Buong karangaiang inihahandog ng BENITO BROS. PICTURES ANG MÁDÜLANG PELiKULA NG 1951 Saiaanlang ^ag-iing (Isinapelikula buhat sa ,ZSA KUKO NG LA WIN" ni Cirio Galvez Almario na yugfo-yugtong nalathala sa Lingguhang Bulaklak) ISANG FILIPINA LAMANG ANG MAKAIIBIG NANG BUONG WAGAS, BUONG TAIMTIM, NGUNI'T MAAA- RING MAPOOT NANG BU- ONG KABANGISAN' MGA BITUIN: FRED MONTILLA ERLINDA CORTEZ LYDIA MONTANEZ JOSE VILLAFRANCA ROSA AGUIRRE Namahala: DOMINGO PRINCIPE JESUS CARREON Tagapangasiwa BENJAMIN A. BENITO Namamahala sa produksiyo MARIO A. BENITO 'Tagapagp-aganap
.JUAGAN ANG MAMAMAYANG; jLISA NG PHILIPPINE Sapagka't ang mga pisong primang inilagak sa amin ay pinanagutang inimpok at kalinga sa mga naghahawak ng polisa at sa kanilang mga mina- mahal. Sapagka't ang mga pisong primang inilagak sa amin ay ginagamit sa patuloy na pagpapaunlad sa kabuhayan at sa Pilipinas, dahil dito, ang bawa't naghahawak ng polisa ay katulong sa pagpupa- unlad sa bansang ito. Sapagka't ang aining mga polisa ay nilikhang tn- mutugon sa lahat ng pangangailangan ng isang mamamayan at may kalakip na ganap na pinaka mabuting paglilingkod na maaari naming ihan- dog. Halaga ng may bisa na Pagpapaseguro sa buhay 1948 . . 1949 . . 1950 . . 1951 . . P 86,317,760 142,674,760 211,980.058 234,921,825 ------- Hangga noong Hulyo 31. 1951 IMGA SAXGAY: Lingayen * San Fernando * Batangas ♦ Legaspi * Cebu * Kollo * Baoolod * DumagueLe + Zamboanga * Davao
Sa Kombensiyon Ng Mga Liberal Nang nagsasalila si Espiker Eugenio Perez bago ipinlnid ang pambansang kombensiyon ng Lapiang Libera) sa pagpih ng mga kandidato opisval sa pagka-senador. Sa kombensiyong ito'y nag- karoon ng mga di pagkakaunawaan, at nanguna ang naging Kongresista Jose Topacio Nueno sa paglalahad ng mga tuto! at di kasiyahan sa umano'y kawalan ng katarungán sa ginawang paghirang ng mga kandidato. Sina Konsehal Segundo Agustin, Alkalde Manuel de la Fuente at Komisyonado Valeriano Fugoso, nang nagsisibigkas nang pangu- ngusap sa ¡diñaos na kombensiyon ng Liberal noong Lunes ng gab! sa pagpill ng kandidato sa alkaldlya ng Maynila. Si De la Fuente ang nagtagumpay at nahlrang na maglng kandidato uli. Naging mahigpit niyang kalaban si Komisyonado Fugoso. Ilan sa mga plnunong Liberal na dumalo sa kombensiyon ukol sa pagpill ng kandidato sa pagka-alkalde ng lunsod. Maklkita sa unahan slna Konsehal Sta. Maria, Kongresista Atienza, Kallnl/n Lovlna, Konsehal Agustin, Komisyonado Fugoso at Alkaide De !a Fuente. ÁUMBANIHYÍ- ANG ''SHOT-PUT' AY ¡SANG URI NG PALIGSAHAN SA PALAKASAN NA GIN AGAMITAN NG LAKAS NG BISIG. ISANG BILOG NA BOLANG BAKAL ANG 1NI- HAHAGIS NG MGA NAGLALABAN SA PAMAMAGI- TAN NG PAGTUTULAK NG KAM AY AT ANG SINO MANG MAKAPAGHAGIS NANG PINAKAMALAYO AY SIYANG NAGTATAGUMPAY. ANG BOLANG GINA- GAMIT AY TUMITIMBANG NG' DI BABABA SA 16 LIBRA. Sumlguro laban sa pagkagapl - sa larangan ng palakasan - sa tulong ng sapatos na gomang la- gi ninyong mapagtltlwalaan, Sa makabagong moría pagtatagal, higit na kahalagahan at tunay na may uring mga sangkap, ang mga sapatos na- gomang JACINTO ay tlyak na may mataos na pagpapaha- laga ng bawa't manlalaro na kumlkllala at naka- babatid ng uri ng isang ganap na sapin sa paa. Sa magaang pagkilos na may kalangkap na dikit at kasiglahan, hlngln ang sapatos na go- mang JACINTO! v
Bahagi Ng Pagdiriwang Sa Kaarawan Ng Yumaong Pangulong Manuel I. Quezon Sa Itaas, kaitwa, ay maunm aug piaiuMiig pung-aiaaia sa yu- maong unang Pangulo ng Pilipinas na pinahlyasan at inalayan ng mga bulaklak ng maU-taas na pinuno ng pamahalaan noong nakaraang kaarawan ng mabunying pangulo. Sa kanan ay isang pangkat ng mga kabataang lumahok sa idinaos na parada, na kabllang sa mga mag-aanak na nagnanais magkaroon ng sari- ling lupang masasaka at mapagtatayuan ng sariling tahanan. Ang karosang Inilahok sa parada ng Philippine Tuberculosis So ciety na sumasagisag sa pagamulan ng mga may sakit na pagkatuyo. áüWÍ'káP 'sa 4tíá|cula; ritfáng'^^tez^'Cfty sil iiWk^g'Tttdgifln^W arig-mdrikit Mga larawang kuha ni Ben Boxas
/Jeta J ¿he tn ■li Maestrong Biao Nabalitaan mo na marahil ang mga sabl-sabi ukol sa akin. Huwag- kang maniwala. Puma- rlto ka at may lihim akong sa- sabihin sa Iyo. pandinlg naman ay may kaka- tuwang tlnlg na bumabagabag sa aklng katauhan: lo, sa pook ding Ito nalaglag roon ay nakatatagpo ng ma- ang mga bulaklak na plnangu- iitim na bakas na animo kurot ha nlya upang ipalamutl sa kanilang altahan - nang u- nang magtalik kaml sa katamt- san ng isang hallk! sa kanllang katawan. Ano kayang lihim ang sasa- Bi- DI kalayuan sa lawang iyon ay may isang punong bañaba na kung panahon ng pamumu- laklak ay nakapupukaw.ng pag- hanga at nakaglglslng sa mapa- ngaraping dlwa. Ang punong lyon ay may ukit: dalawang pusong pinaglagusan ng isang palaso at bawa't isa'y may titlk na F. V. at G. F. - mga u- nang titlk ng pangalan naming mag-asawa. Ang mayamung- mong na 1111m ng punong lyon ang naming tagpuan námln sa loob nang may limang buwan pagka't llgtas sa mga matang inakasalanan! bihin sa akiu ni Maestrong no? KARARATING KO lamang Namigat ang hangin sa ka- aya-ayang hallmuyak. Kaya pa- la'y sumapit na ako sa pook na sagana sa naglipanang nagdlri- Sa Ubis ng burol na lyon ay may uUlang landas na tlnutu- buanma ng mahahabang damo. Nagwawakas ang landas na 1- sa bahay buhat sa pagba- baba sa aming nlyugan nang iabot sa akin nl Anang, ang maybahay ko. ang sulat na lyan. Kahl't walang lagda ay alam kong lyan ay buhat kay Maes- trong Bino- Ano kay a ng lihim ang sasabi- hin sa akin? Ang bulong ko sa aklng sarlli. MAY NAG-AAKALANG BAKA "NAPAGLALARUAN" O DILI KAYA'Y NASISIRAAN NA NG BAIT SI MAESTRONG BINO. NGUNl'T MAY NAGANAP NA PANGYAYARING NAGBUNYAG NG KATOTOHANAN... Dalawang bagay ang nabatld ko sa aklng maybahay: Una, ang sulat na iyon ay pallhlm nang gawln nl Maestrong Bino at pallhlm din nang Iblgay sa kanya; at pangalawa, si Maes trong Bino ay na'paglalaruan daw ng Isang makapangyarl- hang lamang-lupa. Ngunl't nabulabog kaml ni Maestrong Bino. Tuwing mag- darapit-hapon, si Maestrong Bino ay dumaratlng sa lawa. Wala naman siyang glnagawa liban sa umupo sa naroong paltok at matagal na tltitig sa gagalaw-galaw na tubig. Pagka- lapos, nakayuko ang ulong sa ils at bubulung-bulong - na di alam na mayroong apat na ma tang sumusubaybay sa kanya. Talara sanang uuslsaln ko si Maestrong Bino subali't duma- ting sa amln ni Anang ang mga araw ng paghahanda sa nala- lapit naming pagharap sa dam- bana. - At ayon kay Medlkong Ipe. - ang patuloy pa ng aklng may bahay, - e, si Maestrong Bino ay naghlhintay na lamang ng kanyang oras. Dalawln mo na- man. Mabuti na lyong naka- kausap mo bago malagutan ng hlnlnga. Kuwento ni GONZALO K. FLORES yon sa isang marlkit na lawa Nakapagtataka ang lawang iyon. Sa buong panahon, ang dalampaslgan ay mallnls na malinis; hind! tinutubuan ng damong-tublg o ng lumot kaya. Hindi nlllllya ang tubig at la- ging malinaw Walang naliUgaw noong hayup o mga Ibon kaya. Ang sinumang taong madako Nllukot ko ang sulat saka inlhagis sa kalan. Napatingln kamlng mag-asawa sa sulat na unti-untlng kinakaln ng apoy. Pagkatapos, nagtungo ako sa batalan. Kinalag ko ang tuwal- yang nakatali sa aklng leeg at iyo'y kinusot saka nagpunas ng katawan. Pagkapagpalit ng da mn ay nananghalian na kamlng mag-asawa. kitang mga bulaklak-parang. Nagballk sa aklng alaala ang mga araw na nakaraan sa amin nl Anang. Sa pook na ito naga- nap sa aming buhay ang tat- long mahalagang pangyayari. Una, dito kaml kaunaunahar.g nagklta at nagkausap; panga lawa, dito rln natamo ko ang kanyang pag-lblg: at pangat- Natatandaan ko pang si Ma- estrong Bino, nang pumunta sa araw ng aming kasal, ay wala (Buklatin sa pahina 14) Iblnalita ko sa kanya ang la- gay ng pagbababa ng mga ni- yog sa aming niyugan; ang ma- agang p. jkakallbklb at pagta- tapa, na malamang magpanhik ng malaking paklnabang. Ngiti siya nang ngiti at tango nang tango, ngunl't ang kanyang pa- ningin ay nakatltlg sa kawalan. Mayamaya, tumlngin sa akin at ang tanong: - Ano kayang lihim ang sa- sablhln sa iyo ni Maestrong Bi no? HINDI KO madalumat kung ba- kit ako'y naging walang klbo - maglng nang tinatalunton ko na ang llku-likong landas na nalllillman ng nagtataasang mga punong niyog, patungo sa bahay nina Maestrong Bino. Malakas ang hanging namumu- lupot sa malalabay na sanga ng mga punong niyog Sa aklng L1NGGO, AGOSTO 26, 1951 5
MGA ULAT AT KURUKURO UKOL SA DIGMAAN SA PILIPINAS may sukat manggaling na kalaban Ang mga susunod na pang- yayari'y magpapatotoo sa ganltong mga pala-palagay... Mapanganib na ngayon ang pagyayao't dito sa Maynlla. Na- pakadalas na manunggab ang mga kawal na hapon ng taong nagslsllakad. upang sapilltang pagawin, at hindi na lilang pang- yayari ang ikinapasubo sa pagtutulak ng mga kariton o pagha- hakot kaya ng mga kasangkapan ng hukbo, ng mga taong nag- siluwas lamang upang mamill ng makakain. Tungkol sa pagkaln ay isang katawa-tawang pasiya ang biglang pinalral ng mga pinuno sa mga araw na itong. na sa pinto na lamang halos ng bahay ang nagsisilusob. Ang bigas, buhat nang mapatayo ang bantog na Rieoa, kahull-hulihang pagpapanggap ng mga hapon sa kunwa'y pagtulong sa nagugutom na bayan, upang lalong makapanamsam na maluwag ng bigas at palay ^a mga lalawl- gan nltong huling tag-anl, ay Iplnaslyáng maipapasok na ng walang anumang takda sa lunsod upang malunasan daw ang pagkakagutom, ngunl't hlndi lamang malpagbiblll sa halagang inataas Kay-sakit na blro ng ganito, na pagkakaloob sa bayan ng Isang kapangyarlhang hlndl na magamit ng Pamahalaan man. Noong may mga paraan pang masasamantala, ang mama* mayang sa llhlm na paraa'y nakapagpapalusot ng higas upang huwag matuluyang mamatay sa gutom ang kanyang mga anak, ay hlnuhuli at plnarurusahan nang mahlgpit at ngayong ang slnuman ay wala r.ang magagawa sa bagay na ito, ay saka ipl- nagkaloob ang kaluwagang noon pang nagsíslmula sana ang pag-aani dapat Ipinagamlt sa lahat. Walang pinatutunayan ang ganitong bago na namang pagkakamall ng pamahalaan kundl talagang hlndi lamang malayo siya sa bayan kundl kalaban pa nito pagka't kaaway nga lamang na di nagpapakundangan ang sukat magkapusong ipuno, sa pag-alimura, ang paglalt. (KARUGTONG) Ang patalastas na itong napakaiksl, hubad sa mga kalla- ngang pallwanag at di naglalahad ng mga ulat na sukat ikabu- sog ng mga nananablk sa pagkatalos ng tunay na nangyayarl, ay siyang nagpapallwanag ng walang kaall-allnlangan sa inaanyo ng biHagi ng Hukbong Hapon na narlto sa Maynila. Hindi na nga sukat pagtakhan ang kanllang patuloy at walang-llkat na pagpapasabog sa maraming bahagl ng Maynlla upang magkasa- gabal sa lakad ang kaaway na daratlng. Isa sa mga pinasabog i.a ay ang matandang tulay ng Hulo, sa daang,Juan Luna; ang bagong tulay Quezon, ang Ayala, ang Sta. Cruz at .ang Jones, ay pinagbubutasán na upang mapasabog kung kakallanganin, at ang malalakas na putok na hanggang sa hapon ng araw na Itong íka-12 ng Enero ay narlnig sa dakong klnalalagyan ng Kamay- nllaan, ay nagpapakutog sa loob, na islnasagawa na ng mga magtatanggol ng Maynila ang kanllang palatuntunan sa pag- wawasak. Slnasablng hihiglt, ngunl't hindi na naman lalalo ng Sa maghapon ngayong lka-14 ng Enero, ang mga putok na narlnlg sa paligld-llgid ng Maynint ay nagsasabing ang labanan gaano sa 30,000 ang bllang ng mga kawal na hapong pagkaka- taon ay makukulong sa Maynila, na halos matuturang nangall- ay patuloy at gayón ding nagpapatuloy ang pagpapasabog ng lito na sa paghahanda ng mga kublihang'mapagtatanggulan nl- mga hapon sa mga kasangkapan at kagamltan nllang hlndl na )a. Isa nang katotohanang sa maraming lansangan ng Maynila madadala. Tinatayang mga dalawang llnggo pa marahll at ang ay naglalagay slla ng mga tanggulan at ang lalong nakatatawag labanan ay mapapalapit na kung di man nandlrlto na sa May- ng pansin ay ang pagtatayo nila ng kublihan patl sa llwasang nila. Samantala ang halaga ng mga pagkain ay lalong tuma- Golti. Sa pagtalagang Ipakidurog ang Maynlla sa kanlla namang taas at may mga nagbiblli nang ayaw tumanggap ng salaping pagkadurog, ay slnimulan'na ang pagball ng mga tadyang nito, hapon at ang ibig ay palitan. Ang klnalalagyan ng maraming ■na kanyang ilang tulay. Hallan nila isusunod ang pagpapasa. langis na ari ng hukbong hapon sa hlmpllan ng tren sa Tutu- bog ng malalaklng gusali? Hindi na matatagalan marahll, pag- ban ay nasunog o slnunog na kusa kagabi. Sa araw na Itong ika- ka't ang Uparan ng maraml at malalaklng B-24 ng Estados Uní- 15 ng Enere at sa radio ng Lingayen (bagong lagay lamang) ay dos na nagpapaulan ng kablt-kabit na bomba sa mga paUparan, iblnaballta na ang hukbong nakalunsad sa Lingayen, sa paglu- sa mga himpilan at sa klnalalagyan ng kaaway upang llnisin ang sob na tungong Maynlla, ay na sa Bayambang na. Ito ay isang pagdaraanan ng Hukbong lumulusob, ay napakadalas na at pa- bayan ng Pangasinan, na kahangga na halos ng Tarlak at di na Japlt nang palaplt sa Maynila. Sa aklng taya ay mga 70 mllya na kailangang hulaan, na mga isang linggo pa marahll at makaaa- bot na ang labanan sa nasasakupan ng Kapampangan. Umuu- lamang ang layo ng nagsisilusob. Napag-alaman na, sa araw na Ito, lka-13 ng Enero, ang nag- rong ang hapon at ang hindi pa sukat matulusan ngayon ay sipamuno kung slnu-slno sa paglunsad sa Lingayen. Kasama kung saan slla gagawl, sakaling magipit. Patuloy ako sa panl- pala ng nagsltalibang mga pandlgma ang mga sasakyang Ingles nlwalang maglulunsad din ng .isang panibagong hukbo ang Es- na plnamahalaan ng Almirante Shelly at ang Almirante Thomas tados Unidos sa alin mang lalawlgang na sa Katlmugan ng May- Kincaid naman ang naminuno sa ganang mn amerikano- Sa nila, at kung ito na ang mangyari ay malapit na ang mga kawal hukbong bumaba sa lupa, na slya ngayong naklklpagbaka sa na hapon ay sa mga bundok sa kasilanganan umurong. Ito ay mga kawal na hapon, ang mataas na pamunuan ay si Heneral kung hindi maglulunsad ang Estados Unidos ng marami ring Krueger, ang pinuno ng Hukbong lumusob sa Leyte. Slnasabl ng kawal sa mga baybayln ng Tayabas, pagka't kung gayón ang Tokyo, na tatatlo raw pangkat (division) ang bumaba sa Lln- gawln, ang mga kawal na hapon ay mangaplpilitang sumuko o gayen- Aywan kung ito'y totoo, ngunl't ang babala ni Heneral papuksa. Bakit napapalaban sila kay Heneral Walter Krueger MacArthur ' ang lumunsad, na may kasamang isang buong pangkat hindi iilang lalawigan sa Luson ang kanyang narating at kllala. ng mga tangke. Ang mga tangke na glnagamit ngayon ng Es- ibinaballta na rln ng radio sa Lingayen na ang inlahon ng Es tados Unidos ay pantublg at pangkatlhan, samakatwld ay hindi tados Unidos ay ang kanyang hukbong ika-6 at 45 milyang lu- makaábala sa kanllang takbo ang mga slrang tulay, isang sa- pair, sa nasasakupan ng look na bmabaan muía sa Saul, sakop gabal na noong hindi pa nalillkha ang ganltong mga kasangka- ang Alaminos, ang S. Fabian hanggang Damortis ay slya nga- pan.-ay nakaoiplgil sa paglusob ng mga Hukbo. Lahat nga ng yong kinahlhlmpilan ng tinurang hukbo at kinajlalagyan ng kailangan sa madaling pagkalapit sa Maynila ay taglay at dala kanyang plnakamataas na pamunuan. Sapagka't ang bahagl ng ng nagsllusob, na dl-sasalang may slnusukatang bllang ng mga hukbong ito ay nakaratlng nasa Bayambang sa loob ng 6 na araw hanggang sa pagdatlng sa pangulong bayan ng Pilipinas, araw. maliwanag na nakalulusob siya ng kumulang-humiglt sa Hindi pa napatutunayan hangga ngayon ang pagkakapag- 9 na kilómetro maghapon. Kung ang pagsukat ay pasislmulan sa lunsad na rin sa dakong tlmog ng Maynila, ibig kong sablhln ay Lingayen, na ang layo sa Maynila ay 213 kilómetro, matagal na hindi pa iblnaballta ng Tokyo, ang may ilang araw na ring all- nga ang mga tatlong llnggo upang mapalaplt kung di man ma- ngawngaw na pagkakababa sa Batangan; ngunl't ang pagtiti- karating na ang labanan sa Maynila. kahl't na makatagpo ang bay ng mga hapon na ngayo'y nangakatalatag na sa mga bayan nagslsllnsob ng mahlgpit na laban sa Bamban, Tarlak. at sa Bag- ng Rizal, sa dakong kasilanganan ng Maynila, S. Mateo, Mon- bag. Bulakan. dalawang pook na sa aka-akala ay pagtitlbayln ng talban at Antipolo, ay tandang sa silanganan ng Lunsod ay hukbong hapon. Ang mga kabundunan sa Bamban na halos na- Wala nang sandata ngayon ang mga pulís ng lunsod ng Maynila at kagaya rin noong bago makapasok ang mga hapon nang taong 1942, ngayong tila maplpllitan silang urnalls na ta- boy o tugis ng amerikano, ay pinaallsan na naman ng sandata ang pulisya gaya rln ng kanllang hlniling noon sa mga plnunong pillplno. Mga tungkod lamang ang gamlt ngay.on'ng mga pulís sa pagbabantay. Ngunl't ang mga tauhan ng Makaplll ay nasa- sandatahan at sa mga daanang papalabas ng Maynila,- ay na- ngagbabantay slla, na matalas ang mata at pakiramdam sa mga kllusan ng taong-bayan. Noong umaga ng lka-13 ng Enero ay naging maalingasngas ang paghull sa aywan kung sino ng mga kawal na hapon sa pinakakabayanan nltong S. Francisco at maraming magslslluwas ang nagslurong sa pangambang ma- hulog sa kuko ng gañid... " ___ _______ __________ mula~ sa Lisboa, ay isang buong hukb< na kawal pa lamang na karaniwan ay narlto rh. sa Pilipinas, at
(ANG "NANG MAGDAAN ANG DALUYONG" AY INILALATHALA NANG WALANG PAGBABAGO BATAY SA ORIHINAL AT SA PAGKAKOREHE NG MAY-ARDA)
kahalang ang isang dulo sa daang bakal na tungo sa Hllaga ng Luson at ang maluwang nainang ilog Bagbag, Kalumpit, ay sad- yang mga pook na tila itinalaga sa paglalahan ng mga hukbo; noong 1898 na nilusob tayo ng amerlkano, ang matapang na si Heneral Lyna ay nagtibay sa Bagbag at ang tublg ng ilog ay na- tina sa dugo ng kaaway, bago sila nakatawid. Sa ilog ngang Ito rin ay di-sasalang bubuwis ng maraming buhay ang mangagla- labanan, bagama't dahil sa mabubuting kasangkapang panla- ban na da la ng amerlkano at sa kanya namang mga walang- gulat na mga manlilipad, ay hind! sukat asahang magtatagal doon ang paglaban kung sakali na gagawin ng hukbong hapon. May malaking kahulugan ang sinasabi ng tagapagbalita sa Lin- gayen, na hangga ngayon ay hind! pa nakatatagpo ang nagsl- sllusob ng makapa) na kalaban, kundl mga pulutong lamang na. sa war! ay kalat-kalat at hindi magkakasama, bagay, sa akala ko, na nagsasablng sa isang pook na sadyang pinlli at Inlhanda nag-aaoang o taiagn namang ang karlinan ng dagok ay naka- blgla sa hukbong hapon na sa pagkalito, hangga ngayon, ay hin di pa_nakapag-aayos Sa katimugan ng Luson ay tatlong araw nang hinuhulugan ng maslnsing bomba ang Albay, ang Camarines Norte at ang Batangan. Kung ito'y tanda na ng paglulunsad na gagawin, ay hindi pa masabi nang tiyak, ngunl't sa paano ma'y malpalala- gay na ang nangyayari ay hlwatlg ng malakl at tapusang kilos na magslsimula sa katimugan. Ang PIAM ay nagballta kagabl ng Isang bagay na nakatawag ng pansln sa mga nakarlnlg: Dl- umano'y may nagslbaba sa 4 na earoplano na tao ng hukbong amerlkano, noong ika-11 ng Enero sa'malaplt sa Malolos upang magsipamuno sa mga "guerilla" ngunl't ang nagslbaba ay na puksa ng mga kawal na hapon na tinulungan ng mga nasasan- datahan ngayong tauhan ng Makaplli, na allnsunod din sa pag- babalitang glnawa ay sila palang mga kusang-lolb ng Hapon, na may tungkulln ngang magtanod sa mga kabuklran. Ang PIAM ay walang ibinaballta tungkoi sa paglusob na nangyayari sa hllaga; plnlplll lamang ang mamlnsanmlnsang pagpapakabayanl ng ilang kawal na hapon at siyang sinasabi at saka ang kanyang mga balita ay hull nang apat na araw. Hallmbawa, mga nang- yari pa noong Ika-11 nltong Enero ay ngayon lamang na ika- 15 na ibinaballta at gayong sa Pilipinas nangyayari ang labanan, ay balita pang gallng sa Tokyo ang iklnakalat. Hindi mapag-aa- Unlanganang ang nangyayarl'y pagsunod sa isang utos na hindi matanggihan, ngunl't ang ganya'y Isang paraang nakabubusog marahll sa mga musmos, ngunl't nakayayamot namang kundl man nakamumuhl sa sambayanan. Sa Pangaslnan, dill kaya'y sa bahaging nasasakop na ng nakalunsad na hukbo ng Estados Unidos, ang halaga ng mga pagkain ay napabalik sa datl; sa klnalalagyan ng mga babala ng Hukbong Hapon na bawal Habas sa lalawigan ang mga anl at bunga sa kabuklran, sanhing Ikinataas ng halaga at Iplnaghi- kahos pa sa maraming bayan, lalong-lalo na dito sa Maynlla, ay naglagay ng mga babala ang Pamahalaang Piliplno na nllagda- an ng Pangulong Osemaña at nag-aatas ng mababang halaga ng pagkain: ang itlog hallmbawa, ay itinakda sa 38 na sentimos lamang ang 12 at ang saging ay tig-lsang sentlmo, laban sa 150 piso ang isa na halaga ngayon ng itlog at 25 piso naman ang isa, na halaga ng saging. Tinutukoy ko ang halaga ng mga ba gay na ito dito sa Maynila, ngayong na sa kalahatian ng Enero ng taon ng Panginoon 1945 at sa ika-2 ng Republika ng Kallbapi. Ang mga huling pangvavari sa Kamaynilaan, na nakaabot sa pagkaalam ko. ay naghuhudyat ng pagkaulit ng mga araw ng agawan sa mga tindahan at pintungan. Nagslmula na sa Na- disco. na klnatataguan ngayon ng sari-saring mahahalagang ba gay na dati'y siyang ikinakalat sa bayan sa pamamagltan ng mga Cooperativa o Usungan na napatayo sa Maynlla at blnu- buo, sa bawa't pook. ng mga sahiahan ng Magkakapit-bahay; nguni't ang kaibhan lamang ng nangyayari ngayon sa nangya- ri noong araw na makapasok na ang mga hapon, ay mga tao ng pamnhalaan ang nagoaoasimula sa paghakot ng iblg hakutin. Sa *adisco, umaga pa lamang ng araw na Ito, lka-15 ng Enero at alinsunod sa kumalat na balita ay mga kawal na ring nagsi- sloagbantay sa Malakanyang. ang nagslkuha ng kanilang mal- bigan at- ang nakapagpabigat pang lalo sa kanllang sagutln, ay ang pangangako. sa maraming taong nakaabang, na pakgatapos nila'y saka naman ang balanang may ibig. Hindi ko na lalaoa- tan ng ano mang haka ang ganltong kagagawan. ngunl't Itlna- tala ko lamang ang pangyayarl upang may pagkakllanlan, sa hinaharap, sa mga hindi na natutong magbait upang pagsumuh- dan ay nangagturo pa ng likong gawa at Jinsil na panunungkol. Ngayong umaga ng Ika-16 ng Enero ay naging pánayan ang naghuhulog ng bomba ng mga oanlipad na amerlkano sa da- kong Marikina at S. Mateo ng Rizal, at Meykawayan. Bukawe at Giginto ng Bulakan. Hindi matiyak ang sanhi ng gayón, nguni't sa mga bayang nasabi. alinsunod sa mga alingawngaw na ku- makalat .ay maraml raw kawal ng Hukbong Hapon. Anoman ang sanhi. ang di-karaniwang pagsalakay na ito ngayon sa papawirin ng mga panllnad na amerlkano. ay nagsasablng hindi sila na- kallllngat. sa ginagawa ng kaaway bagkus patulov na naglilinis sa pagdaraanan ng hukbong dumaratlng. Nanag-alaman sa klna- hapunan ng araw na Ito. na ang hukbong lumusob ay nakara- ting na sa Kamlllng, Tarlak, at ang isa namang bahagi, na ga- ling sa Damortls ay paakyat marahil sa Bagyo na nakaratlng na sa bahagi ng daraanang tinatawag na ikatatlong hlmpilan (Camp 3). Nang umaga ngayong ika-17 ng Enero ay isang sulat ang ti na nggap ko na nagbiblgay-alam ng pagkakahuli kahapon ng umaga ng mga hapon sa mag-aamang Bustamante, may-arl ng isang maliit na kiskisan dito sa S. Francisco, sa hinalang slla'y mga 'guerillero" At nang mag-iika-12 ngayon ng tanghali, ang matandang Bustamante, ay dumalaw sa bahay upang Iballta sa akin na kagabing lka-8 ng gabi, silang mag-aama ay pinalabas, nguni't nangabingit sila sa kamatayan at inunti nang manga- barll na kasama ng hindi masabi kung ilang ta^arito rin, na ka hapon ng tanghali ay pinagbabaril. Nakaiigtas sila pag- ka't pinalad na paniwalaan sa kanilang pagpapatotoong hindi sila mga "guerillero," kungdi mga mamamayang payapa. Ang plnakapuno ng mga kawal na hapong sa kanlla'y humuli, ka sama ang apat, ay nagsitulog pa sa kanilang bahay kagabl, at bago nagslalls ngayong umaga ay nagslpagtapat na Isang llnggo pa ring ang mga Bustamante a; Kanilang mamanmanan sapag- ka't tatlo raw katao na isa ay babae, ang nagsasablng silang mag-aama'y kaalam ng mga "guerillero." Sa ballbalita'y napag- aalaman ngayon, na ang sanhi ng paghuhullhang Ito sa 8. Fran cisco ay ang pagkakapatay sa isang kawal na hapon na naghuj hukay ng kamote, ng marahll ay may-arl ng halaman, at ang gayong nangyarl na. malayong maglng kagagawan ng "guerllle- ro'y" nagsasabi lamang nang mallwanag na sukdol na ang pag- kainis ng nasasahol na mamamayan sa pangangagaw ng mga hapon ng kakanln sa maslslpag magtanlm, ay iplnalagay na ka gagawan ng guerilla at slnlmulan ang panghuhull sa balanang malblgan na plnarurusahan naman ng alinsunod sa kautusan ng hukbo. Ang isang paupahang bahay na tlnltlrhan ng isang hlnu- 11 ng mga kawal na ito na ngayon ay siyang slnlsiyasat at sa paghlhlrap ay nagdaramay sa maraml, ay plnasabog sa dina mita at sa sablhana'y kásama ang pagpapasabog na ganlto ng mga bahay, sa parusang Inllalapat ng mga kawal na hapong na- ririto ngayon sa 8- Francisco. Hindi naman sila-maraml, mga 30 lamang marahil, ngunl't nangagpapasasa sa pagpapakaluplt, A-< butln na sana sila sa bahaging ito ng Maynlla ng pagpasok ng mga amerlkano, sapagka't walang pagsalang dl sila paklklpag- tuusan sa plnaggagawa ngayon, ng mga mamamayang tagarlto. Panlbagong katampalasanan ng mga kawal na hapon ang nangyarl ngayong umaga ng araw na Ito, lka-18 ng Enero, dito rin sa 8. Francisco at ang nagslpanampalasan ay mga kawal (Buklatin sa pahina 15)
NATUTUPAD KAYA ANG MGA SI MU LA IN NG "unang sigawJ? Sinulat ni CONRADO C. BAIUYOT ito ay hinugasan sa pamama- kalupitang ginagawa ng mga ISANG Bansa... gitan ng paklklpagtaglsan ng Kastlla sa mga Plliplno. Ang Isang Watawat... lakas sa lakas at Ito ay humane sarlllng arl-arlan ng mga Plll- Isang Wika... Ang ^inundan ay tatlong ma- tong sa pagkapatay ni Lapu-la- Pino ay kinamkam nila. Lumi- hahalagang layunln na pinag- pu kay Magallanes sa pulong; taw na nanunuulyan tayo sa kamatayan ng atlng mga baya- Maktan sa pamamagltan ng sariling bayan at sila ang ating ni ng 1896. Pinangarap nila na kampilan. ¡magkaroon ng isang bansa, Ngunl't ang lakas ng mga Isang Andres Bonifacio ang isang watawat at isang wlka, sa- Kastila ay ibayo kaysa mga Pl- nanguna sa kllusan. Isang Ma? pagka't ito ang kaganapan ng lipino. Hindi gaanong nagtagal tandang Sora (Melchora Aqul- isang lupang tlnubuan na bin- at ang kapangyarlhan nila ay no) at iba pang magiglting na di ikahlhiyang iluklok sa piling lumaganap sa apat na sulok ng bayani ng lahi ang tumulong u-. ng ibang mauunlad na bansa Pilipinas. Nagawa nila ito sa pa- pang mapalaganap ang slmu- sa daigdlg. Hindi nila ipinaktta mamagitan ng pagbabalatkayo laing maputol ang paghahari ng sa salita, mahanga pa ay sa ga- na sila ay mga kalbigan at ang "Matuwld ng Lakas" at sa anu- wa, ang kataimtiman ng layu- layunln nila dito ay palagana- mang paraan ay malbálik ang ning ang Pilipinas ay makltang pin lamang ang pananampala- dating "Lakas ng Matuwld." isang bansang sarili ng mga taya - ang Krlstlyanlsmo. Ha- Walong lalawlgan ang kara- Plliplno, may isang watawat na bang tumatagal, ang kaalipnan karakang tumugon sa paklkilsa palaglang nakawagayway at ay nadadama ng ating mga pl- sa Katlpunang- itinatag ni An- may isang wlka na siyang daki- nuno na nangamatay na nagta- dres Bonifacio. Oinawa ni Tan-, lang susl ng ganap na pag-uu- tanggol ng bayan. dang Sora ang lahat ng mai- nawaan ng magkababayan. panglnoon. Noon na nagslmula ang pag-> aabuloy sa ikapagtatagumpay tatatag ng Katlpunan. Kinaka- ng layunln- Ipinagdurugo ng pulo, ang Pilipinas ay nilikha ng llangan silang magbangon u- kanilang puso ang pagmamala- Dlyos na isang bahagi ng daig- pang buhayin ang slmulalng bis ng mga kastila, ang pagpa- dlg. Dahll sa kanyang mga ala- isang bansa, Isang watawat at tay rito sa matatapat na anak mat, natatanging kalikasan at isang wlka. Hindi na nila ma-i i-g bayan, ut.'ad nina Rizal, mga ipinagkakapurlng kaugallan ng papayagang magpatuloy ang paring Gomez, Burgos at Zamora, mamamayan, ay tlnawag itong "Perlas ng Sllangan". Mayaman sa ginto ang mga bundok, ma- Isda at sagana sa perlas ang mga karagatan. Mayaman ang mga kagubatan sa matltigas na kahoy na napiling gawing sangkap sa makasaysayang gu- sali ng Nagkakalsang mga Ban sa aa Lake Success. Ang awlt ng mga Ibon, ang slmoy ng hangin, ang agos ng tublg, ang mga ta- lampas... ang lahat ng ito ay kabllang sa mga kayamanan ng Pilipinas na hlndl matutumba- san ng salapl sapagka't kaloob ng Maykapal. Blnubuo ng mahlgit na 1,000 Paa-ada Dahll sa mga kayamanang Ito ay hlndl katakatakang ang Pi lipinas ay mapagpakuan ng pan- sin ng ibang bansang mapagsa- palaran sa kabllang ibayo ng dagat... Maka lipas lamang ang Hang daang taon nang . paklklpagka- Jakalan ng mga plliplno sa mga intsik, noong 1521 ay Hang sa- sakyang-dagat ng Kastila ang /dumaong sa isang bahagi ng pebu. Taglay ang Krus at Es pada, sa pangungulo ni Fernan do Magallanes ay nagpakllala sila ng mabutlng hangarin sa mga Filipino. Noon pa'y iplnaJ kllala na ng mga Pillpino ang kanilang pagtutol sa mga da- yuhan. Inakala na ang mga panauhin ay naglalayon lamang na allpinin ang bansa, puni- tln ang bandila at halinhan ng iba at batikan ang katutu- bong wika, ang paghlhinalang Akayin mo ako't di na maaninaw ang tinataiunton ng hamak kong buhay; blgyan mo ng ningas ang hiram kong Haw nang maabot-tingin ang patutunguhan. II Habang lumalalim ang gabi ng palad, kinaiinipan ang babaw ng bukas; danga't di mangyari'y akin nang binatak ang kaumagahang pinangapangarap. Ill Buhat pa aa aking pinagmulang guhit, kaakbay na kita't kasumpingang-bisig. (Ikaw man sakali'y di madamang langit. nadarama naman ng aking pag-iblg.) IV Halana.... akayin.... akaying marahan ang maputlang palad sa nilalakaran... (Sakaling matawid iyang kadiliman, May liwanag fa ring sukat masilayan.) en. c. agleham 8 Al....... Noong Agosto 26, 1896, ang unang pagtutol ng mga pillpino ay islnagawa. Ang unang putok nang paghlhimagslk ay narlnlg sa Balintawak. Sa pamamagltan ng Labak at ng bandilang may tatlong KKK na nangunguna sa mga katipunero ay nilusob nila ang mga dayuhang mapambu- sabos. iniwan nila ang kani lang mga magulang, asawa at mga anak, sapagka't sa Ibabaw ng lahat ay bayan muña bago ang sarili. Sa panahong ito ay imaraming mga kawal ng ba- yang api ang nagbubo ng dugo at naghain ng buhay sa ma- pulang buhangjnan na ngayon ay kinatatayuan ng bantuyog ni Andres Bonifacio. Gayón man. masasabing hlndl kahinahina- yang ang ginawang pagpapa- kasakit at pagtatanggol sa ka- rapatan ng bayan, sapagka't pagkapawl ng mga usok na gumimbal sa mga gañid at ma- pagsamantala, isang Republika Filipina ang natatag sa Malu-i los ng Bulakan, sa ibabaw hi-, yon ay nakasaglsag ang Bandi la ng katubusan na nanganga- hulugang tayo ay may Isang bansa, isang watawat at isang wika. At ngayon ay lka-26 rin ng Agosto. Sa pamamagltan ng mga parangal sa iba't Ibang pook ng Pilipinas ay glnugunita natln ang "Unang Sigaw sa Bahnta- wak". Mula sa pinakamaiilt na nayon hanggang sa pinakama- laklng Lunsod ay nagdaracs ng pagdiriwang ang mga mamama*) yan. May mga palatuntunan sa mga paaralan, pamantasan at radyo. Sa pangunguna ng Ma- lakanyang hanggang sa plna- kamuntlng gusall ng pamaha- iaan ay nagdaraos rln ng pag- aalaala sa mga bayanlng na- buwal sa dlllm ng gabi, sa mga taong hlndl natakot ihandog ang buhay sa pagtatanggol sa bayan. Ngunl't nakatltlyak na kaya tayo na pinaklklnabangan na tln ang mga slmulalng iplnag- laban ng ating mga bayani ng 1896? Lubos na kayang masa- pabl ng ating mga "nagpapala- kad ng daong ng pamahalaan" na islnasaballkat nila ang ka- tuparan ng mga plnagbubuan ng dugo at buhay ni Andres Bo- illfaclo at ng mga tagasunod nlto sa pakiklpaglab&n sa "U- nang Sigaw sa Balintawak"? Maipagmamalakl kaya ngayon ng bawa't pillpino na Slya ay may Isang Bansa, Isang Wa tawat at isang Wika?. Subaybayan ang takbo ng pa- mumuhay sa ating bansa. Ito ay bansa natln at hlndl kanl- nupaman, ngunl't baklt mga dayuhan ang siyang nakapag- hahari sa pangangalakal, ang lahat ng panauhin dito ay si yang may malulusog na hanap- buhay at tayong mga Filipino (Buklatin sa pahina 15) MAGASIN NG BAGONG BUHAY
~~
- are
BROWN Studios IPADALA ANG INYONG LARAWAN SA 403 LAPERAL BLDG., MANILA
Maririkit Na Tagpo Sa Isinanlang Pag-ibig Dahil sa pagkasawi ni Leon ay pinapanagot si Fernando at Ji- nilis sa Hukunian Nadawit sa usapin ang isang marilag na baono inampanan ni Erhnda Cortez, makikita sa larawan Dahil sa kagandahan ng isang babae. sina Fernando (Fred Mon tilla) at Leon iJose Villafranca) ay humantong sa pagsusukatan ng lakas, Tinangkang paputukan ni Leon si Fernando, ngunl't nakapagtanggol ang hull. . hanggang sa makamatay nang di sinasadya' PANGTAHANAN ( AT PAGAMUTAN Sa kagagawan ng ibang tao at sa parang pinagtiyap-tiyap na mga pangyayari. ay napiit si Marina (Lydia Montanez) sa bi- '•"igguan ng mga babae sa Mandaluyong. Ditoy nagdanas siya i mga hirap at dalamhati. RUBBin& ALCOHOL i compouno . SANITARY RUBBING A L C O H O L COMPOUND LA AEFIN£ R IA MAIN OFFICE ¿95 JUAN LUNA.BmONDO MANIL lalaking mamimingwit ng puso Sa larawan ay yang bihagin any kagandahan ng isang para- nan ni Nita Carmona.
KALBARYO Ag IsangIna Maikling nobela n i JOSE R. ATIENZA karugtong Magmula noon ay sa si long na nga nanlrahan si Aling An- day. Naging abang-aba ang ka- lagayan ng kawawang matan da. Natutulog sa lumang papag, kumakain sa isang malllt na dulang, at maghapon doong hindi man lamang halos masl- katan ng araw palibhasa'y hindi naman ganap ang kayarlan at walang lagusan ng hangin at liwanag liban sa Isang malllt na bintána. Nl hindi maálaálang panaugln ng mga anak ang matanda. Kahit na makltang nagtitlls makaraos sa pamama- gltan ng dills o tuyo ay maa- nong tawagin man lamang na umakyat upang sa itaas na kumain o dill kaya'y panaugan ng ulam na pinagsasaluhan ng mag-asawa. Wala na! Ang ma- tanda'y tikis nang pinabayaan ng masasamang anak na noong una'y pinaglingkuran at plna- kaln sa kanyang mga palad! Ang nakatulad ng kulang-palad na Ina ay Isang kasangkapang dahll sa iplnalalagay na luma na, maruml at di na paklklna- bangan ay Itlnapon na laman sá isang sulok upang hayaang doon ubusln ng anay. Estela kung wala ang kanyang anak, at kung itinatanong nl Ramon kung saan nágtubungo ay sinasablng namamasyal la mang sa mga kaiblgan upang maklpaghuntahan. Kung glna- gabi ng uwi si Estela na kasa- ma si Diyunyor, ay pinagsasa- blhan ni Ramon. Ipinaáálaala ang pangit na kinagagawlan ng kabyak at sinasablng ang gayo'y napapansln ng kanilang mga kapit-1>ahay. Suball't sa halip na magsawalang-klbo o dlnggln ang payo ng lalakl, ay nagagalit pa si Estela at slna- sablng huwag siyang paklala- man. pagbabagong-buhay ng mga a- nak na sa kabila ng lahat ay mahal din sa kanyang puso. Isang tanghaling nasa pina- pasukang bahay-kalakal si Ra mon, narinig nl Aling Anday na si Estela'y may kausap na tlnlg lalakl. Kinutuban ang matanda kaya matamang nakimatyag. Suball't anasan ang pag-uusap ng dalawa sa Itaas kaya hindi niya gaanong mawatasan. Nang manaog ang lalaking kausap ng kanyang manugang ay na- silip ni Aling Anday: makislg, magandang magdala ng damit, at hlgit na magandang lalaki kaysa kay Ramon. Gayón nang gayón nga ang nangyayarl sa mag-asawa, ba ga y na lalong nagpapalubha sa mallmit nllang hindi pagkakau- nawaan. Sa mga pangyayaring iyon ay si AUng Anday ang hlgit na Magbuhat noon ay mallmit maklta ni Aling Anday ang la laking iyon na dumadalaw kay Estela kung wala ang kanyang anak. Kung ano ang plnag- uusapan at kung ano ang pa- kay ay hindi niya lubos na PAGKATAPOS NG MATITINDING HIRAP AT SAKIT NA DINANAS NI ALING ANDAY DAHIL SA KANYANG MGA ANAK, NGUMITI RIN SA BUHAY NG MATANDA ANG ARAW NG KALIGAYAHAN! Sa kaamls-amis na naging kalagayan ni Aling Anday ay luha na lamang ang kanyang kinakalamay. Lag! siyang tu- matawag sa Diyos na dagda- gan ang kanyang pagtltlls at bigyan siya ng tlbay ng loobl upang ganap na mapaglabanaq ang matinding dagok ng palad sa kanyang buhay. Lagl siyang tumatawag sa Diyos na nawa'y tanglawan ang Isip ng kanyang mga anak. Hinlhiling din niya sa Lumlkha na patawarln ang kanyang mga anak sa nagaga- wang mga pagkakasala. Samantala, habang dumaraan ang mga araw ay nagbabago ang lakad ng mga pangyayarl sa buhay nina Ramon at EsteJ la. Malimit na nagkakasagu- lan na ang mag-asawa sa mun- ting bagay na di ipinagkakau-i nawaan. Madalas na napapan- sin din ni Aling Anday ang mga pag-aiis-alls ng bahay nl diagdaramdam. Bagams/t nag- hihlnanaklt slya sa mga anak dahil sa lubusang pagtatakwil sa kanya, nanglngibabaw din ang kanyang pag-iblg sa mga Ito bllang Isang Ina. Iklnalu- lungkot niya ang nakikltang hindi pagkakasundo ng dalawa. Una pa siyang sumasama ang loob kapag narinig na nagkaka- sagutan áng kányang mga anak. Minsa'y hinangad nlyang ina- magitan, nguni't slya ang na- pagballngan ng gallt ng dala wa. Sinigawan slya nl Ramon al sinabing huwag makialam at Hnapastangan naman siya nl Estela at pinagwlkaan ng ma- sasakit na pangungusap. Sa halip na sumagot o magpaliwa- nag ay nagsawalang-kibo na lamang ang matanda at tungo ang ulong muling nanaog sa silong. Lumuhod sa harap ng munting altar at humingi ng awa sa Diyos Idlnalangin ang mabatid. Suball't isang gablng maglamay si Ramon sa pinapa- sukan dahil sa karamlhan ng glnagampanang gawain, natuk- lasan niya ang masaklap na katotohanang nagsilbing bala- raw na tumarak sa kanyang puso. Mag-ilka-lablndalawa na noon ng gabi nang makarlnlg ang matanda ng nag-uusap sa silid ng mag-asawa. Nagkaroon siya ng masamang hinala at parang binayo ang kanyang dibdib kaya mlnarapat nlyang puinanhlk. At nang pangahasan nlyang buksan áng pinto ng silid ay isang masaklap na tag- po ang tumambad sa kanyang paningin! Napasigaw si AUng Anday! Nagtiim ang kanyang mga ba- gang! At ang damdamlng big- lang nagpuyos sa kanyang ka- looban ay ipinahiwatig ng pan- didilat ng nagbabagang mga panIngin! LINGGO. AGOSTO 26, 1951 - Mga taksil! Plnuputungan pala ninyo ng koronang dikln ang ulo ng aking anak! At sa bugso ng damdamlng hindi napaglabanan dahil sa pagkahabag sa bunsong walang kamalay-malay sa mga pang- yayari, ay nakuha ni Aling An day ang itak sa kusina at sinu- god ang dalawang hindi mala- man kung ano ang gagawin. Nabuhayan ng loob ang natu- top na lalaki at sinikap maagaw kay Aling Anday ang itak. Ngu ni't nakipagtunggali ang ma tanda, kaya bago napasakamay ng lalaki ang gulok ay kapuwa sila nagkaroon ng mga sugat sa blslg at sa Hang bahagl ng ka- tawan... Nang umuwl si Ramon klna- bukasan, ay gayón na lamang ang pagkabigla nang makltang may mga benda ang blslg ng Ina. Slnapantaha niya ka- agad na may kapahamakang nangyari sa loob ng kanyang tahanan, kaya ang unang inu- slsa ay ang asawa, na bagama't mallmit na nakakasagutan at nakákagallt ay mahal din sa kanyang puso. Hindi nakatugon si Estela. Napatungo na lamang sapagka't nalalaman nlyang mababatld ng asáwa ang kato- tohanan sa pagtatapat nl AUng Anday. SubaU't baUntuna ang nangyari. Plnagtikpan pa ng matanda ang kanyang manu gang. Sinabing isang magna- nakaw ang nanloob sa kanilang tahanan, at siya ang nakasa- gupa kung kaya nagkaroon sl ya ng mga sugat. Sinabi pang mabuti na lamang at gislng si Estela at nakapagpaglbik.... kung hindi'y malamang na na- pagnakawan sila at maaarlng napariwara pa ang kapurlhan ng asawa. Hindi inakapaniwah si Estela TEOTICO CLINIC t KINARY DISTURBANCES GENERAL SURGERY X-RAY SERVIO 7-0 AM . No. 1 Lcgarda, 2-1 P-M./ Tanduay. I 10-12 A.M.. Cairo RMf, "■ 7 r u 1 tola 13
sa tagpong iyon. Sa. hallp na Ibunyag ng matanda ang kan- yang kataksilan bilang paghi- blganti man lamang sa ipina- malas niyang kasamaan at ka- lapastanganan sa kanyang bl- yenan, ay pinagtakpan pa siya ng matanda at inlligtas sa ma- lupit na parusa ng plnaglllu- hang kabyak. Nang muling puinasok sa u- pjslna si Ramon, ay lumuluhang humingl ng tawad si Estela kay Aling Anday. Pinagslslhan nl- ya ang mga nagawang pagka- kasala sa matanda gayundln ang kanyang ginawang pagta- taksll sa asawa. - Hindi ka sa akin dapat humingl ng tawad, Estela, kundl sa Dlyos na *slyang nakatata- los ng lahat at nakatalagang maggawad ng parusa sa mga taong makasalanan! Sa glnawa mong mga pang-aapl at pagla- pastangan sa akin, ay pinatata- wad kita. Nguni't sa glnawa mong pagyurak sa karangalan ng aklng anak, hlndl-kita ma- pátátawad kallanman! - lumu- luha si Aling Anday at nangl- nglslap ang mga mata- - Kaya Inllihim ko kay Ramon ang ka totohanan ay hlndl dahll sa lyo. Dahll din sa kanya! Kung mababatid niya ang lahat, ma- wawasak ang kanyang puso at maaárlng makagawa slya ng hakbang na sa dakong hull'y ipagdurusa rln niya! Kaya ml- narapat kong illhlm na nga ang katotohanan! Hindi ko maaa- tlm na sa blbig ko pa mangga- llng ang lasong kikltll sa kan yang kaligay ahan! Suball't ang katotohanan ay kusang lumalantad. Ang pagta- taksll nl Estela sa asawa at ang pagkatutop dito ni Aling Anday sa piling ng Ibang lalaki, ay umabot sa kaalaman nl Ra mon sa pamamagltan ng Ibang kapltbahay na nakatatalos ng katotohanan. Sa pagdldlllm ng panIngin nl Ramon ay mun- tik nang mautas ang buhay ng kabyak, salamat at siya'y naka- pagdllldili. - Hindi... hind! ko maaa- ring basaln ng dugo ng isang masámang babaing katulad mo ang aklng mga kamayl - pasl- gaw na nawlka na lamang nl Ramon. - Dlyos na lamang ang bahalang maglapat ng karam- patang parusa sa iyong mga kasamaan! Isinusumpa kita, Estela! Oo, isinusumpa kita! At noon dTy plnalayas ni Ra mon ang asawa sa kanllang ta- hanang minsay naglng pugad ng matamls na pag-iiblgan. Pl- nipillt na dalhin ng babae ang kanllang anak, nguni't matlgas na Ipinagkalt ni Ramon. - Hindi na kallangang mapa- sakandili mo pa ang atlng bun- so. sapagka't baka mahawa la mang sa iyong kasamaan at lumáking ¡-a ring makásalanan! - wika ni Ramon. Nang mananaog na si Estela, 14 - Malalaman mo rln, - anya. - Kalian pa hu? Ku, matan naglahong I i ga y a.,. da na kayo, e. - Ang gulang lamang ng tao ang tumatanda; hlndl ang pu so, - ang pagunlta sa amin. Tumlngln si Maestrong Bino sa pallgld-llgld at nang matukla- sang nag-lisa lamang kami ay lumapit sa akin at ang bulong: Mala pit na. Ikaw ang una-u- nang pagtatapatan ko ng a- king... lihim. Rung pagbalikan kong tapiuian ng titig "ang nagdaang araw ng ating pag-ibig . " kay dilag ng lahat.. ■ ang bughaw na langft ng kalwalhatia'y lag! tang katalik! (oh, bukong ligayang binansot ng palad!) wala na...! wala na! hindi na masilip ang langit ng tuwang dagling tinag-sungit! ------- oOo---- - - kung babalik mandin ang nagdaang araw, ang tutunguhin ko'y dati ring tagpuan... sa mga labi mong minsa'y naging nektar ng aking pagsuyo'y muling dadampulay. (nguni, ako'y baliw! di na mangyayari.. .) nabasag na bula ng kaligayahan, di na mabubuo sa katotohanan! ------- oOo------- KILING NA ANG ARAW nang sapltln ko ang mgiaas na burol na tumutunghay sa bahay nina Maestrong Bino. Buha sa kal- taasan ay tanaw na tanaw ang llku-likong landas na parang gatla sa gltna ng bukld at nag- wawakas sa kapatagang klnaro- roonan ng bahay nl Maestrong Bino. Ang bahay nina Maestrong Bino ay gawa sa kugon, pinag- laklp na mga dahong nlyog, ka- wayan at kahoy. Kasudlong ni- to ang isang malaklng kamallg na slyang bahay-paaralan. Ngayon, ang bubong-ng kama llg na lyon ay butas-butas; ang palupo ay nakahillg pagka't ball na ang isang tukod nitong ka* wayan at maruml at lalampl- lampi sa mahlnang dapyo ng hangin. hinding-hindi na nga muling mayayakap ang unang ligayang sinakmal ng ulap... sa piling ng tatlong katagni ng palad, walang nalalabi kundi ang mangarap. (ikaw ba'y gayundin...? - hindi na marahil!) sa bagong hantungan ng iyong paglingap, ang ating kahapo'y ganap nang kumupas! - e d v i r a Sa nakabukas na durunga- wan ay nahulo kong maramlng taong nagkakagulo sa loob ng bahay. Sa may paanan ng hag- dan ay nangakasabog naman ang maramlng bakya, paraga- tos at sapln sa paa. Bago pa lamang akong pumapanhlk sa hagdang kawayan ay naulinlg ko na ang tinig ni Maestrong Bino. ay tinangkang hagkan ang bun- so. nguni't Ipinagkalt din ng lalaki. - Huwag na... kahit na ang iyong mga labi ay hindi na na- rarapat dumantay sa katawan ng ating anak sapagka't ang labi mong iyan ay nakakalason at nakamamatay! - wika ni Ra mon. - Sulong! Lumayas ka na! At tandaan mong sa sandaling manaog ka ng tahanang Ito ay ituturing ka na naming patay! Habang lumalayo sa sariling tahanan ang lumuluhang si Estela, nagbabatis din sa luha ang mga mata ni Aling Anday. Hindi niya akalaing doon hu mantong ang pag-llblgan ng kanyang mga anak. na noong una'y naging napakatamls at kapanapanaghili. Nlyakap siya ni Ramon at lumuluha ring humingi ng tawad. - Ngayon ka lamang ganap na napagkilala ang kadakllaJ an ng inyong puso, Inay! Hlna- ngad nlnyong pagtakpan pa ang isang babaing naging la- pastangan at masama sa Inyo I At maging ako, na isang masa Hu wag ninyo akong saktan! _ Hindi ako nababallw! Hindi napaglalaruan! Maniwala kayo sa akin. Hindi ako napaglala ruan! Naku. araaay! Inaku po! Araaaay... ma at walang turing na anak, ay nlnals din ninyong huwag dulutan ng ikasásáma ng loob sa paglilihim ninyo ng katoto hanan! ... Patawarln ninyo ako, Inay! Pinagslslslhan ko na ang aklng mga nagawa sa Inyo! At mula ngayon ay nagwakas na ang pagsalunga ninyo sa kal- baryo ng pagpapakasakit! Sa may bungad ng plntuan ay nasalubong ko si Tinay, ang kalsa-isang apong dalaga ni Maestrong Bino. Natulo ang luha ni Tinay nang ako'y ma- kilala. - Salamat at dumatlng ka, - anya. - Ikaw ang laglng hi- nahanap-hanap ng tatang. Lumuluhang nagyakap ang mag-ina, habang titingin-tlngin lamang ang walang malay na apo ng matanda na noon ay malaya na niyang makakalong at mahahagkan sa lahat ng san- dali (X) - Kumusta siya? - Sinusumpong nanaman, e! NAPATINGIN SA AKIN ang mga tao nang mapanslng pu- mapasok na ako sa kabahayan. Nag-anasan sila. Sarl-saring damdamin ang nakalarawan sa kanllang mga- mukha, lalo na sa mukha ng mga bata. Sa gltna, si Maestrong Bino ay na- kahiga nang patlhaya sa isang papag. Sa tabi niya ay naka- upo si Medlkong Ipe. Hawak nlto ang kanang kamay nl Maestrong Bino na may dala- wang pandakaklng itlm sa pa- gitan ng mga dalirlng hlntu- turo, panggltna at palaslnsi- Ang Lihim .. . (Karugtong ng nasa pahina 5) nang katau-tao. Malungkot na malungkot ang kanyang mukha nang ibigay sa aking maybahay ang kanyang handog. Siya'y biniro naming mag-asawa. - Kalian naman kayo? - ta- nong ko MAGASIN NG BAGONG BUHAY
ngan Bubulung-bulong si Me dí kong Ipe. Sa tuwing plpisllln ni Medlkong Ipe ang mga da- Jirl ni Maestrong Bino, ito ay papalag, sislkad at daraing: flu wag ninyo akong saktan! Hindi sabi a ku napaglaiaruan! Mallnaw ang aking islp. Inaku pooooo! Si Tinay ay ipinatawag ni Medlkong Ipe. Hinanong kung handa na ang mga pagkaing ihahandog nila sa lamang-lu- pang naglalaio kay Maestrong Bino. Nabatid kong ang mga Iplnahanda ni Medlkong Ipe ay itong mga sumusunod: Piniri- tong manok na dumalaga; 1- sang platong kanin: tatlong puso ng baka, at tatlong ba- song tubang kuha sa madallng a raw. Pumasok si Tinay na may dalang isang bllao na may lamang pinlrltong manok; tat long pusong umuusok, at tat long baso ng tuba. Iniabot Ito kay Medikong Ipe. Ang bllao ay makapltong idinaan sa ka- tawan ni Maestrong Bino. Pag- katapos, nanaog na bubulung- bulong. Sumusunod sa kanya ang maraming taong nagkaka- gulo- Nabatid kong ang mga pagkaing iyon ay dadalhin sa lawa pagka't doon umano na- ninirahan ang lamang-lupang natutuwa kay Maestrong Bino. NAIWAN AKO sa malalim na pagnlnilay-nilay. Tinlngnan ko ang mukha ni Maestrong Bi no. Ang katawan nitong hlnu- kot ng maraming taon ay latag na latag sa papag; puting-putl ang buhok na nandadalang sa dakong tuktok; nanlalalim ang mga mata at yayat ang mga bisig al mga bintl. Marahang-marahang idinilat ni Maestrong Bino ang kanyang mga mata, nakikiramdam. Ma laga! na napako ang paningin sa aking mukha. - Umalls na ba sila? - tanong sa akin sa mahinang tlnlg. Tumanaw ako sa dakong pintuan. Yumuko ako at ang bulong ko: - Umalis na ho. Naupo si Maestrong Bino sa papag at nagpallnga-llnga. Na- kahlnga nang maluwag nang matuklasang wala nang katau- tao liban sa aming dalawa. Bu- maling sa akin at ang naslsl- yahang wika: - Ngayo'y masasabl ko na sa iyo ang aking llhim... Masusi kong tinltigan ang Jiwanag ng katotohanan ng kanyang slnabl. - Ano pong lihim? - ang ta nong kong patianod. - Umiibig ako sa isang ma- gandang dalaga, - walang ka- gatul-gatol ang tlnlg nl Maes trong Bino. - Noong una ay ikaw ang humihingi sa akin ng mga payo, ngayon naman ay ikaw ang hihingan ko - E. sind hu ba siya? - ta nong ko. LINGGO, AGOSTO 2§, 1951 Hindi Inlno nl Maestrong Bi no ang aking tanong. Sa halip ay nagpatuloy slya sa kanyang pagsasalita. Matagal na raw si- yang may kaslntahan. Iyon ay mahal na mahal niya at slya naman ay mahal na mahal noon. Nang mabatld ng mga magulang ng dalagang iyon na nagkakaiblgan sila ay tumutol kaya mahiglt sa •tatlumpung taong naghinlay siya. Noo'y walang naglng llbangan si Ma estrong Bino kundi ang mag- turo at nitong humlna ang kanyang katawan ay napagll- bangan naman niya ang pag- kukuwento ng ukol sa mga hi- gante, mga kapre, mga asu- wang, mga prlnsesa at mga iainang-lupa. Llmang araw bago kami na- kasal nl Anang ay muling na- kipagklta sa kanya ang nagla- ho niyang kaslntahan. Nabatid niyang ang mga magulang nl- yon ay tlnawag na ng Bathala kaya malaya na naman sila. Kailangan daw sumama na si (Buklatin sa pahina 19) - "o* - Natutupad Kaya... (Karugtong ng nasa pahina 8) ang karanlwang walang gawa- in? Bakit sila ang may-arl ng mga malalawak na lupa at ta- yo ang nangungupahan sa kanila? Ito ba ang tlnatawag na Pilipinas ukol sa mga Filipi no? Mayron tayong bandila, ngu- ni't nasaan ang mga bandilang iyan? Bakit biblhirang maklta iyan ng mga Pillplno at saka- ling maklta man ay mablbllang ang mga naghahandog ng ka- rampatang paggalang gayong ang pagsasagawa nito ay na- ngangahulugang paggalang sa atin bansa at sa ating lahi? I- yan ba Sng sinasablng isang Watawat na sagisag ng kalaya- an? Tayo ay mga Pillpinong may '.ipfinagmamalaking isang pam< bansang wika, ang wikang ta- galog. Nguni't bakit sa mara ming pagkakataon ay wikang hiram ang ginagamit? Sa araw na Ito nang paggunita sa ating mga bayani ay niasasaksihah na naman ang mga talumpa- ting hindi nanggagaling sa pu so sapagka't wikang hindi ka- tutubo: kung hindi Ingles ay kastila. Kalian pa kaya mahihinog ang mga simulaing plnaggugu- lan ng katakuttakot na hlrap at pagpapakasakit ng ating mga bayaning nabuwal sa di- lim ng gabi? Sana'y matupad ang pinagkamatayan ng mga sumama sa "Unang Slgaw sa Ballntawak noong 1896", na Isang Bansa, Isang Watawat at Isang Wika. Nang Magdaan Ang Daluyong (Karugtong ng nasa pahina 7) namang nangakahimpil sa dating katayán ng hayop ng Quezon City sa malaplt sa Ilog Halang. Ang kanllang pinakapuno, kasa- ma ang Hang kawal, ay nagsillbot sa mga kabukiran at ang na- kitang tatlong mag-linang baka na ari ng mag-asawang Pablo Laktaw at Eustaquia Lopez, ang lalaki'y isa sa mga puno ng Sa mahan ng Magkakaplt-bahay sa Pook na pinangunguluhan ko, ay klnuha nang walang sabi-sabl at ang may-aring babae ay si- naktan pa, na plnagsusuntok at pinagtatadyakan. Iplnaklta pa sa akin ang mga pasa sa kanyang bintl, na maliwanag ngang bakas ng tadyak ng Isang naka^apatos. Ang pangyayarlng ito'y ipinagbigay-alam ng nasaktan, sa aking payo, sa pangalawang IUMIPAD na kasama ng WITONG KAANAK.. Sa pamamagitan ng Palatuntunan sa Pasahe ng Mag-anak ng Samantalahin ang mababang halaga ng pasahe ukol sa mag- anak na nagkakabisa ngayon sa lahat ng paglipad sa kapu- luan tuwing araw ng Martes. Miyerkoles at Huwebes. Sa Halim ng Palatuntunan sa Pasahe ng Mag- anak ng PAL, ang ulo ng pamilya ay nagba- bayad ng karanlwang halaga... ang asawa at ang mga anak na wala pang 21 taong gu- lang ay tlg-kalahati ng bayad ng matanda. Isang batang wala pang dalawang taong gu- lang at hindi gagamit ng luklukan ang ma- kasasakay nang walang bayad. Ang Palatuntunan sa Pasahe ng Mag-anak ay liral hanggang lka-31 ng Oktubre. Magpalaan ia inyong pinakamalapit na tanggapan ng PAL. j Philipphie air libes 15
Ang pinakamaligayang babae, katulad ng pinakamali- gayang bansa, ay walang sinulat na kasaysayan. - Seneca ------- ooo------- Paalam! Ang katagang itong nagmumunyi ng pagwa- wakas ng isang nabuong pagsasama, kahit sinaksihan ng pangako, pgniniwala at pag-asa, kung namumutawi na sa mga labi ay naglalatag ng kalungkutan at kawalan ng pag- asa. Byron ------- oOo------- Ang mga bulaklak ng inggit ay nahihiyang tumitig sa araw ng katotohanan, at nainumuhi sa kataasang hindi ma- abot ng kanyang halimuyak - Thompson ------- oOo------- Madalas kong pinagtatakhan kung paanong ang bawa't tao'y nagmamahal sa kanyang sarili nang higit sa kanino mang kinapal, nguni't nagtatakda ng maliit na pagpapahala- ga sa pagpapalagay sa kanyang sarili kaysa ipinalalagay sa kanya ng iba. - Marcus Antoninus ' Ang salapi at ang dlla ay kapuwa makapangyarihan. Nakapag-nutos. Nguni't lalong makapangyarihan ang una kaysa sa huli - bagaman kapuwa makapagpapagalaw sa buong daigdig kung bibigyan ng pagkakataon. - Shakes peare
u *!*♦$**?* "____- . Ang magandang mukha ay namamalas sa tulong ng malamlam na sinag ng Buwan, kung bahagyang nakapikit anr mga mata at ang puso ay nangangarap sa kaligayahan. - Bovee ----------.-M-!-.-------- Ang tapat na kaibigan ay isang malakas at mapag- titiwalaang pananggol, at ang nakatagpo ng ganyan ay na- katuklas ng isang kayamanan - Isang bantog na manunu- lat pinuno nitong Purok ng Balintawak, na dito sa S. Francisco na- kacira, at ang tanging nagawa ng tlnurang glnoo ay pagpaala- le.nanan ang naghahabol, na may-arl, na uznilral ngayon ang laicas ng hukbo at ang kanyang batas, bagay na ikinawawalang m^twid ng gayong mga paghahaboi, fcapagka^t anoman ang ib.g na kunin ngayon ng mga kawal sa mga mamamayan ay napapauwi at dapat na ituring na tulong sa kanlla, na ganyan ngayon ang utos, na di-umano'y Iplnaballta na sa lahat. Aywan ko kung may utos na ngang ganyan ngayon, nguni't ang totoo'y hindi nakaslyang-loob sa inagawan ng baka ang naging hatol at sa amin namang mga nakarinlg ng slnabl ng tlnurang pinu no, ay gumlslng ng pagkabakla ng kalooban, sapagka't tunay- na nangangahulugang wala na palang maaasahan, sa lillm pa na man ng tlnatawag na Republika. Ano nga palang pagkanlngnlng ng "dangal" ng kasarinlang kaloob ng Hapon sa Pilipinas! Ang mga huling balita ngayon tungkoi sa kalagayan ng la banan sa hilaga ng Luson ay nagpapatotoong Ito ay hindi nag- llhkat, na ang hukbong lumusob, sinasabl man ng mga hapon na kanilang naplplgllan, ay patuloy sa pagdaluhong at ang isa niyang bahagl ay nakarating na sa Pozorrubio, isang bayan sa hilaga ng Pangaslnan, pangyayaring maipag-aakala tuloy na marahil ay tangka ng mga amerikanong tunguhln ang Nueva Vizcaya upang harangin sa pagdaraanan ang mga kagamltan ng mga hukbong hapon na nanggagaling sa Kagayan at ang Isa namang bahagl, na nahull nang kauntl sa nakarating na sa Kamlllng, ay dumating na sa Moncada na hind! na gaanong ma layo sa pangulong-bayan ng lalawigang Tarlak. Plnatutunayan pa rln ng mga huling balita, na si Heneral MacArthur ay ka- 16 sama na ngayon ng hukbong nakalusob at sa ilalim ng kanyang mataas na pamumuno, ang labanan ay umligtlng araw-araw. Lubhang makahulugan, tungkoi sa tunay na nlloloob hg bayan, ang nangyari sa Llngayen; nangailangan ng 100 manggagawa ang hukbong amerikano at ang humarap na Iblg magslgawa ay mahlglt sa 1,000 katao. Kung Itutulad ang pagkukusang-loob na ito ng mga pllipino sa amerikano, sa kanlla namang pagtang- glng gumawa sa hapon, pagtangglng nakaakay tuloy sa kanilang humanap ng makakapalit sa sapllltang paggawa kahl't sa napa- kataas na upa maghapon; ang katotohanan ng sukdulan nang pagkasuklarh ngayon ng mamamayan na maklpaglaplt at mag- Ungkod sa hapon, ay manlngnlng na pakiklta kahl't sa Isang "makaplir o "kallbapl" kaya, na may kulaba man sa mata. Lalong bumangls sa araw na Itong ika-19 ng Enero ang pag- babagsak ng mga bomba sa dakong S. Mateo ng Rizal- Tila may dlnudurog doong tanggulan ng mga hapon o may plnasasabog naman kayang nagtltipong maramlng kawal nila. Ang paghu- hulog ng mga bomba ay halos maghapon ngayon tandang mali- wanag na sa bayang lyong na sa kabundukan na, ay may ma- laklng paghahandang glnawa ang mga hapon, bllang pag-aa- bang sa sukat bumabang mga kawal amerikano na luían ng aeroplano. Sa nangyayaring labanan sa hilaga ng Luson ay ga yon din halos ang mga balita, bagama't ang napabago ay ang sinasablng pagkalaplt na sa Tarlak, Tarlak, ng pangkat na pa- ngunahin ng lumulusob na hukbo; humlgit-kumulang na la mang sa 20 kilometro ang layo kahapon ng tlnurang pang kat sa kabayanang tlnutungo at kung hindi mahahadlangan, sa araw na Ito marahil ay nagkarooh na ng malaklng pagbabago sa labanan. Hangga ngayon at alinsunod sa mga pahlwatlg ng radio sa California, ang hukbong nakaahon sa Llngayen na pa- tungong Maynila ay hindi pa nakatatagpo ng totohanang pag- hadlang ng hukbong bapon, na dahil nga sa ganitong nangyaya- ri ay hindi matiyak kung saan humanda sa pagharang. Ang mga hapon naman ay nagsasabl na hindi makapag-aakala ang ame rikano na slla'y hindi mpapalaban; ang tatlong taong kanilang natawlran ng paya-payapa rito sa Pilipinas, ay nasamantala nl- la dl-umano upang pagtlbayln, sa- ganitong mga salakay, ang bu ong Luson at sa hlmlg ng pagsasabl'y tila may hlnlhlntay la mang na pagkakataon upang llantad ang kanyang Inlllllhlm na lakas hangga ngayon. Saka na malalaman ang katotohanan ng ganito kung ang araw ay dumating, nguni't ang pamamansa ay slnasangkap na talaga sa mga digmaan at ang mga hapon ay hlgit sa lahat na palagamit ng ganitong paraan, kaya't sa sinasabl nila'y ma- kapag-aalinlangan pati na ng lalong paniwaalin. Isang katoto hanan ang nasasakslhan ngayon ng lahat: ang pananalg sa pa- pawlrin ng mga amerikano, mga aeroplano na lamang nlla ang parating lumlllpad na malalayang nakapagyayao't dito sa iblg parunan at saan man tumungo ang mga hapon ay nasu- sundan at napauulanan ng saganang punlo. Ang balitang dala sa pag-uwi kahapon lamang ng Isang chaffeur na taga-rlto sa S. Franclslo na naglllingkod ngayon sa mga hapon dahil sa ma- higplt na pangangallangan ng blgas nllang mag-anak; ay nag- papatotoo sa aklng sinasabl. Ang plnatatakbo niyang truck ay nakarating hangga sa Nueva Vizcaya at sa plpagdaanan nlya'y nakakita ng maramlng patay na kawal ng hukbong -hapon na halos mabulok na lamang pagka't hindi ha malllblng; ang mga daan ay slrang-slra sa hulog ng bomba, ang hindi kakaunting mga truck ng hukbo ay sira-slrang nakabarandal sa mga ta- blng daan, na anopa't sa buong dinaanan nlya'y nababakas ang pagpaparusang glnawa ng amerikano. At gayón na lamang, alinsunod sa kanya, ang pagkasindak ng mga kawal na hapon sa mga B-24, na hugong lamang nlto ang marlnlg, anuman ang ginagawa at saan man naroon, ay nangagslslpagtago. Ang niga truck ngayong patungo sa hilaga ay sa gabl na pinalalakad, kung araw ay itinatago sa mga kakahuyan at gubat. Kanya rln namang naiballta na sa Kalumpit, Bulakan at S. Jose Nueva Eci ja, ay wala nang tao; pinaalis ng hukbong hapon ang mga mamamayan. Samantalang slnusulat ko ang bahaging ito ng aklng mga tala, ay isang malaklng sunog ang natatanaw sa dakong hlla- gang- pakanluran ng aklng bahay. Maitim na usok ang puma- pallanlang at hlndi-sasalang ang sunog ay bunga ng paghuhu- log ng mga bomba. Sa aklng taya ang sunog na Ito ay sa isang bayan ng Bulakan. Sa makatuwid ang labanan nga ay patuloy at wala namang puknat ang paghahawan sa pagdaraanan. Ang tatlong bakang inagaw kahapon ng mga kawal na ha pon sa mag-asawang Pablo Laktaw nitong aklng Pook, ay napa- sauli. Namagltan ang tagapangasiwa ng Usungang-bayan dito sa 6. Francisco na nagkataong kakilala pala ng pinakapuno ng mga hapong kumuha. Iminatwld ng mga hapong ito na dl-umano'y minasama nlla ang tila pagtatago ng may-arl sa kanyang mga baka, at kahl't ang gayón, katotohanan man sakali ay hindi da pat maglng dahllan ng pananakit sa asawa ng may-arl, Ito ay nagkunwang nasisiyahang-loob na rln. Natapos na ang salltaan, sa pagkakabalik ng mga baka at sa pagpapagallng ng kanyang mga pasa ng babalng nasaktan. Katakot-takot nga ang mga ha pong ito, na pati sa pagkakamall ay nakallwan ng masasaklt na bakas <mJTUI,OY) MAG ASIN NG BAGONG BUHAY
Sa itaas ay isang marikit na tagpo ng pag-ibig sa "PROBINSIYANO" ng LVN na kasalukuyang isinasapeli- kula sa pamamahala ni Tony Arnaldo. Ang malagkit na pu- tik sa bukid na nakakulapol sa kanilang katawan ay Hindi alintana nina Jaime de la Bosa at Evelyn Villar at sila'y patuloy ding magkayakap na nagbubulungan ng matata- mis na katkga ng pag-ibig- Sa kanan ay tagpo naman sa "BASAG NA MAN1KA" ng Royal Productions na pinamamahalaan ni Fernando Poe. Gumaganap ng pangunahing papel si Mila Ninfa, ka- tnlong sina Ben Peres, Amelia Saginsin at Sonia Reyes. Sa pelikulang ito'y inllalarawan ang mga hirap at sakit na dinanas ng isang dalagita dabil sa pagbibiro ng tadhana.
PAHALANG 1. U)o ng tubo ng tubig 5. Klnasundo 13. Pangalan ng Artislang na- ging prinsesa 14. Paghalik sa kamay 15. Anak ni Zeus 16. Anyaya 17. Alejandro 18. Paiwaog-sabi 19. Pinlpigil para siyasatin 21. Uri ng daong noong mga PALAISIPAN ng BAGONG BUHAY 14. Mapansin 20. Iba-iba 24. Kilos 26. Titik ng muhon 28. Tagapangulo ng pamaba- lááng Koreano 30 Kutkot 3! Supot ng asin 32. Sappang 33. Dalit 34. Sugo 35. Darang 39. Sasakyang pangmadia 40". Fangalang babae 43. Liglig 45. Landas sa pagitan ng mga ika-8-10 siglo 22. Bakas ng apoy 23. Ang sabi 25 Lortsang panlunsad ng ka~ wal ipantitik sa ingles > tanim 47. Dragong margining ulo 48. Gasgas 5O.'Napagdaanan 52. Unang kataga ng i.sang ka- tutubong kanta 26. Katig 27 Pondo i huling pantigi 29 Suman sa dahon ng niyog 32 Tira ng ibinayad 36 Naging heneral ng hukbo 37 Uktt 33. Dahong panlinis 53. Pangalang lalaki 54. Matandang dulaan sa May- nila 55. Makinang pamanc y 56. Ligid 57. Panagdag na pantig 59 Palayaw ng babae 61. Pangalang intsik TINGNAN ANG TUGON SA SUSUNOI) NA L1NGGO 39. Antala 40. Lupain ng arabya 41 Sakay 'huling pantigi 42. Bugbugin 'unang pantig) 43. Pangunahing lutuing pilipi- no 44. Asin 46. Kalat । unang tatlong tltik > 48. Magaang kilos i huling tat long titik) 49. Paputukan' । unang pantig) 51. Tahipan 53. Pagdaan sa pagitan (huling pantig > 56. Imasa 58. Kapital ng Yugoslabya 60. Pulutong 61. Slmarong baka 62. Likidong magaan pa sa tu big 63. Pastang panlinis sa nglpin 64. Ang Diyos ng pagibig. ayon sa tnetolohiya ng griyego 65. Nakaraan 66. Tinakdaan 67. Pares na kasuutan PABABA 1 Substansiya ng langis 2 Daang-bakal 3 4 Pangatnig sa mae.alang na Ihimig utos 5 Awit 6 Bayan sa Kablte 7 Bahagi ng mukha 8 9 10 11 Pananong ng bagay 12 . Matatas magsalita . Idabog . Maklnarya ng komunista . Dala sa ulo <hu|lng pantig) Sagot so Nakaraan sbuh ¡naans qhqh BEES D0Í9EQ DSQB OBBO BDSBB EDBB HBDBDDn SCEEBO0 edecee a qoebgd odd ddbdbee ede □Enn SBBGG EBBB BD BBS EE SHQH edbdb good mas oasaess hhe □DE0DO 0 BEGHHD conraoura sEBSBao ED OH EDQBQ QEE1B neon DEBES BDDD dees aaana bebe Mga nanalo sa PALAISIPAN noong Agosto 12 1. Crisanto. Ramos - 1261 Old Sta. Mesa, Maynila 2. Nene Jimenez - L.P.CT., 630 Dlmasalang, Pasay City 3. Enrico S. Basa - 691 Simon, Sampalpk, Maynila 4. Celerina C. Flores - 30 Santol, Quezon City 5. Gng. Eufracia C. Alvarez - Indang, Kablte Magsisitanggap sila ng tigalawang buwan" walang bay; 1 na suskripsiyon ng Panlinggo ng BAGONG EUHAY. Ipadalá ang lahat ng sagot. sa PALAISIPAN. Magasin ng BA GONG BCHAY, 920 Lepanto. Sampalok. Maynila. MME MATCH CO., LTD. PUNTA. 9TA. ANA. MAYNILA iTaMCM*" * PMblblU (Ang mga ipadadalung sagot na wa!a .-a panaalan n^ PAI.AI- S1PAN ay Hindi pahahalagahan. Ang mga nagsipar.aio na sa PA- LAISIPAN na wala pang tatlong buwan ang nakaiilipas magnuliat nang malathala an. mga pangalan ay hinrh maáármg papanaiuning mult.) 18 MAGASIN NG BAGONG BUHAY
An) Lihini... (Karugteng ng nasa pahina 15) ■ Maestrong Bino sa kanyang ka- slntahan upang huwag na $1- lang magkahlwalay pa. - lyan ngayon aiig suliranin ko na hindl ko kayang lutasin, - ani NJaestrong Bino - Mall- mit tuloy akong makagawa ng mga bagay na hindl ko nala gawln, hanggang sa paratangan na nga akong napaglalaruan. Mamaya- ay makiklpagkita ako sa kanya... Sasamahan mo 'ko, ha? Magtatanong sana ako ngu- ni't narinig ko na ang mga Unlg at mga yabag na papa- laplt ng mga taong dumarating. Dali-dali akong tumayo at tu- mapaw sa bukas *na durunga- wan. Sa di kalayuan ay nakita ko ang maramlng taong nagla- lakad. Nangunguna sa kanila fl Medikong Ipe. Nagballk ako kay Maestrong Bino at sinabi kong dumarating na sila. Kaagad na- mang nahiga nang tuwid na tpwld at nag-anyong hlmbing na himbing; ISANG PALABANG BUWAN ang tumanglaw sa kalawakan; ang plnilakang liwanag niyon ay nasasala sa kukunday-kun- day na mga dahon ng niyog. at mablning pumapasok sa bukas na durungawan. Nang gabing iyon ay ako lamang ang nai- wang nagbabantay kay Maes trong'Bino. Si Tinay ay humi- hilik na sa karalig-silid, sa- mantalang kami naman ni Ma estrong Bine ay jnatamang nag- mamatyag. Maingat kaming nanaog at hinay-hinay na binaybay ang landas na patungo sa kaitaa- san, Nang malayu-iayo na ka mi ay hindi nakapagpigil si Maestrong Bino sa pagtawa nang malakas. - Akalain mo ba namang sa- bihin pa ni Medikong Ipe na ligtas na raw ako sa panganib? Huwag na raw akong banta- yan pa? Hindi lamang nlya na- lalamang iyan nga ang nais ko - nang mapag-isa tayo, ano? Ang tinutungo nami'y ang ulilang landas na nagwawnkas sa lawa. Nang sumapil Kami sa punong bañaba, pinagsabihan ako ni Maestrong Bino na siya na lamang ang makikipagklta sa kanyang kasintahan. Nai- wan akong titlngln-tingin at unti-unting tinutubuan ng pag- aalinlangan sa katlnuan ni Ma estrong Bino. Sa liwanag ng palabang buwan ay namalas kong si Maestrong Bino ay nag tungo sa dating paltok at na- natlli siya roong nakatltig sa tublg. Pagkaraan nang mahigit sa dalawampung minuto ay nagballk sa kinaroroonan ko. - Kukunin daw niya ako bu kas... bago magbukang-liway way, - ang salubong sa akin. - Kung ikaw ang nasa katayu an ko. e ano ang iyong gaga win? Kung taiagang mlDgjnahp) ranyo siya ay dl eumama la- yo... - naglng payo -ko. NATUTUWANG NAHIGA si Ma estrong Bino sa kanyang pa- pag. Narinig ko pa ang kan yang iblnubulong: Sasama ako sa iyo... Oo, sasama ako sa iyo. Nahiga naman ako sa dl ka- layuan ngunl't hindl ako dala- wln ng antok. Maramlng kata nungang nagsasalimbayan sa aking isipan na hlndi ko ka- yang sagutln. hanggang sa makallmot ako. NágLslng na la mang ako nang sunud-sunod nang nlyuyugyog at ginlglslng ng isang tlnig-babae. Ang na- mulatan ko'y si Tinay na uml- iyak. - 'Ala na! Patay na ang ta- tang... Patay na slya! - Imposible! - ang tutol ko. - Kagabl lamang ay kasama kb siyang nagtungo sa lawa. Tyan sana ang taiagang Idurugtong ko, ngunl't hindl na ako nagsa- llta at sa hallp ay nagtungo ako sa papág na klnaroroonan nl Maestrong Bino. Sa tulong ng liwanag ng ilawang 'nakasablt sa gltna ng kabahayan ay naa- ninag ko pa ang masayang ngitlng nalwan sa isang sulok ng blbig ni Maestrong Bino. Na- patingin ako sa malayo, sa da- kong klnaroroonan ng lawa, at - nagballk sa aking pandinlg ang sinabi ni Maestrong Bino: Kukunin daw niya ako... ba go magbukang-liwayway. (X) ANG SERBESA £an Mist"! AY KASIYASIYA! Sa inyong mga pagkain... maglng sa tahanan o sa Inyong klnaglglllwang restaurant... tlyaking Isama ang SAN MIGUEL PALE PILSEN... ito'y tunay na nauukol. .Saniniguel Jale Jilsen Ang uilW-nji-pu^t-isajtg tamg karanasan sa paggawa ng alak ay I siyang panagot sa di mapapantayang j uri ng tunay na dakilang serbesang ito! FULLY - TRULY GR/ AT' G1NAWA AT ISINABOTELYA NG Saji Wiguel %remer|>
Karapatdapat J pakipaglaban! Punung-puno ng aksiyon ang "The Prince Who Was A Thief" ng TT-i na tinatampukan nina Tony Cur tis at Piper Laurie... katulad ng Sigarilyong BUCCANEER na nag- dudulot ng saganang pananabik paninigarilyo! Pakinggan ang sumusunod na mga palatuntunan tuwing Mlyerkoles sa DZPI; "Remote control broadcast" ng Novena sa Our Mother of Perpetual Help sa Simbáhan-ng Saciaran muía sa ika-6:00 hanggang ika-6.30 Ñ.G. at ika-7:00 hanggang ika-7:30 N.G. at "Buhay Ng Mga Poon" mula sa ika-6:30 hanggang ika-7:00 NT.G.


8 Edukasyon sa Pagpapakatao Unang Markahan - Modyul 11: Komunikasyon sa Katatagan at Kaunlaran ng Pamilya CO_Q1_EsP8_Module11
Edukasyon sa Pagpapakatao - Ikawalong Baitang Alternative Delivery Mode Unang Markahan - Modyul 11: Komunikasyon sa Katatagan at Kaunlaran ng Pamilya Unang Edisyon, 2020 Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad. Ang mga akda (kwento, seleksyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito. Walang anumang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anumang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul Manunulat: Editor: Tagasuri: Tagaguhit: Tagalapat: Tagapamahala: Jezzine F. Salar Emelinda L. Raza, Mark Lorenz C. Luib Elizabeth M. Ysulan, Saturnino C. Mutia, Concorde Alber J. Deniega Jean C. Caluyong, Marieta U. Bautista, Mina M. Montilla Rashiel Joy F. Lepaopao, Judith E. Ecoben, Megie M. Lillo, John Rey C. Clarion Mark Lorenz C. Luib Nerissa G. Ga, Mark Lorenz C. Luib Francis Cesar B. Bringas Isidro M. Biol, Jr. Maripaz F. Magno Josephine Chonie M. Obseňares Lope C. Papeleras Michael C. Paso Juan Jr. L. Espina Inilimbag sa: Department of Education - Caraga Region Office Address: Telefax No.: Email Address: Teacher Development Center J.P. Rosales Avenue Butuan City, Philippines 8600 (085) 342-5969 caraga@deped.gov.ph
Edukasyon sa Pagpapakatao Unang Markahan - Modyul 11: Komunikasyon sa Katatagan at Kaunlaran ng Pamilya 8
Paunang Salita Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito nga iba't ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum. Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o stratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani- kanilang tahanan. Ito ay may kalakip na paunang pagusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan nya ng ibayong tulong mula a tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat Gawain at pagsusulit. Inaasahan naming na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito. Pinapaalalahaan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamamit lang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay. Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito. Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong n gating mga tagapagdaloy. Umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan. ii
Alamin Ang komunikasyon ay isang proseso ng pagpapadala o pagtanggap ng anumang impormasyon sa pasalita, hindi-pasalita at maging sa virtual na paraan. Sa pamamagitan nito ay naipapahayag ng tao ang ninanais at pagmamalasakit. Datapwa't sa pakikipagkomunikasyon at pakikipagkapuwa ay kinakailangan ay mas malawak na pag-unawa sa mga antas ng komunikasyon at kahalagahan ng pagiging bukas at tapat sa lahat ng oras. Sa paglalakbay mo sa modyul na ito ay pagsikapang mabigyang tugon ang mga tanong na: a. Gaano ba kahalaga ang pagkakaroon ng bukas na komunikasyon? b. Paano ba ito nakatutulong sa pagkakaroon ng mabuting ugnayan ng pamilya sa lipunan? c. Ano ang dapat isaalang-alang sa pakikipagkomunikasyon upang mapaunlad ang pakikipagkapuwa? Sa modyul na ito ay malilinang ang kasanayang pampagkatuto na: Nahihinuha na a. ang bukas na komunikasyon sa pagitan ng mga magulang at mga anak ay nagbibigay daan sa mabuting ugnayan ng pamilya sa kapuwa; b. ang pag-unawa at pagiging sensitibo sa pasalita, di-pasalita at virtual na uri ng komunikasyon ay nakapagpapaunlad ng pakikipagkapuwa; at c. ang pag-unawa sa limang antas ng komunikasyon ay makatutulong sa angkop at maayos na pakikipag-ugnayan sa kapuwa. (ESP8PB-If-3.3) 1 CO_Q1_EsP8_Module11
Subukin Maraming Pagpipilian Basahing mabuti ang bawat tanong at piliin ang tamang sagot. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel. 1. Ano ang pinakamababang antas ng komunikasyon na tumutukoy sa pakikipag-usap ng indibidwal sa sarili sa kanyang replektibong pag-iisip, pakikinig sa sarili, pagbubulay-bulay o kaya ay kapag pinakikiramdaman ang paggalaw ng sarili? A. interpersonal B. intrapersonal C. komunikasyong berbal D. replekatibo 2. Anong antas ng komunikasyon na nangyayari sa pagitan ng dalawa o higit pang tao? A. interpersonal B. intrapersonal C. pangkultura D. pangmasa 3. Anong uri ng komunikasyon na ang halimbawa ay Valedictory Address? A. pampubliko B. pangkaunlaran C. pangkultura D. pangmasa 4. Anong antas ng komunikasyong ang naglalayong mapaunlad ang bansa sa industriya, ekonomiya o anumang pangkabuhayan? A. pampubliko B. pangkaunlaran C. pangkultura D. pangmasa 5. Ano ang antas ng komunikasyon para sa pagkakakilanlan ng isang bansa sa pamamagitan ng mga pagtatanghal ng mga natatanging pagkain, sayaw, tradisyon at paniniwala? A. pampubliko B. pangkaunlaran C. pangkultura D. pangmasa 2 CO_Q1_EsP8_Module11
6. Anong antas ng komunikasyon ang gumagamit ng mass media, radyo, telebisyon at pahayagan? A. pampubliko B. pangkaunlaran C. pangkultura D. pangmasa 7. Bakit mahalagang malinang ng isang pamilya ang bukas na komunikasyon sa tahanan bago makipag-ugnayan sa kapuwa? A. upang malinang nang maayos ang kakayahan sa pakikipag-usap B. upang magkaroon ng malalim na pag-unawa sa bawat miyembro ng pamilya C. upang maipakita ang totoong nararamdaman at iniisip para maiwasan ang pagkakaroon ng hindi pagkakaunawaan D. upang matutunan ng pamilya ang kahalagahan ng pagkakaroon ng bukas na komunikasyon tungo sa mabuting pakikipag-ugnayan 8. Ano-ano ang dapat pagtuunan ng pansin sa pakikipagkomunikasyon? A. pasalitang komunikasyon na ginamit ng ating kausap B. di-pasalitang uri ng komunikasyong ginamit ng ating kausap C. ekspresyon ng mukha at pasalitang uri ng komunikasyong ginamit ng kausap D. pasalita, di-pasalita at virtual na uri ng komunikasyong maaaring ginamit ng ating kausap 9. Anong antas ng komunikasyon ang tungkol sa gawaing meditasyon at pagrerepleksyon? A. interpersonal B. intrapersonal C. kultural D. organisasyonal 10. Kapag nahaharap sa problema ang pamilyang Manlangit, nagsusumikap ang bawat isa na malutas ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng kanya-kanyang ideya o opinyon. Ano ang iyon mahihinuha sa relasyon ng pamilya sa isa't isa? A. Ang pamilya ay may hidwaan sa isa't isa. B. Ang pamilya ay may kaligayahan sa tuwing nagkakasama sa kabila ng mga problema. C. Ang pamilya ay may maganda at mabuting ugnayan sa isa't isa na dahilan ng pagkakaisa tungo sa paglutas ng problema. D. Ang pamilya ay mayroong hindi pagkakaunawaan at negatibong damdamin para sa isa't isa na maaaring makapagpalala ng problema. 3 CO_Q1_EsP8_Module11
11. Tumawag si Joel sa kanyang kaibigan upang kumustahin ang kalagayan ng katrabaho nito matapos sumailalim sa isang operasyon dahil sa pagkahulog nito sa sinasakyang motorsiklo. Anong antas ng komunikasyon ang nangyayari sa sitwasyong ito? A. interpersonal B. intrapersonal C. pangkaunlaran D. organisasyonal 12. Habang nakaupo sa sala ng kanilang bahay ang mag-inang Susan at Carlo, napansin ng anak ang lungkot sa mukha ng kanyang ina. Maya-maya ay hindi niya napigilang tanungin kung may problema ba ito. "Okay lang ako anak huwag kang mag-alala," mahina at basag na sagot ng ina. Ano ang mahihinuha sa pag-uusap na ito? A. Walang problema at dinaramdam ang ina hindi lang ito palangiti. B. May inaalala lang ang ina ngunit hindi ito malungkot gaya ng nakita ng anak. C. May seryosong bagay na iniisip ang ina kaya mukhang pangit siya sa paningin ng anak. D. Sinabi lang ng ina na okay siya para maitago sa anak ang tunay na dahilan kung bakit siya malungkot sa pagkakataong iyon. 13. Alin sa sumusunod na halimbawa ng komunikasyon ang nasa antas na pangmasa? A. Talumpati ng isang kandidatong tumakbo sa pagkapangulo ng bansa. B. pakikinig sa radyo ng mga anunsiyo tungkol sa mga patakaran at programa ng lungsod. C. Nagbigay ng mensahe ang pangulo sa telebisyon sa mga nasalanta ng lindol sa Davao. D. Pagkakaroon ng teleconferencing ang iba't ibang bansa ng Timog Asya tungkol sa COVID-19 pandemic. 14. Alin sa sumusunod na sitwasyon ang nagpapakita ng bukas na komunikasyon sa pagitan ng magulang at anak? A. Humingi ng payo ang anak kung anong mabuting gawin sa sitwasyon nila ng kaniyang nobya ngunit hindi pinakinggan ng magulang. B. Nagalit ang magulang sa sinabi ng anak na mayroon na siyang nobya kahit hindi pa narinig ang kabuoang kuwento ng kaniyang anak. C. Pinakinggan ang buong kuwento ng anak saka pinagalitan dahil sa desisyong ginawa nito sa kabila ng mga payo ng magulang sa anak. D. Nakinig ang magulang sa sinabi ng anak tungkol sa kanyang nobya at pinayuhan niya ang anak sa mabuting desisyon. Sinunod naman ng anak ang payo ng kanyang magulang. 4 CO_Q1_EsP8_Module11
15. Alin sa sumusunod ang nagpapakita ng maaaring bunga ng pagkakaroon ng pag-unawa at pagiging sensitibo sa di-berbal at berbal na pagpapahayag ng iyong kausap? A. magkasamaan ng loob B. magandang pagsasama C. mapapaunlad ang ugnayan D. masaya at produktibong pag-uusap 5 CO_Q1_EsP8_Module11
Aralin 1 Komunikasyon sa Katatagan at Kaunlaran ng Pamilya "Kaakibat ng magandang relasyon ay maayos na komunikasyon." Anonymous Ngayon, subukin sa Balikan ang natutuhan mo sa nakaraang modyul upang hindi ka mahirapan sa pag-unawa sa konseptong tatalakayin sa panibagong aralin. Balikan Gawain 1. Paraan Ko! Kaunlaran Namin! Isulat ang mga paraan upang mapaunlad ang komunikasyong umiiral sa pamilya at magkaroon ng maayos na pakikipag-ugnayan sa lipunan. Isulat ang sagot sa sagutang papel. Consensual na Komunikasyong Pampamilya Pluralistic na Komunikasyong Pampamilya Laissez-Faire na Komunikasyong Pampamilya Protective na Komunikasyong Pampamilya Pamantayan Malinaw na naipahayag ang kaisipan Napakahusay (10 puntos) Malinaw ang pagkalalahad ng kaisipan at nabibigyan ng plano ang apat na uri ng komunikasyon Mahusay (8 puntos) Malinaw ang pagkalalahad ng kaisipan at nabibigyan ng plano ang tatlong uri ng komunikasyon Nangangailangan ng Pag-unlad (5 puntos) Malinaw ang pagkalalahad ng kaisipan at nabibigyan ng plano ang dalawang uri ng komunikasyon Kabuoang Puntos 6 CO_Q1_EsP8_Module11
Mga Tala para sa Guro Kung matagumpay na naisagawa ng bata ang gawaing nasa Balikan ay hayaan siyang magpatuloy sa kasunod na gawain. Kung hindi naman, pabalikan ang sinundang modyul. 7 CO_Q1_EsP8_Module11
Tuklasin Gawain 2. Tula Ko! Pagnilayan Mo! Basahin at unawain ang tula at pagnilayan ang mga gabay na tanong. Susi sa Pakikipagkapwa Nina: M. Lillo, R. Lepaopao, J. Salar, J. Clarion at J. Ecoben Sa relasyong pampamilya at panlipunan, bukas na komunikasyon ay kinakailangan! Pakikipag-usap sa pamilya, kapwa ay dapat pahalagahan para sa masaya at matatag na samahan. Maging mapili sa salita, huwag matabil ang dila. Tayo'y magkakaiba pairalin ang malalim na pag-unawa, maging sensitibo sa komunikasyong virtual at di-pasalita upang kaunlaran at pagkakaisa ang matatamasa. Gabay na Tanong: 1. Ano ang paksa ng tula? 2. Bakit mahalaga ang bukas na komunikasyon? Paano ito mapapaunlad? 3. Paano maisasabuhay ang angkop at maayos na pakikipag-ugnayan sa kapuwa? 8 CO_Q1_EsP8_Module11
Suriin Komunikasyon Tungo sa Pakikipagkapuwa Ang komunikasyon ay isang epektibong paraan sa ating pakikipag-ugnayan sa lipunang ginagalawan. Ito ang daan upang magkaroon tayo ng magandang relasyon sa ating kapwa bagkus, maaari rin itong magbunga ng hindi pagkakaunawaan at pagkakawatak-watak ng isang pamayanan kung hindi tayo magiging bukas at tapat sa ating pakikipagkomunikasyon. Ang bukas na komunikasyon ay dapat malinang at nagsisimula sa tahanan sa pagitan ng mga miyembro ng pamilya. Ang bawat miyembro ng pamilya ay magkakaroon ng kakayahang maglahad ng naiisip at nararamdaman sa kabila ng pag-aalinlangan. Magkakaroon din ng kakayahang umunawa at makiramdam sang-ayon o hindi man sang-ayon sa napakinggan. Malinang ang kakayahang makinig kaysa makipagtalo. Maging tapat sa lahat ng sasabihin sa paraang maayos na pagkakalahad at pagiging bukas sa mga kritisismo. Kung ang mga kakayahang ito ay nalinang na ng isang bata sa kanilang tahanan ay siguradong hindi mahihirapan sa pagkakaroon ng mabuting ugnayan sa kapwa. Ang komunikasyon ay hindi lamang pasalita sapagkat kalakip din dito ang di-berbal na paraan. Ang berbal o pasalitang komunikasyon ay ang paggamit ng salita o wika upang ipahayag ang kaisipan, damdamin o saloobin samantalang ang di-berbal naman ay ang pagpapahayag ng damdamin o gusto sa pamamagitan ng simbolo, ekspresyon ng mukha, senyas, pandama, mata, galaw o kilos, pananamit, tunog at marami pang iba. Anumang mensahe o pakikipagkomunikasyon na dumadaan sa midyum na teknolohiya ay matatawag na virtual na uri ng komunikasyon. Halimbawa nalang ay email, web, sms, mms, video chat at marami pang iba. Ibig sabihin sa pakikipagkomunikasyon ay hindi lang dapat nakatuon sa isa. Kinakailangang isaalang-alang ang uri ng komunikasyon sapagkat hindi lahat ng tao ay madaling makapagpapahayag sa paraang pasalita habang ang iba naman ay naipahahayag sa paraang di-berbal o kaya ay virtual. Ang pagkakaroon ng pag-unawa at pagiging sensitibo sa ganitong paraan ng pakikipagkomunikasyon ay malaki ang maitutulong sa pagpapaunlad ng pakikipagkapuwa. Ang komunikasyon ay nahahati sa iba't ibang antas. Ito ay ang: Interpersonal, Intrapersonal, Pangmasa, Pampubliko, Pangkultura, Pang-organisasyonal at Pangkaunlaran (Lopez, 2013). Intrapersonal o komunikasyong pansarili ay ang pinakamababang antas ng komunikasyon na nagaganap sa isang tao lamang o ginagawa nang nag-iisa at ipinapalagay na sarili ang kausap. Halimbawa, pakikipag-usap sa sarili sa replekatibong pag-iisip, pagdarasal, pakikinig sa sarili o pagbubulay-bulay. 9 CO_Q1_EsP8_Module11
Interpersonal naman ang tawag sa pakikipag-usap sa ibang tao o pakikipagtalastasan sa iba't ibang indibidwal. Maaaring sa isang tao o pagitan ng dalawa o mahigit pang tao sa maliit na pangkat. Halimbawa, pakikipag-usap sa kaibigan, o miyembro ng pamilya. Pampubliko naman ang tawag sa pakikipag-usap sa maraming tao o nagaganap sa isang tagapagsalita at maraming tagapakinig. Halimbawa ay ang Valedictory Address. Pangmasa naman ang tawag sa pakikipag-usap na nagaganap sa pangkalahatan o malawakang media tulad ng pahayagan, internet, TV, radio at iba pa. Halimbawa ay ang mga patalastas sa telebisyon at State of the Nation Address o SONA ng pangulo. Pangkultura ang tawag sa pakikipag-usap para maipahayag at mabigyan ng pagkilala ang isang bansa o lugar. Karaniwang pinag-uusapan sa antas na ito ay mga bagay na may kaugnayan sa kultura ng mga kalahok. Halimbawa, komunikasyong nagaganap kapag may lakbay-aral sa museo. Pangkaunlaran naman ang pakikipag-usap na naglalayong gamitin sa pagpapaunlad ng bansa. Halimbawa, komunikasyong nagaganap kapag may mga symposium at pagsasanay o seminar. Organisasyonal naman ang tawag sa panghuling antas ng komunikasyon. Ito ay nangyayari sa pagitan ng mga taong may iba't ibang posisyon, obligasyon at responsibilidad sa lipunan. Ang komunikasyon sa antas na ito ay nakatutok sa isang layunin o adhikain ng pangkat. Halimbawa ang mga komunikasyong nagaganap sa pangkat ng mga guro, doktor, o sa paaralan, simbahan at isang kompanya. Halimbawa, pagpupulong sa paaralan. Pagyamanin Gawain 3: Kilalanin Ko! Suriin ang mga konsepto sa Hanay A at iugnay ito sa mga antas ng komunikasyon sa Hanay B. Isulat ang sagot sa sagutang papel. Hanay A Hanay B 1. pakikinig sa sarili 2. pagpupulong ng mga guro 3. pakikipag-usap sa katabing kaklase 4. pagtatalumpati ng punong-barangay sa pista ng kanilang nayon. 5. paghahatid ng balita sa panahon A. Organisasyonal B. Interpersonal C. Pampubliko D. Intrapersonal E. Pangmasa F. Pangkaunlaran 10 CO_Q1_EsP8_Module11
Gawain 4: Bunga ng Komunikasyon! Magbigay ng mga bunga ng pagkakaroon ng bukas, tapat at sensitibong komunikasyon sa pagitan ng miyembro ng pamilya at ng lipunan. Isulat ang sagot sa sagutang papel gamit ang graphic organizer. bukas, tapat at sensitibong komunikasyon Komunikasyon sa pagitan ng mga miyembro ng pamilya at lipunan 11 CO_Q1_EsP8_Module11
Gawain 5: Solusiyunan Mo! Basahin ang mga sitwasyon at sagutan ang kasunod na tanong. Isulat ang sagot sa sagutang papel. 1. Ang iyong kapatid ay dumaranas ng matinding depresyon dahil sa cyberbullying. Bilang nakatatandang kapatid, sa paanong paraan mo siya kakausapin upang matulungan siya sa kanyang problema? 2. Napansin mo sa inyong group chat sa maraming gumagamit ng mga salitang nakakasakit ng damdamin. Paano mo hihikayatin ang iyong mga kasamahan na maging sensitibo sa pakikipagkomunikasyon? Rubriks sa Pagmamarka Pamantayan Malinaw na naipaliliwanag sitwasyon Napakahusay (10 puntos) Malinaw na naipaliwanag at nakapagbigay ng sapat na solusyon sa sitwasyon Mahusay (8 puntos) Hindi masiyadong malinaw na naipaliwanag at nabigyan ng solusyon ang isa sa mga sitwasyon Nangangailangan ng Pag-unlad (5 puntos) Hindi malinaw na naipaliwanag at hindi nakapagbigay ng solusyon sa sitwasyon Kabuoang Puntos 12 CO_Q1_EsP8_Module11
Isaisip Gawain 6: Ang Natutunan Ko! Magbigay ng ideya sa sumusunod na pahayag. Isulat ang sagot sa sagutang papel. Kahalagahan ng Bukas na Komunikasyon 1 Pag-unawa at pagiging sensitibo sa berbal, di-berbal at virtual na komunikasyon 2 Antas ng Komunikasyon 3 Pamantayan sa Pagmamarka: Pamantaya n Napakahusay (10 puntos) Mahusay (8 puntos) Nangangailangan ng Pag-unlad (5 puntos) Kalinawan Malinaw na naipaliwanag ang tatlong katanungan hinggil sa katuturan, kahalagahan at antas ng komunikasyon Malinaw na naipaliwanag ang dalawa sa katanungan hinggil sa komunikasyon Hindi malinaw na naipaliwanag ang katanungan hinggil sa katuturan, kahalagahan at antas ng komunikasyon Kabuoang Puntos 13 CO_Q1_EsP8_Module11
Isagawa Gawain 7. Pangatwiranan Mo! Basahin at unawaing mabuti ang sumusunod na mga pahayag. Isulat ang pagpapaliwanag sa sagutang papel. Ang pinakamahalagang bagay sa komunikasyon ay ang pakinggan at unawain ang kung ano ang hindi maisatinig. Ang mabisang pakikipagkomunikasyon ay nagsisimula sa oras na mapagtanto ng tao na lahat tayo ay magkakaiba ng pagtingin sa mga bagay sa mundo. 14 CO_Q1_EsP8_Module11
Pamantayan Pagpapaliwanag sa Konsepto Organisasyon ng mga ideya Kabuuan puntos Anumang problema sa pamilya malaki man o maliit ay nagsisimula sa hindi maayos na komunikasyon. Rubriks sa Pagmamarka ng Pagpapaliwanag Higit na Inaasahan (10 puntos) Nakamit ang Inaasahan (8 puntos) Hindi Nakamit ang Inaasahan (4 puntos) Makabuluhan at mahusay ang pagpapaliwanag at pagtatalakay sa pahayag. Lohikal at mahusay ang pagkakasunod- sunod ng mga ideya. May sapat na detalye ang pagpapaliwanag. Naipakita ang ideya ng pahayag bagaman hindi makinis ang pagkakalahad. Hindi naipapaliwanag ang pahayag. Hindi organisado ang pagpapaliwa- nag. 15 CO_Q1_EsP8_Module11
Tayahin Maraming Pagpipilian Basahing mabuti ang bawat tanong at piliin ang tamang sagot. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel. 1. Tumawag si Joel sa kanyang kaibigan upang kumustahin ang kalagayan ng katrabaho nito matapos sumailalim sa isang operasyon dahil sa pagkahulog nito sa sinasakyang motorsiklo. Anong antas ng komunikasyon ang nangyayari sa sitwasyon g ito? A. interpersonal B. intrapersonal C. pangkaunlaran D. organisasyonal 2. Habang nakaupo sa sala ng kanilang bahay ang mag-inang Susan at Carlo, napansin ng anak ang lungkot sa mukha ng kanyang ina. Maya-maya ay hindi niya napigilang tanungin kung may problema ba ito. "Okay lang ako anak huwag kang mag-alala", mahina at basag na sagot ng ina. Ano ang mahihinuha sa pag-uusap na ito? A. Walang problema at dinaramdam ang ina hindi lang ito palangiti. B. May inaalala lang ang ina ngunit hindi ito malungkot gaya ng nakita ng anak. C. May seryosong bagay na iniisip ang ina kaya mukhang pangit siya sa paningin ng anak. D. Sinabi lang ng ina na okay siya para maitago sa anak ang tunay na dahilan kung bakit siya malungkot sa pagkakataong iyon. 3. Alin sa sumusunod na halimbawa ng komunikasyon ang nasa antas na pangmasa? A. Talumpati ng isang kandidatong tumakbo sa pagkapangulo ng bansa. B. Pakikinig sa radyo ng mga anunsiyo tungkol sa mga patakaran at programa ng lungsod. C. Nagbigay ng mensahe ang pangulo sa telebisyon sa mga nasalanta ng lindol sa Davao. D. Pagkakaroon ng teleconferencing ang iba't ibang bansa ng Timog Asya tungkol sa COVID-19 pandemic. 16 CO_Q1_EsP8_Module11
4. Alin sa sumusunod na sitwasyon ang nagpapakita ng bukas na komunikasyon sa pagitan ng magulang at anak? A. Humingi ng payo ang anak kung anong mabuting gawin sa sitwasyon nila ng kaniyang nobya ngunit hindi pinakinggan ng magulang. B. Nagalit ang magulang sa sinabi ng anak na mayroon na siyang nobya kahit hindi pa narinig ang kabuoang kuwento ng kaniyang anak. C. Pinakinggan ang buong kuwento ng anak saka pinagalitan dahil sa desisyong ginawa nito sa kabila ng mga payo ng magulang sa anak. D. Nakinig ang magulang sa sinabi ng anak tungkol sa kanyang nobya at pinayuhan niya ang anak sa mabuting desisyon. Sinunod naman ng anak ang payo ng kanyang magulang. 5. Alin sa sumusunod ang nagpapakita ng maaaring bunga ng pagkakaroon ng pag-unawa at pagiging sensitibo sa di-berbal at berbal na pagpapahayag ng iyong kausap? A. magkasamaan ng loob B. magandang pagsasama C. mapapaunlad ang ugnayan D. masaya at produktibong pag-uusap 6. Ano ang pinakamababang antas ng komunikasyon na tumutukoy sa pakikipag-usap ng indibidwal sa sarili sa kanyang replektibong pag-iisip, pakikinig sa sarili, pagbubulay-bulay o kaya ay kapag pinakikiramdaman ang paggalaw ng sarili? A. interpersonal B. intrapersonal C. komunikasyong berbal D. replekatibo 7. Anong antas ng komunikasyon na nangyayari sa pagitan ng dalawa o higit pang tao? A. interpersonal B. intrapersonal C. pangkultura D. pangmasa 8. Anong uri ng komunikasyon na ang halimbawa ay Valedictory Address? A. pampubliko B. pangkaunlaran C. pangkultura D. pangmasa 17 CO_Q1_EsP8_Module11
9. Anong antas ng komunikasyong ang naglalayong mapaunlad ang bansa sa industriya, ekonomiya o anumang pangkabuhayan? A. pampubliko B. pangkaunlaran C. pangkultura D. pangmasa 10. Ano ang antas ng komunikasyon para sa pagkakakilanlan ng isang bansa sa pamamagitan ng mga pagtatanghal ng mga natatanging pagkain, sayaw, tradisyon, paniniwala at iba pa? A. pampubliko B. pangkaunlaran C. pangkultura D. pangmasa 11. Anong antas ng komunikasyon ang gumagamit ng mass media, radyo, telebisyon at pahayagan? A. pampubliko B. pangkaunlaran C. pangkultura D. pangmasa 12. Bakit mahalagang malinang ng isang pamilya ang bukas na komunikasyon sa tahanan bago makipag-ugnayan sa kapuwa? A. upang malinang nang maayos ang kakayahan sa pakikipag-usap B. upang magkaroon ng malalim na pag-unawa sa bawat miyembro ng pamilya C. upang maipakita ang totoong nararamdaman at iniisip para maiwasan ang pagkakaroon ng hindi pagkakaunawaan D. upang matutunan ng pamilya ang kahalagahan ng pagkakaroon ng bukas na komunikasyon tungo sa mabuting pakikipag-ugnayan 13. Ano-ano ang dapat pagtuunan ng pansin sa pakikipagkomunikasyon? A. pasalitang komunikasyon na ginamit ng ating kausap B. di-pasalitang uri ng komunikasyong ginamit ng ating kausap C. ekspresyon ng mukha at pasalitang uri ng komunikasyong ginamit ng kausap D. pasalita, di-pasalita at virtual na uri ng komunikasyong maaaring ginamit ng ating kausap 14. Anong antas ng komunikasyon ang tungkol sa gawaing meditasyon at pagrerepleksyon? A. interpersonal B. intrapersonal C. kultural D. organisasyonal 18 CO_Q1_EsP8_Module11
15. Kapag nahaharap sa problema ang pamilyang Manlangit nagsusumikap ang bawat isa na malutas ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng kanya-kanyang ideya o opinyon? Ano ang iyong mahihinuha sa relasyon ng pamilya sa isa't isa? A. Ang pamilya ay may hidwaan sa isa't isa. B. Ang pamilya ay may kaligayahan sa tuwing nagkakasama sa kabila ng mga problema. C. Ang pamilya ay may maganda at mabuting ugnayan sa isa't na dahilan ng pagkakaisa tungo sa paglutas ng problema. isa D. Ang pamilya ay mayroong hindi pagkakaunawaan at negatibong damdamin para sa isa't isa na maaaring makapagpalala ng problema. 19 CO_Q1_EsP8_Module11
Karagdagang Gawain Gawain 8. Tala-Kaparaanan! Magbigay ng sampung (10) paraan kung paano mapauunlad ang komunikasyon sa pamilya at lipunan. Isulat ang sagot sa sagutang papel. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20 CO_Q1_EsP8_Module11
Susi sa Pagwawasto 15.C 14.B 13.D 12.D 11.D 10.C 9.B 8.A 7.A 6.B 5.D 4.D 3.D 2.B 1.A 5. E 4. C 3. B 2. A 1. D Gawain 3 15.D 14.D 13.D 12.B 11.A 10.C 9.B 8.D 7.D 6.D 5.C 4.B 3.A 2.A 1.B Subukin Tayahin Pagyamanin 6. Napatatatag ang pagmamahalan sa loob at labas ng tahanan. 5. Hindi napapariwa ang mga anak dahil sa mga payo ng magulang. 4. Nakabubuo ng solusyon sa problemang kinahaharap ng bawat isa o kasapi ng pamilya. 3. Hindi nakasasakit ng damdamin ng kapwa. 2. Napagkatitiwalaan sa anumang pribado o personal na usapin. 1. Napatatatag ang ugnayan ng tao sa kapwa. Gawain 4 Pagyamanin 10. Pahalagahan ang bawat impormasyon ibinabahagi ng kapwa. 9. Maglahad ng naiisip kahit nag-aalinlangan upang mabigyan ng kasagutan. 8. Pakikipag-usap sa kapwa ng may kahinahunan. 7. Maging bukas sa pamilya. 6. Maging tapat sa bawat sasabihin. depresyon. 5. Magbigay ng payo (kung kinakailangan) sa kaibigan o kasapi ng pamilya na nakararanas ng 4. Iresprto ang paniniwala at prensipyo ng ibang tao. 3. Pakinggan ang mungkahi ng bawat miyembro ng pamilya. solusyon. 2. Magbahagi ng saloobin o damdamin hinggil sa usapin upang malapatan ng maayos at epektibong 1. Maging sensitibo sa bawat bibitawang pahayag o salita upang hindi makapanakit ng damdamin. Gawain 8 Karagdagang Gawain 21 CO_Q1_EsP8_Module11
Sanggunian Aklat: Bognot, Regina Mignon C. ,et.al. (2013). Edukasyon sa Pagpapakatao 8 Modyul para sa mga Mag-aaral. Vibal Publishing House Inc. Pasig City, NCR R. M. et.al, (2013). Edukasyon sa Pagpapakatao 8 Modyul para sa Mag-aaral. Pasig City, NCR: Vibal Publishing House Inc. Hanguang Elektroniko: Cuncic, A., 2019. oureverydaylife. Accesed May 11, 2020 Banduch, Kaitlin, (2014). "Using the Theory of Motivated Information Management (TMIM) and Family Communication Patterns (FCP) to Understand Individual Decisions to Undergo Genetic Testing for Huntington's Disease (HD)." Electronic Thesis or Dissertation. Kent State University. Accessed May 11, 2020 from Paz, Y. L. Accesed May 11, 2020, prezi. (n.d.). Accesed May 11, 2020, 22 CO_Q1_EsP8_Module11
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa: Department of Education - Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR) Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600 Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985 Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph