panahunan). Halimbawa: to close learned to love to dare: loved dared closed to learn: to play: to climb: climbed played 2. Iregular na pandiwa: Ito ay nabubuo sa pagpapalit ng pandiwa. Ang iba ay katulad din ng pangnagdaan at ang iba ay hindi magkatulad. (NAPAKAHALAGA NA ISAULO ANG MGA ITO.) Halimbawa: to be: gone to go: eaten to eat: come to come: been to teach: to say: to catch: to bring: taught said caught brought PAALALA: Upang mapag-aralan ang pangnagdaang partisipulo ng mga pandiwa, tignan ang listahan ng iregular na pandiwa sa pahina 48. 25
II. Tambalang Perpekto sa Pangkasalukuyang Panahunan (Compound Present Perfect Tense) A. Pangungusap: MARY GOES TO THE MEETING. (Nagpunta si Mary sa meeting.) B. Sundin ang mga alituntunin: 1. Hanapin ang anyo ng "to have" (na magkaroon) ayon sa simuno. Lahat nito ay gumagamit ng "have" maliban na lamang sa ikatlong katauhanng singular na gumagamit ng "has". 2. Ilagay ang pangnagdaang partisipulo ng pandiwa pagkatapos ng pandiwang "to have". (has gone: ay nagpunta) C. Halimbawa: MARY HAS GONE TO THE MEETING. (Nagpunta si Mary sa meeting.) They eat potatoes every day. They have eaten potatoes every day. (Kumakain sila ng patatas araw-araw.) (Nakakain sila ng patatas araw-araw.) Elder Thomas goes to church. Elder Thomas has gone to church. (Nagpupunta si Elder Thomas sa simbahan.) (Nakapunta si Elder Thomas sa simbahan.) I love my companion. I have loved my companion. (Mahal ko ang aking kompanyon.) (Minahal ko ang aking kompanyon.) PAGSASANAY: Isalin ang mga sumusunod na pangungusap sa Ingles. 1. Nagawa natin ang ating gawain. 4. Nasagot ko ang mga tanong. ______________________________ 2. Naglaro ang mga bat ng futbol. 5. Nakipaglaban ang mga sundalo. ______________________________ 3. Naniwala ako palagi kay Kristo. 6. They have spent the money. ______________________________ III. Anyong Patanong A. Pangungusap: MARY HAS GONE TO THE MEETING. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pantulong na pandiwang (has) at ilagay ito sa simula ng pangungusap. 2. Lagyan ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: HAS MARY GONE TO THE MEETING? (Nagpunta ba si Maria sa pagpupulong?) 26
LESSON 10: TAMBALANG PERPEKTO SA PANGNAGDAANG PANAHUNAN (COMPOUND PAST PERFECT TENSE) I. Tambalang Perpekto sa Pangnagdaan (past perfect) A. Upang makabuo ng salitang nasa anyo ng perpektong nakalipas (perfect past tense), gumamit ng pantulong na pandiwang "to have" ("na magkaroon") sa anyo ng pangnagdaang pandiwang had ("ay") at ang pangnagdaang pandiwang "had finished" ("ay natapos na"). Ang banghay ng pantulong na pandiwang "to have" ("magkaroon") sa anyong pangnagdaan ay laging "ay". (I had, You had, *He had, *She had, *It had, We had, They had). Walang pagbabago para sa ikatlong katauhan sa anyong pang-isahan. 1. Ang paggamit ng mga pangnagdaang partisipulo ay magkatulad sa lahat ng mga anyo ng salita. B. Pangungusap: YOU HAVE BEEN A MISSIONARY. (IKAW AY NAGING ISANG MISYONERO.) C. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang anyo ng "to have" ("na magkaroon") at palitan ito sa pangnagdaang anyong "had" ("ay"). 2. Ilagay ang pangnagdaang partisipulo ng pandiwang "been" ("na-") pagkatapos ng pandiwang "had" ("ay"). D. Halimbawa: YOU HAD BEEN A MISSIONARY. (IKAW AY NAGING MISYONERO.) They have eaten potatoes. (Sila ay may kinakaing patatas.) They had eaten potatoes. (Sila ay nakakain ng patatas.) Elisa has made a dessert. (Si Elisa ay may ginawang panghimagas.) Elisa had made a dessert. (Si Elisa ay nakagawa ng panghimagas.) II. Anyong Patanong A. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pantulong na pandiwang had (ay) at ilipat ito sa simula ng pangungusap. 2. Ilagay ang tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. B. Halimbawa: HAD YOU BEEN A MISSIONARY? (NAGING ISANG MISYONERO KA NA BA?) I had learned all the verbs. (Natutunan ko na ang lahat ng mga pandiwa.) Had I learned all the verbs? LESSON 11: PERPEKTONG PANGKASALUKUYANG PANAHUNAN NA MAY 27
PANTULONG NA PANDIWANG MODAL (PRESENT PERFECT TENSE WITH AUXILIARY MODAL VERBS: WOULD, SHOULD AND COULD) I. WOULD HAVE (WOULD'VE): mag+pandiwa A. Pangungusap: NELDA WOULD GO TO HER OFFICE. (Si Nelda ay magpupunta sa opinsina niya.) B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pangunahing pandiwa na "go" (punta) at palitan ito sa nakaraang partisipulong "gone" (nagpunta). 2. Ilagay ang pantulong na pandiwang modal na "would" (mag+) at ang pantulong na "have" ("may") bago ilagay ang nakaraang partisipulo (magpupunta, magpupunta sana). C. Halimbawa: NELDA WOULD HAVE GONE TO HER OFFICE. (Si Nelda ay magpupunta sana sa kaniyang opisina.) Lewis would have liked to go with them. (Si Lewis ay nagnanais sana na sumama sa kanila.) The elder would've baptized them if they had attended Sunday. (Nabinyagan sana sila ng elder kung sila ay nagsimba nung Linggo.) II. COULD HAVE (COULD'VE): malamang, maaari, o pwede A. Pangungusap: THE CHILDREN COULD EAT CANDY. (Ang mga bata ay maaaring kumain ng kendi.) B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pangunahing pandiwa (eat) at palitan ito ng pandiwang pangnagdaan (eaten). 2. Ilagay ang pantulong na pandiwang modal "could" at ang pantulong na "have" bago ang partisipulong (could have eaten, could've eaten). Halimbawa: THE CHILDREN COULD HAVE (could've) EATEN CANDY. (Ang mga bata ay maaari sanang kumain ng kendi.) That man could have walked faster. (Ang lalaking iyon ay maaring magkaroon ng mabilis na kakayanan sa paglalakad.) If I could have helped her more, my mother wouldn't be so tired. (Malamang kung mas nakatulong pa ako, di sana napagod si inay.) His mom could have written him more often. (Ang kanyang ina ay maaring nakasulat pa sa kanya ng madalas.) 28
III. SHOULD HAVE (Should have): (dapat sana, kailangan sana) A. Pangungusap: SHE SHOULD PAY ATTENTION IN CHURCH. (Dapat siyang nakinig ng mabuti sa simbahan.) B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pangunahing pandiwa (pay) at palitan ito ng pandiwang pangnagdaan (paid). Ilagay ang pantulong na pandiwang modal "should" at ang pantulong na "have" bago ang 2. pangnagdaang partisipulong (should have paid, should've paid). C. Halimbawa: SHE SHOULD HAVE PAID ATTENTION IN CHURCH. (Dapat sana nakinig siya ng mabuti sa simbahan.) I should have sewn my dress today. (Dapat ko sanang tinahi ang damit ko ngayon.) They should've cleaned their apartment on Monday.) (Dapat sana nilang nilinis ang kanilang bahay paupahan noong Lunes.) PAALALA: Hindi natin ginagamit ang pantulong na modal na "CAN" sa perpektong panahunan. Ginagamit lamang natin ito sa payak na pangnagdaang panahunan "COULD". PAGSASANAY: Baguhin sa perpektong panahunan. 1. Your son should wait longer for her. 4. We could walk to school. 2. Her mom would go to the museum often. 5. It could mean different things. 3. He would open another can of fruit. 6. The children should go to sleep. GAWAIN: Isalin ang mga pangungusap na ito sa Ingles. 1. Dapat sana kumain pa ng marami ang aso ko. 2. Dapat sana nagplano pa ng mas maayos ang tatay ko. 3. Magugustuhan sanang pumunta sa sirko ng aking kapatid na babae. 4. Maaari sana na nagpunta si Carlos sa pagtitipon- tipon. 5. Pwede sanang binayaran pa nila tayo ng malaki-laki pa. 6. Babasagin sana niya ang bintana. 29
ARALIN 12: PANGKASALUKUYANG PROGRESIBONG PANAHUNAN (PRESENT PROGRESSIVE TENSE) I. Pangkasalukuyang Progresibong Panahunan A. Alaming maigi kung paano paikliin ang kasalukuyang tenses "to be": I am You are He is She is It is We are You (all) are They are " " B. Alaming maigi kung paano nabubuo ang mga progresibo, na kung saan sa Tagalog, nagsisimula sa: ay + -um- + pandiwa Ang mga alituntunin ay: 1.Ang pangkasalukuyang progresibo ay kadalasang ginagawa sa pagdagdag ng "ing" sa pandiwa. Halimbawa: sing singing throw throwing sleep sleeping mean meaning 2. Kung ang pandiwa ay nagtatapos sa "e" tinatanggal natin ang "e" bago idagdag ang "ing". Halimbawa: ride drive riding driving shine come shining coming 3.Kung ang pandiwa ay may isang pantig lamang at nagtatapos sa katinig, at ang patinig ay binibigkas ng may maikling tunog, ginagawa nating dalawa ang consonant bago dagdagan ng "ing". Halimbawa: get run getting running win sit winning sitting C. Ginagawa natin ang pangkasalukuyang progresibo sa ganitong paraan: am Subject + is + verb + ing + other words. are Halimbawa: I + am + eat + ing + salad. (Ako + ay + kumakain + ng + ensalda.) She is giving a talk. (Siya ay nagbibigay ng talumpati.) We are finding many "golden families." (Tayo ay nakakatagpo ng mga "ginintuang pamilya.") 30
D. At tsaka, maari nating gamitin ang maikling anyo (contractions). I am = I'm You are = you're It is = it's We are = we're He is = he's She is = she's They are = they're PAGSASANAY: Baguhin ang mga pangungusap mula pangkasalukuyan sa kasalukuyang progresibo. 1. They walk in the park. 3. The teenager follows me. 2. He thinks of an answer. 4. I have a birthday next week. GAWAIN: Isalin ang mga sumusunod na pangungusap sa Ingles. 1. Nagmimisyon siya ngayon. 4. Naghihintay sila sa iyo. 2. Ang bata ay nanghihingi ng limos. 5. Ang propeta ay naglalakbay kahit saan. 3. Si Tatiana ay tumutugtog ng piyano. 6. Nagbibigay ako ng 30 na aralin bawat linggo. II. Anyong Patanong A. Pangungusap: HE IS LOVING HIS MISSION. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pinagbanghay na anyo ng pandiwang "to be" (is) at ilipat ito sa harap ng pangungusap. 2. Lagyan ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. C. Halimbawa: IS HE LOVING HIS MISSION? She is writing a letter. Your parents are coming to Honduras. Is she writing a letter? Are your parents coming to Honduras? 31
III. Negatibong Anyo A. Pangungusap: HE IS READING THE BOOK. B. Sundin ang mga panuntunan: 1. Hanapin ang pinagbanghay na anyo ng pandiwang "to be" 2. Idagdag ang negatibong anyo sa pandiwa. Gamitin ang maikling anyo: Isn't, aren't am not (walang maikling anyo nito). Ginagamit natin ang "I'm not". C. Halimbawa: HE ISN'T READING THE BOOK. I am working hard. I'm not working hard. (Hindi ako nagtratabaho ng maigi.) The woman is cooking. The woman isn't cooking. (Hindi nagluluto ang babae.) My parents are building a house. My parents aren't building a house. (Hindi nagtatayo ng bahay ang aking magulang.) IV. A. Sundin ang mga panuntunan: Negatibong Anyong Patanong 1. Hanapin ang negatibong anyo ng pandiwang "to be" (isn't) at ilagay ito sa simula ng pangungusap. Parating gamitin ang maikling anyo. 2. Lagyan ng tandang pananong "?" sa dulo ng pangungusap. B. Halimbawa: ISN'T HE READING THE BOOK? We aren't playing soccer today. Aren't we playing soccer today? (Hindi tayo maglalaro ng putbol ngayon.) He's not lying to us. Isn't he lying to us? (Hindi siya nagsisinungaling.) They aren't speaking to me. Aren't they speaking to me? (Hindi sila nakikipag-usap sa akin.) 32
V. Impormasyong (Wh) Katanungan na may Interogatibong Salita A. Isaulo ang mga Interogatibong Salita Where? Saan? When? Kailan? Why? Bakit? How? Paano? What? Ano? Which? Alin? Alin-alin? Who? Sino? Sinu-sino? Whom? To whom? Kanino? Para kanino? With, for, of whom? Sa, para kay / sa, galing sa? Whose? Kanino? How much ___? How many ___? Gaano kadami? / Magkano? Gaano karami? / Ilan? B. Ilagay ang interogatibong salita sa simula ng anyo: Interogatibong + Pantulong + Simuno + Pangunahing Pandiwa + Ibang Salita Salita na Pandiwa When did I meet you? Where will they eat today? How have the sisters been living? Why would the bishop call me? C. Halimbawa: He was listening to the radio. Why was he listening to the radio? (Bakit siya nakikinig sa radyo?) You opened the door? When did you open the door? (Kailan mo binuksan ang pintuan?) You are serving a mission. Why are you serving a mission? (Bakit ka naglilingkod ng misyon?) You have lived. Where have you lived? (Saan ka tumira?) You found me. How did you find me? (Paano mo ako natagpuan?) 33
GAWAIN: Isalin ang mga katanungan na ito sa Ingles and isulat ang mga sagot: 1. Bakit ka nag-aaral ng Ingles? 4. Ano ang bibilhin mo? 2. Sino ang kasama mo na magtatrabaho 5. Sino ang mahal mo? ngayong araw? 3. Para kanino ang pera? 6. Kanino ka nakikipagusap? D. WHOSE: Kapag binabanggit natin ang pag-aari (Kanino?) ginagamit natin ang "Whose". Kailangan natin ng pangngalan (noun) pagkatapos ng "Whose". Minsan ang pangngalan ay nauunawaan kahit hindi nakasaad. Ginagamit natin ang "whose" kahit isahan o maramihan. (Whose is, Whose are) Whose + Pangngalan + Pandiwa + etc. Whose Whose Whose (house) (dog) (pencil) is this? is that? are you using? (Kanino ang lapis na gamit mo?) (Kanino ang bahay na ito?) (Kanino ang aso na iyan?) Isalin ang mga tanong na ito sa Inggles at isulat ang mga sagot: 1. Kanino ang bakpak na ito? 2. Kanino ang mga sapatos na ito? E. HOW MUCH ______? HOW MANY ______? Kapag nagtatanong tayo ng (Magkano? Ilan?), ginagamit natin ang "How much" o "How many" kasunod ang pangngalang pambalana. Minsan ang pangngalang pambalana ay nauunawaan ngunit hindi nakasaad. How much + Pangngalang + Pambalana Pandiwa + etc.? How much How many How many How many Isalin ang mga tanong na ito sa Ingles at isulat ang mga sagot: (money) do (children) attend (lessons) (new elders) have are you need? Primary? you given? there? 1. Ilan ang mga sisters na mayroon sa Zone? 3. Ilan ang mga inumin na bibilhin mo? 2. Ilan ang mga tracts na mayroon ka? 4. Ilan ang mga bulkan na mayroon sa Nicaragua? 34
F. WHAT + BE. (Ano + Ay). Kapag humihingi tayo ng paglalarawan, ginagamit natin ang mga sumusunod na formula: What + What What is + is are name + like? your friend your parents like? (Tulad ng ano ang iyong kaibigan?) like? (Tulad ng ano ang iyong mga magulang?) Isalin ang mga tanong na ito sa Ingles at isulat ang mga sagot: 1. Tulad ng ano ang kompanyon mo? 2. Tulad ng ano ang misyon mo sa Honduras? G. WHAT? "Ano" o "Anong" kasama ang pandiwang "to be" ay nakasalin na "What" What is the capital of Mexico? What is astronomy? What are the products...? What is your address? Ano ang kapital ng Mexico? Ano ang astronomya? Ano ang mga produkto...? Ano ang address mo? H. WHICH? "Alin" o "Aling" Kapag nagtatanong tayo tungkol sa pagpili sa pagitan ng o sa mga bagay-bagay ay karaniwang nakasalin na "Which" Which dress do you prefer? Which meeting starts at 7:00? Which boy is sick? Which passengers have arrived? Which book is interesting? Aling damit ang mas gusto mo? Aling meeting ang nagsisimula ng alas 7:00? Aling lalaki ang may sakit? Aling pasahero ang dumating? Aling aklat ang kaaya-aya? Isalin ang mga tanong na ito sa Ingles at isulat ang mga sagot: 1. Ano ang pananampalataya? 4. Alin sa mga kanta ang paborito mo? 2. Ano ang pangalan mo? 5. Aling panghimagas ang mas masarap? 3. Aling sombrero ang mas gusto mo? 6. Ano ang kapital ng Peru? 35
ARALIN 13: MGA PANTURING: PANG-URI, PANG-ABAY AT PARIRALANG PANG-UKOL Mga Panturing sa pangungusap: Ang mga Panturing ay mga salita o kataga na nagbabago, nagsasalarawan at nagsusuri ng ibang mga salita. Ginagawa nilang mas kaaya-aya at tiyak ang mga pangungusap. Nagbibigay sila ng mas maraming kulay sa ideyang ipinahatid. Ang tatlong uri ng Panturing ay : Pang-uri (Adjectives), Pang- abay ( Adverbs), at Pariralang Pang-ukol (Prepositional Phrases) I. PANG-URI (Adjectives) Sinusuri ng pang-uri ang mga pangngalan (nouns). Sinasbi nila sa atin ang kanilang katangian, kulay, sukat, dami atbp. Sa inggles, inilalagay sila bago ang mga pangngalan (nouns). Hindi sila nagbabago ng dami ni ng kasarian. Mga Halimbawa: red book (pulang aklat) red books (pulang mga aklat) red house (pulang bahay) red houses ( pulang mga bahay) A. Antas ng Kasidhian - Mga Paghahambing 1. Upang gumawa ng paghahambing (comparisons) sa gitna ng dalawang bagay o mga tao. Kapag ang pang-uri ( adjective) ay mayroong nag-iisang pantig lamang, idinaragdag natin ang "-er than" (mas..kaysa) pagkatapos ng pang-uri. Mga Halimbawa: Mary is short, but Ann is shorter than Mary. (Pandak si Mary, ngunit mas pandak si Ann kaysa kay Mary.) Ana is taller than Jon. (Mas matangkad si Ana kaysa kay John.) Jon is shorter than Ana. (Mas pandak si John kaysa kay Ana.) Lisa is happier than Tom. (Mas Masaya si Lisa kaysa kay Tom.) (Mas malungkot si Tom kaysa kay Lisa.) Tom is sadder than Lisa. TANDAAN: May mga pagbabago sa pagbaybay sa ilang mga pang-uri. a. Sa mga pang-uri na may iisang pantig na nagtatapos sa katinig, at na ang patinig ay binibigkas ng may "maikling" tunog, dinodoble natin ang patinig bago idagdag ang "er". sad - sadder (mas malungkot) fat - fatter (mas mataba) hot - hotter (mas mainit) big - bigger (mas malaki) 36
b. Kapag ang pang-uri ay nagtatapos sa "y", binabago natin ang "y" sa "i" bago idagdag ang "er". happy - happier (mas masaya) pretty - prettier ( mas maganda) c. Sa ilang mga comparative adjectives, ang mga salita ay ganap na nagbabago: bad - worse (masama - lalong masama) little - less (kaunti - lalong kaunti) good - better (mabuti - lalong mabuti) far - farther (malayo -lalong malayo) 2. Upang gumawa ng paghahambing sa gitna ng mga pang-uri na may higit sa isang pantig, ginagawa natin ito sa pamamagitan ng paglalagay ng "more" bago ang pang-uri at "than" pagkatapos ng pang-uri. (Hindi natin ginagamit ang "-er than" pagkatapos ng pang-uri.) Halimbawa: You are more correct than your sister. Mas tama ka kaysa sa iyong kapatid na babae. This house is more expensive than the other house. Mas mahal ang bahay na ito kaysa sa ibang bahay. This job is more difficult than the last one. Mas mahirap ang trabaho na ito kaysa sa dati. PAGSASANAY: Punan ang mga blangko sa mga sumusunod na pangungusap: 1. My sister is pretty, but I am ______________________. (Maganda ang aking kapatid na babae, ngunit mas maganda ako.) 2. His car is fast, but our car is ________________________. (Mabilis ang kotse niya, ngunit mas mabilis ang kotse namin.) 3. Michael is strong, but Philip is _________________________. (Malakas si Michael, ngunit mas malakas si Philip.) 4. John is (weak) ______________ _________________ Michael. (Mas mahina si John kaysa kay Michael.) 5. I'm a good student, but you're a ______________________ one. (Mabuti akong estudyante, pero mas mabuti ka.) 6. That is expensive, but this is _________ ______________________. (Mahal iyan, ngunit mas mahal ito.) 37
B. Antas ng Kasidhian - Mga Superlatibo 1. Upang gawin ang paghahambing sa superlatibo sa gitna ng tatlo o mas maraming bagay o tao kapag ang pang-uri ay may nag-iisang pantig lamang, idinaragdag natin ang "the" bago at "-est" pagkatapos ng pang-uri. Mga Halimbawa: My house is nice. Peter's house is nicer. Paul's house is the nicest. (Maganda ang aking bahay.) (Mas maganda ang bahay ni Peter.) (Pinakamaganda ang bahay ni Paul.) Ana is taller than Carla but Raul is the tallest. (Mas matangkad si Ana kay Carla, ngunit pinakamatangkad si Raul.) Nelda is fatter than Rocío, but María is the fattest. (Mas mataba si Nelda kay Rocio, ngunit pinakamatangkad si Maria.) TANDAAN: At tsaka, may pagbabago sa pagbaybay (spelling): Fat: fattest Hot: hottest happy: happiest big: biggest TANDAAN: Sa ilang superlatibong pang-uri, ang salita ay ganap na nagbabago. (Parehas ng mga paghahambing na pang-uri.) good bad (mabuti) (masama) better worse (mas mabuti) (mas masama) the best the worst (pinakamasama) (pinakamabuti) 2. Upang gumawa ng paghahambing sa superlatibo ng mga pang-uri na may higit sa isang pantig (syllable), ginagawa natin ito sa pamamagitan ng paglalagay ng "the most" bago ang pang-uri. (Hindi natin ginagamit ang "-est" sa hulihan ng pang-uri.) Mga Halimbawa: Your answers are the most correct of the class. (Ang iyong mga sagot ay ang pinakatama sa klase.) This is the most expensive car in the showroom. (Ito ang pinakamahal na kotse sa showroom.) 38
PAGSASANAY: Punan ang mga blangko sa mga sumusunod na pangungusap: 1. My sister is (smart) _____________ ________ I, but you're sister is ______ _______________. (Mas matalino sa akin ang kapatid kong babae, ngunit ang kapatid mong babae ang pinakamatalino.) 2. Your girlfriend is (shy)____________ _______ mine, but his is _______ __________________. (Mas mahiyain ang iyong nobya kaysa sa akin, ngunit pinakamahiyain ang sa kanya.) 3. London is (far) _____________ _________ Paris, but Moscow is ______ _________________. (Mas malayo ang London kaysa sa Paris, pero pinakamalayo ang Moscow.) 4. My boat is (big) ____________ ________ yours, but Joe's boat is ______ _________________. (Mas malaki ang aking bangka kaysa sa iyo, ngunit pinakamalaki ang bangka ni Joe.) II. Pang-angkin na Pang-uri (Possessive Adjectives) Ginagamit ang pang-angkin na pang-uri para ipahiwatig na ang isang tao ay nagmamay-ari ng isang bagay. Inilalagay ito bago ang pangngalan (noun): ako, ikaw, ka, siya. Bawat personal na panghalip ay may katumbas na pang-angkin na pang-uri. Mga Halimbawa: Personal na Panghalip I you he she it we you they (ako) (ikaw, ka) (siya) (siya) (ito) (tayo) (kayo) (sila) Pang-angkin na Pang-uri my your dog shirt his dress her tail its our family your homes their shoes house (aking bahay) (iyong aso) (kanyang polo)* (kanyang damit)* (kanyang buntot)* (aming pamilya) (inyong tahanan) (kanilang sapatos) TANDAAN: Sa Ingles, mayroong isang pang-uring panlalaki (his) at isang pang- uring pambabae (her). Ang ibang mga sumusunod na salita ay HINDI nabibilang sa pang-angkin na pang-uri, ngunit dapat niyo itong mapang-aralan at matutunan, kasama ang mga personal na panghalip at mga pang- ankin na pang-uri. Panghalip Pang-angkin na Pang-uri Pang-angkin na Panghalip Pasariling Panghalip mine (sa akin) I (ako) my (akin) yours (sa iyo) you (ikaw) your (iyo) his (sa kanya) he (siya) his (niya) hers (sa kanya) her (niya) she (siya) ours (sa atin) our (atin) we (tayo) theirs (sa kanila) their (kanila) they (sila) myself (aking sarili) yourself (iyong sarili) himself (siya mismo) herself (siya mismo) ourselves (tayo mismo) themselves(sila mismo) 39
A. Antas ng Pagkasidhi -- Mga Paghahambing (Comparatives) 1. Kung pagpaparisan ang mga pang-abay na nagbabago ng mga pandiwa na may isang pantig, lagyan ng "er than" sa hulihan ng mga pang-abay (Ang alituntunin dito ay kapareho lang din ng sa pang-uri). Halimbawa: Mary runs fast, but John runs faster than Mary. (Si Maria ay tumatakbo ng mabilis, pero si John ay tumatakbo ng mas mabilis kaysa kay Maria.) He works hard, but my brother works harder than he. (Siya ay nagtatrabaho ng mabuti, pero ang aking kapatid ay nagtatrabaho ng mas mabuti kaysa sa kanya.) Martha will arrive very soon, but Anna will arrive sooner than she. (Si Martha ay darating ng maaga, ngunit si Anna ay darating ng mas maaga kaysa sa kanya.) 2. Upang pagparisin ang mga pang-abay na nagbabago sa mga pandiwa na may higit pa sa isang pantig, nilalagyan natin ng "more" bago ang pang-abay at "than" pagtapos ng pang-abay. Halimbawa: John speaks slowly, but Mary speaks more slowly than John. (Si Juan ay nagsasalita ng mabagal, pero si Maria ay nagsasalita ng mas mabagal pa kaysa kay Juan.) My boss travels often, but I travel more often than he. (Ang aking amo ay naglalakbay ng madalas, pero ako ay naglalakbay ng mas madalas kaysa sa kanya.) Richard dances badly, but Joseph dances worse than he. (Si Ricardo ay sumasayaw ng malala, ngunit si Josi ay sumasayaw ng mas malala kaysa sa kanya.) B. Antas ng Pagkasidhi -- Mga Superlatibo (Superlatives) 1. Ang mga pang-abay na superlatibo na mayroon lamang isang pantig ay nabubuo sa pamamagitan ng paglalagay ng "the" bago ang pang-abay at "-est" naman pagtapos ng pang-abay. Halimbawa: John works harder than Leo, but Tom works the hardest of all. (Si Juan ay nagtatrabaho ng mas mabuti kaysa kay Leo, pero si Tomas ang nagtatrabaho ng pinakamabuti sa kanilang lahat.) 40
Martha shoots faster than I, but Anna shoots the fastest of all. (Si Martha ay tumatakbo ng mas mabili kaysa sa akin, pero si Anna ang pinakamabili tumakbo sa kanilang lahat.) He plays music louder than she, but Marlon plays the loudest of all. (Siya ay nagpapatugtog ng musika ng mas malakas kaysa sa kanya, pero si Marlon ang pinakamalakas magpatugtog sa kanilang lahat.) 2. Ang mga pang-abay na superlatibo na mayroon higit sa isang pantig ay nabubuo sa pamamagitan ng paglalagay ng "the most" bago ang pang-abay. Halimbawa: Robert plays soccer better than Paul, but Peter plays the best of all. (Si Robert ay nakakapaglaro ng putbol ng mas magaling kaysa kay Paul, ngunit si Peter ang pinakamagaling sa lahat.) I ride more often than my father, but my mother rides the most often of all. (Sumasakay ako ng mas madalas kaysa sa aking tatay, pero ang aking nanay ang sumasakay ng pinakamadalas sa lahat.) She works more carefully than her friend, but I work the most carefully. (Nagtratrabaho siya ng mas maingat kaysa sa kanyang kaibigan, pero ako ang nagtratrabaho ng pinakamaingat.) PAGSASANAY: Guhitan ang mga pang-abay sa mga sumusunod na pangungusap. 1. This difficult project isn't entirely finished. 2. She performs well on the piano, but her sister performs much better 3. My mother is too tired to come very early. 4. My sister studies very hard too early in the morning. 5. Please paint this wall again more carefully. 41
III. MGA PARIRALANG PANG-UKOL (Prepositional Phrases) Sa Ingles, ang mga pang-ukol ay mga salitang nagsisimula ng parirala (maliit na grupo ng mga salita). Ang mga ito ay tinatawag na pariralang pang-ukol. Ang salitang "by" (sa tabi) ay isang pang-ukol. Kung ating sasabihing "by the car," (sa tabi ng sasakyan), mayroon na tayong pariralang pang-ukol. "In" (sa) ay isa ding pang-ukol, kung sasabihin nating "in the street" (sa kalsada) mayroon na naman tayong isang pariralang pang-ukol. Ang mga pariralang pang-ukol ay kumakatawan bilang pang-uri. (Naglalarawan ito ng bagay o tao) o bilang pang-abay (naglalarawan ito kung paano, kailanm saan, gaano kadami, o gaano kadalas). Halimbawa: The man by the car (adj.) in the street (adv.) is my uncle (Ang lalake na nasa tabi ng sasakyan sa kalsada ay aking tiyuhin.) Peter came here after dinner (adv.) with his friends (adv.) (Dumating si Peter pagkatapos ng hapunan kasama ang kanyang mga kaibigan.) We were all against him (adv.) except the manager (adv.) of the store (adj.) (Lahat tayo ay laban sa kanya maliban ang tagapamahala ng tindahan.) 1. Ang mga pinakakaraniwang pang-ukol sa Ingles ay: at (sa) for (para / para sa) on (sa / nasa) by (sa tabi ng) from (mula) up (sa taas ng) in (sa loob ng) of (ng) with (kasama ng) to (sa / upang / para kay) 2. Ang ibang mga pang-ukol ay: above across after against along among around before behind beneath between beyond but down during (sa itaas) (sa ibayo) (pagkatapos) (laban sa) (sa tabi / habang daan) (kabilang sa) (sa paligid) (bago) (sa likod) (sa ilalim) (sa gitna) (lampas) (ngunit) (sa baba ng) (sa panahon ng) except into over regarding since through throughout till toward under underneath until upon within without (maliban) (sa loon) (sa ibabaw / kabila) (tungkol sa) (mula noon) (sa pamamagitan ng) (saanman) (hanggang sa) (patungo) (sa ilalim) (sa ilalim ng) (hanggang) (sa oras) (sa loob ng) (sa labas ng) 42
PAGSASANAY: Guhitan ang mga pariralang pang-ukol sa mga pangungusap. 1. We all were against the idea, except Elder Rider. 2. The house behind the trees by the river in the country is hers. 3. Among all the people in the parade, we found a lost child in a pink dress. 4. I got into their house before they woke up in the morning. 5. The cow was in the barn behind the house with the red roof. IV. Mga Pang-ugnay (Conjunctions) A. Ang mga pang-ugnay ay mga salitang nagdudugtong ng mga salita, parirala, at pangungusap. Halimbawa: You and I are friends. (mga salita) (Magkaibigan ikaw at ako.) He ran in the street and over the bridge. (mga parirala) (Tumakbo sya sa kalsada at sa ibabaw ng tulay.) My friend went home, and I went in the house. (mga pangungusap) (Umuwi ang aking kaibigan, at pumasok ako sa bahay.) B. Ang mga pinakakaraniwang pang-ugnay ay: and ("at", "at tsaka") or ("o", "o kaya") but ("ngunit", "pero") Halimbawa: We are going to Coban and Belize next week. (Pupunta kami sa Coban at Belize sa susunod na linggo.) Mom or Dad has to go with us. (Dapat sumama si nanay o si tatay sa atin.) You can go, but you can't stay very long. (Pwede kang sumama, pero hindi ka pwedeng magtagal.) C. Ang ibang mga pang-ugnay ay: so so that because if although bagaman) unless (para) (para) (dahil sa) (kung) (maliban kung) besides accordingly however, although meanwhile since nevertheless (bukod sa) (ayon sa / kaya) (gayunman, bagaman) (samantala) (mula noon) (gayon pa man) 43
PAGSASANAY: Guhitan ang mga pang-ugnay sa sumusunod na pangungusap. 1. I bought it because I needed it. 2. If you don't want to come, you don't have to. 3. She bought them so that you can use them. 4. Blessings will not come to you unless you are obedient. 5. Although the present is small, you will like it very much. GAWAIN: Isalin ang mga sumusunod na pangungusap. Isulat ang "adj." sa itaas ng pang-uri, at "adv." sa itaas ng pang-abay. Guhitan ang mga pariralang pang-ukol. 1. Mayroon akong napakagandang asul na kotse. 2. Kailangan ni Laura ng mas malaking bahay. 3. Bumili si Marta para sa kanyang sarili ng isang napakagandang damit sa isang tindahan malapit sa kanyang tahanan. 4. Nakahanap ng maraming "ginintuang pamilya" si Elder Barrantes sa kanyang misyon. 5. Itong bahay sa may kanto ay mas maganda kaysa sa isang iyon, pero ang iyong bahay ang pinakamaganda sa lahat. 6. Nagtratrabaho siya ng napakahusay, ngunit gumagamit siya ng maraming oras. 44
TAGALOG 1. bukas 2. mahal 3. tuto 4. bilis 5. palit 6. sarado 7. sagot 8. tuloy 9. maniwala 10. aliw 11. dinig 12. aral 13. paliwanag 14. ipalagay 15. laro 16. linis 17. dating 18. ulan 19. ngalan 20. panatili 21. bilang 22. plano 23. handa 24. tanggap 25. ala-ala 26. sunod 27. subok 28. gamit 29. biyahe 30. 31 tira REGULAR NA MGA PANDIWA Unang grupo: "ed" binibigkas bilang "d". PRESENT open love learn hurry change close answer continue believe enjoy listen study explain imagine play clean arrive rain name stay belong plan prepare receive remember follow try use travel turn live PAST TENSE Pres. Part. opened loved learned hurried changed closed answered continued believed enjoyed listened studied explained imagined played cleaned arrived rained named stayed belonged planned prepared received remembered followed tried used traveled turned lived are opening is loving are learning are burying are changing are closing are answering is continuing is believing is enjoying is listening are studying is explaining are imagining is playing is cleaning are arriving is raining are naming is staying are belonging are planning are preparing are receiving are remembering is following is trying are using is traveling are turning are living 45 PAST PART. have opened has loved had learned have hurried have changed had closed have answered has continued has believed had enjoyed had listened have studied has explained have imagined has played had cleaned have arrived has rained have named has stayed had belonged have planned have prepared had received have remembered has followed had tried have used has traveled have turned had lived
Ikalawang Grupo: "-ed" binibigkas bilang "t" TAGALOG 1. tulong 2. sayaw 3. bura 4. lakad 5. luto 6. hiling 7. usok 8. gusto 9. usap 10. laba 11. tingin 12. pasa 13. tanong 14. pangako 15. talon 16. tapos 17. trabaho 18. damit PRESENT PAST TENSE PRES. PART. help dance erase walk cook wish smoke like talk wash look pass ask promise jump finish work dress helped danced erased walked cooked wished smoked liked talked washed looked passed asked promised jumped finished worked dressed are helping is dancing is dancing is walking are cooking are wishing is smoking is liking are talking is washing are looking are passing is asking is promising are jumping is finishing are working are dressing PAST PART. have helped has danced had erased has walked had cooked have wished has smoked had liked have talked has washed had looked have passed has asked had promised have jumped has finished had worked have dressed Ikatlong Grupo: "-ed" binibigkas bilang "-ed" 1. dulo 2. tanggap 3. dalo 4. ayuno 5. umpisa 6. asa 7. hintay 8. iral / malagi 9. gabay 10. imbita 11. kailangan 12. gusto 13. ulit 14. mabuhay na mag-uli resurrect 15. bisita PRESENT end accept attend fast start expect wait exist guide invite need want repeat visit TAGALOG PAST TENSE PRES. PART. PAST PART. ended accepted attended fasted started expected waited existed guided invited needed wanted repeated resurrected visited are ending are accepting is attending are fasting is starting are expecting is waiting are existing is guiding are inviting is needing are wanting is repeating is resurrecting had resurrected is visiting have ended have accepted has attended have fasted had started have expected has waited had existed has guided have invited had needed have wanted has repeated has visited 46
TAGALOG 1. punta 2. kaya 3. ay, ay mga 4. meron TAGALOG 1. kain 2. bigay 3. sabihin 4. banggit 5. umpisa 6. hanap 7. turo 8. sulat 9. salita 10. gawa 11. likha 12. basa 13. kuha 14. isip 15. alam 16. damdam 17. kunin 18. dalhin 19. parito 20. tingin IREGULAR NA MGA PANDIWA - #1 (ANG MGA PINAKAKARANIWAN) Espesyal na mga Pandiwa PRESENT PAST TENSE go can am, is, are was, were have went could had PRES. PART. PAST PART. going ----- being having gone could been had Pangkaraniwan na mga Pandiwa PRESENT eat give say tell begin find teach write speak do make read (rid) get think know feel take bring come see PAST TENSE ate gave said told began found taught wrote spoke did made read (red) got thought knew felt took brought came saw PRES. PART. PAST PART. eating giving saying telling beginning finding teaching writing speaking doing making reading getting thinking knowing feeling taking bringing coming seeing eaten given said told begun found taught written spoken done made read (red) got, gotten thought known felt taken brought come seen 47
TAGALOG 1. dala 2. salo 3. inom 4. laglag 5. bili 6. maneho 7. gupit 8. presyo 9. pakainin 10. guhit 11. likha 12. hanap 13. pili 14. palo 15. maging 16. kagat 17. limot 18. laban 19. patawad 20. bali TAGALOG 1. sinungaling 2. luhod 3. kislap 4. hanap 5. kanta 6. sara 7. intindi 8. takbo 9. laki 10 hayaan 11. gising 12. pamuno 13. tulog 14. padala 15. tago 16. kumpuni 17. panalo 18. gastos 19. ingatan 20. saktan 21. isuot IREGULAR NA MGA PANDIWA - # 2 PRESENT PAST TENSE bear catch drink fall buy drive cut cost feed draw build find choose beat become bite forget fight forgive break bore caught drank fell bought drove cut cost fed drew built found chose beat became bit forgot fought forgave broke PRES. PART. PAST PART. bearing catching drinking falling buying driving cutting costing feeding drawing building finding choosing beating becoming biting forgetting fighting forgiving breaking borne, born caught drunk fallen bought driven cut cost fed drawn built found chosen beaten become bitten forgotten fought forgiven broken IREGULAR NA MGA PANDIWA - # 3 PRESENT PAST TENSE lie kneel shine seek sing shut understand understood run grow let wake lead sleep send hide fix win spend keep hurt wear lay knelt shone sought sang shut ran grew let woke led slept sent hid fixed won spent kept hurt wore PRES. PART. PAST PART. lying kneeling shinning seeking singing shutting understanding understood running growing letting waking leading sleeping sending hiding fixing winning spending keeping hurting wearing lain knelt shone sought sung shut run grown let woken led slept sent hidden fixed won spent kept hurt worn 48
22. kabulaan 23. sakay 24. pakita 25. tayo 26. hampas 27. wala 28. lagay 29. nakaw 30. alis 31. upo 32. ibig sabihin 33. kalembang 34. hawak 35. alog 36. tapon 37. tinda 38. lipad lie ride show stand hit lose put steal leave sit mean ring hold shake throw sell fly lied rode showed stood hit lost put stole left sat meant rang held shook threw sold flew 49 lying riding showing standing hitting losing putting stealing leaving sitting meaning ringing holding shaking throwing selling flying lied ridden shown stood hit lost put stolen left sat meant rung held shaken thrown sold flown