P a a r a l a n U k o l s a M i n i s t e r y o b e - T G Makinabang sa Edukasyon Mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo
be-TG Moises - sa pasimula ay nag-atubili, subalit hinayaan niyang gamitin siya ng Diyos Apolos - mahusay na tagapagsalita subalit handang tumanggap ng payo ANO ANG MATUTUTUHAN MO MULA SA MGA HALIMBAWA NA IBINIGAY NG Mga Lingkod ni Jehova Noong Una? Pablo - lohikal, mapanghikayat Felipe - isang masigasig na ebanghelisador
Batang babaing Israelita - walang-takot sa pagpapahayag ng kaniyang pananampalataya Naabot ni Natan ang puso ni Haring David Si Pedro ay nangaral taglay ang masidhing damdamin Si Esther ay nagsalita na may malaking paggalang Si Jeremias ay nagpakita ng pananalig
Makinabang sa Edukasyon Mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo "Ako, si Jehova, ang iyong Diyos, ang Isa na nagtuturo sa iyo upang makinabang ka, ang Isa na pumapatnubay sa iyo sa daan na dapat mong lakaran." - Isa. 48:17. (Pangalan ng estudyante)
Mga Nilalaman Pahina Malugod Kayong Tinatanggap sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ... 5 Magtamasa ng Kaluguran sa Salita ng Diyos ... 9 'Bigyang-Pansin Kung Paano Ka Nakikinig' ... 13 Mapasusulong Mo ang Iyong Memorya ... 17 Magsikap Ka sa Pagbabasa ... 21 Ang Pag-aaral ay Kapaki-pakinabang ... 27 Kung Paano Gagawin ang Pagsasaliksik ... 33 Paggawa ng Isang Balangkas ... 39 Paghahanda ng mga Atas ng Estudyante sa Paaralan ... 43 Paghahanda ng mga Pahayag sa Kongregasyon ... 47 Paghahanda ng mga Pahayag sa Madla ... 52 Pasulungin ang Kakayahan Bilang Isang Guro ... 56 Kung Paano Mapasusulong ang Kakayahang Makipag-usap ... 62 Pag-aralan Kung Paano Ka Nararapat Sumagot ... 66 Pakikipagtalastasan sa Pamamagitan ng mga Liham ... 71 Maging Progresibo - Gumawa ng Pagsulong ... 74 Programa Para sa Pagpapasulong ng Kakayahan Bilang Isang Tagapagsalita at Isang Guro ... 78 Ang Iyong Talaan ng Payo ... 79 Gumamit ng Iba't Ibang Tagpo ... 82 Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag ... 272 Mga Tagubilin Para sa mga Tagapangasiwa sa Paaralan ... 282 Indise ... 286 2002 WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIA All Rights Reserved Makinabang sa Edukasyon Mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo Mga Tagapaglathala WATCHTOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF NEW YORK, INC. Brooklyn, New York, U.S.A. Inilimbag 2012 Hindi ipinagbibili ang publikasyong ito. Inilaan ito bilang bahagi ng pambuong-daigdig na pagtuturo sa Bibliya na tinutustusan ng kusang-loob na mga donasyon. Malibang iba ang ipinakikita, ang mga pagsipi sa Kasulatan ay mula sa makabagong-wikang Bagong Sanlibutang Salin ng Banal na Kasulatan. Benefit From Theocratic Ministry School Education Tagalog (be-TG) Made in Japan Gawa sa Japan
Kung Paano Susulong Aralin Pahina Aralin Pahina 1 Tumpak na Pagbabasa ... 83 2 Mga Salitang Binigkas Nang Maliwanag ... 86 3 Wastong Pagbigkas ... 89 4 Matatas na Pagpapahayag ... 93 5 Angkop na Sandaling Paghinto ... 97 6 Wastong Pagdiriin ng mga Susing Salita ... 101 7 Naidiin ang Pangunahing mga Ideya . . . 105 8 Angkop na Lakas ng Tinig ... 107 9 Pagbabagu-bago ng Tono ng Boses ... 111 10 Sigla ... 115 11 Init at Damdamin ... 118 12 Pagkumpas at Ekspresyon ng Mukha . . . 121 13 Pagtingin sa Mata ... 124 14 Pagiging Natural ... 128 15 Maayos na Personal na Hitsura ... 131 16 Tindig ... 135 17 Paggamit ng Mikropono ... 139 18 Paggamit ng Bibliya sa Pagsagot ... 143 19 Paghimok na Gamitin ang Bibliya ... 145 20 Mabisang Pagpapakilala sa Kasulatan . . 147 21 Binasa ang Kasulatan Nang May Wastong Pagdiriin ... 150 22 Wastong Ikinapit ang Kasulatan ... 153 23 Nilinaw ang Praktikal na Kahalagahan . . 157 24 Pagpili ng mga Salita ... 160 25 Paggamit ng Isang Balangkas ... 166 26 Lohikal na Pagbuo ng Materyal ... 170 27 Ekstemporanyong Pagpapahayag ... 174 28 Paraan na Parang Nakikipag-usap ... 179 29 Kalidad ng Tinig ... 181 30 Pagpapakita ng Interes sa Kausap ... 186 31 Pagpapakita ng Paggalang sa Iba ... 190 32 Ipinahayag Nang May Pananalig ... 194 33 Mataktika Subalit Matatag ... 197 34 Nakapagpapatibay at Positibo ... 202 35 Pag-uulit Bilang Pagdiriin ... 206 36 Pagbuo ng Tema ... 209 37 Itinampok ang mga Pangunahing Punto ... 212 38 Pumupukaw-Interes na Pambungad . . . . 215 39 Mabisang Konklusyon ... 220 40 Katumpakan ng Pananalita ... 223 41 Madaling Maunawaan ng Iba ... 226 42 Nakapagtuturo sa Iyong Tagapakinig . . . 230 43 Paggamit ng Iniatas na Materyal ... 234 44 Mabisang Paggamit ng mga Tanong . . . 236 45 Mga Ilustrasyon/Mga Halimbawa na Nagtuturo ... 240 46 Mga Ilustrasyon Mula sa Pamilyar na mga Situwasyon ... 244 47 Mabisang Paggamit ng mga Visual Aid . . 247 48 May Pangangatuwirang Paraan ... 251 49 Paggamit ng Mahuhusay na Argumento ... 255 50 Pagsisikap na Abutin ang Puso ... 258 51 Eksakto sa Oras, Tamang Pagkakabahagi ... 263 52 Mabisang Pagpapayo ... 265 53 Ang Tagapakinig ay Napatibay at Napalakas ... 268
Malugod Kayong Tinatanggap sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo SA PALIBOT ng daigdig, sa mahigit na 200 bansa, milyun-milyong estudyan- te ang nakikinabang bawat linggo sa edukasyon mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. Ang ilan ay bago. Ang iba ay nakadalo na sa paaralan sa loob ng maraming taon. Ang paaralan ay idinaraos sa sampu-sampung libong lugar. Saanman kayo nakatira sa lupa, ang iisang programa ng edukasyon ay maaari ninyong tamasahin. Ang mga tao na may iba't ibang edad, etnikong grupo, at pinag-aralan ay tumatanggap ng teokratikong pagtuturong ito nang walang ba- yad. Nang pasinayaan ang paaralan sa mga kongregasyon ng mga Saksi ni Jeho- va noong 1943, ang layunin nito ay binanggit sa ganitong pananalita: "Upang ihanda ang lahat ng 'tapat na tao,' yaong mga nakarinig ng Salita ng Diyos at nagpatunay sa kanilang pananampalataya rito, para 'makapagturo sa iba' . . . sa layuning gawin ang bawat isa . . . na higit na nasasangkapang maghayag sa mad- la ng pag-asang nasa kaniya." (Course in Theocratic Ministry, p. 4) Ang layunin ng paaralan ay gayon pa rin hanggang sa araw na ito. Sa totoo lamang, ano ba ang pinakamabu- ting bagay na magagawa ng sinuman sa atin sa ating bigay-Diyos na kalo- ob na pagsasalita? Ang Bibliya ay su- masagot: "Bawat bagay na may hi- ninga - purihin nito si Jah." (Awit 150:6) Kapag ginagawa natin iyan, napasasaya natin ang puso ng ating makalangit na Ama. Napatutuna- yan natin sa kaniya na tumutugon nang may pasasalamat ang ating mga puso sa kaniyang kabutihan at pag-ibig. Hindi kataka-taka na ang mga Kristiyano ay laging pina- sisiglang "maghandog sa Diyos ng hain ng papuri, samakatuwid nga, ang bunga ng mga labi na guma- gawa ng pangmadlang pagpapaha- yag ukol sa kaniyang pangalan"! (Heb. 13:15) Sa pag-asang matulu- ngan ka na mapasulong ang iyong
6 Malugod Kayong Tinatanggap sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo kakayahang gamitin ang iyong bigay-Diyos na mga kaloob upang purihin si Jehova, malugod ka naming tinatanggap bilang isang estudyante sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. Bagaman ang pangmadlang pagbabasa at ang mga sining ng pagsasalita at pagtuturo ay binibigyan ng malaking pansin sa paaralan, ang mga kapakinaba- ngan ng edukasyon sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay hindi limita- do roon. Habang nakikibahagi ka, matutulungan ka upang malinang ang ma- hahalagang kakayahan gaya ng personal na pagbabasa, pakikinig at pagtatanda, pag-aaral, pagsasaliksik, pagsusuri at pag-oorganisa, pakikipag-usap, pagsagot sa mga tanong, at pagsusulat ng mga ideya. Ang Bibliya mismo at ang mga pu- blikasyong salig sa Bibliya ang magiging saligan sa pag-aaral at sa mga komen- to at mga presentasyong ibibigay sa paaralan. Habang pinupuno mo ang iyong kaisipan ng mahahalagang katotohanan na masusumpungan sa Salita ng Diyos, matututuhan mong isipin ang mga kaisipan ng Diyos. Tunay ngang magiging kapaki-pakinabang ito sa bawat aspekto ng buhay! Tungkol sa kahalagahan ng Salita ng Diyos, ang ika-20 siglong edukador ng unibersidad na si William Lyon Phelps ay sumulat: "Ang bawat isa na may lubos na kaalaman sa Bibliya ay tu- nay na matatawag na may pinag-aralan. . . . Ako'y naniniwala na ang kaalaman sa Bibliya na walang kurso sa kolehiyo ay higit na mahalaga kaysa sa isang kur- so sa kolehiyo na walang Bibliya." MGA TAMPOK NA BAHAGI NG PAARALAN ˙ Lingguhang programa ng pagbabasa, pag-aaral, at pagsasaliksik na nakasentro sa Bibliya Kung Paano Lubusang Makikinabang Mangyari pa, upang lubusang makinabang mula sa eduka- syong inilalaan sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo, ikaw, bilang estudyante, ay dapat gumawa ng personal na pag- sisikap. Hinimok ni apostol Pablo ang kaniyang kasamang Kris- tiyanong si Timoteo: "Magmuni-muni ka sa mga bagay na ito; magbuhos ka ng pansin sa mga iyon, upang ang iyong pagsu- long ay mahayag sa lahat ng mga tao." (1 Tim. 4:15) Sa anong praktikal na mga paraan magagawa mo ito? ˙ Instruksiyon sa pangmadlang pagbabasa at sa mga sining ng pagsasalita at pagtuturo ˙ Pakikibahagi sa mga pagtalakay sa klase ˙ Mga pagkakataon upang magbigay ng mga presentasyon sa harap ng kongregasyon ˙ Personal na tulong upang ikaw ay sumulong Hangga't maaari, dumalo sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Mi- nisteryo bawat linggo. Gamitin nang may katalinuhan ang ak- lat-araling ito na Makinabang sa Edukasyon Mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. Isulat ang iyong pangalan sa es- pasyong nakalaan para rito sa pahinang pantitulo. Lagi mong dalhin ang aklat kapag dumadalo ka sa paaralan. Ang aklat- araling ito ay pinaglaanan din ng espasyo para sulatan ng es- tudyante. Kapag may nabasa ka rito na mahahalagang punto na sa palagay mo ay makatutulong sa iyo, salungguhitan ang mga iyon. Gamitin ang malapad na gilid nito upang isulat ang mga praktikal na punto na iyong natututuhan sa panahon ng mga pagtalakay sa paaralan. Isang inilimbag na kopya ng programa na susundin sa Paara-
Malugod Kayong Tinatanggap sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo lang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ang ilalaan nang hiwalay. Kasama rin sa is- kedyul ang mga detalye kung paano idaraos ang paaralan. Makikita mong praktikal na ilakip ang iskedyul sa aklat na ito, kung saan ito madaling masu- sumpungan. Sa paghahanda para sa lingguhang sesyon ng paaralan, laging isaisip na ang Bibliya ang pangunahing aklat-aralin. Bigyan ng priyoridad ang pagbabasa ng anumang bahagi ng Bibliya na maaaring nakaiskedyul sa linggong iyon. Kung mababasa mo rin nang patiuna ang materyal para sa iba't ibang bahagi ng programa, ito man ay magiging lubhang kapaki-pakinabang. Sa panahon ng pag-aaral, maaaring magkaroon ng mga pagkakataon para makabahagi ang tagapakinig. Lubusang samantalahin ang mga ito. Ang pakikibahagi sa gayong mga pagtalakay ay isang mahalagang salik sa pagta- tanda sa iyong napapakinggan at sa pagkakapit nito sa iyong personal na bu- hay. Mangyari pa, magkakaroon ng pagkakataon ang lahat ng estudyante na makapagpahayag o makapagtanghal sa harap ng kongregasyon. Samantala- hing lubos ang bawat pagkakataong iyon. Ituon mo nga ang iyong sarili sa pagpapasulong ng anumang katangian sa pagsasalita na iniatas sa iyo. Bibig- yan ka ng payo sa layuning magpatuloy ang iyong pagsulong. Tanggapin nang maluwag sa loob ang gayong personal na tulong. Sa iyong aklat, isulat ang espesipikong mga mungkahi kung ano ang maaari mong gawin nang personal upang sumulong. Yamang mahirap para sa isang tao na maobserba- han ang kaniyang sarili gaya ng magagawa ng iba, ang maibi- gin, salig-Bibliyang mga mungkahi at payong inilaan ay maka- tutulong nang malaki sa iyong pagsulong. Totoo iyon kahit na ikaw ay nakatala sa paaralan sa loob ng maraming taon. - Kaw. 1:5. MGA KAKAYAHANG BINIBIGYAN NG PANSIN Gusto mo bang sumulong nang mas mabilis? Kung ikaw ay may personal na pagkukusa, magagawa iyon. Pag-aralan nang patiuna ang materyal na sasaklawin sa pahayag ng bawat estu- dyante. Kung kakailanganin ang isang kahaliling tagapagsalita, nasa kalagayan kang makapagboluntaryo, at iyon ay magbibi- gay sa iyo ng higit na karanasan. Kapag ang iba ay nagpapaha- yag, pakinggang mabuti kung paano nila inihaharap ang mater- yal. Tayo ay natututo sa isa't isa. Karagdagan pa, kung ipinahihintulot ng iyong kalagayan, mapabibilis mo ang iyong pagsulong sa pamamagitan ng pati- unang pag-aaral nang personal ng mga nasa aklat-araling ito. Pagkatapos mong matutuhang mabuti kung ano ang nasa su- musunod na 15 aralin, magpatuloy ka tungo sa "Programa Para sa Pagpapasulong ng Kakayahan Bilang Isang Tagapagsalita at Isang Guro," pasimula sa pahina 78. Una, pag-aralan ang bawat ˙ Pakikinig at pagtatanda ˙ Personal na pagbabasa ˙ Pag-aaral ˙ Pagsasaliksik ˙ Pagsusuri at pag-oorganisa ˙ Pakikipag-usap ˙ Pagsagot sa mga tanong ˙ Pagsusulat ng mga ideya 7
8 Malugod Kayong Tinatanggap sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo leksiyon, at gawin ang mga pagsasanay na binalangkas may kaugnayan dito. Ikapit sa iyong ministeryo kung ano ang iyong natututuhan. Malaki ang ma- itutulong nito sa iyong pagsulong bilang isang tagapagsalita at bilang isang guro ng Salita ng Diyos. Ang iyong edukasyon mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay makatutulong upang maihanda ka sa kung ano ang pinakamahalaga sa bu- hay. Yamang tayo ay nabubuhay dahil sa kalooban ng Diyos, ang pagpuri sa kaniya ang siyang pinakalayunin ng ating pag-iral. Ang Diyos na Jeho- va ay nararapat sa pinakamataas na uri ng papuri. (Apoc. 4:11) Ang eduka- syong tinatanggap natin sa paaralan ay isang paraan upang maisakatuparan ito anupat makapag-iisip tayo nang maliwanag, makakikilos nang may kata- linuhan, at maitatawid nang mabisa ang kamangha-manghang mga katoto- hanan mula sa kinasihang Salita ng Diyos. ISANG PUNDASYON NA PAGTATAYUAN Ang kakayahang makipag-usap nang mabisa ay isang sining. Hindi lahat ay nakagagawa nito nang mabuti. Maraming aklat-aralin ang dinisenyo upang tulungang sumulong ang mga tao sa larangang ito. Gayunman, ang Maylalang, ang Isa na nagbigay sa mga tao ng kakayahang magsalita, ay higit na nakaaalam hinggil sa pagsasalita at pagtuturo kay- sa sa sinumang tao na nagtuturo ng pagsasalita. Ang kaniyang bugtong na Anak ay nakipagtulungan sa kaniya bilang ang Dalubhasang Manggagawa sa paglikha sa utak ng tao at sa mga sangkap ng pag- sasalita at sa lahat ng iba pang kahanga-hangang paglalang. Matapos lalangin ang mga anghel at ang mga tao, ang Anak na iyon ay naglingkod bilang ang Salita ng Diyos, ang pangunahing Isa na sa pamamagitan niya ay pinahatid mismo ng Diyos ang tagubilin sa kanila. (Kaw. 8:30; Juan 1:1-3) Ang Anak na iyon ang isinugo sa lupa bilang ang Panginoong Jesu-Kristo. Tungkol sa kaniya, ang kinasihang ulat ay nagsasa- bi: "Lubhang namangha ang mga pulutong sa kani- yang paraan ng pagtuturo." At yaong mga nakarinig sa kaniya ay nagpatotoo: "Walang sinumang tao ang nakapagsalita nang tulad nito." (Mat. 7:28; Juan 7:46) Mahigit sa 40 ulit na tinawag si Jesus sa Mga Ebanghelyo bilang Guro, at may mabuting dahilan naman. Marami tayong matututuhan sa kaniya hing- gil sa pagsasalita at pagtuturo. Ang Bibliya ay naglalaman din ng ulat kung paa- nong ang Diyos na Jehova ay gumamit ng mga lalaki at mga babae na may iba't ibang pinagmu- lan upang maisakatuparan ang kaniyang kalooban. Ang ilan sa kanila ay nagpahayag nang maiikli su- balit mapupuwersang mensahe. Marami ang hindi nagsalita sa harap ng malalaking pulutong, subalit sila'y tapat na nakibahagi sa pagpapatotoo hinggil sa tunay na Diyos at sa kaniyang layunin. Sa wari, ang karamihan ay hindi mahusay na mga tagapag- salita, subalit pinagpala ng Diyos ang kanilang mga pagsisikap. Tayo ay maaaring matuto mula sa sina- sabi sa atin ng Bibliya hinggil sa kung paano nila isi- nagawa ang kanilang ministeryo. - Awit 68:11. Mangyari pa, ang Bibliya ay hindi isang aklat- aralin tungkol sa pagsasalita sa madla. Subalit para sa mga bumabasa nang may unawa, ito'y naglala- man ng mahahalagang impormasyon hinggil sa ma- bisang pagsasalita at pagtuturo. Ang Makinabang sa Edukasyon Mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay naglalayong magtayo sa pundasyong iyan.
Magtamasa ng Kaluguran sa Salita ng Diyos MALIGAYA ang taong ang "kaluguran ay sa kautusan ni Jehova." Binabasa ng ga- yong tao ang Salita ng Diyos "nang pabulong araw at gabi." (Awit 1:1, 2) Natata- masa mo ba ang gayong kaluguran? Paano mo mapasusulong ang kagalakan na idinudulot sa iyo ng Salita ng Diyos? Makinig Habang Nagsasalita si Jehova Huwag mong basta basahin ang mga salita. Ilarawan sa isip ang mga pangya- yaring binabasa mo. Gunigunihin ang mga tinig niyaong mga sinipi. Habang binabasa mo ang panimulang mga kabanata ng Bibliya, makinig sa pagsisiwa- lat mismo ni Jehova, nang baitang-baitang, kung ano ang isinasagawa upang ang lupa ay maging angkop para sa tao. Makinig habang sinasabi niya sa kaniyang Anak, ang Dalubhasang Manggagawa, na sumapit na ang panahon upang likhain ang unang mga tao. Ilarawan ang eksena: Naghimagsik sina Adan at Eva, inilapat ng Diyos ang kahatulan sa kanila at, pagkatapos, sila'y pinalayas niya sa Paraiso. (Genesis, kab. 1-3) Damhin ang pangingilabot kapag binabasa mo na ipinakiki- lala ng isang tinig mula sa langit si Jesu-Kristo bilang ang Anak ng Diyos, ang minamahal, ang isa na isinugo ng Diyos upang ibigay ang kaniyang buhay para sa sangkatauhan. (Mat. 3:16, 17) Sikaping gunigunihin ang reaksiyon ni apos- tol Juan nang kaniyang marinig ang kapahayagan ni Jehova: "Narito! Ginagawa kong bago ang lahat ng bagay." (Apoc. 21:5) Tunay nga, ang pagbabasa ng Salita ng Diyos sa ganitong paraan ay isang kalugud-lugod na karanasan! Patuloy na basahin ang kinasihang ulat, at makikilala mo si Jehova bilang isang maringal at kagila-gilalas na persona. Madarama mo ang matinding pagka- akit sa Isang ito na umiibig sa atin, mahabaging nakikitungo sa atin, tumutulong sa atin kung mapagpakumbaba nating sinisikap na gawin ang kaniyang kaloo- ban, at nagtuturo sa atin kung paano tatamasahin ang tagumpay sa lahat ng ating ginagawa. - Jos. 1:8; Awit 8:1; Isa. 41:10. Habang higit na panahon ang ginugugol mo sa pagbabasa ng Bibliya, magi- ging mas malaki ang kasiyahan mo habang sumusulong ang kaalaman mo hing- gil sa kalooban ng Diyos para sa iyo. Subalit higit pa riyan ang madarama mong kaluguran. Kapag ang iyong pagbabasa ay naglalaan sa iyo ng tulong na kinakai- langan mo upang harapin nang may katalinuhan ang mga suliranin, makadara- ma ka ng kagaya ng salmista na nagsabi: "Ang iyong mga paalaala ay kamang- ha-mangha. Kaya naman ang mga iyon ay tinutupad ng aking kaluluwa." (Awit 119:129) Ikaw ay magagalak din habang nauunawaan mo mula sa Kasulatan ang mga simulain na makatutulong upang mahubog ang iyong pag-iisip at ang iyong mga hangarin sa makadiyos na paraan. - Isa. 55:8, 9. Ang Bibliya ay naglalaan ng moral na patnubay na nagsasanggalang sa atin mula sa kapinsalaan at nagtuturo sa atin ng tamang daan. Habang binabasa 9
10 Magtamasa ng Kaluguran sa Salita ng Diyos natin ito, nadarama natin na si Jehova ay isang Ama na nakaaalam kung ano ang lilitaw na mga suliranin kapag pinagbigyan natin ang mga pagnanasa ng di-sakdal na laman. Hindi niya nais na pagdusahan natin ang kakila-kilabot na mga kahahantungan na tiyak na mararanasan sa paghamak sa kaniyang mataas na mga pamantayang moral. Siya'y nagmamalasakit sa atin at nagnanais na ta- masahin natin ang pinakamabuting daan ng pamumuhay. Ang pagbabasa natin ng kaniyang Salita ay tumutulong sa atin na higit pang mapahalagahan kung gaano nga kalaking pagpapala na siya ang maging Diyos at makalangit na Ama natin. Basahin ang Bibliya Araw-Araw Ganito ang sinabi ng salmista tungkol sa tao na nagbabasa ng Salita ng Diyos araw-araw: "Ang lahat ng kaniyang gawin ay magtatagumpay." (Awit 1:3) Oo, sa kabila ng ating di-kasakdalan, sa kabila ng ating pamumuhay sa balakyot na siste- ma ng mga bagay ni Satanas, at sa kabila ng mga pagsisikap ng Diyablo na silain tayo, ang regular na pagbabasa at pagkakapit ng nilalaman ng Salita ng Diyos ay tutulong sa atin na magtagumpay sa lahat ng bagay na may kaugnayan sa ating relasyon kay Jehova. Yamang tayo ay nasa ilalim ng panggigipit ng matandang sistemang ito, ang pagsasaalang-alang ng mga kaisipan ng Maylalang kahit na sa ilang mahahala- gang sandali sa bawat araw ay makapagpapalakas sa atin. Ang ilan na nabilanggo dahil sa kanilang pananampalataya ay nakakuha lamang ng ilang talatang sinipi sa mga artikulo ng pahayagan. Kanilang ginupit ang mga ito, sinaulo, at binu- lay-bulay iyon. Pinagpala ni Jehova ang kanilang mga pagsisikap sapagkat gina- wa nila kung ano ang ipinahihintulot ng kanilang kalagayan sa pagkuha ng kaa- laman mula sa Salita ng Diyos. (Mat. 5:3) Subalit, karamihan sa atin ay may higit na kalayaan kaysa sa roon. Huwag nating isipin na ang mismong mabilis na pag- babasa ng isang talata ng Bibliya minsan sa isang araw ay magbubunga ng ma- kahimalang epekto. Gayunman, ang mga pagpapala ay sasaatin kung babaguhin natin ang ating mga priyoridad upang mabasa ang isang bahagi ng Bibliya araw- araw, pag-iisipan iyon, at ikakapit iyon sa ating mga buhay. Sa totoo lamang, ang ating pinakamabubuting plano ay maaaring masira. Ka- pag nangyari iyon, nabibigyan natin ng priyoridad ang mga bagay na talagang mahalaga. Halimbawa, hindi natin sasadyaing hindi uminom ng tubig sa loob ng isa o dalawang araw. Kung gayon, anuman ang mangyari sa ating pang-araw- araw na pamumuhay, dapat tayong gumugol ng ilang panahon upang makamit ang ginhawa sa mga tubig ng katotohanan. - Gawa 17:11. Basahin ang Buong Salita ng Diyos Personal mo na bang nabasa ang buong Bibliya? Lubhang nabibigatan ang ilan sa pagbabasa mula Genesis hanggang Apocalipsis. Kaya, marami sa mga tao na nagnanais na mabasa ang buong Bibliya ang nagpapasimula sa pamamagitan ng pagbabasa muna ng Kristiyanong Griegong Kasulatan. Bakit? Marahil ay sapag- kat mas madali nilang makita kung paanong ang mga aklat na iyon ng Bibliya ay
Magtamasa ng Kaluguran sa Salita ng Diyos kumakapit sa kanila bilang mga indibiduwal na nagnanais na lumakad sa mga yapak ni Kristo. O marahil iyon ay dahil sa ang Kristiyanong Griegong Kasulatan ay hindi naman napakakapal para basahin - mahigit lamang nang kaunti sa sang- kapat na bahagi ng Bibliya. Subalit pagkatapos nilang mabasa ang 27 aklat na iyon, ibinaling naman nila ang kanilang pansin sa 39 na aklat ng Hebreong Kasu- latan at nagpasimulang magbasa at masiyahan sa mga ito. Sa panahong matapos nila ang Hebreong Kasulatan, naging kaugalian na nila ang regular na pagbaba- sa ng Bibliya, anupat ipinagpapatuloy nila ang pagbabasa ng Kristiyanong Grie- gong Kasulatan sa ikalawang pagkakataon, at hindi na sila tumitigil hanggang ngayon. Nawa'y gawin mong kaugalian sa habang-buhay ang pagbabasa ng Sali- ta ng Diyos araw-araw. Mayroon bang sinuman sa iyong pamilya o kongregasyon ang hindi makaba- sa? Bakit hindi mag-alok na basahin ang Bibliya nang regular sa taong iyon? Ikaw ay makikinabang, at siya rin ay makikinabang habang binubulay-bulay niya ang kaniyang naririnig at pagkatapos ay ikinakapit ito sa kaniyang buhay. - Apoc. 1:3. Sa kalaunan, marahil ay nanaisin mong gumawa ng pantanging mga proyekto may kaugnayan sa iyong pagbabasa ng Bibliya. Ang ilan sa mga ito ay maaaring GAWING MATAGUMPAY ANG PANG-ARAW-ARAW NA PAGBABASA SA BIBLIYA Ang isang malaking bahagi ng edukasyong ini- aalok ng Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay nakasentro sa programa ng pagbabasa sa Bibliya. Hi- nihimok ka naming makibahagi rito. Isang maikling bahagi ng Bibliya ang nakaiskedyul para sa personal na pagbabasa at para sa pagtalakay sa paaralan bawat linggo. Unti-unting aakay ito sa iyo na mabasa ang buong Bibliya. Upang maging bahagi ng iyong buhay ang pang- araw-araw na pagbabasa sa Bibliya, magtakda ng re- gular na panahon para rito - marahil ay sa madaling araw, sa tanghalian, sa hapunan, o bago ka matulog. Ang basta pagbabasa ng pailan-ilang bahagi nito sa loob ng maghapon kapag nagkataong may panahon ka ay hindi titiyak na ito'y magiging palagian. yembro ng pamilya na personal na gawin ang pang- araw-araw na pagbabasa sa Bibliya. Ang pagbabasa sa Bibliya araw-araw ay nanganga- ilangan ng disiplina sa sarili. Hindi ka ipinanganak na may pagnanais dito. Kailangan mong 'magkaroon ng pananabik' sa Salita ng Diyos. (1 Ped. 2:2) Habang nililinang mo ang ganitong kaugalian, ang iyong es- ' pirituwal na gana ay l ı. Pagkatapos ay masusum- pungan mo ang pagnanais na palawakin ang iyong pag-aaral sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga pantanging proyekto ng pagbabasa at pag-aaral ng Bibliya upang mapalalim ang iyong kaunawaan at pagpapahalaga sa espirituwal na kayamanan na ipi- nagkakaloob sa atin ni Jehova. ' alak Kung ikaw ay isang ulo ng pamilya, magpakita ng personal na interes sa pamamagitan ng pagtulong sa mga miyembro ng pamilya na magkaroon ng isang mabuting rutin. Ang pagbabasa sa Bibliya bilang isang pamilya ay maaaring magpasigla sa mga mi- Kapag ginagawa mo ang iyong pagbabasa sa Bibli- ya, gumugol ng panahon upang isipin ang kahulugan ng iyong binabasa - kung ano ang sinasabi nito sa iyo hinggil kay Jehova, kung paano ito makaiimpluwensi- ya sa iyong buhay sa kapaki-pakinabang na paraan, at kung paano mo ito magagamit sa pagtulong sa iba. 11
12 Magtamasa ng Kaluguran sa Salita ng Diyos magpasulong sa iyong pagpapahalaga sa kaugnayan sa isa't isa ng iba't ibang ba- hagi ng Bibliya. Kung ang iyong Bibliya ay may panggilid na mga reperensiya, maaaring akayin ka ng mga ito sa makasaysayang mga pangyayari at sa kaugnay na mga ulat. Ang mga ito ay maaaring makatulong sa iyo na maunawaan ang mga kalagayan na umakay sa pagsulat ng iba't ibang awit at ng mga liham na isi- nulat ng mga apostol ni Jesu-Kristo. Ang Insight on the Scriptures ay naglalaan ng napakaraming impormasyon hinggil sa mga tao, mga lugar, at mga katangiang binanggit sa Bibliya. Ang mga tsart ay umaakay ng pansin sa katuparan ng mga hula sa Bibliya, nagpapakita kung alin sa mga hari at sa mga propeta ang magka- panahon, at nagbibigay ng tinantiyang mga petsa para sa maraming pangyayari sa Bibliya. Habang nagbubulay-bulay ka sa iyong natututuhan, mauunawaan mo ang mga dahilan kung bakit ang gayong mga kalagayan ay nangyari sa bayan ng Diyos. Masusumpungan mo rin kung bakit nakitungo si Jehova sa kaniyang ba- yan ayon sa ginawa niya. Makikita mo kung paano pinagtitimbang-timbang ni Jehova ang pagkilos ng mga pamahalaan, mga tao, at mga indibiduwal. Ito'y magbibigay sa iyo ng mas malalim na unawa sa kaniyang kaisipan. Ang kasaysayan sa Bibliya ay magiging higit na kapana-panabik sa iyo kapag isinasalarawan mo ang lugar kung saan naganap ang mga pangyayari. Ang mga mapa ng mga lupain sa Bibliya ay nagsisiwalat sa kalagayan ng lupain at gayun- din ng mga distansiya sa pagitan ng mga lugar. Halimbawa, humigit-kumulang saang lugar tinawid ng mga Israelita ang Dagat na Pula? Gaano kalaki ang sukat ng Lupang Pangako? Gaano kalayo ang nilakad ni Jesus sa pagsasakatuparan ng kaniyang makalupang ministeryo? Anong mga tanawin ang nakita ni Pablo sa kaniyang paglalakbay bilang misyonero? Ang mga mapa at ang mga paglalara- wang heograpiko ay nagbibigay ng mga detalye na magbibigay-buhay sa iyong pagbabasa. Saan mo masusumpungan ang mga mapa ng mga lupain sa Bibliya? Ang ilan ay makikita sa Bagong Sanlibutang Salin ng Banal na Kasulatan. Ang mga tomo ng Insight ay naglalaman ng mga 70 mapa, at may map index sa dulo ng unang tomo. Gamitin ang Watch Tower Publications Index upang hanapin ang iba pang mga mapa. Kung wala ka ng mga kagamitang ito, gamitin ang mga ma- pang inilathala sa Ang Bantayan upang makatulong sa iyong pagbabasa ng Bi- bliya. Sa Hebreong Kasulatan, pinarangalan ni Haring David si Jehova, sa pagsasa- bing: "Pagkahala-halaga ng iyong mga kaisipan! O Diyos, pagkarami-rami ng hustong kabuuan ng mga iyon!" (Awit 139:17) Sa Kristiyanong Griegong Kasula- tan, pinuri ni apostol Pablo si Jehova dahilan sa Siya "ay sumikat sa ating mga puso upang bigyang-liwanag ang mga ito ng maluwalhating kaalaman sa Diyos sa pamamagitan ng mukha ni Kristo." (2 Cor. 4:6) Sina David at Pablo ay nabu- hay nang may ilang siglo ang agwat; gayunman, sila'y kapuwa nalugod sa Salita ng Diyos. Ikaw man ay magiging gayon kung gugugol ka ng panahon upang ba- sahin ang lahat ng inilaan sa iyo ni Jehova sa mga pahina ng kaniyang kinasi- hang Salita.
'Bigyang-Pansin Kung Paano Ka Nakikinig' ANG pakikinig ay isang mahalagang salik upang matuto. Ito'y maaari ring ma- kaimpluwensiya sa pag-asa ng isang tao na makaligtas. Nang si Jehova ay nag- hahanda upang iligtas ang kaniyang bayan mula sa pagkaalipin sa Ehipto, siya'y nagbigay ng mga instruksiyon kay Moises, na siyang nagsabi sa matatandang la- laki ng Israel kung ano ang kailangan nilang gawin upang mailigtas ang kanilang mga panganay mula sa anghel ng kamatayan. (Ex. 12:21-23) Itinawid naman ng matatandang lalaki ang impormasyong ito sa bawat sambahayan. Ito'y inihatid nang bibigan. Ang bayan ay kailangang makinig na mabuti. Paano sila tumugon? Iniulat ng Bibliya: "Ginawa ng lahat ng mga anak ni Israel ang gaya ng iniutos ni Jehova kay Moises at kay Aaron. Gayung-gayon ang ginawa nila." (Ex. 12:28, 50, 51) Bilang resulta, naranasan ng Israel ang kagila-gilalas na pagliligtas. Sa ngayon, inihahanda tayo ni Jehova para sa lalo pang dakilang pagliligtas. Tunay nga, ang instruksiyon na kaniyang inilalaan ay dapat nating bigyan ng maingat na pansin. Ang gayong instruksiyon ay ibinibi- gay sa mga pulong ng kongregasyon. Ikaw ba ay lubusang nakikina- bang mula sa gayong mga pagtitipon? Ang kalakhan ay nakasalalay sa kung paano ka nakikinig. MGA PAALAALA PARA SA MABISANG PAKIKINIG Natatandaan mo ba ang mga tampok na bahagi ng instruksiyon na ibinibigay sa mga pulong? Kaugalian mo ba, linggu-linggo, na maghanap ng mga paraan upang ikapit sa iyong buhay ang instruk- siyong ibinibigay o ibahagi iyon sa iba? ˙ Humingi ng tulong sa panalangin upang maituon ang iyong pansin sa programa Ihanda ang Iyong Puso Upang lubusang makinabang sa inilalaang instruksiyon sa mga pagpupulong na Kristiyano, kailangan nating ihanda ang ating mga puso. Ang kahalagahan ng paggawa nito ay pinatitingkad sa nangyari noong paghahari ni Haring Jehosapat ng Juda. Si Jeho- sapat ay nanindigang matatag para sa tunay na pagsamba. "Ina- lis pa nga niya ang matataas na dako at ang mga sagradong poste mula sa Juda" at inatasan ang mga prinsipe, mga Levita, at mga sa- serdote upang ituro ang Kautusan ni Jehova sa mga tao sa lahat ng lunsod ng Juda. Gayunman, "ang matataas na dako ay hindi nawa- la." (2 Cro. 17:6-9; 20:33) Ang pagsamba sa mga huwad na diyos at ang isinasagawang di-awtorisadong anyo ng pagsamba kay Jeho- va sa matataas na dako ng mga pagano ay nag-ugat na nang husto anupat hindi naalis ang mga ito. ˙ Manatiling nakatingin sa tagapagsalita ˙ Kapag binabanggit ang mga kasulatan, tingnan ang mga ito sa iyong Bibliya, at sumubaybay ˙ Alamin ang tunguhin ng isang pahayag ˙ Sagutin sa isip ang ibinangong mga tanong; makinig na mabuti sa ibinibigay na mga komento ˙ Kumuha ng maiikling nota ˙ Ibukod ang mga punto na Bakit ang instruksiyong isinaayos ni Jehosapat ay hindi nagka- roon ng namamalaging impluwensiya? Ang ulat ay nagpapatuloy: "Hindi pa naihahanda ng bayan ang kanilang puso para sa Diyos pinaplano mong ikapit nang personal 13
14 'Bigyang-Pansin Kung Paano Ka Nakikinig' ng kanilang mga ninuno." Kanilang narinig iyon subalit hindi sila kumilos alin- sunod doon. Marahil ay nadama nilang hindi kombinyente ang paglalakbay pa- tungo sa templo sa Jerusalem upang maghandog ng mga hain. Sa paano man, ang kanilang mga puso ay hindi napakilos ng pananampalataya. Upang hindi maanod pabalik sa mga daan ng sanlibutan ni Satanas, dapat na ihanda natin ang ating mga puso upang tumanggap ng instruksiyon na ibini- bigay ni Jehova sa ngayon. Paano? Ang isang mahalagang paraan ay sa pama- magitan ng panalangin. Dapat nating idalangin na ating tatanggapin ang banal na instruksiyon taglay ang isang mapagpasalamat na espiritu. (Awit 27:4; 95:2) Ito'y makatutulong sa atin upang mapahalagahan ang mga pagsisikap ng ating mga kapatid na, bagaman di-sakdal, ay handang ipagamit ang kanilang sarili kay Jehova sa pagtuturo sa kaniyang bayan. Ito'y magpapakilos sa atin na magpa- salamat kay Jehova hindi lamang dahil sa mga bagong bagay na ating natutu- tuhan kundi dahil din sa pagkakataong mapalalim ang ating pagpapahalaga sa mga bagay na dati na nating natutuhan. Sa pagnanais na lubusang gawin ang kalooban ng Diyos, tayo ay nananalangin: "Turuan mo ako, O Jehova, ng tung- kol sa iyong daan. . . . Pagkaisahin mo ang aking puso na matakot sa iyong pa- ngalan." - Awit 86:11. Ituon ang Iyong Pansin Maraming hadlang sa ating matamang pakikinig. Ang ating mga kaisipan ay maaaring mapuno ng mga kabalisahan. Ang ingay at galaw ng mga tagapakinig o sa labas ng dakong pulungan ay maaaring makagambala sa atin. Dahil sa pagi- ging di-komportable, maaaring mahirapan tayong magtuon ng pansin. Kadala- sang nasusumpungan ng mga may maliliit na anak na nababahagi ang kanilang pansin. Ano ang makatutulong sa atin upang mapanatiling nakatuon ang ating pansin sa programa? Ang mga mata ay may malaking impluwensiya kung saan natin itinutuon ang ating pansin. Gamitin ang iyong mga mata upang tulungan kang magtuon ng pansin sa pamamagitan ng pananatiling nakatingin sa tagapagsalita. Kapag siya'y bumanggit ng isang teksto sa Bibliya - kahit na yaong pamilyar - tingnan ito, at sumubaybay habang binabasa niya ito. Paglabanan ang tukso na iba- ling ang iyong ulo sa direksiyon na pinagmumulan ng bawat ingay o galaw. Ka- pag lubhang pinupuno ng mga mata ang iyong isip ng mga nakagagambalang impormasyon, marami ang hindi mo makukuha sa inihaharap mula sa plata- porma. Kung may "mga nakababalisang kaisipan" na nagiging dahilan upang maging mahirap para sa iyo na magpako ng pansin sa programa, manalangin kay Jehova para sa kailangang kapanatagan ng isip at puso upang makapagbigay ng pansin. (Awit 94:19; Fil. 4:6, 7) Gawin iyon nang paulit-ulit kung kinakailangan. (Mat. 7: 7, 8) Ang mga pulong ng kongregasyon ay isang paglalaan mula kay Jehova. Ma- kapagtitiwala ka na ninanais niyang makinabang ka mula sa mga ito. - 1 Juan 5: 14, 15.
'Bigyang-Pansin Kung Paano Ka Nakikinig' Pakikinig sa mga Pahayag Malamang na maaalaala mo ang magagandang punto na iyong narinig sa mga pahayag. Gayunman, ang pakikinig sa isang pahayag ay nagsasangkot nang hi- git pa kaysa sa pagkuha lamang ng namumukod-tanging mga punto. Ang paha- yag ay parang isang paglalakbay. Bagaman may kapana-panabik na mga bagay na makikita sa tabi ng daan, ang pangunahing bagay ay ang destinasyon, ang tu- nguhin. Maaaring sinisikap ng tagapagsalita na akayin ang tagapakinig sa isang tiyak na konklusyon o pakilusin sila na gawin ang isang bagay. Isaalang-alang ang talumpati ni Josue sa bansang Israel, na nakaulat sa Josue 24:1-15. Ang kaniyang tunguhin ay upang pakilusin ang bayan na manindigang matatag para sa tunay na pagsamba sa pamamagitan ng lubusang paghihiwalay ng kanilang sarili mula sa idolatriya ng nakapalibot na mga bansa. Bakit napa- kahalaga niyaon? Ang paglaganap ng huwad na pagsamba ay nagharap ng isang malubhang panganib sa mabuting katayuan ng bansa sa harapan ni Jehova. Ang bayan ay tumugon sa pagsusumamo ni Josue sa pamamagitan ng pagsasabing: "Malayong mangyari, sa ganang amin, na iwan si Jehova upang maglingkod sa ibang mga diyos. . . . Maglilingkod . . . kami kay Jehova." At ginawa nga nila iyon! - Jos. 24:16, 18, 31. Habang nakikinig ka sa isang pahayag, sikaping unawain ang tunguhin nito. Isaalang-alang kung paanong ang mga puntong tinatalakay ng tagapagsalita ay nakatutulong sa pag-abot sa tunguhing iyon. Tanungin ang iyong sarili kung ano ang hinihiling ng impormasyon na gawin mo. Pakikinig sa Panahon ng Pagtalakay Ang Pag-aaral sa Bantayan, ang Pag-aaral ng Kongregasyon sa Aklat, at ang ilang bahagi ng Pulong sa Paglilingkod ay isinasagawa sa pamamagitan ng ta- nong-sagot na pagtalakay sa nakalimbag na materyal salig sa Bibliya. Ang pakikinig sa panahon ng pagtalakay, sa ilang bahagi, ay tulad ng pakiki- bahagi sa isang pag-uusap. Upang lubusang makinabang, makinig na mabuti. Obserbahan kung saang direksiyon patungo ang pagtalakay. Pansinin kung pa- ano idiniriin ng konduktor ang tema at ang pangunahing mga punto. Sagutin sa isip ang kaniyang mga tanong. Makinig habang ipinaliliwanag at ikinakapit ng iba ang materyal. Ang pagtingin sa impormasyon mula sa punto-de-vista ng iba ay maaaring magbigay sa iyo ng iba pang anggulo sa isang pamilyar na pak- sa. Tumulong sa pagpapalitan ng punto-de-vista sa pamamagitan ng pagpapa- hayag ng iyong sariling pananampalataya. - Roma 1:12. Ang patiunang pag-aaral sa iniatas na materyal ay makatutulong sa iyo na magbuhos ng pansin sa pagtalakay at sumubaybay sa mga komento ng iba. Kung mahirap sa kalagayan mo na pag-aralang mabuti ang materyal, gumugol ng kahit na ilang minuto lamang upang magkaroon ng pangkalahatang pang- malas sa impormasyon bago ang pulong. Ang paggawa nito ay magpapangyari sa iyo na makinabang nang malaki mula sa pagtalakay. 15
16 'Bigyang-Pansin Kung Paano Ka Nakikinig' Pakikinig sa mga Asamblea at mga Kombensiyon Sa mga asamblea at mga kombensiyon, malamang na mas maraming pang- abala kaysa sa mga pulong ng kongregasyon. Naghaharap ito ng mas malaking hamon sa pakikinig. Ano ang makatutulong sa atin? Ang isang mahalagang salik ay ang pagkakaroon ng sapat na pamamahinga sa gabi. Bago magpasimula ang programa sa bawat araw, ipako sa isipan ang tema. Tingnan ang pamagat ng bawat pahayag, at subukang pag-isipan nang patiuna kung ano ang ihaharap. Gamiting mabuti ang iyong Bibliya. Nasumpungan ng karamihan na ang pagkuha ng maiikling nota ng mga pangunahing punto ay na- katutulong sa kanila na mapanatiling nakatuon ang kanilang isipan sa programa. Gumawa ng nota ng mga instruksiyong pinaplano mong ikapit sa iyong sariling buhay at ministeryo. Ipakipag-usap ang ilang punto habang naglalakbay ka patu- ngo at pauwi mula sa lugar ng asamblea sa bawat araw. Ito'y makatutulong sa iyo upang matandaan ang impormasyon. Pagsasanay sa mga Anak na Makinig Ang mga magulang na Kristiyano ay makatutulong sa kanilang mga anak - ka- hit na sa mga sanggol - na maging 'marunong ukol sa kaligtasan' sa pamamagi- tan ng pagsasama sa kanila sa mga pulong ng kongregasyon, mga asamblea, at mga kombensiyon. (2 Tim. 3:15) Yamang ang mga bata ay nagkakaiba-iba sa dis- posisyon at sa itinatagal ng pagtutuon ng pansin, kailangan ang unawa sa pagtu- long sa kanila na matutuhan ang matamang pakikinig. Baka makatulong sa iyo ang sumusunod na mga mungkahi. Sa tahanan, magsaayos ng mga panahon upang ang iyong maliliit na anak ay maupong tahimik at magbasa o tumingin sa mga larawan sa ating mga publika- syong Kristiyano. Sa mga pulong, iwasan ang paggamit ng mga laruan upang ma- panatiling abala ang mga bata. Kung paanong totoo sa sinaunang Israel, ang mga bata rin naman sa ngayon ay presente "upang makapakinig sila at upang matuto sila." (Deut. 31:12) Kapag praktikal, kahit na yaong mga anak na napakamusmos pa ay pinaglalaanan ng ilang magulang ng personal na kopya ng pinag-aaralang mga publikasyon. Habang lumalaki ang mga bata, tulungan silang maghanda upang makabahagi sa mga programa na humihiling ng pakikibahagi ng tagapa- kinig. Isinisiwalat ng Kasulatan ang malapit na kaugnayan sa pagitan ng pakikinig kay Jehova at ng pagsunod sa kaniya. Ito'y makikita sa mga salita ni Moises sa bansang Israel: "Inilagay ko ang buhay at kamatayan sa harap mo, ang pagpa- pala at ang sumpa; at piliin mo ang buhay . . . sa pamamagitan ng pag-ibig kay Jehova na iyong Diyos, sa pamamagitan ng pakikinig sa kaniyang tinig at sa pa- mamagitan ng pananatili sa kaniya." (Deut. 30:19, 20) Sa ngayon, ang pakikinig sa instruksiyong inilalaan ni Jehova at ang masunuring pagkakapit nito sa ating mga buhay ay mahalaga sa pagtatamo ng pagsang-ayon ng Diyos at sa pagpapala ng buhay na walang hanggan. Gaano nga kahalaga, kung gayon, na ating sun- din ang payo ni Jesus: "Bigyang-pansin ninyo kung paano kayo nakikinig"! - Luc. 8:18.
Mapasusulong Mo ang Iyong Memorya NILALANG ng Diyos na Jehova ang utak ng tao na may kamangha-manghang kakayahang makatanda. Dinisenyo niya ito bilang isang imbakan na maaaring pagsalukan nang hindi nawawala ang mahahalagang bagay na inilagay roon. Ang disenyo ng utak ay kaayon ng layunin ng Diyos na ang mga tao ay mabu- hay magpakailanman. - Awit 139:14; Juan 17:3. Subalit kaypala'y nadarama mo na ang karamihan sa inilalagay mo sa iyong isip ay nawawala. Parang wala roon kapag kailangan mo iyon. Ano ang maga- gawa mo upang mapasulong ang iyong memorya? Magkaroon ng Interes Ang interes ay isang mahalagang salik sa pagpapasulong ng memorya. Kung ginagawa nating kaugalian na maging mapagmasid, na maging interesado sa mga tao at sa nangyayari sa ating kapaligiran, ang ating isip ay napasisigla. Kung gayo'y magiging mas madali para sa atin na tumugon taglay ang gayun- ding interes kapag tayo ay nagbabasa o nakaririnig ng anumang bagay na may namamalaging halaga. Karaniwan na para sa isang tao na mahirapan sa pagtatanda ng mga pangalan ng mga tao. Subalit, bilang mga Kristiyano, ba- tid natin na mahalaga ang mga tao - ang mga kapuwa Kristiyano, yaong mga binibigyan natin ng patotoo, at ang iba pa na pinaki- kitunguhan natin samantalang inaasikaso natin ang mga bagay na kinakailangan sa buhay. Ano ang makatutulong sa atin upang matandaan ang mga pangalan na dapat nating tandaan? Itinala ni apostol Pablo ang pangalan ng 26 mula sa isang kongregasyon na sinulatan niya. Ang kaniyang interes sa kanila ay ipinahi- watig ng bagay na hindi lamang niya alam ang kanilang mga pangalan kundi binanggit niya ang espesipikong mga detalye may kinalaman sa marami sa kanila. (Roma 16:3-16) Ang ilan sa makabagong-panahong naglalakbay na mga tagapangasiwa ng mga Saksi ni Jehova ay napakahusay magtanda ng mga panga- lan, bagaman sila'y palipat-lipat ng kongregasyon bawat linggo. Ano ang nakatutulong sa kanila? Maaaring ginagawa nilang ka- ugalian na gamitin ang pangalan ng isang tao nang ilang ulit sa unang pagkakataong magkausap sila. Sinisikap nilang iugnay ang pangalan ng tao sa kaniyang mukha. Karagdagan pa, gumu- gugol sila ng panahon kasama ng iba't ibang indibiduwal sa mi- nisteryo sa larangan at sa pagsasalu-salo sa pagkain. Kapag may nakilala ka, matatandaan mo kaya ang pangalan ng taong iyon? 17 PAANO MO MAPASUSULONG ANG KAKAYAHANG MAALAALA ANG IYONG NABASA ˙ Pagkatapos basahin ang isang bahagi ng teksto, tanungin ang iyong sarili, 'Ano ang pangunahing punto ng kababasa ko pa lamang?' Kung hindi mo matandaan ang susing punto, kung gayo'y tingnan muli at hanapin ito sa materyal ˙ Kapag natapos mo nang basahin ang isang buong kabanata o artikulo, subuking muli ang iyong sarili. Ilista ang lahat ng pangunahing punto. Kung ang mga ito ay hindi mo agad maalaala, tingnan muli at repasuhin ang iyong nabasa
18 Mapasusulong Mo ang Iyong Memorya Magsimula sa pamamagitan ng pagkakaroon ng mabuting dahilan upang ma- tandaan ang pangalan; pagkatapos ay subukan ang ilan sa nabanggit na mga mungkahi. Ang pag-alaala sa iyong nabasa ay mahalaga rin. Ano ang makatutulong sa iyo upang sumulong sa bagay na ito? Kapuwa ang interes at pag-unawa ay may ginagampanang bahagi. Kailangang magkaroon ka ng sapat na interes sa iyong binabasa upang maipako roon ang iyong buong pansin. Hindi mo matatanda- an ang impormasyon kung naglalakbay ang iyong isip sa ibang dako habang sinisikap mong magbasa. Ang pag-unawa ay napasusulong kapag iyong iniu- ugnay ang impormasyon sa mga bagay na pamilyar sa iyo o sa kaalaman na dati mo nang taglay. Itanong mo sa sarili: 'Paano at kailan ko maikakapit ang impormasyong ito sa aking sariling buhay? Paano ko ito magagamit upang tu- lungan ang iba?' Ang pag-unawa ay napasusulong din kapag ang binabasa mo ay grupo ng mga salita sa halip na indibiduwal na mga salita. Higit mong ma- uunawaan ang mga ideya at matutukoy ang pangunahing mga punto, anupat ang mga ito ay mas madaling matandaan. Gumugol ng Panahon Upang Magrepaso Ang mga eksperto sa larangan ng edukasyon ay nagdiriin sa kahalagahan ng pagrerepaso. Sa isang pag-aaral, ipinakita ng isang propesor sa kolehiyo na madodoble ang dami ng natatandaang impormasyon sa pamamagitan ng isang minutong pagrerepaso kaagad. Kaya karaka-raka kapag nakatapos ka na sa iyong pagbabasa - o sa ilang pangunahing bahagi nito - repasuhin agad sa isip ang pangunahing mga ideya upang maikintal ito sa iyong kaisipan. Isipin kung paano mo maipaliliwanag sa iyong sariling pananalita ang alin- man sa bagong mga punto na iyong natutuhan. Kung sinasariwa mo agad sa memorya ang iyong nabasang ideya, mas matagal mong matatandaan ang punto. Pagkatapos, sa susunod na ilang araw, humanap ng pagkakataon upang re- pasuhin ang iyong nabasa sa pamamagitan ng pagsasabi ng impormasyon sa iba. Maaari mong gawin iyon sa isang miyembro ng pamilya, sa isang nasa kongregasyon, sa isang kamanggagawa, sa isang kamag-aral, sa isang kapitba- hay, o sa sinumang masumpungan mo sa ministeryo sa larangan. Sikaping ulitin hindi lamang ang mga susing katotohanan kundi ang maka-Kasulatang pangangatuwiran na kaugnay ng mga ito. Sa paggawa nito ay makikinabang ka, na makatutulong upang ikintal ang mahahalagang bagay sa iyong me- morya; ito'y pakikinabangan din ng iba. Bulay-bulayin ang Mahahalagang Bagay Bukod sa pagrerepaso ng iyong nabasa at pagsasabi nito sa iba, masusum- pungan mo na ang pagbubulay-bulay ng mahahalagang bagay na natutuhan ay kapaki-pakinabang. Ganiyan ang ginawa ng mga manunulat ng Bibliya na sina Asap at David. Sinabi ni Asap: "Aalalahanin ko ang mga gawa ni Jah;
Mapasusulong Mo ang Iyong Memorya sapagkat aalalahanin ko ang iyong kamangha-manghang gawain noong si- naunang panahon. At bubulay-bulayin ko ang lahat ng iyong gawa, at ang iyong mga gawain ay pagtutuunan ko ng pansin." (Awit 77:11, 12) Si David ay sumulat din ng gayon: "Sa mga pagbabantay sa gabi ay binubulay-bulay kita," at "naaalaala ko ang mga araw noong sinaunang panahon; binubulay- bulay ko ang lahat ng iyong mga gawa." (Awit 63:6; 143:5) Ginagawa mo ba iyon? Ang gayong malalim at nakatuon ang isip na pagbubulay-bulay mo tungkol sa mga ginagawa ni Jehova, sa kaniyang mga katangian, at mga kapahayagan ng kaniyang kalooban ay higit pa ang nagagawa kaysa makatulong lamang sa iyo na matandaan ang mga impormasyon. Kung lagi mong ginagawa ang ga- yong paraan ng pag-iisip, ikikintal nito sa iyong puso ang tunay na maha- halagang bagay. Huhubugin nito ang uri ng pagkataong nasa loob mo. Ang mga alaala na malilikha nito ay magpapamalas ng iyong kaloob-loobang mga kaisipan. - Awit 119:16. Ang Papel ng Espiritu ng Diyos Kapag sinisikap tandaan ang mga katotohanan hinggil sa mga ginagawa ni Jehova at ang mga bagay na sinalita ni Jesu-Kristo, hindi tayo iniiwang nag- iisa. Noong gabi bago siya mamatay, sinabi ni Jesus sa kaniyang mga tagasu- nod: "Samantalang nananatili pa akong kasama ninyo ay sinalita ko sa inyo ang mga bagay na ito. Ngunit ang katulong, ang banal na espiritu, na ipada- dala ng aking Ama sa pangalan ko, ang isang iyon ang magtuturo sa inyo ng lahat ng bagay at ibabalik sa inyong mga pag-iisip ang lahat ng bagay na sina- bi ko sa inyo." (Juan 14:25, 26) Sina Mateo at Juan ay kabilang sa mga naro- roon. Totoo bang naging isang katulong nila ang banal na espiritu? Aba, oo! Makalipas ang halos walong taon, natapos ni Mateo ang pagsulat ng unang detalyadong ulat ng buhay ni Kristo, lakip na ang walang-kasinghalagang mga alaala gaya ng Sermon sa Bundok at ang detalyadong tanda ng pagkana- ririto ni Kristo at ng katapusan ng sistema ng mga bagay. Animnapu't limang taon pagkamatay ni Jesus, isinulat ni apostol Juan ang kaniyang Ebanghelyo, lakip na ang mga detalye ng sinabi ni Jesus noong huling gabing kasama ng mga apostol ang Panginoon bago niya ibinigay ang kaniyang buhay. Walang alinlangan, na kapuwa sina Mateo at Juan ay nagkaroon ng malinaw na mga alaala ng mga bagay na sinabi at ginawa ni Jesus habang sila'y kasama niya, subalit ang banal na espiritu ay gumanap ng isang mahalagang papel upang matiyak na hindi nila malilimutan ang importanteng mga detalye na nais ni Jehova na maisama sa kaniyang nasusulat na Salita. Ang banal na espiritu ba ay kumikilos bilang isang katulong ng mga ling- kod ng Diyos sa ngayon? Gayon nga! Mangyari pa, hindi inilalagay ng ba- nal na espiritu sa ating mga kaisipan ang mga bagay na hindi pa natin natu- tuhan, subalit ito ay kumikilos bilang isang katulong upang panumbalikin 19
20 Mapasusulong Mo ang Iyong Memorya sa ating mga kaisipan ang importanteng mga bagay na ating napag-aralan na noong nakaraan. (Luc. 11:13; 1 Juan 5:14) Pagkatapos, habang lumilitaw ang pangangailangan, ang mga kakayahan ng ating pag-iisip ay napakikilos upang 'maalaala ang mga pananalitang sinalita noong una ng mga banal na propeta at ang utos ng Panginoon at Tagapagligtas.' - 2 Ped. 3:1, 2. 'Huwag Mong Kalilimutan' Paulit-ulit na binabalaan ni Jehova ang Israel: 'Huwag mong kalilimutan.' Hindi naman sa inaasahan niya na matatandaan nila ang lahat ng bagay nang lubusan. Subalit sila'y hindi dapat na magumon sa personal na mga tu- nguhin anupat ang paggunita sa mga naging pakikitungo sa kanila ni Jehova ' ay mailagay na lamang nila sa likuran. Dapat nilang panatilihing buh ay sa kanilang mga alaala ang pagliligtas sa kanila ni Jehova nang patayin ng kani- yang anghel ang lahat ng panganay ng Ehipto at nang buksan ni Jehova ang Dagat na Pula at pagkatapos ay sarhan iyon, anupat nalunod si Paraon at ang kaniyang hukbo. Dapat na alalahanin ng mga Israelita na ibinigay sa kanila ng Diyos ang kaniyang Kautusan sa Bundok Sinai at na kaniyang inakay sila sa ilang at tungo sa Lupang Pangako. Hindi sila dapat na makalimot sa di- wang ang mga alaala ng mga bagay na ito ay dapat na patuloy na magkaroon ng malalim na epekto sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. - Deut. 4: 9, 10; 8:10-18; Ex. 12:24-27; Awit 136:15. Tayo rin ay dapat mag-ingat na huwag makalimot. Habang hinaharap na- tin ang mga panggigipit sa buhay, kailangan nating alalahanin si Jehova, na iniingatan sa isipan kung anong uri siya ng Diyos at ang pag-ibig na kaniyang ipinakita sa pagkakaloob ng kaniyang Anak, na naglaan ng isang pantubos para sa ating mga kasalanan upang tayo ay magkamit ng sakdal na buhay magpakailanman. (Awit 103:2, 8; 106:7, 13; Juan 3:16; Roma 6:23) Ang regu- lar na pagbabasa sa Bibliya at ang aktibong pakikibahagi sa mga pulong ng ' kongregasyon at sa ministeryo sa larangan ay magpapanatiling buh ay ng ma- hahalagang katotohanang ito sa atin. Kapag napapaharap sa paggawa ng mga desisyon, malalaki man o maliliit, isipin ang mahahalagang katotohanang iyon, at hayaang makaimpluwensiya ang mga ito sa iyong pag-iisip. Huwag makalilimot. Umasa kay Jehova ukol sa patnubay. Sa halip na malasin ang mga bagay-bagay mula lamang sa ma- kalamang pangmalas o magtiwala sa dagling simbuyo ng di-sakdal na puso, tanungin mo ang sarili, 'Anong payo o mga simulain mula sa Salita ng Diyos ang dapat na makaimpluwensiya sa aking desisyon?' (Kaw. 3:5-7; 28:26) Hin- di mo maaalaala ang mga bagay na hindi mo kailanman nabasa o narinig. Su- balit habang sumusulong ka sa tumpak na kaalaman at sa pag-ibig kay Jeho- va, ang nakaimbak na kaalaman na maaalaala mo sa tulong ng espiritu ng Diyos ay lalawak, at ang iyong lumalaking pag-ibig kay Jehova ay gaganyak sa iyo upang kumilos na kasuwato nito.
Magsikap Ka sa Pagbabasa HINDI magagawa ng mga hayop ang ginagawa mo ngayon. Isa sa bawat 6 na tao ang hindi natutong bumasa - kadalasan ay dahil sa kakulangan ng pagka- kataong pumasok sa paaralan - at sa mga natutong bumasa, marami ang hindi gumagawa nito nang regular. Subalit, ang iyong kakayahang bumasa ng ini- limbag na pahina ay nagpapahintulot sa iyo na makapaglakbay sa ibang mga lupain, makakilala ng mga taong ang pamumuhay ay makapagpapabuti sa iyong buhay, at makapagtamo ng praktikal na kaalaman na makatutulong sa iyo upang harapin ang mga kabalisahan sa buhay. May impluwensiya ang kakayahang bumasa sa laki ng kapakinabangang matatamo ng isang kabataan sa kaniyang pag-aaral. Kapag siya'y naghahanap ng trabaho, ang kaniyang kakayahang bumasa ay maaaring makaimpluwen- siya sa uri ng trabaho na mapapasukan niya at sa dami ng oras na kailangan niyang ipagtrabaho upang mabuhay. Ang mga ina ng tahanan na mahusay bumasa ay mas makapangangalaga sa kanilang mga pamilya kung tungkol sa wastong nutrisyon, kalinisan, at pag- iingat laban sa sakit. Ang mga ina na mahusay bumasa ay maaa- ri ring maging isang napakabuting impluwensiya sa intelektu- wal na paglaki ng kanilang mga anak. Mangyari pa, ang pinakamalaking kapakinabangan mula sa pagbabasa ay na ito'y magpapangyari sa iyo na 'masumpungan ang mismong kaalaman sa Diyos.' (Kaw. 2:5) Ang karamihan sa mga paraang ginagawa natin sa paglilingkod sa Diyos ay nagsa- sangkot sa kakayahang bumasa. Ang Kasulatan at ang mga pu- blikasyong salig sa Bibliya ay binabasa sa mga pulong ng kongre- gasyon. Ang pagiging mabisa mo sa ministeryo sa larangan ay lubhang apektado ng paraan ng iyong pagbabasa. At ang pagha- handa para sa mga gawaing ito ay nagsasangkot ng pagbabasa. Dahil dito ang iyong espirituwal na pagsulong ay nakadepende nang malaki sa iyong mga kaugalian sa pagbabasa. Gamiting Mabuti ang Pagkakataon Ang ilang natututo ng mga daan ng Diyos ay may limi- tadong edukasyon lamang. Marahil ay kailangan silang turu- ang bumasa upang sila'y makagawa ng espirituwal na pagsu- long. O maaaring sila'y nangangailangan ng personal na tulong upang mapasulong ang kanilang kakayahang bumasa. Kung saan may lokal na pangangailangan, sinisikap ng mga kongrega- syon na mag-organisa ng mga klase sa pagbasa at pagsulat salig 21 ANO ANG KALAKIP SA IYONG PROGRAMA NG PAGBABASA? ˙ Ang Bibliya ba ang nangunguna sa iyong listahan? ˙ Regular mo bang binabasa ang mga magasing Bantayan at Gumising!? ˙ Binabasa mo ba ang bagong mga literatura sa pag-aaral ng Bibliya pagkatanggap ng mga ito? ˙ Kapag ibinigay na ang iyong kopya ng Ating Ministeryo sa Kaharian, binabasa mo ba kung ano ang inilaan doon upang tulungan ka sa iyong ministeryo? ˙ Gaano karami sa matatandang publikasyon ng mga Saksi ni Jehova ang nabasa mo na?
Ang binabasa mo sa iyong mga anak ay maaaring makatulong sa paghubog sa kanilang mga personalidad Pag-aralan kung paano maging isang maliwanag na pangmadlang tagapagbasa Magsikap ka sa pangmadlang pagbabasa Ang iyong mga kaugalian sa pagbabasa ay may impluwensiya sa iyong espirituwal na pagsulong
Magsikap Ka sa Pagbabasa sa publikasyong Apply Yourself to Reading and Writing. Libu-libo ang naki- nabang nang lubusan mula sa paglalaang ito. Dahil sa kahalagahan ng pagi- ging mahusay bumasa, ang ilang kongregasyon ay nagsasaayos ng mga klase sa pagpapabuti ng pagbasa upang maidaos kasabay ng Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. Kahit na sa mga lugar na wala ng gayong mga klase, ang isang tao ay makagagawa ng mabuting pagsulong sa pamamagitan ng paggu- gol ng ilang panahon bawat araw upang bumasa nang malakas at sa pamama- gitan ng regular na pagdalo at pakikibahagi sa paaralan. Nakalulungkot, ang komiks at ang telebisyon, bukod pa sa ibang mga ba- gay, ay nagtulak sa maraming tao na isaisantabi ang pagbabasa. Ang panono- od ng telebisyon at limitadong pagbabasa ay maaaring makahadlang sa pag- sulong ng kasanayan ng isang tao sa pagbabasa at sa kaniyang mga kakayahan na mag-isip at mangatuwiran nang malinaw at magpahayag na mabuti ng ka- niyang sarili. Ang mga publikasyong tumutulong sa atin na maunawaan ang Bibliya ay inilalaan ng "tapat at maingat na alipin." Ang mga ito ay nagbibigay ng maya- mang impormasyon hinggil sa mahalagang espirituwal na mga bagay. (Mat. 24:45; 1 Cor. 2:12, 13) Ang mga ito ay tumutulong din sa atin na umalinsabay sa mahahalagang pangyayari sa daigdig at sa kahulugan ng mga ito, tumutu- long sa atin na maging higit na pamilyar sa likas na kapaligiran, at nagtuturo sa atin ng mga paraan upang harapin ang mga isyu na may kinalaman sa atin. Higit sa lahat, nagpapako ito ng pansin kung paano maglilingkod sa Diyos sa kaayaayang paraan at magtatamo ng kaniyang pagsang-ayon. Ang gayong ka- paki-pakinabang na pagbabasa ay tutulong sa iyo na maging isang espirituwal na persona. Mangyari pa, ang kakayahang bumasa nang mahusay ay hindi isang kagali- ngan sa ganang sarili. Ang kakayahan ay kailangang gamitin sa wastong pa- raan. Gaya ng pagkain, kailangang maging mapamili kung tungkol sa pagba- basa. Bakit kakainin ang pagkaing walang tunay na sustansiya o makalalason pa nga sa iyo? Sa katulad na paraan, bakit magbabasa ng materyal, kahit na paminsan-minsan, kung ito'y magpapasama sa isip at puso? Ang mga simula- in sa Bibliya ay dapat na magsilbing pamantayan upang masukat natin ang anumang babasahing pinipili natin. Bago magpasiya kung ano ang iyong ba- basahin, isaisip ang mga kasulatan gaya ng Eclesiastes 12:12, 13; Efeso 4:22- 24; 5:3, 4; Filipos 4:8; Colosas 2:8; 1 Juan 2:15-17; at 2 Juan 10. Magbasa Taglay ang Wastong Motibo Ang kahalagahan ng wastong motibo sa pagbabasa ay nagiging maliwanag sa pagsusuri sa mga ulat ng Ebanghelyo. Halimbawa, sa Ebanghelyo ni Ma- teo, makikita natin na si Jesus ay nagtatanong sa mga dalubhasang pinunong relihiyoso gaya ng "Hindi ba ninyo nabasa?" at "Hindi ba ninyo ito nabasa kailanman?" bago niya ibinigay sa kanila ang maka-Kasulatang mga sagot sa 23
24 Magsikap Ka sa Pagbabasa kanilang tusong mga tanong. (Mat. 12:3, 5; 19:4; 21:16, 42; 22:31) Ang isang leksiyong matututuhan natin mula rito ay na kapag ang ating motibo sa pag- babasa ay hindi wasto, maaaring magkaroon tayo ng mga maling konklusyon o lubusang sumala sa punto. Ang mga Pariseo ay nagbabasa ng Kasulatan sa- pagkat inaakala nila na sa pamamagitan nito ay magkakamit sila ng buhay na walang hanggan. Ang gantimpalang iyon, gaya ng ipinakita ni Jesus, ay hindi ipinagkakaloob sa mga hindi umiibig sa Diyos at hindi tumatanggap sa Kani- yang paraan ng kaligtasan. (Juan 5:39-43) Ang mga hangarin ng mga Pariseo ay makasarili; kaya, ang karamihan sa kanilang mga konklusyon ay mali. Ang pag-ibig kay Jehova ang pinakadalisay na motibo na maaari nating tag- layin sa pagbabasa ng kaniyang Salita. Ang gayong pag-ibig ay nagpapakilos sa atin na matutuhan ang kalooban ng Diyos, sapagkat ang pag-ibig ay "nakiki- pagsaya sa katotohanan." (1 Cor. 13:6) Kahit na hindi tayo nasiyahan sa pag- babasa noong una, ang pag-ibig kay Jehova nang "buong pag-iisip" natin ay magpapakilos sa atin na gamitin nang lubusan ang ating kaisipan upang ku- muha ng kaalaman tungkol sa Diyos. (Mat. 22:37) Ang pag-ibig ay pumupu- kaw ng interes, at ang interes ay nagpapasigla sa pag-aaral. Isaalang-alang ang Bilis Ang pagbabasa ay kaakibat ng pagkilala. Kahit na sa iyong pagbabasa sa ngayon, kinikilala mo ang mga salita at tinatandaan ang kahulugan ng mga ito. Mapabibilis mo ang iyong pagbabasa kung palalawakin mo ang sak- law ng iyong pagkilala. Sa halip na tumigil upang tingnan ang bawat salita, sikapin mong tingnan nang magkakasabay ang ilang mga sa- lita. Habang pinasusulong mo ang kakayahang ito, masusumpu- ngan mo na higit mong mauuna- waan nang malinaw kung ano ang iyong binabasa. Ang pagbabasa nang magkakasama ay higit na naglalapit sa mga miyembro ng pamilya Gayunman, kapag nagbabasa ng mas malalalim na materyal, ang matatamo mo mula sa iyong mga pagsisikap ay maaaring ma- pasulong pa sa pamamagitan ng paggamit ng ibang pamamaraan. Sa pagbibigay ng payo kay Josue hinggil sa kaniyang pagbabasa ng Kasulatan, sinabi ni Jehova: "Ang aklat na ito ng kautusan ay huwag mahihiwalay sa iyong bibig, at ba-
Magsikap Ka sa Pagbabasa basahin mo ito nang pabulong." (Jos. 1:8) Ang pagsasalita nang pabulong ay kadalasang ginagawa kapag ang isang tao ay nagmumuni-muni. Kaya, ang He- breong termino na isinaling "babasahin . . . nang pabulong" ay isinalin ding "bubulay-bulayin." (Awit 63:6; 77:12; 143:5) Kapag nagbubulay-bulay, ang isang tao ay nag-iisip nang malalim; hindi siya nagmamadali. Ang pagbabasa sa paraang nagbubulay-bulay ay nagpapahintulot sa Salita ng Diyos na mag- karoon ng mas matinding epekto sa isip at puso. Ang Bibliya ay naglalaman ng hula, payo, mga kawikaan, tula, mga kapahayagan ng kahatulan ng Diyos, mga detalye hinggil sa layunin ni Jehova, at saganang totoong-buhay na mga halimbawa - lahat ay mahalaga para sa mga nagnanais na lumakad sa mga daan ni Jehova. Tunay ngang kapaki-pakinabang na basahin ang Bibliya sa pa- raang maikikintal ito nang malalim sa iyong isip at puso! Matutong Magtuon ng Pansin Samantalang ikaw ay nagbabasa, ilagay ang iyong sarili sa bawat eksenang inilalarawan. Pagsikapang makita sa iyong isip ang mga tauhan, at gunigu- nihin ang nasasangkot na mga damdamin sa mga karanasang nagaganap sa kanilang buhay. Ito ay medyo madali kapag binabasa ang pangyayari tulad niyaong kina David at Goliat, na nakaulat sa 1 Samuel kabanata 17. Subalit maging ang mga detalye sa Exodo at Levitico tungkol sa pagtatayo ng taberna- ' kulo o sa pagtatalaga ng pagkasaserdote ay magiging buh ay kapag inilalara- wan mo sa isip ang mga sukat at mga materyales o ginuguniguni ang hali- muyak ng insenso, ng inihaw na butil, at ng mga hayop na inihaharap bilang mga handog na sinusunog. Isipin kung gaano ngang kagila-gilalas ang pag- sasagawa ng paglilingkuran bilang saserdote! (Luc. 1:8-10) Ang paggamit ng iyong pandamdam at ng iyong emosyon sa ganitong paraan ay tutulong sa iyo na maunawaan ang kahalagahan ng iyong binabasa at magsisilbing isang pantulong sa memorya. Gayunman, kung hindi ka mag-iingat, ang iyong isip ay maaaring magpa- gala-gala kapag sinisikap mong magbasa. Ang iyong mga mata ay maaaring nakatingin sa pahina, subalit ang iyong kaisipan ay maaaring nasa iba na- mang dako. May tumutugtog bang musika? Nakabukas ba ang telebisyon? Nag-uusap ba ang mga miyembro ng pamilya? Hangga't maaari, pinakamabu- ting magbasa sa isang tahimik na lugar. Gayunman, ang kaabalahan ay maaa- ring magmula sa niloloob mo mismo. Marahil ang iyong maghapon ay na- ging magawain. Nakalulungkot nga na kay dali na muling sumilid sa iyong isip ang mga naging aktibidad sa maghapon! Mangyari pa, makabubuting re- pasuhin ang mga nangyari sa maghapon - subalit hindi sa panahon ng iyong pagbabasa. Marahil ay nagsimula ka na nakapako ang iyong isip, o maaari pa ngang binuksan mo ang sesyon ng iyong pagbabasa sa pamamagitan ng pa- nalangin. Subalit habang nagbabasa ka, ang iyong isip ay magpapasimu- lang gumala-gala. Subukin mong muli. Disiplinahin ang iyong sarili upang 25
26 Magsikap Ka sa Pagbabasa mapanatiling nakapako ang iyong isip sa materyal na iyong binabasa. Unti- unti, may makikita kang pagsulong. Ano ang ginagawa mo kapag sumapit ka sa isang salita na hindi mo nauu- nawaan? Ang ilang di-pamilyar na mga salita ay maaaring bigyang-katuturan o talakayin sa paksa. O maaari mong maunawaan ang kahulugan nito mula sa konteksto. Kung hindi, maglaan ng panahon upang tingnan ang salita sa isang diksiyunaryo kung mayroon, o markahan ang salita upang maitanong mo sa iba ang kahulugan nito sa ibang pagkakataon. Ito'y magpapalawak sa iyong bokabularyo at makatutulong sa iyong pag-unawa sa pagbabasa. Pangmadlang Pagbabasa Nang sabihin ni apostol Pablo kay Timoteo na patuloy siyang magsikap sa pagbabasa, espesipikong tinutukoy ni Pablo ang pagbabasa sa kapakinaba- ngan ng iba. (1 Tim. 4:13) Ang epektibong pangmadlang pagbabasa ay higit pa ang nasasangkot kaysa sa basta lamang malakas na pagbabasa ng mga sali- ta mula sa isang pahina. Kailangang maunawaan ng bumabasa ang kahulu- gan ng mga salita at maintindihan ang mga kaisipang ipinahahayag ng mga ito. Tanging sa paggawa niya nito maitatawid niya nang wasto ang mga ideya at maipahahayag nang tumpak ang mga damdamin. Ito, mangyari pa, ay hu- mihiling ng lubusang paghahanda at pag-eensayo. Kaya si Pablo ay nagpayo: "Magsikap ka sa pangmadlang pagbabasa." Tatanggap ka ng mahalagang pag- sasanay sa kakayahang ito sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. Maglaan ng Panahon sa Pagbabasa "Ang mga plano ng masikap ay tiyak na magdudulot ng kapakinabangan, ngunit ang bawat isa na padalus-dalos ay tiyak na patungo sa kakapusan." (Kaw. 21:5) Totoong-totoo nga ito sa ating pagnanais na magbasa! Upang ma- tamo ang "kapakinabangan," kailangan tayong magplano nang lubusan upang hindi makahadlang ang ibang mga gawain sa ating pagbabasa. Kailan ka nagbabasa? Nakikinabang ka ba sa pagbabasa sa madaling araw? O mas alisto ka ba sa dakong hapon? Kung mailalaan mo ang kahit na 15 o 20 minuto bawat araw sa pagbabasa, ikamamangha mo kung gaano kalaki ang maisasagawa mo. Ang susi ay ang pagkapalagian. Bakit pinili ni Jehova na maisulat sa isang aklat ang kaniyang mga dakilang layunin? Upang ang mga tao ay makasangguni sa kaniyang nasusulat na Sali- ta. Ito'y magpapangyaring maisaalang-alang nila ang kamangha-manghang mga gawa ni Jehova, masabi ang mga ito sa kanilang mga anak, at maikintal sa alaala ang mga gawa ng Diyos. (Awit 78:5-7) Ang ating pagpapahalaga sa ka- gandahang-loob ni Jehova sa bagay na ito ay maipakikitang mabuti sa paraan ng ating pagsisikap na basahin ang kaniyang nagbibigay-buhay na Salita.
Ang Pag-aaral ay Kapaki-pakinabang NAPAGMASDAN mo na ba kung paano pumipili ng prutas ang mga tao? Tiniting- nan ng karamihan ang kulay at laki nito upang matiyak ang kahinugan nito. Ina- amoy ito ng ilang tao. Hinihipo ito ng iba at pinipisil pa nga. Tinitimbang naman ito ng iba, anupat inilalagay ito sa magkabilang kamay upang malaman kung alin ang mas maraming katas. Ano ang iniisip ng mga taong ito? Sinusuri nila ang mga detalye, kinakalkula ang mga pagkakaiba, iniisip ang nakaraang mga pagpi- li, at inihahambing ang nakikita nila ngayon sa dati nilang nalalaman. Isang ma- sarap na gantimpala ang naghihintay sa kanila dahil sa binigyan nila ito ng ma- ingat na pansin. Mangyari pa, malaki ang kahigitan ng mga gantimpala sa pag-aaral ng Sa- lita ng Diyos. Kapag nagkaroon ng isang mahalagang dako sa ating buhay ang gayong pag-aaral, ang ating pananampalataya ay lumalakas, ang ating pag-ibig ay tumitimyas, ang ating ministeryo ay nagiging higit na mabunga, at ang ating ginagawang mga desisyon ay kinakikitaan ng higit na kaunawaan at makadiyos na karunungan. Hinggil sa gayong mga gantimpala, ang Kawika- an 3:15 ay nagsasabi: "Ang lahat ng iba pang kaluguran mo ay hin- di maipapantay rito." Natatamasa mo ba ang gayong mga gantim- pala? Ang paraan ng pag-aaral mo ay maaaring maging isang salik. - Col. 1:9, 10. Ano ba ang pag-aaral? Ito'y higit pa kaysa pagbabasa lamang. Ito'y nangangahulugan ng paggamit sa kakayahan ng iyong pag- iisip sa maingat o masinsinang pagsasaalang-alang ng isang paksa. Saklaw nito ang pagsusuring mabuti sa iyong binabasa, paghaham- bing nito sa dati mong nalalaman, at pag-uukol ng pansin sa ibi- nibigay na mga dahilan para sa ginawang pananalita. Kapag nag- aaral, pag-isipang mabuti ang anumang ipinahayag na mga ideya na marahil ay bago sa iyo. Isaalang-alang din kung paano mo mai- kakapit nang lubusan ang maka-Kasulatang payo. Bilang isang Sak- si ni Jehova, nanaisin mo ring isipin ang mga pagkakataon na ma- gagamit ang materyal upang tumulong sa iba. Maliwanag, kalakip sa pag-aaral ang pagbubulay-bulay. Pagkakaroon ng Tamang Kalagayan ng Isip Kapag naghahanda upang mag-aral, inilalabas mo ang mga ba- gay gaya ng iyong Bibliya, anumang publikasyon na pinaplano mong gamitin, isang lapis o pen, at marahil ay isang notebook. Su- balit inihahanda mo rin ba ang iyong puso? Sinasabi sa atin ng Bi- bliya na "inihanda [ni Ezra] ang kaniyang puso upang sumang- guni sa kautusan ni Jehova at upang magsagawa niyaon at upang 27 UPANG TAMUHIN ANG PINAKAMALAKING GANTIMPALA ˙ Ihanda ang iyong puso ˙ Patiunang alamin ang materyal na pinag-aaralan ˙ Ibukod ang mahahalagang katotohanan ˙ Isaalang-alang kung paano naglalaan ang mga kasulatan ng mga dahilan para sa ginawang pananalita ˙ Repasuhin ang pangunahing mga punto ˙ Bulay-bulayin kung paano dapat na makaimpluwensiya sa iyong buhay ang iyong pinag-aaralan ˙ Hanapin ang mga pagkakataon upang magamit ang materyal na pinag-aralan sa pagtulong sa iba
28 Ang Pag-aaral ay Kapaki-pakinabang magturo sa Israel ng tuntunin at katarungan." (Ezra 7:10) Ano ang nasasangkot sa gayong paghahanda ng puso? Pinangyayari ng panalangin na makapag-aral tayo ng Salita ng Diyos taglay ang wastong saloobin. Nais natin na ang ating puso, ang kaloob-loobang pag- katao natin, ay maging handang tumanggap ng instruksiyon na ibinibigay sa atin ni Jehova. Sa pasimula ng bawat sesyon ng pag-aaral, magsumamo ka kay Jehova ukol sa tulong ng kaniyang espiritu. (Luc. 11:13) Hilingin mo sa kani- ya na tulungan kang maunawaan ang kahulugan ng iyong pag-aaralan, kung ano ang kaugnayan nito sa kaniyang layunin, kung paano ito makatutulong sa iyo na maunawaan kung ano ang mabuti at masama, kung paano mo ikakapit ang kaniyang mga simulain sa iyong buhay, at kung paano maaapektuhan ng materyal na pinag-aaralan ang iyong kaugnayan sa kaniya. (Kaw. 9:10) Habang nag-aaral ka, 'patuloy na humingi sa Diyos' ng karunungan. (San. 1:5) Taimtim mong suriin ang iyong sarili sa liwanag ng iyong natututuhan habang hinihi- ling mo ang tulong ni Jehova upang maalis ang mga maling kaisipan o nakasa- sakit na mga pagnanasa. Laging 'tumugon kay Jehova na may pasasalamat' para sa lahat ng mga bagay na isinisiwalat niya. (Awit 147:7) Ang may pananalanging pag-aaral na ito ay umaakay sa matalik na kaugnayan kay Jehova, yamang pi- nangyayari nito na tayo'y tumugon sa kaniya habang nagsasalita siya sa atin sa pamamagitan ng kaniyang Salita. - Awit 145:18. Ang gayong pagiging handang tumanggap ay nagpapakita sa kaibahan ng ba- yan ni Jehova mula sa iba pang mga estudyante. Sa mga hindi nagtataglay ng makadiyos na debosyon, karaniwan nang may pag-aalinlangan at paghamon sa kung ano ang nasusulat. Subalit hindi ganiyan ang ating saloobin. Tayo ay nagtitiwala kay Jehova. (Kaw. 3:5-7) Kung may bagay na hindi natin nauuna- waan, hindi natin iniisip nang may kapangahasan na iyon ay mali. Samanta- lang sinasaliksik natin at hinahalukay ang mga kasagutan, tayo ay naghihintay kay Jehova. (Mik. 7:7) Tulad ni Ezra, mayroon ta- yong tunguhing isagawa at ituro kung ano ang ating natututu- han. Taglay ang ganitong hilig ng puso, tayo ay nakahanay sa mga magtatamo ng mayayamang gantimpala mula sa ating pag- aaral. KUNG PAANO PATIUNANG TITINGNAN ANG MATERYAL NA PINAG-AARALAN ˙ Suriin ang ginamit na mga salita sa pamagat ˙ Isaalang-alang kung paanong ang bawat subtitulo ay kaugnay ng pamagat ˙ Suriin ang mga ilustrasyon, mga tsart, o mga kahon sa pagtuturo Kung Paano Mag-aaral Sa halip na basta magsimula sa parapo 1 at magpatuloy hang- gang sa katapusan, maglaan muna ng panahon upang pahapyaw na tingnan ang buong artikulo o ang kabanatang nasa materyal. Magpasimula sa pamamagitan ng pagsusuri sa ginamit na mga salita sa pamagat. Ito ang tema na iyong pag-aaralan. Pagkata- pos ay maingat na pansinin kung paanong ang mga subtitulo ay kaugnay ng tema. Suriin ang mga ilustrasyon, mga tsart, o mga kahon sa pagtuturo na kasama ng materyal. Tanungin ang iyong sarili: 'Salig sa pahapyaw na pagtinging ito, ano ang inaasahan
Ang Pag-aaral ay Kapaki-pakinabang kong matututuhan? Sa anong paraan ito magkakaroon ng kabuluhan sa akin?' Ito ay magbibigay ng direksiyon sa iyong pag-aaral. Ngayo'y alamin ang mga katotohanan. Ang mga araling artikulo sa Bantayan at ilang aklat ay may nakalimbag na mga tanong. Habang binabasa mo ang bawat parapo, kapaki-pakinabang kung mamarkahan ang mga sagot. Kahit na walang mga tanong sa pag-aaral, marahil ay mamarkahan mo pa rin ang mahahalagang punto na nais mong matandaan. Kung bago sa iyo ang isang ideya, gumugol ng kaunting ekstrang panahon para roon upang matiyak na iyon ay nauunawa- an mo nang husto. Maging alisto sa mga ilustrasyon o hanay ng pangangatuwi- ran na magagamit mo sa ministeryo sa larangan o mailalakip sa isang dumara- ting na atas na pahayag. Pag-isipan ang espesipikong mga tao na mapatitibay ang pananampalataya kung ibabahagi mo sa kanila ang iyong pinag-aaralan. Marka- han ang mga punto na nais mong gamitin, at repasuhin ang mga ito kapag nata- pos mo na ang iyong pag-aaral. Habang isinasaalang-alang mo ang materyal, tingnan ang binanggit na mga kasulatan. Suriin kung paanong ang bawat kasulatan ay nauugnay sa pangkala- hatang punto na idinidiin ng parapo. Maaaring mapaharap sa iyo ang mga punto na hindi mo kaagad maintindihan o nais mong siyasatin pa nang lubusan. Sa halip na pahintulutang mailihis ka ng mga ito, gumawa ng nota upang higit na maisaalang-alang ang mga ito sa ibang pagkakataon. Ang mga punto ay kadalasang naipaliliwanag habang binabasa mo ang kabuuan ng materyal. Kung hindi, makagagawa ka ng karagdagang pagsasa- liksik. Anong mga bagay ang maaaring itala para bigyan ng gayong atensiyon? Marahil ay may isang siniping kasulatan na hindi mo masyadong maintindihan. O hindi mo kaagad makita kung paano ito kumakapit sa paksang tinatalakay. Ma- rahil sa palagay mo'y naiintindihan mo na ang isang ideya na nasa materyal su- balit hindi pa sapat upang maipaliwanag ito sa iba. Sa halip na basta palampa- sin na lamang ang mga ito, magiging katalinuhan na gumawa ng pagsasaliksik sa mga ito pagka natapos mo na ang sinimulan mong pag-aralan. Nang isulat ni apostol Pablo ang kaniyang detalyadong liham sa mga Kristi- yanong Hebreo, siya'y huminto sumandali sa kalagitnaan nito upang sabihin: "Ito ang pangunahing punto." (Heb. 8:1) Binibigyan mo ba ang iyong sarili ng gayong paalaala sa pana-panahon? Isaalang-alang kung bakit ginawa iyon ni Pa- blo. Sa naunang mga kabanata ng kaniyang kinasihang liham, naipakita na niya na si Kristo, bilang dakilang Mataas na Saserdote ng Diyos, ay pumasok na sa la- ngit mismo. (Heb. 4:14-5:10; 6:20) Subalit, sa pamamagitan ng pagbubukod at pagdiriin ng pangunahing puntong iyon sa pasimula ng kabanata 8, inihanda ni Pablo ang isip ng kaniyang mga tagabasa na pag-isipang mabuti kung paano ito nagkaroon ng kaugnayan sa kanilang buhay. Ipinakita niya na si Kristo ay hu- marap sa persona ng Diyos alang-alang sa kanila at binuksan ang daan para sa kanilang pagpasok tungo sa makalangit na "dakong banal" na iyon. (Heb. 9:24; 10:19-22) Ang katiyakan ng kanilang pag-asa ay tutulong sa kanila na maikapit ang karagdagan pang payo na nasa liham na ito hinggil sa pananampalataya, pag- babata, at Kristiyanong paggawi. Sa katulad na paraan, kapag tayo ay nag-aaral, 29
Upang makinabang nang lubusan mula sa iyong personal na pag-aaral, ihanda ang iyong puso Maglaan ng panahon upang magbulay-bulay Tiyaking tingnan ang mga kasulatan Maging pamilyar sa mga kasangkapan sa pagsasaliksik na makukuha sa iyong wika
Ang Pag-aaral ay Kapaki-pakinabang ang pagpapako ng pansin sa pangunahing mga punto ay tutulong sa atin na ma- unawaan kung paano nabubuo ang tema at magkikintal sa ating kaisipan ng ma- katuwirang mga dahilan para kumilos na kasuwato nito. Ang iyo bang personal na pag-aaral ay magpapakilos sa iyo? Ito ay isang ma- halagang tanong. Kapag may natutuhan ka, tanungin mo ang sarili: 'Paano ito makaaapekto sa aking saloobin at mga tunguhin sa buhay? Paano ko maikakapit ang impormasyong ito sa paglutas ng isang problema, sa paggawa ng isang desi- syon, o sa pag-abot ng isang tunguhin? Paano ko ito magagamit sa aking pamilya, sa ministeryo sa larangan, sa kongregasyon?' May-pananalanging isaalang-alang ang mga tanong na ito, na pinag-iisipan ang aktuwal na mga kalagayan na doo'y magagamit mo ang iyong kaalaman. Pagkatapos mapag-aralan ang isang kabanata o artikulo, maglaan ng panahon para sa isang maikling repaso. Tingnan kung matatandaan mo ang pangunahing mga punto at ang umaalalay na mga argumento. Ang hakbanging ito ay tutulong sa iyo na matandaan ang impormasyon para magamit sa hinaharap. Kung ano ang Pag-aaralan Bilang bayan ni Jehova, marami tayong dapat pag-aralan. Subalit saan tayo da- pat magsimula? Bawat araw, makabubuting pag-aralan natin ang teksto at mga ko- mento sa Pagsusuri sa Kasulatan Araw-Araw. Bawat linggo, tayo ay dumadalo sa mga pulong ng kongregasyon, at ang isinasagawang pag-aaral bilang paghahanda sa mga ito ay tutulong sa atin na makinabang nang lalong malaki. Bilang karagda- gan dito, ang ilan ay may katalinuhang naglalaan ng panahon sa pag-aaral ng ilan sa ating mga publikasyong Kristiyano na naimprenta na bago pa nila natutuhan ang katotohanan. Pinipili naman ng iba ang isang bahagi ng kanilang lingguhang pagbabasa sa Bibliya at gumagawa nang puspusang pag-aaral sa mga talatang iyon. Kumusta kung ang kalagayan mo ay hindi nagpapahintulot sa iyo na pag- aralang mabuti ang lahat ng impormasyon na isasaalang-alang sa lingguhang mga pulong ng kongregasyon? Iwasan ang mga patibong ng pagmamadali sa materyal upang matapos lamang ito o, mas masahol pa, ang hindi na pag-aralan ang alin- man sa mga ito dahil hindi mo magagawang lahat ito. Sa halip, alamin kung gaa- no karami ang mapag-aaralan mo, at isagawa iyon nang mabuti. Gawin iyon ba- wat linggo. Sa madaling panahon, sikaping mapalawak pa ito upang mailakip ang iba pang mga pulong. 'Patibayin Mo ang Iyong Sambahayan' Kinikilala ni Jehova na kailangang magpagal ang mga ulo ng pamilya upang mapaglaanan ang kanilang mga mahal sa buhay. "Ihanda mo ang iyong gawain sa labas," sabi ng Kawikaan 24:27, "at ihanda mo iyon sa bukid para sa iyo." Subalit, ang mga pangangailangang espirituwal ng iyong pamilya ay hindi dapat kaligta- an. Kaya, ang talata ay nagpapatuloy: "Pagkatapos ay patibayin mo rin ang iyong sambahayan." Paano ito maisasagawa ng mga ulo ng pamilya? Ang Kawikaan 24:3 ay nagsasabi: "Sa kaunawaan ay matatatag ito [ang sambahayan] nang matibay." Paanong ang kaunawaan ay kapaki-pakinabang sa iyong sambahayan? Ang 31
32 Ang Pag-aaral ay Kapaki-pakinabang kaunawaan ay ang kakayahan ng isip na tumingin nang lampas pa sa mga bagay na nakikita. Masasabi na upang magkaroon ng isang mabisang pampamilyang pag-aaral ay kailangan mo munang pag-aralan ang mismong pamilya mo. Kumus- ta ang pagsulong sa espirituwal ng mga miyembro ng iyong pamilya? Makinig na mabuti habang nakikipag-usap ka sa kanila. May espiritu ba ng pagrereklamo o hi- nanakit? Ang materyalistikong hangarin ba ang siyang mahalagang bagay? Kapag kasama mo ang iyong mga anak sa ministeryo sa larangan, palagay ba sila na ipa- kilala ang kanilang sarili bilang mga Saksi ni Jehova sa kanilang mga kababata? Nasisiyahan ba sila sa inyong programa ng pampamilyang pagbabasa at pag-aaral ng Bibliya? Talaga bang ginagawa nila ang daan ni Jehova na paraan ng kanilang pamumuhay? Ang maingat na pagmamasid ay magsisiwalat sa iyo, bilang isang ulo ng pamilya, kung ano ang kailangan mong gawin upang maitatag at mapati- bay ang espirituwal na mga katangian ng bawat miyembro ng pamilya. Humanap ng mga artikulo mula sa Ang Bantayan at Gumising! na tumatala- kay sa espesipikong mga pangangailangan. Pagkatapos ay sabihin sa pamilya nang patiuna kung ano ang pag-aaralan upang mapag-isipan nila ang impormasyon. Panatilihin ang isang maibiging espiritu sa panahon ng pag-aaral. Itampok ang kahalagahan ng isinasaalang-alang na materyal nang hindi kinakastigo o hinihiya ang sinuman sa mga miyembro ng pamilya, na gumagawa ng espesipikong aplika- syon sa mga pangangailangan ng iyong pamilya. Panatilihing sangkot ang bawat miyembro. Tulungan ang bawat isa na makita kung paanong ang Salita ni Jeho- va ay "sakdal" sa paglalaan ng kung ano talaga ang kinakailangan sa buhay. - Awit 19:7. Pagtatamo ng mga Gantimpala Ang mapagmasid na mga tao na walang espirituwal na kaunawaan ay maaa- ring mag-aral tungkol sa sansinukob, sa mga pangyayari sa daigdig, at maging tungkol sa kanilang sarili subalit hindi mauunawaan ang tunay na kahulugan ng kanilang nakikita. Sa kabilang panig, sa tulong ng espiritu ng Diyos, mapag- uunawa ng mga taong regular na nag-aaral ng Salita ng Diyos ang mismong ga- wang-kamay ng Diyos mula sa mga bagay na ito, ang katuparan ng hula ng Bibli- ya, at ang paglalahad ng layunin ng Diyos para pagpalain ang masunuring mga tao. - Mar. 13:4-29; Roma 1:20; Apoc. 12:12. Bagaman kahanga-hanga iyan, hindi ito dapat maging dahilan upang tayo'y maghambog. Sa halip, ang pang-araw-araw na pagsusuri sa Salita ng Diyos ay tu- mutulong sa atin na manatiling mapagpakumbaba. (Deut. 17:18-20) Ito'y nagsa- sanggalang din sa atin mula sa "mapanlinlang na kapangyarihan ng kasalanan" ' sapagkat kapag buh ay ang Salita ng Diyos sa ating mga puso, ang pang-aakit ng kasalanan ay malamang na hindi makapananaig sa ating determinasyon na laba- nan iyon. (Heb. 2:1; 3:13; Col. 3:5-10) Kaya, tayo ay 'makalalakad nang karapat- dapat kay Jehova upang palugdan siya nang lubos samantalang patuloy tayong namumunga sa bawat mabuting gawa.' (Col. 1:10) Ang paggawa nito ang siya na- ting tunguhin sa pag-aaral ng Salita ng Diyos, at ang pagsasakatuparan nito ang siyang pinakamalaking gantimpala.
Kung Paano Gagawin ang Pagsasaliksik SI HARING Solomon ay "nagmuni-muni at lubusang nagsaliksik, upang maka- pagsaayos siya ng maraming kawikaan." Bakit? Sapagkat siya'y interesadong su- mulat "ng wastong mga salita ng katotohanan." (Ecles. 12:9, 10) "Tinalunton [ni Lucas] ang lahat ng bagay mula sa pasimula nang may katumpakan" upang maisalaysay sa lohikal na pagkakasunud-sunod ang mga pangyayari sa buhay ni Kristo. (Luc. 1:3) Ang dalawang lingkod na ito ng Diyos ay nagsagawa ng pagsa- saliksik. Ano ang pagsasaliksik? Ito ay isang maingat na paghahanap ng impormasyon tungkol sa isang partikular na bagay. Kalakip nito ang pagbabasa, at humihiling ito ng pagkakapit sa mga simulain ng pag-aaral. Maaari ring magsangkot ito ng pakikipanayam sa mga tao. Anong mga kalagayan ang nangangailangan ng pagsasaliksik? Narito ang ilang halimbawa. Sa iyong personal na pag-aaral o pagbabasa sa Bibliya ay maa- aring may bumangong mga tanong na mahalaga sa iyo. Ang iyong binibigyan ng patotoo ay maaaring magbangon ng katanungan na hinggil dito ay nais mong magkaroon ng espesipikong imporma- syon para sa kasagutan. Maaaring naatasan kang magpahayag. Isaalang-alang ang atas na magpahayag. Ang materyal na hini- hiling sa iyo na kubrehan ay waring lubhang malawak. Paano mo ito maikakapit sa lokal na paraan? Palawakin ito sa pamamagitan ng pagsasaliksik. Kapag ito'y sinusuportahan ng isa o dalawang es- tadistika o ng isang halimbawa na aangkop sa iyong materyal at ito'y nakaaantig sa buhay ng iyong mga tagapakinig, ang punto na noo'y waring pangkaraniwan lamang ay nagiging nakapagtutu- ro at nakagaganyak pa nga. Ang inilathalang materyal na iyong pi- nag-aaralan ay maaaring inihanda para sa mga mambabasa sa bu- ong daigdig, subalit kailangan mong palawakin, ipaghalimbawa, at ikapit ang mga punto sa isang kongregasyon o sa isang tao. Paa- no mo ito gagawin? Bago mo pasimulan ang pagsasaliksik ng impormasyon, isaa- lang-alang ang iyong mga tagapakinig. Ano ang alam na nila? Ano pa ang kailangan nilang malaman? Pagkatapos ay alamin ang iyong tunguhin. Ito ba'y upang magpaliwanag? kumumbinsi? magpabulaan? o gumanyak? Ang pagpapaliwanag ay humihiling ng pagbibigay ng karagdagang impormasyon upang liwanagin ang isang bagay. Bagaman mauunawaan naman ang saligang mga ka- totohanan, baka kailanganin mong ipaliwanag kung kailan o pa- ano gagawin ang nabanggit na bagay. Ang pagkumbinsi ay humi- hiling ng pangangatuwiran kung bakit ang isang bagay ay gayon, 33 ALIN SA MGA KASANGKAPANG ITO SA PAGSASALIKSIK ANG TAGLAY MO? ˙ Bagong Sanlibutang Salin ng Banal na Kasulatan ˙ Comprehensive Concordance ˙ Ang Bantayan at Gumising! ˙ Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan ˙ Mga Saksi ni Jehova - Tagapaghayag ng Kaharian ng Diyos ˙ Insight on the Scriptures ˙ Watch Tower Publications Index ˙ Watchtower Library sa CD-ROM
34 Kung Paano Gagawin ang Pagsasaliksik lakip na ang paghaharap ng ebidensiya. Ang pagpapabulaan ay humihiling ng lubos na kaalaman hinggil sa magkabilang panig ng isang isyu lakip na ang isang maingat na pagsusuri sa ginamit na ebidensiya. Sabihin pa, hangad natin hindi lamang ang matibay na mga pangangatuwiran, kundi ang paghaharap ng mga katotohanan sa isang mabait na paraan. Ang pagganyak ay nagsasangkot ng pag-abot sa puso. Ito'y nangangahulugan ng paghimok sa iyong tagapakinig at pagpapalaki sa kanilang pagnanais na gawin kung ano ang tinatalakay. Ang to- toong-buhay na mga halimbawa ng mga gumawa ng gayon, kahit na sa harap ng kahirapan, ay makatutulong upang maabot ang puso. Handa ka na ba ngayong magsimula? Hindi pa. Isaalang-alang kung gaano karaming impormasyon ang kailangan mo. Ang panahon ay maaaring maging isang mahalagang salik. Kung ihaharap mo ang impormasyon sa iba, gaano kalaking oras ang maaari mong gugulin upang gawin iyon? Limang minuto? Apatnapu't limang minuto? Nakatakda ba ang oras, gaya ng pulong sa kongre- gasyon, o iyon ba'y naibabagay, gaya ng isang pag-aaral sa Bibliya o isang gawa- ing pagpapastol? Pinakahuli, anong mga kasangkapan sa pagsasaliksik ang maaari mong gami- tin? Bukod pa sa taglay mo na sa tahanan, mayroon pa bang iba na nasa aklatan ng inyong Kingdom Hall? Papayag ba ang mga kapatid na naglilingkod kay Je- hova sa loob ng maraming taon na gamitin mo ang kanilang mga kasangkapan sa pagsasaliksik? Mayroon bang aklatang pambayan sa iyong lugar kung saan ang mga reperensiyang aklat ay magagamit mo kung kinakailangan? Paggamit sa Ating Pangunahing Kasangkapan sa Pagsasaliksik - Ang Bibliya Kung ang iyong proyekto sa pagsasaliksik ay may kaugnayan sa kahulugan ng isang kasulatan, magpasimula sa Bibliya mismo. Suriin ang Konteksto. Itanong mo sa sarili: 'Patungkol kanino ang tekstong ito? Ano ang ipinahihiwatig ng nakapalibot na mga talata hinggil sa mga kala- gayan na umaakay sa gayong pananalita o saloobin ng mga taong nasasangkot?' Ang gayong mga detalye ay kadalasang tumutulong sa atin na maunawaan ang isang teksto, at ang mga ito ay magbibigay-buhay rin sa isang pahayag na maa- aring paggamitan mo ng mga ito. Halimbawa, ang Hebreo 4:12 ay kadalasang sinisipi upang ipakita ang ka- pangyarihan ng Salita ng Diyos na makasaling sa puso at makaimpluwensiya sa buhay. Ang konteksto ay nagpapalaki sa ating pagpapahalaga kung paano ito maaaring mangyari. Ito'y tumatalakay sa mga karanasan ng Israel sa loob ' ng 40 taon sa il ang bago pumasok sa lupang ipinangako ni Jehova kay Abra- ham. (Heb. 3:7-4:13) "Ang salita ng Diyos," ang kaniyang pangako na dadal- hin sila sa isang dako ng kapahingahan kasuwato ng kaniyang tipan kay Abra- ' ham, ay hindi patay; iyon ay buh ay at kumikilos tungo sa katuparan niyaon. Taglay ng mga Israelita ang lahat ng dahilan upang magpakita ng pananampa- lataya roon. Gayunpaman, habang inaakay sila ni Jehova mula sa Ehipto tungo
Kung Paano Gagawin ang Pagsasaliksik sa Bundok Sinai at hanggang sa Lupang Pangako, sila'y paulit-ulit na nagpakita ng kakulangan ng pananampalataya. Kaya, sa pamamagitan ng kanilang reak- siyon sa paraan ng pagtupad ng Diyos sa kaniyang salita, nahayag kung ano ang laman ng kanilang mga puso. Sa katulad na paraan sa ating kapanahunan, ini- hahayag ng salita ng pangako ng Diyos kung ano ang nasa puso ng mga tao. Suriin ang Kaugnay na mga Reperensiya. Ang ilang Bibliya ay may kaugnay na mga reperensiya. Mayroon ba nito ang sa iyo? Kung gayon, makatutulong ito. Pansinin ang isang halimbawa sa Bagong Sanlibutang Salin ng Banal na Ka- sulatan. Ang 1 Pedro 3:6 ay tumutukoy kay Sara bilang isang halimbawa na ka- rapat-dapat tularan ng mga Kristiyanong asawang babae. Ang isang kaugnay na reperensiya sa Genesis 18:12 ay sumusuporta roon sa pagsasabing tinawag ni Sara si Abraham bilang panginoon "sa loob niya." Kung gayon, ang kaniyang pagpapasakop ay taos-puso. Bilang karagdagan sa gayong kaunawaan, maaaring akayin ka ng kaugnay na mga reperensiya sa mga teksto na nagpapakita ng ka- tuparan ng isang hula sa Bibliya o ng isang parisan sa tipang Kautusan. Gayun- man, dapat unawain na ang ilang kaugnay na mga reperensiya ay hindi nila- yong magbigay ng gayong mga paliwanag. Ang mga ito ay maaaring umakay lamang sa nakakatulad na mga kaisipan o sa biyograpiko o heograpikong im- pormasyon. Magsaliksik sa Pamamagitan ng Isang Konkordansiya ng Bibliya. Ang konkor- dansiya ng Bibliya ay isang alpabetikong indise ng mga salitang ginamit sa Bi- bliya. Ito'y makatutulong sa iyo upang makita ang mga kasulatan na kaugnay ng paksang sinasaliksik mo. Habang sinisiyasat mo ang mga ito, may iba pang nakatutulong na mga detalye na matututuhan mo. Makikita mo ang ebidensi- ya ng "parisan" ng katotohanan na nakasaad sa Salita ng Diyos. (2 Tim. 1:13) ' Ang Bagong Sanlibutang Salin ay naglalaman ng isang pil ıng talaan ng "Indise ng mga Salita sa Bibliya." Ang Comprehensive Concordance ng Samahan sa wi- kang Ingles ay higit pang malawak ang saklaw. Ito ay aakay sa iyo sa lahat ng tekstong naglalaman ng bawat isa sa pangunahing mga salita sa Bibliya. Pag-aralang Gamitin ang Iba Pang mga Kasangkapan sa Pagsasaliksik Ang kahon sa pahina 33 ay nagtatala ng ilan sa iba pang mga kasangkapan sa pagsasaliksik na inilaan ng "tapat at maingat na alipin." (Mat. 24:45-47) Mara- mi sa mga ito ay may talaan ng mga nilalaman, at ang marami ay may indise sa likuran na dinisenyo upang tulungan kang matukoy ang espesipikong impor- masyon. Sa katapusan ng bawat taon, inilalathala ang mga indise ng paksa na tinalakay kapuwa sa Ang Bantayan at Gumising! para sa kalipunan ng mga arti- kulo sa ta ' ong iyon. Ang pagiging pamilyar sa uri ng impormasyon na ibinibigay sa mga publika- syon sa pag-aaral ng Bibliya ay magpapabilis sa proseso ng pagsasaliksik. Ha- limbawa, nais mong malaman ang tungkol sa hula, doktrina, Kristiyanong pag- gawi, o ang pagkakapit ng mga simulain sa Bibliya. Malamang na nasa Ang 35
36 Kung Paano Gagawin ang Pagsasaliksik Bantayan ang iyong hinahanap. Ang Gumising! ay tumatalakay sa kasaluku- yang mga pangyayari, mga suliranin sa ngayon, relihiyon, siyensiya, at mga tao sa iba't ibang lupain. Ang komentaryo sa bawat ulat ng mga Ebanghelyo salig sa pagkakasunud-sunod nito ayon sa panahon ay lumilitaw sa Ang Pinakadaki- lang Tao na Nabuhay Kailanman. Ang talata por talatang pagtalakay ng buong mga aklat ng Bibliya ay masusumpungan sa mga publikasyong gaya ng Apoca- lipsis - Malapit na ang Dakilang Kasukdulan Nito!, Magbigay-Pansin sa Hula ni Daniel!, at sa dalawang tomo ng Hula ni Isaias - Liwanag Para sa Buong Sangka- tauhan. Sa Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan, masusumpungan mo ang ka- siya-siyang mga sagot sa daan-daang katanungan sa Bibliya na karaniwang ibi- nabangon sa paglilingkod sa larangan. Para sa mas maliwanag na kaunawaan sa ibang mga relihiyon, sa kanilang mga turo, at sa kanilang makasaysayang pi- nagmulan, tingnan Ang Paghahanap ng Tao sa Diyos. Isang detalyadong ulat ng makabagong kasaysayan ng mga Saksi ni Jehova ang nasa Mga Saksi ni Jeho- va - Tagapaghayag ng Kaharian ng Diyos. Ukol sa ulat hinggil sa kasalukuyang mga pagsulong sa pambuong daigdig na pangangaral ng mabuting balita, suri- in ang pinakabagong Yearbook of Jehovah's Witnesses. Ang Insight on the Scrip- tures ay isang ensayklopidiya at atlas ng Bibliya. Kung kailangan mo ang mga detalye hinggil sa mga tao, mga lugar, mga bagay, mga wika, o makasaysayang mga pangyayaring may kinalaman sa Bibliya, ito'y isang napakainam na repe- rensiya. "Watch Tower Publications Index." Ang Index na ito, na inilathala sa mahigit na 20 wika, ay aakay sa iyo sa impormasyon sa napakaraming iba't ibang publi- kasyon natin. Ito ay hinati sa indise ng paksa (subject index) at indise ng kasula- tan (scripture index). Upang magamit ang indise ng paksa, hanapin ang salita na kumakatawan sa paksa na nais mong siyasatin. Upang magamit ang indise ng kasulatan, hanapin sa listahan ng mga kasulatan ang isa na nais mong higit na maunawaan. Kung may inilimbag sa iyong wika tungkol sa paksang iyon o sa ' ong sinasaklaw ng Index, makasusumpong ka ng lis- kasulatang iyon sa mga ta tahan ng mga reperensiyang mapagsasanggunian. Gamitin ang talaan sa hara- pan ng Index upang malaman ang pinaikling anyo ng mga pangalan ng mga publikasyong binanggit. (Sa tulong niyaon, halimbawa, malalaman mo na ang w99 3/1 15 ay tumutukoy sa Ang Bantayan ng 1999, isyu ng Marso 1, pahina 15.) Ang pangunahing mga uluhan gaya ng "Field Ministry Experiences" at "Life Sto- ries of Jehovah's Witnesses" ay makatutulong sa paghahanda ng nakagaganyak na mga presentasyon para sa kongregasyon. Yamang ang pagsasaliksik ay lubhang kawili-wili, mag-ingat na huwag mapa- lihis. Manatiling nakapako sa iyong tunguhing saliksikin ang materyal na kai- langan mong gamitin. Kung ang Index ay umaakay sa iyo sa isang reperensiya, tingnan ang binanggit na (mga) pahina, pagkatapos ay gamitin ang mga subti- tulo at pambungad na mga pangungusap ng mga parapo upang akayin ka sa materyal na angkop sa iyong mga pangangailangan. Kung sinasaliksik mo ang kahulugan ng isang partikular na talata ng Bibliya, una muna ay hanapin ang
Kung Paano Gagawin ang Pagsasaliksik talata sa pahinang itinuro sa iyo. Pagkatapos ay suriin ang nakapalibot na mga komento. "Watchtower Library" sa CD-ROM. Kung gumagamit ka ng computer, maaa- ring makinabang ka sa paggamit ng Watchtower Library sa CD-ROM, na nagla- laman ng malawak na kalipunan ng ating mga publikasyon. Sa pamamagitan ng madaling-gamiting search program, makikita mo ang isang salita, kombina- syon ng mga salita, o isang siniping kasulatan sa alinman sa mga publikasyong nasa Watchtower Library. Kahit na wala sa iyong sariling wika ang mga kasang- kapang ito sa pagsasaliksik, maaari kang makinabang dito sa pamamagitan ng isang malawakang ginagamit na pang-internasyonal na wika na pamilyar sa iyo. Iba Pang Teokratikong mga Aklatan Sa kaniyang ikalawang kinasihang liham kay Timoteo, hiniling ni Pablo sa bi- nata na dalhin sa kaniya sa Roma "ang mga balumbon, lalo na ang mga per- gamino." (2 Tim. 4:13) Pinahalagahan ni Pablo ang ilang kasulatan at ininga- tan ang mga iyon. Magagawa mo rin ang gayon. Iniingatan mo ba ang iyong personal na mga kopya ng Ang Bantayan at Gumising!, at ang Ating Ministeryo sa Kaharian kahit na tapos nang isaalang-alang ang mga ito sa mga pulong ng kongregasyon? Kung gayon, magagamit mo ang mga ito bilang mga kasangka- pan sa pagsasaliksik, kasama ng iba pang mga publikasyong Kristiyano na tag- lay mo. Pinagsisikapang mapanatili ng maraming kongregasyon ang isang kali- punan ng mga teokratikong publikasyon sa aklatan ng Kingdom Hall. Ang mga ito ay sa kapakinabangan ng buong kongregasyon, upang magamit nila habang nasa Kingdom Hall. Panatilihin ang Personal na mga Salansan Maging alisto sa mga interesanteng bagay na magagamit mo kapag ikaw ay nagsasalita at nagtuturo. Kung makasumpong ka sa isang pahayagan o sa isang magasin ng isang balita, estadistika, o halimbawa na magagamit mo sa iyong ministeryo, gupitin iyon o kopyahin ang impormasyon. Ilakip ang petsa, ang pamagat ng babasahin, at pati na marahil ang pangalan ng may-akda o taga- paglathala. Sa mga pulong ng kongregasyon, isulat ang mga punto ng panga- ngatuwiran at mga ilustrasyon na makatutulong sa iyo sa pagpapaliwanag ng katotohanan sa iba. May naisip ka bang isang magandang ilustrasyon subalit hindi ka nagkaroon ng pagkakataon na gamitin ito kaagad? Isulat ito, at inga- tan sa isang salansan. Pagkalipas ng ilang panahon ng iyong pagkakatala sa Paa- ralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo, marami ka nang naihandang mga presen- tasyon. Sa halip na itapon ang iyong mga nota sa mga pahayag na ito, ingatan ang mga ito. Ang ginawa mong pagsasaliksik ay maaaring magamit sa hinaha- rap. Makipag-usap sa mga Tao Tandaan na ang mga tao ay pinagmumulan ng mahahalagang imporma- syon. Nang tinitipon ni Lucas ang kaniyang ulat ng Ebanghelyo, maliwanag na 37
38 Kung Paano Gagawin ang Pagsasaliksik nakapagtipon siya ng maraming impormasyon sa pamamagitan ng pakikipa- nayam sa mga nakasaksi. (Luc. 1:1-4) Marahil ang isang kapuwa Kristiyano ay makapagbibigay ng liwanag sa isang bagay na pinagsisikapan mong saliksikin. Ayon sa Efeso 4:8, 11-16, si Kristo ay gumagamit ng "mga kaloob [na] mga tao" upang tulungan tayong lumaki sa "tumpak na kaalaman sa Anak ng Diyos." Ang pakikipanayam sa mga may karanasan sa paglilingkod sa Diyos ay maaaring magbunga ng kapaki-pakinabang na mga ideya. Ang pakikipag-usap sa mga tao ay maaari ring magsiwalat sa kung ano ang kanilang iniisip, at ito'y makatutu- long sa iyo na maghanda ng materyal na tunay na praktikal. Suriin ang Iyong mga Nagawa Matapos anihin ang trigo, ang butil ay kailangang alisin mula sa ipa. Gayun- din kung tungkol sa nagiging bunga ng iyong pagsasaliksik. Bago ito magamit, kailangan mong ihiwalay kung ano ang mahalaga sa hindi kailangan. Kung gagamitin mo ang impormasyon sa isang pahayag, tanungin mo ang sarili: 'Ang punto bang pinaplano kong gamitin ay talagang makatutulong sa aking presentasyon ng paksa? O, kahit na iyon ay isang kapana-panabik na ma- teryal, maililihis ba nito ang pansin mula sa paksa na ipapahayag ko?' Kung ini- isip mong gumamit ng kasalukuyang mga pangyayari o materyal mula sa paba- gu-bagong larangan ng siyensiya o medisina, tiyakin mong sunod sa panahon ang impormasyon. Kilalanin din na ang ilang punto sa matatanda nating publi- kasyon ay maaaring nabago na, kaya isaalang-alang kung ano ang inilathala ka- makailan tungkol sa paksa. May pantanging pangangailangan na maging maingat kung ibig mong mag- tipon ng impormasyon mula sa sekular na mga reperensiya. Huwag kalilimutan kailanman na ang Salita ng Diyos ay katotohanan. (Juan 17:17) Si Jesus ang gu- maganap ng pangunahing papel sa katuparan ng layunin ng Diyos. Kaya ang Colosas 2:3 ay nagsasabi: "Maingat na nakakubli sa kaniya ang lahat ng mga ka- yamanan ng karunungan at ng kaalaman." Suriin ang naging mga bunga ng iyong pagsasaliksik mula sa gayong pangmalas. Kung tungkol sa sekular na pag- sasaliksik, tanungin mo ang sarili: 'Ang materyal bang ito ay may pagmamala- bis, haka-haka, o makitid ang pangmalas? Ito ba ay isinulat taglay ang sakim o komersiyal na motibo? Sumasang-ayon ba rito ang ibang mga mapananaligang reperensiya? Higit sa lahat, ito ba ay kasuwato sa katotohanan ng Bibliya?' Ang Kawikaan 2:1-5 ay nagpapasigla sa atin na patuloy na magsaliksik ukol sa kaalaman, pagkaunawa, at kaunawaan 'gaya ng pilak, at gaya ng nakatagong ka- yamanan.' Ito'y nagpapahiwatig kapuwa ng pagsisikap at ng mayamang mga gantimpala. Ang pagsasaliksik ay nangangailangan ng pagsisikap, subalit ang paggawa nito ay tutulong sa iyo na masumpungan ang kaisipan ng Diyos sa mga bagay-bagay, maiwasto ang maling mga ideya, at mapatatag ang iyong pagkain- tindi sa katotohanan. Madaragdagan din nito ng sustansiya at buhay ang iyong mga presentasyon, anupat ginagawa ang mga ito na kasiya-siyang ipahayag at kawili-wiling pakinggan.
Paggawa ng Isang Balangkas KAPAG naatasang magbigay ng isang pahayag, pinaghihirapan ng marami na isulat ito nang buo, mula sa pambungad hanggang sa konklusyon. Bago mata- pos ang pahayag, marahil ay napakarami nang burador ang nagawa. Ang prose- so ay maaaring gumugol ng mga oras. Ganito ba ang paraan mo sa paghahanda ng iyong mga pahayag? Nais mo bang matutuhan ang mas madaling paraan? Kapag natutuhan mo kung paano maghahanda ng isang balangkas, hindi mo na kailangang isulat pa ang lahat- lahat. Ito'y magbibigay sa iyo ng higit na panahon upang insayuhin ang pagpa- pahayag. Ang iyong mga presentasyon ay hindi lamang magiging mas madaling ibigay kundi magiging higit na kawili-wiling pakinggan at higit na gaganyak sa iyong tagapakinig. Mangyari pa, para sa mga pahayag pangmadlang ibinibigay sa kongregasyon, isang saligang balangkas ang inilalaan. Gayunman, hindi ganito ang kaso para sa karamihan ng iba pang mga pahayag. Maaaring atasan ka lamang ng isang paksa o ng isang tema. O marahil ay hilingan kang kubrehan ang espesipikong nakalathalang materyal. Kung minsan ikaw ay bibigyan lamang ng ilang ta- gubilin. Para sa lahat ng gayong mga atas, kakailanganin mong maghanda ng iyong sariling balangkas. Ang sampol sa pahina 41 ay magbibigay sa iyo ng ideya kung paano maisasa- ayos ang isang maikling balangkas. Pansinin na ang bawat pangunahing punto ay nagsisimula sa kaliwang mardyin at ito'y nakasulat sa malalaking titik. Sa ila- lim ng bawat pangunahing punto ay nakalista ang mga ideya na sumusuporta rito. Ang mga karagdagang punto na gagamitin upang mabuo ang mga ideyang iyon ay nakalista sa ilalim ng mga ito at nakapasok ng ilang espasyo mula sa ka- liwang mardyin. Suriing maingat ang balangkas na ito. Pansinin na ang dala- wang pangunahing punto ay tuwirang kaugnay ng tema. Pansinin din na ang mga pangalawahing punto ay hindi lamang basta mga kawili-wiling bagay. Sa halip, ang bawat isa ay sumusuporta sa pangunahing punto na lumilitaw sa ita- as nito. Kapag naghahanda ka ng isang balangkas, maaaring hindi ito maging kaga- yang-kagaya ng sampol. Subalit kapag naunawaan mo ang mga simulaing nasa- sangkot, ang mga ito'y makatutulong sa iyo na maorganisa ang iyong materyal at maihanda ang isang mabuting pahayag sa isang makatuwirang haba ng pa- nahon. Paano mo gagawin ito? Magsuri, Pumili, at Mag-organisa Kailangan mo ang isang tema. Ang iyong tema ay hindi basta isang pang- kalahatang paksa na maaaring buuin sa isang salita lamang. Ito ang panguna- hing ideya na nais mong itawid, at ito'y nagpapahiwatig kung sa anong anggulo 39
40 Paggawa ng Isang Balangkas binabalak mong talakayin ang iyong paksa. Kung ang isang tema ay iniatas, su- riing maingat ang bawat pangunahing salita. Kung bubuuin mo ang iniatas na tema salig sa nakalathalang materyal, pag-aralan ang materyal na iyon taglay sa isip ang tema. Kung naatasan ka ng isang paksa lamang, kung gayon, bahala ka nang pumili ng tema. Gayunman, bago gawin ito, makatutulong sa iyo na gu- mawa ng ilang pagsasaliksik. Sa pagpapanatiling bukas ng iyong isip, madalas na makakukuha ka ng mga bagong ideya. Habang ginagawa mo ang mga hakbanging ito, patuloy mong tanungin ang iyong sarili: 'Bakit mahalaga ang materyal na ito sa aking tagapakinig? Ano ang aking tunguhin?' Dapat na ito'y hindi lamang upang makubrehan ang mater- yal o makapagbigay ng isang makulay na pahayag kundi upang makapaglaan ng materyal na magiging kapaki-pakinabang para sa iyong tagapakinig. Kapag nabuo na ang iyong tunguhin, isulat ito. Lagi mo itong isasaisip habang nagha- handa ka. Pagkatapos mong matiyak kung ano ang iyong tunguhin at makapili ng isang temang kaayon nito (o masuri kung paano naaangkop ang atas na tema sa tunguhing iyon), magiging mas tukuy na tukoy ang iyong pagsasaliksik. Humanap ng materyal na may partikular na kapakinabangan sa iyong tagapakinig. Huwag maging kon- tento sa mga bagay na kapit sa pangkalahatan, kundi humanap ng mga espesipikong punto na makapagtuturo at talagang ma- katutulong. Maging makatuwiran sa dami ng ginagawa mong pagsasaliksik. Kalimitan nang madali kang magkaroon ng mas maraming materyal kaysa sa magagamit mo, kaya kakailanga- nin mong maging mapamili. KUNG PAANO MAGHAHANDA NG ISANG BALANGKAS ˙ Alamin kung bakit mahalaga ang iyong paksa sa iyong tagapakinig at kung ano ang iyong tunguhin ˙ Pumili ng isang tema; kung may isang iniatas, suriin ito ng maingat ˙ Magtipon ng nakapagtuturo at nakatutulong na materyal ˙ Alamin ang iyong mga pangunahing punto ˙ Organisahin ang iyong materyal; ingatan lamang ang pinakamahusay ˙ Maghanda ng isang nakaaantig-interes na pambungad ˙ Planuhin ang isang gumaganyak na konklusyon ˙ Repasuhin ang iyong pahayag; pinuhin ito Alamin ang mga pangunahing punto na kailangan mong ta- lakayin upang mabuo ang iyong tema at maabot ang iyong tu- nguhin. Ito ang magiging iyong batayan, ang iyong saligang balangkas. Gaano karaming pangunahing punto ang nararapat talakayin? Marahil ang dalawa ay sapat na para sa maikling pag- talakay, at kadalasang ang lima ay sapat na maging sa isang oras na diskurso. Mas kakaunti ang mga pangunahing punto, mas malamang na matandaan ng iyong tagapakinig ang mga ito. Minsang ang iyong tema at ang mga pangunahing punto ay nasa isip na, organisahin mo na ang iyong sinaliksik na ma- teryal. Pagpasiyahan kung ano ang tuwirang kaugnay ng iyong mga pangunahing punto. Piliin ang mga detalye na makapag- daragdag ng bagong mga punto sa iyong presentasyon. Sa pag- pili mo ng mga kasulatan upang sumuporta sa mga panguna- hing punto, bigyang pansin ang mga ideya na makatutulong sa iyo na makapangatuwiran sa mga tekstong iyon sa isang ma- kabuluhang paraan. Ilagay ang bawat bagay sa ilalim ng pa-
Paggawa ng Isang Balangkas ngunahing punto na kinabibilangan nito. Kung ang ilang impormasyon ay hindi angkop sa alinman sa iyong mga pangunahing punto, alisin ito - ka- hit na ito ay kapana-panabik - o ilagay ito sa isang salansan para magamit sa ibang pagkakataon. Ingatan lamang ang pinakamahusay na materyal. Ka- pag napakarami ang sinisikap mong kubrehan, kakailanganin mong magsali- ta nang masyadong mabilis at ang iyong pagkubre ay magiging mababaw la- mang. Mas mabuting magtawid ng iilang punto na may tunay na kahalagahan sa tagapakinig at pagbutihin iyon. Huwag kang lalampas sa oras. Kung hindi mo pa nagagawa ito, ayusin ngayon ang iyong materyal sa lo- hikal na pagkakasunud-sunod. Ginawa ito ng manunulat ng Ebanghelyo na si Lucas. Pagkatapos na makapagtipon ng maraming patotoo hinggil sa kani- yang paksa, inihanay niya ang mga ito sa "lohikal na pagkakasunud-sunod." (Luc. 1:3) Maaari mong isaayos ang iyong materyal ayon sa kronolohiya o ayon sa tema, marahil ay alinsunod sa sanhi at epekto o problema at solu- syon, depende sa kung ano ang pinakamabisa upang maabot ang iyong tungu- hin. Hindi dapat magkaroon ng biglaang paglipat mula sa isang ideya tungo sa iba. Dapat na akaying mabuti ang mga tagapakinig mula sa isang kaisipan tungo sa iba, na walang patlang na ma- hirap pag-ugnayin. Ang iniharap na ebi- densiya ay dapat na umakay sa tagapaki- nig tungo sa lohikal na mga konklusyon. Habang isinasaayos mo ang iyong mga punto, isipin kung ano ang magiging da- ' t ıng ng presentasyon sa iyong tagapaki- nig. Madali ba nilang masusubaybayan ang iyong ideya? Maaantig ba silang ku- milos salig sa kanilang napakinggan, ka- suwato ng tunguhin na nasa iyong isi- pan? ANO ANG LAYUNIN NG DIYOS PARA SA LUPA? ORIHINAL NA LAYUNIN NG DIYOS NA ANG LUPA AY MAGING ISANG PARAISO Sinimulan ng Diyos ang isang paraiso sa Eden (Gen. 2:8, 15) Palalawakin nina Adan at Eva at ng kanilang mga supling ang Paraiso sa buong daigdig (Gen. 1:28) HINDI TINALIKURAN NG DIYOS ANG KANIYANG Pagkatapos, maghanda ng isang pam- bungad na pupukaw ng interes para sa iyong paksa at magpapakita sa iyong ta- gapakinig na ang tatalakayin mo ay may tunay na kahalagahan sa kanila. Makatu- tulong kung isusulat mo ang ilan sa iyong unang mga pangungusap. Sa kata- pusan, planuhin ang isang gumaganyak na konklusyon na kaayon ng iyong tu- nguhin. Kung maaga mong ihahanda ang iyong balangkas, magkakaroon ka ng pa- nahon upang pinuhin ito bago mo ibigay LAYUNIN NA GAWING ISANG PARAISO ANG LUPA Hindi binago ng katampalasanan ng unang mga tao sa ilalim ng impluwensiya ni Satanas ang layunin ng Diyos Sa itinakdang panahon ng Diyos, ang mga taong balakyot ay pupuksain ng Diyos (Kaw. 2:22) Si Satanas ay ibubulid sa kalaliman (Apoc. 20:1-3) Isasakatuparan ni Kristo ang layunin ng Diyos para sa lupa sa panahon ng kaniyang Milenyong Paghahari Mawawala na ang sakit at kamatayan (Apoc. 21:3, 4) Ang mga patay ay bubuhaying-muli sa lupa Sa ilalim ng makalangit na pamamahala, ang tapat na mga tao ay tutulong upang gawing paraiso ang buong lupa (Isa. 65:17, 21-25) 41
42 Paggawa ng Isang Balangkas ang pahayag. Maaari mong makita ang pangangailangang suportahan ang ilang ideya sa pamamagitan ng ilang estadistika, isang ilustrasyon, o isang ka- ranasan. Ang paggamit ng kasalukuyang pangyayari o ilang bagay na kapa- na-panabik sa komunidad ay maaaring makatulong sa iyong tagapakinig na makita agad ang kahalagahan ng materyal. Habang nirerepaso mo ang iyong pahayag, maaaring makita mo ang higit pang paraan para maibagay ang im- pormasyon sa iyong tagapakinig. Ang proseso ng pagsusuri at pagpipino ay mahalaga sa pagsasaayos ng mabuting materyal upang maging isang mabisang pahayag. Ang ilang tagapagsalita ay maaaring mangailangan ng mas detalyadong nota kaysa sa iba. Subalit kung oorganisahin mo ang iyong materyal sa ilalim lamang ng ilang pangunahing punto, aalisin kung ano ang hindi talaga maka- tutulong sa mga ito, at ilalagay ang iyong mga ideya sa lohikal na pagkakasu- nud-sunod, masusumpungan mo na sa kaunting pagsasanay, hindi mo na ka- kailanganing isulat pa ang lahat-lahat. Kaylaki ngang panahon ang matitipid nito! At ang kalidad ng iyong mga pahayag ay susulong. Makikitang maliwa- nag na ikaw ay tunay na nakikinabang sa edukasyong nakukuha mo mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo.
Paghahanda ng mga Atas ng Estudyante sa Paaralan SA BAWAT atas sa paaralan ay may pagkakataong sumulong. Taimtim kang magsikap, at unti-unting mahahayag ang iyong pagsulong kapuwa sa iyo at sa iba. (1 Tim. 4:15) Ang paaralan ay tutulong sa iyo na lubusang mapasulong ang iyong mga kakayahan. Ikaw ba'y ninenerbiyos na magsalita sa harap ng kongregasyon? Ito ay nor- mal, kahit nakatala ka na sa paaralan sa mahaba-habang panahon. Gayun- man, may ilang bagay na makatutulong sa iyo upang mabawasan ang an- tas ng iyong pagkabalisa. Sa tahanan, gawing kaugalian na laging magbasa nang malakas. Sa mga pulong ng kongregasyon, magkomento nang madalas, at kung ikaw ay isang mamamahayag, makibahagi nang regular sa pagliling- kod sa larangan. Ito ay magbibigay sa iyo ng karanasan sa pagsasalita sa ha- rap ng iba. Karagdagan pa, ihandang mabuti nang patiuna ang iyong mga atas bilang estudyante, at insayuhin nang malakas ang pagpapahayag ng mga ito. Tandaan na ikaw ay magsasalita sa harap ng palakaibigang tagapakinig. Bago magbigay ng anumang pahayag, manalangin kay Jehova. Malugod ni- yang ipinagkakaloob ang banal na espiritu sa kaniyang mga lingkod na hu- mihiling sa kaniya. - Luc. 11:13; Fil. 4:6, 7. Maging makatuwiran sa iyong mga inaasahan. Kailangan ang panahon upang magtamo ng karanasan bilang isang tagapagsalita at upang maging isang mabisang guro. (Mik. 6:8) Kung ikaw ay bagong nagpatala sa paara- lan, huwag umasa na makapagbibigay ka kaagad ng isang napakahusay na presentasyon. Sa halip, pasulungin ang bawat punto ng payo sa pagsasali- ta nang isa-isa. Pag-aralan ang seksiyon sa aklat na ito na tumatalakay nito. Kung maaari, gawin ang pagsasanay na iminungkahi roon. Ito'y magbibigay sa iyo ng karanasan sa mga bagay na may kaugnayan sa puntong ipinapayo bago mo gampanan ang iyong atas sa kongregasyon. Darating din ang pagsu- long. Kung Paano Maghahanda ng Isang Atas sa Pagbabasa Ang paghahanda para sa pangmadlang pagbabasa ay sumasaklaw nang hi- git pa kaysa sa basta pagbigkas lamang ng mga salita sa iniatas na mater- yal. Pagsikapang magkaroon ng isang malinaw na unawa sa kahulugan ng materyal. Kapag natanggap mo ang iyong atas, basahin ito taglay sa isip ang tunguhing iyon. Sikaping unawain ang punto ng bawat pangungusap at ang ideya na nabubuo sa bawat parapo upang iyong maitawid ang mga ide- ya nang tumpak at may angkop na damdamin. Kung posible, tingnan ang 43
44 Paghahanda ng mga Atas ng Estudyante sa Paaralan diksiyunaryo para sa wastong pagbigkas ng di-pamilyar na mga salita. Ala- ming mabuti ang materyal. Kakailanganing tulungan ng mga magulang ang kanilang maliliit na anak na gawin ito. Naatasan ka na bang bumasa ng isang bahagi ng Bibliya o marahil ay ng mga parapo sa isang artikulo ng Ang Bantayan? Kung may mga audiocassette ng materyal na iyon sa iyong wika, malaki ang maitutulong kung pakiking- gan ang pagbasa at papansinin ang mga salik gaya ng pagbigkas, paghintu- hinto, pagdiriin, at pagbabagu-bago ng tinig. Pagkatapos ay sikaping gamitin ang mga katangiang ito sa iyong sariling pagbabasa. Kapag pinasisimulan mo nang ihanda ang iyong atas, tiyaking pag-aralang mabuti ang leksiyon na tumatalakay sa katangian ng pagsasalita na iniatas sa iyo. Kung posible, repasuhin ito pagkatapos mong insayuhin ang malakas na pagbabasa nang ilang ulit sa iniatas na materyal. Pagsikapang ikapit nang lu- busan ang nakasulat na payong iyon hangga't maaari. Ang pagsasanay na ito ay makatutulong nang malaki sa iyo para sa iyong ministeryo. Habang naglilingkod ka sa larangan, marami kang pagkakataong bumasa sa iba. Yamang ang Salita ng Diyos ay may kapangyarihang bumago sa buhay ng mga tao, mahalaga na basahin mo ito nang mabuti. (Heb. 4:12) Huwag mong asahan na magiging dalubhasa ka sa lahat ng aspekto ng mabi- sang pagbabasa sa loob lamang ng isa o dalawang atas. Sa isang Kristiyanong matanda na maraming taon na ang karanasan, sumulat ang apostol na si Pa- blo: "Magsikap ka sa pangmadlang pagbabasa." - 1 Tim. 4:13. Paghahanda ng Isang Paksa at Isang Tagpo Kapag tumanggap ka ng isang atas sa paaralan na nagsasangkot sa pagga- mit ng isang tagpo, paano mo ito gagawin? Tatlong pangunahing bagay ang kailangang isaalang-alang: (1) ang pak- sang iniatas sa iyo, (2) ang iyong tagpo at ang tao na iyong kakausapin, at (3) ang puntong ipinapayo na iniatas sa iyo upang pasulungin. Kailangan mong magtipon ng materyal para sa paksang iniatas sa iyo. Su- balit bago mo puspusang gawin ito, pag-isipang mabuti ang iyong tagpo at pati na ang tao na iyong kakausapin, yamang ang mga salik na ito ay magka- karoon ng kaugnayan sa uri ng materyal na iyong sasaklawin at sa paraan ng iyong paghaharap nito. Anong tagpo ang gagamitin mo? Ang iyo bang ita- tanghal ay kung paano ihaharap ang mabuting balita sa isang kakilala mo? O ipakikita mo ba kung ano ang maaaring mangyari sa pakikipag-usap sa isang indibiduwal sa unang pagkakataon? Ang tao ba ay mas matanda o mas bata kaysa sa iyo? Anong saloobin ang maaaring taglay niya hinggil sa pak- sang pinaplano mong talakayin? Gaano karami kaya ang nalalaman na niya tungkol dito? Ano ang tunguhing inaasahan mong maabot bilang resulta ng inyong pag-uusap? Ang mga sagot sa mga tanong na ito ay magbibigay ng mahahalagang giya na magagamit mo sa paghahanda.
Paghahanda ng mga Atas ng Estudyante sa Paaralan Saan mo masusumpungan ang materyal sa iniatas na paksa? Sa pahina 33 hanggang 38 ng aklat na ito, may pagtalakay sa "Kung Paano Gagawin ang Pagsasaliksik." Basahin ito, at pagkatapos ay gamitin ang makukuha mong mga kasangkapan sa pagsasaliksik. Sa maraming kaso ay madali kang maka- susumpong ng mas maraming materyal kaysa sa magagamit mo. Magbasa ng sapat upang matiyak kung gaano karaming impormasyon ang makuku- ha mo. Gayunman, habang ginagawa mo iyan, ingatan sa isip ang tagpo na gagamitin mo sa iyong presentasyon at pati na ang tao na iyong kakausapin. Markahan ang mga punto na angkop na gamitin. Bago mo organisahin ang iyong presentasyon at gawin ang panghuling pagpili ng mga detalye, maglaan ng panahon upang basahin ang materyal na tumatalakay sa puntong ipinapayo na iniatas sa iyo. Ang pagkakapit sa payong iyan ang isa sa mga pangunahing dahilan ng iyong atas. Kung sasaklawin mo ang iyong materyal sa itinakdang oras, masisiyahan ka sa pagbibigay mo ng iyong konklusyon, yamang may hudyat na ibibigay kapag naubos na ang iniatas na oras. Gayunman, sa ating ministeryo sa lara- ngan, ang oras ay hindi laging nagiging isang salik. Kaya habang naghahan- da ka, isaalang-alang ang dami ng panahong magagamit, subalit bigyan ng pantanging pansin ang mabisang pagtuturo. Isang Paalaala Hinggil sa mga Tagpo. Suriin ang mga mungkahi sa pahi- na 82, at piliin ang isa na magiging praktikal sa iyong ministeryo at na mag- papahintulot sa iyo na gamitin ang iniatas na materyal sa makatotohanang paraan. Kung nakatala ka na sa paaralan nang mahaba-habang panahon, malasin ito bilang isang pagkakataon upang gumawa ng pagsulong at mag- karoon ng karagdagang kasanayan sa iyong ministeryo. Kung ang tagpo ay iniaatas ng tagapangasiwa sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo, tanggapin ang hamon. Ang karamihan sa mga tagpo ay hing- gil sa pagpapatotoo. Kung hindi ka pa nakapagpapatotoo sa ilalim ng ini- larawang mga kalagayan, kumuha ng mga ideya sa pamamagitan ng paki- kipag-usap sa mga mamamahayag na nakaranas na nito. Hangga't maaari, pagsikapang talakayin ang paksang iniatas sa iyo sa isang tagpo na katulad ng gagamitin mo sa paaralan. Ito'y tutulong sa iyo na maabot ang mahala- gang tunguhin ng iyong pagsasanay. Kapag ang Presentasyon ay Gagawin sa Anyong Pahayag Kung ikaw ay isang lalaki, maaaring atasan kang magharap ng isang ma- ikling pahayag sa kongregasyon. Sa paghahanda ng mga pahayag na ito, ang mga pangunahing punto na kailangang isaalang-alang ay katulad ng mga nakalista na para sa mga atas ng estudyante sa anyong pagtatang- hal. Ang malaking pagkakaiba ay ang tagapakinig at ang paraan ng presen- tasyon. 45
46 Paghahanda ng mga Atas ng Estudyante sa Paaralan Sa pangkalahatan ay kanais-nais na ihanda ang iyong materyal upang makinabang mula rito ang bawat isa sa mga tagapakinig. Ang karamihan sa mga naroroon ay may alam na sa saligang mga katotohanan sa Bibliya. Maaaring may lubos na kabatiran na sila sa paksang iniatas sa iyo upang ipa- hayag. Isaalang-alang kung ano na ang kanilang nalalaman hinggil sa iyong paksa. Mag-isip ng paraan upang makinabang sila sa iyong presentasyon. Itanong mo sa sarili: 'Paano ko magagamit ang aking paksa upang mapala- lim ang pagpapahalaga ko at niyaong sa aking tagapakinig para kay Jeho- va bilang isang persona? Ano ang nasa materyal na makatutulong sa amin upang maunawaan ang kalooban ng Diyos? Paano makatutulong sa amin ang materyal na ito upang makagawa ng mabubuting pagpapasiya sa gitna ng isang sanlibutang napangingibabawan ng makalamang mga pagnanasa?' (Efe. 2:3) Ang kasiya-siyang mga sagot sa mga tanong na ito ay humihiling ng pagsasaliksik. Kapag ginagamit ang Bibliya, sikaping gumawa ng higit pa kaysa sa basta pagbasa lamang ng mga teksto. Mangatuwiran sa mga kasula- tang ginagamit mo, at ipakita kung paanong ang mga ito ay naglalaan ng sa- ligan para sa paggawa ng mga konklusyon. (Gawa 17:2, 3) Huwag tangkaing saklawin ang masyadong maraming bagay. Iharap ang iyong materyal sa pa- raang madali itong matandaan. Dapat na kalakip din sa paghahanda ang pagbibigay-pansin sa iyong para- an ng pagpapahayag. Huwag mamaliitin ito. Insayuhin ang pagbibigay ng iyong pahayag sa malakas na tinig. Ang pagsisikap mo sa pag-aaral at pagka- kapit ng payo sa iba't ibang katangian ng pagsasalita ay makaaabuloy nang malaki sa iyong pagsulong. Maging ikaw man ay isang baguhang tagapagsa- lita o makaranasan na, maghandang mabuti upang makapagsalita ka nang may pananalig at damdamin na angkop sa iyong materyal. Habang isinasa- gawa mo ang bawat atas sa paaralan, ingatan sa isip ang tunguhin na gami- tin ang iyong bigay-Diyos na kaloob ng pagsasalita upang parangalan si Je- hova. - Awit 150:6.
Paghahanda ng mga Pahayag sa Kongregasyon ANG programa ng Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay inihahanda sa kapakinabangan ng buong kongregasyon. Ang mahahalagang impormasyon ay inihaharap din sa iba pang mga pulong ng kongregasyon at gayundin sa mga asamblea at mga kombensiyon. Kung ikaw ay inatasan ng isang baha- gi sa mga programang ito, ikaw ay binigyan ng isang mabigat na pananagu- tan. Hinimok ni apostol Pablo ang Kristiyanong tagapangasiwa na si Timoteo na laging magbigay ng pansin sa kaniyang turo. (1 Tim. 4:16) Yaong mga na- roroon sa Kristiyanong mga pagtitipon ay naglaan ng mahalagang panahon - at ang ilan ay gumawa ng malaking pagsisikap - na dumalo upang tumang- gap ng instruksiyon sa mga bagay na may kaugnayan sa kanilang relasyon sa Diyos. Ang pagbibigay ng gayong instruksiyon ay tunay na isang malaking pribilehiyo! Paano mo iyon maisasagawang mabuti? Mga Tampok na Bahagi Mula sa Pagbabasa sa Bibliya Ang bahaging ito ng paaralan ay batay sa pagbabasa sa Bibliya na iniatas para sa isang linggo. Dapat na idiin kung paanong ang materyal ay makaaa- pekto sa atin ngayon. Gaya ng iniulat sa Nehemias 8:8, si Ezra at ang kani- yang mga kasama ay hayagang bumabasa mula sa Salita ng Diyos, na ipinalili- wanag iyon, "binibigyan iyon ng kahulugan," at ipinauunawa. Ang pagganap mo sa mga tampok na bahagi ng Bibliya ay nagbibigay sa iyo ng pagkakataong gawin din ang gayon. Paano mo ihahanda ang gayong atas? Kung posible, basahin ang iniatas na bahagi ng Bibliya nang isang linggo o higit pa ang kaagahan. Pagkatapos ay isipin ang tungkol sa iyong kongregasyon at ang mga pangangailangan nito. Ipanalangin ito. Anong payo, anong mga halimbawa, anong mga simulain sa bahaging ito ng Salita ng Diyos ang makatutugon sa gayong mga pangangaila- ngan? Mahalaga ang pagsasaliksik. Mayroon bang indise sa katapusan ng taon sa Ang Bantayan sa inyong wika? Kung mayroon, gamiting mabuti ito. Sa pa- mamagitan ng pagsasaliksik sa nakalathalang impormasyon tungkol sa mga talata na pinili mong pagtuunan ng pansin, maaaring makasumpong ka ng nagbibigay-liwanag na karagdagang materyal, mga paliwanag hinggil sa katu- paran ng mga hula, mga pagsusuri sa kung ano ang isinisiwalat ng ilang teksto tungkol kay Jehova, o mga pagtalakay sa mga simulain. Huwag sikaping sak- lawin ang napakaraming punto. Magtuon ng pansin sa ilan lamang piniling mga talata. Mas mabuting saklawin ang ilan lamang talata at isagawa iyon nang mabuti. 47
48 Paghahanda ng mga Pahayag sa Kongregasyon Ang iyong atas ay maaaring humiling din ng pag-aanyaya sa tagapakinig na magkomento kung paano sila nakinabang mula sa pagbabasa sa Bibliya sa linggong iyon. Ano ang kanilang nasumpungan na pakikinabangan nila sa ka- nilang personal at pampamilyang pag-aaral o sa kanilang ministeryo o para- an ng pamumuhay? Anong mga katangian ni Jehova ang nahayag sa kaniyang pakikitungo sa mga tao at sa mga bansa? Ano ang natutuhan ng tagapakinig na nagpalakas sa kanilang pananampalataya at nagpatibay sa kanilang pagpa- pahalaga kay Jehova? Huwag masyadong gugulan ng panahon ang mga detal- yado at komplikadong punto. Idiin ang kahulugan at praktikal na kahalaga- han ng mga napiling punto. Pahayag na Nagtuturo Ito ay salig sa inilathalang materyal, tulad ng isang artikulo sa Ang Banta- yan o Gumising! o kaya'y sa isang bahagi ng isang aklat. Sa maraming kaso, napakarami ng materyal para sa itinakdang oras. Paano mo isasagawa ang atas? Bilang isang guro, hindi bilang isa na sumasaklaw lamang ng materyal. Ang isang tagapangasiwa ay dapat na "kuwalipikadong magturo." - 1 Tim. 3:2. Pasimulan ang iyong paghahanda sa pamamagitan ng pag-aaral sa iniatas na materyal. Hanapin ang mga kasulatan. Magbulay-bulay. Pagsikapang ga- win iyon nang maaga bago ang petsa ng iyong pahayag. Tandaan na pina- sisigla ang mga kapatid na patiunang basahin ang inilathalang materyal na siyang saligan ng pahayag. Ang iyong atas ay hindi lamang upang repasuhin o paikliin ito kundi upang ipakita kung paano ikakapit ito. Gamitin ang ang- kop na mga bahagi ng materyal sa paraang tunay na pakikinabangan ng kon- gregasyon. Kung paanong ang bawat bata ay may sariling personalidad, ang bawat kongregasyon ay may namumukod na mga katangian. Ang magulang na ma- bisang nagtuturo ay hindi lamang basta nagkukuwento ng mga alituntunin sa moral sa kaniyang anak. Gumagamit siya ng pangangatuwiran sa bata. Isi- nasaalang-alang niya ang personalidad ng bata at ang mga suliraning kinaka- harap ng bata. Sa katulad na paraan, pinagsisikapan ng mga guro sa kongre- gasyon na maunawaan at matugunan ang mga pangangailangan ng grupong kaniyang pinagsasalitaan. Gayunman, ang isang gurong may unawa ay iiwas sa paggamit ng mga halimbawa na magdudulot ng kahihiyan sa sinumang nakikinig. Ipakikita niya ang mga kapakinabangang tinatamasa bilang resul- ta ng paglakad sa daan ni Jehova at itatampok ang payo mula sa Kasulatan na makatutulong sa kongregasyon na mapagtagumpayan ang mga suliraning napapaharap sa kanila. Ang mabuting pagtuturo ay nakasasaling sa puso ng tagapakinig. Kaila- ngan nito hindi ang basta pagsasabi lamang ng mga katotohanan kundi ang
Paghahanda ng mga Pahayag sa Kongregasyon pagpapatibay rin ng pagpapahalaga sa kung ano ang tinutukoy ng mga ito. Kailangan nito ang tunay na pagkabahala sa mga tinuturuan. Dapat na ma- kilala ng espirituwal na mga pastol ang kawan. Kapag maibigin nilang isi- nasaisip ang mga suliranin na kinakaharap ng iba't ibang miyembro, sila'y makapagsasalita nang nakapagpapatibay-loob, na nagpapakita ng kaunawa- an, habag, at empatiya. Gaya ng alam ng mabibisang guro, ang isang pahayag ay dapat na may ma- liwanag na tunguhin. Ang materyal ay dapat na iharap sa paraan na ang mga susing punto ay mapalilitaw at matatandaan. Dapat na matandaan ng tagapa- kinig ang praktikal na mga ideya na makaaapekto sa kanilang buhay. Pulong sa Paglilingkod Kapag nagbibigay ka ng isang pahayag salig sa isang artikulo sa Ating Mi- nisteryo sa Kaharian, ang hamon ay medyo naiiba. Dito ay masusumpungan mo na kalimitang inaatasan ka upang lubusang itawid sa tagapakinig kung ano ang nasa inilaang reperensiya, hindi upang piliin kung ano ang pinaka- naaangkop. Tulungan ang tagapakinig na mangatuwiran sa mga kasulatan na siyang saligan ng anumang ibinigay na payo. (Tito 1:9) Limitado lamang ang panahon, na sa karamihang kaso ay hindi nagpapahintulot para sa karagda- gang materyal. Sa kabilang panig, maaaring atasan kang magharap ng materyal na ang artikulo ay hindi lumilitaw sa Ating Ministeryo sa Kaharian. Ang reperensi- ya ay maaaring makuha sa isang artikulo ng Bantayan, o ang atas ay maaa- ring binubuo lamang ng ilang maiikling nota. Bahala ka bilang isang guro na magsaalang-alang sa mga pangangailangan ng kongregasyon may kinala- man sa iniatas na materyal. Baka kakailanganin mong gumamit ng isang ma- ikli, tuwirang ilustrasyon o maglahad ng isang angkop na karanasan. Tanda- an na ang iyong atas ay hindi lamang upang magsalita hinggil sa paksa kundi upang gampanan ito sa paraang makatutulong sa kongregasyon sa pagsasaga- wa ng gawaing itinakda ng Salita ng Diyos at upang makasumpong ng kaga- lakan sa pagsasagawa nito. - Gawa 20:20, 21. Habang inihahanda mo ang iyong atas, isipin ang mga kalagayan ng mga bumubuo sa kongregasyon. Papurihan sila sa kung ano na ang kanilang gi- nagawa. Paanong ang pagkakapit ng mga mungkahing ibinigay sa atas na materyal ay makapagdaragdag sa kanilang kasanayan at kagalakan sa minis- teryo? Ang iyo bang atas ay humihiling ng isang pagtatanghal o ng isang pana- yam? Kung gayon, dapat na ito'y isaplanong mabuti nang patiuna. Baka ma- tukso kang ipaubaya na lamang sa iba ang pag-aayos nito, subalit hindi ito laging nagdudulot ng pinakamabubuting resulta. Hangga't maaari, insayu- hin ang pagtatanghal o ang panayam bago ang araw ng pulong. Tiyaking ang 49
50 Paghahanda ng mga Pahayag sa Kongregasyon parteng ito sa iyong bahagi ay magagampanan sa paraang tunay na magbibi- gay-buhay sa instruksiyong ibinibigay. Mga Asamblea at mga Kombensiyon Ang mga kapatid na nagkakaroon ng maiinam na katangiang espirituwal at nagiging mabibisang pangmadlang tagapagsalita at guro ay maaaring hili- ngang makibahagi sa programa sa isang asamblea o sa isang kombensiyon pagsapit ng panahon. Ang mga ito ay tunay na pantanging mga okasyon para sa teokratikong edukasyon. Ang gayong atas ay maaaring isang manuskrito, isang balangkas, mga instruksiyon para sa isang drama sa Bibliya na may ma- kabagong-panahong aplikasyon, o isa lamang parapo ng mga instruksiyon. Kung ikaw ay nagkapribilehiyong maglingkod sa gayong programa, maingat na pag-aralan ang materyal na ibinigay sa iyo. Ulit-ulitin ito hanggang sa ma- unawaan mo ang kahalagahan nito. Dapat basahin niyaong mga inatasan ng manuskritong pahayag ang ma- teryal nang salita por salita. Hindi nila binabago ang mga salita o muling isinasaayos ang materyal. Pinag-aaralan nila ito upang maunawaang mabu- ti kung ano ang mga pangunahing punto at kung paano binuo ang mga ito. Nag-iinsayo sila sa pagbasa nang malakas hanggang sa maiharap nila ang pahayag taglay ang wastong pagdiriin ng diwa, kasiglahan, init, damdamin, alab, at kombiksiyon, pati na ang lakas ng tinig at tindi na angkop sa mara- ming tagapakinig. Ang mga kapatid na inatasan ng isang balangkas na pahayag ay may pana- nagutang buuin ang kanilang materyal sa paraang lubusang kasuwato ng ba- langkas. Sa halip na basahin ang balangkas sa panahon ng pahayag o ihan- da ito tulad ng manuskrito, dapat na iharap ng tagapagsalita ang materyal nang ekstemporanyo, mula sa puso. Mahalagang sundin ang itinakdang oras na nasa balangkas upang maiharap nang maliwanag ang bawat pangunahing punto. Dapat na gamiting mabuti ng tagapagsalita ang mga ideya at mga ka- sulatang nakalista sa ilalim ng mga pangunahing punto. Hindi siya dapat magpasok ng karagdagang mga puntong gusto niya anupat inaalis ang mga puntong nasa balangkas. Sabihin pa, ang saligan ng instruksiyon ay ang Sali- ta ng Diyos. Ang pananagutan ng Kristiyanong matatanda ay ang 'ipangaral ang salita.' (2 Tim. 4:1, 2) Kaya ang isang tagapagsalita ay dapat magbigay ng pantanging pansin sa mga kasulatan sa balangkas - na nangangatuwiran sa mga ito at gumagawa ng pagkakapit ng mga ito. Huwag Magpaliban Ikaw ba ay naglilingkod sa isang kongregasyon kung saan marami ang pag- kakataong makapagsalita? Paano mo mabibigyan ng sapat na atensiyon ang lahat ng ito? Iwasan na maghanda ng iyong mga bahagi sa huling sandali. Ang mga pahayag na tunay na kapaki-pakinabang sa kongregasyon ay
Paghahanda ng mga Pahayag sa Kongregasyon nangangailangan ng sapat na patiunang pag-iisip. Kaya, ugaliing basahin ka- agad ang materyal pagkatanggap mo ng bawat atas. Ito'y magpapangya- ri na mabulay-bulay mo ito habang ginagawa mo ang iba pang mga gawa- in. Sa mga araw o mga linggo bago ang iyong pahayag, maaaring makarinig ka ng mga komento na tutulong sa iyo upang makita kung paano maikaka- pit na mabuti ang impormasyon. Maaaring lumitaw ang mga kalagayan na magpapakita ng pagiging napapanahon nito. Ang pagbabasa at pag-iisip ng iyong atas pagkatanggap mo nito ay nangangailangan ng panahon, subalit sulit naman ang panahong ginugol dito. Kapag sa dakong huli ay umupo ka upang buuin ang balangkas, aanihin mo ang mga kapakinabangan ng patiu- nang pag-iisip hinggil dito. Malaki ang mababawas na kaigtingan sa pagha- handa ng mga atas sa ganitong paraan at makatutulong sa iyo na maiharap ang materyal sa paraang praktikal at umaabot sa puso ng mga nasa kongrega- syon. Depende sa laki ng iyong pagpapahalaga sa kaloob na ipinagkatiwala sa iyo may kaugnayan sa programa ng edukasyon ni Jehova para sa kaniyang bayan, mapararangalan mo siya at ikaw ay magiging isang pagpapala para sa mga umiibig sa kaniya. - Isa. 54:13; Roma 12:6-8. 51
Paghahanda ng mga Pahayag sa Madla BAWAT linggo, ang karamihan sa mga kongregasyon ng mga Saksi ni Jehova ay nagsasaayos ng isang pangmadlang pahayag sa isang maka-Kasulatang paksa. Kung ikaw ay isang matanda o isang ministeryal na lingkod, nagpapakita ka ba ng katunayan ng pagiging isang mabisang tagapagpahayag sa madla, isang guro? Kung gayon, ikaw ay maaaring maanyayahang magbigay ng isang paha- yag pangmadla. Ang Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay nakatulong sa sampu-sampung libong mga kapatid na lalaki na maging kuwalipikado sa pri- bilehiyong ito ng paglilingkod. Kapag naatasang magbigay ng isang pahayag pangmadla, saan ka dapat magsimula? Pag-aralan ang Balangkas Bago ka gumawa ng anumang pagsasaliksik, basahin muna ang balangkas at bulay-bulayin ito hanggang sa makuha mo ang diwa nito. Ipako ang iyong isip sa tema, na siyang pamagat ng pahayag. Ano ba ang ituturo mo sa iyong taga- pakinig? Ano ang iyong tunguhin? Maging pamilyar sa mga pangunahing uluhan. Suriin ang mga pangunahing puntong iyon. Paano umuugnay ang bawat isa sa tema? Sa ilalim ng bawat pa- ngunahing punto, may nakalistang ilang pangalawahing punto. Ang mga pun- tong umaalalay sa mga pangalawahing punto ay nakalista sa ilalim ng mga ito. Isaalang-alang kung paanong ang bawat seksiyon ng balangkas ay sumasalig sa nauna rito, umaakay sa susunod, at tumutulong upang maisakatuparan ang tu- nguhin ng pahayag. Minsang maunawaan mo ang tema, ang tunguhin ng pa- hayag, at kung paano maisasakatuparan ng mga pangunahing punto ang layu- ning iyan, kung gayon ay handa ka nang magsimula sa pagbuo ng materyal. Sa pasimula makatutulong na isipin mo na ang iyong pahayag ay apat o li- mang maiikling pahayag, na bawat isa ay may isang pangunahing punto. Ihan- da ang mga ito nang isa-isa. Ang balangkas na inilaan ay isang kasangkapan sa paghahanda. Hindi ito ni- layong magsilbi bilang mga nota ng iyong pahayag. Ito ay parang isang kalan- say. Kailangang lagyan mo ito ng laman, wika nga, bigyan ito ng puso, at hinga- han ito ng buhay. Paggamit ng Kasulatan Ibinatay ni Jesu-Kristo at ng kaniyang mga alagad ang kanilang turo sa Kasu- latan. (Luc. 4:16-21; 24:27; Gawa 17:2, 3) Magagawa mo rin ang gayon. Ang Ka- sulatan ang dapat na maging pinakasaligan ng iyong pahayag. Sa halip na bas- ta ipaliwanag at ikapit ang mga pananalitang ginamit sa inilaang balangkas, unawain kung paano sinusuhayan ng Kasulatan ang mga pananalitang iyon, at pagkatapos ay magturo mula sa Kasulatan. 52
Paghahanda ng mga Pahayag sa Madla Habang inihahanda mo ang iyong pahayag, suriin ang bawat talatang bi- nanggit sa balangkas. Pansinin ang konteksto. Ang ilang teksto ay maaaring magbigay lamang ng nakatutulong na karagdagang impormasyon. Hindi kai- langang basahin o komentuhan ang lahat ng mga iyon sa panahon ng iyong pahayag. Piliin kung ano ang pinakamabuti para sa iyong tagapakinig. Kung pagtutuunan mo ng pansin ang mga kasulatang binanggit sa nakalimbag na balangkas, marahil ay hindi mo na kakailanganin pang gumamit ng karagda- gang mga reperensiya sa Kasulatan. Ang tagumpay ng iyong pahayag ay depende, hindi sa dami ng ginagamit na kasulatan, kundi sa kalidad ng pagtuturo. Kapag naghaharap ng mga kasula- tan, ipakita kung bakit ginagamit ang mga ito. Maglaan ng panahon sa pagka- kapit ng mga ito. Pagkatapos mong basahin ang isang kasulatan, panatilihing nakabukas ang iyong Bibliya habang tinatalakay mo ang teksto. Malamang na gayundin ang gagawin ng iyong tagapakinig. Paano mo maaantig ang interes ng iyong tagapakinig at matutulungan sila na makinabang nang lubusan mula sa Salita ng Diyos? (Neh. 8:8, 12) Magagawa mo ito sa pamamagitan ng pagpa- paliwanag, ilustrasyon, at aplikasyon. Pagpapaliwanag. Kapag naghahanda upang magpaliwanag ng isang susing teksto, tanungin mo ang sarili: 'Ano ang kahulugan nito? Bakit ko ginagamit ito sa aking pahayag? Ano kaya ang maaaring itanong ng mga tagapakinig sa kanilang sarili hinggil sa talatang ito?' Marahil ay kakailanganin mong suriin ang konteksto, ang kalagayan noon, ang nakapaligid na pangyayari, ang pu- wersa ng mga salita, ang layunin ng kinasihang manunulat. Ito ay nangangai- langan ng pagsasaliksik. Makasusumpong ka ng saganang mahahalagang im- pormasyon sa mga publikasyong inilaan ng "tapat at maingat na alipin." (Mat. 24:45-47) Huwag mong sikaping ipaliwanag ang lahat ng bagay hinggil sa ta- lata, kundi ipaliwanag kung bakit kailangan mong ipabasa iyon sa iyong taga- pakinig may kaugnayan sa tinatalakay na punto. Ilustrasyon. Ang layunin ng mga ilustrasyon ay upang akayin ang iyong ta- gapakinig sa mas malalim na antas ng pagkaunawa o upang tulungan silang matandaan ang isang punto o simulain na iyong tinalakay. Ang mga ilustra- syon ay tumutulong sa mga tao na maunawaan kung ano ang sinabi mo sa ka- nila at maiugnay iyon sa bagay na alam na nila. Ito ang ginawa ni Jesus nang ibigay niya ang kaniyang bantog na Sermon sa Bundok. Ang "mga ibon sa la- ngit," "mga liryo sa parang," isang "makipot na pintuang-daan," isang "bahay sa ibabaw ng batong-limpak," at maraming nakakatulad na pangungusap ang nagpangyari sa kaniyang turo na maging empatiko, maliwanag, at hindi mali- limutan. - Mat., kab. 5-7. Aplikasyon. Ang pagpapaliwanag at paglalarawan sa isang kasulatan ay nag- tatawid ng kaalaman, subalit ang pagkakapit ng kaalamang iyan ang siyang nagdudulot ng mga resulta. Totoo, pananagutan ng iyong tagapaki- nig na kumilos salig sa mensahe ng Bibliya, subalit matutulungan mo silang 53
54 Paghahanda ng mga Pahayag sa Madla maunawaan kung ano ang kailangang gawin. Kapag natiyak mo na nauuna- waan ng iyong tagapakinig ang talatang tinatalakay at nakikita ang kaugnayan nito sa puntong ibinangon, maglaan ng sapat na panahon upang ipakita sa ka- nila ang tindi ng epekto nito sa paniniwala at paggawi. Itampok ang mga kapa- kinabangan ng pagtalikod sa mga maling ideya o paggawi na hindi kaayon ng katotohanang tinatalakay. Habang pinag-iisipan mo kung paano ikakapit ang mga kasulatan, tandaan na ang mga tao na nakikinig sa iyo ay may iba't ibang pinagmulan at napa- paharap sa napakaraming iba't ibang mga kalagayan. Maaaring may mga ba- gong interesado, mga kabataan, mga may-edad na, at yaong mga nagpupunya- gi sa iba't ibang personal na suliranin. Gawing praktikal at makatotohanan ang iyong pahayag. Iwasan ang pagbibigay ng payo na tila ang nasa isip mo ay ii- lang indibiduwal lamang. Ang mga Kapasiyahan ng Tagapagsalita Ang ilang kapasiyahan hinggil sa iyong pahayag ay ginawa na para sa iyo. Ang mga pangunahing punto ay maliwanag na ipinakikita, at ang haba ng panahong dapat mong ilaan sa pagtalakay sa bawat pangunahing uluhan ay maliwanag na ipinamamalas. Ang iba pang mga kapasiyahan ay nakasalalay na sa iyo. Maaari mong piliing gumugol ng mas maraming panahon sa ilang pa- ngalawahing punto at kaunti naman para sa iba. Huwag ipalagay na kailangan mong saklawin ang lahat ng pangalawahing punto sa gayunding antas. Maaa- ring maging dahilan ito upang madaliin mo ang materyal anupat hindi maka- yanan ng iyong mga tagapakinig. Paano mo matitiyak kung alin ang lubos na tatalakayin at kung alin ang babanggitin lamang sa maikli, o nang pahapyaw? Itanong mo sa sarili: 'Alin sa mga punto ang makatutulong sa akin upang ma- itawid ang pangunahing ideya ng pahayag? Alin sa mga ito ang magbibigay ng pinakamalaking kapakinabangan sa aking tagapakinig? Hihina ba ang hanay ng inihaharap na ebidensiya kung lalaktawan ko ang ilang binanggit na kasu- latan at kaugnay na punto?' Buong ingat na iwasan ang pagpapasok ng espekulasyon o personal na opin- yon. Maging ang Anak ng Diyos, si Jesu-Kristo, ay umiwas na magsalita 'mula sa kaniyang sarili.' (Juan 14:10) Kilalanin na ang dahilan kung bakit ang mga tao ay nagtutungo sa mga pulong ng mga Saksi ni Jehova ay upang pakinggan ang pagtalakay sa Bibliya. Kung ikaw ay kinikilala bilang isang mahusay na ta- gapagsalita, malamang na iyon ay dahil sa kaugalian mong umakay ng pansin, hindi sa iyong sarili, kundi sa Salita ng Diyos. Dahil dito, ang iyong mga paha- yag ay pinahahalagahan. - Fil. 1:10, 11. Matapos na gawing isang malaman na paliwanag ng Kasulatan ang isang simpleng balangkas, kailangan mo na ngayong insayuhin ang iyong pahayag. Kapaki-pakinabang na gawin iyon nang malakas. Mahalagang tiyakin na ang lahat ng punto ay maliwanag sa iyong isipan. Kailangan na gawing taos sa puso ' ang iyong pahayag, buh ay ang paghaharap sa materyal, at masigla ' ay na buh
Paghahanda ng mga Pahayag sa Madla ang iyong presentasyon ng katotohanan. Bago ibigay ang iyong pahayag, tanu- ngin mo ang sarili: 'Ano ang nais kong maisakatuparan? Lumilitaw ba ang mga pangunahing punto? Talaga bang nagawa kong ang Kasulatan ang siyang pi- nakasaligan ng aking pahayag? Ang bawat pangunahing punto ba ay natural na umaakay tungo sa susunod? Ang pahayag ba ay nagpapalaki ng pagpapaha- laga kay Jehova at sa kaniyang mga paglalaan? Ang konklusyon ba ay may tu- wirang kaugnayan sa tema, nagpapakita sa tagapakinig kung ano ang dapat ga- win, at gumaganyak sa kanilang gawin iyon?' Kung masasagot mo ng oo ang mga tanong na ito, kung gayon ay nasa kalagayan kang 'gumawa ng mabuti dahil sa kaalaman,' sa kapakinabangan ng kongregasyon at sa kapurihan ni Je- hova! - Kaw. 15:2. KAPAG ANG IYONG PAHAYAG AY IBIBIGAY SA PAMAMAGITAN NG ISANG INTERPRETE Kadalasan, maraming grupo na may iba't ibang wika ang nasa isang bansa, kaya ang mga tagapag- pahayag sa madla ay maaaring hilingang magbigay ng mga pahayag sa Bibliya sa pamamagitan ng mga interprete. Kung ikaw ay inanyayahang magsalita sa gayong kalagayan, ang sumusunod na mga giya ay makatutulong kapuwa sa iyo at sa iyong interprete. ˙ Ang bisa ng iyong pahayag ay magiging depende sa kalakhang bahagi sa gagawin ng interprete. Kahit na ang isang makaranasan sa larangan ng pagsasa- lin ay makagagawa nang mas mabuti kung siya'y tu- tulungan mong maghanda. ˙ Sa pangkalahatan, kailangan mong bawasan ang iyong pahayag ng di-kukulangin sa sangkatlong ba- hagi upang mabigyang-daan ang pagsasalin. (Ang sign language ay isang eksepsiyon, yamang ito ay ma- aaring ipahayag nang halos kasabay.) ˙ Bago magpahayag, repasuhin sa iyong interprete ang pangkalahatang balangkas ng iyong pahayag at ang tunguhin nito. Kung ang iyong atas ay isang manuskritong pahayag sa isang kombensiyon, haya- ang makita ng interprete ang isang kopya nang pa- tiuna. ˙ Talakayin sa interprete ang mga kasulatan na iyong gagamitin. Tiyakin na ang Bibliya sa katutubong wika ay nagtatawid ng ideya na katulad ng sa iyong Bibli- ya. Ipakita sa interprete kung aling pananalita sa mga kasulatan ang idiriin o ipaliliwanag. ˙ Pagpasiyahan kung ang mga kasulatan ay babasa- hin sa dalawang wika o sa isa lamang. Ang pagbabasa sa wikang nauunawaan ng tagapakinig ay maaaring sapat na. ˙ Ang mabilis na pagbanggit ng mga petsa, mga bilang, at mga binanggit na kasulatan ay maaaring magdulot ng mga suliranin. Gumamit ng nakatutu- long na panandaliang paghinto, at mas mabuting gu- mamit ng mga bilang na walang mga butal para sa mga estadistika. ˙ Talakayin ang anumang ilustrasyon, mga kawi- kaan, at mga di-karaniwang pananalita na pinaplano mong gamitin. Tiyaking nauunawaan ng iyong inter- prete ang mga ito at kung posibleng itawid ang mga diwa nito sa katutubong wika. ˙ Kapag nagsasalita, gumamit ng maiikling pa- ngungusap. Ipahayag ang kumpletong diwa bago panandaliang huminto para sa interprete. (Ang isina- salin niya'y ang mga diwa, hindi kinakailangan ang lahat ng salita.) Para sa sunud-sunod na pagsasalin, hayaang matapos ang interprete bago ka magpatu- loy. ˙ Umaasa ang interprete sa mabuting paggamit mo ng lakas ng tinig at pagbigkas ng salita. 55
Pasulungin ang Kakayahan Bilang Isang Guro ANO ang tunguhin mo bilang isang guro? Kung ikaw ay naging isang mama- mahayag ng Kaharian kamakailan, walang alinlangang nagnanais ka na matuto kung paano magdaraos ng isang pantahanang pag-aaral sa Bibliya, yamang ibi- nigay ni Jesus sa kaniyang mga tagasunod ang atas na gumawa ng mga alagad. (Mat. 28:19, 20) Kung naranasan mo na ang gawaing ito, marahil ang tunguhin mo ay upang maging higit na mabisa sa pag-abot sa puso ng mga nais mong tu- lungan. Kung ikaw ay isang magulang, tiyak na nanaisin mong maging ang uri ng guro na makagaganyak sa iyong mga anak na mag-alay ng kanilang buhay sa Diyos. (3 Juan 4) Kung ikaw ay isang matanda o nagsisikap na maging gayon, marahil ay nanaisin mong maging isang pangmadlang tagapagsalita na maka- pagkikintal sa kaniyang mga tagapakinig ng taimtim na pagpapahalaga kay Je- hova at sa kaniyang mga daan. Paano mo maaabot ang mga tunguhing ito? Kumuha ng aral mula sa Dalubhasang Guro, si Jesu-Kristo. (Luc. 6:40) Si Jesus man ay nagsasalita sa isang pulutong sa tabi ng bundok o sa ilang tao lamang habang sila'y naglalakad sa daan, ang kaniyang sinasabi at ang paraan ng kani- yang pagsasabi ay nag-iwan ng di-malilimutang alaala. Pinasigla ni Jesus ang isip at puso ng kaniyang mga tagapakinig, at siya'y gumawa ng praktikal na aplika- syon na kanilang mauunawaan. Magagawa mo kaya ang gayunding mga bagay? Manalig kay Jehova Ang kakayahan ni Jesus na magturo ay naging mabisa dahil sa kaniyang mata- lik na kaugnayan sa kaniyang makalangit na Ama at dahil sa pagpapala ng espiri- tu ng Diyos. Ikaw ba'y marubdob na nananalangin kay Jehova upang makapag- daos ng isang mabisang pantahanang pag-aaral sa Bibliya? Kung ikaw ay isang magulang, palagian ka bang nananalangin ukol sa patnubay ng Diyos sa pagtu- turo sa iyong mga anak? Ikaw ba'y taos-pusong nananalangin kapag naghahan- dang magbigay ng mga pahayag o mangasiwa sa mga pulong? Ang gayong may- pananalanging pananalig kay Jehova ay tutulong sa iyo upang maging isang higit na mabisang guro. Ang pagkaumaasa kay Jehova ay nahahayag din sa pamamagitan ng pananalig sa kaniyang Salita, ang Bibliya. Sa panalangin noong huling gabi ng kaniyang buhay bilang isang sakdal na tao, sinabi ni Jesus sa kaniyang Ama: "Ibinigay ko sa kanila ang iyong salita." (Juan 17:14) Bagaman may malawak na karanasan si Jesus, hindi siya kailanman nagsalita mula sa kaniyang sarili. Lagi niyang sina- salita ang itinuro sa kaniya ng kaniyang Ama, anupat nag-iwan ng isang halim- bawa upang sundan natin. (Juan 12:49, 50) Ang salita ng Diyos, na iningatan sa Bibliya, ay may kapangyarihang makaimpluwensiya sa mga tao - sa kanilang mga pagkilos, kaibuturan ng kaisipan, at mga damdamin. (Heb. 4:12) Habang ikaw ay sumusulong sa kaalaman sa Salita ng Diyos at natututo sa mahusay na 56
Pasulungin ang Kakayahan Bilang Isang Guro paggamit nito sa iyong ministeryo, mapasusulong mo ang uri ng kakayahan sa pagtuturo na aakay sa mga tao sa Diyos. - 2 Tim. 3:16, 17. Parangalan si Jehova Ang pagiging isang guro bilang pagtulad kay Kristo ay hindi ang basta maka- pagbigay lamang ng isang kawili-wiling diskurso. Tunay nga, ang mga tao ay na- mangha sa 'kaakit-akit na mga salita' ni Jesus. (Luc. 4:22) Subalit ano ba ang tu- nguhin ni Jesus sa mahusay na pagsasalita? Iyon ay upang parangalan si Jehova, hindi upang makatawag ng pansin sa sarili niya mismo. (Juan 7:16-18) At hini- mok niya ang kaniyang mga tagasunod: "Pasikatin ninyo ang inyong liwanag sa harap ng mga tao, upang makita nila ang inyong maiinam na gawa at magbigay ng kaluwalhatian sa inyong Ama na nasa langit." (Mat. 5:16) Ang payong iyan ay dapat na makaimpluwensiya sa paraan ng ating pagtuturo. Dapat na maging la- yon natin na iwasan ang anumang bagay na makasisira sa tunguhing iyan. Kaya kapag nagpaplano kung ano ang sasabihin natin o kung paano natin sasabihin iyon, makabubuting itanong sa ating sarili, 'Ito ba'y magpapalaki ng pagpapa- halaga kay Jehova, o ito ba'y makatatawag ng pansin sa akin?' Halimbawa, ang mga ilustrasyon at mga halimbawa sa totoong buhay ay ma- aaring gamitin nang mabisa sa pagtuturo. Gayunman, kapag gumawa ng isang mahabang ilustrasyon o nagsalaysay ng isang karanasan na masyadong detalya- do, maaaring mawala ang punto na nais ituro. Gayundin naman, ang pagkuku- wento ng mga istorya upang mang-aliw lamang ay sumisira sa layunin ng ating ministeryo. Sa katunayan, ang guro ay tumatawag ng pansin sa kaniyang sarili sa halip na maisakatuparan ang tunay na tunguhin ng teokratikong edukasyon. 'Kilalanin ang Pagkakaiba' Upang ang isang tao ay tunay na maging alagad, kailangang maunawaan ni- yang mabuti kung ano ang itinuturo. Kailangan niyang marinig ang katotoha- nan at makita kung ano ang pagkakaiba nito sa ibang mga paniniwala. Ang pag- hahambing ay makatutulong upang tamuhin ito. Paulit-ulit na hinimok ni Jehova ang kaniyang bayan na 'kilalanin ang pagka- kaiba' sa pagitan ng kung ano ang malinis at kung ano ang marumi. (Lev. 10:9- 11) Kaniyang sinabi na kailangang ituro sa bayan ng mga maglilingkod sa kani- yang dakilang espirituwal na templo ang "pagkakaiba sa pagitan ng bagay na ˆ banal at ng bagay na di-banal." (Ezek. 44:23) Ang aklat ng Kawikaan ay pun o ng paghahambing sa pagitan ng katuwiran at ng kabalakyutan, sa pagitan ng karunungan at ng kamangmangan. Maging sa mga bagay na hindi magkasalu- ngat ay maaaring makita ang kaibahan ng isa't isa. Ipinakita ni apostol Pablo ang pagkakaiba ng isang taong matuwid at ng isang taong mabuti, gaya ng naka- ulat sa Roma 5:7. Sa aklat ng mga Hebreo, kaniyang ipinakita ang kahigitan ng paglilingkod ni Kristo bilang mataas na saserdote kaysa yaong kay Aaron. Sa ka- tunayan, gaya ng isinulat ng ika-17 siglong edukador na si John Amos Come- nius: "Ang pagtuturo ay nangangahulugan lamang ng pagpapakita kung paano 57
58 Pasulungin ang Kakayahan Bilang Isang Guro nagkakaiba ang mga bagay-bagay sa isa't isa sa kanilang iba't ibang mga layunin, mga anyo, at mga pinagmulan. . . . Kaya, siya na mahusay sa pagpapaliwanag ng pagkakaiba ng mga bagay-bagay ay nagtuturong mabuti." Kunin bilang halimbawa, ang pagtuturo sa isa hinggil sa Kaharian ng Diyos. Kung hindi niya nauunawaan kung ano ang Kaharian, maaaring ipakita mo kung paano naiiba ang sinasabi ng Bibliya sa ideya na ang Kaharian ay isa la- mang kalagayan sa puso ng isang tao. O maaari mong ipakita kung paanong ang Kaharian ay naiiba sa mga pamahalaan ng tao. Subalit, para sa mga tao na naka- aalam na sa mga pangunahing katotohanang ito, maaari mong gawing higit na detalyado. Maaaring ipakita mo sa kanila kung paano naiiba ang Mesiyanikong Kaharian mula sa sariling pansansinukob na paghahari ni Jehova, na inilalara- wan sa Awit 103:19, o mula 'sa kaharian ng Anak ng pag-ibig ng Diyos,' na bi- nabanggit sa Colosas 1:13, o mula sa "pangangasiwa," na binabanggit sa Efeso 1:10. Ang pagpapakita ng pagkakaiba ay makatutulong upang ang mahalagang turong ito ng Bibliya ay maging maliwanag sa iyong tagapakinig. Paulit-ulit na ginamit ni Jesus ang paraang ito ng pagtuturo. Ipinakita niya ang pagkakaiba ng popular na pagkaunawa sa Kautusang Mosaiko at ng tunay na layunin ng Kautusan. (Mat. 5:21-48) Ipinakita niya ang pagkakaiba ng tunay na makadiyos na debosyon sa mapagpaimbabaw na mga gawa ng mga Pariseo. (Mat. 6:1-18) Ipinakita niya ang pagkakaiba ng espiritu ng mga 'namamangi- noon' sa iba at ng espiritu ng pagsasakripisyo sa sarili na dapat ipakita ng kani- yang mga tagasunod. (Mat. 20:25-28) Sa isa pang pagkakataon, na nakaulat sa Mateo 21:28-32, inanyayahan ni Jesus ang kaniyang mga tagapakinig na pag- hambingin nila sa ganang sarili ang pag-aaring matuwid sa sarili at ang tunay na pagsisisi. Aakayin tayo nito sa isa pang mahalagang pitak ng mabuting pagtu- turo. Pasiglahin ang mga Tagapakinig na Mag-isip Sa Mateo 21:28, ating mababasa na ipinakita ni Jesus ang kaniyang paghaha- lintulad sa pamamagitan ng pagtatanong: "Ano sa palagay ninyo?" Ang isang may-kakayahang guro ay hindi lamang basta magsasabi ng mga katotohanan o magbibigay ng mga sagot. Sa halip, pasisiglahin niya ang kaniyang mga tagapa- kinig na linangin ang kakayahang mag-isip. (Kaw. 3:21; Roma 12:1) Ito ay gina- gawa, sa isang bahagi, sa pamamagitan ng pagtatanong. Gaya ng masusumpu- ngan sa Mateo 17:25, si Jesus ay nagtanong: "Ano sa palagay mo, Simon? Mula kanino tumatanggap ng mga impuwesto o pangulong buwis ang mga hari sa lupa? Mula sa kanilang mga anak o mula sa ibang mga tao?" Ang nakapupukaw- kaisipang mga tanong ni Jesus ay tumulong kay Pedro upang makagawa ng ka- niyang sariling tamang konklusyon hinggil sa pagbabayad ng buwis sa templo. Gayundin naman, sa pagtugon sa lalaking nagtanong, "Sino ba talaga ang aking kapuwa?" pinaghambing ni Jesus ang ginawa ng isang saserdote at ng isang Le- vita sa ginawa ng isang Samaritano. Pagkatapos ay iniharap niya ang tanong na ito: "Sino sa tatlong ito sa wari mo ang naging kapuwa ng taong nahulog sa ka-
Pasulungin ang Kakayahan Bilang Isang Guro may ng mga magnanakaw?" (Luc. 10:29-36) Dito muli, sa halip na mag-isip para sa kaniyang tagapakinig, siya'y inanyayahan ni Jesus na sagutin ang kaniyang sariling tanong. - Luc. 7:41-43. Abutin ang Puso Kinikilala ng mga guro na nakauunawa sa kahulugan ng Salita ng Diyos na ang tunay na pagsamba ay hindi basta pagsasaulo lamang ng ilang mga katoto- hanan at pag-ayon sa ilang alituntunin. Ito'y nakasalig sa isang mabuting kaug- nayan kay Jehova at sa pagpapahalaga sa kaniyang mga daan. Ang gayong pag- samba ay nagsasangkot sa puso. (Deut. 10:12, 13; Luc. 10:25-27) Sa Kasulatan, ang terminong "puso" ay kadalasang tumutukoy sa buong panloob na pagka- tao, lakip na ang mga bagay gaya ng mga pagnanasa, pagmamahal, damdamin, at pagganyak. Batid ni Jesus na bagaman ang mga tao ay tumitingin sa panlabas na anyo, ang Diyos ay tumitingin sa puso. (1 Sam. 16:7) Ang ating paglilingkod sa Diyos ay dapat nauudyukan ng ating pag-ibig sa kaniya, hindi ng mga pagsisikap na pahangain ang kapuwa tao. (Mat. 6:5-8) Sa kabilang panig, ang mga Pari- seo ay gumawa ng maraming bagay na pakitang-tao. Labis nilang idiniin ang pag-ayon sa mga detalye ng Kautusan at pagsunod sa mga alituntuning kanilang ginawa. Subalit hindi nila naipakita sa kanilang buhay ang mga katangian na mag-uugnay sa kanila sa Diyos na inaangkin nilang sinasamba. (Mat. 9:13; Luc. 11:42) Itinuro ni Jesus na bagaman ang pagsunod sa mga kahilingan ng Diyos ay mahalaga, ang kahalagahan ng gayong pagsunod ay nakikilala sa pamamagi- tan ng kung ano ang nasa puso. (Mat. 15:7-9; Mar. 7:20-23; Juan 3:36) Ang ating pagtuturo ay magdudulot ng pinakamalaking kabutihan kung tutularan natin ang halimbawa ni Jesus. Mahalaga na tulungan natin ang mga tao na matutu- han kung ano ang hinihiling sa kanila ng Diyos. Subalit mahalaga rin para sa kanila na makilala at ibigin si Jehova bilang isang persona upang maipakita ng kanilang paggawi na pinahahalagahan nila ang sinang-ayunang kaugnayan sa tunay na Diyos. Mangyari pa, upang makinabang mula sa gayong pagtuturo, kailangang hara- pin ng mga tao kung ano ang nasa kanilang puso. Hinimok ni Jesus ang mga tao na suriin ang kanilang mga motibo at siyasatin ang kanilang mga damda- min. Kapag itinutuwid ang isang maling pangmalas, tinatanong niya ang kani- yang mga tagapakinig kung bakit nila inisip, sinabi, o ginawa ang gayong mga bagay. Subalit, upang hindi maiwan sa gayong kalagayan, nilakipan ni Jesus ang kaniyang pagtatanong ng isang pananalita, isang ilustrasyon, o isang pagkilos na nagpasigla sa kanila na malasin nang wasto ang mga bagay-bagay. (Mar. 2:8; 4:40; 8:17; Luc. 6:41, 46) Matutulungan din natin ang ating mga tagapakinig sa pamamagitan ng pagmumungkahi sa kanila na tanungin ang kanilang sarili ng mga tanong gaya ng: 'Bakit nakaaakit sa akin ang ganitong landas ng pagkilos? Bakit ganito ang nagiging reaksiyon ko sa situwasyong ito?' Pagkatapos ay gan- yakin silang tingnan ang mga bagay-bagay mula sa pangmalas ni Jehova. 59
60 Pasulungin ang Kakayahan Bilang Isang Guro Gumawa ng Aplikasyon Nalalaman ng isang mabuting guro na ang "karunungan ang pangunahing bagay." (Kaw. 4:7) Ang karunungan ay ang kakayahang ikapit ang kaalaman nang matagumpay upang lutasin ang mga suliranin, upang iwasan ang mga pa- nganib, upang abutin ang mga tunguhin, upang tulungan ang iba. Pananagu- tan ng isang guro na tulungan ang mga estudyante na matutuhang gawin ang gayon subalit hindi upang gumawa ng mga pagpapasiya para sa kanila. Sa pagta- lakay sa iba't ibang simulain ng Bibliya, tulungan ang estudyante na mangatu- wiran. Maaari kang bumanggit ng isang kalagayan sa pang-araw-araw na buhay at pagkatapos ay tanungin ang estudyante kung paano makatutulong sa kaniya ang simulain ng Bibliya na katatapos pa lamang ninyong pag-aralan kung siya ay mapapaharap sa gayong kalagayan. - Heb. 5:14. Sa kaniyang diskurso noong Pentecostes 33 C.E., si apostol Pedro ay nagbigay ng isang halimbawa ng praktikal na aplikasyon na nakaapekto sa buhay ng mga tao. (Gawa 2:14-36) Pagkatapos niyang talakayin ang tatlong teksto sa Kasulatan na diumano'y pinaniniwalaan ng pulutong, ikinapit ni Pedro ang mga ito sa li- wanag ng mga pangyayaring nasaksihan nilang lahat. Bilang resulta, ang pulu- tong ay nakadama ng pangangailangang kumilos salig sa kanilang narinig. Ang iyo bang pagtuturo ay may gayunding epekto sa mga tao? Ikaw ba'y nagsasaga- wa nang higit pa kaysa pagsasabi lamang ng mga katotohanan at tumutulong sa mga tao na maunawaan kung bakit nagkaganito ang mga bagay-bagay? Pina- sisigla mo ba sila na isaalang-alang kung paanong ang mga bagay na kanilang natututuhan ay dapat na makaapekto sa kanilang buhay? Maaaring hindi sila humiyaw ng, "Ano ang gagawin namin?" gaya ng ginawa ng pulutong noong Pentecostes, subalit kung ikinapit mong mabuti ang mga kasulatan, sila'y maga- ganyak upang gumawa ng karapat-dapat na pagkilos. - Gawa 2:37. Kapag nagbabasa ng Bibliya kasama ng inyong mga anak, kayong mga magu- lang ay may mainam na pagkakataon upang sanayin sila na mag-isip ng prak- tikal na aplikasyon ng mga simulain ng Bibliya. (Efe. 6:4) Halimbawa, maaa- ring pumili kayo ng ilang talata mula sa nakaiskedyul na pagbabasa sa Bibliya sa linggong iyon, talakayin ang kahulugan ng mga iyon, at pagkatapos ay magba- ngon ng mga tanong gaya nito: 'Paano ito naglalaan sa atin ng patnubay? Paano natin magagamit ang mga talatang ito sa ministeryo? Ano ang isinisiwalat ng mga ito tungkol kay Jehova at sa paraan ng kaniyang paggawa ng mga bagay- bagay, at paano mapalalaki nito ang ating pagpapahalaga sa kaniya?' Pasiglahin ang iyong pamilya na magkomento sa mga puntong ito sa panahon ng pagtala- kay ng mga tampok na bahagi ng Bibliya sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Minis- teryo. Ang mga talatang kinumentuhan nila ang malamang na siyang matanda- an nila. Magbigay ng Isang Mabuting Halimbawa Ikaw ay nagtuturo hindi lamang sa pamamagitan ng iyong sinasabi kundi sa pamamagitan din ng iyong ginagawa. Ang iyong mga pagkilos ay naglalaan ng
Pasulungin ang Kakayahan Bilang Isang Guro isang praktikal na halimbawa kung paano ikakapit ang mga bagay na iyong si- nabi. Sa ganitong paraan ay natututo ang mga bata. Kapag tinutularan nila ang kanilang magulang, ipinakikita nito na gusto nilang maging kagaya ng kani- lang mga magulang. Gusto nilang malaman kung ano ang nararanasan ng kani- lang mga magulang sa kanilang ginagawa. Sa katulad na paraan, kapag ang mga tinuturuan mo ay 'tumutulad sa iyo gaya mo naman kay Kristo,' pasimula na si- lang nakararanas ng mga pagpapala sa paglakad sa mga daan ni Jehova. (1 Cor. 11:1) Ang pakikitungo sa kanila ng Diyos ay nagiging bahagi ng kanilang sari- ling mga karanasan. Ito ay isang seryosong paalaala sa kahalagahan ng pagbibigay ng wastong halimbawa. Ang 'uri ng pagkatao [natin] na nararapat sa banal na mga pag- gawi at mga gawa ng makadiyos na debosyon' ay malaki ang magagawa sa ' pagbibigay sa ating tinuturuan ng isang buh ay na pagtatanghal kung paano ikakapit ang mga simulain sa Bibliya. (2 Ped. 3:11) Kung pinasisigla mo ang isang estudyante sa Bibliya na basahin nang palagian ang Salita ng Diyos, maging masikap ka sa pagbabasa nito sa ganang sari- li. Kung gusto mong matuto ang iyong mga anak na sumunod sa mga simulain ng Bibliya, tiyaking makita nila na ang iyong mga pagkilos ay kasuwato ng kalooban ng Diyos. Kung tinutu- ruan mo ang kongregasyon na maging masigasig sa ministeryo, tiyaking ikaw ay lubos na nakikibahagi sa gawaing iyon. Kapag ginagawa mo ang iyong itinuturo, ikaw ay nasa mas mabuting kalagayan upang maganyak ang iba. - Roma 2:21-23. UPANG MAGING MABISA SA IYONG PAGTUTURO ˙ Manalig kay Jehova, hindi sa iyong sariling kakayahan ˙ Pahalagahan ang May kinalaman sa pagpapasulong ng iyong pagtuturo, ita- nong mo sa sarili: 'Kapag ako'y nagtuturo, ito ba'y nagagawa sa paraang nakaaapekto sa saloobin, pananalita, o pagkilos ng mga nakaririnig nito? Upang gawing maliwanag ang mga bagay- bagay, naipakikita ko ba ang pagkakaiba ng isang ideya o landa- sin ng pagkilos mula sa iba? Ano ang ginagawa ko upang matu- lungan ang aking mga estudyante, ang aking mga anak, o ang aking tagapakinig sa isang pulong upang matandaan ang sinasa- bi ko? Ipinakikita ko ba nang maliwanag sa aking mga tagapaki- nig kung paano nila maikakapit ang kanilang natututuhan? Na- kikita ba nila ito sa aking halimbawa? Napahahalagahan ba nila kung paanong ang kanilang pagtugon sa paksang tinatalakay ay makaiimpluwensiya sa kanilang kaugnayan kay Jehova?' (Kaw. 9:10) Patuloy na magbigay-pansin sa mga bagay na ito habang si- nisikap mong pasulungin ang kakayahan bilang isang guro. "La- ging bigyang-pansin ang iyong sarili at ang iyong turo. Manatili ka sa mga bagay na ito, sapagkat sa paggawa nito ay ililigtas mo kapuwa ang iyong sarili at yaong mga nakikinig sa iyo." - 1 Tim. 4:16. kapangyarihan ng Salita ng Diyos, at gamitin itong mabuti ˙ Gawin mong tunguhin na parangalan si Jehova, hindi ang tumawag ng pansin sa sarili ˙ Gumamit na paghahambing upang tulungan ang iba na makaunawang mabuti ˙ Pasiglahin ang mga tagapakinig na mag-isip ˙ Himukin ang iba na suriin ang kanilang mga motibo at mga damdamin ˙ Pasiglahin ang mga tagapakinig na isaalang-alang kung paanong ang kaalaman sa Bibliya ay dapat na makaapekto sa kanilang buhay ˙ Maging isang halimbawa na karapat-dapat tularan 61
Kung Paano Mapasusulong ang Kakayahang Makipag-usap KARANIWAN ba ay madali para sa iyo na makipag-usap sa iba? Para sa mara- mi, ang isipin lamang na makipag-usap, lalo na sa isang hindi nila kakilala, ay nagdudulot ng agam-agam. Ang gayong mga tao ay maaaring mahiyain. Maa- aring sila'y nag-iisip: 'Ano ang ipakikipag-usap ko? Paano ko pasisimulan ang pag-uusap? Paano ko maipagpapatuloy ito?' Ang may kompiyansa, palakaibi- gang mga tao ay baka may tendensiyang mangibabaw sa isang pag-uusap. Ma- aaring ang maging hamon sa kanila ay ang pagsalitain ang iba at matutong makinig sa kung ano ang sinasabi. Kaya tayong lahat, mahiyain man o pala- kaibigan, ay nangangailangang patuloy na maglinang sa sining ng pakikipag- usap. Magsimula sa Tahanan Upang mapasulong ang iyong mga kakayahang makipag-usap, bakit hindi magsimula sa tahanan? Ang nakapagpapatibay na pakikipag-usap ay makatu- tulong nang malaki sa ikaliligaya ng pamilya. Ang pinakapangunahing susi sa gayong pakikipag-usap ay ang taimtim na pagmamalasakit sa isa't isa. (Deut. 6:6, 7; Kaw. 4:1-4) Kapag tayo ay nagmama- lasakit, tayo ay nakikipag-usap, at tayo ay nakikinig kapag nais ng ibang tao na magsalita. Ang isa pang mahalagang salik ay ang pagtataglay ng bagay na kanais-nais sabihin. Kung mayroon tayong regular na programa ng personal na pagbabasa at pag-aaral sa Bibliya, marami tayong maaaring ibahagi. Ang matalinong paggamit ng buklet na Pagsusuri sa Kasulatan Araw-Araw ay ma- kapagpapasigla sa pag-uusap. Sa maghapon, marahil ay nagtamasa tayo ng ka- siya-siyang karanasan sa paglilingkod sa larangan. Maaaring may nabasa ta- yong bagay na nakapagtuturo o nakatatawa. Dapat nating gawing kaugalian na ibahagi ang mga ito sa kaayaayang pag-uusap ng pamilya. Ito'y makatutu- long din sa atin sa pakikipag-usap sa mga tao sa labas ng pamilya. Pakikipag-usap sa Isang Estranghero Maraming tao ang nag-aatubiling pasimulan ang pakikipag-usap sa isa na hindi nila kilala. Subalit dahil sa pag-ibig sa Diyos at sa kanilang kapuwa, ang mga Saksi ni Jehova ay gumagawa ng marubdob na pagsisikap upang matuto kung paano makikipag-usap upang maibahagi sa iba ang mga katotohanan ng Bibliya. Ano ang makatutulong sa iyo upang sumulong sa larangang ito? Ang simulaing nakasaad sa Filipos 2:4 ay mahalaga. Pinasisigla tayong itu- on ang mata, "hindi lamang sa personal na kapakanan ng [ating] sariling mga bagay-bagay, kundi sa personal na kapakanan din ng iba." Isipin ito sa gani- 62
Kung Paano Mapasusulong ang Kakayahang Makipag-usap tong paraan: Kung hindi mo pa nakikilala ang tao, minamalas ka niya bilang isang estranghero. Ano ang magagawa mo upang maging palagay ang kani- yang loob? Ang isang matamis na ngiti at palakaibigang pagbati ay makatutu- long. Subalit may higit pang kailangang isaalang-alang. Maaaring nagambala mo ang kaniyang iniisip. Kung tinatangka mong ipa- kipag-usap sa kaniya kung ano ang iyong iniisip nang hindi isinasaalang-alang kung ano ang iniisip niya, magkakaroon kaya siya ng mabuting pagtugon? Ano ang ginawa ni Jesus nang makatagpo niya ang isang babae sa isang ba- lon sa Samaria? Ang kaniyang isip ay naroon sa pagkuha ng tubig. Sinimulan ni Jesus ang pakikipag-usap sa kaniya salig doon, at di-natagalan iyo'y naging isang masiglang espirituwal na pag-uusap. - Juan 4:7-26. Kung ikaw ay mapagmasid, mauunawaan mo rin kung ano ang maaaring iniisip ng mga tao. Ang tao ba ay mukhang masaya o malungkot? Siya ba'y may-edad na, marahil ay may kapansanan? May nakikita ka bang katunayan na may mga bata sa tahanan? Wari bang ang tao ay maykaya sa materyal o siya'y nagpupunyagi upang magtamo ng mga pangangailangan sa buhay? Ang mga dekorasyon ba sa tahanan o personal na alahas ay nagpapahiwatig ng relihiyosong impluwensiya? Kung isinasaalang-alang ng iyong pagbati ang ganitong mga bagay, maaaring malasin ka niya bilang isang tao na kapareho niya ang interes. Kung hindi mo nakakaharap ang may-bahay nang mukhaan, marahil ay naririnig mo lamang ang kaniyang tinig sa likuran ng isang nakakandadong pinto, ano ang maaari mong isipin? Ang tao ay maaaring natatakot. Maaari mo bang gamitin iyon upang pasimulan ang pakikipag-usap sa pintuan? Sa ilang dako maaaring posible na maakay mo ang isang tao sa pakikipag- usap sa pamamagitan ng pagsasabi sa kaniya ng ilang bagay tungkol sa iyong sarili - ang iyong pinagmulan, kung bakit ka naroroon sa kaniyang pintuan, kung bakit ka naniniwala sa Diyos, kung bakit ka nagpasimu- lang mag-aral ng Bibliya, at kung paano nakatulong sa iyo ang Bibliya. (Gawa 26:4-23) Mangyari pa, kailangang gawin ito tag- lay ang unawa at may malinaw na tunguhin. Ito naman ay maa- aring magpakilos sa tao na magsabi sa iyo ng ilang bagay tungkol sa kaniyang sarili at kung paano niya minamalas ang mga bagay- bagay. PARA MABUKSAN ANG PAG-UUSAP ˙ Sundin ang lokal na mga kaugalian Sa ilang kultura, ang pagkamapagpatuloy sa mga estranghero ay isang kaugalian. Maaaring anyayahan ka kaagad ng mga tao na pumasok at maupo. Kapag ikaw ay nakaupo na, kung maga- lang mong kukumustahin ang kalagayan ng pamilya at taimtim na pakikinggan ang tugon, ang may-bahay ay maaari ring ma- tamang makikinig sa sasabihin mo. Ang ibang mga tao ay nag- papakita ng matinding interes sa mga panauhin, kaya ang ˙ Magbigay ng taimtim na papuri ˙ Bumanggit ng isang punto na doo'y magkapareho kayo ng interes ˙ Magharap ng isang punto-de-vistang tanong 63
64 Kung Paano Mapasusulong ang Kakayahang Makipag-usap panimulang mga pagbati ay maaaring gumugol ng higit na panahon. Sa gani- tong paraan, maaaring makita nilang magkapareho kayo sa ilang bagay. Ito ay maaaring umakay tungo sa isang kapaki-pakinabang na pag-uusap sa espiritu- wal. Kumusta kung maraming tao sa inyong lugar ang nagsasalita ng mga wika na iba kaysa sa iyo? Paano mo maaabot ang mga taong ito? Kung pag-aaralan mo ang kahit na simpleng mga pagbati sa ilan sa mga wikang iyon, madara- ma ng mga tao na ikaw ay interesado sa kanila. Ito ay maaaring magbukas ng daan para sa higit pang pag-uusap. Kung Paano Ipagpapatuloy ang Pag-uusap Upang maipagpatuloy ang pag-uusap, maging interesado sa iniisip ng isang tao. Himukin siyang ipahayag ang kaniyang sarili kung gusto niyang gawin iyon. Ang mga tanong na piniling mabuti ay makatutulong. Ang punto-de- vistang mga tanong ang pinakamabuti sapagkat ang mga ito ay karaniwang pumupukaw ng higit pa kaysa sa pagtugon lamang ng oo o hindi. Halimbawa, pagkatapos banggitin ang isang problema na ikinababahala sa lokal, maaari kang magtanong: "Ano sa palagay mo ang naging sanhi ng kalagayang ito?" o "Ano sa palagay mo ang remedyo?" Kapag ikaw ay nagtatanong, matamang makinig sa tugon. Ipakita ang iyong tunay na interes sa pamamagitan ng salita, ng pagtango, ng pagkumpas. Hu- wag kang sasabad. Taglay ang bukas na isip, isaalang-alang kung ano ang sina- sabi. "Maging matulin sa pakikinig, mabagal sa pagsasalita." (Sant. 1:19) Ka- pag ikaw ay tumutugon, ipakita na talagang pinakikinggan mo kung ano ang sinasabi. Gayunman, kilalanin na hindi lahat ay sasagot sa iyong mga tanong. Ang ilang tao ay tumutugon lamang sa pamamagitan ng pagtataas ng mga kilay o ng isang ngiti. Ang iba ay magsasabi lamang ng oo o hindi. Huwag masisip- hayo. Maging matiyaga. Huwag subuking igiit ang pakikipag-usap. Kapag ang isang tao ay handang makinig, gamitin ang pagkakataong ibahagi ang mga maka-Kasulatang punto na nakapagpapatibay. Pagsapit ng panahon, maaa- ring malasin ka ng tao bilang isang kaibigan. Kung gayon, marahil ay mas ma- laya niyang ibabahagi sa iyo ang kaniyang mga iniisip. Habang nakikipag-usap ka sa mga tao, paghandaan ang hinaharap na mga pagdalaw-muli. Kapag ang tao ay nagbangon ng ilang tanong, sagutin ang ilan sa mga iyon subalit mag-iwan ng isa o dalawa para sa susunod nin- yong pag-uusap. Imungkahi na ikaw ay gagawa ng pagsasaliksik, at pagkata- pos ay ibabahagi ang resulta sa kaniya. Kung hindi siya magbangon ng mga tanong, maaaring wakasan mo ang inyong pag-uusap sa pamamagitan ng isang tanong na sa palagay mo ay kukuha ng kaniyang interes. Imungkahing talakayin ito sa susunod na pagdalaw. Saganang mga ideya ang masusumpu- ngan sa aklat na Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan, sa brosyur na Ano ang
Kung Paano Mapasusulong ang Kakayahang Makipag-usap Hinihiling ng Diyos sa Atin?, at sa mga bagong labas ng Ang Bantayan at Gumi- sing! Kapag Kasama ang mga Kapananampalataya Kapag may natagpuan kang isang Saksi ni Jehova sa unang pagkakataon, gi- nagawa mo ba ang unang hakbang upang kayo'y magkakilala? O nagsasawa- lang-kibo ka na lamang? Ang pag-ibig sa ating mga kapatid ay dapat na magpa- kilos sa atin upang kilalanin sila. (Juan 13:35) Paano ka magsisimula? Maaaring sabihin mo lamang ang iyong pangalan at itanong naman ang pangalan ng iyong kausap. Ang pagtatanong sa kaniya kung paano niya natutuhan ang ka- totohanan ay karaniwan nang aakay sa isang kapana-panabik na pag-uusap at tutulong sa iyo upang kayo'y magkakilala. Bagaman ang sinasabi mo sa kaniya ay hindi lumalabas na parang matatas, ang iyong pagsisikap ay nagpapahiwatig sa kaniya na may pagmamalasakit ka sa kaniya, at iyon ang siyang mahalaga. Ano ang makatutulong sa isang makabuluhang pakikipag-usap sa isang mi- yembro ng inyong kongregasyon? Magpakita ng tunay na interes sa kaniya at sa kaniyang pamilya. Ang pulong ba ay katatapos lamang? Magkomento sa mga punto na nakita mong makatutulong. Ito ay maaaring maging kapaki- pakinabang sa inyong dalawa. Maaari mong banggitin ang isang punto na ka- wili-wili mula sa bagong labas ng Ang Bantayan o Gumising! Hindi ito dapat gawin bilang pagyayabang o pagsubok sa nalalaman. Gawin ito upang ibaha- gi ang bagay na nasumpungan mong lubhang kasiya-siya. Maaaring ipakipag- usap mo ang isang atas ng sinuman sa inyo sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo at magpalitan ng mga ideya kung paano ito magagampanan. Ma- aari mo ring ibahagi ang mga karanasan mula sa ministeryo sa larangan. Mangyari pa, ang ating interes sa mga tao ay kadalasang umaakay sa pag- uusap hinggil sa mga tao - ang mga bagay na kanilang sinasabi at ginagawa. Ang pagpapatawa ay maaaring maging bahagi rin ng ating pananalita. Ang atin bang sasabihin ay makapagpapatibay? Kung isasapuso natin ang payo ng Salita ng Diyos at nauudyukan tayo ng makadiyos na pag-ibig, ang ating pana- nalita ay tiyak na magiging nakapagpapatibay. - Kaw. 16:27, 28; Efe. 4:25, 29; 5:3, 4; Sant. 1:26. Bago tayo magtungo sa ministeryo sa larangan, tayo ay nagha- handa. Bakit hindi maghanda ng isang kapana-panabik na bali- ta upang ipakipag-usap sa mga kaibigan? Habang ikaw ay naka- babasa at nakaririnig ng mga bagay na kapana-panabik, tandaan ang mga punto na nais mong ibahagi sa iba. Sa kalaunan, mara- mi kang maiipon nito na mapagpipilian. Sa paggawa nito ay ma- palalawak mo pa ang iyong sasabihin nang higit pa kaysa pagko- komento lamang tungkol sa pang-araw-araw na rutin ng buhay. Higit sa lahat, ang iyo nawang pananalita ay magpatunay kung gaano kahalaga ang Salita ng Diyos para sa iyo! - Awit 139:17. NAKATUTULONG NA MGA KATANGIAN ˙ Isang masayang saloobin ˙ Kasiglahan at kataimtiman ˙ Angkop na personal na interes 65
Pag-aralan Kung Paano Ka Nararapat Sumagot ANG ilang tanong ay tulad ng nakalutang na malalaking tipak ng yelo. Ang ka- lakhang bahagi nito ay nakakubli sa ilalim ng tubig. Ang isang nakatagong isyu ay kadalasang mas mahalaga kaysa sa mismong tanong. Bagaman pinananabikan ng nagtatanong kung ano ang sagot, ang pagkaa- lam mo kung paano ka nararapat sumagot ay maaaring mangailangan ng una- wa hinggil sa kung gaano karami ang sasabihin at sa anong anggulo haharapin ang paksa. (Juan 16:12) Sa ilang kaso, gaya ng ipinahiwatig ni Jesus sa kani- yang mga apostol, ang isang tao ay maaaring humingi ng impormasyon sa ba- gay na walang kinalaman sa kaniya o hindi naman niya talagang pakikinaba- ngan. - Gawa 1:6, 7. Ang Kasulatan ay nagpapayo sa atin: "Ang inyong pananalita nawa ay laging may kagandahang-loob, na tinimplahan ng asin, upang malaman kung paano kayo dapat magbigay ng sagot sa bawat isa." (Col. 4:6) Kaya, bago tayo suma- got, kailangan nating isaalang-alang hindi lamang kung ano ang ating sasabi- hin kundi kung paano natin sasabihin iyon. Unawain ang Pananaw ng Nagtatanong Sinikap ng mga Saduceo na hulihin si Jesus sa pamamagitan ng isang tanong tungkol sa pagkabuhay-muli ng isang babaing nag-asawa nang ilang ulit. Ga- yunman, batid ni Jesus na sa katunayan ay hindi sila naniniwala sa pagkabu- hay-muli. Kaya sa kaniyang tugon, sinagot niya ang kanilang tanong sa paraang tumalakay sa maling pananaw na siyang talagang saligan ng katanungang iyon. Sa paggamit ng dalubhasang pangangatuwiran at ng isang pamilyar na ulat ng Kasulatan, ipinakita ni Jesus ang isang bagay na hindi nila naisaalang-alang no- ong una - ang maliwanag na ebidensiya na talagang bubuhaying-muli ng Diyos ang mga patay. Ang mga sumasalansang sa kaniya ay lubhang namangha sa ka- niyang sagot anupat natakot na silang magtanong pa sa kaniya. - Luc. 20:27-40. Upang malaman kung paano ka nararapat sumagot, kailangan mo ring una- wain ang pangmalas at mga ikinababahala ng mga nagtatanong sa iyo. Halim- bawa, ang isang kamag-aral o isang kamanggagawa ay maaaring magtanong sa iyo kung bakit hindi ka nagdiriwang ng Pasko. Bakit siya nagtatanong? Talaga bang interesado siya sa dahilan, o siya ba'y nag-iisip lamang kung pinahihintu- lutan kang magsaya? Upang malaman, baka kakailanganin mong alamin kung bakit niya naitanong iyon. Saka sagutin iyon. Maaari mo ring gamitin ang pag- kakataon upang ipakita kung paanong ang pagsunod sa patnubay ng Bibliya ay nagsasanggalang sa atin mula sa mga aspektong iyan ng kapistahan na nagiging isang kasiphayuan at isang pabigat sa mga tao. 66
Pag-aralan Kung Paano Ka Nararapat Sumagot Ipagpalagay nang ikaw ay inanyayahang magsalita hinggil sa mga Saksi ni Je- hova sa isang grupo ng mga estudyante. Pagkatapos ng iyong presentasyon, si- la'y maaaring magbangon ng mga tanong. Kung ang mga tanong ay waring ta- imtim at maliwanag, ang mga sagot na simple at tuwiran ang maaaring siyang pinakamainam. Kung ang mga tanong ay may kaugnayan sa mga pagtatangi sa komunidad, malaking kabutihan ang magagawa mo sa pamamagitan ng pagbi- bigay muna ng maikling komento kung ano ang nakaiimpluwensiya sa popular na mga pangmalas hinggil sa gayong mga isyu at kung bakit pinipili ng mga Saksi ni Jehova na ang Bibliya ang siyang magtakda ng pamantayan para sa ka- nila. Kadalasan, kapaki-pakinabang na malasin ang gayong mga tanong bilang mga paksang dapat ikabahala, hindi bilang mga hamon - bagaman ang mga ito ay baka iniharap sa mapanghamong paraan. Kung gayon, ang iyong sagot ay maaaring magbigay sa iyo ng pagkakataon upang mapalawak ang punto-de- vista ng iyong tagapakinig, maglaan sa kanila ng tumpak na im- pormasyon, at magpaliwanag sa maka-Kasulatang saligan ng ating mga paniniwala. Paano mo tutugunin ang isang amo na ayaw magpahintulot sa iyo na magbakasyon upang dumalo sa isang kombensiyon? Una, isaalang-alang ang mga bagay-bagay mula sa kaniyang pananaw. Makatutulong kaya kung imumungkahi mo ang pag-o-overtime sa ibang pagkakataon? Kung ipaliliwanag mo sa kaniya na ang ins- truksiyong ibinibigay sa ating mga kombensiyon ay tumutulong sa atin na maging tapat, mapagkakatiwalaang mga manggagawa, hindi kaya makatutulong ito? Kung ipakikita mo na isinasaalang- alang mo ang kaniyang mga kapakanan, marahil ay bibigyan ka rin niya ng konsiderasyon sa kung ano ang nababatid niyang ma- halaga sa iyong buhay. Subalit paano kung gusto niyang guma- wa ka ng pandaraya? Ang maliwanag na pagtutol kalakip ng isang punto mula sa Kasulatan ay magpapahayag ng iyong paninindi- gan. Subalit hindi kaya higit na makabubuti kung iyo munang sa- sabihin sa kaniya na ang isang tao na handang magsinungaling o magnakaw para sa kaniya ay maaari ring magsinungaling sa kani- ya o magnakaw mula sa kaniya? BAGO KA TUMUGON, ISAALANG-ALANG ˙ Kung bakit iniharap ang gayong tanong ˙ Kung anong pundasyon ang kailangang ilatag upang ang sagot ay maunawaan nang wasto ˙ Kung paano ipaliliwanag ang iyong paninindigan sa paraang magpapakita ng paggalang sa mga bagay na lubhang ikinababahala ng iyong kausap ˙ Kung paano ipahahayag ang iyong sarili nang may kabaitan at may pananalig ˙ Kung dapat kang magbigay Sa kabilang panig, marahil ikaw ay isang estudyante na ayaw su- mali sa ilang di-makakasulatang gawain sa paaralan. Tandaan, ma- rahil ang guro ay hindi nakikiisa sa iyong mga pangmalas, at pana- nagutan niya na panatilihin ang disiplina sa klase. Ang hamong napapaharap sa iyo ay (1) ang pagsasaalang-alang sa ikinababaha- la niya, (2) ang magalang na pagpapaliwanag sa iyong paninindi- gan, at (3) ang pagiging matatag sa kung ano ang nalalaman mong makalulugod kay Jehova. Para sa pinakamabuting mga resulta, baka higit pa ang kakailanganin kaysa sa isang simple at tuwirang nang tuwirang sagot o maglaan ng mga simulain at mga halimbawa sa Bibliya na makatutulong sa iyong kausap na magpasiya para sa kaniyang sarili kung ano ang dapat gawin 67
68 Pag-aralan Kung Paano Ka Nararapat Sumagot pagsasabi ng iyong pinaniniwalaan. (Kaw. 15:28) Kung ikaw ay isang bata, wa- lang pagsalang tutulungan ka ng iyong ama o ina na maghanda ng iyong sasa- bihin. Kung minsan, maaaring hilingin kang pabulaanan ang mga bintang laban sa iyo ng isang nasa kapangyarihan. Ang isang pulis, isang opisyal ng pamahalaan, o isang hukom ay maaaring mag-utos na sagutin mo ang mga tanong hinggil sa pagsunod sa isang partikular na batas, sa iyong paninindigan sa Kristiyanong neutralidad, o sa iyong saloobin sa pakikibahagi sa mga seremonyang makaba- yan. Paano ka dapat tumugon? "Taglay ang mahinahong kalooban at matin- ding paggalang," ang payo ng Bibliya. (1 Ped. 3:15) Gayundin, itanong mo sa sa- rili kung bakit ikinababahala ang mga isyung ito, at magalang na kilalanin ang pagkabahalang iyon. Pagkatapos ay ano? Tinukoy ni apostol Pablo ang mga le- gal na probisyon ng kautusang Romano, kaya maipakikita mo ang mga legal na probisyon na kumakapit sa iyong kalagayan. (Gawa 22:25-29) Marahil ang mga katotohanan hinggil sa paninindigan ng sinaunang mga Kristiyano at ng mga Saksi ni Jehova sa buong daigdig ay magpapalawak sa pananaw ng opisyal. O maaari mong ipakita kung paanong ang pagkilala sa awtoridad ng Diyos ay ak- tuwal na gumaganyak sa mga tao na patuloy na sumunod sa wastong mga kau- tusan ng tao. (Roma 13:1-14) Salig dito, ang kapahayagan tungkol sa mga maka- Kasulatang dahilan ng iyong paninindigan ay maaaring maluwag na tanggapin. Ang Pangmalas sa Kasulatan ng Nagtatanong Kapag nagpapasiya kung paano sasagot, kakailanganin mo marahil na isaa- lang-alang kung ano ang pangmalas sa Banal na Kasulatan ng nagtatanong sa iyo. Ginawa ito ni Jesus nang sagutin niya ang tanong ng mga Saduceo hing- gil sa pagkabuhay-muli. Sa pagkaalam na ang kanilang tinatanggap ay ang mga sulat lamang ni Moises, nangatuwiran si Jesus salig sa ulat na nasa Pentateuch, anupat sinimulan ang kaniyang mga pangungusap sa pagsasabing: "Ngunit ang tungkol sa pagbabangon sa mga patay ay ibinunyag din naman ni Moi- ses." (Luc. 20:37) Maaaring masumpungan mo ring kapaki-pakinabang na su- mipi mula sa mga bahagi ng Bibliya na tinatanggap ng iyong tagapakinig at pa- milyar sa kaniya. Ano kung hindi minamalas ng iyong tagapakinig ang Bibliya bilang isang awtoridad? Pansinin kung ano ang ginawa ni apostol Pablo sa kaniyang paha- yag sa Areopago, gaya ng nakaulat sa Gawa 17:22-31. Ibinahagi niya ang mga katotohanan ng Kasulatan nang hindi tuwirang sumisipi sa Bibliya. Kapag ki- nakailangan, maaari mo ring gawin ang gayon. Sa ilang lugar maaaring kaila- nganin mong makipag-usap nang ilang ulit sa isang tao bago gumawa nang tuwirang pagtukoy sa Bibliya. Kapag iniharap mo na ang Bibliya, magiging ka- talinuhan para sa iyo na magbigay lamang muna ng ilang dahilan kung bakit karapat-dapat na isaalang-alang ito sa halip na ipagdiinan kaagad na ito ang Sa- lita ng Diyos. Gayunman, dapat na maging tunguhin mo na makapagbigay ng malinaw na patotoo hinggil sa layunin ng Diyos at, sa pagsapit ng panahon,
Pag-aralan Kung Paano Ka Nararapat Sumagot hayaang makita ng iyong tagapakinig sa ganang sarili niya kung ano ang sina- sabi ng Bibliya. Ang Bibliya ay higit na nakahihikayat kaysa anumang bagay na maaaring masabi natin nang personal. - Heb. 4:12. "Laging May Kagandahang-loob" Angkop nga na ang mga lingkod ni Jehova, na siya sa ganang sarili ay may kagandahang-loob, ay sinabihan na ang kanilang pananalita ay maging "la- ging may kagandahang-loob, na tinimplahan ng asin"! (Col. 4:6; Ex. 34:6) Ito'y nangangahulugan na dapat tayong magsalita nang may kabaitan, kahit na kapag waring ito'y hindi nararapat. Ang ating pananalita ay dapat na kalu- gud-lugod, hindi mabagsik o walang taktika. Maraming tao ang nasa ilalim ng matinding panggigipit, at sa araw-araw ay dumaranas sila ng berbal na pang-aabuso. Kapag dumadalaw tayo sa gayong mga tao, sila'y maaaring magsalita nang may kabagsikan. Paano tayo dapat tu- mugon? Sinasabi ng Bibliya: "Ang sagot, kapag mahinahon, ay pumapawi ng pagngangalit." Ang gayong sagot ay maaari ring magpalambot sa isa na may kasalungat na pananaw. (Kaw. 15:1; 25:15) Para sa mga tao na nakararanas ng kagaspangan sa araw-araw, ang asal at tinig na nagpapahayag ng kabaitan ay maaaring maging lubos na kaakit-akit anupat marahil ay makikinig sila sa ma- buting balita na dinadala natin. Wala tayong interes sa pakikipagtalo sa mga walang paggalang sa katotoha- nan. Sa halip, nais nating mangatuwiran mula sa Kasulatan sa mga tao na mag- papahintulot sa atin na gawin iyon. Anuman ang kalagayang mapaharap sa atin, iniingatan natin sa isip na dapat tayong sumagot nang may kabaitan at may pa- nanalig na ang mahahalagang pangako ng Diyos ay maaasahan. - 1 Tes. 1:5. Personal na mga Desisyon at mga Bagay na May Kinalaman sa Budhi Kapag itinatanong ng isang estudyante ng Bibliya o ng isang kapananampa- lataya kung ano ang dapat niyang gawin sa isang espesipikong kalagayan, paa- no ka dapat sumagot? Maaaring alam mo kung ano ang personal na gagawin mo. Subalit bawat tao ay dapat na managot sa kaniyang sariling mga desisyon sa buhay. (Gal. 6:5) Ipinaliwanag ni apostol Pablo na nagpasigla siya ng "pag- kamasunurin sa pamamagitan ng pananampalataya" sa mga tao na kaniyang pinangaralan. (Roma 16:26) Iyon ay isang mainam na halimbawa na dapat na- ting tularan. Ang isang tao na gumagawa ng mga desisyon upang paluguran la- mang ang nagtuturo sa kaniya sa Bibliya o ang iba pang tao ay naglilingkod sa tao, hindi namumuhay ayon sa pananampalataya. (Gal. 1:10) Kaya ang isang simple at tuwirang sagot ay maaaring hindi siyang pinakamabuti sa kapakanan ng isa na nagtatanong. Kung gayon, paano ka sasagot sa paraan na kaayon ng mga tagubilin ng Bi- bliya? Maaaring akayin mo ang pansin sa angkop na mga simulain sa Bibliya at sa mga halimbawang nasa rekord ng Bibliya. Sa ilang kaso, maaaring ipakita 69
70 Pag-aralan Kung Paano Ka Nararapat Sumagot mo sa kaniya kung paano gagawa ng pagsasaliksik upang masumpungan niya mismo ang mga simulain at mga halimbawang iyon. Maaari mo pang talaka- yin ang mga simulain at ang matututuhan mula sa mga halimbawa bagamat hindi ikinakapit ang mga ito sa kalagayang tinatalakay. Tanungin mo ang tao kung may nakikita siya sa mga ito na maaaring makatulong sa kaniya sa pagga- wa ng matalinong pagpapasiya. Pasiglahin siyang isaalang-alang sa liwanag ng mga simulain at mga halimbawang ito kung anong landasin ang magiging ka- lugud-lugod kay Jehova. Kaya tinutulungan mo siyang 'masanay ang kaniyang kakayahan sa pang-unawa na makilala kapuwa ang tama at ang mali.' - Heb. 5:14. Pagkokomento sa mga Pulong ng Kongregasyon Ang mga pulong ng kongregasyong Kristiyano ay kadalasang nagbibigay sa atin ng mga pagkakataon upang gumawa ng pangmadlang ka- pahayagan ng ating pananampalataya. Ang isang paraan upang magawa natin ito ay sa pamamagitan ng pagkokomento bilang tugon sa mga katanungan. Paano tayo dapat magkomento? Tag- lay ang pagnanais na pagpalain, o ilahad ang kabutihan ni Je- hova. Iyon ang ginawa ng salmistang si David "sa gitna ng mga nagkakatipong karamihan." (Awit 26:12) Dapat din tayong mag- komento sa paraang magpapatibay sa mga kapananampalataya, na inuudyukan sila "sa pag-ibig at sa maiinam na gawa," gaya ng paghimok ni apostol Pablo. (Heb. 10:23-25) Ang pag-aaral nang patiuna sa mga leksiyon ay makatutulong sa atin upang maisa- gawa ito. PAANO MAGKOKOMENTO SA MGA PULONG ˙ Kung unang tinawag, magbigay ng simple at tuwirang sagot sa tanong ˙ Bilang susog sa pagtalakay, (1) ipakita kung paano kumakapit ang binanggit na kasulatan sa puntong pinag-uusapan, (2) banggitin kung paanong ang bagay na iyon ay nakaaapekto sa ating buhay, (3) ipaliwanag kung paano magagamit ang impormasyon, o (4) maglahad ng isang maikling karanasan na nagtatampok sa isang susing punto Kapag tinawag upang magkomento, gawing simple, malinaw, at maikli ang iyong pangungusap. Huwag saklawin ang buong parapo; talakayin ang isang punto lamang. Kapag ang ibinigay mo ay isang bahagi lamang ng sagot, ito'y magbibigay ng pag- kakataon sa iba para makagawa ng karagdagang mga komento. Lalong kapaki-pakinabang na itampok ang mga kasulatang bi- nanggit sa materyal. Sa paggawa nito, sikaping akayin ang pan- sin sa bahagi ng teksto na kumakapit sa puntong pinag-uusa- pan. Pag-aralang magkomento sa iyong sariling pananalita sa halip na basahin iyon nang tuwiran mula sa parapo. Huwag kang mabalisa kung ang iyong komento ay hindi naipahayag nang tamang-tama. Iyon ay nangyayari paminsan-minsan sa la- hat ng nagkokomento. ˙ Makinig na mabuti sa ibinibigay na mga komento upang malaman mo kung paano mabibigyang susog ang nasabi na Maliwanag na ang pagkaalam kung paano tayo dapat suma- got ay nagsasangkot nang higit pa kaysa sa pagkaalam sa sagot mismo. Ito ay nangangailangan ng kaunawaan. Subalit tunay na kasiya-siya kapag ikaw ay nagbibigay ng sagot mula sa iyong puso at nakaaantig sa puso ng iba! - Kaw. 15:23. ˙ Sikaping magkomento sa iyong sariling pananalita
Pakikipagtalastasan sa Pamamagitan ng mga Liham NAPASULONG ng mga liham ang buhay at asal ng milyun-milyong tao. Ang karamihan sa mga aklat ng Kristiyanong Griegong Kasulatan ay dating mga liham. Tayo sa ngayon ay makasusulat ng mga liham upang mapati- bay ang mga bagong mananampalataya, makipag-ugnayan sa mga kaibigan, mapasigla ang mga kapatid na lalaki at babae na tumanggap ng pantanging mga pananagutan, mapalakas ang mga napapaharap sa kagipitan, at magha- tid ng kinakailangang impormasyon upang mapangalagaan ang mga gawain sa kongregasyon. - 1 Tes. 1:1-7; 5:27; 2 Ped. 3:1, 2. Ang pagliham ay isa ring mabisang paraan upang makapagpatotoo. Sa ilang lugar, maraming tao ang nakatira sa apartment sa mga gusali na may mahigpit na seguridad o sa mga otel bilang residensiya na hindi madaling pasukin. Ang ilan ay kalimitang wala sa tahanan, kaya hindi natin sila nasu- sumpungan kapag tayo ay nagpapatotoo sa bahay-bahay. Ang iba ay nakatira sa liblib na mga lugar. Ang sakit, masamang kalagayan ng panahon, o curfew kung minsan ay ma- aaring maging dahilan upang hindi ka makalabas ng bahay. Maaari ka bang sumulat ng liham upang magbigay ng karagdagang patotoo sa isang kamag- anak o sa isa na nakausap mo nang di-pormal? Lumipat ba ng lugar ang isa sa iyong mga tinuturuan sa Bibliya? Ang isang liham mula sa iyo ang mara- ' hil ay kailangan niya upang mapanatiling buh ay ang kaniyang espirituwal na interes. O marahil ay maibabahagi mo ang angkop na maka-Kasulatang im- pormasyon sa mga nag-asawa kamakailan, naging mga magulang, o namata- yan ng mga mahal sa buhay. Pagpapatotoo sa Pamamagitan ng Liham Kapag sumusulat upang magpatotoo sa isa na hindi mo pa nakakausap, ipakilala muna ang iyong sarili. Maaari mong ipaliwanag na ikaw ay naki- kibahagi sa isang boluntaryong gawain na pang-internasyonal. Kung waring angkop, banggitin na ikaw ay isa sa mga Saksi ni Jehova. Ipabatid sa tao kung bakit ka sumulat sa halip na dumalaw nang personal. Sumulat na pa- rang nakikipag-usap ka sa tao nang mukhaan. Subalit, kasuwato ng tagu- biling "maging maingat kayong gaya ng mga serpiyente at gayunma'y wa- lang muwang na gaya ng mga kalapati," pag-isipang mabuti kung gaano karaming impormasyon ang dapat mong isiwalat tungkol sa iyong sarili. - Mat. 10:16. Ilakip sa liham kung ano ang sasabihin mo sa tao kung nagkaroon ka ng pagkakataong dalawin siya. Maaaring gamitin mo ang isang pambungad 71
72 Pakikipagtalastasan sa Pamamagitan ng mga Liham mula sa aklat na Nangangatuwiran o gumamit ng isang maka-Kasulatang presentasyon mula sa isang bagong labas ng Ating Ministeryo sa Kahari- an. Maaari kang magharap ng tanong at pasiglahin ang tao na pag-isipan iyon. Ang ilang mamamahayag ay nagpapaliwanag lamang na tayo ay may li- breng programa para sa pagsagot sa mga katanungan sa Bibliya at saka buma- banggit ng ilang pamagat ng mga kabanata mula sa isa sa ating mga pan- tulong sa pag-aaral. Isang sampol na liham na isinulat upang magbigay ng patotoo ay lumilitaw sa pahina 73. Ito ay maaaring magbigay sa iyo ng ilang ideya, subalit makabubuting iba-ibahin ang nilalaman. Kung hindi, pagsapit ng panahon, ang mga tao ay paulit-ulit na makatatanggap ng gayunding li- ham. Ang ilang tao ay nag-aatubili sa pagbasa ng isang mahabang liham mula sa isang estranghero. Kaya landas ng karunungan na panatilihing maikli ang iyong liham. Kung napakahaba ng iyong liham, ang tatanggap nito ay maaa- ring magsawa sa pagbabasa nito. Magiging angkop na maglakip ng isang ini- limbag na paanyaya para sa mga pulong sa Kingdom Hall. Maaaring ilakip mo ang isang tract, isang brosyur, o isang labas ng Ang Bantayan o Gumising! at ipaliwanag na ang mga ito ay maaaring ipagkaloob sa regular na paraan kung gugustuhin niya. O maaari mong itanong kung maaaring dumalaw sa kaniyang tahanan upang ipakipag-usap sa kaniya nang higit pa ang tinalakay na paksa. Isang Paalaala Tungkol sa Porma ng Sulat Tingnan ngayon ang sampol na liham. Pansinin ang sumusunod: (1) Ito'y mukhang maayos, hindi magulo. (2) Kahit na mawala pa ang sobre, ang ta- tanggap ng liham ay mayroon pa ring pangalan at direksiyon ng nagpadala nito. (3) Ang layunin ng liham ay binanggit nang simple at tuwiran sa unang parapo. (4) Ang bawat pangunahing punto ay tinalakay sa magkakahiwalay na parapo. (5) Kasuwato ng layunin nito, ang liham ay hindi masyadong pa- milyar ni masyadong pormal. Sa isang mas pormal na liham, gaya ng ipinadadala ng kalihim ng kongre- gasyon sa tanggapang pansangay, ang pangalan ng kongregasyon ay dapat na ilakip, kasama ang sariling pangalan ng kalihim, ang kaniyang direksiyon, at ang petsa. Ang pangalan at direksiyon ng tao o organisasyon na pinadadal- han ng liham ay dapat na ilagay rin. Ito ay sinusundan ng isang angkop na pagbati. Upang wakasan ang liham, sa ilang wika ang pananalitang gaya ng "Lubos na gumagalang" o "Gumagalang" ay inilalagay sa ibabaw ng pirma. Ang pirma mismo ay dapat na sulat-kamay. Sa anumang liham, bigyang-pansin ang wastong baybay, balarila, bantas at, mangyari pa, ang kalinisan. Ang paggawa nito ay magbibigay ng dignidad sa iyong liham at sa mensaheng taglay nito. Sa labas ng sobre, laging ilagay ang pamuhatan - kung maaari ay ang iyong
Pakikipagtalastasan sa Pamamagitan ng mga Liham 73 sariling direksiyon. Kung sa palagay mo ay hindi katalinuhan na ibigay ang iyong direksiyon kapag nagpapatotoo sa pamamagitan ng liham sa mga es- tranghero, tanungin ang matatanda kung sasang-ayon silang gamitin mo ang pamuhatan ng lokal na Kingdom Hall. Ang direksiyon ng Samahang Watch Tower ay hindi dapat gamitin kailanman sa layuning ito, sapagkat magbibi- gay ito ng maling impresyon na ang iyong sulat ay nagbuhat sa mga tangga- pan ng Samahan anupat ito'y lilikha ng kalituhan. Kung walang ibinigay na pamuhatan at may inilakip na literatura, ito man ay magbibigay ng maling impresyon na ang nagpadala ay ang Samahan. Tiyaking maglagay ng sapat na selyo, lalo na kung naglakip ka ng literatu- ra. Tandaan na sa maraming bansa kapag naglakip ng isang brosyur o isang magasin, ang halaga ng selyo ay mas mataas pa kaysa sa hinihiling para sa isang sulat lamang. Ang Tamang Himig ng Pagsulat Minsang natapos mo ang iyong sulat, basahin ito upang suriin ang nilalaman. Ano ba ang himig nito? Ito ba'y palakaibigan at mataktika? Ang pag-ibig at kabaitan ay kabilang sa mga katangian na sinisikap na- ting ipamalas sa ating mga pakikitu- ngo sa iba. (Gal. 5:22, 23) Kung may napansin kang negatibong himig o bahagyang pesimismo, baguhin ang pananalita. Ang isang sulat ay makararating sa mga lugar na hindi mo maaa- bot. Ang bagay na ito lamang ay nag- papangyari na upang maging isang mahalagang kasangkapan ito sa mi- nisteryo. Yamang ang iyong liham ay kumakatawan sa iyo at sa mga pa- niniwala mo, pag-isipan kung ano ang sinasabi nito, kung ano ang ayos nito, at ang himig nito. Maaaring ito lamang ang kinakailangan upang mapasimulan, mapalakas, o mapa- sigla ang isang mahalagang kalulu- wa sa daan ng buhay. Felisa Cordero 124 Kingdom Street Paraiso 1234 Quezon City Hunyo 1, 20 - Mahal na Gng. Amistoso, Kaming mag-asawa ay nakatira sa inyong komunidad. Hindi pa namin kayo nakakausap nang personal, subalit may ilang mahahalagang impormasyon kami na nais na- ming ibahagi sa inyo. Ang isang sampol nito ay nasa ka- lakip na tract. Pribilehiyo namin na makibahagi sa isang gawain na isinasagawa ng mga boluntaryo sa mahigit na 200 ban- sa. Sa lahat ng mga bansang ito, ang mga tao ay inaan- yayahan upang makinabang mula sa isang programa na tumutulong sa mga tao na matutuhan ang mga sagot ng Bibliya sa mahahalagang tanong gaya ng: Bakit tayo tu- matanda at namamatay? Ano ang layunin ng buhay? Pa- ano ka makasusumpong ng tunay na kaligayahan? Nakikibahagi kami sa gawaing ito sapagkat kami ay tu- nay na interesado sa aming kapuwa. Ang aming gawain ay hindi komersiyal. Inaasahan namin na sa darating na araw ay makakausap namin kayo nang personal. Pakisu- yong makipag-ugnayan sa amin sa direksiyong nasa itaas. Gumagalang, [Pirma]
Maging Progresibo - Gumawa ng Pagsulong NANG una mong matutuhan ang pagkakapit ng mga simulain sa Bibliya, ang kinagawiang takbo ng iyong pag-iisip, pananalita, at paggawi ay unti-unting nagbago. Ang karamihan sa mga ito ay nangyari kahit bago ka pa magpata- la sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. Ngayon marahil ay sumulong ka na hanggang sa punto na ikaw ay nag-alay na ng iyong buhay kay Jehova. Nangangahulugan ba ito na maaari ka nang huminto sa pagsulong? Hindi na- man. Ang iyong bautismo ay isa lamang pasimula. Ang alagad na si Timoteo ay naglilingkod na noon bilang isang Kristiya- nong matanda nang sabihin sa kaniya ni Pablo na "magmuni-muni" kapuwa sa payong ibinigay sa kaniya at sa mga pribilehiyo ng paglilingkod na ipinag- katiwala sa kaniya - na 'magbuhos ng pansin' sa mga bagay na ito - upang ang kaniyang "pagsulong ay mahayag sa lahat ng mga tao." (1 Tim. 4:12-15) Ma- ging ikaw man ay nagpapasimula pa lamang sa daan ng katotohanan o mara- mi nang karanasan sa Kristiyanong pamumuhay, dapat na maging interesado ka na sumulong. Kaalaman at Pagbabago Sa Efeso 3:14-19, ating mababasa na si apostol Pablo ay nanalangin upang "lubos na maintindihan [ng kaniyang mga kapananampalataya] . . . ang lapad at haba at taas at lalim" ng katotohanan. Dahil dito, ibinigay ni Jesus ang mga kaloob na mga tao upang magturo, magbalik sa ayos, at magpatibay sa kon- gregasyon. Ang regular na pagbubulay-bulay sa kinasihang Salita ng Diyos, la- kip na ang patnubay mula sa makaranasang mga guro, ay makatutulong sa atin upang "lumaki" sa espirituwal. - Efe. 4:11-15. Ang paglaking ito ay naglalakip sa 'pagbabago sa puwersa na nagpapakilos sa inyong pag-iisip.' Nasasangkot dito ang pagkakaroon ng matinding hilig ng kaisipan na kasuwato ng sa Diyos at ng kay Kristo. Humihiling ito ng patuloy na pagkakalantad sa kanilang kaisipan, upang 'makapagbihis ng bagong per- sonalidad.' (Efe. 4:23, 24) Kapag pinag-aaralan mo ang mga Ebanghelyo, mi- namalas mo ba ang mga ulat na ito ng buhay ni Kristo bilang isang parisan upang masundan mo? Sinisikap mo bang alamin ang espesipikong mga kata- ngian na ipinakita ni Jesus at pagkatapos ay gumawa ka ng tunay na pagsisi- kap upang tularan ang mga ito sa iyong sariling buhay? - 1 Ped. 2:21. Ang mga paksa na iyong isinasama sa pag-uusap ay maaaring magpakita kung gaano na kalawak ang nagawa mong pagsulong. Yaong mga nagbihis na ng bagong personalidad ay hindi gumagamit ng mapandaya, mapang-abuso, mahalay, o negatibong pananalita. Sa halip, ang kanilang pananalita ay "ma- 74
Maging Progresibo - Gumawa ng Pagsulong buti sa ikatitibay . . . upang maibahagi nito ang kaayaaya sa mga nakikinig." (Efe. 4:25, 26, 29, 31; 5:3, 4; Jud. 16) Ang kanilang mga komento at mga kapa- hayagan sa pribado at sa mga pulong ng kongregasyon ay nagsisiwalat na ang katotohanan ay nagpapabago sa kanilang buhay. Kung ikaw ay hindi na "sinisiklut-siklot ng mga alon at dinadalang paroo't parito ng bawat hangin ng turo," ito man ay katunayan ng pagsulong. (Efe. 4:14) Halimbawa, ano ang nagiging reaksiyon mo kapag ipinagpipilitan sa iyo ng sanlibutan ang maraming bagong ideya, mga kilusan, o mga anyo ng paglilibang? Natutukso ka bang kumuha ng panahon mula sa espirituwal na mga pananagutan upang itaguyod ang gayong mga bagay? Ang paggawa nito ay lubhang makahahadlang sa espirituwal na pagsulong. Higit ngang katali- nuhan na bumili ng panahon para sa espirituwal na mga tunguhin! - Efe. 5: 15, 16. Kung paano ka nakikitungo sa ibang tao ay maaari ring maging palatanda- an ng espirituwal na pagsulong. Natutuhan mo na ba na maging 'mahabagin na may paggiliw, lubusang nagpapatawad' sa iyong mga kapatid na lalaki at babae? - Efe. 4:32. Ang iyong pagsulong sa paggawa ng mga bagay-bagay ayon sa paraan ni Je- hova ay dapat na mahayag sa kongregasyon at sa tahanan. Ito ay dapat ding makita sa paaralan, sa pampublikong mga lugar, at sa lugar ng iyong seku- lar na trabaho. (Efe. 5:21-6:9) Kung sa lahat ng gayong kalagayan ikaw ay lu- bos na nagpapamalas ng makadiyos na mga katangian, kung gayon ang iyong pagsulong mismo ay nahahayag. Gamitin ang Iyong Kaloob Si Jehova ay nagkaloob sa bawat isa sa atin ng mga kakayahan at talino. Inaasahan niyang gagamitin natin ang mga ito sa kapakanan ng iba anupat sa pamamagitan natin ay maipahahayag niya ang kaniyang di-sana nararapat na kabaitan. Hinggil dito, si apostol Pedro ay sumulat: "Ayon sa kaloob na ti- nanggap ng bawat isa, gamitin ito sa paglilingkod sa isa't isa bilang mabubu- ting katiwala ng di-sana-nararapat na kabaitan ng Diyos." (1 Ped. 4:10) Paano mo ginagampanan ang ipinagkatiwala sa iyo? Si Pedro ay nagpatuloy: "Kung ang sinuman ay nagsasalita, salitain niya iyon na gaya ng mga sagradong kapahayagan ng Diyos." (1 Ped. 4:11) Ang ta- latang ito ay nagdiriin sa pananagutang magsalita na lubusang kasuwato ng Salita ng Diyos, upang maluwalhati ang Diyos. Ang gayong paraan ng pagsasa- lita ay dapat ding lumuwalhati kay Jehova. Ang ipinagkakaloob na pagsasanay sa pamamagitan ng Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay makatutulong sa iyo na gamitin ang iyong kaloob sa gayong paraan - na lumuluwalhati sa Diyos sa pamamagitan ng pagtulong mo sa iba. Sa pagkakaroon mo ng ga- yong tunguhin, paano mo nararapat sukatin ang iyong pagsulong sa paara- lan? 75
76 Maging Progresibo - Gumawa ng Pagsulong Sa halip na isipin kung gaano karaming punto na ang nasaklaw mo sa iyong talaan ng payo sa pagsasalita o ang uri ng mga atas na naibigay na sa iyo, isi- pin kung gaano na kalawak ang isinulong ng kalidad ng iyong hain ng papu- ri dahil sa pagsasanay. Inihahanda tayo ng paaralan upang maging higit na mabisa sa ministeryo sa larangan. Kaya itanong mo sa sarili: 'Talaga bang ini- hahanda ko kung ano ang aking sasabihin sa paglilingkod sa larangan? Ako ba ay natutong magpakita ng personal na interes sa mga binibigyan ko ng pato- too? Naglalatag ba ako ng saligan para sa mga pagdalaw-muli sa pamamagitan ng pag-iiwan sa mga tao ng isang tanong na mapag-uusapan sa susunod na pagkakataon? Kung may inaaralan ako sa Bibliya, ako ba ay nagsisikap na su- mulong bilang isang guro na inaabot ang puso?' Huwag malasin ang pagsulong sa pamamagitan lamang ng mga pribilehiyo ng paglilingkod na ipinagkaloob sa iyo. Ang pagsulong mo ay nakikita, hindi sa atas, kundi sa kung ano ang ginagawa mo rito. Kapag binigyan ka ng isang atas na nagsasangkot sa pagtuturo, itanong mo sa sarili: 'Talaga bang ginamit ko ang sining ng pagtuturo? Ginampanan ko ba ang materyal sa paraang ito'y nagdudulot ng malaking epekto sa buhay ng mga nakapakinig nito?' Ang payo na gamitin ang iyong kaloob ay nagpapahiwatig ng pagkukusa. Nagkukusa ka bang gumawang kasama ng iba sa ministeryo sa larangan? Hu- mahanap ka ba ng mga pagkakataon upang tulungan ang mga baguhan, kaba- taan, o may-kapansanang miyembro ng inyong kongregasyon? Ikaw ba ay nag- boboluntaryo upang maglinis ng Kingdom Hall o tumutulong sa iba't ibang paraan sa mga kombensiyon at mga asamblea? Maaari ka bang magpatala sa pana-panahon bilang isang auxiliary pioneer? Makapaglilingkod ka ba bilang isang regular pioneer o makatutulong sa isang kongregasyon kung saan mas malaki ang pangangailangan? Kung ikaw ay isang kapatid na lalaki, sinisikap mo bang abutin ang mga maka-Kasulatang kuwalipikasyon para sa mga minis- teryal na lingkod at matatanda? Ang pagnanais mong mag-alok ng tulong at tumanggap ng pananagutan ay isang tanda ng pagsulong. - Awit 110:3. Ang Papel na Ginagampanan ng Karanasan Kung sa palagay mo'y kaunti ang iyong nagagawa dahil sa kakulangan ng karanasan sa Kristiyanong pamumuhay, huwag masiraan ng loob. Ang Salita ng Diyos ay "nagpaparunong sa walang-karanasan." (Awit 19:7; 119:130; Kaw. 1:1-4) Ang pagkakapit sa payo ng Bibliya ay tumutulong sa atin na makina- bang mula sa sakdal na karunungan ni Jehova, na mas mahalaga kaysa alin- mang natututuhan sa pamamagitan lamang ng karanasan. Subalit, habang tayo ay sumusulong sa ating paglilingkod kay Jehova, tayo ay nagtatamo nga ng kapaki-pakinabang na karanasan. Paano natin magagamit ito sa ikabubuti? Dahil sa pagkalantad sa iba't ibang kalagayan sa buhay, ang isang tao ay ma- aaring mahikayat na mangatuwiran: 'Napaharap na ako noon sa kalagayang ito. Alam ko na kung ano ang dapat gawin.' Ito ba ang landas ng karunungan?
Maging Progresibo - Gumawa ng Pagsulong Ang Kawikaan 3:7 ay nagbababala: "Huwag kang magpakarunong sa iyong sa- riling paningin." Dapat lamang na mapalawak ng karanasan ang ating pang- malas sa mga salik na kailangang maisaalang-alang kapag humaharap sa mga kalagayan sa buhay. Subalit kung tayo ay gumagawa ng pagsulong sa espiritu- wal, dapat ding ikintal ng karanasan sa ating isip at puso na kailangan natin ang pagpapala ni Jehova upang magtagumpay. Kung gayon, ang ating pagsu- long ay mahahayag, hindi dahil sa pagharap natin sa mga suliranin taglay ang pagtitiwala sa sarili, kundi sa pagbaling natin kaagad kay Jehova para sa pat- nubay sa ating buhay. Ito'y makikita sa ating pagtitiwala na walang anumang mangyayari kung wala siyang kapahintulutan at sa laging pagkakaroon natin ng isang may-pagtitiwala at maibiging kaugnayan sa ating makalangit na Ama. Patuloy na Abutin ang Nasa Unahan Kinilala ni apostol Pablo na sa kabila ng pagiging isang maygulang sa es- pirituwal at isang pinahirang Kristiyano, kailangang patuloy niyang 'abutin ang nasa unahan' upang tamuhin ang tunguhin ng buhay. (Fil. 3:13-16) Tag- lay mo ba ang gayon ding pangmalas? Hanggang saan na ang nagawa mong pagsulong? Sukatin ang iyong pagsu- long sa pamamagitan ng kung gaano mo lubusang binihisan ang iyong sarili ng bagong personalidad, kung gaano ka lubos na nagpasakop sa soberanya ni Jehova, at kung gaano mo ginagamit nang buong sigasig ang iyong mga kalo- ob upang parangalan si Jehova. Habang nakikinabang ka sa edukasyon mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo, ang mga katangiang itinampok sa Salita ng Diyos ay dapat na progresibong makita sa iyong paraan ng pagsasali- ta at pagtuturo. Ingatang nakatutok ang pansin sa mga aspektong ito ng iyong pagsulong. Oo, ikagalak ang mga ito, at ang iyong pagsulong ay madaling ma- hahayag. ANO ANG IYONG PERSONAL NA MGA TUNGUHING ESPIRITUWAL? Anong makatotohanang mga tunguhin ang taglay mo na kailangang maabot mo sa susunod na taon? 1. 2. Anong pangmatagalang mga tunguhin ang napakahalaga sa iyo anupat determinado kang magsumikap hanggang sa maabot mo ang mga iyon? 1. 2. 3. 77
Programa Para sa Pagpapasulong ng Kakayahan Bilang Isang Tagapagsalita at Isang Guro IKAW man ay bata o matanda, lalaki o babae, ang kursong ito ay makatutulong sa iyo upang mas mapasulong mo ang kakayahan sa pagpapahayag ng iyong sari- li taglay ang mabuting epekto at upang ikaw ay maging isang higit na kuwalipika- dong guro ng Salita ng Diyos. Ang mga atas para sa mga nakatala sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay gagawin ng tagapangasiwa sa paaralan. Sa susunod na tatlong pahina, masu- sumpungan mo ang iyong personal na talaan ng payo. Ang mga numero sa una- han ng iba't ibang punto ay katumbas ng mga aralin sa sumunod na mga pahina. Sa mga araling iyon ay masusumpungan mo ang isang paliwanag kung ano ang nasasangkot sa pagpapakadalubhasa sa mga aspektong ito ng pagsasalita at pag- tuturo at kung bakit mahalaga ang bawat isa. Masusumpungan mo rin ang naka- tutulong na giya kung paano maisasagawa ang inirerekomenda. Ang iba't ibang mga kulay sa talaan ng payo ay nagpapahiwatig kung aling pun- to ang kapit para sa mga atas na nagsasangkot ng (1) pagbabasa sa tagapakinig, (2) isang pagtatanghal kasama ng dalawa o higit pang tao, o (3) isang pagpapa- hayag sa kongregasyon. Ang tagapangasiwa sa paaralan ang mag-aatas sa iyo ng puntong pasusulungin mo. Mas mabuting pasulungin ang isa lamang punto sa ba- wat pagkakataon. Makikinabang ka sa pagsasagawa ng iminungkahing mga pag- sasanay sa katapusan ng atas na aralin. Kung maipakita mo na matagumpay mong naikapit ang payo sa itinakdang aralin, aatasan ka ng iyong tagapayo sa paniba- gong punto. Kung ang iyong atas ay gagampanan bilang isang pagtatanghal, mangangaila- ngan ka ng isang tagpo. Isang listahan ng mga tagpo ang lumilitaw sa pahina 82, subalit hindi ka limitado sa listahang ito. Maaaring irekomenda ng iyong tagapa- yo na subukin mo ang isang partikular na tagpo upang magkaroon ka ng karana- san, o maaaring ipaubaya niya sa iyo ang pagpili. Ang pagbabasa ng aklat na ito at pagsasagawa ng mga pagsasanay kahit na hin- di ka naghahanda ng mga atas sa paaralan ay makatutulong nang malaki sa iyong pagsulong. Marahil ay masasaklaw mo ang humigit-kumulang isang aralin sa ba- wat linggo. Gaano ka man katagal nang nakikibahagi sa paaralang ito, o nakikibahagi sa mi- nisteryo sa larangan, may dako pa rin para sa pagsulong. Makinabang ka nawa nang lubusan mula sa edukasyong inilalaan sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Minis- teryo. 78
A S A B A B G A P L A H G N A T A T G A P ANG IYONG TALAAN NG PAYO (Numero ng Aralin) G A Y A H A P A P G A P 1 Tumpak na pagbabasa 2 Mga salitang binigkas nang maliwanag 3 Wastong pagbigkas 4 Matatas na pagpapahayag 5 Angkop na sandaling paghinto 6 Wastong pagdiriin ng mga susing salita 7 Naidiin ang pangunahing mga ideya 8 Angkop na lakas ng tinig 9 Pagbabagu-bago ng tono ng boses 10 Sigla 11 Init at damdamin 12 Pagkumpas at ekspresyon ng mukha 13 Pagtingin sa mata 14 Pagiging natural 15 Maayos na personal na hitsura 16 Tindig 17 Paggamit ng mikropono 18 Paggamit ng Bibliya sa pagsagot 79 PETSA NANG IATAS Y A N A S A S G A P O PETSA NANG MATAPOS
L A H G N A T A T G A P ANG IYONG TALAAN NG PAYO (Numero ng Aralin) G A Y A H A P A P G A P 19 Paghimok na gamitin ang Bibliya 20 Mabisang pagpapakilala sa Kasulatan 21 Binasa ang Kasulatan nang may wastong pagdiriin 22 Wastong ikinapit ang Kasulatan 23 Nilinaw ang praktikal na kahalagahan 24 Pagpili ng mga salita 25 Paggamit ng isang balangkas 26 Lohikal na pagbuo ng materyal 27 Ekstemporanyong pagpapahayag 28 Paraan na parang nakikipag-usap 29 Kalidad ng tinig 30 Pagpapakita ng interes sa kausap 31 Pagpapakita ng paggalang sa iba 32 Ipinahayag nang may pananalig 33 Mataktika subalit matatag 34 Nakapagpapatibay at positibo 35 Pag-uulit bilang pagdiriin 36 Pagbuo ng tema 80 PETSA NANG IATAS Y A N A S A S G A P O PETSA NANG MATAPOS
L A H G N A T A T G A P ANG IYONG TALAAN NG PAYO (Numero ng Aralin) G A Y A H A P A P G A P 37 Itinampok ang mga pangunahing punto 38 Pumupukaw-interes na pambungad 39 Mabisang konklusyon 40 Katumpakan ng pananalita 41 Madaling maunawaan ng iba 42 Nakapagtuturo sa iyong tagapakinig 43 Paggamit ng iniatas na materyal 44 Mabisang paggamit ng mga tanong 45 Mga ilustrasyon/mga halimbawa na nagtuturo 46 Mga iIustrasyon mula sa pamilyar na mga situwasyon 47 Mabisang paggamit ng mga visual aid 48 May pangangatuwirang paraan 49 Paggamit ng mahuhusay na argumento 50 Pagsisikap na abutin ang puso 51 Eksakto sa oras, tamang pagkakabahagi 52 Mabisang pagpapayo 53 Ang tagapakinig ay napatibay at napalakas 81 PETSA NANG IATAS Y A N A S A S G A P O PETSA NANG MATAPOS
Gumamit ng Iba't Ibang Tagpo Maaari mong gamitin ang mga tagpong ito sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo sa anumang pagkakasunud-sunod kapag inihaharap ang mga atas ng estudyante na may mga pagtatanghal. Hang- ga't maaari, pagsikapan mong huwag gamitin ang alinmang tagpo nang mahigit sa dalawang ulit kung hindi mo pa nagagamit ang lahat ng iba na angkop sa teritoryo ng inyong kongregasyon. Sa inilaang lin- ya, ilagay ang petsa nang gamitin mo ang bawat tagpo. Petsa Nang Gamitin
1. Pagbibigay ng isang presentasyon sa bahay-bahay 2. Pagsagot sa isang pagtutol 3. Paggawa ng unang pagdalaw-muli sa isang nagpakita ng interes 4. Pagtatanghal ng isang pag-aaral sa Bibliya sa unang pagdalaw 5. Pagdaraos ng isang pag-aaral sa isang taong hindi masyadong marunong bumasa 6. Pagdaraos ng isang pag-aaral sa isang estudyanteng marami nang alam 7. Pagpapasigla sa isang estudyante sa Bibliya na dumalo sa mga pulong 8. Paghimok sa isang estudyante sa Bibliya na ikapit ang isang partikular na punto sa payo ng Kasulatan
9. Pagkakaroon ng sesyon sa pagsasanay kasama ng isang di-bautisadong mamamahayag
10. Pagpapasigla sa pagbabasa ng Bibliya na nagpapakita kung paano gagawin iyon o
kung paanong ang pagbabasa ng isang espesipikong aklat sa Bibliya ay mapapakinabangan natin 11. Pagpapatotoo sa telepono o sa intercom 12. Pagpapatotoo sa lansangan 13. Pagpapatotoo sa palengke o sa iba pang dako ng negosyo 14. Di-pormal na pagpapatotoo sa isang silid hintayan 15. Di-pormal na pagpapatotoo sa pampublikong transportasyon 16. Pagpapatotoo sa isang lokal na tagpo 17. Pagpapatotoo sa isang kapitbahay 18. Pagpapaliwanag ng iyong paniniwala sa isang di-Saksing kamag-anak 19. Pagbabahagi ng iyong paniniwala sa isang katrabaho o sa isang kamag-aral 20. Pagpapatotoo sa isang guro sa paaralan, sa isang amo, o sa isang lokal na opisyal 21. Pagpapatotoo sa isang doktor, sa isang abogado, o sa iba pang propesyonal 22. Pagpapatotoo sa isang tao na hindi masyadong makapagsalita ng iyong wika 23. Pakikipag-usap sa isang ateista o isang agnostiko 24. Pagpapatotoo sa isang animista, sa isang Budista, sa isang Katoliko, sa isang Hindu, sa isang Judio, sa isang Muslim, sa isang Protestante, o sa isang may ibang lokal na relihiyon
25. Paggawa na kasama ng isa na nasa programa ng Pagtulong ng mga Payunir sa Iba 26. Isang magulang na nagpapaliwanag sa anak, o isang kabataan na nangangatuwiran sa kaniyang kapatid
27. Ibinabahagi ang maka-Kasulatang pampatibay-loob sa isang maysakit 28. Paggamit ng Kasulatan upang aliwin ang isang namimighati o nanlulumong tao na nasumpungan sa larangan
29. Isang nakatatanda na nagpapayo sa isang kabataan 30. Iba pang mga tagpo na angkop sa iyong lugar 82
TUMPAK NA PAGBABASA
Ano ang kailangan mong gawin? Malakas na basahin nang eksakto kung ano ang nakasulat sa pahi- na. Huwag lalaktawan ang mga salita, lalampasan ang mga bahagi ng mga salita, o papalitan ng iba ang salita. Bigkasin ang mga sali- ta nang tumpak. Bigyang-pansin ang mga bantas at mga tuldik. ANG Kasulatan ay nagsasabi na kalooban ng Diyos na ang lahat ng uri ng mga tao ay "sumapit sa tumpak na kaalaman sa katotohanan." (1 Tim. 2:4) Kasuwato nito, kapag tayo ay bumabasa nang malakas mula sa Bibliya, ang ating pagnana- is na maitawid ang tumpak na kaalaman ay dapat na makaimpluwensiya sa kung paano tayo nagbabasa. Ang kakayahang bumasa nang malakas mula sa Bibliya at mula sa mga publi- kasyong nagpapaliwanag sa Bibliya ay mahalaga kapuwa sa mga ka- bataan at sa mga nakatatanda. Bilang mga Saksi ni Jehova, tayo ay may pananagutang ibahagi sa iba ang kaalaman ni Jehova at ang kaniyang mga daan. Iyan ay kadalasang nagsasangkot sa pagbabasa sa isang tao o sa isang maliit na grupo. Ginagawa rin natin ang ga- yong pagbabasa sa loob ng pamilya. Sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo, may angkop na mga pagkakataon para sa mga ka- patid na lalaki at babae, bata at matanda, na tumanggap ng payo hinggil sa pagpapasulong sa kanilang pagbasa nang malakas. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang maingat at tamang pagbabasa ay isang napakahala- gang bahagi ng pagtatawid ng tumpak na kaalaman ng katoto- hanan sa Bibliya. Ang pagbabasa ng Bibliya sa madla, maging sa mga indibiduwal o sa kongre- gasyon, ay isang bagay na dapat na ituring na mahalaga. Ang Bibliya ay kinasi- ' ay at may lakas . . . at may han ng Diyos. Bukod dito, "ang salita ng Diyos ay buh kakayahang umunawa ng mga kaisipan at mga intensiyon ng puso." (Heb. 4:12) Ang Salita ng Diyos ay naglalaman ng napakahalagang kaalaman na hindi ma- kukuha sa iba. Ito ay makatutulong sa isang tao upang makilala ang tanging tu- nay na Diyos at malinang ang isang mainam na kaugnayan sa kaniya at ma- pagtagumpayan din ang mga suliranin sa buhay. Ipinaliliwanag nito ang daan tungo sa buhay na walang hanggan sa bagong sanlibutan ng Diyos. Dapat na tu- nguhin nating mabasa ang Bibliya sa pinakamabuting paraan na magagawa na- tin. - Awit 119:140; Jer. 26:2. Kung Paano Magbabasa Nang May Katumpakan. Marami ang pitak para sa mabisang pagbabasa, subalit ang pagkakaroon ng katumpakan ang siyang unang hakbang. Ito ay nangangahulugan ng pagsisikap na basahin nang eksak- to kung ano ang nakasulat sa pahina. Mag-ingat na huwag lalaktawan ang mga salita, huwag puputulin ang mga dulo ng salita, o babasahin nang mali ang mga salita dahil sa pagkakatulad nito sa ibang mga salita. 83 1
84 Tumpak na Pagbabasa Upang mabasa nang tama ang mga salita, kailangan mong maunawaan ang konteksto. Mangangailangan iyan ng maingat na paghahanda. Sa takdang pana- hon, habang nagkakaroon ka ng kakayahang makita nang patiuna at maunawa- an ang daloy ng diwa, ang iyong pagbabasa nang may katumpakan ay susulong. Ang bantas at mga tuldik ay mahahalagang bahagi ng nasusulat na wika. Ma- ipakikita ng bantas kung saan ka panandaliang hihinto, gaano katagal ang pag- hinto, at marahil maging ang pangangailangang baguhin ang tono. Sa ilang wika, ang hindi pagbabago ng tono kapag hinihiling ng bantas ay maaaring bu- mago sa isang katanungan tungo sa isang paglalahad, o maaaring bumago sa ka- hulugan nito sa kabuuan. Sabihin pa, manaka-naka ang bantas ay may malaking kaugnayan sa balarila. Sa maraming wika hindi posibleng bumasa nang may ka- tumpakan kung hindi bibigyan ng maingat na pansin ang mga tuldik - kapuwa yaong sa mga nakasulat at yaong mga nauunawaan mula sa konteksto. Naiim- pluwensiyahan ng mga ito ang tunog ng mga letra na kaugnay ng mga ito. Tiya- kin mong maging pamilyar ka sa paraan ng paggamit ng bantas at mga tuldik sa iyong wika. Ito ang susi sa makabuluhang paraan ng pagbabasa. Tandaan na ang iyong tunguhin ay ang magtawid ng mga diwa, hindi lamang ang bumigkas ng mga salita. Kinakailangan ang pag-iinsayo upang malinang mo ang kakayahang bumasa nang may katumpakan. Bumasa lamang ng isang parapo, at pagkatapos ay ulit- ulitin iyon hanggang sa mabasa mo iyon nang walang anumang pagkakamali. Pagkatapos ay magpatuloy ka sa susunod na parapo. Sa bandang huli, pagsika- pang basahin ang ilang pahina ng materyal nang hindi nilalaktawan, inuulit, o binabasa nang mali ang anumang salita. Pagkatapos mong gawin ang gayong BANTAS Tuldok (.) nagpapahiwatig ng ganap na paghinto. Kuwit (,) kadalasang humihiling ng bahagyang pag- hinto, yamang mayroon pang kasunod na mga salita. Tuldok-kuwit (;) tanda ng isang paghinto na mas ba- nayad kaysa sa isang tuldok subalit mas matindi kaysa sa isang kuwit. Tutuldok (:) naghaharap ng isang listahan o isang pagsipi; ito'y nangangailangan ng panandaliang pag- tigil subalit hindi ng pagbaba ng tono. Tandang pandamdam (!) naghuhudyat ng matinding damdamin sa tono. Tandang pananong (?) kadalasang humihiling na ang pangungusap ay basahin sa isang medyo mataas na tono o pataas na pagbabago ng tono. Mga tandang panipi (" " o ' ') maaaring magpa- hiwatig na ang nakapaloob na mga salita ay dapat na pangunahan ng panandaliang mga paghinto (bahag- ya lamang kung ito'y isang bahagi ng pangungusap; mas matindi kung ito ay isang buong pangungusap). Mga gatlang ( - ), kapag ginamit upang paghiwalayin ang mga salita, kadalasang humihiling ng bahagyang pagbabago ng tono o bilis. Mga panaklong ( ) at mga braket [ ] maaaring magbukod ng mga salitang babasahin nang may bahagyang pagbaba ng tono. Ang pinagmulang mga reperensiya sa mga panaklong ay hindi kailangang ba- sahin, at ang mga salitang inilagay sa loob ng braket upang mabuo ang diwa ng binabasa ay hindi nanga- ngailangan ng pagbabago ng tono.
Tumpak na Pagbabasa mga hakbang, hilingin sa isang tao na subaybayan ang iyong pagbabasa at ipa- kita ang anumang pagkakamali mo. Sa ilang panig ng daigdig, ang mahinang paningin at di-sapat na liwanag ay nagpapahirap sa pagbabasa. Kung posibleng malunasan ang ganitong mga ka- lagayan, walang pagsalang magkakaroon ng pagsulong ang pagbabasa. Sa takdang panahon, ang mga kapatid na lalaki na mahusay bumasa ay maa- aring anyayahang makibahagi sa pangmadlang pagbabasa ng pi- nag-aaralang materyal sa Pag-aaral ng Kongregasyon sa Aklat at sa Pag-aaral sa Bantayan. Subalit upang magampanang mabuti ang gayong pribilehiyo, higit pa ang kailangan kaysa sa pagbigkas la- mang nang may kawastuan sa mga salita. Upang maging isang mabisang pangmadlang tagapagbasa sa kongregasyon, kailangang magkaroon ka ng mabuting kaugalian sa personal na pagbabasa. Sangkot dito ang pagkaalam na ang bawat salita sa isang pangu- ngusap ay may ginagampanang papel. Hindi mo maaaring lakta- wan ang ilan sa mga ito at pagkatapos ay magkaroon ka pa rin ng isang malinaw na pagkaunawa sa ibig sabihin nito. Kung nagka- mali ka sa pagbasa sa mga salita, kahit na sa personal mong pag- babasa, mapipilipit ang kahulugan ng pangungusap. Ang maling pagbabasa ay maaaring dahil sa hindi pagbibigay-pansin sa mga tuldik o sa konteksto ng ginamit na mga salita. Pagsikapang una- wain kung ano ang kahulugan ng bawat salita ayon sa konteksto nang paglitaw nito. Isaalang-alang din kung paanong ang bantas ay nakaaapekto sa kahulugan ng pangungusap. Tandaan na ang diwa ay kadala- sang itinatawid sa pamamagitan ng grupo ng mga salita. Bigyang-pansin ang mga ito upang sa pagbabasa nang malakas, ang binabasa mo ay grupo ng mga salita - mga parirala at mga sugnay - sa halip na mga salita lamang. Ang maliwa- nag na pagkaunawa sa iyong binabasa ay isang mahalagang hakbang tungo sa pagtatawid ng tumpak na kaalaman sa iba sa pamamagitan ng pangmadlang pagbabasa. KUNG PAANO ITO MATATAMO Magsanay! Magsanay! Mag- sanay! At gawin ito nang malakas. Hilingin sa isa na subaybayan ang pagbabasa mo at ipakita ang iyong mga pagkakamali. Kapag gumagawa ng personal na pag-aaral, disiplinahin ang iyong sarili na bumasa nang maingat. Sa halip na basta basahin ang mga salita, pag-aralang basa- hin ang mga grupo ng mga salita. Sa isang makaranasang Kristiyanong matanda ay sumulat si apostol Pablo: "Magsikap ka sa pangmadlang pagbabasa." (1 Tim. 4:13) Maliwanag na ito'y isang larangan na doo'y makagagawa tayong lahat ng pagsulong. PAGSASANAY: Pagkatapos na maghandang mabuti, hilingin sa isang kaibigan o sa isang miyembro ng pamilya na sumubaybay sa Bibliya habang binabasa mo nang malakas ang isang bahagi ng Mateo kabanata 5 hanggang 7. Hilingin sa kaniya na patigilin ka sa tuwing (1) may malaktawan kang isang salita, (2) may mabasa kang salita nang di-tama o mabago ang hanay ng mga salita, o (3) hindi mo mapansin ang isang tuldik o ilang bantas para sa panandaliang paghinto o isang pagbabago ng tono. Makabubuting gawin ito sa loob ng sampung minuto man lamang sa dalawa o tatlong pagkakataon. 85
2 MGA SALITANG BINIGKAS NANG MALIWANAG
Ano ang kailangan mong gawin? Bigkasin ang mga salita upang ang mga ito ay madaling maunawaan ng iyong tagapakinig. Ito'y nagsasangkot sa (1) wastong paggamit ng mga sangkap sa pagsasalita at (2) pagkaunawa sa balangkas ng mga salita. UPANG maging mabisa ang pakikipagtalastasan, kailangan mong magsalita nang maliwanag. Maaaring kapana-panabik o mahalaga pa nga ang nais mong sabihin, subalit malaki ang mawawala rito kung ang iyong mga salita ay hindi madaling maunawaan. Ang mga tao ay hindi magaganyak ng pananalitang hindi nila talagang nau- unawaan. Bagaman ang isang tao ay may malakas na tinig at madaling mari- nig, kung ang kaniya namang mga salita ay malabo, hindi nito ma- pakikilos ang iba. Para siyang nagsasalita ng banyagang wika na hindi naiintindihan ng mga nakikinig. (Jer. 5:15) Ang Bibliya ay nagpapaalaala sa atin: "Kung ang trumpeta ay nagpapatunog ng malabong panawagan, sino ang maghahanda para sa pakikipagba- ka? Sa gayunding paraan, malibang bumigkas kayo sa pamamagi- tan ng dila ng pananalitang madaling maunawaan, paano malala- man kung ano ang sinasalita? Sa katunayan ay magsasalita kayo sa hangin." - 1 Cor. 14:8, 9. BAKIT ITO MAHALAGA? Kapag maliwanag ang iyong pagbigkas, mauunawaan ng iba kung ano ang iyong sinasabi. Ang mga salitang maliwanag na binibigkas ay malamang na di- dibdibin. Ano ang Nagpapalabo sa Pagsasalita? Marahil ay ang di-sapat na pagbubuka ng bibig. Ang matitigas na kalamnan sa panga at ang mga labi na bahagyang kumikilos ay magpapahumal sa pagsasalita. Ang pagsasalita nang masyadong mabilis ay maaari ring mahirap intindihin. Iyo'y nakakatulad ng pagpapatugtog sa isang nakarekord na pahayag nang mas matulin pa kaysa nakadisenyong bilis nito. Naroroon ang mga salita, subalit ang karamihan ay hindi naman maintindihan. Sa ilang kaso, ang malabong pagsasalita ay kaugnay ng isang depekto sa kaya- rian ng mga sangkap sa pagsasalita. Subalit kahit na yaong mga kailangang hu- marap sa gayong suliranin ay malaki ang magagawa upang sumulong sa pama- magitan ng pagkakapit ng mga mungkahi sa araling ito. Gayunman, kadalasan, ang malabong pagsasalita ay dahil sa pagdaplis ng mga salita - na binibigkas ang mga ito nang kabit-kabit anupat nagiging mahirap unawain. Maaaring kasama sa problema ang paglaktaw sa mga pantig o maha- halagang letra o di-pagbigkas ng ilang letra sa dulo ng mga salita. Kapag walang patumanggang binibigkas ng isang tao ang mga salita nang kabit-kabit, maaa- ring makuha ng kaniyang mga tagapakinig ang ilang ideya at mga parirala suba- lit kailangang hulaan ang iba pa. Ang hindi pagbigkas nang maliwanag ay maka- sisira sa mabisang pagtuturo ng isang tao. 86
Mga Salitang Binigkas Nang Maliwanag Kung Paano Magsasalita Nang Maliwanag. Ang isa sa mga susi sa pagsasa- lita nang maliwanag ay ang pagkaunawa sa balangkas ng mga salita sa iyong wika. Sa maraming wika, ang mga salita ay binubuo ng mga pantig. Ang mga pantig ay binubuo ng isa o higit pang mga letra na binibigkas bilang isang yunit. Sa gayong mga wika, bawat pantig ay karaniwan nang binibigkas kapag nagsasa- lita ka, bagaman hindi lahat ay nagtataglay ng magkaparehong antas ng pag- diriin. Kung nais mong mapasulong ang pagiging maliwanag ng iyong pagsasalita, magdahan-dahan at gawin ang iyong makakaya upang mabigkas ang bawat pantig. Sa simula, ito ay maaaring ma- ging masyadong eksakto sa pandinig, subalit habang nagsasanay ka, unti-unting dudulas ang iyong pagsasalita. Alang-alang sa ka- tatasan, walang pagsalang bibigkasin mo ang ilang salita nang wa- lang gaanong paghinto, subalit dapat na iwasan ito kung may pa- nganib na lumabo ang diwa ng mga salita. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Bigkasin at basahin ang bawat salita nang maliwanag - may angkop na linaw ng pagbigkas, sapat na lakas ng tinig, at sa ma- katuwirang bilis. Isang babala: Upang malinang ang malinaw na pagbigkas mo ng salita, maaaring insayuhin mo ang pagsasalita at pagbabasa sa masyadong eksaktong paraan. Subalit huwag hayaan iyon na ma- ging regular na paraan ng iyong pagsasalita. Iyon ay magiging ar- tipisyal at hindi natural. Kung ang tono ng iyong pagsasalita ay medyo humal, pag- aralang itaas ang iyong ulo at ilayo ang iyong baba mula sa iyong dibdib. Kapag bumabasa mula sa Bibliya, hawakan ang aklat nang may sapat na taas upang ang paglilipat ng iyong tingin mula sa ta- gapakinig tungo sa iyong Bibliya ay mangailangan lamang ng ba- hagyang pagtingin sa ibaba. Magpapangyari ito na ang iyong mga salita ay lumabas nang hindi impit. Huwag padadaplisin ang pana- nalita o pagkabit-kabitin ang mga salita anupat hindi maintin- dihan ng iyong mga tagapakinig ang kahulugan nito. Itaas ang iyong ulo, at ibuka nang sapat ang iyong bibig ka- pag ikaw ay nagsasalita. Sanaying irelaks ang iyong leeg, panga, mga labi, mga kalamnan sa mukha, at mga kalamnan sa lalamunan. Ang pagkaalam kung paano aalisin ang tensiyon ay magpapasulong din sa iyong pagsasalita. Pangkaraniwan nang alam na ang tensiyon sa mga kalamnan ng mukha o doon sa mga kumukontrol sa iyong paghinga ay maaaring mag- dulot ng masamang epekto sa mekanismo ng pagsasalita. Ang gayong tensiyon ay humahadlang sa maayos na koordinasyon na dapat na umiral sa pagitan ng iyong isip, mga sangkap sa pagsasalita, at kontrol sa paghinga - isang pagkilos na dapat na maging maayos at natural. Ang mga kalamnan sa panga ay kailangang nakarelaks upang sumunod kaa- gad ang mga ito sa direksiyon mula sa utak. Ang mga labi ay kailangan ding na- karelaks. Kailangang maging handa ang mga ito sa dagling paglaki at pagliit upang mabuo nito ang maraming tunog na nagmumula sa bibig at sa lalamu- nan. Kung ang panga at mga labi ay maigting, ang bibig ay hindi bubuka nang wasto, at ang tunog ay mapupuwersang lumabas sa ngipin. Ito ay magbubunga ng gumagaralgal, humal at malabong pagsasalita. Gayunman, ang pagrerelaks ng panga at mga labi ay hindi nangangahulugan ng pagiging pabaya sa paraan 87
88 Mga Salitang Binigkas Nang Maliwanag ng pagbigkas ng mga salita. Kailangang maging katimbang ito ng kinagawian mong pagbuo ng mga tunog upang maging malinaw ang pagbigkas. Sa pagsusuri sa iyong kalagayan, maaaring masumpungan mong makatutu- long ang pagbabasa nang malakas. Maingat na pag-aralan kung paano mo gina- gamit ang kamangha-manghang mga sangkap sa pagsasalita. Ibinubuka mo ba nang sapat ang iyong bibig upang ang tunog ng pagsasalita ay lumabas nang wa- lang hadlang? Dapat mong tandaan na hindi lamang ang dila ang tanging sang- kap sa pagsasalita, bagaman ito ang pinakaabala. Ang leeg, ang ibabang panga, ang mga labi, ang mga kalamnan sa mukha, at ang mga kalamnan sa lalamunan ay pawang may ginagampanang bahagi. Habang nagsasalita ka, wari bang gina- gawa mo iyon nang halos hindi kumikilos ang iyong mukha? Kung gayon, may malaking posibilidad na ang iyong pagsasalita ay malabo. Kung may magagamit kang tape recorder, irekord mo ang iyong sariling tinig habang nagsasalita ka sa isang natural na paraan, gaya ng gagawin mo sa sinu- man kapag nasa ministeryo ka sa larangan. Irekord sa loob ng ilang minuto ang pagsasalita na parang nakikipag-usap. Ang pakikinig sa gayong recording ay ma- katutulong sa iyo upang matiyak ang anumang suliraning taglay mo sa maliwa- nag na pagbigkas ng ilang salita. Bantayan ang mga pagdaplis, pagkahumal, o pagbabawas ng mga salita, at pagsikapang alamin ang sanhi nito. Kadalasang malulunasan ang kahinaan sa pamamagitan ng pagsasagawa sa mga puntong ti- nalakay sa itaas. Mayroon ka bang kapansanan sa pagsasalita? Mag-insayo sa pagbuka ng iyong bibig nang malaki-laki pa kaysa sa dati mong ginagawa, at pagsikapang gawing mas malinaw ang pagbigkas. Punuin ang iyong mga baga ng hangin kapag ikaw ay humihinga, at magsalita nang marahan. Ang paggawa nito ay nagpangyari sa maraming may kapansanan sa pagsasalita na makapagsalita nang mas maliwa- nag. Kung ikaw ay may dikit na dila, ilayo ang iyong dila sa iyong mga ngipin sa unahan kapag binibigkas ang tunog ng s at z sa mga salita. Bagaman ang iyong problema ay maaaring hindi lubusang malutas, huwag masisiphayo. Tandaan na pinili ni Jehova si Moises, isang lalaki na maaaring may kapansanan sa pagsa- salita, upang magpahayag ng mahahalagang mensahe kapuwa sa bayan ng Isra- el at sa Paraon ng Ehipto. (Ex. 4:10-12) Kung ikaw ay may pagnanais, gagamitin ka rin niya, at pagpapalain niyang magtagumpay ang iyong ministeryo. PAGSASANAY: Magsalita ka sa normal na paraan. Gaano kalaki mo ibinubuka ang iyong bibig? Kaila- ngan mo bang ibuka pa iyon nang kaunti at lubos na gamitin ang mga kalamnan sa mukha? Sanayin ang paggawa nito habang binabasa mo nang malakas ang Mateo 8:23- 27. Tiyaking nakataas ang iyong ulo, at pagsikapang irelaks ang mga kalamnan sa iyong panga.
WASTONG PAGBIGKAS
Ano ang kailangan mong gawin? Sabihin ang indibiduwal na mga salita nang wasto. Ito'y nagsa- sangkot (1) ng paggamit ng tamang mga tunog upang bigkasin ang mga salita, (2) ng pagdiriin ng tamang (mga) pantig at, (3) sa maraming wika, ng pagbibigay ng wastong pansin sa mga tuldik. HINDI lahat ng mga Kristiyano ay nagkaroon ng sekular na edukasyon sa loob ng maraming taon. Maging sina apostol Pedro at Juan ay inilarawan bilang 'ordinaryong mga tao na walang rabinikong pagsasanay.' (Gawa 4:13) Magka- gayunman, mahalagang iwasan na masira ang presentasyon mo hinggil sa ka- totohanan ng Bibliya dahil sa hindi mabuting pagbigkas ng mga salita. Mga Salik na Dapat Isaalang-alang. Walang nag-iisang ka- lipunan ng mga alituntunin sa pagbigkas ang kumakapit sa la- hat ng mga wika. Maraming wika ang nakasulat sa mga letrang alpabeto. Bukod sa alpabetong Latin, may mga alpabetong gaya ng Arabe, Cyrillic, Griego, at Hebreo. Sa halip na isang alpabeto, ang nakasulat na Tsino ay gumagamit ng mga karakter na maa- aring binubuo ng maraming elemento. Ang mga karakter na ito ay kadalasang kumakatawan sa isang salita o bahagi ng isang sa- lita. Bagaman ang Hapones at Koreano ay gumagamit ng mga karakter ng Tsino, ang mga karakter ay maaaring gamitin upang kumatawan sa lubhang naiibang mga tunog at maaaring may ibang kahulugan. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang wastong pagbigkas ay nagdaragdag ng dignidad sa mensahe na ating ipinanganga- ral. Itinutuon nito ang pansin ng nakikinig sa mensahe na ating ipinangangaral sa halip na sa anumang pagkakamali sa pagbigkas. Sa mga wikang may alpabeto, ang wastong pagbigkas ay humihiling sa pag- gamit ng tamang tunog para sa bawat letra o kombinasyon ng mga letra. Ka- pag may sinusunod na di-pabagu-bagong mga alituntunin ang gayong wika, gaya ng Griego, Kastila, at Zulu, ang wastong pagbigkas ay hindi masyadong mahirap. Gayunman, ang mga impluwensiya ng dayuhan sa isang wika ay maaaring humantong sa mga pagbigkas na katulad ng pinagmulan na mga sa- lita. Bilang resulta, ang isang espesipikong letra o grupo ng mga letra ay maa- aring bigkasin nang higit sa isang paraan o, kung minsan, maaaring hindi na bigkasin pa. Baka kailanganin mong isaulo ang mga eksepsiyon at pag- katapos ay gamitin nang madalas ang mga ito sa iyong pagsasalita. Sa Tsino, kailangan ang pagsasaulo ng libu-libong karakter para sa wastong pagbigkas. Sa ilang wika, nagbabago ang kahulugan ng isang salita kapag nagpapalit ng tono. Ang hindi pagbibigay nang sapat na pansin sa aspektong ito ng isang wika ay maaaring magbunga ng pagtatawid ng maling mga ideya. 89 3
90 Wastong Pagbigkas Kapag ang mga salita ng isang wika ay binubuo ng mga pantig, mahalaga na ilagay ang pangunahing pagdiriin sa tamang pantig. Maraming wika na gu- magamit ng gayong kayarian ang may regular na kinagawiang paraan ng bibi- gang pagdiriin. Para sa mga eksepsiyon sa gayong kinagawiang paraan, ang isang tuldik ay maaaring maging bahagi ng nakasulat na salita. Nakatutulong ito upang maging madali ang pagbigkas. Gayunman, kung ang kinagawiang paraan ay pabagu-bago, nagiging mas malubha ang suliranin. Nangangaila- ngan ng maraming pagsasaulo upang magawa ito nang matagumpay. Sa ilang wika, ang mga tuldik ay isang mahalagang salik na kailangang isa- alang-alang. Kalakip dito ang mga marka na makikita sa itaas at sa ibaba ng ¨ ˆ o, ¸c. Ang mga tuldik ay maa- o, ilang letra ng alpabeto, gaya ng: aring isulat, o maaaring ang bumabasa ang inaasahang maglalagay ng mga ito batay sa konteksto na doo'y lumilitaw ang salita. Sa huling nabanggit, ang maingat na paghahanda ay malamang na kakailanganin kapag inatasan kang bumasa sa madla. ` e, ' e, ˜ n, ¯ o, ˘ u, ˇ c, May kaugnayan sa pagbigkas, may ilang patibong na kailangang iwasan. Ang pagiging masyadong eksakto ay makapagbibigay ng impresyon ng pagi- ging artipisyal at ng pagiging mapagmataas pa nga. Ang gayon ay masasabi rin hinggil sa paraan ng pagbigkas na hindi na ginagamit ng karamihan. Ang ta- nging epekto nito ay ang makatawag ng pansin sa tagapagsalita. Sa kabilang panig, makabubuting iwasan ang sukdulang kabaligtaran nito, ang walang- ingat na pagsasalita at pagbigkas. Ang ilan sa mga bagay na ito ay tinalakay na sa ilalim ng "Mga Salitang Binigkas Nang Maliwanag." Ang kasiya-siyang pagbigkas sa mga salita ng isang wika ay maaaring hindi magkakapareho sa iba't ibang bansa, maging sa iba't ibang bahagi ng isang bansa. Ang isang tao mula sa ibang bansa ay maaaring magsalita ng lokal na wika na may kakaibang punto. Ang mga diksiyunaryo ay maaaring magtala ng mahigit sa isang katanggap-tanggap na paraan ng pagbigkas sa isang sali- ta. Lalo na kung ang sekular na edukasyon ng isang tao ay napakalimitado o kung ang wika na kaniyang ginagamit ngayon ay hindi niya katutubong wika, siya'y makikinabang nang malaki sa pamamagitan ng pakikinig na mabuti sa mahuhusay magsalita ng lokal na wika at pagkatapos ay tularan ang kanilang pagbigkas. Bilang mga Saksi ni Jehova, nais nating magsalita sa paraang mag- bibigay ng dignidad sa mensahe na ating ipinangangaral at na madaling ma- uunawaan ng mga tao sa ating lugar. Sa pang-araw-araw na pagsasalita, kadalasang makabubuti na gumamit ng mga salitang alam na alam mo na. Ang pagbigkas ay karaniwan nang hindi magiging suliranin sa pangkalahatang pakikipag-usap. Gayunman, kapag bu- mabasa ka nang malakas, maaaring may mabasa kang ilang salita na hindi mo ginagamit sa pang-araw-araw na pakikipag-usap. At ang mga Saksi ni Jehova ay gumagawa ng maraming bibigang pagbabasa. Binabasa natin ang Bibliya sa
Wastong Pagbigkas mga tao kapag tayo ay nagpapatotoo sa kanila. Ang ilang mga kapatid na lala- ki ay hinihilingang bumasa ng mga parapo sa Pag-aaral sa Bantayan o sa Pag- aaral ng Kongregasyon sa Aklat. Mahalaga na tayo ay bumasa nang may ka- tumpakan at na hindi natin sinisira ang mensahe sa pamamagitan ng maling pagbigkas ng mga salita. Nasusumpungan mo ba na ang ilang personal na pangalan sa Bibliya ay ma- hirap bigkasin? Sa Tagalog, ang letrang "J" ay wastong binibig- kas na "H" tulad ng mga pangalang Jehova, Jesus at Josue. Su- balit dahil sa impluwensiya ng wikang Ingles, ang unang letra ng mga pangalang ito ay binibigkas ng ilan tulad din ng pagbig- kas nito sa Ingles. Gayunman, ang unang letra ng mga panga- lang Jah, Jonatan at Jehu ay angkop na magkaroon ng tunog na "dyey" katulad ng pagbigkas nito sa wikang Ingles. Ito ang na- kagisnan at karaniwang pagbigkas ng mga pangalang ito sa wi- kang Tagalog. KUNG PAANO MAPASUSULONG ANG PAGBIGKAS Pag-aralan na gamiting mabuti ang isang diksiyunaryo. Hilingin sa isa na nakababasang mabuti na makinig sa iyo at magbigay sa iyo ng payo. Mga Paraan Upang Sumulong. Ang karamihan sa mga may suliranin sa pagbigkas ay hindi nakababatid nito. Kapag ipina- kita ng inyong tagapangasiwa sa paaralan ang aspekto ng iyong pagbigkas na kailangang bigyan ng pansin, pahalagahan ang ka- niyang kabaitan. Minsang malaman mo ang suliranin, paano mo pasusulungin ito? Pansinin ang paraan ng pagbigkas ng mahuhusay na tagapagsalita; ihambing ang iyong pagbigkas sa kanila. Una sa lahat, kapag mayroon kang atas na bumasa nang malakas, gumugol ng panahon para sumangguni sa isang diksiyunaryo. Tingnan ang mga sali- ta na hindi mo alam. Kung wala kang karanasan sa paggamit ng isang dik- siyunaryo, magtungo sa panimulang mga pahina para sa paliwanag ng mga simbolo na ginagamit o, kung kinakailangan, humiling ng tulong sa isang tao upang magpaliwanag nito sa iyo. Ang diksiyunaryo ay magpapakita sa iyo kung saan mo ilalagay ang pangunahing pagdiriin sa isang salita na binubuo ng mahigit sa isang pantig at kung saan ilalagay ang pangalawahing pagdiri- in sa isang mahabang salita. Ipakikita nito kung anong mga tunog ang gaga- mitin para sa mga patinig at sa mga katinig sa isang salita. Sa ilang kaso, ang isang salita ay maaaring bigkasin nang mahigit sa isang paraan, depende sa kalagayan na pinaggagamitan nito. Anumang salita ang iyong tingnan, ilang ulit na bigkasin mo iyon nang malakas bago mo isara ang diksiyunaryo. Ang ikalawang paraan upang mapasulong ang pagbigkas ay sa pamamagi- tan ng pagbabasa sa isang tao - sa isa na nakabibigkas na mabuti ng mga sali- ta - at hilingin sa kaniya na ituwid ang iyong mga pagkakamali. Ang ikatlong paraan upang mapasulong ang pagbigkas ay ang pakikinig na mabuti sa mahuhusay na tagapagsalita. Kung may mga audiocassette ng Ba- gong Sanlibutang Salin o ng mga magasing Bantayan at Gumising!, gamiting 91
92 Wastong Pagbigkas mabuti ang mga ito. Habang nakikinig ka, pansinin ang mga salita na bini- bigkas nang naiiba sa paraan ng pagbigkas mo. Isulat ang mga ito, at insayu- hin ang mga ito. Sa kalaunan, ang iyong pagsasalita ay magiging malaya sa depekto ng maling pagbigkas, at ito ay lubos na magpapaganda sa iyong pag- sasalita. PAGSASANAY: Alamin ang pagbigkas ng anumang di-pamilyar na mga salita sa Awit 83 o sa isang bahagi ng Bibliya na naghaharap sa iyo ng isang partikular na hamon. Gamitin ang isang diksiyunaryo o sumangguni sa isa na nakaaalam na mabuti sa wika. Pansinin ang pagbigkas sa personal na mga pangalan sa mga talatang ito; bigkasin nang malakas ang bawat isa sa mga pangalang iyon. Pagkatapos ay basahin nang mala- kas ang buong seksiyon. Kailangan kong insayuhin ang wastong pagbigkas ng mga salitang ito
MATATAS NA PAGPAPAHAYAG
Ano ang kailangan mong gawin? Magbasa at magsalita sa paraang maayos ang pagdaloy ng iyong mga salita at kaisipan. Kapag ang pagpapahayag ay matatas, ang pagsasalita ay hindi putul-putol o sobrang napakabagal, at hindi paudlut-udlot sa mga salita o nangangapa sa mga sasabihin. KAPAG bumabasa nang malakas, napapatigil ka ba sa ilang mga pananalita? O kapag tumatayo ka sa harapan ng tagapakinig upang magbigay ng isang paha- yag, nasusumpungan mo bang madalas kang nangangapa para sa tamang mga salita? Kung gayon, maaaring may suliranin ka sa katatasan. Ang isang matatas na tao ay nagbabasa at nagsasalita sa paraang ang mga salita at mga kaisipan ay dumadaloy nang maayos, na may kaalwanan. Hindi ito nanganga- hulugan na siya'y lagi na lamang nagsasalita, na siya'y nagsasali- ta nang mabilis, o na siya'y nagsasalita nang hindi nag-iisip. Ang kaniyang pagsasalita ay kawili-wili at maganda. Ang katatasan ay binibigyan ng pantanging pansin sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. BAKIT ITO MAHALAGA? Kapag kulang sa katatasan ang tagapagsalita, ang isipan ng mga tagapakinig ay maaaring gumala-gala; maaaring magha- tid ng maling mga ideya. Ang sinabi ay maaaring hindi maka- hikayat. Iba't ibang salik ang maaaring maging dahilan ng kawalan ng katatasan. Kailangan mo bang magbigay ng pantanging konside- rasyon sa alinman sa mga sumusunod? (1) Kapag bumabasa sa iba, ang pagiging di-pamilyar sa ilang salita ay maaaring maging san- hi ng pag-aatubli. (2) Ang bahagyang mga pagtigil sa napakara- ming lugar ay maaaring magdulot ng putul-putol na paraan ng pagpapahayag. (3) Ang kawalan ng paghahanda ay maaaring maging sanhi ng suliranin. (4) Ka- pag nagsasalita sa harap ng isang grupo, ang isang karaniwang salik sa kawalan ng katatasan ay ang hindi pag-oorganisa ng materyal sa isang lohikal na paraan. (5) Ang isang limitadong bokabularyo ay maaaring magpangyari sa isang tao na mag-atubili habang siya'y nangangapa para sa tamang mga salita. (6) Kung ma- syadong maraming salita ang idiniriin, maaaring masira ang katatasan. (7) Ang kakulangan ng kaalaman sa mga alituntunin ng balarila ay maaaring maging sanhi ng suliranin. Kung kulang ka sa katatasan, ang mga tagapakinig sa Kingdom Hall ay maaa- ring hindi literal na lumabas, subalit ang kanilang isipan ay maaaring gumala- gala. Bilang resulta, ang karamihan sa iyong sinasabi ay maaaring mawala. Sa kabilang panig, kailangang mag-ingat ka upang ang nilayon na maging mapuwersang pagsasalita at katatasan ay hindi maging dominante, marahil ay maging kahiya-hiya pa nga sa tagapakinig. Kung dahil sa pagkakaiba ng pinag- mulang kultura, minamalas ng mga tao na ang iyong paraan ng pagsasalita ay 93 4
94 Matatas na Pagpapahayag hindi mataktika o kulang sa kataimtiman, bibiguin nito ang iyong layunin. Ka- pansin-pansin na si apostol Pablo, bagaman isang makaranasang tagapagsalita, ay humarap sa mga taga-Corinto "sa kahinaan at sa takot at may matinding pa- nginginig" upang hindi siya makakuha ng di-kinakailangang atensiyon para sa kaniyang sarili. - 1 Cor. 2:3. Mga Ugaling Dapat na Iwasan. Maraming tao ang nahirati na sa pagsisingit ng mga katagang "at-ah" kapag sila ay nagsasalita. Kadalasan na- mang pinasisimulan ng iba ang isang punto sa pagsasabi ng "nga- yon," o may pabuntot na parirala, gaya ng "alam mo" o "kuwan," sa anumang sinasabi nila. Marahil ay hindi mo namamalayan kung gaano kadalas na ginagamit mo ang mga katagang ito. Maa- ari mong subukin ang isang sesyon ng pagsasanay na may isang makikinig sa iyo at uulit sa mga katagang ito sa tuwing babanggi- tin mo ang mga ito. Marahil ay magugulat ka. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Kapag nagbabasa ng mga ma- gasin at mga aklat, markahan ang mga bagong salita, alamin kung ano talaga ang kahulugan ng mga ito, at pagkatapos ay ga- mitin ang mga ito. Ang ilang tao ay nagbabasa at nagsasalita nang pabalik-balik nang maraming beses. Alalaong baga, pinasisimulan nila ang isang pangungusap at saka humihinto sa kalagitnaan at pagka- tapos ay uulitin na naman ang isang bahagi ng kanilang nasa- bi na. Insayuhin ang pagbabasa nang malakas sa loob ng lima hang- gang sampung minuto bawat araw. Lubusang paghandaan ang mga atas sa pagbabasa. Pansining mabuti ang mga grupo ng sali- tang nagdadala ng ideya. Maging pamilyar sa daloy ng mga ideya. Ang iba naman ay nagsasalita nang may sapat na bilis, subalit sila'y nagsisimula sa isang ideya at pagkatapos, sa kalagitnaan ng pangungusap, ay lumilipat sa iba namang ideya. Kahit na maayos ang daloy ng mga salita, ang biglang mga pagbabago ng mga ide- ya ay sumisira ng katatasan. Sa pang-araw-araw na pakiki- pag-usap, pag-aralang mag-isip muna at pagkatapos ay sabihin ang kumpletong mga pangu- ngusap nang tuluy-tuloy. Kung Paano Susulong. Kung ang iyong suliranin ay ang mada- las na pangangapa ng tamang salita, kailangan mong gumawa ng pagsisikap na mapasulong ang iyong bokabularyo. Pansining ma- buti ang mga salita na hindi pamilyar sa iyo sa Ang Bantayan, Gu- mising!, at sa iba pang mga publikasyong maaaring binabasa mo. Tingnan ang mga ito sa isang diksiyunaryo, alamin ang bigkas ng mga ito at ang kahulugan ng mga ito, at idagdag ang ilan sa mga salitang ito sa iyong bo- kabularyo. Kung wala kang diksiyunaryo, humingi ng tulong sa isa na naka- pagsasalitang mabuti ng wikang ito. Ang pag-iinsayo nang regular sa pagbabasa nang malakas ay makatutulong sa pagsulong. Bigyang pansin ang mahihirap na salita, at bigkasin ang mga ito nang malakas nang ilang ulit. Upang makabasa nang matatas, kailangang maunawaan kung paano nagi- ging magkakaugnay ang mga salita sa isang pangungusap. Kadalasang ang mga salita ay dapat na basahin nang grupu-grupo upang maitawid ang ideyang ini- lalahad ng manunulat. Pansining mabuti ang paggugrupo ng mga salitang ito. Kung makatutulong ito sa iyo, markahan ang mga ito. Ang iyong tunguhin ay
Matatas na Pagpapahayag hindi lamang basta basahin nang tama ang mga salita kundi upang maitawid din nang maliwanag ang mga punto. Pagkatapos mong suriin ang isang pangu- ngusap, magtungo sa susunod hanggang sa mapag-aralan mo ang buong para- po. Maging pamilyar sa daloy ng ideya. Pagkatapos ay mag-insayo sa pagbasa nang malakas. Paulit-ulit na basahin ang parapo hanggang sa magawa mo ito nang hindi ka nagkakamali at hindi humihinto sa maling mga lugar. Pagkata- pos ay magtungo sa iba pang mga parapo. Pagkatapos, pasulungin ang iyong bilis. Kung nauunawaan mo na kung paa- nong nagkakaugnay-ugnay ang mga salita sa isang pangungusap, makikita mo ang mahigit pa sa isang salita sa bawat tingin anupat alam mo na agad kung ano ang dapat na sumunod. Malaki ang maitutulong nito sa pagiging mabisa ng iyong pagbabasa. Ang regular na pag-iinsayo ng pagbasa sa isang sulyap lamang ay maaaring maging isang mahalagang pagsasanay. Halimbawa, bagaman walang patiunang paghahanda, basahin nang malakas ang teksto at mga komento sa araw na ito; gawin ito sa regular na paraan. Hayaang masanay ang iyong mata sa pagtingin sa PANANAGUMPAY SA PAGKAUTAL Maraming salik ang maaaring dahilan ng pagka- utal. Ang mga therapy na nakatutulong sa ilang tao ay maaaring hindi maging epektibo sa iba. Subalit upang maranasan ang kagalakan ng tagumpay, ma- halaga na patuloy na magsikap. Ang ideya ba ng pagkokomento sa isang pulong ay nagdudulot sa iyo ng takot, ng pagkataranta pa nga? Manalangin kay Jehova ukol sa kaniyang tu- long. (Fil. 4:6, 7) Ituon ang iyong mga kaisipan sa pagpaparangal kay Jehova at sa pagtulong sa iba. Huwag umasang ang suliranin ay lubusang mag- lalaho, kundi tingnan kung paano ka tinutulungan upang mapagtagumpayan ito. Habang nararanasan mo ang pagpapala ni Jehova at ang pampatibay ng iyong mga kapatid, nanaisin mong gumawa nang higit pa. Kung magbibigay ka ng isang pahayag, maghan- dang mabuti. Pagtuunang mabuti ang iyong paha- yag. Magsalita taglay ang angkop na damdamin. Kapag nagsimula kang mautal habang nagsasalita, kung gayon, hangga't maaari, panatilihing kalma- do ang iyong tinig at kilos. Irelaks ang mga kalam- nan ng iyong panga. Gumamit ng maiikling pangungusap. Bawasan ang paggamit ng mga pa- ningit na kataga, gaya ng "um" at "ah." Sa pagkaalam ng mga salitang naging suliranin nila noong una, iniiwasan ang mga ito ng ilang na- kapananagumpay sa pagkautal at sa halip ay guma- gamit ng mga salitang may gayunding kahulugan. Gusto naman ng iba na alamin ang mga tunog sa pagsasalita na labis na nagpapahirap sa kanila at iniinsayo ang mga ito nang paulit-ulit. Ang Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay nagbibigay sa iyo ng pagkakataon upang magkaro- on ka ng karanasang magsalita sa harapan ng isang grupo. Baka magtaka ka kung gaano ka kahusay sa harapan ng isang maliit na grupo na umaalalay sa iyo at nagnanais na magtagumpay ka. Ito ay maka- tutulong sa iyo na magkaroon ng pagtitiwala sa pag- sasalita sa ilalim ng iba pang mga kalagayan. Kung nauutal ka kapag nakikipag-usap, huwag kang susuko sa iyong pagsisikap na makipag- usap. Baka nais mong himukin ang kausap mo na magsalita muna hanggang sa makapagpatuloy ka. Kung kinakailangan, basta isulat na lamang ang sa- lita, o ipakita sa tao ang isang nakaimprentang ba- gay. 95
96 Matatas na Pagpapahayag mga grupo ng salita na nagpapahayag ng kumpletong mga ideya sa halip na sa pagtingin sa bawat salita nang isa-isa. Sa pakikipag-usap, upang maging matatas ay kailangang mag-isip ka muna bago magsalita. Gawing kaugalian iyon sa iyong pang-araw-araw na gawain. Pag- pasiyahan kung anong mga ideya ang nais mong itawid at ang magiging pagka- kasunud-sunod ng paglalahad mo ng mga ito; pagkatapos ay magsimula sa pag- sasalita. Huwag magmadali. Pagsikapang ipahayag ang isang buong diwa nang hindi humihinto o binabago ang mga ideya sa kalagitnaan. Makikita mong ma- katutulong na gumamit nang maikli at simpleng mga pangungusap. Ang mga salita ay lumalabas nang natural kung alam mo kung ano talaga ang nais mong sabihin. Sa pangkalahatan, hindi na kailangan pang piliin ang mga salitang gagamitin mo. Sa katunayan, bilang pagsasanay, makabubuting tiyakin lamang na maliwanag ang ideya sa iyong isipan at pagkatapos ay saka umisip ng mga salita habang nagsasalita ka. Kung gayon ang iyong gagawin at kung ipapa- ko mo ang iyong isip sa ideya sa halip na sa mga salitang binibigkas mo, ang mga salita ay halos kusang darating, at ang iyong mga ideya ay maipapahayag mo mula sa iyong puso. Subalit kapag nagsimula kang mag-isip ng mga salita sa halip na mga ideya, ang iyong pagsasalita ay magiging patigil-tigil. Sa pamama- gitan ng pag-iinsayo, maaari kang magtagumpay sa pagkakaroon ng katatasan, isang mahalagang katangian sa mabisang pagsasalita at pagbabasa. Nang atasang kumatawan kay Jehova sa bansang Israel at sa harapan ni Para- on ng Ehipto, nadama ni Moises na siya'y walang kakayahan. Bakit? Hindi siya isang matatas na tagapagsalita; maaaring mayroon siyang kapansanan sa pagsa- salita. (Ex. 4:10; 6:12) Si Moises ay nagdahilan, subalit wala sa mga ito ang ti- nanggap ng Diyos. Ipinadala ni Jehova si Aaron bilang isang tagapagsalita, su- balit tinulungan din Niya si Moises na magsalita. Sa paulit-ulit at sa mabisang paraan, si Moises ay nagsalita hindi lamang sa mga indibiduwal at sa maliliit na grupo kundi sa buong bansa. (Deut. 1:1-3; 5:1; 29:2; 31:1, 2, 30; 33:1) Kung ta- imtim mong ginagawa ang iyong bahagi habang nagtitiwala kay Jehova, maga- gamit mo rin ang iyong pagsasalita upang parangalan ang Diyos. PAGSASANAY: Patiunang suriing mabuti ang Hukom 7:1-25, na pinag-aaralang isa-isa ang mga para- po. Tiyaking nauunawaan mo ang sinasabi nito. Sa pamamagitan ng paggamit ng isang diksiyunaryo, alamin ang di-pamilyar na mga salita. Bigkasin nang malakas ang bawat pangalang pantangi. Pagkatapos ay basahin ang parapo nang malakas; maingat na gawin iyon nang may katumpakan. Kung nasiyahan ka na sa parapong iyon, magpatuloy sa susu- nod, at sa iba pa. Pagkatapos ay basahin ang buong kabanata. Muling gawin ito, na mas mabilis nang kaunti sa pagkakataong ito. Gawin ito minsan pa, nang mas mabilis pa sa mga angkop na bahagi - subalit hindi masyadong mabilis anupat nagpapatigil-tigil ka.
ANGKOP NA SANDALING PAGHINTO
Ano ang kailangan mong gawin? Gumawa ng lubusang mga paghinto sa angkop na mga dako ng iyong pahayag. Kung minsan, maaari kang huminto nang sandali o hayaan na lamang na sandaling humina ang tinig. Ang sandaling paghinto ay angkop kung ito ay nagsisilbi ukol sa isang kapaki-paki- nabang na layunin. SA PAGSASALITA, ang wastong mga sandaling paghinto ay mahalaga. Ito ay to- too kahit na nagbibigay ka ng isang diskurso o nakikipag-usap sa isang indibidu- wal. Kung wala ang gayong mga sandaling paghinto, ang anumang sinasabi ay parang alingawngaw na lamang sa halip na maliwanag na kapahayagan ng mga ideya. Ang angkop na sandaling paghinto ay tumutulong upang magdagdag ng linaw sa iyong pagsasalita. Ito rin ay maaaring gamitin upang ang iyong mga pa- ngunahing punto ay lubos na maikintal sa isipan. Paano mo matitiyak kung kailan ka dapat sandaling huminto? BAKIT ITO MAHALAGA? Ang wastong sandaling pag- hinto ay isang mahalagang salik sa pagsasalita na ma- daling maunawaan. Ang sandaling paghinto ay nag- papatingkad din sa mahahalagang punto. Gaano ang dapat itagal ng mga sandaling paghinto? Sandaling Paghinto Upang Magbantas. Ang bantas ay naging isang mahalagang bahagi ng nasusulat na wika. Ito ay maaaring magpahiwatig ng pagtatapos ng isang pangungusap o ng isang ta- nong. Sa ilang wika ay ginagamit ito upang ipakita ang mga pagsi- pi. Ang ilang bantas ay nagpapahiwatig ng kaugnayan ng isang ba- hagi ng isang pangungusap sa iba pang mga bahagi nito. Maaaring makita ng isang tao na nagbabasa sa ganang sarili ang mga bantas. Subalit kapag siya ay nagbabasa nang malakas sa kapakinabangan ng iba, dapat na itawid ng kaniyang tinig ang kahulugan ng anumang bantas na lumilitaw sa nakasulat na materyal. (Para sa karagdagang detalye, tingnan ang Aralin 1, "Tumpak na Pagbabasa.") Magiging mahirap para sa iba na maunawaan ang bi- nabasa mo o makasisira pa nga sa kahulugan ng nilalaman nito ang hindi pag- hinto nang sandali kapag hinihiling ito ng bantas. Bukod pa sa bantas, ang paraan ng pagpapahayag ng mga ideya sa isang pa- ngungusap ay magpapakita kung saan angkop ang sandaling paghinto. Isang bantog na musikero ang minsa'y nagsabi: "Ang pagtugtog ko sa mga nota ay hin- di nakahihigit kaysa iba pang mga piyanista. Subalit ang mga sandaling paghin- to sa pagitan ng mga nota, ah, naroroon ang sining." Ito ay nakakatulad ng pag- sasalita. Ang angkop na sandaling paghinto ay magpapaganda at magbibigay ng kahulugan sa iyong inihandang-mabuti na materyal. Sa paghahanda upang bumasa sa madla, masusumpungan mong nakatutu- long na markahan ang babasahin mong nakalimbag na materyal. Magla- gay ng isang maliit na linyang patindig kung saan mo ipapasok ang sandaling 97 5
98 Angkop na Sandaling Paghinto paghinto, marahil ay isa lamang panandaliang pagtigil. Gumamit ng dalawang magkalapit na linyang patindig para sa mas mahabang paghinto. Kung masum- pungan mong naaasiwa ka sa isang pananalita at paulit-ulit kang humihinto sa maling lugar, markahan ito ng lapis upang pagdugtungin ang lahat ng salita na bumubuo sa mahirap na parirala. Pagkatapos ay basahin ang parirala mula sa pasimula hanggang sa katapusan. Ginagawa ito ng maraming makaranasang tagapagsalita. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Bigyan ng pantanging pansin ang mga bantas kapag nagbabasa ka nang malakas. Makinig na mabuti sa lubusang kuwalipikadong mga tagapagsalita, at pansinin kung saan sila humihinto sandali at kung gaano katagal. Pagkatapos mong sabihin ang isang bagay na talagang gusto mong matandaan ng iba, huminto sandali upang maikintal ito nang malalim. Ang sandaling paghinto sa pang-araw-araw na pagsasalita ay ka- dalasang hindi nagiging suliranin sapagkat nalalaman mo ang mga ideya na nais mong ihatid. Gayunman, kung nahirati ka sa san- daling paghinto nang palagian nang hindi na isinasaalang-alang kung ano ang ipinahihiwatig ng diwa, ang iyong pagsasalita ay ma- wawalan ng puwersa at kalinawan. Ang mga mungkahi para sa pag- papasulong ay ibinigay sa Aralin 4, "Matatas na Pagpapahayag." Sandaling Paghinto Para sa Pagbabago ng Diwa. Kapag lumi- lipat ka mula sa isang pangunahing punto tungo sa iba, ang pag- hinto ay magbibigay sa iyong tagapakinig ng pagkakataong mag- isip, makibagay, pansinin ang pagbabago ng direksiyon, at higit pang maliwanagan ang susunod na puntong ihaharap. Ang sanda- ling paghinto mo mula sa isang ideya tungo sa iba ay kasinghalaga ng pagpapabagal mo ng takbo kapag lumiliko ka mula sa isang kal- ye patungo sa iba. Sa pakikipag-usap, anyayahan ang iba na ipahayag ang kanilang mga ideya, at pagkatapos ay pakinggan ang kanilang sagot. Hayaang makatapos sila. Huwag sasabad. Ang isang dahilan kung bakit ang ilang tagapagsalita ay nagma- madali mula sa isang ideya tungo sa susunod nang walang sanda- ling paghinto ay dahil sa sinisikap nilang saklawin ang napakara- ming materyal. Para sa ilan, ipinakikita ng ganitong ugali kung ano ang kanilang paraan ng pagsasalita sa araw-araw. Marahil ang lahat ng nakapalibot sa kanila ay nagsasalita sa gayunding paraan. Suba- lit hindi ito ang paraan ng mabisang pagtuturo. Kung mayroon kang sasabihin na karapat-dapat marinig at karapat-dapat matandaan, kung gayon, maglaan ng sapat na panahon upang palitawin nang maliwanag ang ideya. Kilalanin na ang mga sandaling paghinto ay mahalaga sa pagsasalita na naghahatid nang maliwa- nag na mga ideya. Kung ikaw ay magpapahayag mula sa isang balangkas, ang iyong materyal ay dapat organisahin sa paraan na magiging maliwanag kung saan dapat na sanda- ling huminto sa pagitan ng mga pangunahing punto. Kung magbabasa ka ng isang manuskrito, markahan ang mga lugar ng pagbabago mula sa isang pangu- nahing punto tungo sa susunod. Ang mga sandaling paghinto para sa pagbabago ng ideya ay kadalasang mas mahaba kaysa sa mga sandaling paghinto dahil sa bantas - subalit, hindi naman masyadong mahaba anupat parang tumatagal tuloy ang pahayag. Kung ang mga ito ay napakahaba, magbibigay ang mga ito ng impresyon na ikaw ay hindi han- da at nag-aapuhap kung ano ang susunod na sasabihin.
Angkop na Sandaling Paghinto Sandaling Paghinto Para sa Pagdiriin. Ang sandaling paghinto para sa pag- diriin ay kadalasang dramatiko, alalaong baga, isa na nauuna o kasunod ng isang pangungusap o ng isang tanong na ipinahayag nang may pagdiriin. Ang gayong sandaling paghinto ay nagbibigay ng pagkakataon sa tagapakinig na pag-isipan kung ano ang kasasabi pa lamang, o ito ay lumilikha ng pananabik sa kung ano ang kasunod. Ang mga ito ay hindi magkapareho. Pagpasiyahan kung aling paraan ang angkop na gamitin. Subalit ingatan sa isip na ang mga sandaling paghinto para sa pagdiriin ay dapat na limitado sa talagang mahaha- lagang pananalita. Kung hindi, ang halaga ng mga pananalitang iyon ay mawa- wala. Nang si Jesus ay bumasa nang malakas mula sa Kasulatan sa sinagoga ng Naza- ret, ginamit niya nang mabisa ang sandaling paghinto. Una, binasa niya ang ka- niyang atas mula sa balumbon ni propeta Isaias. Gayunman, bago ikinapit iyon, kaniyang inilulon ang balumbon, isinauli ito sa tagapaglingkod, at umupo. Pag- katapos, habang ang mga mata ng lahat sa sinagoga ay nakatuong mabuti sa ka- niya, sinabi niya: "Ngayon ay natutupad ang kasulatang ito na karirinig lamang ninyo." - Luc. 4:16-21. Sandaling Paghinto Kapag Hinihiling Ito ng mga Kalagayan. Ang mga pagkagambala ay maaaring humiling sa iyo paminsan-minsan na huminto san- dali sa iyong pagsasalita. Ang ingay ng dumaraang mga sasakyan o ang pag- iyak ng isang bata ay maaaring humiling ng paghinto sa pakikipag-usap sa isang may-bahay na natagpuan mo sa ministeryo sa larangan. Kung ang pagkagamba- la sa lugar ng asamblea ay hindi naman masyadong matindi, maaari mong ila- kas ang iyong tinig at magpatuloy. Subalit kung ang pagkagambala ay malakas at matagal, dapat kang huminto sandali. Tutal ang iyong tagapakinig ay hindi naman nakikinig. Kaya gamiting mabuti ang paghinto, na isinasaisip ang pagtu- long sa iyong tagapakinig na makinabang nang lubusan sa mabubuting bagay na nais mong sabihin sa kanila. Sandaling Paghinto Upang Mabigyang-daan ang Pagtugon. Bagaman ma- aaring nagpapahayag ka na wala namang kaayusan para sa aktuwal na pakikiba- hagi ng tagapakinig, mahalaga na hayaang tumugon ang tagapakinig, hindi sa bibig, kundi sa isip. Kung ikaw ay maghaharap ng mga tanong na aakay sa iyong tagapakinig na mag-isip subalit hindi magiging sapat ang iyong sandaling pag- hinto, malaki ang mawawala sa bisa ng mga tanong na iyon. Mangyari pa, mahalaga na huminto nang sandali hindi lamang kapag nagsa- salita mula sa plataporma kundi kapag nagpapatotoo rin sa iba. Ang ilang tao ay waring hindi kailanman humihinto sandali. Kung ito ang iyong suliranin, gu- mawa ng puspusang pagsisikap upang malinang ang kalidad na ito sa pagsasali- ta. Ikaw ay susulong sa iyong pakikipag-usap sa iba at gayundin sa pagiging ma- bisa ng iyong ministeryo sa larangan. Ang sandaling paghinto ay isang sandali ng katahimikan, at totoo ang kasabihang ang katahimikan ay nagpapatingkad, ito'y nagdiriin, ito'y nakatatawag ng pansin, at ito'y nakagiginhawa sa pandinig. 99
100 Angkop na Sandaling Paghinto Ang pag-uusap sa araw-araw ay nagsasangkot ng pagpapalitan ng mga ideya. Mas gusto ng iba na makinig sa iyo kapag ikaw ay nakikinig sa kanila at nagpapa- kita ng interes sa kanilang sinasabi. Ito'y humihiling na ikaw ay huminto nang may sapat na haba upang mabigyan sila ng pagkakataong magpahayag ng kani- lang sarili. Sa ministeryo sa larangan, ang ating pagpapatotoo ay kadalasang mas mabi- sa kapag ito ay ginagawa sa anyong pakikipag-usap. Pagkatapos na magbatian, nasusumpungan ng maraming Saksi na mabisang sabihin ang kanilang pakay at pagkatapos ay magharap ng isang tanong. Sila ay humihinto sandali upang bigyan ang tao ng pagkakataong sumagot, at pagkatapos ay nagpapahayag sila ng pagpapahalaga sa sinabi ng may-bahay. Sa pag-uusap, maaaring bigyan nila ang may-bahay ng ilang pagkakataong magkomento. Batid nila na karaniwan nang malaki ang kanilang maitutulong sa tao kung kanilang malalaman ang ka- niyang pangmalas sa mga bagay na pinag-uusapan. - Kaw. 20:5. Mangyari pa, hindi lahat ay tutugon sa mga katanungan sa isang kanais-nais na paraan. Subalit hindi ito nakahadlang kay Jesus upang huminto nang may sapat na haba para bigyan ng pagkakataong magsalita maging ang mga suma- salansang. (Mar. 3:1-5) Ang pagbibigay ng pagkakataon sa isang tao na magsa- lita ay nagpapasigla sa kaniya na mag-isip, at bilang resulta, maaaring isiwalat niya kung ano ang nasa kaniyang puso. Sa katunayan, ang isa sa mga layunin ng ating ministeryo ay upang maantig ang puso sa pamamagitan ng paghaharap sa mga tao ng mahahalagang isyu mula sa Salita ng Diyos na salig dito ay kailangan silang gumawa ng mga pagpapasiya. - Heb. 4:12. Ang paggamit ng angkop na sandaling paghinto sa ating ministeryo ay tunay na isang sining. Kapag ang mga sandaling paghinto ay ginamit nang mabisa, ang mga ideya ay naitatawid nang mas maliwanag at kadalasang laging natatan- daan. PAGSASANAY: Basahin ang Marcos 9:1-13 nang malakas; sandaling huminto nang angkop sa iba't ibang bantas. Huwag hayaang bumagal ang pagbabasa. Pagkatapos mong maka- pag-insayo, hilingin sa isa na makinig sa iyo at magbigay ng mga mungkahi para sa ikasusulong ng iyong sandaling paghinto.
WASTONG PAGDIRIIN NG MGA SUSING SALITA
Ano ang kailangan mong gawin? Idiin ang mga salita at mga parirala sa paraan na madaling mau- nawaan ng mga tagapakinig ang mga ideyang ipinahahayag. KAPAG nagsasalita o nagbabasa ka nang malakas, mahalaga na hindi mo lamang nabibigkas nang tama ang bawat salita kundi naidiriin mo rin ang mga susing salita at mga pananalitang nagdadala ng diwa sa paraang naitatawid nito nang maliwanag ang mga ideya. Ang wastong pagdiriin ng mga susing salita ay nagsasangkot nang higit pa kaysa ibayong pagdiriin lamang sa iilan o maging sa maraming salita. Ang ta- mang mga salita ay dapat na idiin. Kapag maling mga salita ang nai- diin, ang kahulugan ng sinasabi mo ay maaaring maging malabo sa iyong tagapakinig, at maaaring maging dahilan naman upang gu- mala-gala ang kanilang isipan sa iba pang mga bagay. Kahit na ma- ganda ang materyal, ang pahayag na kulang at di-tama ang pagdi- riin ng mga susing salita ay hindi magiging epektibo sa pagganyak sa tagapakinig. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang wastong pagdiriin ng mga susing salita ay tumutulong sa tagapagsalita na mapanatili ang atensiyon ng kaniyang tagapaki- nig at upang mahikayat o maganyak din sila. Ang karagdagang pagdiriin ay maisasagawa sa iba't ibang paraan, na kadalasa'y ginagamit ang kombinasyon ng mga ito: sa pamama- gitan ng higit na lakas ng tinig, sa pamamagitan ng higit na tindi ng damdamin, sa pamamagitan ng dahan-dahan at di-nagmamadaling pananalita, sa pamama- gitan ng paghinto bago o pagkatapos ng isang pananalita (o pareho), at sa pama- magitan ng mga kumpas at ekspresyon ng mukha. Sa ilang wika, ang pagdiriin ay maaari ring isagawa sa pamamagitan ng pagbababa o pagtataas ng tono ng boses. Isaalang-alang ang materyal at ang mga kalagayan upang matiyak kung ano ang pinakaangkop. Kapag nagpapasiya kung ano ang idiriin, isaalang-alang ang sumusunod. (1) Sa anumang pangungusap, natitiyak kung anong mga salita ang dapat big- yan ng karagdagang pagdiriin hindi lamang sa pamamagitan ng ibang bahagi ng pangungusap kundi sa pamamagitan din ng konteksto. (2) Ang pagdiriin ng mga susing salita ay maaaring gamitin upang patingkarin ang pasimula ng isang bagong ideya, maging ito man ay isang pangunahing punto o basta pagbaba- go lamang sa takbo ng pangangatuwiran. Maaari ring akayin nito ang atensiyon sa konklusyon ng isang hanay ng pangangatuwiran. (3) Maaaring gamitin ng isang tagapagsalita ang pagdiriin ng mga susing salita upang ipakita kung ano ang damdamin niya sa isang bagay. (4) Ang wastong pagdiriin ng mga susing salita ay maaari ring gamitin upang itampok ang mga pangunahing punto ng isang pahayag. 101 6
102 Wastong Pagdiriin ng mga Susing Salita Upang magamit ang pagdiriin ng mga susing salita sa ganitong mga paraan, dapat na maunawaang mabuti ng isang tagapagsalita o ng isang pangmadlang tagapagbasa ang kaniyang materyal at magkaroon ng marubdob na pagnanais na maunawaan ito ng kaniyang tagapakinig. Hinggil sa tagubiling ibinigay no- ong kapanahunan ni Ezra, ang Nehemias 8:8 ay nagsasabi: "Patuloy silang bu- mabasa nang malakas mula sa aklat, mula sa kautusan ng tunay na Diyos, na ipi- naliliwanag iyon, at binibigyan iyon ng kahulugan; at patuloy silang nagbibigay ng unawa sa pagbasa." Maliwanag na nalaman niyaong mga nagbasa at nagpali- wanag ng Kautusan ng Diyos sa pagkakataong iyon ang kahalagahan ng pagtu- long sa kanilang tagapakinig na maunawaan ang kahulugan ng binasa, upang matandaan ito, at ikapit. Kung Ano ang Maaaring Lumikha ng Suliranin. Nagagawa ng karamihan sa mga tao na maging maliwanag kung ano ang ibig nilang sabihin sa normal na pag-uusap sa araw-araw. Gayunman, kapag kanilang binabasa ang materyal na isinulat ng iba, ang pagtiyak kung aling mga salita o pangungusap ang dapat na idiin ay maaaring magharap ng isang hamon. Ang susi ay naroroon sa mali- wanag na pagkaunawa sa materyal. Iyon ay humihiling ng maingat na pag-aaral sa kung ano ang nakasulat. Kaya kung hinilingan kang magbasa ng ilang mater- yal sa pulong ng kongregasyon, dapat kang maghandang mabuti. Ang ilang tao ay gumagamit ng maaaring tawagin na "pantay-pantay na pag- diriin" sa halip na pagdiriin ng mga susing salita. Kanilang idiniriin ang mga sa- lita sa halos bawat magkakaparehong agwat, maging makahulugan man o hin- di ang gayong pagdiriin. Idiniriin naman ng iba ang di-pangunahing mga salita, na naglalagay marahil ng sobrang pagdiriin sa mga pang-ukol at mga pangat- nig. Kapag ang pagdiriin ay hindi nakatutulong sa ikaliliwanag ng ideya, mada- li itong maging isang nakagagambalang pinagkagawian. Sa pagsisikap na gumamit ng pagdiriin ng mga susing salita, ang ilang taga- pagsalita ay naglalakas ng tinig anupat maaaring madama ng tagapakinig na ki- nagagalitan sila. Mangyari pa, iyon ay bihirang magdulot ng mabubuting resul- ta. Kung ang pagdiriin ng mga susing salita ay hindi natural, maaaring magbigay ito ng impresyon na hinahamak ng tagapagsalita ang kaniyang tagapakinig. Mas mabuti pa nga ang mamanhik na lamang sa kanila salig sa pag-ibig at tulungang makita nila na ang ipinahahayag ay kapuwa maka-Kasulatan at makatuwiran! Kung Paano Susulong. Kadalasang ang isang tao na may suliranin sa pagdi- riin ng mga susing salita ay hindi ito namamalayan. Baka kailangang may mag- tawag pansin pa nito sa kaniya. Kung kailangan kang sumulong sa larangang ito, ang iyong tagapangasiwa sa paaralan ay tutulong sa iyo. Gayundin, malayang humingi ng tulong sa sinumang mahusay na tagapagsalita. Hilingin sa kaniya na makinig na mabuti sa iyong pagbabasa at pagsasalita at pagkatapos ay magbi- gay ng mga mungkahi ukol sa ikasusulong. Bilang pasimula, maaaring imungkahi ng iyong tagapayo na gamitin mo ang isang artikulo sa Ang Bantayan bilang saligan ng pagsasanay. Walang pagsalang
Wastong Pagdiriin ng mga Susing Salita sasabihin niya sa iyo na suriin ang bawat pangungusap upang matiyak kung aling mga salita o mga parirala ang kailangang idiin upang ang kahulugan ay madaling maunawaan. Maaaring ipaalaala niya sa iyo na bigyan ng pantanging pansin ang ilang mga salita na italiko. Tandaan na ang mga salita sa isang pa- ngungusap ay magkakaugnay. Kadalasan, ang dapat idiin ay grupo ng mga sa- lita, hindi basta isang nagsosolong salita. Sa ilang wika, mapasisigla ang mga estudyante na isaalang-alang na mabuti kung ano ang ipinahihi- watig ng mga tuldik hinggil sa wastong pagdiriin ng mga susing salita. KUNG PAANO ITO MAPASUSULONG Insayuhin ang pagkilala sa mga susing salita at mga grupo ng sa- lita sa mga pangungusap. Bigyan ng pantanging pansin ang pag- gawa nito salig sa konteksto. Bilang kasunod na hakbang sa pag-aaral kung ano ang dapat na idiin, maaaring himukin ka ng iyong tagapayo na isaalang-alang ang mas malawak na konteksto bukod pa sa mismong pangungu- sap. Ano ang pangunahing ideya na tinatalakay sa buong para- po? Paano iyon makaaapekto sa dapat mong idiin sa indibiduwal na mga pangungusap? Tingnan ang pamagat ng artikulo at ang makakapal na letrang subtitulo na sa ilalim nito ay lumilitaw ang iyong materyal. Paano ito makaaapekto sa mga pananalita na pi- piliin mong idiin? Ang lahat ng ito ay mga salik na dapat isaalang- alang. Subalit mag-ingat na huwag maglagay ng mabigat na pag- diriin sa napakaraming salita. Subuking gumamit ng pagdiriin upang ipakita ang (1) pagbaba- go ng ideya at (2) kung ano ang iyong nadarama hinggil sa iyong sinasabi. Kapag bumabasa ng mga kasu- latan, gawing kaugalian na idiin ang mga salitang tuwirang su- musuporta sa iyong dahilan ng pagtukoy sa mga tekstong iyon. Nagsasalita ka man nang ekstemporanyo o nagbabasa, maaaring pasiglahin ka rin ng iyong tagapayo na hayaang ang takbo ng pa- ngangatuwiran ay makaimpluwensiya sa pagdiriin ng mga susing salita. Kailangang malaman mo kung saan nagtatapos ang tak- bo ng pangangatuwiran o kung saan lumilipat ang presentasyon mula sa isang mahalagang ideya tungo sa iba. Pahahalagahan ito ng tagapakinig kung itatawag-pansin sa kanila ng iyong paraan ng pagpapahayag kung saan ang mga lugar na ito. Ito ay maaaring gawin sa pamamagitan ng pagdiriin sa mga sa- litang gaya ng una sa lahat, pagkatapos, sa wakas, kaya, at samakatuwid. Itatawag pansin din sa iyo ng iyong tagapayo ang mga ideyang nais mong big- yan ng pantanging damdamin. Upang magawa ito, maaari mong idiin ang mga salitang tulad ng lubha, walang pasubali, tiyak na hindi, hindi sukat akalain, mahalaga, at palagi. Ang paggawa mo nito ay maaaring makaimpluwensiya sa damdamin ng iyong tagapakinig hinggil sa sinasabi mo. Higit pa ang tatalakayin tungkol dito sa Aralin 11, "Init at Damdamin." Upang mapasulong mo ang pagdiriin ng mga susing salita, pasisiglahin ka ring gawing maliwanag sa isip ang mga pangunahing punto na nais mong matandaan ng iyong tagapakinig. Ito ay bibigyan ng higit na konsiderasyon sa punto ng pangmadlang pagbabasa sa Aralin 7, "Naidiin ang Pangunahing mga Ideya," at mula sa punto ng pagsasalita sa Aralin 37, "Itinampok ang mga Pangu- nahing Punto." 103
104 Wastong Pagdiriin ng mga Susing Salita Kung pinagsisikapan mong mapasulong ang iyong ministeryo sa larangan, bigyan mo ng pantanging pansin kung paano ka nagbabasa ng mga kasulatan. Gawing kaugalian na tanungin mo ang sarili, 'Bakit ko binabasa ang tekstong ito?' Para sa isang guro, ang basta pagsasabi ng mga salita nang wasto ay hindi la- ging sapat. Maging ang pagbabasa ng teksto taglay ang damdamin ay maaaring hindi makasapat. Kung sinasagot mo ang katanungan ng isa o nagtuturo ka ng isang saligang katotohanan, makabubuting idiin sa kasulatan ang mga salita o pananalita na sumusuporta sa pinag-uusapan. Kung hindi, maaaring hindi ma- kuha ng taong iyong binabasahan ang punto. Yamang ang pagdiriin ng mga susing salita ay nagsasangkot sa karagdagang diin sa ilang salita at mga parirala, maaaring maging sobra ang pagdiriin ng isang walang karanasang tagapagsalita sa mga salita at mga pariralang iyon. Ang mga resulta ay magiging gaya ng mga nota na tinutugtog ng isang tao na nagsi- simula pa lamang matuto sa isang instrumento ng musika. Gayunman, sa pama- magitan ng karagdagang pagsasanay, ang bawat "nota" ay magiging bahagi ng "musika" na naipahahayag nang maganda. Pagkatapos mong matutuhan ang ilang pangunahing bagay, ikaw ay nasa kalagayan na upang makinabang sa pamamagitan ng pagmamasid sa makara- nasang mga tagapagsalita. Di-maglalaon at malalaman mo kung ano ang ma- gagawa ng iba't ibang antas ng pagdiriin. At mapahahalagahan mo ang paggamit ng pagdiriin sa iba't ibang paraan upang gawing maliwanag ang ka- hulugan ng sinasabi mo. Ang pagpapasulong sa wastong pagdiriin ng mga su- sing salita ay may malaking magagawa upang maging mabisa ang iyong perso- nal na pagbabasa at pagsasalita. Huwag basta pag-aralan ang tungkol sa pagdiriin ng mga susing salita upang makaraos lamang. Upang makapagsalita nang mabisa, patuloy na pagsumika- pan ito hanggang sa mabihasa ka sa pagdiriin ng mga susing salita at magamit mo ito sa paraang natural sa pandinig ng iba. MGA PAGSASANAY: (1) Pumili ng dalawang kasulatan na lagi mong ginagamit sa ministeryo sa larangan. Tiyakin kung ano ang sinisikap mong patunayan sa bawat teksto. Basahin nang mala- kas ang mga teksto sa paraang naidiriin ang mga salita o mga grupo ng mga salita na sumusuporta sa mga puntong iyon. (2) Pag-aralan ang Hebreo 1:1-14. Bakit kai- langang bigyan ng pantanging pagdiriin ang mga salitang "mga propeta" (tal. 1), "Anak" (tal. 2), at "mga anghel" (tal. 4, 5) upang maipahayag nang maliwanag ang takbo ng pangangatuwiran sa kabanatang ito? Insayuhin ang pagbabasa nang ma- lakas sa kabanata na idiniriin ang mga susing salita upang laging mapatampok ang takbo ng pangangatuwiran.
NAIDIIN ANG PANGUNAHING MGA IDEYA
Ano ang kailangan mong gawin? Kapag nagbabasa nang malakas, lagyan ng pantanging pagdiriin ang pangunahing mga ideyang nasa kabuuan ng binabasang ma- teryal, hindi lamang ang nasa indibiduwal na mga pangungusap. ANG isang mahusay na tagabasa ay hindi lamang tumitingin sa indibiduwal na pangungusap, ni maging sa parapo na doo'y lumilitaw ito. Kapag siya ay nagbabasa, taglay niya sa isipan ang pangunahing mga ideya ng kabuuang materyal na kaniyang inihaharap. Ito ang nakaiimpluwensiya sa kaniyang ila- lagay na pagdiriin. Kapag hindi nasunod ang prosesong ito, hindi magkakaroon ng mga litaw na punto sa pahayag. Walang anumang maliwanag na maitatampok. Kapag natapos na ang presentasyon, baka maging mahirap na matandaan ang anumang bagay na namumukod- tangi. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang iyong mensahe ay mas madaling matatandaan kapag ang pangunahing mga ideya ay naidiin. Kadalasan ay malaki ang nagagawa ng wastong pagbibigay pansin sa idiniriing pangunahing mga ideya upang mapabuti ang pagbabasa ng isang ulat sa Bibliya. Ang gayong pagdiriin ay magpapangyaring maging mas makabuluhan ang pagbabasa ng mga parapo sa isang pantahanang pag-aaral sa Bibliya o sa isang pulong ng kongregasyon. At ito'y lalo nang mahalaga kapag nagbibigay ng isang paha- yag mula sa isang manuskrito, gaya ng kung minsan ay ginagawa sa ating mga kombensiyon. Kung Paano Ito Gagawin. Sa paaralan, maaaring atasan ka na bumasa ng isang bahagi sa Bibliya. Ano ang dapat na idiin? Kung may pangunahing ide- ya o mahalagang pangyayari na pinagbatayan ng materyal na iyong babasa- hin, magiging angkop na itampok ito. Kahit na ang bahaging babasahin mo ay isang tula o prosa, kawikaan o sa- laysay, makikinabang ang iyong tagapakinig kung babasahin mo itong ma- buti. (2 Tim. 3:16, 17) Upang magawa ito kailangan mong isaalang-alang ka- puwa ang iyong babasahin at ang iyong tagapakinig. Kung magbabasa ka nang malakas mula sa isang publikasyon sa isang pag- aaral sa Bibliya o sa isang pulong ng kongregasyon, ano ang pangunahing mga ideya na kailangan mong idiin? Ituring ang mga sagot sa nakaimpren- tang mga tanong sa pag-aaral bilang siyang pangunahing mga ideya. Idiin din ang mga kaisipang nauugnay sa makakapal-na-letrang subtitulo na sa ila- lim nito ay lumilitaw ang materyal. Hindi inirerekomenda na lagi kang gumamit ng manuskrito para sa 105 7
106 Naidiin ang Pangunahing mga Ideya mga pahayag na ibinibigay sa kongregasyon. Gayunman, sa pana-pana- hon, ang mga manuskrito ay inilalaan para sa ilang pahayag sa komben- siyon upang ang nagkakaisang mga punto ay maiharap nang magkakatu- lad sa lahat ng kombensiyon. Upang maidiin ang pangunahing mga ideya sa gayong mga manuskrito, dapat munang maingat na suriin ng tagapagsali- ta ang materyal. Ano ang pangunahing mga punto? Dapat ni- yang matukoy ang mga ito. Ang pangunahing mga punto ay hindi basta mga ideya na sa palagay niya ay kapana-panabik. Ito ang mga susing punto na dito umiikot ang materyal. Kung min- san ang isang maikling paglalahad ng isang pangunahing ideya sa manuskrito ay nagpapakilala sa isang salaysay o sa isang ar- gumento. Kadalasan, isang mapuwersang pananalita ang ibini- bigay matapos iharap ang suhay na ebidensiya. Kapag natukoy na ang mga susing puntong ito, dapat markahan ng tagapagsa- lita ang mga ito sa kaniyang manuskrito. Kadalasang iilan la- mang ang mga ito, marahil ay hindi hihigit sa apat o lima. Pag- katapos, kailangan siyang mag-insayo sa pagbabasa sa paraang madaling matutukoy ng tagapakinig ang mga ito. Ito ang mga litaw na punto ng pahayag. Kapag ang materyal ay ipinahayag nang may wastong pagdiriin, ang pangunahing mga ideyang ito ay malamang na matatandaan. Iyan ang dapat na maging MGA PUNTONG DAPAT TANDAAN Suriin ang nakalimbag na mater- yal upang matukoy ang pangunahing mga ideya na pi- nagbatayan ng pagkakabuo nito. Markahan ang mga ito. Kapag nagbabasa nang mala- kas, gumamit ng higit na kasiglahan, mas mabagal na pagsasalita, o tindi ng damda- min, hangga't naaangkop, upang maitampok ang pangu- nahing mga ideyang iyon. tunguhin ng tagapagsalita. May iba't ibang paraan upang magawa ng isang tagapagsalita ang kinakai- langang pagdiriin upang tulungan ang tagapakinig na matukoy ang pangu- nahing mga punto. Maaari siyang gumamit ng higit na kasiglahan, pagbaba- go ng bilis, tindi ng damdamin, o angkop na pagkumpas, upang bumanggit ng ilan. PAGSASANAY: Pumili ng limang parapo mula sa isang artikulong nakaiskedyul na pag-aralan sa Bantayan. Salungguhitan ang mga sagot sa mga tanong sa pag-aaral para sa mga parapong iyon. Basahin ang mga parapo nang malakas sa paraang ang mga sagot ay madaling matutukoy ng tagapakinig.
ANGKOP NA LAKAS NG TINIG
Ano ang kailangan mong gawin? Magsalita na may sapat na lakas o tindi ng tinig. Upang matiyak kung ano ang angkop, isaalang-alang (1) ang laki at ang klase ng iyong tagapakinig, (2) nakagagambalang mga ingay, (3) ang ti- natalakay na materyal, at (4) ang iyong tunguhin. KAPAG ang isang tagapagsalita sa madla ay kulang ng kinakailangang lakas ng ti- nig, ang ilan sa tagapakinig ay maaaring antukin. Kapag masyadong mahina ang pagsasalita ng isang mamamahayag sa ministeryo sa larangan, maaaring hindi niya mapanatili ang pansin ng may-bahay. At sa mga pulong na doon ang mga komento ay hindi naibibigay taglay ang sapat na lakas ng tinig, ang mga naroro- on ay hindi tatanggap ng kinakailangang pampatibay-loob. (Heb. 10:24, 25) Sa kabilang panig, kung inilalakas ng isang tagapagsali- ta ang kaniyang tinig sa maling panahon, maaaring di-mapapala- gay ang tagapakinig - baka mayamot pa nga. - Kaw. 27:14. BAKIT ITO MAHALAGA? Malibang madali kang marinig ng iba, ang kanilang isip ay maaaring gumala-gala, at ang impormasyong iyong inihaharap ay maaaring hindi maging mali- wanag sa kanila. Kung magsasalita ka nang masyadong malakas, maaaring madama ng mga tao na ito'y nakaiinis - at wa- lang pakundangan pa nga. Isaalang-alang ang Iyong Tagapakinig. Kanino ka ba nakiki- pag-usap? sa isang indibiduwal? sa isang grupo ng pamilya? sa isang maliit na grupo na nagtitipon bago maglingkod sa lara- ngan? sa buong kongregasyon? o sa isang malaking kombensi- yon? Maliwanag na ang lakas ng tinig na angkop sa isang kalaga- yan ay maaaring di-angkop sa iba. Sa iba't ibang pagkakataon, ang mga lingkod ng Diyos ay na- kapagpahayag na sa maraming tagapakinig. Sa pagpapasinaya ng templo sa Jerusalem noong kapanahunan ni Solomon, walang ka- sangkapan sa sound. Kaya tumayo si Solomon sa isang mataas na plataporma at pinagpala ang mga tao "sa isang malakas na tinig." (1 Hari 8:55; 2 Cro. 6:13) Pag- kalipas ng mga siglo, makaraan ang pagbubuhos ng banal na espiritu noong Pentecostes 33 C.E., isang pulutong - ang ilan ay interesado, ang iba naman ay nanlilibak - ang nagtipon sa palibot ng maliit na grupo ng mga Kristiyano sa Je- rusalem. Sa pagpapakita ng praktikal na karunungan, si Pedro ay "tumayo . . . at naglakas ng kaniyang tinig." (Gawa 2:14) Isang matinding patotoo ang naibigay. Paano mo masasabi kung ang ginagamit mong lakas ng tinig ay angkop sa isang kalagayan? Ang reaksiyon ng tagapakinig ay isa sa pinakamabubuting su- katan. Kapag napansin mong ang ilan sa tagapakinig ay nahihirapan sa pakiki- nig, dapat na pagsikapan mong baguhin ang lakas ng iyong tinig. Nagsasalita ka man sa isang indibiduwal o sa isang grupo, katalinuhan na isaalang-alang kung sino ang bumubuo sa iyong tagapakinig. Kung may mahi- na ang pandinig, baka kakailanganin mong ilakas ang iyong tinig. Subalit ang 107 8
108 Angkop na Lakas ng Tinig pagsigaw ay hindi magugustuhan ng mga tao na maaaring medyo mas mabagal ang reaksiyon dahil sa katandaan. Ito ay maaari pa ngang ituring na isang tanda ng kagaspangan. Sa ilang kultura, ang sobrang lakas ng tinig ay minamalas bi- lang katunayan na ang isang tao ay galit o walang-pasensiya. Isaalang-alang ang mga Nakagagambalang Ingay. Kapag nakikibahagi ka sa ministeryo sa larangan, ang mga kalagayang napapaharap sa iyo ay tiyak na may epekto sa kinakailangang lakas ng tinig upang makapagpatotoo. Kailangang makipagpaligsahan ka sa ingay ng trapiko, magugulong bata, tumatahol na mga aso, malakas na musika, o isang maingay na telebisyon. Sa kabilang panig, sa mga lugar kung saan ang mga bahay ay dikit-dikit, maaa- ring mapahiya ang may-bahay kapag nagsasalita ka nang napakala- kas anupat nakatatawag ka ng pansin ng mga kapitbahay. KUNG KAILAN KAKAILANGANIN ANG MAS MALAKAS NA TINIG Upang makuha ang pansin ng isang mas malaking grupo. Ang mga kapatid na lalaki na nagpapahayag sa kongregasyon o sa mga kombensiyon ay dapat ding makitungo sa napakaraming iba't ibang kalagayan. Ang pagsasalita sa isang grupo ng mga taga- pakinig sa labas ay ibang-iba sa pagpapahayag sa isang bulwagan na may magandang akostiks. Sa Latin Amerika ay may dalawang mi- syonero na magkatulong na nagbigay ng isang pahayag pangmad- la sa patyo ng tahanan ng isang taong interesado samantalang ang mga kuwitis at mga paputok ay pinasasabog sa kalapit na liwasan dahil sa piyesta at may isang kalapit na tandang na walang tigil sa pagtilaok! Upang madaig ang mga pagka- gambala. Upang makuha ang pansin kapag may sinasabing napaka- halagang bagay. Upang magpakilos. Upang makuha ang pansin ng indibiduwal o ng isang grupo. Sa kalagitnaan ng pahayag, maaaring may mangyari anupat kai- langan ang alinman sa huminto hanggang sa makaraan ang pagkagambala o maglakas ng tinig. Halimbawa, kung ang isang pulong ay ginaganap sa isang gu- saling may bubong na yero, maaaring ang biglang pagbuhos ng ulan ay ma- ging dahilan upang hindi na halos marinig ng tagapakinig ang tagapagsalita. Ang umiiyak na bata o ang isang pagkagambalang dulot ng mga dumarating nang huli ay tiyak na magiging isang hamon. Pag-aralan kung paano madaraig ang mga pagkagambala upang lubos na makinabang ang iyong mga tagapakinig sa impormasyong inihaharap mo. Ang mga kagamitang nagpapalakas ng tinig ay makatutulong kung mayroon nito, subalit hindi nito inaalis ang pangangailangang maglakas ng tinig ang ta- gapagsalita kapag hinihiling ng kalagayan. Sa mga lugar na madalas nawawalan ng kuryente, nauubliga ang mga tagapagsalita na ipagpatuloy ang kanilang pa- hayag nang walang mikropono. Isaalang-alang ang Tinatalakay na Materyal. Ang klase ng materyal sa iyong pahayag ay may epekto rin sa kakailanganing lakas ng tinig. Kung ang paksa ay humihiling ng lakas, huwag pahinain ang presentasyon sa pamamagi- tan ng pagsasalita nang napakahina. Halimbawa, kapag bumabasa ka ng mga pagtuligsa mula sa Kasulatan, ang iyong tinig ay dapat na mas malakas kaysa sa kapag bumabasa ka ng payo hinggil sa pagpapakita ng pag-ibig. Ibagay ang lakas
Angkop na Lakas ng Tinig ng iyong tinig sa materyal, subalit maging maingat na gawin iyon sa paraang hindi aakay ng pansin sa iyong sarili. Isaalang-alang ang Iyong Tunguhin. Kung gusto mong antigin ang iyong tagapakinig sa masigasig na paggawa, baka kailangan mo ang mas malakas na tinig. Kung gusto mong baguhin ang kanilang pag-iisip, huwag mo silang ita- boy sa pamamagitan ng sobrang lakas ng tinig. Kung sinisikap mong mang- aliw, karaniwan nang mas mabuti ang isang mahinahong tinig. Mabisang Paggamit ng Mas Malakas na Tinig. Kung sinisikap mong ku- nin ang pansin ng isang taong abala, kadalasang nakatutulong ang mas malakas na tinig. Alam ito ng mga magulang, kaya inila- lakas nila ang kanilang tinig upang tawagin ang kanilang mga anak kapag oras nang umuwi mula sa paglalaro. Ang mas malakas na tinig ay kakailanganin din kapag nagpapahiwatig ang tsirman para sa pagsisimula ng pulong ng kongregasyon o ng isang asam- blea. Sa pakikibahagi ng mga mamamahayag sa ministeryo sa la- rangan, maaari silang bumati sa malakas na tinig habang papala- pit sa mga taong nagtatrabaho sa labas ng bahay. Kahit na nakuha mo na ang pansin ng isa, mahalaga na patuloy na gumamit nang sapat na lakas ng tinig. Ang isang napakahinang tinig ay maaaring magbigay ng impresyon na hindi masyadong handa o kulang ng kombiksiyon ang tagapagsalita. KUNG PAANO SUSULONG Maging mapagmasid sa mga reaksiyon ng mga kinakausap mo; gumamit ng angkop na la- kas ng tinig upang makarinig sila nang maliwanag. Pag-aralang punuin ng hangin ang ibabang bahagi ng iyong mga baga habang ikaw ay humi- hinga. Kapag may kalakip na utos, ang pagtataas ng tinig ay maaaring pumukaw sa mga tao na kumilos. (Gawa 14:9, 10) Sa katulad na paraan, maaaring maiwasan ang kapahamakan sa pamamagitan ng isang pasigaw na utos. Sa Filipos, magpa- pakamatay na sana ang isang tagapagbilanggo sa pag-aakalang nakatakas ang ka- niyang mga bilanggo. "Sumigaw si Pablo sa malakas na tinig, na sinasabi: 'Hu- wag mong saktan ang iyong sarili, sapagkat narito kaming lahat!' " Sa ganitong paraan ay naiwasan ang isang pagpapakamatay. Pagkatapos ay nagpatotoo sina Pablo at Silas sa tagapagbilanggo at sa kaniyang sambahayan, na yumakap na la- hat sa katotohanan. - Gawa 16:27-33. Kung Paano Mapasusulong ang Lakas ng Iyong Tinig. Para sa ilan, eks- trang pagsisikap ang kailangan upang matutuhan kung paano gagamit ng ang- kop na lakas ng tinig. Ang isang tao ay maaaring magsalita nang walang sapat na lakas ng tinig dahil sa pagkakaroon ng mahinang boses. Gayunman, sa pa- mamagitan ng pagsisikap, maaaring posible ang pagsulong, bagaman siya'y baka malumanay pa rin. Bigyang-pansin ang paghinga at bikas. Sanayin ang pag-upo at pagtindig nang tuwid. Hilahin nang patalikod ang iyong mga bali- kat, at huminga nang malalim. Tiyakin na pinupuno mo ng hangin ang iba- bang bahagi ng iyong mga baga. Ang suplay na ito ng hangin, kapag wastong pinalalabas, ay magpapangyaring makontrol mo ang lakas ng iyong tinig ka- pag nagsasalita. 109
110 Angkop na Lakas ng Tinig Para sa iba, ang suliranin ay ang pagsasalita nila nang masyadong mala- kas. Marahil ay nagkaroon sila ng ganitong ugali bilang resulta ng pagtatraba- ho sa labas ng bahay o sa isang maingay na kapaligiran. Sa kabilang panig, maaaring sa kinalakihan nilang lugar ay sumisigaw ang lahat at karaniwan na ang mga pagkagambala. Bilang resulta, sa palagay nila ang tanging paraan upang maging bahagi ng pag-uusap ay ang magsalita nang mas malakas kay- sa sa iba. Habang pasulong nilang sinusunod ang payo ng Bibliya na dam- tan ang sarili ng "magiliw na pagmamahal na may habag, kabaitan, kababaan ng pag-iisip, kahinahunan, at mahabang pagtitiis," sila'y gagawa ng mga pag- babago sa paggamit nila ng lakas ng tinig kapag nakikipag-usap sa iba. - Col. 3:12. Ang mabuting paghahanda, karanasang nagmumula sa regular na pakikiba- hagi sa paglilingkod sa larangan, at panalangin kay Jehova ay tutulong sa iyo na magsalita taglay ang angkop na lakas ng tinig. Nagsasalita man mula sa pla- taporma o sa isang indibiduwal sa ministeryo sa larangan, pagsikapang ituon ang iyong kaisipan sa kung paano matutulungan ang ibang tao na marinig kung ano ang iyong sinasabi. - Kaw. 18:21. PAGSASANAY: Basahin muna nang tahimik ang Gawa 19:23-41, na iniisip ang tagpong isinisiwalat sa salaysay at ng konteksto. Pansinin kung sino ang nagsasalita at ang ipinakikitang saloobin. Pagkatapos ay basahin ito nang malakas taglay ang lakas ng tinig na ang- kop para sa bawat bahagi.
PAGBABAGU-BAGO NG TONO NG BOSES
Ano ang kailangan mong gawin? Pag-iba-ibahin ang tono ng iyong boses. Sa araling ito, isinasaalang- alang natin ang mga pagbabago ng lakas ng tinig, bilis, at pagtataas o pagbababa ng tono. ANG paggamit mo ng simpleng pagdiriin ng mga susing salita ay tumutulong sa tagapakinig na maunawaan ang sinasabi mo. Subalit kapag ginagamit mong ma- buti ang iba't ibang lakas ng tinig, bilis, at pagtataas o pagbababa ng tono, ang iyong pahayag ay maaaring maging higit na kasiya-siyang pakinggan. Higit pa rito, ito ay maaaring magsabi sa iyong tagapakinig kung ano ang iyong nadara- ma sa iyong sinasabi. Ang iyong saloobin hinggil sa materyal ay makaiimpluwen- siya sa kung ano ang kanilang madarama hinggil dito. Ito ay totoo maging nagsasalita ka man mula sa plataporma o sa isang indibidu- wal sa ministeryo sa larangan. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang wastong pagbabagu-bago ng tono ng boses ay nagbibi- gay ng buhay sa isang pahayag, umaantig ng mga damdamin, at gumaganyak sa pagkilos. Ang tinig ng tao ay isang kamangha-manghang instrumento, na malaki ang kakayahan para sa pagkakaiba-iba. Kapag wastong gina- mit, ito ay makapagbibigay-buhay sa isang pahayag, makasasaling sa puso, makaaantig ng mga damdamin, at makagaganyak sa pag- kilos. Gayunman, hindi ito matatamo sa pamamagitan lamang ng pagmamarka sa iyong mga nota upang ipakita kung saan babaguhin ang lakas ng tinig, iibahin ang bilis, o patataasin o pabababain ang tono. Ang pagbabagu-bago ng tono ng boses bilang tugon sa gayong mga hudyat ay magiging artipisyal. Sa halip na magtawid ng buhay at kulay sa iyong pahayag, maaaring makaasiwa ito sa tagapakinig. Ang wastong paggamit ng pagbabagu-bago ng tono ng boses ay nagmumula sa puso. Ang kakulangan ng pagbabagu- bago ng tono ng boses ay maaaring magbigay ng impre- syon na wala kang tunay na interes sa iyong paksa. Kapag ginamit nang may katalinuhan, ang pagbabagu-bago ng tono ng boses ay hindi magbibigay ng di-nararapat na pansin sa tagapagsalita. Sa halip, ito ay tutulong sa tagapakinig na makuha ang kahulugan ng paksang tinatalakay. Baguhin ang Lakas ng Tinig. Ang isang paraan upang magkaroon ng pagka- kaiba-iba ang iyong pagsasalita ay ang pagbabago sa lakas ng iyong tinig. Subalit ito'y hindi dapat na maging isa lamang rutin ng pagpapalakas o pagpapahina ng tinig sa paraang nakasasawa. Makasisira iyon sa diwa ng iyong sinasabi. Kapag na- pakadalas mong inilalakas ang iyong tinig, hindi magiging maganda ang impre- syon. Ang lakas ng iyong tinig ay dapat na maging angkop sa materyal. Nagbabasa ka man ng isang apurahang utos, tulad ng masusumpungan sa Apocalipsis 14:6, 7 o sa Apocalipsis 18:4, o isang kapahayagan ng matinding kombiksiyon, gaya ng na- kaulat sa Exodo 14:13, 14, ang angkop na pagpapalakas ng tinig ay makabubuti. Gayundin, kapag nagbabasa ka ng isang matinding panunuligsa mula sa Bibliya, 111 9
112 Pagbabagu-bago ng Tono ng Boses tulad ng masusumpungan sa Jeremias 25:27-38, ang pagbabagu-bago sa lakas ng iyong tinig ay magpapatingkad sa ilang pananalita nang higit kaysa sa iba. Isaalang-alang din ang iyong tunguhin. Gusto mo bang maganyak ang iyong tagapakinig na kumilos? Nais mo bang patingkarin ang mga pangunahing pun- to sa iyong presentasyon? Ang mas malakas na tinig, kapag ginamit taglay ang mabuting pagpapasiya, ay nakatutulong upang maabot ang mga tunguhing ito. Gayunman, ang basta paglalakas lamang ng iyong tinig ay maaa- ring bumigo sa iyong layunin. Paano? Ang iyong sinasabi ay maa- aring humiling ng init at damdamin sa halip ng mas malakas na ti- nig. Tatalakayin natin ito sa Aralin 11. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Baguhin ang lakas ng iyong tinig kapag nagpapahayag ng apurahang mga utos, matinding kombiksiyon, o mga panunuligsa. Pag-isipang mabuti ang mga bahagi ng iyong pahayag na hu- mihiling ng mas malakas na tinig. Kapag ginamit taglay ang mabuting pagpapasiya, ang paghina ng tinig ay maaaring umantig ng pananabik. Subalit iyon ay kada- lasang nangangailangan ng mas matinding tono karaka-raka pag- katapos niyaon. Ang mababang tinig na nilakipan ng matinding tono ay maaaring gamitin upang maghatid ng kabalisahan o takot. Ang pinahinang tinig ay maaari ring gamitin upang magpahiwatig na ang sinasabi ay may pangalawahing kahalagahan kung ihaham- bing sa nakapalibot dito. Gayunman, kung ang iyong tinig ay la- ging mababa, ito ay maaaring magtawid ng kawalan ng katiyakan o kawalan ng kombiksiyon sa iyong bahagi o kawalan ng tunay na interes sa iyong paksa. Maliwanag, ang mahinang tono ay kaila- ngang gamitin taglay ang mabuting pagpapasiya. Baguhin ang bilis sa pama- magitan ng pagsasalita nang mas mabilis sa mga punto na hindi gaanong mahalaga at mas mabagal sa mabibigat na panga- ngatuwiran at pangunahing mga punto. Upang maitawid ang ka- tuwaan, magsalita nang mabilis. Iba-ibahin ang pagtataas o pag- bababa ng tono, kung angkop, upang maitawid ang mga dam- damin at masaling ang mga puso. Sa isang de-tonong wika, palayuin o palapitin ang abot ng iyong tinig. Baguhin ang Iyong Bilis. Sa pang-araw-araw na pagsasalita, ang mga salita ay dumadaloy nang kusa habang ipinahahayag natin ang ating mga kaisipan. Kapag tayo'y natutuwa, karaniwan nang tayo ay nagsasalita nang mabilis. Kapag gusto nating matandaan ng iba ang ating sinasabi, ang ating pagsasalita ay bumabagal. Ang pagbabagu-bago ng tono ng boses ay nagsisimula sa pagpili ng materyal para sa iyong paha- yag. Gayunman, iilan lamang sa mga baguhang tagapagsalita ang na- kapag-iiba-iba ng kanilang bilis. Bakit? Masyado silang nagtutuon ng pansin sa mga salitang kanilang gagamitin. Maaaring ang lahat ng ito ay nakasulat. Kahit na hindi ibibigay ang pahayag mula sa isang manuskrito, ang mga salita ay maaaring halos saulado. Bi- lang resulta, ang lahat ay ipinahahayag sa pare-parehong bilis. Ang pagkatutong magpahayag mula sa isang balangkas ay tutulong upang maituwid ang kahinaang ito. Iwasan mo ang biglang pagpapabilis anupat ipinagugunita nito sa isa ang isang naglalakad na pusa na biglang lumulundag papalayo kapag nakakakita ito ng aso. At huwag kailanman magsasalita nang napakabilis anupat ang pagbigkas mo ng mga salita ay nagiging malabo. Upang matamo ang pagkakaiba-iba ng iyong bilis, huwag basta na lamang tu- tulin o babagal sa mga regular na agwat. Sa halip na mapabuti ang iyong iniha- harap na materyal, ang gayong istilo ng pagpapahayag ay makasisira rito. Ang
Pagbabagu-bago ng Tono ng Boses mga pagbabago ng bilis ay dapat na bumagay sa iyong sinasabi, sa damdaming nais mong itawid, at sa iyong tunguhin. Gawin ang iyong pahayag sa katamta- mang bilis. Upang maitawid ang katuwaan, magsalita nang mas mabilis, kagaya ng gagawin mo sa pang-araw-araw na buhay. Ito ay angkop din kapag bumabang- git ng mga punto na hindi masyadong mahalaga o kapag nagsasalaysay ng mga pangyayari na ang mga detalye ay hindi naman mahalaga. Magbibigay ito ng pagkakaiba-iba at makatutulong upang ang iyong pahayag ay hindi magmuk- hang masyadong seryoso. Sa kabilang panig, ang mas mabibigat na argumento, ang mga pangunahing punto, at ang mga tampok na bahagi ng pahayag ay kada- lasang humihiling ng mas mabagal na takbo. Bagu-baguhin ang Pagtataas o Pagbababa ng Iyong Tono. Gunigunihin ang isang tao na tumutugtog ng isang instrumento sa musika sa loob ng isang oras o higit pa. Sa buong panahong iyon, iisang nota lamang ang kaniyang tinutugtog - una ay malakas, pagkatapos ay mahina, kung minsan ay mabilis, at pagkatapos ay mabagal. May pagbabagu-bago ng lakas at ng bilis, subalit dahil sa walang pag- babagu-bago ang pagtataas o pagbababa ng tono, ang "musika" ay hindi masya- dong kaakit-akit. Sa katulad na paraan, kung walang pagkakaiba-iba sa pagtataas o pagbababa ng tono, ang ating boses ay hindi magiging kanais-nais sa pandinig. Dapat pansinin na hindi pare-pareho ang epekto ng mga pagbabago sa pagtata- as o pagbababa ng tono sa lahat ng wika. Sa mga de-tonong wika, tulad ng Tsino, ang pagtataas o pagbababa ng tono ay maaaring bumago sa kahulugan ng isang salita. Gayunman, kahit na sa gayong wika, may mga bagay na magagawa ang isang tao upang magkaroon ng higit na pagkakaiba-iba ang kaniyang pagsasalita. Maaaring pag-aralan niyang pasulungin ang maaabot ng kaniyang boses saman- talang pinananatili ang gayunding antas para sa iba't ibang tono. Kaya maaaring ang matataas na tono ay gawin niyang mas mataas pa at ang mabababang tono nang mas mababa pa. Maging sa mga wikang hindi naman de-tono, ang pagbabago sa pagtataas o pagbababa ng tono ay maaaring magtawid ng iba't ibang ideya. Halimbawa, ang medyo pagtataas ng tono na sinasabayan ng gayunding lakas ng tinig ay maaa- ring gamitin sa pagdiriin ng mga susing salita. O ang pagbabago sa pagtataas o pagbababa ng tono ay maaaring maging paraan upang ipahiwatig ang sukat o dis- tansiya. Ang pagtataas ng tono sa dulo ng isang pangungusap ay maaaring mag- pahiwatig na ang inihaharap ay isang tanong. Ang ilang wika ay maaaring ma- ngailangan ng pagbababa ng tono. Ang katuwaan at kasiglahan ay maaaring ipahayag sa pamamagitan ng mas mataas na tono. (Sa de-tonong wika, iyon ay maaaring humiling ng isang mas malawak na abot ng boses.) Ang kalungkutan at kabalisahan ay maaaring humi- ling ng isang mas mababang tono. (O sa isang de-tonong wika, mas limitadong abot ng boses.) Ang mga damdaming nabanggit dito ay yaong mga nakatutulong sa tagapagsalita upang masaling ang puso. Kung nais mong ipahayag ang mga ito, huwag basta bigkasin na lamang ang mga salita. Gamitin ang iyong boses sa paraang magpapakita na nadarama mo rin ang mga ito. 113
114 Pagbabagu-bago ng Tono ng Boses Paglalatag ng Isang Pundasyon. Saan, kung gayon, nagsisimula ang pagbaba- gu-bago ng tono ng boses? Sa pagpili ng materyal para sa iyong pahayag. Kung wala kang inilalakip kundi pangangatuwiran o pagpapayo, kakaunti lamang ang pagkakataon mo para sa pagkakaiba-iba ng iyong pagpapahayag. Kaya suriin ang iyong balangkas, at tiyaking taglay mo ang mga sangkap na kakailanganin para sa isang makulay at nakapagtuturong presentasyon. Ipagpalagay na sa kalagitnaan ng iyong pahayag, nahalata mo na kailangan ang higit na pagkakaiba-iba dahil sa waring nawawalan na ng sigla ang iyong pre- sentasyon. Ano kung gayon? Baguhin ang paraan ng paghaharap ng iyong mater- yal. Paano? Ang isang paraan ay ang buksan ang Bibliya, anyayahan ang tagapa- kinig na buksan din ang sa kanila, at basahin ang isang kasulatan sa halip na basta magsalita. O palitan ang ilang pananalita ng isang tanong, na nilalakipan ng paghinto ukol sa pagdiriin. Magsingit ng isang simpleng ilustrasyon. Ang mga ito ay mga pamamaraang ginagamit ng makaranasang mga tagapagsalita. Suba- lit gaano man kahaba ng inyong karanasan, maaari mo ring gamitin ang gani- tong mga ideya sa paghahanda ng iyong materyal. Maaaring sabihin na ang pagbabagu-bago ng tono ng boses ay siyang rekado ng isang pahayag. Kapag wastong uri ang ginamit at sa wastong dami, mapalala- bas nito ang buong lasa ng iyong materyal at magiging kasiya-siya ito sa iyong ta- gapakinig. MGA PAGSASANAY: (1) Basahin ang 1 Samuel 17:17-53 sa sarili, na binibigyang-pansin ang mga pagkakataon na gumamit ng angkop na pagkakaiba-iba ng lakas ng tinig, bilis, at pagtataas o pagba- baba ng tono. Pagkatapos ay basahin iyon nang malakas sa makahulugan subalit hindi sa sobrang paraan. Gawin ito nang ilang ulit. (2) Upang masanay ang pagbabagu-bago ng iyong boses, basahin nang malakas ang mga talatang 48-51 sa mabilis na paraang maga- gawa mo nang hindi nauutal. Samantalang hindi nawawala ang maliwanag na pagbigkas, basahin ito nang paulit-ulit, na patuloy na pinasusulong ang iyong bilis. Pagkatapos ay basahin ang gayunding materyal nang mabagal hangga't maaari, na dahan-dahang bi- nibigkas ang bawat salita nang maliwanag. Pagkatapos, bilisan at bagalan nang salitan hanggang sa magawa ng iyong boses kung ano ang nais mong gawin nito.
SIGLA
Ano ang kailangan mong gawin? ' Sa pamamagitan ng buh ay na pagpapahayag, ibigay ang katibayan ng iyong matinding damdamin hinggil sa kahalagahan ng iyong si- nasabi. ANG sigla ay tumutulong upang mabigyan ng buhay ang isang pahayag. Baga- ' man mahalaga na magkaroon ng nakapagtuturong materyal, ang isang buh ay at masiglang paraan ng pagpapahayag ang kailangan upang makuha ang pansin ng tagapakinig. Anuman ang iyong pinagmulang kultura o personalidad, malili- nang mo ang sigla. Magsalita Nang May Damdamin. Sa pakikipag-usap sa isang babaing taga- Samaria, sinabi ni Jesus na yaong mga sumasamba kay Jehova ay da- pat na gumawa niyaon "sa espiritu at katotohanan." (Juan 4:24) Ang kanilang pagsamba ay dapat na maganyak ng mga pusong nagpapa- halaga at dapat na maging kasuwato ng katotohanang masusum- pungan sa Salita ng Diyos. Kapag ang isang tao ay nagtataglay ng gayong kalalim na pagpapahalaga, ito ay makikita sa paraan ng ka- niyang pagsasalita. May pananabik siyang magsasabi sa iba ng tung- kol sa maibiging mga paglalaan ni Jehova. Ang ekspresyon ng kani- yang mukha, ang kaniyang mga kumpas, at ang kaniyang boses ay magpapakita kung ano ang tunay niyang nadarama. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang sigla sa iyong bahagi ay tu- tulong upang mapanatili ang interes ng iyong mga tagapaki- nig; ito ay maaari ring pumukaw sa kanila upang kumilos. Kung masigla ka sa sinasabi mo, magi- ging gayundin ang iyong tagapakinig. Kung gayon, bakit ang isang tagapagsalita na umiibig kay Jeho- va at naniniwala sa kaniyang sinasabi ay magkukulang ng sigla kapag nagsa- salita? Hindi sapat na siya'y maghanda lamang ng kaniyang sasabihin. Kaila- ngang siya'y magbuhos ng pansin sa kaniyang paksa at damhin ito. Ipagpalagay na siya'y naatasang magsalita hinggil sa haing pantubos ni Jesu-Kristo. Kapag ang tagapagsalita ay nagpapahayag, ang kaniyang kaisipan ay kailangang mapu- no, hindi lamang ng mga detalye, kundi ng pagpapahalaga sa kahulugan ng hain ni Jesus para sa tagapagsalita mismo at sa kaniyang tagapakinig. Kailangan ni- yang gunitain ang kaniyang nadamang pasasalamat sa Diyos na Jehova at kay Kristo Jesus para sa kamangha-manghang paglalaang ito. Kailangan niyang bu- lay-bulayin ang dakilang pag-asa sa buhay na binubuksan nito para sa sangkata- uhan - walang-hanggang kaligayahan sa sakdal na kalusugan sa isang isinauling paraisong lupa! Kaya kailangang isangkot niya ang kaniyang puso. Hinggil sa eskribang si Ezra, isang guro sa Israel, ang Bibliya ay nagsasabi na 'inihanda niya ang kaniyang puso upang sumangguni sa kautusan ni Jehova at upang magsagawa niyaon at upang magturo sa Israel.' (Ezra 7:10) Kung ga- yundin ang ating gagawin - na inihahanda hindi lamang ang impormasyon kun- di ang atin ding mga puso - tayo ay makapagsasalita mula sa puso. Ang gayong 115 10
116 Sigla taos-pusong kapahayagan ng katotohanan ay malaki ang magagawa upang tulu- ngan ang mga pinagpapahayagan natin na magkaroon ng tunay na pag-ibig sa katotohanan. Isipin ang Iyong Tagapakinig. Ang isa pang mahalagang salik sa pagpapakita ng sigla ay ang pagkakaroon ng kombiksiyon na kailangang marinig ng iyong ta- gapakinig ang iyong sasabihin. Ito'y nangangahulugan na kapag naghahanda ka ng iyong presentasyon, hindi ka lamang kailangang maghanda ng kapaki-pakinabang na materyal kundi dapat ka ring manalangin kay Jehova para sa kaniyang patnubay sa paggamit nito upang makina- bang ang mga pagpapahayagan mo. (Awit 32:8; Mat. 7:7, 8) Suriing mabuti kung bakit kailangang marinig ng iyong tagapakinig ang im- pormasyon, kung paano sila makikinabang dito, at kung paano mo ito maihaharap sa paraang makikita nila ang kahalagahan nito. KUNG PAANO ITO ISASAGAWA Ihanda hindi lamang ang iyong ihaharap na impormasyon kun- di maging ang iyong puso; sa gayon ay maisasangkot mo ang iyong mga damdamin. Pag-aralan mo ang iyong materyal hanggang sa may makita kang bagay na sa palagay mo ay kapana-panabik. Hindi kailangang maging bago ito, subalit ang paghaharap mo ng paksa ay maaaring naiiba. Kung maghahanda ka ng impormasyon na talagang maka- tutulong sa iyong tagapakinig upang mapatibay ang kanilang rela- syon kay Jehova, upang mapahalagahan ang kaniyang mga pagla- laan, upang mapagtagumpayan ang mga panggigipit sa buhay ng matandang sistemang ito, o upang maging mabisa sa kanilang mi- nisteryo, kung gayon, taglay mo ang lahat ng dahilan upang ma- ging masigla sa iyong pahayag. Pag-isipang mabuti kung pa- anong ang mga puntong sasaklawin mo ay mapakikinaba- ngan niyaong pagpapahayagan mo. Tukuyin ang mga bahaging na- ngangailangan ng pantanging sigla. ' ay sa pa- ' ay na buh Maging buh raan ng iyong pagsasalita. Tiyaking maipakita ng iyong mukha kung ano ang iyong na- darama. Magsalita nang may lakas at puwersa. Paano kung ang iyong atas ay ang magbasa sa madla? Upang ma- gawa iyon nang may kasiglahan, higit pa ang kailangan kaysa sa basta mabigkas nang wasto ang mga salita at wastong matipong sama-sama ang mga ito. Pag-aralan ang materyal. Kung magbaba- sa ka ng isang bahagi ng Bibliya, magsaliksik tungkol dito. Tiya- king nauunawaan mo ang pinakasaligang kahulugan nito. Isaalang-alang kung paano ito kapaki-pakinabang sa iyo at sa iyong tagapakinig, at magbasa taglay ang pagnanais na maitawid iyon sa mga nakikinig sa iyo. Naghahanda ka ba para sa ministeryo sa larangan? Repasuhin ang iyong pak- sang mapag-uusapan at ang mga kasulatan na binabalak mong gamitin. Isaalang- alang din kung ano ang nasa isip ng mga tao. Ano ba ang laman ng mga bali- ta? Anong mga suliranin ang napapaharap sa kanila? Kapag nasasangkapan ka upang ipakita sa mga tao na ang Salita ng Diyos ay naglalaman ng mga solusyon sa mga suliranin na ikinababahala nila, nakadarama ka ng pananabik na gawin iyon, at ang sigla ay dumarating nang natural. ' ay na Pagpapahayag. Ang sigla ' ay mas maliwanag na nakikita sa pamamagitan ng iyong buh ay na paraan ng pagpapahayag. Ito ay dapat na makita sa ekspresyon ng iyong mukha. Dapat ma- ipakitang ikaw ay kumbinsido, hindi dogmatiko. Ipakita ang Sigla sa Pamamagitan ng Buh
Kailangang maging timbang. Para sa ilan, halos lahat ng bagay ay kapana- panabik. Marahil ay kailangan silang tulungan upang kanilang mabatid na ka- pag ang isang tao ay nagiging bombastiko o masyadong emosyonal, ang isipan ng kaniyang tagapakinig ay mauukol sa kaniya sa halip na sa mensahe. Sa kabi- lang panig naman, yaong mga mahiyain ay nangangailangan ng pampatibay- loob upang magpahayag nang mas madamdamin. Ang sigla ay nakahahawa. Kung mayroon kang mabuting pakikipag-ugnayan sa tagapakinig at masigla sa iyong pahayag, madarama ng iyong tagapakinig ang kasiglahang iyon. Si Apolos ay nagpakita ng kasiglahan sa kaniyang pagsasalita, at siya ay inilarawan bilang isang mahusay na tagapagsalita. Kung ikaw ay nagni- ' ningas sa espiritu ng Diyos, mapakikilos ng iyong buh ay na pagpapahayag ang mga nakikinig sa iyo. - Gawa 18:24, 25; Roma 12:11. Sigla na Angkop sa Materyal. Mag-ingat na huwag sumobra ang sigla mo sa buong pahayag mo anupat magiging pagod na pagod ang tagapakinig mo. Anumang payo na ibibigay mo upang ikapit ang mga tinatalakay ay mawa- walang-kabuluhan. Ito'y nagdiriin sa pangangailangan na ihanda ang materyal upang magkaroon ng pagkasari-sari ang iyong pagpapahayag. Sikaping huwag madala sa isang istilo na nagpapakita ng kawalang-interes. Kung maingat mong pipiliin ang iyong materyal, magiging ganap kang interesado rito. Subalit may ilang punto na likas na kailangang ipahayag nang may higit na sigla kaysa sa iba, at ang mga ito ay dapat na maingat na pag-ugnay-ugnayin sa buong paha- yag mo. Ang mga pangunahing punto lalo na ang dapat na iharap nang may kasig- lahan. Ang iyong pahayag ay dapat na may pinakalitaw na mga punto at mga tampok na bahagi na sadya mong pinatitingkad. Yamang ang mga ito ang pina- katampok na punto ng iyong pahayag, ang mga ito ay kadalasang siyang mga puntong dinisenyo upang gumanyak sa iyong tagapakinig. Kapag nakumbinsi na ang iyong tagapakinig, kailangan mong pasiglahin sila, upang ipakita sa kani- la ang mga kapakinabangan ng pagkakapit ng mga pinag-usapan. Ang iyong sig- la ay tutulong sa iyo upang maabot ang mga puso ng iyong mga tagapakinig. ' Ang buh ıt. Dapat na may dahilan para rito, at ang iyong materyal ang magbibigay sa iyo ng dahilang iyon. ' ay na pagpapahayag ay hindi kailanman dapat na maging pil PAGSASANAY: Suriin ang Josue kabanata 1 at 2, na tinitiyak kung saan at kung paano angkop na maipahahayag ang sigla kapag binabasa ang ulat na ito. Mag-insayo sa pagbasa nito nang malakas taglay ang angkop na sigla. Sigla 117
11 INIT AT DAMDAMIN
Ano ang kailangan mong gawin? Magsalita sa paraang magpapamalas ng taglay mong damdamin at kasuwato ng iyong sinasabi. BAKIT ITO MAHALAGA? Ito ay kailangan upang maabot ang puso ng mga nakikinig. ANG damdamin ay isang mahalagang bahagi ng buhay ng tao. Kapag ipinaha- hayag ng isang tao ang kaniyang mga damdamin, isinisiwalat niya ang laman ng kaniyang puso, ang uri ng panloob na pagkatao niya, kung ano ang kani- yang nadarama hinggil sa mga situwasyon at mga tao. Dahil sa masasaklap na karanasan sa kanilang buhay - at kung minsan dahil sa impluwensiya ng kul- tura - itinatago ng maraming tao ang kanilang mga damdamin. Subalit pinasisigla tayo ni Jehova na linangin ang positibong mga katangian sa panloob na pagkatao at pagkatapos ay ipaha- yag nang angkop kung ano ang naroroon. - Roma 12:10; 1 Tes. 2: 7, 8. Kapag tayo ay nagsasalita, ang mga salitang ginagamit natin ay maaaring wastong naglalarawan ng mga damdamin. Subalit kung ang ating mga salita ay hindi ipinahahayag taglay ang ang- kop na damdamin, maaaring yaong mga nakikinig sa atin ay mag-alinlangan sa ating kataimtiman. Sa kabilang panig, kung ang mga salita ay ipinahahayag taglay ang angkop na damdamin, ang ating pananalita ay maaaring maging maganda at malaman anupat makasasaling sa mga puso niyaong mga nakiki- nig. Pagpapahayag ng Init. Ang mainit na damdamin ay kadalasang naiuugnay sa mga iniisip natin hinggil sa mga tao. Kaya, kapag tayo ay nagsasalita tungkol sa mapagmahal na mga katangian ni Jehova at kapag tayo ay nagpapahayag ng ating pagpapahalaga sa kabutihan ni Jehova, dapat na may init ang ating boses. (Isa. 63:7-9) At kapag nagsasalita sa kapuwa tao, ang paraan ng ating pagsasali- ta ay dapat ding magbadya ng nakalulugod na init. Isang ketongin ang lumapit kay Jesus at nagmamakaawang siya'y pagalingin. Gunigunihin ang tono ng boses ni Jesus nang sabihin niya: "Ibig ko. Luminis ka." (Mar. 1:40, 41) Ilarawan din ang eksena na isang babaing inaagasan ng dugo sa loob ng 12 taon ang tahimik na lumapit kay Jesus mula sa likuran at hu- mipo sa palawit ng kaniyang panlabas na kasuutan. Nang makitang hindi niya naiwasang mapansin, ang babae ay nanginginig na lumapit, sumubsob sa paa- nan ni Jesus, at ibinunyag sa harap ng lahat ng mga tao ang dahilan kung bakit niya hinipo ang kasuutan ni Jesus at kung paano siya napagaling. Isipin kung paano ang pagkakasabi ni Jesus sa kaniya: "Anak, pinagaling ka ng iyong pana- 118
Init at Damdamin nampalataya; humayo ka nang payapa." (Luc. 8:42b-48) Ang init na ipinakita ni Jesus sa mga pagkakataong iyon ay nakasasaling sa ating mga puso hanggang sa panahong ito. Tulad ni Jesus, kapag nadarama natin ang pagkahabag sa mga tao at kapag tu- nay tayong nagnanais na tumulong sa kanila, ito ay makikita sa paraan ng ating pakikipag-usap sa kanila. Ang gayong kapahayagan ng init ay taimtim, hindi la- bis. Ang ating init ay magkakaroon ng malaking epekto sa kung paano tutugon ang mga tao. Ang karamihan sa mga bagay na ating sinasabi sa ministeryo sa la- rangan ay angkop para ipadama ang init, lalo na kapag tayo ay nangangatuwi- ran, nagpapasigla, nagpapayo, at nakikiramay. Kapag mayroon kang init ng damdamin para sa iba, ipakita iyon sa iyong mukha. Kapag ipinamamalas mo ang init, ang iyong ta- gapakinig ay naaakit sa iyo na parang apoy sa isang malamig na gabi. Kapag ang init ay hindi ibinabadya ng iyong mukha, maaa- ring hindi makumbinsi ang iyong tagapakinig na taimtim kang nagmamalasakit sa kanila. Ang init ay hindi maaaring isuot na pa- rang isang maskara - dapat na ito'y tunay. KUNG PAANO ITO IPAHAHAYAG Sa halip na masyadong mabahala tungkol sa mga salita na gina- gamit mo, pagtuunan ng pansin ang iyong hangarin na matulu- ngan ang mga nakikinig sa iyo. Ang init ay dapat na mahayag din sa iyong boses. Kung mayroon kang matigas, gumagaralgal na boses, maaaring maging mahirap na maipadama ang init sa iyong pagsasalita. Subalit sa paglipas ng panahon at taimtim na pagsisikap, magagawa mo iyon. Ang isang bagay na makatutulong, sa teknikal na pamamaraan, ay ang tanda- an na ang maikli at ipit na tunog ay hindi nagpapakita ng damda- min. Pag-aralan na palabasin ang mahihinang tunog ng mga sali- ta. Ito ay tutulong upang malagyan ng init ang iyong pagsasalita. Dapat na mahalata kapuwa sa tono ng iyong boses at sa ekspre- syon ng iyong mukha ang anumang damdaming angkop sa iyong materyal. Matuto sa pamamagitan ng maingat na pagmamasid sa iba na nagsasalita nang may damda- min. Gayunman, ang higit pang mahalaga ay kung ano ang pinagtu- tuunan mo ng interes. Kung ang iyong mga kaisipan ay nakasentro nang lubu- san doon sa mga kinakausap mo at nagtataglay ka ng marubdob na pagnanais na maitawid ang bagay na mapapakinabangan nila, ang damdaming iyon ay makikita sa paraan ng iyong pagsasalita. ' ay na pagpapahayag ay nakapagpapasigla, subalit kaila- ngan din ang magiliw na damdamin. Hindi laging sapat para sa atin na mahi- kayat ang kaisipan; kailangan din nating mapakilos ang puso. ' ay na buh Ang buh Pagpapahayag ng Iba Pang Damdamin. Ang mga damdamin tulad ng ka- balisahan, takot, at panlulumo ay maaaring ipakita ng isang taong nababaga- bag. Ang kagalakan ay isang damdamin na dapat na mangibabaw sa ating mga buhay at na malaya nating maipahahayag kapag nakikipag-usap sa iba. Sa kabi- lang panig, ang ilang damdamin ay kailangang sugpuin. Ang mga ito ay hindi kaayon ng Kristiyanong personalidad. (Efe. 4:31, 32; Fil. 4:4) Ang lahat ng uri ng mga damdamin ay maitatawid sa pamamagitan ng mga salitang ating pinipili, tono ng ating boses, tindi ng ating pagsasalita, ekspresyon ng ating mukha, at ng mga pagkumpas. 119
120 Init at Damdamin Inilalahad ng Bibliya ang buong saklaw ng damdamin ng tao. Kung minsan ay basta binabanggit nito ang mga damdamin. Sa ibang pagkakataon ito ay nag- lalahad ng mga pangyayari o sumisipi ng mga pananalita na nagsisiwalat ng mga damdamin. Kapag binabasa mo nang malakas ang gayong materyal, ito ay magkakaroon ng mas matinding epekto, kapuwa sa iyo at sa mga nakiki- nig, kung nahahalata sa iyong boses ang mga damdaming iyon. Upang magawa iyon kailangan mong ilagay ang iyong sarili sa papel ng mga tauhang bina- basa mo. Gayunman, ang isang pahayag ay hindi isang pagpapakitang-gilas, kaya pag-ingatan na huwag magmalabis. Buhayin ang mga talata sa isipan ng mga nakikinig. Angkop sa Materyal. Kagaya ng sigla, ang init na inilalagay mo sa iyong pag- sasalita at ang iba pang mga damdaming iyong ipinahahayag ay nakasalalay nang malaki sa iyong sinasabi. Bumaling sa Mateo 11:28-30, at pansinin kung ano ang sinasabi nito. Pagka- tapos ay basahin ang paghatol ni Jesus sa mga eskriba at mga Pariseo, gaya ng nakaulat sa Mateo kabanata 23. Hindi natin iisipin na ipinahayag niya ang na- kasasakit na mga salitang ito ng paghatol sa isang walang-sigla at walang-buhay na paraan. Anong uri ng damdamin ang sa palagay mo'y kailangan ng isang ulat gaya ng nasa Genesis kabanata 44 hinggil sa pakiusap ni Juda para sa kaniyang kapatid na si Benjamin? Pansinin ang damdaming ipinahayag sa talatang 13, ang ipina- kita sa talatang 16 kung ano ang nadama ni Juda hinggil sa sanhi ng kalamidad, at kung ano mismo ang naging reaksiyon ni Jose, gaya ng sinasabi sa Genesis 45:1. Kaya, tayo man ay nagbabasa o nagsasalita, upang magawa ito nang mabisa kailangan nating isipin hindi lamang ang mga salita at mga ideya kundi maging ang damdamin na dapat na kaakibat ng mga ito. PAGSASANAY: Basahin nang malakas ang sumusunod na bahagi ng Kasulatan, na ginagawa iyon taglay ang damdamin na angkop sa materyal: Mateo 20:29-34; Lucas 15:11-32.
PAGKUMPAS AT EKSPRESYON NG MUKHA
Ano ang kailangan mong gawin? Gamitin ang pagkilos ng mga kamay, ng mga balikat, o ng buong ka- tawan upang ipahayag ang mga ideya, damdamin, o mga saloobin. Gamitin ang mga mata at bibig at pati na ang posisyon ng ulo upang pagtibayin ang binigkas na salita at upang ipahayag ang damdamin. ANG mga tao ng ilang kultura ay mas madalas na kumukumpas kaysa roon sa mga iba ang pinagmulan. Subalit, halos lahat ay nagsasalita taglay ang pagba- bago sa ekspresyon ng mukha at ilang anyo ng pagkumpas. Ito ay totoo kapu- wa sa personal na pag-uusap at sa pagsasalita sa madla. Ang pagkumpas ay likas kay Jesus at sa kaniyang sinaunang mga alagad. Sa isang pagkakataon, may nagsabi kay Jesus na ang kaniyang ina at ang kaniyang mga kapatid ay gustong makipag-usap sa kaniya. Si Jesus ay sumagot: "Sino ang aking ina, at sino ang aking mga ka- patid?" Pagkatapos ay idinagdag ng Bibliya: "Iniuunat ang kani- yang kamay tungo sa kaniyang mga alagad, sinabi niya: 'Narito! Ang aking ina at ang aking mga kapatid!' " (Mat. 12:48, 49) Bukod sa iba pang mga reperensiya, ipinakikita ng Bibliya sa Gawa 12:17 at 13:16 na sina apostol Pedro at Pablo ay kusa ring kumumpas. BAKIT ITO MAHALAGA? Idinaragdag ng pagkumpas at ekspresyon ng mukha ang naki- kita at madamdaming pagdiriin sa iyong pahayag. Maaaring an- tigin ng mga ito ang iyong damdamin anupat mapasisigla ang iyong boses. Ang mga ideya at mga damdamin ay ipinahahayag hindi la- mang sa pamamagitan ng boses kundi sa pamamagitan din ng pagkumpas at ekspresyon ng mukha. Ang hindi paggamit na ma- buti sa mga ito ay makapagbibigay ng impresyon ng kawalang- interes sa bahagi ng nagsasalita. Subalit kapag angkop na pinagsama ang mga paraang ito ng pakikipagtalastasan, lalong nagiging mabisa ang pagpapahayag. Kahit na sa pakikipag-usap mo sa telepono, kung gagamit ka ng angkop na pagkumpas at ekspresyon ng mukha, mas madaling maihahatid ng iyong bo- ses ang kahalagahan ng iyong mensahe at maging ang personal mong nadara- ma hinggil sa iyong sinasabi. Kaya, nagsasalita ka man nang ekstemporanyo o nagbabasa, nakatingin man sa iyo ang iyong tagapakinig o sa kanilang sariling sipi ng Bibliya, ang pagkumpas at ekspresyon ng mukha ay mahalaga. Ang iyong pagkumpas at ang ekspresyon ng iyong mukha ay hindi dapat na maging artipisyal. Hindi mo kailanman pinag-aralan kung paano tatawa o kung paano magagalit. Ang pagkumpas ay dapat ding magpahayag ng iyong damdamin. Habang nagiging higit na natural ang iyong pagkumpas, lalong mabuti. Ang pagkumpas ay nahahati sa dalawang pangkalahatang kategorya: 121 12
122 Pagkumpas at Ekspresyon ng Mukha deskriptibo at empatiko. Ang pagkumpas na deskriptibo ay nagpapahayag ng ak- siyon o nagpapakita ng sukat at lugar. Sa paaralan, kapag pinasusulong mo ang pagkumpas, huwag maging kontento sa paggamit ng isa o dalawa lamang nito. Sikaping kumumpas sa natural na paraan sa buong pahayag mo. Kung nahihi- rapan ka sa paggawa nito, baka makatulong sa iyo ang paghanap ng mga salita na nagpapakita ng direksiyon, distansiya, sukat, lugar, o mga relatibong posi- syon. Gayunman, sa maraming kaso, ang kakailanganin mo lamang gawin ay ang magbuhos ng pansin sa iyong pahayag, na hindi nag-aalala tungkol sa nai- bibigay mong impresyon, kundi nagsasabi at gumagawa ng mga bagay kaga- ya ng gagawin mo sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kapag ang isang tao ay panatag, ang pagkumpas ay lumalabas nang natural. MGA PUNTONG DAPAT TANDAAN Ang pagkumpas na empatiko ay nagpapahayag ng damdamin at ng kombiksiyon. Pinatitingkad, pinasisigla, at pinatitibay ng mga ito ang mga ideya. Ang pagkumpas na empatiko ay mahalaga. Su- balit mag-ingat! Ang pagkumpas na empatiko ay maaaring mada- ling maging pinagkagawian. Kapag ginagamit mo nang paulit-ulit ang gayunding pagkumpas, maaaring ito na ang kumuha ng aten- siyon sa halip na maging pantulong sa iyong pahayag. Kapag ipi- nakita ng iyong tagapangasiwa sa paaralan na problema mo ito, li- mitahan mo muna ang iyong sarili sa pagkumpas na deskriptibo sa loob ng ilang panahon. Pagkatapos ng ilang panahon, magpa- simulang gamitin muli ang pagkumpas na empatiko. Ang pinakamabisang pagkumpas at ekspresyon ng mukha ay nag- mumula sa panloob na pagkatao ng isa. Magmasid sa ginagawa ng iba, subalit huwag subukin na gayahin sila sa bawat detalye. Pag-aralan ang materyal ng iyong mga pahayag hanggang sa mala- man mong mabuti iyon. Damhin ito, ilarawan ito sa isip, at pagka- tapos ay gamitin ang iyong tinig, ang iyong mga kamay, at ang iyong mukha upang ipahayag ito. Sa pagtiyak kung hanggang saan ka dapat gumamit ng pag- kumpas na empatiko at ang uri ng pagkumpas na naaangkop, isaalang-alang ang nadarama niyaong mga pinagpapahayagan mo. Kapag itinuturo ang tagapakinig maaaring maasiwa sila. Kapag ang isang lalaki sa ilang kultura ay kumukumpas, tulad ng paglalagay ng kaniyang ka- may sa bibig upang ipahayag ang pagkagulat, ito ay mamalasin bilang kilos- babae. Sa ilang panig ng daigdig, itinuturing na hindi kahinhinan para sa mga babae na malayang ikinukumpas ang mga kamay. Kaya sa gayong mga lugar, kailangang gamiting mabuti lalo na ng mga kapatid na babae ang mga ekspresyon ng mukha. At sa harapan ng isang maliit na grupo, ang sobrang pagkumpas ay maaaring malasin na katawa-tawa sa halos lahat ng panig ng daigdig. Habang nagtatamo ka ng karanasan at nagiging higit na palagay sa pagsa- salita, anumang pagkumpas na empatiko na ginagamit mo ay magpapahayag ng inyong panloob na nadarama sa natural na paraan, anupat nagpapakita ng iyong kombiksiyon at kataimtiman. Magdaragdag ito ng kahulugan sa iyong pagsasalita. Ang Ekspresyon sa Iyong Mukha. Higit sa alinmang bahagi ng katawan, ang iyong mukha ang kadalasang nagpapahayag sa talagang nadarama mo. Ang mga mata mo, ang hugis ng bibig mo, ang pagkiling ng ulo mo ay pa-
Pagkumpas at Ekspresyon ng Mukha wang may ginagampanang bahagi. Kahit na walang binibigkas na salita, ma- kikita sa iyong mukha ang kawalang-interes, pagkasuya, kalituhan, panggigi- lalas, o katuwaan. Kapag ang gayong ekspresyon ng mukha ay sumasabay sa binigkas na salita, pinag-iibayo ng mga ito ang nakikita at nadaramang epekto. Naglagay ang Maylalang ng napakaraming kalamnan sa iyong muk- ha - mahigit sa 30 lahat-lahat. Halos kalahati ng mga ito ang ginagamit kapag ngumingiti ka. Nasa plataporma ka man o nakikibahagi sa ministeryo sa larangan, pinag- sisikapan mong ibahagi sa mga tao ang isang mensaheng kasiya-siya, isa na magpapagalak sa kanilang puso. Ang isang masayang mukha ay nagpapatu- nay nito. Sa kabilang panig, kung ang mukha mo ay walang ekspresyon, ma- aaring magbangon ito ng mga pag-aalinlangan sa iyong kataimtiman. Higit pa riyan, ang isang ngiti ay nagsasabi sa iba na mayroon kang mabu- ting damdamin para sa kanila. Iyon ay mahalaga lalo na sa mga panahong ito na ang mga tao ay kadalasang natatakot sa mga estranghero. Ang iyong ngi- ti ay makatutulong sa mga tao na maging palagay at maging higit na han- dang tumanggap sa sasabihin mo. MGA PAGSASANAY: (1) Basahin ang Genesis 6:13-22. Sa iyong sariling pananalita, ilarawan ang pagga- wa ng arka at ang pagtitipon ng mga hayop. Huwag mag-alala sa mga detalye; basta sabihin lamang kung ano ang iyong natatandaan. Gumamit ng pagkumpas na des- kriptibo habang ginagawa iyon. Hilingin sa iba na magmasid sa iyo at magbigay ng mga komento. (2) Magsalita na para bang nagpapatotoo ka sa iba tungkol sa Ka- harian ng Diyos at sa mga pagpapala na idudulot nito. Tiyaking ang ekspresyon ng iyong mukha ay nagpapakita kung ano talaga ang nadarama mo tungkol sa iyong inilalarawan. 123
13 PAGTINGIN SA MATA
Ano ang kailangan mong gawin? Tingnan ang mga kausap mo, na hinahayaang magkatinginan kayo nang ilang saglit kung ito'y ipinahihintulot sa inyong lugar. Tumingin sa mga indibiduwal, hindi lamang sa isang grupo. ANG ating mga mata ay naghahayag ng mga saloobin at mga damdamin. Ang mga ito ay maaaring magpahiwatig ng pagkagulat o pagkatakot. Maaaring ipa- dama ng mga ito ang habag o pag-ibig. Kung minsan, maaaring mahalata sa mga ito ang pag-aalinlangan o makitaan ng pagdadalamhati. May kinalaman sa kaniyang mga kababayang labis na nagdurusa, isang matandang lalaki ang nag- sabi: "Kami ay nagsasalita sa pamamagitan ng aming mga mata." BAKIT ITO MAHALAGA? Sa maraming kultura, ang pag- tingin sa mata ay minamalas bilang isang palatandaan ng in- teres sa taong kinakausap. Minamalas din ito bilang ka- tunayan na ikaw ay nagsasalita nang may pananalig. Ang iba ay maaaring bumuo ng mga konklusyon tungkol sa atin at sa ating sinasabi batay sa kung saan nakatingin ang ating mga mata. Sa maraming kultura, pinagtitiwalaan ng mga tao ang indibiduwal na nananatiling may palakaibigang tingin sa kani- la. Sa kabaligtaran, sila ay maaaring mag-alinlangan sa kataimti- man o kakayahan ng isang tao na nakatingin sa kaniyang paa o sa ibang bagay sa halip na sa kaniyang kinakausap. Minamalas ng ibang mga kultura ang pagtitig sa mata na kabastusan, kapusu- kan, o mapanghamon. Ito'y totoo lalo na kapag nakikipag-usap sa mga di-kasekso o sa isang pinuno o sa iba pang tituladong tao. At sa ibang mga lugar, kapag ang isang kabataan ay tumitingin nang deretso sa isang nakatatanda, ito ay itinuturing na kawalang-galang. Gayunman, sa mga lugar na hindi ito itinuturing na masama, ang pagtingin sa mata ng isang indibiduwal kapag nagpapahayag ng isang mahalagang bagay ay higit na magdiriin sa ipinahayag. Ito ay maaaring malasin bilang katibayan ng pananalig sa bahagi ng nagsasalita. Pansinin kung paano tumugon si Jesus nang magpamalas ang kaniyang mga alagad ng labis na pagkabigla at magsabi: "Sino kaya talaga ang makaliligtas?" Ang Bibliya ay nag-uulat: "Pagtingin sa ka- nila sa mukha, sinabi ni Jesus sa kanila: 'Sa mga tao ay imposible ito, ngunit sa Diyos ay posible ang lahat ng mga bagay.' " (Mat. 19:25, 26) Ipinakikita rin ng Kasulatan na maingat na nagmasid si apostol Pablo sa mga reaksiyon ng kani- yang mga tagapakinig. Sa isang okasyon, isang lalaking lumpo mula sa pagka- panganak ang naroroon nang magsalita si Pablo. Ang Gawa 14:9, 10 ay nagsasa- bi: "Ang lalaking ito ay nakikinig sa pagsasalita ni Pablo, na nang tuminging mabuti sa kaniya at makitang mayroon siyang pananampalataya na mapagaga- ling siya, ay nagsabi sa malakas na tinig: 'Tumayo ka nang tuwid sa iyong mga paa.' " 124
Pagtingin sa Mata Mga Mungkahi Para sa Ministeryo sa Larangan. Sa pakikibahagi mo sa mi- nisteryo sa larangan, maging palakaibigan at masigla kapag lumalapit ka sa mga tao. Kapag angkop, gumamit ng mga tanong na pumupukaw ng kaisipan upang mapasimulan ang pag-uusap sa isang bagay na marahil ay pareho kayong inte- resado. Habang ginagawa mo ito, sikaping magtama ang inyong paningin - o kahit man lamang tumingin sa mukha ng tao sa isang magalang at mabait na paraan. Ang masiglang ngiti sa mukha ng isang tao na may mga matang kakiki- taan ng panloob na kagalakan ay lubhang kaakit-akit. Marami ang masasabi ng gayong ekspresyon sa indibiduwal tungkol sa uri ng iyong pagkatao at makatu- tulong sa kaniya na maging mas palagay habang kayo ay nag-uusap. Ang pagmamasid sa ekspresyon sa mga mata ng kausap, kung angkop, ay maaaring magbigay sa iyo ng ideya kung paano mo haharapin ang isang situwasyon. Kung ang isang tao ay galit o kung siya ay talagang hindi interesado, maaari mong makita ito. Kung hin- di ka niya nauunawaan, maaari mong malaman iyon. Kung siya ay nayayamot, karaniwan nang mapapansin mo ito. Kung siya ay lubhang interesado, ito man ay mahahalata. Maaaring ipakita sa iyo ng ekspresyon sa kaniyang mga mata ang pangangailangan na baguhin ang iyong bilis, gumawa ng karagdagang pagsisikap na isangkot siya sa usapan, tapusin na ang pag-uusap o, marahil, itu- loy sa isang pagtatanghal kung paano pag-aaralan ang Bibliya. MGA PUNTONG DAPAT TANDAAN Maging natural at palakaibigan, talagang interesado sa kinakau- sap mo. Kapag nagbabasa, hawakan ang binabasang materyal at panatilihing nakaangat ang iyong baba anupat ang kaila- ngan mo na lamang igalaw ay ang iyong mga mata, hindi ang iyong ulo. Ikaw man ay nagpapatotoo sa madla o nagdaraos ng isang panta- hanang pag-aaral sa Bibliya, pagsikapan na laging may paggalang na nakatingin sa iyong kinakausap. Gayunman, huwag mo siyang tititigan, yamang iyon ay maaaring maging kahiya-hiya. (2 Hari 8:11) Subalit sa isang natural at palakaibigang paraan, malimit na tingnan ang mukha ng kausap. Sa maraming lupain, ipinadarama nito ang taimtim na inte- res. Sabihin pa, kapag nagbabasa ka mula sa Bibliya o sa iba pang publikasyon, ang iyong mga mata ay nakatuon sa nakaimprentang pahina. Subalit upang maidiin ang isang punto, baka nanaisin mong tumingin nang tuwiran sa tao, bagaman ginagawa iyon nang ilang sandali lamang. Kapag tumitingin ka sa pa- gitan ng iyong pagbabasa, ito ay magpapangyaring makita mo ang kaniyang reaksiyon sa binabasa. Kung ang pagkamahiyain sa pasimula ay nagpapahirap sa iyo sa pagtingin sa mata, huwag sumuko. Sa pamamagitan ng pag-iinsayo, ang angkop na pagti- ngin sa mata ay magiging natural, at ang bisa ng iyong pakikipag-usap sa iba ay maaaring maragdagan. Kapag Nagpapahayag. Sinasabi sa atin ng Bibliya na bago magsimula si Je- sus sa kaniyang Sermon sa Bundok, "itiningin niya ang kaniyang mga mata sa kaniyang mga alagad." (Luc. 6:20) Matuto sa kaniyang halimbawa. Kung mag- sasalita ka sa harapan ng isang grupo, humarap sa kanila at huminto nang ilang 125
126 Pagtingin sa Mata saglit bago ka magsimulang magsalita. Sa maraming lugar ito ay mangangahu- lugan ng pagtingin sa mga mata ng ilan sa mga tagapakinig. Ang maikling pag- kabalam na ito ay makatutulong sa iyo upang mapagtagumpayan ang panimu- lang nerbiyos. Ito'y makatutulong din upang iangkop ng mga tagapakinig ang kanilang sarili sa anumang saloobin o damdamin na isinisiwalat ng iyong muk- ha. Karagdagan pa, ang paggawa mo nito ay magbibigay ng pagkakataon sa ta- gapakinig na tumahimik at maghanda upang magbigay-pansin sa iyo. Sa panahon ng iyong pagpapahayag, tingnan ang tagapakinig. Huwag basta tumingin sa grupo sa kabuuan. Pagsikapang tumingin sa mga indibiduwal na naroroon. Sa halos bawat kultura, ang ilang antas ng pagtingin sa mata ay ina- asahan sa bahagi ng isang tagapagsalita sa madla. Ang pagtingin sa iyong tagapakinig ay nangangahulugan nang higit pa kaysa sa isang regular na pagbabaling ng tingin mula sa isang panig tungo sa kabila. Gumawa ng magalang na pagtingin sa mata ng isang tagapakinig, at kung ang- kop, bigkasin ang isang buong pangungusap sa indibiduwal na iyon. Pagkata- pos ay tumingin naman sa iba, at bumigkas ng isa o dalawang pangungusap sa taong iyon. Huwag tumingin sa kaninuman nang napakatagal anupat mapapa- hiya na siya, at huwag pagbuhusan ng pansin ang iilan lamang sa mga tagapaki- nig. Ipagpatuloy ang pagtingin sa tagapakinig sa paraang ito, subalit habang nagsasalita ka sa isang tao, talagang makipag-usap ka sa isang iyon at pansinin ang kaniyang reaksiyon bago ka tumingin sa iba. Dapat na ang iyong mga nota ay nasa ibabaw ng podyum ng tagapagsali- ta, nasa iyong kamay, o nasa iyong Bibliya upang masulyapan mo ang mga ito na mata lamang ang iginagalaw. Kung kakailanganin pang igalaw ang bu- ong ulo mo upang makita ang iyong mga nota, maaapektuhan ang pagtingin sa tagapakinig. Dapat na isaalang-alang kung gaano kadalas kang titingin sa iyong mga nota at kung kailan mo gagawin iyon. Kapag tinitingnan mo ang iyong mga nota samantalang sumasapit ka na sa kasukdulan ng pahayag, hindi lamang mabibigo kang makita ang reaksiyon ng iyong mga tagapakinig kun- di mababawasan din ng puwersa ang iyong pagpapahayag. Gayundin, kung pa- lagi mong kinukunsulta ang iyong mga nota, mawawala ang pagtingin mo sa tagapakinig. Kapag inihagis mo ang bola sa isang tao, tinitingnan mo kung nasalo niya ito. Bawat ideya sa iyong pahayag ay isang nabubukod na "paghahagis" sa tagapa- ˆ kinig. Ang "pagsalo" ay maaaring ipakita ng kanilang pagtugon - isang tang o, isang ngiti, isang atentibong tingin. Kung mapananatili mo ang mabuting pag- tingin sa mata, ito ay makatutulong sa iyo upang matiyak na ang iyong mga ide- ya ay "nasasalo." Kung inatasan kang magbasa sa kongregasyon, dapat ka bang magsikap na tu- mingin sa tagapakinig sa panahon ng pagbabasa? Kung ang tagapakinig ay su- musubaybay sa iyong pagbabasa sa Bibliya, hindi malalaman ng karamihan sa
kanila kung ikaw ay tumitingin o hindi. Subalit ang pagtingin sa iyong tagapa- kinig ay makatutulong upang mapasigla mo ang iyong pagbabasa sapagkat pa- nanatilihin ka nitong alisto sa kanilang reaksiyon. At para sa sinumang tagapa- kinig na hindi gumagamit sa kanilang mga Bibliya at marahil ang mga isip ay gumagala-gala, ang pagtingin nila sa mata ng tagapagsalita ay maaaring maka- tulong upang maibalik ang kanilang pansin sa binabasa. Sabihin pa, makatiti- ngin ka lamang nang sandali, at hindi ito dapat gawin sa paraan na magpa- pangyari sa iyo na magkamali sa iyong pagbabasa. Dahil dito, pinakamabuting hawakan mo ang iyong Bibliya at panatilihing nakatunghay ang iyong ulo, na hindi nakabagsak ang baba sa dibdib. Kung minsan, ang matatanda ay hinihilingang magpahayag sa isang kom- bensiyon mula sa isang manuskrito. Upang magawa ito nang mabisa, kailangan ang karanasan, maingat na paghahanda, at maraming pag-iinsayo. Sabihin pa, nililimitahan ng paggamit ng manuskrito ang pagtingin sa mata ng tagapaki- nig. Subalit kung ang tagapagsalita ay naghandang mabuti, malamang na ma- katingin siya sa kaniyang tagapakinig sa pana-panahon nang hindi nawawala sa kaniyang binabasa. Sa paggawa niya nito ay mapananatili niya ang atensiyon ng tagapakinig anupat sila ay makikinabang nang lubusan mula sa inihaharap na mahalagang espirituwal na instruksiyon. PAGSASANAY: Sa araw-araw na pakikipag-usap sa pamilya at sa mga kaibigan, pagsikapang mapa- sulong ang iyong pagtingin sa mata ng iba, na ginagawa iyon sa mga paraang hindi sasalungat sa lokal na kaugalian. Pagtingin sa Mata 127
14 PAGIGING NATURAL
Ano ang kailangan mong gawin? Gumawi ka nang likas sa iyo - parang nakikipag-usap lamang, taim- tim, at hindi artipisyal. ANG pagpapahayag ng iyong sarili sa natural na paraan ay isang pangunahing katangian na tutulong sa iyo upang matamo ang pagtitiwala ng iba. Magtitiwa- la ka ba sa sinabi ng isang tao na nakamaskara nang siya'y makipag-usap sa iyo? Magbibigay ba sa iyo ng higit na pagtitiwala kung ang mukhang nakapinta sa maskara ay mas guwapo kaysa sa mismong mukha ng nagsasalita? Malamang na hindi. Kaya sa halip na gumamit ng balatkayo, gumawi ka nang likas sa iyo. BAKIT ITO MAHALAGA? Kung ikaw ay ninenerbiyos, di-mapalagay, o asiwa sa iyong pagsasalita dahil sa pag-iisip sa sarili, maaaring magamba- la ang iba mula sa iyong sinasabi. Ang pagiging natural ay hindi dapat na ipagkamali sa pagkawa- lang-ingat. Ang di-wastong balarila, maling pagbigkas, at malabong pagsasalita ay hindi angkop. Ang salitang lansangan ay dapat ding iwasan. Gusto nating ipakita sa tuwina ang angkop na dignidad, ka- puwa sa ating pananalita at sa ating paggawi. Ang isang taong nag- papakita ng gayong pagiging natural ay hindi masyadong pormal ni masyadong nag-iisip na pahangain ang iba. Sa Ministeryo sa Larangan. Kapag lumalapit ka sa isang bahay o sa isang taong nasa isang pampublikong lugar upang magpatotoo, ninenerbiyos ka ba? Gayon ang karamihan sa atin, subalit para sa ilan ang gayong damdamin ay higit na namamalagi kaysa sa iba. Ang tensiyon ay maaaring maging sanhi upang ang boses ay maging puwersado o nangingi- nig, o ang nerbiyos ay maaaring mahalata sa asiwang galaw ng mga kamay o ng ulo. Ang isang mamamahayag ay maaaring mapaharap sa ganitong problema sa ilang kadahilanan. Marahil ay nag-iisip siya tungkol sa magagawa niyang impre- syon o nag-iisip kung ang kaniyang presentasyon ay magiging matagumpay. Ito ay karaniwan lamang, subalit ang mga problema ay lumilitaw kapag binibigyan ng masyadong atensiyon ang gayong mga bagay. Kung ninenerbiyos ka bago pa makibahagi sa ministeryo, ano ang maaaring makatulong? Ang maingat na pag- hahanda at marubdob na pananalangin kay Jehova. (Gawa 4:29) Isipin na la- mang ang tungkol sa malaking awa ni Jehova sa pag-aanyaya sa mga tao na mag- tamasa ng sakdal na kalusugan at buhay na walang hanggan sa Paraiso. Isipin ang tungkol sa mga pinagsisikapan mong tulungan at ang kanilang pangangai- langang marinig ang mabuting balita. Tandaan din na ang mga tao ay may malayang kalooban, kaya maaaring tang- gapin nila o tanggihan ang mensahe. Ganito rin nang si Jesus ay magpatotoo sa sinaunang Israel. Ang iyong atas ay ang mangaral lamang. (Mat. 24:14) Kahit na 128
Pagiging Natural ayaw kang pagsalitain ng mga tao, ang iyo mismong presensiya ay magbibigay ng patotoo. Magtatagumpay ka sapagkat hinahayaan mo si Jehova na gamitin ka upang maisakatuparan ang kaniyang kalooban. Sa mga okasyon na may pagka- kataon kang magsalita, anong uri ng pagsasalita ang gagamitin mo? Kung natu- tuhan mong pag-isipan ang mga pangangailangan ng iba, ang iyong pagsasalita ay magiging kaakit-akit at natural. Sa pagpapatotoo, kapag kumikilos ka at nagsasalita gaya ng ginagawa mo sa araw-araw, magiging palagay ang iyong mga tagapakinig. Maaari pa nga silang higit na maging handang tumanggap sa maka-Kasulatang mga punto na nais mong ibahagi sa kanila. Sa halip na bigyan sila ng isang pormal na diskurso, ma- kipag-usap sa kanila. Maging palakaibigan. Magpakita ng interes sa kanila, at pahalagahan ang kanilang mga komento. Sabihin pa, ka- pag hinihiling ng wika o lokal na kultura ang ilang tuntunin ng ka- butihang asal upang ipakita ang paggalang kapag nakikipag-usap sa mga estranghero, nanaisin mong bigyan ng pansin ang mga ito. Subalit maaari mong laging ihanda ang isang panatag na ngiti. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Magsalita kagaya ng pagsasa- lita mo sa araw-araw. Ituon ang iyong mga kaisipan, hindi sa iyong sarili, kundi kay Jehova at sa pangangailangang matutuhan ng mga tao ang tungkol sa ka- niya. Sa Plataporma. Kapag nagsasalita ka sa isang grupo, ang isang natural, nakikipag-usap na istilo ng pagsasalita ang kadalasang siyang pinakamabuti. Sabihin pa, kapag marami ang tagapakinig, kailangang higit mong lakasan ang boses. Kung susubukin mong isaulo ang iyong pahayag o kung masyadong detalyado ang iyong mga nota, marahil ay labis kang nababahala sa paggamit ng eksak- tong mga salita. Ang angkop na mga salita ay mahalaga, subalit ka- pag ito ay binigyan ng sobrang atensiyon, ang pagpapahayag ay na- giging artipisyal at napakapormal. Nawawala ang pagiging natural. Ang iyong mga ideya ay dapat na patiunang pag-isipang mabuti, subalit bigyan mo ng higit na atensiyon ang mga ideya, hindi ang eksaktong mga salita. Kapag naghahanda ng isang pa- hayag, bigyan ng pansin ang pangunahing mga ideya, hindi ang eksaktong mga salita. Kapag nagpapahayag at kapag nagsasalita sa pang-araw- araw na pag-uusap, iwasan ang walang-ingat na paraan ng pag- sasalita at ang hilig na gamitin ang mga kalidad sa pagsasalita na umaakay ng pansin sa iyong sarili. Ito ay totoo rin kapag ikaw ay kinakapanayam sa isang pulong. Maghandang mabuti, subalit huwag basahin o sauluhin ang iyong mga sagot. Ipahayag ang mga ito nang may natural na pagbabagu- bago ng tono ng boses upang ang iyong mga komento ay kusang lumabas na kaakit-akit. Maghandang mabuti para sa pangmadlang pagbabasa. Bu- masa taglay ang damdamin at malinaw na kabatiran sa kahulu- gan nito. Kapag sumobra, kahit na ang kanais-nais na mga kalidad sa pagsasalita ay ma- aaring ituring ng tagapakinig na hindi natural. Halimbawa, dapat na magsalita ka nang maliwanag at gumamit ng wastong pagbigkas subalit hindi hanggang ' sa punto na ang dat ıng ng iyong pagsasalita ay napakapormal o artipisyal. Ang mga pagkumpas na empatiko o deskriptibo, kapag isinagawang mabuti, ay mag- ' ıl o maarte ay maka- papasigla sa iyong pahayag, subalit ang pagkumpas na pig sisira sa iyong sinasabi. Gumamit ng sapat na lakas ng tinig, subalit sikaping huwag masyadong malakas. Mabuti na paminsan-minsan ay bigyang-sigla ang iyong pagpapahayag, subalit dapat mong iwasan ang pagiging bombastiko. Ang 129
130 Pagiging Natural pagbabagu-bago ng tono ng boses, sigla, at damdamin ay dapat na gamiting la- hat sa paraang ang mga ito ay hindi umaakay ng atensiyon sa iyong sarili o ma- kaaasiwa sa iyong tagapakinig. Likas sa ilang tao na eksaktong nasasabi ang gusto nilang sabihin, kahit na hin- di sila nagpapahayag. Ang iba naman ay mas di-pormal sa kanilang pagsasalita. Ang mahalagang bagay ay ang magsalita nang wasto sa araw-araw at gumawi na taglay ang Kristiyanong dignidad. Kung gayon kapag nasa plataporma na, mas madali kang makapagsasalita at makakakilos nang kaakit-akit dahil sa pagiging natural. Kapag Nagbabasa sa Madla. Ang pagiging natural sa pangmadlang pagba- basa ay nangangailangan ng pagsisikap. Upang matamo ito, kilalanin ang pa- ngunahing mga ideya sa materyal na iyong babasahin, at pansinin kung paano nabubuo ang mga ito. Ingatang mabuti ang mga ito sa isipan; kung hindi, basta ka na lamang magbabasa ng mga salita. Alamin ang pagbigkas ng di-pamilyar na mga salita. Mag-insayo sa pagbabasa nang malakas upang makuha ang wastong pagbabago ng tono at mapagbukud-bukod ang mga salita sa paraang maitatawid nito nang malinaw ang mga ideya. Gawin ito nang paulit-ulit hanggang maging matatas ang iyong pagbabasa. Alaming mabuti ang materyal upang sa pagbaba- sa mo nito nang malakas, ang iyong pagbabasa ay magiging gaya ng masiglang pag-uusap. Iyon ang pagiging natural. Sabihin pa, ang karamihan sa ating pangmadlang pagbabasa ay mula sa ating salig-Bibliyang mga publikasyon. Bukod pa sa mga atas ng pagbabasa sa Paara- lang Teokratiko Ukol sa Ministeryo, tayo ay nagbabasa ng mga kasulatan sa mi- nisteryo sa larangan at kapag nagpapahayag mula sa plataporma. Ang mga kapa- tid na lalaki ay inaatasang bumasa ng materyal na isinasaalang-alang sa Pag-aaral sa Bantayan at sa Pag-aaral ng Kongregasyon sa Aklat. Ang ilang kuwalipikadong kapatid na lalaki ay tumatanggap ng mga atas na bumasa ng mga manuskrito sa harapan ng mga tagapakinig sa kombensiyon. Nagbabasa ka man ng Bibliya o ng iba pang mga materyal, basahin mo ang mga bahagi na may mga pagsipi sa pa- ' raang buh ay ang materyal. Kung maraming indibiduwal ang sinipi, baguhin ang iyong boses para sa bawat isa. Isang paalaala: Huwag maging masyadong drama- tiko, kundi lagyan ng sigla ang pagbabasa sa isang natural na paraan. Ang pagbabasa sa natural na paraan ay parang nakikipag-usap lamang. Ito ay hindi nagiging artipisyal kundi may kombiksiyon. MGA PAGSASANAY: (1) Basahin ang Malakias 1:2-14 nang tahimik, at pansinin yaong mga nagsasalita. Nga- yon ay basahin ito nang malakas taglay ang angkop na damdamin. (2) Sa tatlong magkakahiwalay na pagkakataon bago makibahagi sa ministeryo sa larangan, basahin ang unang dalawang parapo ng araling ito at ang materyal sa ilalim ng subtitulong: "Sa Ministeryo sa Larangan," sa pahina 128. Gumawa ng pagsisikap na maikapit ang payo.
MAAYOS NA PERSONAL NA HITSURA
Ano ang kailangan mong gawin? Maging masinop, malinis, at mahinhin sa iyong pananamit. Ang buhok ay dapat na nasuklay nang maayos. Ang bikas ay dapat na magpakita ng atentibong saloobin. MALAKI ang impresyong ibinibigay tungkol sa iyo ng iyong personal na hitsura. Bagaman nakikita ni Jehova kung ano ang nasa puso, ang mga tao ay karaniwan nang gumagawa ng konklusyon ayon sa "kung ano ang nakikita ng mga mata." (1 Sam. 16:7) Kung malinis ka at mabuti ang ayos, malamang na isipin ng iba na may paggalang ka sa sarili, at sila ay mas nakahandang makinig sa iyo. Ang ang- kop na pananamit mo ay magbibigay rin ng mabuting impresyon sa organisasyon na iyong kinakatawan at sa pangmalas ng iyong mga tagapakinig sa Diyos na iyong sinasamba. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang iyong personal na hitsura ay maaaring makaimpluwensiya sa pangmalas ng iba sa iyong mga Kristiyanong paniniwala at sa pa- raan ng pamumuhay na iyong kinakatawan. Maikakapit na Panuntunan. Ang Bibliya ay hindi nagbibigay ng maraming alituntunin hinggil sa personal na hitsura. Subalit ito'y naglalaan ng timbang na mga simulain na makatutulong sa atin sa paggawa ng mabuting mga kapasiyahan. Pangunahin sa lahat ng ito ang katotohanang dapat nating 'gawin ang lahat ng bagay sa ikaluluwalhati ng Diyos.' (1 Cor. 10:31) Anong mga si- mulain ang nasasangkot sa ating personal na hitsura? Una, pinasisigla tayo ng Bibliya na maging malinis, kapuwa sa ating katawan at sa ating pananamit. Sa kaniyang Kautusan sa sinaunang Israel, nagtakda si Je- hova ng mga kahilingan hinggil sa kalinisan. Halimbawa, kapag naglilingkod ang mga saserdote, sila ay kailangang maligo at maglaba ng kanilang mga kasu- utan sa itinakdang mga panahon. (Lev. 16:4, 24, 26, 28) Ang mga Kristiyano ay wala sa ilalim ng Kautusang Mosaiko, subalit ang mga simulaing naroroon ay may bisa pa rin. (Juan 13:10; Apoc. 19:8) Lalo na kung tayo ay magtutungo sa isang dako ng pagsamba o makikibahagi sa ministeryo sa larangan, ang ating katawan, ang ating hininga, at ang ating pananamit ay dapat na malinis upang hindi mainis sa atin ang iba. Yaong nagbibigay ng mga pahayag o nakikibahagi sa mga pagtatanghal sa harap ng kongregasyon ay dapat na maging isang mai- nam na halimbawa sa bagay na ito. Ang pagbibigay-pansin sa ating personal na hitsura ay nagpapakita ng paggalang kay Jehova at sa kaniyang organisasyon. Ikalawa, pinapayuhan tayo ng Bibliya na linangin ang kahinhinan at ang kati- nuan ng pag-iisip. Hinimok ni apostol Pablo ang mga Kristiyanong babae na 'ga- yakan ang kanilang sarili . . . ng kahinhinan at katinuan ng pag-iisip, hindi ng mga istilo ng pagtitirintas ng buhok at ginto o mga perlas o napakamama- haling kagayakan, kundi sa paraan na angkop sa mga babae na nag-aangking 131 15
132 Maayos na Personal na Hitsura nagpipitagan sa Diyos.' (1 Tim. 2:9, 10) Ang kahinhinan at katinuan ng pag-iisip ay mahalaga rin sa pananamit at pag-aayos ng mga lalaki. Nag-iingat ang isang taong mahinhin sa di-kinakailangang pananakit sa damdamin ng iba at sa pag-akay ng labis na pansin sa sarili. Ang katinuan ng pag-iisip ay nagbubunga ng kaunawaan, o mabuting kapasiyahan. Ang tao na nagpapakita ng ganitong mga katangian ay timbang dahil sa paggalang sa ma- kadiyos na mga pamantayan. Ang pagpapakita ng ganitong mga katangian ay hindi naman humahadlang sa pagsusuot ng damit sa isang kaakit-akit na para- an kundi tumutulong sa atin na maging makatuwiran sa ating hitsura at maiwa- san ang kalabisan ng mga istilo ng damit at pag-aayos. (1 Juan 2:16) Nanaisin nating ikapit ang mga simulaing ito maging tayo ay nasa isang dako ng pagsamba, nakikibahagi sa ministeryo sa larangan, o nakikibahagi sa iba pang mga gawain. Maging ang ating kasuwal na pananamit ay dapat na kakitaan ng kahinhinan at katinuan ng pag-iisip. Sa paaralan o sa ating sekular na trabaho, magkakaro- on ng mga pagkakataon upang magpatotoo nang di-pormal. Baga- man hindi tayo nananamit na katulad ng kung tayo ay dumada- lo sa mga pulong, mga kombensiyon, at mga asamblea, ang ating pananamit ay dapat pa ring maging masinop, malinis, at mahin- hin. SURIIN ANG IYONG HITSURA Ang lahat ba ay malinis? Ang iyo bang hitsura ay kinakiki- taan ng kahinhinan at mabuting kapasiyahan? Ang lahat ba ng bagay ay maa- yos? Ang iyo bang buhok ay masi- nop? Mayroon bang anuman tungkol sa iyong hitsura na maaaring magpahiwatig ng pag-ibig sa sanlibutan? Sabihin pa, tayong lahat ay hindi nananamit nang magkakatu- lad. Hindi tayo inaasahang gagawa nang gayon. Ang mga tao ay may iba't ibang kagustuhan, at ito ay talagang nararapat. Subalit ang mga panuntunan ng Bibliya ay dapat na ikapit sa tuwina. Mayroon bang anumang maka- tuwirang dahilan upang isipin na ang iyong hitsura ay makati- tisod sa iba? Ipinakita ni apostol Pedro na higit pang mahalaga kaysa sa istilo ng buhok at panlabas na kasuutan ang kasuutang kaakibat ng "li- him na pagkatao ng puso." (1 Ped. 3:3, 4) Kapag ang ating mga ˆ puso ay pun o ng pag-ibig, kagalakan, kapayapaan, kabaitan, at pananampalata- ya na matatag ang pundasyon, ang mga ito ay magiging espirituwal na kasuu- tan para sa atin na tunay na nagpaparangal sa Diyos. Ikatlo, hinihimok tayo ng Bibliya na isaalang-alang kung ang ating hitsura ay maayos. Sa 1 Timoteo 2:9, binanggit ang tungkol sa "maayos na pananamit." Bagaman ang tinutukoy ni apostol Pablo ay ang kagayakan ng mga babae, ang simulain ay kumakapit din sa mga lalaki. Ang isang bagay na maayos ay masi- nop at maimis. Tayo man ay sagana sa materyal o hindi, maaari tayong magka- roon ng isang masinop na hitsura. Ang isa sa mga unang aspekto ng personal na hitsura na napapansin ng iba ay ang ating buhok. Ito ay dapat na maging masinop, o maayos. Kapuwa ang lokal na kaugalian at ang mga salik na namamana ay may impluwensiya sa mga isti- lo ng buhok ng mga tao. Sa 1 Corinto 11:14, 15, masusumpungan natin ang payo ni apostol Pablo hinggil sa mga istilo ng buhok, na maliwanag na tumata-
Maayos na Personal na Hitsura lakay sa dalawang salik na ito. Gayunman, kapag ang istilo ng buhok ng isang tao ay nagbibigay ng impresyon na siya ay nagsisikap na tumulad sa isang tao na hindi niya kasekso, ito ay nagiging kasalungat ng mga simulain ng Bibliya. - Deut. 22:5. Para sa mga lalaki, maaaring kasali sa masinop na personal na hitsura ang makinis na pag-aahit. Sa mga lugar kung saan karaniwang itinuturing na mara- ngal ang mga bigote, ang sinumang mayroon nito ay nararapat na laging ginu- gupitan ito nang pulido. Ikaapat, hindi dapat makita sa ating hitsura ang pag-ibig sa sanlibutan at sa mga pamamaraan nito. Nagbabala si apostol Juan: "Huwag ninyong ibigin ang sanlibutan o ang mga bagay man na nasa sanlibutan." (1 Juan 2:15-17) Ang san- libutang ito ay kinakikitaan ng maraming makasalanang pita. Binanggit ni Juan na kabilang sa mga ito ang pagnanasa ng makasalanang laman at ang pagpapa- rangya sa tinataglay ng isa. Itinatawag-pansin din ng Kasulatan ang espiritu ng paghihimagsik, o ang pagsuway sa awtoridad. (Kaw. 17:11; Efe. 2:2) Ang mga pagnanasa at saloobing ito ay kadalasang nahahayag sa paraan ng pananamit at pag-aayos ng mga tao. Bilang resulta, ang kanilang hitsura ay maaaring hindi ˆ mahinhin, mapang-akit sa sekso, mumurahin, marungis, pabaya, o burar a. Bi- lang mga lingkod ni Jehova, iniiwasan natin ang mga istilo na nagpapakita ng gayong hindi makakristiyanong mga landasin. Sa halip na tularan ang sanlibutan, kay buti nga na hayaang ang maiinam na halimbawa ng maygulang sa espirituwal na mga lalaki at babae sa kongre- gasyong Kristiyano ang makaimpluwensiya sa iyong pananamit at pag-aayos! Ang mga kabataang lalaki na umaasang balang araw ay magiging mga taga- pagsalita sa madla ay maaaring magmasid sa pananamit ng mga kuwalipika- do nang magbigay ng mga pahayag pangmadla. Maaaring matuto ang lahat sa ibinibigay na halimbawa ng mga indibiduwal na matapat na nakikibahagi sa pangmadlang ministeryo sa loob ng maraming taon. - 1 Tim. 4:12; 1 Ped. 5: 2, 3. Ikalima, sa pagpapasiya kung ano ang angkop, dapat nating ingatan sa isip na "maging ang Kristo ay hindi nagpalugod sa kaniyang sarili." (Roma 15:3) Ang pa- ngunahing ikinabahala ni Jesus ay ang paggawa ng kalooban ng Diyos. Inuna rin ni Jesus ang pagtulong sa iba kaysa sa kaniyang personal na kaalwanan. Hinggil sa ilang istilo ng pananamit at pag-aayos, kung may anumang bagay na magiging hadlang sa pagitan natin at ng mga tao kung saan tayo naglilingkod ngayon, ano ang dapat nating gawin? Ang pagtulad sa mapagpakumbabang es- piritu na ipinakita ni Kristo ay makatutulong sa atin upang magpasiya nang may katalinuhan. Si apostol Pablo ay nagtakda ng simulain: "Sa anumang para- an ay hindi kami nagbibigay ng anumang dahilan na ikatitisod." (2 Cor. 6:3) Sa gayong kadahilanan ay maaaring iwasan natin ang mga istilo ng buhok o anu- mang bagay na may kinalaman sa pananamit na magsasara sa isip ng mga tao na nais nating patotohanan. 133
134 Maayos na Personal na Hitsura Bikas. Ang maayos na personal na hitsura ay nagsasangkot din sa wastong bi- kas. Sabihin pa, hindi tayo pawang magkakapareho sa paraan ng pagdadala ng ating sarili, at hindi natin pinagsisikapang umayon sa isang sukatan. Gayun- man, kapansin-pansin na ayon sa pagkakagamit sa Bibliya, ang pagtayo nang tuwid ay nagbibigay ng impresyon ng personal na dignidad at optimismo. (Lev. 26:13; Luc. 21:28) Gayunman, dahil sa pagtatrabaho nang nakayuko sa loob ng maraming taon o dahil sa pagtanda o pisikal na kahinaan, ang isang kapatid na lalaki o babae ay maaaring hindi na makatayo nang tuwid o maaaring nanga- ngailangan na ng masasandigan bilang alalay. Subalit para sa makagagawa nito, ang makatuwirang pagtayo nang tuwid kapag nakikipag-usap sa iba ay inirere- komenda upang hindi ito magpahiwatig ng saloobin ng pagkawalang-interes o pagkahiya. Gayundin, bagaman hindi naman mali para sa isang tagapagsalita na paminsan-minsan ay magpatong ng kaniyang mga kamay sa podyum ng ta- gapagsalita, mas positibong impresyon ang karaniwang maibibigay sa tagapaki- nig kapag hindi siya sumasandig sa podyum. Masinop na Kasangkapan. Hindi lamang ang personal na hitsura natin ang kailangang maging malinis at maayos kundi dapat ding maging malinis at ma- sinop ang ating ginagamit na mga kasangkapan sa ministeryo. Isaalang-alang ang iyong Bibliya. Hindi posible para sa ating lahat na kumu- ha ng isang bagong Bibliya kapag nasira ang taglay natin. Gayunman, gaano mang katagal na ng ating Bibliya, kailangang makita ang katunayan na ito ay pi- nag-ingatan. Sabihin pa, maraming paraan ng pag-aayos ng bag na ginagamit sa pagpapa- totoo, subalit ito ay dapat na maging masinop. May nakita na ba kayong mga papel na nahuhulog mula sa Bibliya habang naghahanda ang isang mamama- hayag upang bumasa ng isang kasulatan sa may-bahay o kaya'y habang nagbi- bigay ng isang pahayag ang isang kapatid na lalaki sa kongregasyon? Nagamba- la ka, hindi ba? Kung ang mga papel na nakaipit sa Bibliya ay pinagmumulan ng pagkagambala, ang paglalagay mo ng mga ito sa ibang lugar ay makakasuwa- to ng pagiging maayos ng iyong mga kasangkapan. Dapat ding kilalanin na ang paglalagay ng Bibliya o iba pang relihiyosong mga publikasyon sa sahig ay mi- namalas sa ilang kultura na napakawalang-galang. Dapat na maging mahalaga sa atin ang maayos na personal na hitsura. Naka- iimpluwensiya rin ito sa kung paano tayo minamalas ng iba. Subalit higit sa la- hat, binibigyan natin ito ng maingat na pansin sapagkat nais natin na "magaya- kan ang turo ng ating Tagapagligtas, ang Diyos, sa lahat ng bagay." - Tito 2:10. PAGSASANAY: Minsan sa isang araw sa buong sanlinggo, anuman ang pinaplano mong gawin, suriin ang sarili mo ayon sa talaan na "Suriin ang Iyong Hitsura," sa pahina 132.
TINDIG
Ano ang kailangan mong gawin? Tumayo, kumilos, at magsalita sa isang kalmante, kapita-pitagang paraan na nagpapakita ng kahinahunan. KARANIWAN nang nakadarama ng nerbiyos ang isang tagapagsalita kapag siya ay tumatayo upang magsalita, lalo na kung hindi siya nagpapahayag nang ma- dalas. Maaaring makadama ng nerbiyos ang isang mamamahayag kapag guma- gawa siya ng unang ilang pagdalaw sa araw na iyon sa ministeryo sa larangan. Nang atasang maging isang propeta, si Jeremias ay tumugon: "Narito, hindi nga ako marunong magsalita, sapagkat ako ay isang bata lamang." (Jer. 1:5, 6) Tinulungan ni Jehova si Jeremias, at tutulungan ka rin niya. Pagsapit ng panahon, mapasusulong mo ang tindig. BAKIT ITO MAHALAGA? Kung ikaw ay may tindig, malam pansin ang iyong tagapakinig sa iyong sinasabi sa halip na sa iyo. Ang may tindig na tagapagsalita ay isa na mahinahon. Ang ka- hinahunang ito ay nakikita sa ayos ng kaniyang katawan. Ang ka- niyang bikas ay natural at angkop sa okasyon. Ang paggalaw ng kaniyang mga kamay ay makahulugan. Ang kaniyang boses ay may damdamin at kontrolado. ' ang na mag-uukol ng Bagaman nadarama mo marahil na ang paglalarawang ito sa ta- ong may tindig ay hindi angkop sa iyo, maaari kang sumulong. Paano? Isaalang-alang natin kung bakit ninenerbiyos ang isang tagapagsalita at nagkukulang sa tindig. Ang sanhi ay maaaring pisikal. Kapag napapaharap ka sa isang hamon at nais mong maging mahusay suba- lit hindi ka nakatitiyak na magagawa mo iyon, nakadarama ka ng kabalisahan. Bilang resulta, ang utak ay nagbibigay ng hudyat sa katawan na gumawa ng hi- git pang adrenaline. Ang pagbugso ng adrenaline ay maaaring maging sanhi ng mas mabilis na pintig ng puso, ng pagbabago sa bilis ng paghinga, ng higit na pagpapawis, o panginginig pa nga ng mga kamay at tuhod at gayundin ng pa- ngangatal ng boses. Sinisikap kang tulungan ng iyong katawan na harapin ang kalagayan mo sa pamamagitan ng pagpaparami ng iyong enerhiya. Ang sulira- nin ay ang pag-alam kung paano padadaluyin ang enerhiya tungo sa positibong pag-iisip at masiglang pagpapahayag. Kung Paano Babawasan ang Kabalisahan. Tandaan na normal lamang ang pagkadama ng kaunting kabalisahan. Gayunman, upang mapanatili ang tindig, kailangan mong mabawasan ang antas ng kabalisahan at harapin ang iyong ka- lagayan sa isang kalmante at marangal na paraan. Paano mo magagawa ito? Maghanda nang lubusan. Maglaan ng panahon sa paghahanda ng iyong pa- hayag. Tiyaking nauunawaan mo nang maliwanag ang iyong paksa. Kung ikaw 135 16
136 Tindig ang pumipili ng mga puntong tatalakayin sa pahayag mo, isaalang-alang kung ano ang alam na ng iyong tagapakinig hinggil sa paksa at kung ano ang nais mong maisakatuparan. Ito ay tutulong sa iyo na pumili ng materyal na totoong kapaki-pakinabang. Kung sa simula ay nasumpungan mong mahirap iyon, ipa- kipag-usap ang suliranin sa isang makaranasang tagapagsalita. Siya ay makatu- tulong sa iyo na gumawa ng isang positibong pagsusuri sa iyong materyal at sa iyong tagapakinig. Kapag nakatitiyak ka na taglay mo ang materyal na pakiki- nabangan ng iyong tagapakinig at maliwanag ito sa iyong isipan, ang iyong pag- nanais na maibahagi ito ay magsisimulang mangibabaw sa kabalisahang maaa- ring nadarama mo sa pagpapahayag. KUNG PAANO MAGKAKAROON NG TINDIG Maghandang mabuti. Bigyan ng pantanging pansin ang iyong pambungad. Alamin kung paano ka magsisimula. Minsang ang iyong pahayag ay nagsi- simula na, ang iyong nerbiyos ay malamang na mawawala na. Insayuhin nang malakas ang iyong pagpapahayag. "Ihagis mo ang iyong pasanin kay Jehova" sa panalangin. - Awit 55:22. Makibahagi nang regular sa paglilingkod sa larangan, magko- mento nang malimit sa mga pulong, at magboluntaryo para sa ekstrang mga atas sa paaralan. Kilalanin ang mga sintomas sa kakulangan ng hinahon, at pag- aralan kung paano iiwasan o kokontrolin ang mga ito. Ang gayunding pangunahing mga hakbang ay kumakapit sa paghahanda para sa ministeryo sa larangan. Isaalang-alang hindi lamang ang paksa na pinaplano mong talakayin kundi gayundin ang uri ng mga tao na iyong bibigyan ng patotoo. Maingat na pla- nuhin ang iyong pambungad. Makinabang mula sa karanasan ng maygulang na mga mamamahayag. Maaaring nadarama mo na mas may tindig ka kapag gumamit ka ng isang manuskrito sa pagpapahayag sa harapan ng isang gru- po. Sa totoo, ito ay maaaring magdulot ng higit pang kabalisahan sa tuwing magpapahayag ka. Totoong ang ilang tagapagsalita ay gumagamit ng napakaraming nota, samantalang ang iba ay iilan lamang. Subalit ang magpapabago sa pinagtutuunan ng iyong isip at magbabawas sa antas ng iyong pagkabalisa ay, hindi ang mga sa- lita sa papel, kundi ang pananalig sa iyong puso na ang iyong ini- handa para sa iyong tagapakinig ay tunay na kapaki-pakinabang. Insayuhin nang malakas ang iyong pagpapahayag. Ang gayong pag-iinsayo ay magbibigay sa iyo ng pagtitiwala na masasabi mo kung ano ang nasa isipan mo. Habang nag-iinsayo ka, ang isang nakagawiang paraan ay nabubuo mo sa iyong memorya na magagamit kaagad kapag ibinigay mo ang iyong pahayag. Gawing makatotohanan ang sesyon ng iyong pag-iinsayo. Gunigunihin ang iyong taga- pakinig. Umupo sa isang mesa o kaya'y tumayo, kagaya ng gagawin mo kapag nagpapahayag. Manalangin kay Jehova ukol sa tulong. Sasagutin kaya niya ang gayong pana- langin? "Ito ang pagtitiwala na taglay natin sa kaniya, na, anumang bagay ang hingin natin ayon sa kaniyang kalooban, tayo ay pinakikinggan niya." (1 Juan 5:14) Kung nais mong parangalan ang Diyos at tulungan ang mga tao na maki- nabang mula sa kaniyang Salita, tiyak na sasagutin niya ang iyong panalangin. Malaki ang magagawa ng gayong katiyakan upang palakasin ka sa pagsasaga-
wa ng iyong atas. Karagdagan pa, habang nililinang mo ang bunga ng espiritu - pag-ibig, kagalakan, kapayapaan, kahinahunan, at pagpipigil sa sarili - magka- karoon ka ng kalagayan ng isipan na kailangan upang harapin ang mga situwa- syon nang may tindig. - Gal. 5:22, 23. Kumuha ng karanasan. Habang higit na nakikibahagi ka sa paglilingkod sa la- rangan, lalong mababawasan ang iyong nerbiyos. Habang higit na nagkoko- mento ka sa mga pulong ng kongregasyon, lalong magiging madali ang pagsa- salita sa harapan ng iba. Habang dumarami ang ibinibigay mong mga pahayag sa kongregasyon, ang tindi ng nadarama mong pagkabalisa bago ang bawat pa- hayag ay malamang na mababawasan. Gusto mo bang magkaroon ng higit na pagkakataong magpahayag? Kung gayon, magboluntaryong humalili sa paara- lan kapag hindi magagampanan ng iba ang kanilang mga atas. Pagkatapos na maisagawa mo ang mga hakbanging binalangkas sa itaas, ma- susumpungan mong kapaki-pakinabang na suriin ang mga sintomas na mali- naw na nagpapakita ng kakulangan ng kahinahunan. Ang pagkakilala sa mga sintomas at pagkaalam kung paano haharapin ang mga ito ay tutulong sa iyo na magsalita nang may tindig. Ang mga sintomas ay maaaring sa pisikal o sa boses. Mga Pisikal na Sintomas. Ang iyong tindig, o ang kakulangan nito, ay naki- kita sa ayos ng iyong katawan at sa paraan ng paggamit mo ng iyong mga ka- may. Isaalang-alang muna ang mga kamay. Ang magkadaop na mga kamay sa li- kuran, paninigas ng mga ito sa magkabilang tabi, o paghawak nang mahigpit sa podyum ng tagapagsalita; labas-pasok na mga kamay sa mga bulsa, pagbubuto- nes at pag-aalis ng pagkakabutones ng diyaket, paghipo sa pisngi, sa ilong, sa sa- lamin; paglalaro ng mga kamay sa isang relo, isang lapis, isang singsing, o mga nota; pabigla-bigla o bahagyang pagkumpas ng kamay - ang lahat ng ito ay pa- wang nagpapakita ng kakulangan ng tindig. Ang kakulangan ng pagtitiwala ay maaaring ipahiwatig din ng palaging pag- galaw ng mga paa, ang pagkiling ng katawan sa magkabilang panig, pagtayo na ang bikas ng pangangatawan ay masyadong matigas, nakahukot, malimit na bi- ˆ a ang mga labi, paulit-ulit na paglunok, at paghinga sa isang mabilis at nabas mababaw na paraan. Sa pamamagitan ng lubusang pagsisikap ang mga tandang ito ng nerbiyos ay makokontrol. Ayusin ito nang isa-isa. Kilalanin ang suliranin, at isaalang-alang nang patiuna kung ano ang kailangan mong gawin upang maiwasan ito. Kung gagawin mo ang gayong pagsisikap, maipakikita mo ang tindig sa ayos ng iyong katawan. Mga Sintomas sa Boses. Ang mga patotoo sa boses ng ninenerbiyos ay nagsa- sangkot sa di-normal na taas ng tono o ng nanginginig na boses. Marahil ay pa- ulit-ulit mong inaalis ang bara sa lalamunan o nagsasalita nang napakabilis. Ang mga suliranin at pinagkagawiang ito ay maaaring mapagtagumpayan sa pa- mamagitan ng lubos na pagsisikap na makontrol ang boses. Tindig 137
138 Tindig Kung ninenerbiyos ka, huminto sandali at huminga nang malalim nang ilang ulit bago magtungo sa plataporma. Pagsikapang irelaks ang buong kata- wan mo. Sa halip na isipin ang iyong nerbiyos, pag-isipan kung bakit nais mong ibahagi sa iyong tagapakinig ang mga bagay na inihanda mo. Bago magsali- ta, gumugol ng isang sandali upang tingnan ang iyong tagapakinig, pumili ng isang may palakaibigang mukha, at ngumiti. Magsalita nang marahan sa pam- bungad, at pagkatapos ay magbuhos ng pansin sa iyong pahayag. Kung Ano ang Dapat Asahan. Huwag asahan na mawawala ang lahat ng na- raramdamang nerbiyos. Maraming tagapagsalita na may maraming taon nang karanasan sa plataporma ang nakadarama ng nerbiyos bago sila tumayo sa ha- rapan ng tagapakinig. Gayunman, natutuhan nilang kontrolin ang kanilang nerbiyos. Ang isa sa gayong tagapagsalita ay nagsabi: "Dinadaga pa rin ang aking dibdib, subalit ito ngayon ay kontrolado na." Kung gagawa ka ng taimtim na pagsisikap na alisin ang nakikitang tanda ng nerbiyos, mamalasin ka ng iyong tagapakinig bilang isang tagapagsalita na may tindig. Maaaring makadama ka pa rin ng nerbiyos, subalit maaaring hindi man lamang nila mahahalata iyon. Tandaan, ang pagbugso ng adrenaline na nagiging sanhi ng mga sintomas ng nerbiyos ay nagdudulot din ng dagdag na enerhiya. Gamitin ito sa pagsasalita nang may damdamin. Hindi na kailangan pang maghintay hanggang sa makarating ka sa platapor- ma upang ikapit ang lahat ng mga bagay na ito. Pag-aralan na magkaroon ng tindig at kontrol at magsalita taglay ang angkop na damdamin sa iyong pang- araw-araw na pamumuhay. Ang paggawa mo nito ay makatutulong nang mala- ki sa pagkakaroon mo ng pagtitiwala sa plataporma at sa ministeryo sa lara- ngan, kung saan ito lubhang mahalaga. PAGSASANAY: Bawat linggo sa loob ng isang buwan, pagsikapang magkomento nang mahigit pa sa isang ulit sa Pag-aaral sa Bantayan at sa Pag-aaral ng Kongregasyon sa Aklat. Pansinin na ang nerbiyos ay magpapasimulang mawala kapag nagbibigay ka ng iyong ikalawa o ikatlong komento sa gayunding pulong.
PAGGAMIT NG MIKROPONO
Ano ang kailangan mong gawin? Kapag gumagamit ng mikropono para palakasin ang boses sa in- yong mga pulong, gamitin iyon nang wasto. ANG ating Kristiyanong mga kapatid na lalaki at babae ay gumugugol ng ma- laking panahon at pagsisikap sa pagdalo sa mga Kristiyanong pagpupulong. Upang sila ay makinabang mula sa sinasabi, kailangan nila itong marinig nang maliwanag. Noong kapanahunan ng sinaunang Israel, walang pagpapalakas ng tunog sa pamamagitan ng kuryente. Nang magsalita si Moises sa bansang Israel sa mga Kapatagan ng Moab bago sila pumasok sa Lupang Pangako, paanong ang lahat ng kaniyang mga tagapakinig, na bumibilang ng milyun-milyon, ay makaririnig? Posibleng gina- mit ni Moises ang isang sistema ng pagtatawid ng mga salita sa pamamagitan ng tao anupat ang kaniyang mga salita ay sunud- sunod na inuulit ng mga tao na nasa angkop na mga distansiya sa loob ng kampo. (Deut. 1:1; 31:1) Di-naglaon matapos pasimulan ng mga Israelita ang kanilang pananakop sa lupain sa kanluran ng Jordan, tinipon ni Josue ang bansa sa harapan ng Bundok Gerizim at Bun- dok Ebal, na maliwanag na kasama ang mga Levita sa libis na naghihiwalay sa mga ito. Doon narinig at tumugon ang lahat ng mga tao sa mga pagpapala at sumpa ng Diyos na iniharap sa kanila. (Jos. 8:33-35) Posible na sa okasyon ding ito, ginamit ang pagtatawid ng mensahe sa pamamagitan ng mga tao, subalit walang pagsalang ang napakahusay na akostiks sa lugar na iyon ay nakatulong din. BAKIT ITO MAHALAGA? Pakikinabangan lamang ng iba ang iyong sinasabi kung ito'y maririnig nang maliwanag. Pagkalipas ng humigit-kumulang sa 1,500 taon nang "isang napakalaking pu- lutong ang natipon" sa Dagat ng Galilea upang makinig kay Jesus, siya ay suma- kay sa isang bangka, itinulak na papalayo mula sa baybayin, at umupo upang magsalita sa pulutong. (Mar. 4:1, 2) Bakit nagsalita si Jesus mula sa isang bang- ka? Maliwanag na ito'y dahil sa ang boses ng tao ay naitatawid nang napakali- naw sa ibabaw ng matining na tubig. Hanggang sa pagsisimula ng ika-20 siglo, ang lakas ng tinig at liwanag ng bo- ses ng isang tagapagsalita ay kadalasang tumitiyak kung gaano karami sa ta- gapakinig ang makaririnig sa kaniyang sinasabi. Gayunman, pasimula noong dekada ng 1920, sinamantala ng mga lingkod ni Jehova ang pagpapalakas ng boses sa pamamagitan ng kuryente sa kanilang mga kombensiyon. Mga Kasangkapan sa Tunog. Maaaring mapag-ibayo ng gayong mga ka- sangkapan ang lakas ng tinig ng isang tagapagsalita nang maraming ulit 139 17
140 Paggamit ng Mikropono subalit puwede pa ring mapanatili ang kalidad at tono ng kaniyang boses. Hindi kailangan ng tagapagsalita na puwersahin niya ang kuwerdas bokales sa kaniyang lalamunan. Hindi kailangang puwersahin ng mga nakikinig ang ka- nilang pandinig upang malaman kung ano ang sinasabi. Sa halip, sila ay ma- kapagtutuon ng pansin sa mensahe. Malaking pagsisikap ang naisagawa upang tiyakin na sa mga kombensiyon at mga asamblea ng mga Saksi ni Jehova ay may mabuting ka- sangkapan sa tunog. Karagdagan pa, maraming Kingdom Hall ang gumagamit ng mga kasangkapan sa tunog upang palakasin ang mga boses ng mga nagdidiskurso, nangangasiwa sa mga pu- long, o bumabasa mula sa plataporma. At ang ilang kongrega- syon ay may mga mikropono na ginagamit ng tagapakinig ka- pag nagkokomento sa panahon ng mga pulong. Kung ang iyong kongregasyon ay may ganitong kasangkapan, pag-aralang gami- tin ito nang mabuti. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Panatilihing ang layo ng mi- kropono ay sampu hanggang labinlimang sentimetro mula sa iyong bibig. Tiyaking magsalita lamang kapag ang iyong bibig ay naka- harap sa mikropono. Ilang Pangunahing Panuntunan. Upang magamit nang was- to ang kasangkapan, tandaan ang sumusunod na mga punto: (1) Ang mikropono ay karaniwan nang dapat na may layong humigit-kumulang sa sampu hanggang labinlimang sentimetro mula sa iyong bibig. Kung ang mikropono ay masyadong mala- pit, ang iyong mga salita ay maaaring gumaralgal. Kung ito ay masyadong malayo, ang iyong boses ay halos hindi na mariri- nig. (2) Ang mikropono ay dapat na nasa harapan mo, hindi nasa isang tabi. Kapag ipinaling mo ang iyong ulo sa kanan o sa ka- liwa, magsalita lamang kapag ang iyong mukha ay nasa tapat na ng mikropo- no. (3) Gumamit ng kaunti pang lakas ng tinig at tindi kaysa sa gagawin mo sa pakikipag-usap. Subalit hindi kailangang sumigaw. Madaling madadala ng kasangkapan sa tunog ang iyong boses hanggang sa pinakamalayong tao sa iyong tagapakinig. (4) Kung kailangan mong alisin ang bara sa iyong lalamu- nan o kailangang umubo o bumahin, tiyaking ilayo ang iyong ulo sa mikro- pono. Gumamit ng kaunti pang lakas ng tinig at tindi kaysa sa gaga- win mo sa pakikipag-usap. Kung kailangan mong alisin ang bara sa iyong lalamunan, ilayo ang iyong ulo sa mikropono. Kapag Nagpapahayag. Kapag nagtungo ka sa podyum ng tagapagsalita, isang kapatid ang karaniwang gagawa ng pagbabago sa posisyon ng mikropono. Tumayo ka nang natural na ang iyong mukha ay nakaharap sa tagapakinig ha- bang ginagawa niya iyon. Ilagay ang iyong mga nota sa podyum ng tagapagsali- ta, at tiyaking hindi matatakpan ng mikropono ang mga ito. Kapag nagsimula kang magsalita, pakinggan ang tunog ng iyong boses ha- bang ito ay lumalabas sa laud-ispiker. Masyado bang malakas ang tinig, o ang ilan bang salita ay bumubusa ang tunog? Baka kakailanganin mong umatras ng dalawa at kalahati hanggang limang sentimetro. Kapag sumusulyap ka sa iyong mga nota, tandaan na magsasalita at magbabasa ka lamang kapag ang
Paggamit ng Mikropono iyong mukha ay nakaharap sa mikropono o medyo nasa itaas nito, hindi sa iba- ba nito. Kapag Nagbabasa Mula sa Plataporma. Pinakamabuti na hawakan mo ang iyong Bibliya o iba pang publikasyon nang nakataas upang ang iyong mukha ay nakaharap sa tagapakinig. Yamang ang mikropono ay malamang na nasa harap mo, kakailanganing hawakan mo ang iyong binabasang materyal nang medyo nakapaling sa isang panig. Ito'y nangangahulugan na ang iyong ulo ay medyo nasa kabilang panig ng mikropono. Kaya kapag magbabasa ka, ang iyong boses ay papasok nang deretso sa mikropono. Ang karamihan sa mga kapatid na lalaki na bumabasa sa Pag-aaral sa Banta- yan ay tumatayo at nagsasalita sa isang nakatindig na mikropono. Ang posi- syong ito ay nagpapahintulot sa kanila na malayang huminga at bumasa nang may higit na damdamin. Tandaan na ang pagbabasa ng mga parapo ay bumu- buo sa malaking bahagi ng pulong. Ang kapakinabangang natatamo ng tagapa- kinig, sa kalakhan, ay depende sa pagkarinig sa binabasang materyal. Kapag Nagkokomento sa Panahon ng Pulong. Kung ang inyong kongrega- syon ay gumagamit ng mga mikropono para sa pakikibahagi ng tagapakinig, tandaan na may pangangailangan pa rin na magsalita nang maliwanag at may sapat na lakas ng tinig. Kapag nagkokomento, sikaping hawakan ang iyong pi- nag-aaralang publikasyon o ang iyong Bibliya. Ito ay magpapangyaring makita mo nang maliwanag ang materyal habang nagsasalita ka sa mikropono. Sa ilang kongregasyon ang mga kapatid na lalaki ay inaatasan na mag-abot ng mga mikropono sa mga tinatawag upang magkomento. Kung ganito ang kala- gayan sa inyong kongregasyon, kapag tinawag ka, panatilihing nakataas ang iyong kamay upang makita ng kapatid na may dala ng mikropono kung saan ka nakaupo at nang mapuntahan ka kaagad. Kung ang mikropono ay yaong uring hinahawakan, maging handa na abutin iyon. Huwag magsisimula sa iyong ko- mento hangga't hindi nailalagay ang mikropono sa posisyon. Kapag nakapag- komento ka na, ibalik agad ang mikropono. Kapag Nakikibahagi sa Isang Pagtatanghal. Ang paggamit ng mikropono sa isang pagtatanghal ay kailangang patiunang bigyan ng pantanging pansin. Kung ang mikropono ay nasa lalagyan nito, magiging malaya ang dalawang ka- may mo sa paghawak sa iyong Bibliya at sa iyong mga nota. Ang paggamit ng mikroponong hinahawakan ay maaaring magdulot nang mas malayang pagga- law, subalit maaaring kakailanganin mong pahawakan iyon sa iyong kasama. Sa gayong paraan ang iyong mga kamay ay magiging malaya na hawakan ang iyong Bibliya. Kailangang insayuhin mo ito at ng iyong may-bahay upang ma- laman ng iyong kasama kung paano ito hahawakan nang wasto. Tandaan din na kapag nasa plataporma, hindi ka dapat na tumalikod sa tagapakinig, lalo na ka- pag nagsasalita ka. Sa mga pagtatanghal sa Pulong sa Paglilingkod, maaaring marami ang may bahagi, at sila ay maaaring magpalakad-lakad sa plataporma. Kaya, maaaring 141
142 Paggamit ng Mikropono mangailangan ng ilang mikropono. Ang mga ito ay dapat ilagay sa wastong dako nang patiuna o iabot sa mga may bahagi kapag sila'y umaakyat sa pla- taporma. Ang pagtiyak na ang mga mikropono ay nasa wastong dako sa was- tong panahon ay nangangailangan ng patiunang pagpaplano. Ang pag-iinsayo sa mga pagtatanghal bago iharap ang mga ito ay nagbibigay ng pagkakataon upang tagubilinan ang mga may bahagi sa mabisang paggamit ng mga mikro- pono. Kapag ang pag-iinsayo ay hindi maaaring gawin sa plataporma, maaaring maging katalinuhan para sa mga may bahagi na humawak ng isang maliit na bagay na kasinlaki ng isang mikropono upang mainsayo ang wastong posisyon. Pagkatapos ng pagtatanghal, ang hawak na mikropono ay dapat na buong-ingat na ilapag ng mga may bahagi at ingatan na hindi mapatid sa mga kordon ng iba pang mga mikropono habang umaalis sila sa plataporma. Ang pagbibigay natin ng pansin sa paggamit ng mga mikropono ay tuwirang kaugnay ng isa sa mga pangunahing tunguhin ng ating mga pulong, alalaong baga, ang pakikinabang sa isa't isa sa pamamagitan ng ating pagtalakay sa Sali- ta ng Diyos. (Heb. 10:24, 25) Sa pamamagitan ng pagkatuto sa mabisang pagga- mit ng mga mikropono, tayo ay personal na makatutulong sa mahalagang tu- nguhing ito. PAGSASANAY: Kung ang mga mikropono ay ginagamit sa inyong Kingdom Hall, pansining mabuti kung paano ginagamit ng makaranasang mga tagapagsalita kapuwa ang perma- nente at ang hinahawakang mga mikropono. Alamin ang mga kaayusan na nais mong gamitin o iwasan, lakip na ang mga dahilan para sa iyong mga konklusyon.
PAGGAMIT NG BIBLIYA SA PAGSAGOT
Ano ang kailangan mong gawin? Gamiting mabuti ang Bibliya mismo kapag sumasagot sa mga ta- nong. KAPAG tinatanong hinggil sa ating paniniwala, sa ating paraan ng pamumuhay, sa ating pangmalas hinggil sa kasalukuyang mga pangyayari, sa ating pag-asa sa hinaharap, pinagsisikapan nating gamitin ang Bibliya sa pagsagot. Bakit? Sapag- kat ito ang Salita ng Diyos. Sa Bibliya natin kinukuha ang ating mga paniniwala. Ibinabatay natin sa Bibliya ang ating paraan ng pamumuhay. Ito ang humuhu- bog sa ating pangmalas sa mga pangyayari sa daigdig. Ang ating pag-asa para sa hinaharap ay matibay ang pagkakaugat sa kinasihang mga pangako ng Bibliya. - 2 Tim. 3:16, 17. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang ating komisyon ay ang 'ipangaral ang salita.' Si Jesus ay nagbigay ng halimbawa, sa pagsasabing: 'Hindi ako nagsa- salita nang mula sa aking sarili.' - 2 Tim. 4:2; Juan 14:10. Alam na alam natin ang pananagutang kaakibat ng ating panga- lan. Tayo ay mga Saksi ni Jehova. (Isa. 43:12) Kaya sinasagot natin ang mga tanong, hindi salig sa pilosopiya ng mga tao, kundi salig sa sinasabi ni Jehova sa kaniyang kinasihang Salita. Totoo, bilang mga indibiduwal ay may mga opinyon tayo sa mga bagay-bagay, subalit hinahayaan natin ang Salita ng Diyos na humubog sa ating pangma- las sapagkat tayo ay lubusang kumbinsido na ito ang katotohanan. Sabihin pa, ang Bibliya ay nagbibigay sa atin ng kalayaan sa personal na pagpili sa maraming bagay. Sa halip na ipilit ang ating mga kagus- tuhan sa iba, nais nating ituro ang mga simulaing nasa Kasulatan, anupat hinaha- yaan ang ating mga tagapakinig na gumamit ng gayunding kalayaan ng pagpili na ating tinatamasa. Kagaya ni apostol Pablo, tayo ay nagsisikap na "itaguyod ang pagkamasunurin sa pamamagitan ng pananampalataya." - Roma 16:26. Si Jesu-Kristo ay inilarawan sa Apocalipsis 3:14 bilang "ang saksing tapat at to- too." Paano niya sinagot ang mga tanong at pinakitunguhan ang mga kalagayang iniharap sa kaniya? Kung minsan ay sa pamamagitan ng paggamit ng mga ilus- trasyon na magpapangyaring mag-isip ang mga tao. Sa iba namang pagkakataon ay sa pamamagitan ng pagtatanong sa nag-uusisa hinggil sa kaniyang pagkauna- wa sa isang kasulatan. Madalas ay sa pamamagitan ng pagsipi ng mga kasulatan, pagsasabi ng mga ito sa ibang pananalita, o pagtukoy sa mga ito sa di-tuwirang paraan. (Mat. 4:3-10; 12:1-8; Luc. 10:25-28; 17:32) Noong unang siglo, ang mga balumbon ng Kasulatan ay karaniwang iniingatan sa mga sinagoga. Walang pa- totoo na si Jesus ay may personal na koleksiyon ng mga balumbong iyon, subalit nalalaman niyang mabuti ang Kasulatan at malimit niyang tinutukoy ang mga ito kapag nagtuturo sa iba. (Luc. 24:27, 44-47) May katotohanan niyang masasabi na ang kaniyang itinuro ay hindi mula sa kaniyang sarili. Siya ay nagsalita kung ano ang narinig niya mula sa kaniyang Ama. - Juan 8:26. 143 18
144 Paggamit ng Bibliya sa Pagsagot Ang ating pagnanais ay ang sundin ang halimbawa ni Jesus. Hindi natin perso- nal na narinig na nagsalita ang Diyos, di-gaya ni Jesus. Subalit ang Bibliya ay Sa- lita ng Diyos. Kapag ginagamit natin ito bilang saligan ng ating mga sagot, naii- wasan natin na umakay ng pansin sa ating sarili. Ating ipinakikita na sa halip na sabihin ang opinyon ng isang di-sakdal na tao, lubos ang ating determinasyon na hayaan ang Diyos na magsabi kung ano ang katotohanan. - Juan 7:18; Roma 3:4. KUNG PAANO MAGIGING HIGIT NA BIHASA Basahin ang Bibliya araw-araw. Magkaroon ng isang mabuting programa ng personal na pag- aaral. Gawing kaugalian na maglakip ng mga kasulatan sa iyong mga komento sa mga pulong ng kon- gregasyon. Kapag napapaharap sa mga ka- tanungan o mga kalagayan, bago sumagot o gumawa ng pagpapa- siya, laging tanungin ang iyong sarili, 'Ano ang sinasabi ng Bibli- ya?' Sabihin pa, hindi natin nais na basta na lamang gamitin ang Bi- bliya, kundi gawin iyon sa paraang magdudulot ng pinakamala- king kapakinabangan sa nakikinig sa atin. Nais nating makinig siya taglay ang bukas na isipan. Depende sa saloobin ng tao, maaari mong iharap ang isang kaisipan mula sa Bibliya sa pagsasabing: "Hindi ka ba sumasang-ayon na ang talagang mahalaga ay kung ano ang sinasabi ng Diyos?" O maaari mong sabihin: "Alam mo ba na tinatalakay ng Bibliya ang mismong tanong na iyan?" Kung na- kikipag-usap ka sa isa na walang paggalang sa Bibliya, marahil ay kailangan mong gumamit ng naiibang pambungad. Maaari mong sabihin: "Hayaan mong ibahagi ko sa iyo ang sinaunang hulang ito." O maaari mong sabihin: "Ang pinakamalawak na naipamaha- ging aklat sa kasaysayan ng tao ay nagsasabi ng ganito . . . " Kung hindi mo alam kung ano ang sinasabi ng Bibliya sa isang bagay, huwag manghuhula o magbibigay ng sariling opinyon. Sabihin mong magsasaliksik ka muna. Sa ilang pagkakataon ay maaaring mas gusto mong sabihin ang isang teksto sa ibang pananalita. Gayunman, hangga't maaari, ma- kabubuting buksan ang Bibliya mismo at basahin kung ano ang si- nasabi nito. Ipakita ang kasulatan sa tao sa kaniyang sariling kopya ng Bibliya kung ito ay praktikal. Ang tuwirang paggamit na ito ng Bibliya ay kadalasang may makapangyarihang epekto sa mga tao. - Heb. 4:12. Ang Kristiyanong matatanda ay may pantanging pananagutang gumamit ng Bibliya kapag sumasagot sa mga tanong. Ang isa sa mga kuwalipikasyon sa pagli- lingkod bilang isang matanda ay na ang kapatid na lalaki ay "nanghahawakang mahigpit sa tapat na salita may kinalaman sa kaniyang sining ng pagtuturo." (Tito 1:9) Ang isang miyembro ng kongregasyon ay maaaring gumawa ng isang maselan na pagpapasiya sa buhay pagkatapos na siya'y bigyan ng payo ng isang matanda. Gaano nga kahalaga na ang payong ito ay matatag na nakasalig sa Ka- sulatan! Ang halimbawa ng matanda sa paggawa nito ay maaaring makaimplu- wensiya sa maraming iba pa sa kanilang paraan ng pagtuturo. PAGSASANAY: Itala ang isa o dalawang tanong na napaharap sa iyo (1) sa paglilingkod sa lara- ngan, (2) tungkol sa ilang bagay na iniulat kamakailan sa mga balita, at (3) tungkol sa pakikisali sa isang popular na gawain. Para sa bawat isa, pumili ng kahit isang kasulatan man lamang na magiging angkop na gamitin sa pagsagot.
PAGHIMOK NA GAMITIN ANG BIBLIYA
Ano ang kailangan mong gawin? Pasiglahin ang iyong tagapakinig na sumubaybay sa Bibliya ha- bang binabasa ang mga teksto. NAIS nating akayin ang pansin ng lahat sa Salita ng Diyos, ang Bibliya. Ang sa- gradong aklat na iyan ang siyang saligan ng mensaheng ating ipinangangaral, at nais nating malaman ng mga tao na ang ating sinasabi ay, hindi mula sa ating sarili, kundi mula sa Diyos. Ang mga tao ay kailangang magtiwala sa Bibliya. Sa Ministeryo sa Larangan. Kapag naghahanda para sa ministeryo sa la- rangan, laging pumili ng isa o higit pang kasulatan upang iba- hagi sa mga taong handang makinig. Kahit na nagpaplano kang gumawa ng isang mas maikling presentasyon sa literatura ng Bi- bliya, kadalasang kapaki-pakinabang na bumasa ng isang ang- kop na teksto sa Bibliya. Ang Bibliya ay may nakahihigit na ka- pangyarihan upang maakay ang tulad-tupang mga tao kaysa sa anumang maaari nating personal na sabihin. Kung talagang hin- di posibleng bumasa mula sa Bibliya, maaaring sumipi ka mula rito. Noong unang siglo, hindi madaling magkaroon ng mga ko- pya ng mga balumbon ng Kasulatan. Subalit, si Jesus at ang kani- yang mga apostol ay malawakang sumipi mula sa Kasulatan. Kailangan din na- ting pagsikapang isaulo ang mga kasulatan at gamitin ang mga ito nang angkop sa ating ministeryo, kahit na kung minsan ay sinisipi lamang ang mga ito. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang nakikita ng isang tao sa pamamagitan ng kaniyang sari- ling mga mata, lalo na sa kaniya mismong Bibliya, ay gumagawa ng mas malalim na impresyon. Kapag maaari kang bumasa mula sa Bibliya, hawakan ito upang makasubay- bay ang may-bahay habang nagbabasa ka. Kapag sumusubaybay ang may-bahay sa kaniyang sariling kopya ng Bibliya, ang pagtugon niya sa kaniyang binabasa ay maaaring maging higit pang kaayaaya. Gayunman, dapat mong mabatid na ilang tagapagsalin ng Bibliya ang nagma- labis sa pagsasalin sa Salita ng Diyos. Ang kanilang salin ay maaaring naging di- kasuwato ng lahat ng nasa orihinal na mga wika ng Bibliya. Inalis ng ilang maka- bagong salin ang personal na pangalan ng Diyos, pinalabo kung ano ang sinasabi ng teksto sa orihinal na wika hinggil sa kalagayan ng mga patay, at ikinubli ang mensahe ng Bibliya hinggil sa layunin ng Diyos para sa lupa. Upang ipakita sa isang tao kung ano ang kanilang ginawa, baka kailangan mong paghambingin ang mga susing teksto mula sa iba't ibang Bibliya o mula sa mas naunang mga salin sa gayunding wika. Sa ilang paksa, pinaghahambing ng Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan ang mga paraan ng pagsasalin ng iba't ibang bersiyon sa mga susing pananalita sa mga talatang malimit na ginagamit. Ang sinumang umiibig sa katotohanan ay magpapasalamat na malaman kung ano ang totoo. 145 19
146 Paghimok na Gamitin ang Bibliya Sa mga Pulong ng Kongregasyon. Kailangang pasiglahin ang lahat na guma- mit ng kanilang mga Bibliya sa mga pulong ng kongregasyon. May nagagawa itong kabutihan sa maraming paraan. Ito ay tumutulong upang mapanatili ang atensiyon ng tagapakinig sa tinatalakay. Pinatitindi nito ang epekto ng bibigang tagubilin ng tagapagsalita dahil sa pagkakita nito. At ikinikintal nito sa isipan ng mga bagong interesado na talagang ang Bibliya ang pinagmumulan ng ating mga paniniwala. Ang aktuwal na pagsubaybay ng iyong tagapakinig sa kanilang sariling Bibli- ya habang binabasa mo ang mga teksto sa Kasulatan ay nakade- pende nang malaki sa pampasiglang ibinibigay mo. Ang tuwirang paanyaya ang isa sa pinakamabubuting paraan. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Ipakita sa may-bahay ang teks- to habang binabasa mo ito sa Bibliya, o anyayahan siyang su- mubaybay sa kaniyang sariling Bibliya. Pananagutan mo, bilang tagapagsalita, na magpasiya kung aling teksto ang nais mong idiin sa pamamagitan ng paghiling sa ta- gapakinig na tingnan ang mga ito. Pinakamabuting basahin ang mga kasulatang makatutulong sa iyo na mabuo ang iyong mga pangunahing punto. Pagkatapos, habang ipinahihintulot ng pa- nahon, idagdag ang ilan pa na susuporta sa iyong pangangatuwi- ran. Kapag nagsasalita sa kongrega- syon, tuwirang anyayahan ang tagapakinig na tingnan ang mga susing kasulatan, at pagkatapos ay bigyan sila nang sapat na pa- nahon upang gawin ito. Sabihin pa, ang basta pagbanggit sa teksto o ang pag-aanyaya sa tagapakinig na tingnan ang isang kasulatan ay kadalasang hindi sapat. Kapag bumasa ka ng isang teksto at pagkatapos ay tumungo sa iba bago pa magkaroon ng pagkakataon ang iyong tagapakinig na makita ang nauna, di-magtatagal at sila'y masisiraan ng loob at hihinto na sa pagsisikap na sumubaybay sa Bibliya. Maging mapagmasid. Kapag ang teksto ay nakita na ng karamihan, basahin ito. Mag-isip nang patiuna. Magbigay ng sapat na panahon bago basahin ang iyong binanggit na kasulatan. Mababawasan nito ang pagkawala ng panahon dahil sa paghihintay na makita muna ng tagapakinig ang teksto. Bagaman mas kakaunting materyal ang masasaklaw kung magbibigay ka ng panahon para ha- napin ng tagapakinig ang mga kasulatan, magiging sulit naman dahil sa mga kapakinabangan na matatamo. MGA PAGSASANAY: Sa mga pagdalaw-muli, subukin ang sumusunod: (1) Iabot ang Bibliya mo sa may-bahay, at pagkatapos ay itanong sa kaniya kung nais niyang basahin ang isang talata na nasumpungan mo na. (2) Tanungin ang may-bahay kung nais ni- yang kunin ang kaniyang sariling Bibliya at basahin ang isang susing kasulatan.
MABISANG PAGPAPAKILALA SA KASULATAN
Ano ang kailangan mong gawin? Ihanda ang kaisipan ng iyong mga tagapakinig bago mo basa- hin ang isang kasulatan. ANG Kasulatan ang naglalaan ng pundasyon para sa pagtuturong ibinibigay sa ating mga pulong ng kongregasyon. Ang mga teksto sa Bibliya ang siyang pina- kasentro rin ng ating sinasabi sa ministeryo sa larangan. Gayunman, kung ga- ano kalaki ang maitutulong nito sa ating pagtalakay ay depende rin sa kung gaano kabisa ang ating pagpapakilala sa mga ito. Higit pa ang kailangan kaysa basta tukuyin ang kasulatan at anyayahan ang isang tao na basahin iyon kasama mo. Kapag ipinakikilala ang isang kasulatan, pagsikapang maabot ang dalawang tunguhin: (1) Pukawin ang pananabik, at (2) ituon ang pansin sa dahilan ng paggamit sa teksto. Ang mga tunguhing ito ay maaaring maabot sa iba't ibang paraan. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang mabisang pagpapakilala sa isang kasulatan ay makatutulong sa iyong tagapakinig na maunawaan ang tunay na kahalagahan ng sinasabi ng teksto. Magtanong. Ito ang pinakamabisa kung ang sagot ay hindi pa maliwanag sa iyong tagapakinig. Pagsikapang iharap ang ta- nong sa layuning papag-isipin ang mga tao. Ginawa ito ni Jesus. Nang lumapit sa kaniya sa templo ang mga Pariseo at hayagang sinubok ang kaniyang kaunawaan sa Kasulatan, si Jesus ay nag- tanong sa kanila: "Ano ang palagay ninyo tungkol sa Kristo? Kaninong anak siya?" Sila ay sumagot: "Kay David." Pagkatapos ay nagtanong si Jesus: "Paa- no nga, kung gayon, na si David sa ilalim ng pagkasi ay tinatawag siyang 'Pa- nginoon'?" At pagkasabi nito ay saka niya sinipi ang Awit 110:1. Napatahimik ang mga Pariseo. Gayunman, ang pulutong ay malugod na nakinig kay Jesus. - Mat. 22:41-46. Sa ministeryo sa larangan, maaaring gamitin mo bilang pambungad ang mga katanungan gaya ng sumusunod: "Ikaw at ako ay may personal na mga pangalan. Ang Diyos ba ay may personal na pangalan? Masusumpungan natin ang kasagutan sa Awit 83:18." "Magkakaroon ba kailanman ng isang pamaha- laan para sa buong sangkatauhan? Pansinin kung paano ito sinasagot sa Daniel 2:44." "Talaga bang tinatalakay ng Bibliya ang mga kalagayang umiiral sa ating panahon? Ihambing ang sinasabi sa 2 Timoteo 3:1-5 hinggil sa mga kalaga- yang pamilyar sa iyo." "Magkakaroon ba kailanman ng wakas ang pagduru- sa at kamatayan? Ang sagot ng Bibliya ay masusumpungan sa Apocalipsis 21: 4, 5." Sa isang pahayag, ang maingat na paggamit ng mga katanungan upang ipaki- lala ang mga kasulatan ay maaaring gumanyak sa iyong tagapakinig na tingnan ang mga teksto nang may panibagong interes, kahit na yaong mga pamilyar na 147 20
148 Mabisang Pagpapakilala sa Kasulatan sa kanila. Subalit gagawin ba nila iyon? Iyon ay maaaring depende sa kung ang mga tanong na ibinangon mo ay tunay na ikinababahala nila o hindi. Kahit na interesado sa paksa ang tagapakinig, maaaring gumala-gala ang kanilang isip kung ang mga tekstong binabasa mo ay narinig na nila nang maraming ulit. Para maiwasan iyon, kailangan mong pag-isipang mabuti ang bagay na ito upang maging kaakit-akit ang iyong presentasyon. Magharap ng Isang Suliranin. Maaaring magharap ka ng isang suliranin at pagkatapos ay akayin ang pansin sa isang kasulatang may kinalaman sa so- lusyon. Huwag paasahin ang tagapakinig nang higit kaysa sa tatamuhin nila. Kadalasan ang isang kasulatan ay naglalaan ng bahagi lamang ng solusyon. Gayunman, maaari mong hilingin sa tagapakinig na isa- alang-alang, habang binabasa mo ang teksto, kung anong patnu- bay ang ibinibigay nito upang maharap ang situwasyon. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Kapag pumipili ng isang paraang pupukaw ng interes, isaalang-alang kung ano ang alam na ng iyong tagapakinig at kung ano ang kanilang nadarama hinggil sa paksa. Sa katulad na paraan, maaari kang bumanggit ng isang simula- in ng makadiyos na paggawi at pagkatapos ay gumamit ng isang ulat sa Bibliya upang ilarawan ang karunungan ng pagsunod dito. Kung ang isang kasulatan ay naglalaman ng dalawa (o kaipala'y hi- git pa) na espesipikong mga puntong kaugnay sa tinatalakay, hini- hiling ng ilang tagapagsalita sa tagapakinig na abangan ang mga ito. Kung ang isang problema ay lumilitaw na masyadong mahirap para sa isang partikular na tagapakinig, maaari mong pasiglahin ang pag-iisip sa pamamagitan ng paghaharap ng ilang posibilidad at pagkatapos ay hayaang ang teksto at ang aplikasyon nito ang maglaan ng kasagutan. Tiyaking alam mo kung ano ang dapat na palitawin sa bawat teksto, at hayaang ipakita iyon ng iyong mga komentong nagpapakilala sa teksto. Tukuyin ang Bibliya Bilang Awtoridad. Kapag napukaw mo na ang interes para sa iyong paksa at nabanggit na ang isa o higit pang pangmalas sa ilang as- pekto nito, maaari mong ipakilala ang isang kasulatan sa pamamagitan ng bas- ta pagsasabing: "Pansinin kung ano ang sinasabi ng Salita ng Diyos sa puntong ito." Ipinakikita nito kung bakit ang materyal na babasahin mo ay dapat na pa- niwalaan. Ginamit ni Jehova ang mga taong gaya nina Juan, Lucas, Pablo, at Pedro upang isulat ang mga bahagi ng Bibliya. Subalit sila ay mga manunulat lamang; si Jehova ang Awtor. Lalo na kapag nagsasalita sa mga tao na hindi mga estu- dyante ng Banal na Kasulatan, ang pagpapakilala sa isang teksto sa pamamagi- tan ng pagsasabing "sumulat si Pedro" o "sinabi ni Pablo" ay maaaring hindi magkaroon ng nakakatulad na puwersa kagaya ng isang pambungad na nagpa- pakilala sa teksto bilang ang salita ng Diyos. Kapansin-pansin na sa ilang kalaga- yan, si Jeremias ay tinagubilinan ni Jehova na ipakilala ang mga kapahayagan sa pagsasabing: "Dinggin ninyo ang salita ni Jehova." (Jer. 7:2; 17:20; 19:3; 22:2) Gamitin man natin o hindi ang pangalan ni Jehova sa pagpapakilala sa mga ka- sulatan, bago natin tapusin ang ating pakikipag-usap, dapat nating pagsikapang ipakita na ang nasa Bibliya ay kaniyang salita.
Mabisang Pagpapakilala sa Kasulatan Isaalang-alang ang Konteksto. Dapat na alisto ka sa konteksto kapag nagpa- pasiya kung paano ipakikilala ang isang kasulatan. Sa ilang kaso ay tuwiran mong babanggitin ang konteksto; gayunman, maaaring maimpluwensiyahan ng konteksto sa iba pang paraan ang iyong sasabihin. Halimbawa, ipakikilala mo ba ang mga salita ng may-takot sa Diyos na si Job kagaya ng pagpapakila- la mo sa pananalita ng isa sa kaniyang mga huwad na mang-aaliw? Ang aklat ng mga Gawa ay isinulat ni Lucas, subalit sinipi niya, kasama ng iba pa, sina San- tiago, Pedro, Pablo, Felipe, Esteban, at mga anghel, bukod pa kay Gamaliel at iba pang mga Judio na hindi mga Kristiyano. Kanino mo ipalalagay na galing ang tekstong iyong sinipi? Bilang halimbawa, tandaan na hindi lahat ng mga awit ay kinatha ni David at hindi isinulat ni Solomon ang buong aklat ng Kawikaan. Kapaki-pakinabang ding malaman kung sino ang tinutukoy ng manunulat ng Bibliya at kung ano ang pangkalahatang paksa na tinatalakay. Gamitin ang Kaugnay na Impormasyon. Ito ay lalo nang mabisa kung maipakikita mo na ang mga kalagayang umiiral sa panahong iniulat ng Bi- bliya ay katulad niyaong iyong tinatalakay. Sa ibang mga kaso ang kaugnay na impormasyon ay kailangang isaalang-alang upang maunawaan ang isang partikular na teksto. Halimbawa, kung gagamitin mo ang Hebreo 9:12, 24 sa isang pahayag hinggil sa pantubos, marahil ay makikita mong kakailanganin mong simulan ang pagbabasa ng teksto sa pamamagitan ng isang maikling paliwanag hinggil sa kaloob-loobang silid ng tabernakulo, na gaya ng ipina- hihiwatig ng kasulatan, ay lumalarawan sa dakong pinasukan ni Jesus nang siya'y umakyat sa langit. Subalit huwag magsama ng masyadong maraming ka- ugnay na materyal anupat matatabunan na nito ang tekstong iyong ipinakiki- lala. Upang mapasulong ang paraan ng pagpapakilala mo sa mga kasulatan, suri- in kung ano ang ginagawa ng mga makaranasang tagapagsalita. Pansinin ang iba't ibang pamamaraan na kanilang ginagamit. Suriin ang bisa ng ganitong mga pamamaraan. Sa paghahanda ng sarili mong mga pahayag, kilalanin ang mga susing kasulatan, at bigyan ng pantanging pansin kung ano ang dapat pa- litawin sa bawat teksto. Maingat na planuhin ang pagpapakilala ng bawat teks- to upang ito ay magamit taglay ang pinakamabuting epekto. Pagkatapos, pala- wakin pa ito upang maisama ang lahat ng gagamitin mong mga teksto. Habang sumusulong ang aspektong ito ng iyong presentasyon, maitutuon mo ang higit na pansin sa Salita ng Diyos. PAGSASANAY: Pumili ng isang kasulatan na sa paniniwala mo ay magagamit mo nang mabisa sa iyong teritoryo. Planuhin (1) kung anong tanong o suliranin ang ihaharap mo upang pumukaw ng pananabik sa bahagi ng may-bahay at (2) kung paano mo ma- itutuon ang pansin sa dahilan ng pagbabasa mo ng teksto. 149
21 BINASA ANG KASULATAN NANG MAY WASTONG PAGDIRIIN
Ano ang kailangan mong gawin? Idiin ang mga salita at mga ekspresyon na nagpapatingkad sa bi- nubuo mong pangangatuwiran. Basahin taglay ang angkop na damdamin. KAPAG nakikipag-usap ka sa iba tungkol sa mga layunin ng Diyos, maging sa pribado o mula sa plataporma, ang iyong pagtalakay ay dapat na nakasentro sa kung ano ang nasa Salita ng Diyos. Ito ay karaniwan nang nagsasangkot sa pag- babasa ng mga kasulatan mula sa Bibliya, na siyang nararapat na pagbutihin. Ang Wastong Pagdiriin ay Nagsasangkot ng Damdamin. Ang mga Kasu- latan ay dapat na basahin taglay ang damdamin. Isaalang-alang ang ilang halimbawa. Kapag iyong binabasa nang malakas ang Awit 37:11, dapat na ipakita ng iyong boses ang maligayang pag- aasam ng kapayapaan na ipinangako roon. Kapag iyong binabasa ang Apocalipsis 21:4 hinggil sa wakas ng pagdurusa at kamata- yan, ang iyong tinig ay dapat na kakitaan ng buong-pusong pag- papahalaga sa inihulang kamangha-manghang kaginhawahan. Ang panawagan sa Apocalipsis 18:2, 4, 5, na lumabas mula sa tigib-ng-kasalanang "Babilonyang Dakila," ay dapat na basahin taglay ang tono ng pagkaapurahan. Sabihin pa, dapat na ipahayag ang damdamin nang taos-puso subalit hindi labis. Ang wastong tindi ng emo- syon ay natitiyak sa pamamagitan ng mismong teksto at sa paraan ng paggamit nito. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang buong puwersa ng bi- nabasang mga kasulatan ay napalilitaw sa pamamagitan ng wastong pagdiriin. Idiin ang Wastong mga Salita. Kung ang mga komento mo sa isang talata ay nakasentro lamang sa isang bahagi nito, dapat mong itampok ang bahaging iyon kapag binabasa ang teksto. Halimbawa, kapag binabasa ang Mateo 6:33, hindi mo bibigyan ng pangunahing pagdiriin ang "kaniyang katuwiran" o ang "lahat ng iba pang mga bagay" kung ang binabalak mong suriin ay ang kahu- lugan ng "hanapin muna ang kaharian." Sa isang pahayag sa Pulong sa Paglilingkod, maaaring pinaplano mong ba- sahin ang Mateo 28:19. Anong mga salita ang dapat mong idiin? Kung nais mong pasiglahin ang pagsisikap para sa pagpapasimula ng mga pantahanang pag-aaral sa Bibliya, idiin ang "gumawa ng mga alagad." Sa kabilang panig, kung pinaplano mong talakayin ang Kristiyanong pananagutan na ibahagi ang katotohanan sa Bibliya sa mga nandarayuhan o nais mong pasiglahin ang ilang mamamahayag na maglingkod kung saan mas malaki ang pangangaila- ngan, maaari mong idiin ang "mga tao ng lahat ng mga bansa." Kadalasan, ang isang kasulatan ay inihaharap bilang sagot sa isang tanong o bilang suhay sa isang pangangatuwiran na sa tingin ng iba ay kontrobersiyal. 150
Binasa ang Kasulatan Nang May Wastong Pagdiriin Kung ang bawat ideyang nasa teksto ay pare-pareho ang pagkakadiin, maaa- ring hindi makita ng iyong tagapakinig kung ano ang kaugnayan nito. Ang punto ay maaaring maliwanag para sa iyo subalit hindi para sa kanila. Halimbawa, sa pagbabasa ng Awit 83:18 mula sa Bibliya na naglalaman ng banal na pangalan, kapag inilagay mo ang lahat ng pagdiriin sa panana- litang "ang Kataas-taasan," maaaring hindi maintindihan ng may-bahay ang sa wari ay maliwanag na katotohanan na ang Diyos ay may personal na pa- ngalan. Dapat mong idiin ang pangalang "Jehova." Gayunman, kapag ginaga- mit mo ang kasulatan ding iyon sa isang pakikipag-usap tungkol sa soberanya ni Jehova, dapat mong bigyan ng pangunahing pagdiriin ang pa- nanalitang "ang Kataas-taasan." Gayundin, kapag ginagamit ang Santiago 2:24 upang ipakita ang kahalagahan na lakipan ng gawa ang pananampalataya, ang paglalagay ng pangunahing pagdiriin sa "ipahahayag na matuwid" sa halip na sa "mga gawa" ay maaa- ring maging dahilan upang hindi makuha ang punto ng ilang na- kikinig sa iyo. KUNG PAANO LILINANGIN ANG PAGGAMIT NG PAGDIRIIN Hinggil sa alinmang kasulatan na pinaplano mong basahin, ta- nungin ang sarili: 'Anong damdamin o emosyon ang ipi- nahahayag ng mga salitang ito? Paano ko itatawid ito?' Isa pang nakatutulong na halimbawa ay masusumpungan sa Roma 15:7-13. Ito ay bahagi ng liham na isinulat ni apostol Pablo sa isang kongregasyong binubuo ng kapuwa mga Gentil at likas na mga Judio. Dito ay ipinangangatuwiran ng apostol na ang mi- nisteryo ni Kristo ay nagbibigay ng kapakinabangan hindi lamang sa tuling mga Judio kundi maging sa mga tao ng mga bansa upang "luwalhatiin ng mga bansa ang Diyos dahil sa kaniyang awa." Pagkatapos ay sinipi ni Pablo ang apat na kasulatan na umaakay ng pansin sa pagkakataong iyon para sa mga bansa. Paano mo ba- basahin ang mga pagsiping iyon upang maidiin ang puntong nasa isip ni Pablo? Kung minamarkahan mo ang idiriing mga panana- lita, maaari mong itampok ang "mga bansa" sa talatang 9, "kayong mga ban- sa" sa talatang 10, "ninyong lahat na mga bansa" at "lahat ng mga bayan" sa talatang 11, at "mga bansa" sa talatang 12. Subuking basahin ang Roma 15:7- 13 taglay ang gayong pagdiriin. Habang ginagawa mo iyon, ang buong balang- kas ng pangangatuwiran ni Pablo ay magiging mas maliwanag at mas mada- ling maintindihan. Suriin ang mga teksto na pi- naplano mong gamitin. Hinggil sa bawat isa nito, tanungin ang sarili: 'Sa anong layunin magsi- silbi ang tekstong ito? Aling mga salita ang kailangang idiin upang makamit ang layuning iyon?' Mga Paraan ng Pagdiriin. Ang mga salitang nagdadala ng ideya na nais mong itampok ay maaaring idiin sa maraming paraan. Ang paraang gagamitin mo ay dapat na angkop sa kasulatan at sa lugar ng pahayag. Ang ilang mung- kahi ay ibinibigay rito. Pagdiriin ng boses. Nasasangkot dito ang anumang pagbabago sa boses na nagtatampok sa mga salitang nagdadala ng ideya mula sa iba pang baha- gi ng pangungusap. Ang pagdiriin ay maaaring matamo sa pamamagitan ng pagbabago sa lakas ng tinig - alinman sa pagpapalakas nito o pagpapahina nito. Sa maraming wika, ang pagbabago sa pagtataas o pagbababa ng tono ay 151
152 Binasa ang Kasulatan Nang May Wastong Pagdiriin nakatutulong sa pagdiriin. Gayunman, sa ilang wika, maaaring lubos na ba- guhin nito ang kahulugan. Kapag binagalan ang pagbigkas sa mga susing pa- nanalita, ito ay nagpapatindi sa bigat nito. Sa mga wikang hindi ipinahihintu- lot ang pagdiriin ng boses upang patingkarin ang partikular na mga salita, kakailanganing gawin kung ano ang kinagawian sa wikang iyon upang tamu- hin ang ninanais na mga resulta. Sandaling Paghinto. Ito ay maaaring gawin bago o pagkatapos ng pagbasa sa susing bahagi ng isang kasulatan - o pareho. Ang sandaling paghinto bago mo basahin ang isang pangunahing ideya ay lumilikha ng pananabik; ang pag- hinto pagkatapos ay nagpapalalim ng impresyon. Gayunman, kung masya- dong marami ang paghinto, walang anuman ang mapatitingkad. Pag-uulit. Maaari kang maglagay ng pagdiriin sa isang partikular na punto sa pamamagitan ng paghinto at saka pagbalik sa pagbasa sa salita o parirala. Ang paraan na kadalasa'y higit na mabuti ay ang kumpletohin ang teksto at pagkatapos ay ulitin ang susing pananalita. Pagkumpas. Ang kilos ng katawan at ang ekspresyon ng mukha ay kadala- sang nagbibigay ng karagdagang emosyon sa isang salita o sa isang parirala. Tono ng boses. Sa ilang wika, ang mga salita kung minsan ay maaaring basa- hin sa tono na nakaiimpluwensiya sa kahulugan nito at nagpapatingkad sa mga ito. Muli, dito ay kailangang gumamit ng pang-unawa, lalo na sa pagga- mit ng pang-uuyam. Kapag Iba ang Bumabasa ng mga Teksto. Kapag ang may-bahay ang bu- mabasa ng kasulatan, maaaring maidiin niya ang maling mga salita o kaya'y wala siyang maidiin. Kung gayon, ano ang maaari mong gawin? Karaniwan nang makabubuti na liwanagin ang kahulugan sa pamamagitan ng pagkaka- pit mo sa mga teksto. Pagkatapos gumawa ng pagkakapit, maaaring tuwiran mong ituon ang pantanging pansin sa mga salita sa Bibliya na nagdadala ng ideya. MGA PAGSASANAY: (1) Suriin ang isang kasulatan na pinaplano mong gamitin sa paglilingkod sa larangan. Insayuhin ang pagbabasa nito taglay ang angkop na damdamin. Taglay sa isipan kung paano mo binabalak na gamitin ang teksto, basahin ito nang malakas na may pagdi- riin sa tamang (mga) salita. (2) Sa isang pinag-aaralang publikasyon sa kasalukuyan, pumili ng isang parapo na naglalaman ng siniping mga kasulatan. Suriin kung paa- no ginagamit ang mga kasulatan. Markahan ang mga salitang nagdadala ng ideya. Basahin nang malakas ang buong parapo sa paraang magbibigay ng wastong pagdi- riin sa mga kasulatan.
WASTONG IKINAPIT ANG KASULATAN
Ano ang kailangan mong gawin? Tiyakin na ang anumang pagkakapit ng kasulatan ay kasuwato ng konteksto at ng Bibliya sa kabuuan. Ang pagkakapit ay dapat na kasuwato rin ng inilathala ng "tapat at maingat na alipin." KAPAG nagtuturo sa iba, higit pa ang kailangan kaysa basta magbasa ng mga talata mula sa Bibliya. Si apostol Pablo ay sumulat sa kaniyang kasamang si Timoteo: "Gawin mo ang iyong buong makakaya na iharap sa Diyos ang iyong sarili bilang sinang-ayunan, manggagawa na walang anumang ikinahi- hiya, na ginagamit nang wasto ang salita ng katotohanan." - 2 Tim. 2:15. Upang magawa ito kailangan na ang ating paliwanag sa mga kasulatan ay kaayon ng itinuturo mismo ng Bibliya. Ito'y humi- hiling na ating isaalang-alang ang konteksto, sa halip na piliin lamang ang mga pananalita na nakaaakit sa atin at idagdag ang ating sariling mga ideya. Sa pamamagitan ni propeta Jeremias, nagbabala si Jehova laban sa mga propeta na nag-aangking nag- sasalita mula sa bibig ni Jehova subalit aktuwal na naghaharap ng "pangitain ng kanilang sariling puso." (Jer. 23:16) Si apostol Pablo ay nagbabala sa mga Kristiyano na huwag haluan ang Sa- lita ng Diyos ng mga pilosopiya ng mga tao nang sumulat siya: "Tinalikuran na namin ang mga bagay na ginagawa nang paila- lim na dapat ikahiya, na hindi lumalakad na may katusuhan, ni binabantuan ang salita ng Diyos." Nang mga panahong iyon bi- nabantuan ng mga mandarayang negosyante ang kanilang alak upang ito ay dumami at magkamal ng mas maraming salapi. Hindi natin binabantuan ang Salita ng Diyos sa pamamagitan ng paghahalo rito ng mga pilosopiya ng mga tao. "Hindi kami mga tagapaglako ng salita ng Diyos gaya ng maraming tao," ang sabi ni Pablo, "kundi dahil sa kataimtiman, oo, gaya ng isinugo mula sa Diyos, sa paningin ng Diyos, kasama ni Kristo, ay nagsasalita kami." - 2 Cor. 2:17; 4:2. BAKIT ITO MAHALAGA? Isang maselan na bagay ang magturo sa iba ng Salita ng Diyos. Kalooban niya na ang mga tao ay sumapit sa "tumpak na kaalaman sa katotohanan." (1 Tim. 2:3, 4) Iyon ay nagpapa- taw sa atin ng pananagutan na ituro nang wasto ang Salita ng Diyos. Kung minsan, maaaring sumipi ka ng isang kasulatan upang itampok ang ˆ isang simulain. Ang Bibliya ay pun o ng mga simulain na naglalaan ng matali- nong patnubay sa pagharap sa maraming iba't ibang situwasyon. (2 Tim. 3:16, 17) Subalit dapat mong tiyakin na ang pagkakapit mo ay tumpak at hindi mo ginagamit nang mali ang kasulatan, anupat pinalilitaw mo na sinasabi nito kung ano ang gusto mong sabihin nito. (Awit 91:11, 12; Mat. 4:5, 6) Ang 153 22
154 Wastong Ikinapit ang Kasulatan pagkakapit ay dapat na kasuwato ng layunin ni Jehova at kaayon ng buong Sa- lita ng Diyos. Kalakip din sa 'paggamit nang wasto sa salita ng katotohanan' ang pagkuha ng espiritu ng sinasabi ng Bibliya. Ito ay hindi isang "pamalo" upang hampa- sin ang iba. Ang mga relihiyosong guro na sumalansang kay Jesu-Kristo ay su- mipi mula sa Kasulatan, subalit kanilang ipinipikit ang kanilang mga mata sa lalong mahahalagang bagay - yaong may kinalaman sa katarungan at kaawa- an at katapatan - na siyang hinihiling ng Diyos. (Mat. 22:23, 24; 23:23, 24) Sa pagtuturo ng Salita ng Diyos, ipinakikita ni Jesus ang personali- dad ng kaniyang Ama. Ang sigasig ni Jesus para sa katotohanan ay nalakipan ng kaniyang matinding pag-ibig sa mga taong ka- niyang tinuruan. Dapat na pagsikapan nating sundin ang kani- yang halimbawa. - Mat. 11:28. KUNG PAANO LILINANGIN ANG KAKAYAHANG ITO Basahin nang regular ang Bibli- ya. Maingat na pag-aralan Ang Bantayan, at maghandang ma- buti para sa mga pulong ng kongregasyon. Tiyaking alam mo ang kahu- lugan ng mga salita sa alinmang kasulatan na pinaplano mong gamitin. Basahing maingat ang teksto upang maunawaan mo nang wasto kung ano ang sina- sabi nito. Gawing kaugalian ang pagsasa- liksik sa ating mga publikasyong Kristiyano. Paano natin matitiyak na tayo ay gumagawa ng wastong pag- kakapit ng isang kasulatan? Ang regular na pagbabasa sa Bibliya ay makatutulong. Dapat din nating pahalagahan ang paglalaan ni Jehova ng "tapat at maingat na alipin," ang lupon ng mga Kristiyanong pinahiran ng espiritu na sa pamamagitan nito ay naglalaan siya ng espirituwal na pagkain para sa sambahayan ng pananampalataya. (Mat. 24:45) Ang personal na pag-aaral at ga- yundin ang regular na pagdalo at pakikibahagi sa mga pulong ng kongregasyon ay tutulong sa atin na makinabang mula sa pagtuturong inilalaan sa pamamagitan ng uring tapat at mai- ngat na alipin. Kung ang aklat na Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan ay makukuha sa iyong wika at natututuhan mo itong gamitin nang mabuti, madaling makukuha ang kinakailangan mong patnu- bay sa wastong pagkakapit ng daan-daang kasulatan na malimit na ginagamit sa ating ministeryo. Kung pinaplano mong gamitin ang isang hindi pamilyar na kasulatan, ang kahinhinan ay magpapakilos sa iyo na gumawa ng kinakai- langang pagsasaliksik upang sa pagsasalita mo, magagamit mo nang wasto ang salita ng katotohanan. - Kaw. 11:2. Gawing Malinaw ang Pagkakapit. Kapag nagtuturo sa iba, tiyaking mali- naw nilang nakikita ang kaugnayan ng paksang iyong tinatalakay at ng mga kasulatang iyong ginagamit. Kung inaakay mo ang pansin sa kasulatan sa pa- mamagitan ng isang tanong, dapat na makita ng iyong mga tagapakinig kung paano sinasagot ng kasulatan ang tanong na iyon. Kung ginagamit mo ang ka- sulatan upang suportahan ang isang punto, tiyaking malinaw na nakikita ng estudyante kung paanong ang punto ay pinatutunayan ng teksto. Ang basta pagbabasa ng kasulatan - kahit may pagdiriin - ay kadalasang hin-
Wastong Ikinapit ang Kasulatan di sapat. Tandaan, ang pangkaraniwang tao ay hindi pamilyar sa Bibliya at ma- rahil ay hindi mauunawaan ang iyong punto sa isa lamang pagbasa. Akayin ang pansin sa bahagi ng teksto na tuwirang kumakapit sa iyong tinatalakay. Karaniwan nang kailangan mong patingkarin ang susing mga salita, yaong may tuwirang kaugnayan sa puntong tinatalakay. Ang pinakasimpleng paraan ay ang muling sabihin ang mga salitang iyon na nagdadala ng ideya. Kung na- kikipag-usap ka sa isang indibiduwal, maaaring magbangon ka ng mga tanong na makatutulong sa kaniya na makilala ang susing mga salita. Kapag nagsasali- ta sa isang grupo, mas nagugustuhan ng ilang tagapagsalita na maabot ang ka- nilang tunguhin sa pamamagitan ng paggamit ng mga salitang singkahulugan o sa pamamagitan ng pag-uulit ng ideya sa ibang pananalita. Gayunman, kung gagawin mo ito, pag-ingatang hindi mawala sa pangmalas ng tagapakinig ang kaugnayan ng puntong pinag-uusapan at ng mga salita sa kasulatan. Palibhasa'y napatingkad ang susing mga salita, nakapaglatag ka na ng isang mabuting pundasyon. Ngayo'y magpatuloy ka. Ipinakilala mo ba ang kasula- tan taglay ang malinaw na pahiwatig kung bakit mo ginamit ang teksto? Kung gayon, ipakita kung paanong ang mga salitang iyong itinampok ay kaugnay ng puntong nais mong abangan ng iyong tagapakinig. Sabihin nang malinaw kung ano ang koneksiyong iyon. Kahit na hindi ka gumamit ng ganoong kali- naw na pagpapakilala sa teksto, kailangang may kasunod na ilang paliwanag dito. Ang mga Pariseo ay nagtanong kay Jesus ng ipinalalagay nilang isang mahi- rap na tanong, alalaong baga: "Kaayon ba ng kautusan na diborsiyuhin ng isang lalaki ang kaniyang asawa sa bawat uri ng saligan?" Ibinatay ni Jesus ang kaniyang tugon sa Genesis 2:24. Pansinin na kaniyang itinuon ang pansin sa isa lamang bahagi nito, at pagkatapos ay gumawa siya ng kinakailangang pagkakapit. Matapos ipakita na ang lalaki at ang kaniyang asawa ay magiging "isang laman," si Jesus ay nagtapos: "Kaya nga, ang pinagtuwang ng Diyos ay huwag paghiwalayin ng sinumang tao." - Mat. 19:3-6. Gaano karaming paliwanag ang kailangan mong ibigay upang gawing mali- naw ang pagkakapit ng isang kasulatan? Ang uri ng iyong tagapakinig at ang kahalagahan ng tinatalakay na punto ang dapat na tumiyak nito. Hayaang ang pagiging simple at ang pagiging tuwiran ang maging tunguhin mo. Mangatuwiran Mula sa Kasulatan. Hinggil sa ministeryo ni apostol Pablo sa Tesalonica, ang Gawa 17:2, 3 ay nagsasabi sa atin na siya ay 'nangatuwiran mula sa Kasulatan.' Ito ay isang kakayahan na dapat na pagsikapang linangin ng bawat lingkod ni Jehova. Halimbawa, inilahad ni Pablo ang mga katotoha- nan hinggil sa buhay at ministeryo ni Jesus, ipinakita na ang mga ito ay inihula na sa Hebreong Kasulatan, at pagkatapos ay nagbigay siya ng isang mapuwer- sang konklusyon sa pagsasabing: "Ito ang Kristo, ang Jesus na ito na ipinahaha- yag ko sa inyo." 155
156 Wastong Ikinapit ang Kasulatan Sa pagsulat sa mga Hebreo, si Pablo ay sumipi nang paulit-ulit mula sa He- breong Kasulatan. Upang idiin o linawin ang isang punto, kadalasang pinati- tingkad niya ang isang salita o ang isang maikling parirala at pagkatapos ay ipi- nakikita ang kahalagahan nito. (Heb. 12:26, 27) Sa ulat na masusumpungan sa Hebreo kabanata 3, sumipi si Pablo mula sa Awit 95:7-11. Pansinin na pinala- wak niya ito sa tatlong bahagi: (1) ang pagtukoy sa puso (Heb. 3:8-12), (2) ang kahalagahan ng pananalitang "Ngayon" (Heb. 3:7, 13-15; 4:6-11), at (3) ang ka- hulugan ng pananalitang: "Hindi sila papasok sa aking kapahingahan" (Heb. 3:11, 18, 19; 4:1-11). Pagsikapang tularan ang halimbawang iyan sa pagkakapit mo ng bawat kasulatan. Pansinin ang bisa ng pangangatuwiran ni Jesus mula sa Kasulatan sa ulat na masusumpungan sa Lucas 10:25-37. Isang lalaking bihasa sa Kautusan ang nag- tanong: "Guro, ano ang gagawin ko upang ako ay magmana ng buhay na wa- lang hanggan?" Bilang tugon inanyayahan muna ni Jesus ang lalaki na mag- pahayag ng kaniyang pangmalas sa bagay na iyon, at pagkatapos ay idiniin ni Jesus ang kahalagahan ng paggawa ng kung ano ang sinasabi ng Salita ng Diyos. Nang mapagtanto na hindi nakukuha ng lalaki ang punto, tinalakay ni Jesus nang lubusan ang isa lamang salita mula sa kasulatan - ang "kapuwa." Sa halip na ipaliwanag lamang ito, siya'y gumamit ng isang ilustrasyon upang tu- lungan ang lalaki mismo na sumapit sa wastong konklusyon. Maliwanag na sa pagsagot sa mga tanong, hindi lamang basta sumipi si Jesus ng mga teksto na nagbibigay nang tuwiran at maliwanag na sagot. Kaniyang si- nuri kung ano ang sinasabi ng mga ito at pagkatapos ay gumawa ng pagkaka- pit sa kanilang itinatanong. Nang ang pag-asa sa pagkabuhay-muli ay tutulan ng mga Saduceo, itinuon ni Jesus ang pansin sa isang espesipikong bahagi ng Exodo 3:6. Subalit hindi siya huminto pagkatapos na sipiin ang kasulatan. Siya ay nangatuwiran dito upang malinaw na ipakita na ang pagkabuhay-muli ay bahagi ng layunin ng Diyos. - Mar. 12:24-27. Ang pagiging dalubhasa sa kakayahang mangatuwiran nang tumpak at ma- bisa mula sa Kasulatan ay magiging isang mahalagang salik sa iyong pagiging isang bihasang guro. PAGSASANAY: Mangatuwiran sa kahulugan ng 2 Pedro 3:7. Ito ba ay nagpapatunay na ang lupa ay ma- pupuksa sa pamamagitan ng apoy? (Kapag ipinaliliwanag ang "lupa," isaalang-alang din kung ano ang kahulugan ng "mga langit." Anong mga kasulatan ang nagpapakita na ang "lupa" ay maaaring gamitin sa isang makasagisag na paraan? Sino o ano ang talagang mapupuksa, gaya ng sinasabi sa talatang 7? Paano ito kasuwato sa nangyari noong panahon ni Noe, na tinutukoy sa mga talatang 5 at 6?)
NILINAW ANG PRAKTIKAL NA KAHALAGAHAN
Ano ang kailangan mong gawin? Tulungan mong makita ng tagapakinig kung paanong ang iyong paksa ay makaaapekto sa kanilang buhay o maaari nilang magamit sa isang kapaki-pakinabang na paraan. MAGING ikaw man ay nagsasalita sa isang indibiduwal o sa mas maraming taga- pakinig, hindi katalinuhan na ipagpalagay na magiging interesado sa iyong pak- sa ang iyong (mga) tagapakinig dahilan lamang sa interesado ka rito. Mahalaga ang iyong mensahe, subalit kung hindi mo lilinawin ang praktikal na kahalaga- han nito, hindi mo marahil mapananatili nang matagal ang interes ng iyong ta- gapakinig. Ito ay totoo maging sa tagapakinig sa Kingdom Hall. Maaaring sila ay makinig kapag gumamit ka ng isang ilustrasyon o karana- san na hindi pa nila naririnig. Subalit maaaring tumigil sila sa pa- kikinig kapag nagsalita ka tungkol sa mga bagay na alam na nila, lalo na kung hindi mo nalinang ang mga bagay na iyon. Kaila- ngang tulungan mo sila na makita kung bakit at kung paano nila talaga pakikinabangan ang sinasabi mo. BAKIT ITO MAHALAGA? Kapag hindi nakikita ng mga tao ang praktikal na kahalagahan ng iyong sinasabi, maaari nilang sabihin sa iyo na hindi sila inte- resado, o kaya'y maaaring hindi na sila makinig, anupat pinahi- hintulutan ang kanilang isipan na magpagala-gala. Pinasisigla tayo ng Bibliya na mag-isip sa praktikal na paraan. (Kaw. 3:21) Ginamit ni Jehova si Juan Bautista upang akayin ang mga tao tungo "sa praktikal na karunungan ng mga matuwid." (Luc. 1:17) Ito ay karunungang nag-uugat sa kapaki-pakinabang na pagkatakot kay Jehova. (Awit 111:10) Yaong mga nagpapahalaga sa karunungang ito ay natutulungang humarap nang matagumpay sa buhay ngayon at mangha- wakang mahigpit sa tunay na buhay, ang dumarating na buhay na walang hang- gan. - 1 Tim. 4:8; 6:19. Paggawang Praktikal ng Isang Pahayag. Upang maging praktikal ang iyong pahayag, dapat mong pag-isipang mabuti hindi lamang ang materyal kundi ma- ging ang tagapakinig din. Huwag mo silang ituring na basta isang grupo lamang. Ang grupong iyon ay binubuo ng mga indibiduwal at mga pamilya. Maaaring mayroon doong mga napakabata pa, tin-edyer, adulto, at ilang may-edad na. Ma- aaring mayroon doong mga bagong interesado gayundin ng mga nagpasimulang maglingkod kay Jehova bago ka pa ipanganak. Ang ilan ay maaaring may-gulang sa espirituwal; ang iba naman ay maaaring lubhang naiimpluwensiyahan pa ng ilang saloobin at mga gawain ng sanlibutan. Tanungin ang iyong sarili: 'Paano kaya pakikinabangan ng mga tagapakinig ang materyal na tatalakayin ko? Paano ko kaya sila matutulungan na makuha ang punto?' Maaari kang magpasiya na bigyan ng pangunahing pansin ang isa o dalawa lamang sa mga grupong binang- git dito. Gayunman, huwag mo namang tuluyang kaligtaan ang iba. 157 23
158 Nilinaw ang Praktikal na Kahalagahan Ano kaya kung ikaw ay naatasang tumalakay ng isang saligang turo sa Bibliya? Paano mo magagawang kapaki-pakinabang ang gayong pahayag sa tagapakinig na naniniwala na sa turong iyon? Pagsikapang patibayin pa ang kanilang pana- nalig doon. Paano? Sa pamamagitan ng pangangatuwiran sa maka-Kasulatang ebidensiya na umaalalay rito. Maaari mo ring mapalalim pa ang kanilang pagpa- pahalaga sa turong iyon ng Bibliya. Ito ay maaaring gawin sa pamamagitan ng pagpapakita kung paanong ang turo ay kasuwato ng iba pang mga katotohanan ng Bibliya at ng sariling personalidad ni Jehova. Gumamit ng mga halimbawa - sa totoong-buhay na mga karanasan hangga't maaari - na nagpa- pakita kung paanong ang pagkaunawa sa partikular na turong ito ay pinakinabangan ng mga tao at nakaimpluwensiya sa kanilang pang- malas sa kinabukasan. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Kapag naghahanda ng isang pahayag, isaalang-alang hindi lamang ang materyal kundi pati ang iyong tagapakinig. Iharap ito sa paraang talagang pakiki- nabangan nila. Huwag limitahan ang praktikal na aplikasyon sa iilan lamang ma- iikling pangungusap sa konklusyon ng iyong pahayag. Sa pasimula pa lamang, dapat na madama na ng bawat isa sa iyong tagapaki- nig na "sangkot ako rito." Pagkatapos na mailatag ang pundasyong iyan, patuloy na gumawa ng praktikal na aplikasyon habang binu- buo mo ang bawat isa sa mga pangunahing punto sa katawan ng iyong pahayag gayundin sa konklusyon. Ang praktikal na aplikasyon ay hindi dapat na limitahan la- mang sa iyong konklusyon. Ito ay dapat na makita sa buong pahayag mo. Kapag gumagawa ng pagkakapit, tiyaking gawin iyon sa paraan na kasuwato ng mga simulain ng Bibliya. Ano ang kahulugan nito? Ito ay nangangahulugan ng paggawa nito sa isang maibiging paraan at sa pagpapakita ng empatiya. (1 Ped. 3:8; 1 Juan 4:8) Maging sa pag- harap sa mabibigat na suliranin sa Tesalonica, sinikap ni apostol Pa- blo na maitampok ang positibong mga aspekto ng espirituwal na pagsulong ng kaniyang mga Kristiyanong kapatid na lalaki at baba- ing naroroon. Nagpahayag din siya ng pagtitiwala na sa bagay na ti- natalakay noon, nanaisin nilang gawin kung ano ang tama. (1 Tes. 4:1-12) Kay inam na huwaran upang tularan! Kapag naghahanda upang magbigay ng isang patotoo, isa- alang-alang kung ano ang nasa isip ng mga tao sa inyong teri- toryo. Kapag nagpapatotoo, talagang makinig sa kausap, at ibagay roon ang iyong presentasyon. Layunin ba ng iyong pahayag na mapasigla ang pakikibahagi sa gawaing pangangaral at pagtuturo ng mabuting balita sa iba? Pukawin ang kasig- lahan at pagpapahalaga para sa pribilehiyo. Gayunman, habang ginagawa ito, ingatan sa isipan na ang laki ng makakayanan ng mga indibiduwal sa pakikiba- hagi rito ay nagkakaiba-iba, at ito ay isinasaalang-alang sa Bibliya. (Mat. 13:23) Huwag mong pabigatan ang iyong mga kapatid sa pamamagitan ng pagpapada- ma na sila'y nagkukulang. Ang Hebreo 10:24 ay humihimok sa atin na "mag- udyukan sa pag-ibig at sa maiinam na gawa." Kung tayo ay nag-uudyukan sa pag- ibig, ang mga gawang salig sa isang mabuting motibo ay susunod. Sa halip na pagsikapang iutos ang pagsunod, kilalanin na nais ni Jehova na itaguyod natin "ang pagkamasunurin sa pamamagitan ng pananampalataya." (Roma 16:26) Tag- lay ito sa isipan, sinisikap nating patibayin ang pananampalataya - kapuwa ang sa atin at sa ating mga kapatid.
Nilinaw ang Praktikal na Kahalagahan Pagtulong sa Iba na Makuha ang Punto. Samantalang nagpapatotoo ka sa iba, huwag mong kaliligtaan na itampok ang praktikal na kahalagahan ng mabu- ting balita. Ang pagsasagawa nito ay humihiling na isaalang-alang mo kung ano ang nasa isip ng mga tao sa inyong teritoryo. Paano mo malalaman ito? Makinig sa mga balita sa radyo o sa telebisyon. Tingnan ang unang pahina ng pahayagan. Gayundin, pagsikapang akayin ang mga tao sa pag-uusap, at makinig kapag sila ay nagsasalita. Maaaring matuklasan mong sila pala'y nakikipagpunyagi sa mabibi- gat na suliranin - kawalan ng trabaho, pagbabayad ng upa, karamdaman, kamata- yan ng isang miyembro ng pamilya, panganib sa krimen, kawalang-katarungan sa mga kamay ng isang may kapangyarihan, paghihiwalay ng mag-asawa, pagkon- trol sa maliliit na anak, at iba pa. Makatutulong ba sa kanila ang Bibliya? Aba oo. Kapag pinasisimulan ang isang pakikipag-usap, malamang na taglay mo ang isang paksa sa isipan. Gayunman, kung ipinahihiwatig ng tao na may ibang isyu na gusto niyang pag-usapan muna, huwag mag-atubiling talakayin iyon kung magagawa mo, o sabihing babalik ka taglay ang ilang makatutulong na imporma- syon. Sabihin pa, iniiwasan nating 'manghimasok sa mga bagay na walang kina- laman sa atin,' subalit nagagalak tayong ibahagi sa iba ang praktikal na payo na iniaalok ng Bibliya. (2 Tes. 3:11) Maliwanag na ang higit na nakatatawag-pansin sa mga tao ay ang payo ng Bibliya na may personal na epekto sa kanilang buhay. Kung hindi makikita ng mga tao kung paano makaaapekto sa kanila nang per- sonal ang ating mensahe, maaaring tapusin na nila agad ang pakikipag-usap. Ka- hit na hinahayaan nila tayong magsalita, ang pagkabigo nating maipakita ang praktikal na kahalagahan ng paksa ay maaaring mangahulugan na bahagya la- mang ang magiging epekto ng ating mensahe sa kanilang buhay. Sa kabilang dako, kung malinaw nating maipakikita ang praktikal na kahalagahan ng mensa- he, ang ating pagtalakay ay maaaring maging dahilan ng malaking pagbabago sa buhay ng mga tao. Kapag nagdaraos ng mga pag-aaral sa Bibliya, patuloy na itampok ang prakti- kal na aplikasyon. (Kaw. 4:7) Tulungan ang mga estudyante na maunawaan ang maka-Kasulatang payo, mga simulain, at mga halimbawa na nagpapakita sa kani- la kung paano lalakad sa mga daan ni Jehova. Idiin ang mga kapakinabangang idinudulot ng pagsasagawa nito. (Isa. 48:17, 18) Ito ay magpapakilos sa mga es- tudyante na gumawa ng kinakailangang mga pagbabago sa kanilang buhay. Lina- ngin sa kanila ang pag-ibig kay Jehova at ang pagnanais na paluguran siya, at ha- yaang magmula sa kanilang kalooban ang pagganyak na ikapit ang payo mula sa Salita ng Diyos. PAGSASANAY: Repasuhin ang taglay mong mga isyu ng Ating Ministeryo sa Kaharian, at pumili ng isa o dalawang presentasyon na sa palagay mo ay praktikal na gamitin lalo na sa inyong teritoryo. Subukin ang mga ito sa paglilingkod sa larangan. 159
24 PAGPILI NG MGA SALITA
Ano ang kailangan mong gawin? Gumamit ng mga salita na may paggalang at kinakikitaan ng kaba- itan, na madaling maunawaan, na nagbibigay ng iba't ibang kulay sa iyong pagsasalita, at naghahatid ng angkop na puwersa at damda- min. Gumamit ng mga salita na kaayon ng mga alituntunin ng balarila. ANG mga salita ay mabisang kasangkapan sa komunikasyon. Subalit upang ma- isakatuparan ng ating mga salita ang isang espesipikong layunin, kailangang maingat nating piliin ang mga ito. Ang isang salita na maaaring angkop sa isang pagkakataon ay maaaring magkaroon ng masamang epekto kapag iba na ang mga kalagayan. Kapag hindi wasto ang paggamit, ang isang pananalitang naka- tutuwa ay maaaring maging "isang salitang nakasasakit." Ang paggamit ng ga- yong mga pananalita ay maaaring hindi pinag-isipan, anupat nag- papakita ng kawalan ng konsiderasyon. Ang ilang termino ay may dalawang kahulugan, at ang isa rito ay nakasasakit o nakaiinsulto. (Kaw. 12:18; 15:1) Sa kabilang panig, "ang mabuting salita" - isang salita na nagpapatibay-loob - ay nagdudulot ng kagalakan sa puso ng isa na pinagsasabihan nito. (Kaw. 12:25) Ang paghahanap ng wastong mga salita ay nangangailangan ng pagsisikap, kahit na sa isang matalinong tao. Sinasabi sa atin ng Bibliya na batid ni Solo- mon ang pangangailangang humanap ng "nakalulugod na mga sa- lita" at "wastong mga salita ng katotohanan." - Ecles. 12:10. BAKIT ITO MAHALAGA? Ito'y nagpapakita ng paggalang sa mensaheng iyong ipinahaha- yag at nagsisiwalat nang malaki hinggil sa iyong saloobin sa mga tao na iyong kinakau- sap. Ito'y nakaiimpluwensiya sa reaksiyon ng iba sa iyong sina- sabi. Sa ilang wika, may mga salitang ginagamit sa pakikipag-usap sa mga nakatatanda o sa mga nagtataglay ng posisyon ng awtoridad, samantalang naiibang pananalita naman ang ginagamit kapag nakikipag-usap sa mga kae- dad o sa mas nakababata. Ang hindi paggamit ng gayong mga salita ng pagga- lang ay itinuturing na kagaspangan. Hindi rin naman angkop na ikapit sa sarili ang mga pananalita ng paggalang na nakareserba lamang para sa iba ayon sa lo- kal na kaugalian. Hinggil sa pagpapakita ng paggalang, ang Bibliya ay nagtatak- da ng mas mataas na pamantayan kaysa sa maaaring hilingin ng batas o ng lo- kal na kaugalian. Hinihimok nito ang mga Kristiyano na "parangalan ang lahat ng uri ng mga tao." (1 Ped. 2:17) Yaong mga gumagawa nito mula sa puso ay nagsasalita sa mga tao na iba't iba ang edad sa paraang nagpapakita ng pagga- lang. Sabihin pa, maraming tao na hindi tunay na mga Kristiyano ang gumaga- mit ng mga salitang magagaspang at masasagwa. Maaaring ipinalalagay nila na ang gayong malalaswang pananalita ay nagdiriin sa kanilang sinasabi. O baka ang kanilang paggamit nito ay bunga lamang ng napakalimitadong bokabular- 160
Pagpili ng mga Salita yo. Kung nakaugalian na ng isa na gumamit ng gayong pananalita bago matuto ng mga daan ni Jehova, maaaring maging mahirap sa kaniya na alisin ang ga- yong ugali. Subalit, iyon ay posible. Ang espiritu ng Diyos ay makatutulong sa isang tao na mabago ang kinagawiang paraan ng pagsasalita. Gayunman, ˆ dapat na naisin din ng indibiduwal na bumuo ng isang bokabularyong pun o ng mabubuting salita - mga salitang kanais-nais, mga salitang nagpapatibay - at pagkatapos ay gamitin ang mga ito nang regular. - Roma 12:2; Efe. 4:29; Col. 3:8. Salitang Madaling Maunawaan. Isang pangunahing kahilingan sa mabu- ting pagsasalita ang pagiging madaling maunawaan nito. (1 Cor. 14:9) Kung ang mga salitang ginagamit mo ay hindi madaling ma- unawaan ng iyong tagapakinig, ikaw ay parang nagsasalita sa kani- la sa isang banyagang wika. KUNG PAANO SUSULONG Mula sa mga mungkahi sa ara- ling ito, pumili ng isa lamang punto na nais mong pagbuti- hin. Gawin mong tunguhin iyon sa loob ng isang buwan o hi- git pa. Ang ilang salita ay may pantanging kahulugan sa mga tao na nasa isang partikular na propesyon. Ang gayong mga termino ay maaaring ginagamit nila sa araw-araw. Subalit ang paggamit mo ng mga ito sa di-angkop na pagkakataon ay maaaring makahadlang sa iyong kakayahang magtawid ng ibig mong sabihin. Karagdagan pa, kahit na ang ginagamit mo ay ang pang-araw-araw na boka- bularyo, kapag napasobra ka sa pagbibigay ng di-kinakailangang mga detalye, maaaring ibaling na lamang ng iyong mga tagapaki- nig ang kanilang isip sa ibang mga bagay. Taglayin mo sa isipan ang iyong tunguhin kapag nagbabasa ka. Tandaan mo iyon kapag ikaw ay nakikinig sa may-kakayahang mga tagapagsalita. Itala ang mga pananalita na nais mong gamitin sa iyong sariling pagsa- salita. Sa loob ng isa o dalawang araw, gamitin mo ang bawat isa na iyong isinulat. Ang isang makonsiderasyong tagapagsalita ay pumipili ng mga salitang mauunawaan kahit na niyaong mababa ang pinag-aralan. Bilang pagtulad kay Jehova, siya'y nagpapakita ng konsiderasyon sa "maralita." (Job 34:19) Kung makita ng tagapagsalita na kaila- ngang gumamit ng isang di-pamilyar na salita, kung gayon ay na- rarapat na gamitin niya ito kaugnay ng simpleng mga parirala na magpapaliwa- nag sa kahulugan nito. Ang simpleng mga salita na piling-pili ay nagpapahayag ng mga ideya taglay ang matinding puwersa. Ang maiikling pangungusap at simpleng mga parirala ay madaling unawain. Ang mga ito ay maaaring isalit sa ilang mahahabang pa- ngungusap upang ang pagpapahayag ay hindi maging paputul-putol. Subalit para sa mga ideya na nais mong pantanging matandaan ng iyong tagapakinig, pumili ka ng mga salitang simple at mga pangungusap na maiikli. Pagkasari-sari at Katumpakan ng Pananalita. Hindi kukulangin ang ma- gagamit na mabubuting salita. Sa halip na gumamit ng parehong mga pa- nanalita para sa bawat situwasyon, gumamit ng iba't ibang salita. Sa gayon ay magiging kapana-panabik at makahulugan ang iyong pagsasalita. Paano mo mapalalawak ang iyong bokabularyo? Kapag nagbabasa, markahan ang anumang salita na hindi mo lubos na nau- unawaan, at tingnan ang mga ito sa isang diksiyunaryo kung mayroon nito sa 161
162 Pagpili ng mga Salita iyong wika. Pumili ng ilan sa mga salitang iyon, at pagsikapang gamitin ang mga iyon kapag naaangkop. Tiyakin mong bigkasin ang mga iyon nang tama at gamitin sa konteksto na doo'y madaling mauunawaan at hindi upang makata- wag lamang ng pansin. Ang pagpapalawak ng iyong bokabularyo ay magdarag- dag ng sari-saring kulay sa iyong pahayag. Subalit kailangan ang pag-iingat - ka- pag mali ang pagbigkas o paggamit ng isang tao ng mga salita, maaaring isipin ng iba na talagang hindi niya alam ang kaniyang sinasabi. Ang layunin natin sa pagpapalawak ng ating bokabularyo ay upang magbigay ng impormasyon at hindi upang pahangain ang ating mga tagapakinig. Ang ma- salimuot na pangungusap at mahahabang salita ay nagtutuon ng pansin sa taga- ' pagsalita. Dapat nating hangar ın na maibahagi ang mahalagang impormasyon at gawin itong kapana-panabik para sa mga nakaririnig nito. Tandaan ang kawi- kaan sa Bibliya: "Ang dila ng marurunong ay gumagawa ng mabuti dahil sa ka- alaman." (Kaw. 15:2) Ang paggamit ng mabubuting salita, angkop na mga salita na madaling maunawaan, ay tumutulong upang ang ating pagsasalita ay maka- ginhawa at makapagpasigla sa halip na maging nakababagot at hindi kawili-wili. Habang pinalalawak mo ang iyong bokabularyo, bigyan ng maingat na pan- sin ang paggamit ng tamang salita. Ang dalawang salita ay maaaring magkaha- wig subalit may bahagyang pagkakaiba ng kahulugan para magamit sa magka- ibang kalagayan. Kapag kinilala mo ito, mapasusulong mo ang kalinawan ng iyong pagsasalita at makaiiwas na makasakit sa iyong mga tagapakinig. Makinig na mabuti sa mga taong mahusay magsalita. Itinatala ng ilang diksiyunaryo sa ilalim ng bawat salita ang mga synonym nito (mga salitang may pagkakahawig, bagaman hindi parehong-pareho ang kahulugan) at mga antonym (mga sali- tang ang kahulugan ay siyang kabaligtaran). Kaya naman makikita mo hindi la- mang ang iba't ibang pananalita para sa iisang ideya kundi maging ang pagka- kaiba-iba ng kahulugan. Napakalaking tulong nito kapag naghahanap ka ng tamang salita para sa isang partikular na kalagayan. Bago ka magdagdag ng sali- ta sa iyong bokabularyo, tiyaking alam mo kung ano ang kahulugan nito, kung paano bibigkasin ito, at kung kailan dapat gamitin ito. Ang mga pananalitang espesipiko ay nagbibigay ng mas malinaw na lara- wan kaysa doon sa pangkalahatan. Maaaring sabihin ng isang tagapagsalita: "Nang panahong iyon, maraming tao ang nagkasakit." O maaari niyang sa- bihin: "Pagkatapos ng Digmaang Pandaigdig I, sa loob lamang ng ilang bu- wan, mga 21,000,000 tao ang namatay dahil sa trangkaso Espanyola." Pansi- nin ang malaking pagkakaiba nang buong-linaw na banggitin ng tagapagsalita kung ano ang ibig niyang sabihin ng "nang panahong iyon," "maraming tao," at "nagkasakit"! Upang makapagpahayag ka ng ganito, kailangang may kaala- man ka sa mga detalyeng kaugnay ng iyong paksa bukod pa sa maingat na pag- pili ng mga salita. Ang paggamit ng tamang salita ay makatutulong din sa iyo na masabi agad ang punto nang walang maraming salita. Ang paggamit ng masyadong mara-
ming salita ay nagpapalabo ng diwa. Dahil sa pagiging simple, nagiging mas ma- dali para sa iba na maunawaan at matandaan ang mahahalagang katotohanan. Ito'y nakatutulong sa paghahatid ng tumpak na kaalaman. Ang pagtuturo ni Jesu-Kristo ay namumukod-tangi dahil sa pagiging simple ng mga salita nito. Matuto mula sa kaniya. (Tingnan ang mga halimbawang nakaulat sa Mateo 5:3- 12 at Marcos 10:17-21.) Insayuhing maipahayag ang sarili sa maikling paraan sa piling-piling mga salita. Mga Salitang Nagbabadya ng Puwersa, Damdamin, Kulay. Habang pinala- lawak mo ang iyong bokabularyo, isipin hindi lamang ang mga bagong salita kundi gayundin ang mga salita na may partikular na mga katangian. Halimba- wa, isaalang-alang ang mga pandiwa na nagpapahayag ng puwersa; mga pang- uri na nagbabadya ng kulay; at mga pananalitang nagpapakita ng damdamin, may himig ng kabaitan, o nagbabadya ng kataimtiman. ˆ o ng mga halimbawa ng gayong makahulugang mga sali- ta. Sa pamamagitan ni propeta Amos, humimok si Jehova: "Hanapin ninyo ang kabutihan, at hindi ang kasamaan . . . Kapootan ninyo ang kasamaan, at ibigin ang kabutihan." (Amos 5:14, 15) Ipinahayag ni propeta Samuel kay Haring Saul: "Pinunit ni Jehova mula sa iyo ngayon ang maharlikang pamamahala sa Israel." (1 Sam. 15:28) Nang nakikipag-usap kay Ezekiel, gumamit si Jehova ng salita na mahirap malimutan, sa pagsasabing: "Lahat niyaong nasa sambahayan ng Israel ay matitigas ang ulo at matitigas ang puso." (Ezek. 3:7) Bilang pagdiriin sa bigat ng kasalanan ng Israel, si Jehova ay nagtanong: "Pagnanakawan ba ng makalupang tao ang Diyos? Ngunit ninanakawan ninyo ako." (Mal. 3:8) Sa pag- lalarawan sa isang pagsubok sa pananampalataya sa Babilonya, maliwanag ang pag-uulat ni Daniel na "napuno ng pagkapoot si Nabucodonosor" sapagkat ayaw sambahin nina Sadrac, Mesac, at Abednego ang kaniyang imahen, kaya ipinag- utos niya na sila ay gapusin at ihagis sa "nagniningas na maapoy na hurno." Upang matulungan tayo na maunawaan ang tindi ng init, iniulat ni Daniel na ipinag-utos ng hari sa kaniyang mga tauhan na "painitin ang hurno nang pitong ulit pang higit kaysa sa kinagawiang pagpapainit nito" - ganiyan na lamang ang init anupat nang sila'y mapalapit sa hurno, ang mga tauhan ng hari ay namatay. (Dan. 3:19-22) Sa pagsasalita sa mga tao sa Jerusalem mga ilang araw bago ang kaniyang kamatayan, madamdaming sinabi ni Jesus: "Kay dalas na ninais kong tipunin ang iyong mga anak, kung paanong tinitipon ng inahing manok ang ka- niyang mga sisiw sa ilalim ng kaniyang mga pakpak! Ngunit hindi ninyo ibig. Na- rito! Ang inyong bahay ay pinababayaan sa inyo." - Mat. 23:37, 38. Ang Bibliya ay pun Ang piling-piling mga salita ay makapagbibigay ng maliwanag na impresyon sa isip ng iyong mga tagapakinig. Kung gagamit ka ng mga salitang makapupu- kaw ng pandamdam, "makikita" at "mahihipo" ng iyong mga tagapakinig ang mga bagay na iyong sinasabi, "malalasahan" at "maaamoy" ang mga pagkain na iyong tinutukoy, at "maririnig" ang mga tunog na iyong inilalarawan at ang mga tao na iyong sinisipi. Ang tagapakinig ay magbubuhos ng buong pansin sa iyong sinasabi sapagkat ginagawa mong buh ' ay para sa kanila ang mga ito. Pagpili ng mga Salita 163
164 Pagpili ng mga Salita Ang mga salita na buong linaw na nagpapahayag ng mga ideya ay maaaring magpatawa o magpaiyak sa mga tao. Ang mga ito ay nakapagbibigay ng pag-asa, anupat naglalaan sa isang taong nasisiraan ng loob ng pagnanais na mabuhay at pinupukaw sa kaniyang damdamin ang pag-ibig para sa kaniyang Maylalang. Ang mga tao sa palibot ng daigdig ay lubhang apektado ng pag-asang pinukaw ng mga salitang nasa mga talata ng Bibliya gaya ng Awit 37:10, 11, 34; Juan 3:16; at Apocalipsis 21:4, 5. Habang binabasa mo ang Bibliya at ang mga publikasyon ng "tapat at mai- ngat na alipin," makikita mo ang napakaraming iba't ibang salita at mga parira- la. (Mat. 24:45) Huwag mong basta basahin na lamang ang mga ito. Piliin yaong mga kasiya-siya para sa iyo, at ang mga ito ay gawing bahagi ng iyong pang- araw-araw na bokabularyo. Pagsasalita Ayon sa mga Alituntunin ng Balarila. Batid ng ilang tao na ang kanilang pagsasalita ay maaaring hindi laging kaayon ng mga alituntunin ng balarila. Subalit ano ang magagawa nila hinggil dito? Kung ikaw ay pumapasok pa sa paaralan, samantalahin ang pagkakataon nga- yon na matuto ng tamang balarila at ng maingat na pagpili ng mga salita. Kung hindi mo tiyak ang dahilan para sa isang partikular na alituntunin ng balarila, magtanong sa iyong guro. Huwag kang mag-aral ng balarila upang makaraos la- mang. Mayroon kang minimithi na marahil ay wala sa ibang mga estudyante. Nais mong maging isang mabisang ministro ng mabuting balita. Kumusta naman kung ikaw ay nagkaedad na at lumaki sa pagsasalita ng isang wika na iba kaysa sa ginagamit mo ngayon? O marahil ay hindi ka gaanong nag- karoon ng pagkakataon para sa higit na pormal na edukasyon sa iyong sari- ling wika. Huwag masisiraan ng loob. Sa halip, gumawa ng tunay na pagsisikap upang sumulong, na ginagawa ito para sa kapakanan ng mabuting balita. Ang karamihan sa nalalaman natin tungkol sa balarila ay ating natututuhan sa paki- kinig sa sinasabi ng iba. Kaya makinig na mabuti kapag ang makaranasang mga tagapagsalita ay nagbibigay ng kanilang mga pahayag. Kapag nagbabasa ka ng Bibliya at ng salig-Bibliyang mga publikasyon, pansining mabuti ang balangkas ng pangungusap, ang mga salitang ginamit nang magkakasama, at ang konteks- to ng pagkakagamit sa mga ito. Gawin mong modelo sa iyong pagsasalita ang mabubuting halimbawang ito. Ang kilalang mga artista at mga mang-aawit ay maaaring gumagamit ng mga pangungusap at istilo ng pagsasalita na kasalungat ng balarila. Mahilig ang mga tao na tularan ang gayong mga indibiduwal. Ang mga nagbebenta ng droga at iba pa na ang buong landasin sa buhay ay kriminal o imoral ay kadalasang may sariling bokabularyo, na ang katuturan ng mga salita ay ibang iba sa karani- wang kahulugan. Hindi isang katalinuhan para sa mga Kristiyano na tularan ang alinman sa mga taong ito. Ang paggawa nito ay mag-uugnay sa atin sa mga indibiduwal na ito ng sanlibutan at sa kanilang paraan ng pamumuhay. - Juan 17:16.
Pagpili ng mga Salita 165 Gawin mong kaugalian na gumamit ng mabubuting pananalita araw-araw. Kung magpapabaya ka sa iyong pananalita sa pang-araw-araw na pakikipag- usap, huwag mong asahan na makapagsasalita ka nang mahusay sa mga panta- nging okasyon. Subalit kung gagamit ka ng mabuting uri ng pananalita sa pang- araw-araw na buhay, ito'y madali at natural na darating sa iyo kapag ikaw ay nasa plataporma o kapag nagpapatotoo sa iba hinggil sa katotohanan. PAGSASANAY: Habang naghahanda ka para sa Pag-aaral sa Bantayan o sa Pag-aaral ng Kongre- gasyon sa Aklat sa linggong ito, pumili ng ilang salita na hindi mo kaagad maunawaan. Tingnan ang mga ito sa isang diksiyunaryo kung mayroon ka, o ipa- kipag-usap ang kahulugan ng mga ito sa isa na may mabuting kabatiran sa mga salita. Mga salita na nais kong idagdag sa aking ginagamit na bokabularyo Para sa pagkasari-sari at katumpakan Upang magbadya ng puwersa, damdamin, o kulay
25 PAGGAMIT NG ISANG BALANGKAS
Ano ang kailangan mong gawin? Magsalita mula sa isang balangkas, nasa isip man o nakasulat, sa halip na gumamit ng salita-por-salitang manuskrito para sa pagpapa- hayag. ANG pagsasalita mula sa isang balangkas ay pinangangambahan ng maraming tao. Mas palagay sila kung ang lahat ng kanilang sasabihin ay nakasulat sa papel o saulado. Subalit, sa totoo lamang, tayong lahat ay nagsasalita araw-araw nang walang manuskrito. Ginagawa natin ito sa pakikipag-usap sa pamilya at sa mga kaibigan. Ginagawa natin ito kapag nakikibahagi sa ministeryo sa larangan. At ginagawa natin ito kapag taos-pusong nananalangin, pribado man o para sa isang grupo. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang paghahanda ng isang ba- langkas ay tumutulong sa iyo na maorganisa ang iyong mga ide- ya. Ang paggamit nito sa pagpapahayag ay higit na mag- papadali sa iyo na magsalita na parang nakikipag-usap at mag- salita mula sa puso. Kapag nagpapahayag ka, may pagkakaiba ba kung ikaw man ay gumamit ng isang manuskrito o ng isang balangkas? Bagaman ang pagbabasa ng isang inihandang manuskrito ay makatutulong upang ' ıng salita, may limi- matiyak ang katumpakan at ang paggamit ng pil tasyon ito sa pag-abot sa mga puso. Kapag marami kang binabasang pangungusap, kadalasang gumagamit ka ng bilis at pagbabago ng ti- nig na kakaiba sa iyong karaniwang istilo ng pakikipag-usap. Kapag ang iyong pansin ay higit na nakatuon sa iyong papel kaysa sa iyong tagapakinig, baka marami ang hindi matamang makikinig kagaya ng gagawin nila kung nadarama nilang talagang interesado ka sa kanila at iniaangkop ang iyong materyal sa kanilang mga kalagayan. Para sa isang tunay na gumaganyak na pahayag, ang ekstemporanyong pagpapahayag ang siyang pinakamabuti. Ang Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ay dinisenyo upang tumulong sa atin sa pang-araw-araw na buhay. Kapag nakikipag-usap tayo sa ating mga kaibi- gan, hindi natin inilalabas ang kapirasong papel at binabasa sa kanila ang ating mga ideya upang matiyak ang paggamit ng pinakamabubuting salita. Sa pagli- lingkod sa larangan, hindi tayo nagdadala ng isang manuskrito upang basahin, sa pangambang baka malimutan natin ang ilang punto na nais nating ibahagi sa mga tao. Kapag nagtatanghal sa paaralan kung paano magpapatotoo sa ilalim ng gayong mga kalagayan, sikaping magsalita sa pinakanatural na paraan hangga't maaari. Sa pamamagitan ng mabuting paghahanda, masusumpungan mo na ang isang balangkas, nasa isip man o nakasulat, ay kadalasang sapat na upang ipaala- ala sa iyo ang mga pangunahing ideya na nais mong talakayin. Subalit paano ka magkakaroon ng kinakailangang kompiyansa upang maisagawa ito? Organisahin ang Iyong mga Ideya. Upang makagamit ng isang balangkas ka- pag nagsasalita, kailangan mong organisahin ang iyong mga ideya. Ito'y hindi 166
Paggamit ng Isang Balangkas nangangahulugan ng pagpili ng mga salitang pinaplano mong gamitin. Ito'y na- ngangahulugan lamang na mag-isip muna bago ka magsalita. Sa pang-araw-araw na buhay, ang isang taong padalus-dalos ay maaaring ma- kapagsalita ng mga bagay na sa dakong huli ay pinagsisisihan niya. Ang iba na- mang tao ay maaaring magsalita na parang walang direksiyon, na nagpapali- pat-lipat mula sa isang ideya tungo sa iba. Ang dalawang tendensiyang ito ay maaaring mabisang mapagtagumpayan sa pamamagitan ng pa- nandaliang paghinto upang makabuo ng isang simpleng balang- kas sa isip bago magsalita. Una, ipako mo sa isip ang iyong tungu- hin, pagkatapos ay pumili ng mga hakbangin na kailangan mong gawin upang matamo ito, at saka magsalita. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Ikintal sa iyong isip ang mga kapakinabangan ng pagsasalita mula sa isang balangkas. Ikaw ba ay naghahanda para sa paglilingkod sa larangan? Gu- mugol ng panahon hindi lamang upang organisahin ang laman ng iyong bag sa pagpapatotoo kundi upang organisahin din ang iyong mga ideya. Kung nagpasiya kang gumamit ng isa sa mga mungkahing presentasyon mula sa Ating Ministeryo sa Kahari- an, basahin ito nang ilang ulit upang maging maliwanag sa isip ang mga pangunahing ideya. Sabihin ang diwa nito sa isa o dala- wang maiikling pangungusap. Ibagay ang mga salita sa iyong per- sonalidad at sa mga kalagayan sa inyong teritoryo. Masusumpu- ngan mo na nakatutulong ang pagkakaroon ng isang balangkas sa isip. Ano ang maaaring kalakip nito? (1) Bilang pambungad, maa- ari mong banggitin ang isang bagay na ikinababahala ng mara- ming tao sa inyong komunidad. Anyayahan ang kausap na magko- mento. (2) Taglayin sa isip ang isang espesipikong bagay na maaari mong ibahagi hinggil sa paksa, lakip na ang isa o dalawang kasula- tan na nagpapakita kung ano ang ipinangakong gagawin ng Diyos upang magdulot ng kaginhawahan. Kapag nabigyan ng pagkakata- on, idiin na iyo'y gagawin ni Jehova sa pamamagitan ng kaniyang Kaharian, ang kaniyang makalangit na pamahalaan. (3) Pasiglahin ang kausap na kumilos alinsunod sa iyong tinalakay. Maaari kang mag-alok ng literatura at/o ng isang pag-aaral sa Bibliya at gumawa ng tiyak na mga kaayusan upang ipagpa- tuloy ang pagtalakay. Sa pang-araw-araw na pakiki- pag-usap, organisahin ang iyong mga ideya bago ka magsalita. Upang matamo ang kinakai- langang kompiyansa sa pagsasalita mula sa isang ba- langkas, manalangin kay Jehova, at gawing kaugalian na lubu- sang makibahagi sa mga pulong ng kongregasyon. Gawing simple ang iyong ba- langkas, madaling basahin sa isang sulyap. Maghanda para sa pagpapa- hayag sa pamamagitan ng pagrerepaso ng mga ideya, hindi sa pamamagitan ng pag- sasaulo ng mga salita. Ang tanging balangkas na marahil ay kakailanganin mo para sa gayong pre- sentasyon ay yaong nasa isip. Kung nais mong kumonsulta sa isang nakasulat na balangkas bago ka gumawa ng unang pagdalaw, marahil ang balangkas ay magtataglay lamang ng ilang salita na magagamit mo sa iyong pambungad, isa o dalawang nakatalang kasulatan, at isang maikling nota hinggil sa kung ano ang nais mong ilakip sa iyong konklusyon. Ang paghahanda at paggamit ng gayong balangkas ay hahadlang sa atin na magpaliguy-ligoy, at tutulong sa atin upang makapag-iwan ng isang maliwanag na mensahe na madaling tan- daan. 167
168 Paggamit ng Isang Balangkas Kung madalas na may bumabangong tanong o pagtutol sa inyong teritoryo, maaaring masumpungan mong makatutulong ang paggawa ng pagsasaliksik sa bagay na ito. Kadalasan, ang kailangan mo lamang ay dalawa o tatlong pangu- nahing punto lakip na ang mga kasulatan na umaalalay sa mga ito. Ang "Mga Paksa sa Bibliya na Mapag-uusapan" o mga subtitulong nasa makakapal na letra sa Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan ay maaaring makapaglaan ng tamang- tamang balangkas na kailangan mo. Maaaring makasumpong ka ng isang angkop na pagsipi mula sa ibang lathalain na nais mong ilakip. Gumawa ng isang maik- ling nasusulat na balangkas, ikabit ang isang naka-xerox na kopya ng pagsipi, at ingatan ang mga ito kasama ng iyong mga kagamitan sa paglilingkod sa lara- ngan. Kapag ang may-bahay ay nagtanong o tumutol, ipabatid sa kaniya na ikina- lulugod mo ang pagkakataong makapagbigay ng paliwanag hinggil sa iyong pi- naniniwalaan. (1 Ped. 3:15) Gamitin ang balangkas bilang saligan ng iyong sagot. Kapag kakatawanin mo sa panalangin ang iyong pamilya, isang grupo ng pag- aaral sa aklat, o ang kongregasyon, kapaki-pakinabang din na organisahin ang iyong mga ideya. Ayon sa Lucas 11:2-4, si Jesus ay nagbigay sa kaniyang mga ala- gad ng isang simpleng balangkas para sa makahulugang panalangin. Sa pag-aalay ng templo sa Jerusalem, si Solomon ay nanalangin nang mahaba. Maliwanag na pinag-isipan niya ang paksa nang patiuna. Itinuon muna niya ang pansin kay Je- hova at sa Kaniyang pangako kay David; pagkatapos ay sa templo; at pagkata- pos ay inisa-isa niya ang espesipikong mga kalagayan at mga grupo ng mga tao. (1 Hari 8:22-53) Maaari tayong makinabang mula sa mga halimbawang ito. Panatilihing Simple ang Iyong Balangkas sa Pahayag. Ang iyo bang balang- kas ay nilayong gamitin sa pagbibigay ng isang diskurso? Gaano karaming impor- masyon ang dapat na ilakip dito? Tandaan na ang layunin ng isang balangkas ay upang tulungan kang maalaa- la ang mga ideya. Maaaring nadarama mong kapaki-pakinabang na isulat nang kumpleto ang ilang pangungusap upang gamitin bilang isang pambungad. Suba- lit pagkatapos nito, magtuon ng pansin sa mga ideya, hindi sa mga salita. Kung isusulat mo ang mga ideyang iyon sa mga pangungusap, gawing maiikli ang mga pangungusap. Ang ilang pangunahing punto na pinaplano mong buuin ay dapat na lumitaw nang maliwanag sa iyong balangkas. Magagawa ito sa pamamagitan ng pagsulat sa mga ito sa malalaking letra, pagsasalungguhit sa mga punto, o pag- kukulay sa mga ito. Sa ilalim ng bawat pangunahing punto, itala ang mga ideya na nais mong gamitin kapag binubuo ito. Itala ang mga kasulatan na pinaplano mong basahin. Karaniwan nang pinakamabuti na gawin ang aktuwal na pagba- basa mula sa Bibliya. Isulat ang mga ilustrasyon na nais mong gamitin. Maaaring magkaroon ka rin ng ilang mahalagang sekular na pagsipi na naaangkop. Magla- gay ng sapat na detalye sa iyong mga nota upang makapagharap ng espesipikong mga punto. Ang balangkas ay mas madaling gamitin kung ito ay masinop. Ang ilan ay gumagamit ng balangkas na napakasimple. Ang isang balangkas ay maaaring buuin ng iilang susing salita, nakatalang mga kasulatan na sisipiin ng tagapagsalita mula sa kaniyang memorya, at mga ginuhit na dibuho o mga lara-
Paggamit ng Isang Balangkas wan na makatutulong sa kaniya upang maalaala ang mga ideya. Sa pamamagitan ng simpleng mga notang ito, maihaharap ng isang tagapagsalita ang kaniyang materyal sa lohikal na pagkakasunud-sunod at sa paraang nakikipag-usap. Iyan ang layunin ng araling ito. Sa pahina 39 hanggang 42 ng aklat na ito, masusumpungan mo ang pagtalakay sa "Paggawa ng Isang Balangkas." Makatutulong nang malaki kung babasahin mo ang materyal na iyon habang pinag-aaralan mo ang araling ito sa "Paggamit ng Isang Balangkas." Kung Paano Gagamitin ang Balangkas. Gayunman, ang iyong tunguhin sa puntong ito ay hindi lamang upang maghanda ng iyong pahayag sa anyong ba- langkas. Ito ay upang mabisang gamitin ang balangkas. Ang unang hakbang sa paggamit ng iyong balangkas ay ang paghahanda para sa pagpapahayag. Tingnan ang tema, basahin ang bawat isa sa mga pangunahing punto, at sabihin sa iyong sarili kung ano ang kaugnayan sa tema ng bawat isa sa mga pangunahing puntong iyon. Itala kung gaano kalaking panahon ang mai- lalaan sa bawat pangunahing punto. Bumalik ngayon at pag-aralan ang unang pangunahing punto. Repasuhin ang mga argumento, mga kasulatan, mga ilustra- syon, at mga halimbawa na pinaplano mong gamitin upang buuin ang puntong iyon. Balikan ang materyal nang ilang ulit hanggang sa ang seksiyong iyon ng iyong pahayag ay maliwanag na sa isip. Gayundin ang gawin sa bawat isa sa iba pang mga pangunahing punto. Isaalang-alang kung ano ang maaari mong alisin, kung kinakailangan, upang matapos sa takdang oras. Pagkatapos ay repasuhin ang buong pahayag. Pagtuunan ng pansin ang mga ideya, hindi ang mga salita. Huwag sauluhin ang pahayag. Kapag nagpapahayag ka, dapat na mapanatili mo ang madalas na pagtingin sa mata ng iyong tagapakinig. Matapos basahin ang isang kasulatan, karaniwan nang magagawa mong makapangatuwiran dito sa pamamagitan ng iyong Bibli- ya nang hindi na tumitingin pang muli sa iyong mga nota. Sa gayunding paraan, kung gumagamit ka ng isang ilustrasyon, ilahad iyon gaya ng pagsasalaysay mo sa mga kaibigan sa halip na basahin iyon mula sa iyong mga nota. Habang nag- sasalita ka, huwag kang titingin sa iyong mga nota upang basahin ang bawat pa- ngungusap doon. Magsalita mula sa puso, at maaabot mo ang mga puso niyaong mga nakikinig sa iyo. Kapag naging bihasa ka na sa sining ng pagsasalita mula sa isang balangkas, ' ong na hakbang tungo sa pagi- nakagawa ka na ng isang napakahalagang pasul ging isang mahusay na tagapagsalita sa madla. PAGSASANAY: Bago ka lumabas sa paglilingkod sa larangan sa linggong ito, maghanda ng isang ba- langkas sa isip ng isang espesipikong bagay na nais mong sabihin. (Tingnan ang pahina 167, parapo 3.) Samantalang naglilingkod sa larangan, pansinin kung gaano karaming ulit mong nagamit ang isinaplano mong pagtalakay o nasabi man lamang ang diwa ng mensahe. 169
26 LOHIKAL NA PAGBUO NG MATERYAL
Ano ang kailangan mong gawin? Ayusin ang iyong materyal sa paraang magiging maliwanag kung ano ang kaugnayan ng mga ideya sa isa't isa at sa mga konklu- syong binubuo mo o sa tunguhing pinagsisikapan mong maabot. BAGO maorganisa ang materyal sa isang lohikal na paraan, kailangan mong magkaroon ng isang tunguhin sa isip. Ang iyo bang tunguhin ay upang ipaba- tid lamang sa iba ang tungkol sa isang partikular na paksa - isang paniniwala, isang saloobin, isang kalidad, isang uri ng paggawi, o isang paraan ng pamumu- hay? Nais mo bang mapatunayan o mapabulaanan ang isang partikular na ide- ya? Ang iyo bang tunguhin ay ang malinang ang pagpapahalaga sa isang bagay o kaya'y magpakilos? Maghaharap ka man ng iyong materyal sa isang indibiduwal o sa mas maraming tagapakinig, upang maga- wa ito nang mabisa, kailangan mong isaalang-alang ang nalala- man na nila hinggil sa paksa at ang kanilang saloobin tungkol dito. Pagkatapos mong magawa ito, balangkasin ang iyong mater- yal sa paraang makatutulong sa iyo na maabot ang iyong tungu- hin. BAKIT ITO MAHALAGA? Kapag ang impormasyon ay iniharap sa isang lohikal na paraan, mas madali para sa tagapakinig na maunawaan, matanggap, at matandaan ito. May kinalaman sa ministeryo ni Saul (Pablo) sa Damasco, ang Gawa 9:22 ay nag-uulat na "nililito [niya] ang mga Judio na nani- nirahan sa Damasco habang pinatutunayan niya sa lohikal na pa- raan na ito ang Kristo." Ano ang kalakip sa lohikal na patotoong iyon? Gaya ng ipinakikita ng ulat sa dakong huli ng ministeryo ni Pablo sa Antioquia at Tesa- lonica, ginawa muna niyang batayan ang bagay na tinatanggap ng mga Judio ang Hebreong Kasulatan at na sila'y nag-aangking naniniwala sa sinasabi ng mga ito tungkol sa Mesiyas. Pagkatapos, mula sa Kasulatang iyon, pumili si Pa- blo ng mga bahagi nito na tumatalakay sa buhay at ministeryo ng Mesiyas. Ka- niyang sinipi ang mga ito at inihambing ang mga ito sa aktuwal na nangyari kay Jesus. Sa dakong huli, gumawa siya ng maliwanag na konklusyon, alalaong baga, na si Jesus ang Kristo, o Mesiyas. (Gawa 13:16-41; 17:2, 3) Kung ikaw ay naghaharap din ng katotohanan ng Bibliya sa isang lohikal na paraan, ito ay maaaring magdulot ng nakahihikayat na epekto sa iba. Pag-oorganisa ng Presentasyon. Ang materyal ay maaaring ayusin sa iba't ibang lohikal na paraan. Kung inaakala mong ito'y may bentaha, maaari mong gamitin ang isang kombinasyon ng mga pamamaraan. Isaalang-alang ang ilan sa mga posibilidad. Kaayusan ayon sa tema: Ito'y nagsasangkot ng pag-oorganisa ng iyong mater- yal sa iba't ibang seksiyon, na bawat isa ay tumutulong sa iyong tunguhin. Ang 170
Lohikal na Pagbuo ng Materyal mga seksiyon ay maaaring mga pangunahing punto na mahalaga upang mau- nawaan ang iyong paksa. Ang mga ito ay maaaring espesipikong mga argumen- to na nagpapatunay o nagpapabulaan sa isang bagay. Ang ilang punto, bagaman may kaugnayan sa paksa, ay maaaring idagdag o alisin, depende sa iyong taga- pakinig o sa iyong tunguhin. Isaalang-alang ang isang halimbawa ng kaayusan ayon sa tema. Ang isang maikling presentasyon hinggil sa pangalan ng Diyos ay maaaring sumaklaw sa (1) kung bakit mahalaga na makilala ang Diyos sa kaniyang pangalan, (2) kung ano ang pangalan ng Diyos, at (3) kung paano natin mapararangalan ang pa- ngalang iyon. Malaki ang matututuhan hinggil sa kaayusan ng materyal ayon sa tema sa pamamagitan ng pagsusuri sa mga publikasyong dini- senyo ng "tapat at maingat na alipin" upang gamitin sa pantaha- nang pag-aaral sa Bibliya. (Mat. 24:45) Ang mga publikasyong ito ay karaniwan nang nagtataglay ng maraming paksa, o tema, na makatutulong sa mga estudyante sa pagkakaroon ng pangkalaha- tang pangmalas sa saligang mga katotohanan ng Bibliya. Ang mas malalaking publikasyon ay gumagamit ng mga subtitulo upang hatiin ang bawat kabanata. Inihahanda ng bawat tema ang estu- dyante para sa kasunod na materyal at nakatutulong ito sa kabuu- ang larawan. TANUNGIN ANG IYONG SARILI . . . Ano ang aking tunguhin? Ang bawat pangunahing punto ba ay may malinaw na kaugna- yan sa tunguhing iyon? Kapag pumipili ng materyal, na- isasaalang-alang ko ba ang mga pangangailangan ng aking taga- pakinig? Sanhi at epekto: Ang pangangatuwiran mula sa sanhi tungo sa epekto ay isa pang paraan ng paghaharap ng impormasyon sa isang lohikal na paraan. Naisaayos ko ba ang materyal upang maakay ang isip ng aking mga tagapakinig mula sa isang ideya tungo sa susunod nang walang patlang na hindi nila madaling mapagdudugtong? Kapag ikaw ay nakikipag-usap sa isang grupo o sa mga indibidu- wal na nangangailangang higit na magbigay-pansin sa kalalabasan ng isang bagay na kanilang ginagawa o pinaplanong gawin, ang paraang ito ay maaaring maging mabisa. Ang Kawikaan kabanata 7 ay naglalaan ng isang napakahusay na halimbawa nito. Buong linaw na inilalarawan nito kung paa- nong ang isang walang-karanasang binata na "kapos ang puso" (ang sanhi) ay nasangkot sa isang patutot at nagdusa ng mapait na bunga nito (ang epekto). - Kaw. 7:7. Upang bigyan ng karagdagang pagdiriin, maaari mong ipakita ang pagkakai- ba ng masasamang resulta na nararanasan niyaong mga hindi lumalakad sa mga daan ni Jehova at ng mabubuting resulta na nararanasan ng mga nakikinig kay Jehova. Palibhasa'y napakilos ng espiritu ni Jehova, ipinakita ni Moises ang gayong pagkakaiba nang siya'y magsalita sa bansang Israel bago sila pumasok sa Lupang Pangako. - Deut., kab. 28. Sa ilang pangyayari, mas mabuting magsimula sa iyong pagtalakay sa pama- magitan ng pagtukoy sa isang kalagayan (ang epekto) at saka magharap ng kati- bayan na nagpapakita ng mga salik na naging dahilan nito (ang sanhi). Kadala- sang ito'y kaugnay ng isang presentasyon na suliranin-at-solusyon. 171
172 Lohikal na Pagbuo ng Materyal Suliranin at solusyon: Sa ministeryo sa larangan, kapag tinatalakay mo ang isang suliranin na ikinababahala ng mga tao at ipinakikita na may isang kasiya- siyang solusyon, maaaring mapasigla nito ang isang tao upang makinig. Maaa- ring ikaw ang magbangon ng suliranin o maaaring ibangon ito ng iyong kausap. Ang gayong suliranin ay maaaring hinggil sa bagay na ang tao ay tumatanda at namamatay, ang pangingibabaw ng krimen, o ang laganap na pag-iral ng ka- walang-katarungan. Hindi na kailangan ang mahabang pagtalakay upang ipaki- ta na may gayong suliranin, sapagkat ito ay kitang-kita na. Basta't magsimula sa pagbanggit sa suliranin, at saka iharap ang solusyong nasa Bibliya. Sa kabilang panig, ang suliranin ay maaaring totoong personal, na nagsa- sangkot sa mga hamong napapaharap sa isang nagsosolong magulang, pagkasi- ra ng loob dahil sa malubhang sakit, o hirap na nararanasan ng isang tao dahil sa di-maibiging pagtrato sa kaniya ng ibang tao. Upang makapagdulot ng pina- kamalaking kabutihan, kailangan ka munang maging isang mabuting tagapaki- nig. Ang Bibliya ay naglalaan ng mahalagang impormasyon sa lahat ng mga suliraning ito. Subalit kailangang gamitin ito nang may kaunawaan. Upang ta- lagang makinabang ang kausap mo sa iyong tinatalakay, kailangan mong ma- ging makatotohanan. Linawin mo kung ang tinatalakay mo ay isang per- manenteng solusyon, pansamantalang kaginhawahan, o kung paano lamang haharapin ang isang kalagayang hindi na magbabago sa sistemang ito ng mga bagay. Sa ibang salita, tiyaking ang maka-Kasulatang pangangatuwiran na iyong ibinibigay ay sapat upang masuportahan ang iyong konklusyon. Kung hindi, ang solusyong iyong tinutukoy ay maaaring hindi magmukhang lohikal sa ta- ong iyon. Kronolohikal na pagkakasunud-sunod: Angkop na iharap ang ilang materyal ayon sa panahon ng pagkapangyari. Halimbawa, sa aklat ng Exodo, ang Sam- pung Salot ay iniharap ayon sa sunud-sunod na paglitaw ng mga ito. Sa Hebreo kabanata 11, ang pagtatala ni apostol Pablo ng mga lalaki at babaing huwaran sa pananampalataya ay sa paraang kronolohikal. Kung maglalahad ka ng mga pangyayari mula sa nakaraan ayon sa kronolohi- kal na pagkakasunud-sunod, ito ay maaaring makatulong sa iyong tagapakinig na maunawaan kung paano naganap ang ilang mga pangyayari. Ito ay kumaka- pit kapuwa sa makabagong-panahong kasaysayan at sa mga pangyayari noong kapanahunan ng Bibliya. Sa gayo'y maaaring pinagsasama mo ang kronolohi- kal na pagkakasunud-sunod at ang sanhi-at-epektong pangangatuwiran. Kung pinaplano mong balangkasin ang mga pangyayari na ayon sa Bibliya ay maga- ganap sa hinaharap, isang kronolohikal na presentasyon marahil ang magiging pinakamadaling masubaybayan at matandaan ng iyong tagapakinig. Ang paggamit ng isang kronolohikal na paraan ay hindi nangangahulugan na lagi kang mag-uumpisa sa simula. Sa ilang kaso, maaaring maging higit na ma- bisa na pasimulan ang isang salaysay sa isang kapana-panabik na pangyayari sa kuwento. Halimbawa, kapag naglalahad ng isang karanasan, marahil ay pipili-
Lohikal na Pagbuo ng Materyal in mong isaysay ang tungkol sa isang okasyon nang masubok ang katapatan ng isa sa Diyos. Pagkatapos mapukaw ang interes sa bahaging iyon ng salaysay, ma- aari mo nang ilahad sa kronolohikal na pagkakasunud-sunod ang mga detalye na humantong doon. Paggamit Lamang ng Kaugnay na Materyal. Anuman ang iyong paraan sa pag-oorganisa ng iyong materyal, tiyakin na ang gagamitin mo ay yaon lamang may kaugnayan sa paksa. Ang tema ng iyong pahayag ay dapat na makaapekto sa iyong pagpili. Ang uri ng iyong tagapakinig ay dapat ding isaalang-alang. Para sa isang uri ng tagapakinig, ang isang partikular na punto ay maaaring napaka- halaga, samantalang para sa ibang grupo ito ay maaaring hindi na kailangan. Kailangan mo ring tiyakin na ang lahat ng iyong materyal ay makatutulong sa pag-abot sa iyong tunguhin. Kung hindi, ang iyong presentasyon, bagaman ma- rahil ay kawili-wili, ay maaaring mawalan ng bisa. Kapag gumagawa ng pagsasaliksik, maaaring makasumpong ka ng maraming kawili-wiling materyal na kaugnay ng iyong paksa. Gaano karami nito ang da- pat mong gamitin? Kung pauulanan mo ang iyong tagapakinig ng sobrang ma- teryal, maaaring mabigo ka sa iyong layunin. Ang ilang pangunahing ideya na nabuong mabuti ay mas madaling tandaan kaysa sa napakaraming ideya na ini- haharap nang napakabilis. Hindi ito nangangahulugan na hindi na kailangang isama kailanman ang kaugnay na kawili-wiling impormasyon. Subalit, huwag mong hayaang palabuin ng mga ito ang iyong tunguhin. Pansinin kung paa- nong ang gayong mga detalye ay maingat na isinama sa Bibliya sa Marcos 7:3, 4 at Juan 4:1-3, 7-9. Habang ikaw ay sumusulong mula sa isang punto tungo sa susunod, mag- ingat na huwag gawin iyon nang biglaan anupat hindi masubaybayan ng iyong tagapakinig ang pagkakasunud-sunod ng ideya. Upang maging mabisa ang pagkakaugnay-ugnay ng mga ideya, maaaring kailanganin mong magla- gay ng isang tulay mula sa isang ideya patungo sa iba. Ang tulay ay maaaring isang sugnay o ito ay maaaring isang kumpletong pangungusap na nagpapakita ng kaugnayan ng dalawang ideya. Sa maraming wika, ang simpleng pangatnig na mga salita o parirala ay maaaring gamitin upang ipakita ang kaugnayan ng isang bagong ideya sa sinundan nito. Ang paggamit lamang ng kaugnay na materyal at pagsasaayos nito sa lohikal na pagkakasunud-sunod ay makatutulong sa iyo upang maabot ang iyong tu- nguhin. PAGSASANAY: Pagkatapos mabasa ang araling ito, repasuhin ang materyal sa katamtamang bilis, na sinasabi sa iyong sarili ang diwa ng bawat parapo. Pansinin kung paanong ang bawat parapo ay nakatutulong upang maabot ang tunguhin ng buong aralin. 173
27 EKSTEMPORANYONG PAGPAPAHAYAG
Ano ang kailangan mong gawin? Magsalita sa paraang kakikitaan ng natural na pagkakagamit ng piling mga salita at ng maingat na paghahanda ng mga ideya. MAAARING pinaghirapan mo ang iyong pahayag. Maaaring mayroon kang na- kapagtuturong materyal. Ang lohika ay maaaring mahusay. Maaaring kaya mo itong ipahayag nang matatas. Subalit kung ang pansin ng iyong tagapakinig ay nababahagi - kakatiting lamang ang kanilang pinakikinggan sa iyong sinasabi sapagkat ang kanilang isip ay malimit na nagpapagala-gala sa ibang mga ba- gay - gaano kaya kabisa ang iyong presentasyon? Kung sila'y nahihirapang ma- panatiling nakatuon ang kanilang isip sa pahayag, maaabot mo kaya ang kanilang puso? BAKIT ITO MAHALAGA? Ang ekstemporanyong pagpa- pahayag ang pinakamabisang paraan upang mapanatili ang interes at maganyak ang taga- pakinig. Ano kaya ang maaaring nasa ugat ng gayong suliranin? Iba't ibang salik ang maaaring dahilan nito. Kadalasan, ito'y dahil sa hindi nabibigkas ang pahayag sa ekstemporanyong paraan. Sa ibang salita, lubhang madalas na kinukonsulta ng tagapagsa- lita ang kaniyang mga nota, o kaya'y masyadong pormal ang istilo ng kaniyang pagpapahayag. Gayunman, ang mga sulira- ning ito ay may tuwirang kaugnayan sa paraan ng paghahan- da ng pahayag. Kung isusulat mo muna nang buo ang iyong pahayag at saka mo sisikaping gumawa ng isang balangkas, malamang na mahihirapan kang ibigay ang paha- yag sa ekstemporanyong paraan. Bakit? Sapagkat napili mo na ang eksaktong mga salita na pinaplano mong gamitin. Gamitin mo man ang balangkas sa pagpapahayag, pagsisikapan mo pa ring alalahanin ang mga salitang iyong gi- namit sa orihinal na bersiyon. Kapag ang isang bagay ay nakasulat, ang salita ay mas pormal at ang balangkas ng pangungusap ay higit na masalimuot kay- sa sa pang-araw-araw na pagsasalita. Mahahalata ito sa iyong pagpapahayag. Sa halip na isulat ang bawat detalye ng pahayag, subukin ang sumusunod: (1) Piliin ang isang tema at ang mga pangunahing aspekto ng paksa na gagami- tin mo sa pagbuo ng temang iyon. Para sa isang maikling pahayag, ang dala- wang pangunahing punto ay sapat na. Ang mas mahabang pahayag ay maaa- ring mangailangan ng apat o lima. (2) Sa ilalim ng bawat pangunahing punto, itala ang mga pangunahing kasulatan na pinaplano mong gamitin sa pagbuo nito; itala rin ang iyong mga ilustrasyon at susing mga argumento. (3) Isipin kung paano mo ihaharap ang pahayag. Maaaring isulat mo pa nga nang kum- pleto ang isa o dalawang pangungusap. Gayundin, planuhin ang iyong konklu- syon. 174
Ekstemporanyong Pagpapahayag Ang paghahanda para sa pagpapahayag ay napakahalaga. Subalit huwag ulit- ulitin ang pahayag nang salita-por-salita sa layuning isaulo ito. Sa ekstemporan- yong pagsasalita, ang dapat bigyang-diin sa paghahanda para sa pagpapahayag ay hindi ang mga salita, kundi ang mga ideya na ipahahayag. Ang huling na- banggit ay dapat na repasuhin hanggang sa madali nang magkasunud-sunod ang mga ito sa iyong isip. Kapag ang balangkas ng iyong pahayag ay nabuo sa lohikal na paraan at naisaplanong mabuti, hindi ito magiging mahirap, at sa iyong pagpapahayag, kusa at madaling bubukal ang mga ideya. Isaalang-alang ang mga Kapakinabangan. Ang isang mahalagang bentaha ng ekstemporanyong pagpapahayag ay na ikaw ay magsasalita sa natural na paraan na madaling tanggapin ng mga tao. Ang iyong pagpapahayag ay magiging mas masigla at sa gayo'y magiging mas kawili-wili sa iyong tagapakinig. KUNG PAANO ITO MATATAMO Ikintal sa iyong isip ang mga kapakinabangan ng ekstempo- ranyong pagpapahayag. Ang paraang ito ng pagsasalita ay nagbibigay sa iyo ng napa- karaming pagkakataon na makatingin sa mata ng iyong mga ta- gapakinig, na magpapabuti ng iyong komunikasyon sa kanila. Ya- mang hindi ka umaasa sa mga nota para sa mga salitang gagamitin sa bawat pangungusap, mas madarama ng iyong mga tagapakinig na alam na alam mo ang iyong paksa at taimtim kang naniniwala sa iyong sinasabi. Kaya, ang uring ito ng pagpapahayag ay nagdu- dulot ng isang masigla at parang nakikipag-usap na presentasyon, isang tunay na puso-sa-pusong pagtalakay. Sa halip na isulat nang kumpleto ang iyong pahayag, gumawa ng isang simpleng balangkas. Maghanda para sa pagpapa- hayag sa pamamagitan ng pagrerepaso sa isip ng bawat pangunahing punto nang mag- kakahiwalay. Sa halip na masyadong ikabahala ang pagpi- li ng tamang mga salita, idiin ang lohikal na pagbuo ng mga ideya. Ang ekstemporanyong pagpapahayag ay maaari ring ibagay sa kalagayan. Ang materyal ay hindi masyadong mahigpit ang pagka- kabuo para hindi mo na mabago pa ito. Ipagpalagay nang maaga pa sa araw ng iyong pagpapahayag, may lumabas na isang namumukod-tanging balita na may tuwirang kaugnayan sa iyong paksa. Hindi ba't angkop na banggi- tin ito? O marahil samantalang nagsasalita ka, napansin mo na maraming bata sa tagapakinig na nagsisipag-aral pa. Napakainam nga na iangkop ang iyong mga ilustrasyon at pagkakapit sa layunin na matulungan silang maunawaan kung paanong ang materyal ay nakaaapekto sa kanilang buhay! Ang isa pang bentaha ng ekstemporanyong pagpapahayag ay ang pagpapasig- la nito sa iyo mismong isip. Kapag mayroon kang tagapakinig na nagpapahala- ga at tumutugon, ikaw mismo ay sumisigla anupat napalalawak mo pa ang mga ideya o maaari kang gumamit ng panahon upang ulitin ang ilang punto para sa pagdiriin. Kapag napansin mong nawawala ang interes ng tagapakinig, maaari kang gumawa ng hakbang upang malutas ang suliranin sa halip na basta mag- salita sa mga tao na ang mga isip ay nasa ibang dako. Iwasan ang mga Panganib. Dapat mong mabatid na ang ekstemporanyong pagsasalita ay may potensiyal na mga panganib din. Ang isa ay ang tendensi- yang sumobra sa oras. Kapag nagsingit ka ng napakaraming karagdagang ideya 175
176 Ekstemporanyong Pagpapahayag sa panahon ng pahayag, ang oras ay maaaring maging isang suliranin. Mapag- tatagumpayan mo ito kung isusulat mo sa iyong balangkas ang oras na itinak- da para sa bawat seksiyon ng pahayag. Saka mahigpit na sundin ang iskedyul na ito. Ang isa pang panganib, lalo na sa makaranasang mga tagapagsalita, ay ang la- bis na pagtitiwala sa sarili. Dahil sa pagiging bihasa sa pagsasalita sa madla, ma- aaring masumpungan ng ilan na hindi naman mahirap ang biglaang magtipon ng ilang ideya at pagkasiyahin iyon sa itinakdang oras. Subalit ang pagpapa- kumbaba at pagpapahalaga sa bagay na tayo ay nakikibahagi sa isang programa ng edukasyon na doo'y si Jehova mismo ang siyang Dakilang Tagapagturo ay dapat na gumanyak sa atin na harapin ang bawat atas nang may pananalangin at paghandaan itong mabuti. - Isa. 30:20; Roma 12:6-8. Marahil ang higit na ikinababahala ng maraming tagapagsalitang walang ka- ranasan sa ekstemporanyong pagpapahayag ay na baka makalimutan nila ang gusto nilang sabihin. Huwag hayaang ang alalahaning ito ang maging dahilan ' ong na hakbang na ito sa mabisang pagsasali- upang hindi mo gawin ang pasul ta. Maghandang mabuti, at umasa kay Jehova para sa tulong ng kaniyang espi- ritu. - Juan 14:26. Ang ibang mga tagapagsalita ay nag-aatubili dahil sa labis na pagkabahala sa pagpili ng tamang mga salita. Totoo, ang isang ekstemporanyong pahayag ay maaaring hindi maging kasinghusay sa pagpili ng mga salita at balarila kung ihahambing sa isang manuskritong pahayag, subalit nahihigitan naman ito ng kaakit-akit na istilo na parang nakikipag-usap lamang. Mas madaling tumugon ang mga tao sa mga ideya na inihaharap sa mga salitang madali nilang maintin- dihan at sa mga pangungusap na hindi masalimuot. Kung maghahanda kang mabuti, ang angkop na paghahanay ng mga salita ay magiging natural, hindi dahil sa isinaulo mo ito, kundi dahil sa narepaso mong mabuti ang mga ideya. At kapag gumagamit ka ng mabuting pananalita sa pang-araw-araw na pakiki- pag-usap, ito ay lalabas nang natural kapag ikaw ay nasa plataporma. Kung Anong Uri ng mga Nota ang Dapat Gamitin. Sa kalaunan at dahil sa pagsasanay, mapaiikli mo ang iyong balangkas sa ilang salita lamang para sa ba- wat punto ng iyong pahayag. Ang mga ito, kasama ng nakatalang mga kasulatan na pinaplano mong gamitin, ay maaaring ilistang lahat sa isang kard o pilyego ng papel para sa madaliang reperensiya. Sa ministeryo sa larangan, sa mara- ming pagkakataon ay makapagsasaulo ka ng isang simpleng balangkas. Kapag nakapagsaliksik ka na sa isang paksa para sa pagdalaw-muli, maaaring gumawa ka ng ilang maiikling nota sa kapirasong papel at isingit iyon sa mga pahina ng iyong Bibliya. O maaaring gamitin mo na lamang ang isang balangkas mula sa "Mga Paksa sa Bibliya na Mapag-uusapan" o sa materyal na masusumpungan sa Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan bilang saligan ng inyong pagtalakay. Gayunman, kung ikaw ay naatasang gumanap ng ilang bahagi sa pulong sa loob ng ilang linggo at marahil ay magbibigay rin ng mga pahayag pangmadla,
Ekstemporanyong Pagpapahayag masusumpungan mong nangangailangan ka ng higit na detalyadong mga nota. Bakit? Upang muling sariwain sa iyong isip ang materyal bago gampanan ang bawat atas na iyon. Magkagayunman, kung ikaw ay labis na aasa sa mga notang iyon para sa mga salitang gagamitin sa panahon ng iyong pagpapahayag - na tinitingnan ang mga ito sa halos bawat pangungusap - mawawala sa iyo ang mga kapakinabangan na siyang katangian ng ekstemporanyong pagpapahayag. Kung gagamit ka ng detalyadong mga nota, markahan ang mga ito upang ma- dali mong makita ang ilang salitang itinatampok at ang binanggit na mga kasu- latan na bumubuo sa iyong balangkas. Bagaman ang pagpapahayag ng isang makaranasang tagapagsalita ay karani- wan nang ekstemporanyo, may bentaha rin kung ilalakip ang iba pang anyo ng pagpapahayag. Sa pambungad at sa konklusyon, kung saan ang mahusay na ' pagtingin sa tagapakinig ay kailangang nalalakipan ng mapuwersa at pil ıng pa- nanalita, ang ilang sauladong pangungusap ay maaaring maging mabisa. Kapag gumagamit ng mga pangyayari, numero, pagsipi, o mga kasulatan, ang pagba- basa ay angkop at maaaring magamit taglay ang mabuting epekto. Kapag ang Iba ay Humihingi ng Paliwanag. Kung minsan ay hinihingan tayo ng paliwanag hinggil sa ating mga paniniwala at wala nang pagkakataon para sa patiunang paghahanda. Ito ay maaaring mangyari kapag nagbangon ng pagtutol ang isang natagpuan natin sa paglilingkod sa larangan. Ang gayunding mga situwasyon ay maaaring bumangon kapag kasama ng ating mga kamag- anak, sa dakong pinagtatrabahuhan, o sa paaralan. Ang mga opisyal ng pama- halaan ay maaari ring humingi ng mga paliwanag hinggil sa ating mga panini- wala at sa ating paraan ng pamumuhay. Ang Kasulatan ay humihimok: "Laging [maging] handang gumawa ng pagtatanggol sa harap ng bawat isa na humihi- ngi sa inyo ng katuwiran para sa pag-asa na nasa inyo, ngunit ginagawa iyon tag- lay ang mahinahong kalooban at matinding paggalang." - 1 Ped. 3:15. Pansinin kung paanong sina Pedro at Juan ay sumagot sa Judiong Sanedrin, gaya ng nakaulat sa Gawa 4:19, 20. Sa dalawang pangungusap lamang, naipali- wanag nilang mabuti ang kanilang paninindigan. Ginawa nila iyon sa paraang angkop sa kanilang tagapakinig - na ipinakikitang ang isyung kinakaharap ng mga apostol ay dapat ding harapin ng korte. Nang maglaon, inihain ang huwad na mga paratang laban kay Esteban, at siya'y dinala sa korte ring iyon. Basa- hin ang kaniyang mapuwersang di-pinaghandaang sagot sa Gawa 7:2-53. Paano niya inorganisa ang kaniyang materyal? Siya'y nagharap ng mga pangyayari ayon sa pagkakasunud-sunod sa kasaysayan. Sa isang angkop na punto, pinasi- mulan niyang idiin ang rebelyosong espiritu na ipinakita ng bansang Israel. Sa konklusyon, ipinakita niya na nagpamalas din ng gayong espiritu ang Sanedrin nang ipapatay nito ang Anak ng Diyos. Kapag tinawag ka para sa isang biglaang pagpapaliwanag hinggil sa iyong mga paniniwala, ano ang makatutulong sa iyo upang ang iyong mga komento ay maging mabisa? Tularan si Nehemias na tahimik na nanalangin bago niya 177
178 Ekstemporanyong Pagpapahayag sinagot ang tanong ni Haring Artajerjes. (Neh. 2:4) Pagkatapos, karaka-rakang bumuo ng isang balangkas sa isip. Ang mga pangunahing hakbangin ay maaa- ring itala sa ganitong paraan: (1) Pumili ng isa o dalawang punto na dapat ila- kip sa paliwanag (maaari mong gamitin ang mga puntong masusumpungan sa Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan). (2) Pagpasiyahan kung aling mga kasu- latan ang gagamitin mo upang suportahan ang mga puntong iyon. (3) Planu- hin kung paano sisimulan ang iyong paliwanag nang mataktika upang ang nag- tatanong ay maging handang makinig. Pagkatapos ay magsimulang magsalita. Kapag ginigipit, matatandaan mo pa kaya kung ano ang dapat gawin? Sina- bi ni Jesus sa kaniyang mga tagasunod: "Huwag kayong mabalisa tungkol sa kung paano o kung ano ang inyong sasabihin; sapagkat ang inyong sasabihin ay ibibigay sa inyo sa oras na iyon; sapagkat ang nagsasalita ay hindi lamang kayo, kundi ang espiritu ng inyong Ama ang nagsasalita sa pamamagitan nin- yo." (Mat. 10:19, 20) Ito'y hindi nangangahulugan na mapapasaiyo ang maka- himalang "pagsasalita ng karunungan" gaya ng ibinigay sa unang-siglong mga Kristiyano. (1 Cor. 12:8) Subalit kung regular mong sinasamantala ang eduka- syong inilalaan ni Jehova para sa kaniyang mga lingkod sa kongregasyong Kris- tiyano, ipaaalaala sa iyo ng banal na espiritu ang angkop na impormasyon ka- pag iyon ay kinakailangan. - Isa. 50:4. Walang alinlangan, ang ekstemporanyong pagpapahayag ay maaaring ma- ging napakabisa. Kung iniinsayo mo ito nang regular kapag gumaganap ng mga atas sa kongregasyon, kung gayon hindi magiging mahirap kung kakailanganin mong magbigay ng biglaang sagot, yamang ang paraan ng pagbalangkas nito ay magkapareho. Huwag mag-atubili. Ang pagkatutong magsalita nang ekstempo- ranyo ay makatutulong sa iyo upang higit na maging mabisa ang iyong minis- teryo sa larangan. At kung may pribilehiyo kang magbigay ng mga pahayag sa kongregasyon, malamang na mapananatili mo ang pansin ng tagapakinig at masasaling ang kanilang puso. MGA PAGSASANAY: (1) Kapag naghahanda para sa Pag-aaral sa Bantayan, gawing kaugalian na salungguhitan ang mga susing pananalita lamang sa halip na ang buong mga pa- ngungusap. Sumagot sa iyong sariling pananalita. (2) Kapag naghahanda sa pagpapahayag ng iyong susunod na atas sa paaralan, magsimula sa pamamagitan ng pag-uulit mula sa iyong memorya ng tema at ng iyong dalawa o tatlong pangu- nahing punto.
PARAAN NA PARANG NAKIKIPAG
USAP
Ano ang kailangan mong gawin? Magsalita sa paraang gaya ng pang-araw-araw na pakikipag- usap subalit ibinabagay sa iyong tagapakinig. ANG mga tao sa pangkalahatan ay nakarelaks kapag sila'y nakikipag-usap sa mga kaibigan. Ang kanilang mga pananalita ay natural. Ang ilang indibiduwal ay ma- sigla; ang iba naman ay mas pormal. Gayunpaman, ang pagiging natural ng ga- yong pananalita ay nakaaakit. Gayunman, kapag lumalapit sa isang di-kakilala, hindi angkop na magsalita sa paraang labis na pamilyar o masyadong di-pormal. Sa katunayan, sa ilang kultu- ra ang lahat ng pakikipag-usap sa mga di-kakilala ay nagsisimula sa isang napakapormal na paraan. Pagkatapos maipakita ang angkop na paggalang, kung magkagayon, taglay ang kaunawaan maaaring makabuti na gumamit ng hindi gaanong pormal na mga salita at ng paraan na parang nakikipag-usap lamang. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang angkop na istilo ng pagsa- salita sa paraang nakikipag-usap ay nagpapangyaring maging pa- natag ang iyong tagapakinig at tumutulong upang tanggapin nila ang iyong sinasabi. Kapag nagsasalita ka sa plataporma, dapat na mag-ingat ka rin. Ang paraan na masyadong di-pormal ay nag-aalis ng dignidad sa isang Kristiyanong pagpupulong at sa pagiging seryoso ng sinasabi. Sa ilang wika, may mga pananalitang ginagamit kapag ang kausap ay isang taong may-edad na, guro, opisyal, o magulang. (Pansinin ang mga terminong ginamit sa Gawa 7:2 at 13:16.) Naiibang pananalita naman ang ginagamit kapag nakikipag-usap sa asawa o sa matalik na kaibigan. Bagaman ang paraan ng ating pagsasalita sa plataporma ay hindi naman kailangang ma- ging napakapormal, ito ay dapat na maging magalang. Gayunman, may mga salik na maaaring magpangyaring ang pagpapahayag ng isang tao ay maging masyadong matigas o pormal ang dating. Ang isa sa mga ito ay ang balangkas ng pangungusap, o ang paraan ng paghahanay ng mga salita. Lumilitaw ang suliranin kapag sinisikap ng tagapagsalita na ulitin ang mga pana- nalita nang eksaktung-eksakto gaya ng pagkakasulat sa mga ito. Ang nakasulat na salita ay kadalasang naiiba sa binibigkas na salita. Totoo, ang pagsasaliksik kapag naghahanda ng isang pahayag ay kadalasang ginagawa sa pamamagitan ng pag- gamit ng nakalathalang materyal. Marahil ang isang nakasulat na balangkas ay naglalaan ng saligan para sa pahayag. Subalit kapag nagpapahayag ka ng mga ide- ya sa paraang kagayang-kagaya ng pagkakasulat sa mga ito o nagbabasa ng mga ito mula sa isang nakalimbag na balangkas sa panahon ng iyong pagpapahayag, malamang na ang iyong pagsasalita ay hindi magiging parang nakikipag-usap. Upang mapanatili ang istilong nakikipag-usap, ipahayag ang mga ideya sa sarili mong pananalita at iwasan ang komplikadong mga pangungusap. Ang isa pang salik ay ang pagbabagu-bago ng tiyempo. Ang pananalitang 179 28
180 Paraan na Parang Nakikipag-usap medyo matigas at pormal ay malimit na nangyayari dahil sa daloy ng mga salita na pare-pareho ang agwat at ang bilis ay walang pagbabago. Sa normal na pag- uusap, may mga pagbabago ng bilis at malimit ang panandaliang paghinto na iba't iba ang haba. Sabihin pa, kapag nagsasalita ka sa maraming tagapakinig, ang istilo ng pagsa- salita na parang nakikipag-usap ay dapat mong lakipan ng ibayong lakas ng tinig, tindi, at sigla upang mapanatili ang kanilang aten- siyon. KUNG PAANO MALILINANG ANG KATANGIANG ITO Magsimula sa pangmalas mo sa iyong tagapakinig. Malasin sila bilang mga kaibigan, subalit huwag maging masyadong pa- milyar. Pakitunguhan sila taglay ang paggalang. Upang magamit ang paraan na parang nakikipag-usap na ang- kop sa ministeryo, kailangan mong gawing kaugalian ang mabuting pagsasalita sa araw-araw. Hindi ito nangangahulugan na kailangang maging mataas ang iyong pinag-aralan. Subalit makabubuting lina- ngin mo ang mga kaugalian sa pagsasalita na magpapangyari sa iba na makinig nang may paggalang sa iyong sinasabi. Taglay ito sa isip, isaalang-alang kung kailangan mong pagbutihin ang sumusunod na mga punto sa iyong pang-araw-araw na pakikipag-usap. Magsalita sa paraang eks- temporanyo. Huwag magsikap na gumamit ng eksaktong pa- nanalita mula sa nakalimbag na materyal. Ipahayag ang mga ideya sa iyong sariling pa- nanalita. Gumamit ng maiikling pangungusap, at iba-ibahin ang iyong bilis. (1) Iwasan ang mga pananalitang kasalungat ng tamang balari- la o may tendensiyang magpakilala sa iyo bilang kasamahan ng mga taong ang paraan ng pamumuhay ay labag sa makadiyos na mga pamantayan. Kasuwato ng payo sa Colosas 3:8, iwasan ang mga pananalitang magaspang o mahalay. Sa kabilang panig, ang kolokyal na pananalita ay hindi naman masama. Ang kolokyalis- mo, o pang-araw-araw na pananalita, ay di-pormal, subalit ito ay kaayon ng tinatanggap na pamantayan ng pananalita. Magtuon ng pansin sa iyong pagnanais na makipagtalasta- san. Magsalita mula sa puso. Ang mahalaga ay ang mensahe, hindi ang impresyong iyong ma- lilikha sa paningin ng iba. (2) Iwasan ang laging pag-uulit ng iyo't iyon ding mga panana- lita at mga parirala upang ipahayag ang iba't ibang ideya na maaa- ring taglay mo. Matutong gumamit ng mga salita na malinaw na nagpapahayag ng ibig mong sabihin. Pasulungin ang iyong pang- araw-araw na pakikipag-usap. Isa-isa, ikapit ang mga mungka- hi sa pahinang ito. (3) Iwasan ang di-kinakailangang pagpapabalik-balik sa pama- magitan ng malinaw na pagtataglay sa isip ng nais mong sabihin; saka magsimulang magsalita. (4) Iwasang matabunan ang mabubuting ideya ng masyadong maraming salita. Gawing kaugalian na sabihing malinaw sa isang simpleng pa- ngungusap ang puntong kailangang matandaan. (5) Magsalita sa paraang nagpapakita ng paggalang sa iba. PAGSASANAY: Suriin ang iyong mga kaugalian sa pakikipag-usap. Magsanay sa limang puntong may numero na nakatala sa itaas, na pinagtutuunan ng pansin ang isa lamang sa mga ito sa loob ng maghapon. Kailanma't ikaw ay nagkamali, ipahayag muli ang iyong ideya, kahit na sa iyong isip lamang, na ginagawa iyon nang tama.
KALIDAD NG TINIG
Ano ang kailangan mong gawin? Pasulungin ang kalidad ng iyong tinig, hindi sa pamamagitan ng paggaya sa iba, kundi sa pamamagitan ng wastong paghinga at pag- rerelaks sa maiigting na kalamnan. ANG mga tao ay lubhang naiimpluwensiyahan hindi lamang ng kung ano ang si- nasabi kundi kung paano rin ito sinasabi. Kung ang isang tao na nakikipag-usap sa iyo ay may tinig na kasiya-siya, masigla, palakaibigan, at mabait, hindi ba toto- ong higit kang malulugod na makinig na mabuti kaysa kung ang kaniyang tinig ay matamlay o magaspang? Ang pagpapaunlad sa isang kanais-nais na kalidad ng tinig ay hindi lamang magsasangkot sa pisikal na mekanismo ng tinig. Maaaring sangkot din dito ang personalidad ng isa. Habang ang isang tao ay sumusu- long sa kaniyang kaalaman at sa pagkakapit ng katotohanan ng Bi- bliya, may mga pagbabagong mahahalata sa paraan ng kaniyang pagsasalita. Ang makadiyos na mga katangian tulad ng pag-ibig, ka- galakan, at kabaitan ay mapapansin sa kaniyang tinig. (Gal. 5:22, 23) Kapag siya ay nakadarama ng tunay na pagmamalasakit sa iba, mahahalata ito sa kaniyang tinig. Kapag hinalinhan ng pagtanaw ng utang-na-loob ang espiritu ng pagiging laging mapagreklamo, ipinakikita ito kapuwa ng mga salitang binibigkas at ng tono ng bo- ses. (Panag. 3:39-42; 1 Tim. 1:12; Jud. 16) Kahit na hindi mo nauuna- waan ang wikang sinasalita, kapag ang isang tao ay waring arogan- te, di-mapagparaya, palapintas, at magaspang at ang isa namang tao ay waring mapagpakumbaba, matiisin, mabait, at maibigin, makikita mo kaagad ang pag- kakaiba. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang mabuting kalidad ng tinig ay tumutulong sa iba na maging panatag at makinig sa iyo nang may kasiyahan. Ang di-mabu- ting kalidad ng tinig ay humahadlang sa komunikasyon, at maaaring makasiphayo ito kapuwa sa tagapagsalita at sa ta- gapakinig. Sa ilang kaso ang hindi kanais-nais na kalidad ng tinig ay maaaring dahil sa isang sakit na puminsala sa gulung-gulungan ng tao o sa isang minanang pisi- kal na depekto. Maaaring napakalubha ng gayong mga kalagayan anupat hindi na lubusang mareremedyuhan sa sistemang ito ng mga bagay. Gayunman, kada- lasang nagbubunga ng pagsulong kung matututuhang gamitin nang wasto ang mga sangkap sa pagsasalita. Una sa lahat, mahalagang maunawaan na ang kaurian ng tinig ay nagkakaiba- iba sa bawat tao. Ang iyong tunguhin ay hindi upang magkaroon ng isang tinig na katulad ng sa iba. Sa halip, linangin ang potensiyal ng iyong sariling tinig, tag- lay ang kakaibang mga katangian nito. Ano ang makatutulong sa iyo upang ma- gawa ito? May dalawang pangunahing bagay na kailangan. Kontrolin Nang Wasto ang Iyong Suplay ng Hangin. Para sa pinakamabuting resulta sa paggamit ng iyong tinig, kailangan mo ng sapat na suplay ng hangin la- kip na ang wastong pagkontrol sa paghinga. Kung wala nito, ang iyong tinig ay 181 29
182 Kalidad ng Tinig maaaring maging mahina, at ang iyong pagpapahayag ay maaaring maging paud- lut-udlot. Ang pinakamalaking bahagi ng baga ay wala sa itaas ng dibdib; ang dakong ito ay mas malaki lamang sa tingin dahil sa mga buto sa balikat. Sa halip, ang pinaka- malapad na bahagi ng baga ay nasa itaas lamang ng dayapram. Nakakabit sa mas mababang mga tadyang, ang dayapram ay nasa pagitan ng dibdib at ng hungkag na bahagi ng tiyan. Kung ang pinupuno mo lamang ay ang itaas na bahagi ng iyong mga baga ka- pag ikaw ay lumalanghap ng hangin, madali kang mauubusan ng hininga. Mawa- walan ng puwersa ang iyong tinig, at madali kang mapapagod. Upang makahinga nang wasto, kailangan mong maupo o tumayo nang tuwid at panatilihing nakau- nat ang iyong mga balikat. Sadyain mong iwasan na ang palakihin lamang ay ang itaas na bahagi ng iyong dibdib kapag lumalanghap ka ng hangin upang magsa- lita. Punuin muna ang ibabang bahagi ng iyong mga baga. Kapag napuno na ang bahaging ito, ang ibabang bahagi ng iyong tadyang ay bubuka. Kasabay nito, ang dayapram ay bababa, na banayad na dumiriin sa tiyan at mga bituka, anupat ma- darama mo ang higpit ng iyong sinturon o damit sa bandang tiyan mo. Subalit ang mga baga ay wala roon sa ibaba; ang mga ito ay nakapaloob sa tadyang. Upang KUNG PAANO NALILIKHA ANG PAGSASALITA Ang saligan ng lahat ng tunog ng boses ay ang daloy ng hangin na pinalalabas mo mula sa iyong mga baga. Ang mga baga ay nagsisilbing mga bulusan na nagtu- tulak ng hangin na dumaraan sa lalaugan tungo sa gulung-gulungan, o babagtingan ng boses, na nasa git- na ng iyong lalamunan. Sa loob ng iyong babagtingan ng boses, sa magkabilang panig, ay may dalawang ma- liliit na nakatuping kalamnan na tinatawag na kuwer- das bokales. Ang mga ito ang pangunahing lumilikha ng tunog. Binubuksan at isinasara ng mga nakatuping kalamnang ito ang daanan ng hangin sa gulung-gulu- ngan upang pahintulutan ang pagpasok at paglabas ng hangin at upang hindi makapasok sa baga ang di-kina- kailangang mga bagay. Sa normal na paghinga, hindi nagkakaroon ng tunog habang dumaraan ang hangin sa kuwerdas bokales. Subalit kapag nais ng isang tao na magsalita, binabanat ng mga kalamnan ang kuwerdas bokales, at ang mga ito ay nanginginig habang pilit na pinararaan sa mga ito ang hanging galing sa mga baga. Ito'y lumilikha ng tunog. Habang nababanat ang kuwerdas bokales, lalong bumibilis ang panginginig nito at lalong tumataas ang tono ng tunog na nalilikha nito. Sa kabilang pa- nig, habang higit na nakarelaks ang mga kuwerdas, la- long bumababa ang tono. Pagkatapos manggaling sa gulung-gulungan, ang tunog ay pumapasok sa itaas na bahagi ng lalamunan, na tinatawag na lalagukan. Saka ito dumaraan sa bibig at sa hungkag na bahagi ng ilong. Doon idinaragdag ang mga pinong tono na nagpapabago, nagpapalaki, at nagpapalakas sa pangu- nahing tono. Ang ngalangala pati na ang dila, ngipin, labi, at panga ay nagtutulong-tulong upang paghiwa- hiwalayin ang nanginginig na mga alon ng tunog, na lumalabas bilang pananalitang nauunawaan. Ang tinig ng tao ay kamangha-mangha at ang sari- saring saklaw nito ay walang kaparis kung ihahambing sa anumang gawang-taong instrumento. Ito ay may ka- kayahang magpahayag ng damdamin at emosyon mula sa magiliw at malumanay na pag-ibig hanggang sa mabagsik at marahas na pagkapoot. Kapag wastong napasulong at nasanay, ang tinig ay maaaring sumak- law ng hanggang tatlong oktaba at makapagbibigay hindi lamang ng magagandang himig ng musika kun- di gayundin ng sari-saring kinathang pananalita na na- kaaantig ng puso.
Kalidad ng Tinig 183 masubok mo ito sa iyong sarili, ilagay ang mga kamay sa magkabilang panig ng ibabang bahagi ng iyong tadyang. Ngayon ay huminga ka nang malalim. Kung ikaw ay humihinga nang wasto, hindi mo paliliitin ang iyong tiyan at patataasin ang iyong mga balikat. Sa halip, madarama mong ang iyong mga tadyang ay me- dyo tumataas at lumalabas. Pagkatapos, gawin ang pagpapalabas ng hangin. Huwag sayangin ang suplay sa pamamagitan ng mabilis na pagpapalabas nito. Palabasin ito nang unti-unti. Hu- wag mong sikaping kontrolin ito sa pamamagitan ng paghihigpit ng iyong lala- munan. Iyon ay magdudulot ng isang tinig na impit o abnormal ang taas. Ang pagtulak ng mga kalamnan sa tiyan at ng intercostal na mga kalamnan (sa pagitan Daloy ng Hangin sa Iyong Katawan Mga Sangkap sa Pagsasalita Hungkag na bahagi ng ilong Ngalangala Bibig Dila Lalamunan Ngipin Kuwerdas bokales Labi Lalaugan (trakiya) Panga Baga Dayapram Kuwerdas Bokales (kung titingnan mula sa itaas) Pagsasalita Paghinga Malalim na paghinga
184 Kalidad ng Tinig ng mga tadyang) ang nagpapalabas ng hangin, samantalang kinokontrol naman ng dayapram ang bilis ng paglabas nito. Kung paanong ang isang mananakbo ay nagsasanay para sa isang karera, ga- yundin maaaring matutuhan ng isang tagapagsalita ang wastong pagkontrol sa hininga sa pamamagitan ng pagsasanay. Tumayo nang tuwid na nakaunat ang ba- likat, huminga upang mapuno ang ibabang bahagi ng mga baga, at unti-unting palabasin ang hininga habang dahan-dahan at banayad na bumibilang ng pina- kamaraming kaya mo sa iisang paghinga. Pagkatapos ay insayuhin ang pagbaba- sa nang malakas habang humihinga sa gayunding paraan. Irelaks ang Maiigting na Kalamnan. Ang isa pang lubhang kailangan para sa mabuting kalidad ng tinig ay ito - magrelaks! Tunay ngang kamangha-mangha ang magagawa mong pagsulong kapag natuto kang magrelaks samantalang nag- sasalita. Ang isip at ang katawan ay dapat na nakarelaks, sapagkat ang kaigtingan ng isip ay sanhi ng kaigtingan ng kalamnan. PANANAGUMPAY SA ESPESIPIKONG MGA SULIRANIN Isang mahinang tinig. Ang isang malumanay na ti- nig ay hindi kailangang mahina. Kung ito ay sagana sa kawili-wili at sari-saring tono, maaaring pakinggan ito ng iba nang may kasiyahan. Subalit upang maging ma- bisa, ang tinig ay dapat na may sapat na lakas. ari mong mapababa ang tono ng boses. Sadyaing gawin ito, na sinasanay ito sa pang-araw-araw na paki- kipag-usap. Ang malalim na paghinga ay makatutulong din. Upang mapasulong ang kakayahan ng iyong tinig na makaabot sa malayo, kailangan mong pasulungin ang taginting nito. Ito'y nangangailangan na pag-aralan mong irelaks ang buong katawan, gaya ng inilarawan sa araling ito. Ang pagsisikap na lubusang irelaks ang iyong katawan pati na ang pagsasanay sa paghiging ay makatutulong. Ang mga labi ay dapat na nakalapat la- mang nang bahagya, hindi nakatikom nang mariin. Ha- bang humihiging ka, damhin ang panginginig sa iyong ulo at sa iyong dibdib. Kung minsan ang tinig ay parang mahina o kaya'y puwersado dahil sa masama ang pakiramdam ng isang tao o kulang sa tulog. Mangyari pa, kapag ang kalaga- yang iyan ay bumuti, bubuti rin ang tinig. Isang tinig na masyadong matinis. Habang umiig- ting ang kuwerdas bokales ay lalong tumitinis ang tono ng boses. Ang tinig na maigting ay nagdudulot ng ka- igtingan sa mga nakikinig. Sa pamamagitan ng pagre- sa mga kalamnan ng lalamunan upang relaks mabawasan ang kaigtingan sa kuwerdas bokales, maa- Isang tinig na parang humal. Kung minsan ang su- liraning ito ay dahil sa barado ang ilong, subalit hindi ito ang karaniwang dahilan. Kung minsan, dahil sa ka- igtingan ng mga kalamnan sa lalamunan at sa bibig, isinasara ng isang tao ang mga daanan sa ilong anupat ang hangin ay hindi malayang makaraan. Ito ay nag- bubunga ng pagkahumal. Upang maiwasan ito, kaila- ngang maging relaks. Isang tinig na magaralgal. Ang ganitong tinig ay hindi nakaaakit ng isang palakaibigang pagpapali- tan ng mga ideya. Maaari itong mag-udyok sa iba na depensahan ang sarili. Sa ilang kaso, ang isang pangunahing salik ay ang pangangailangang patuloy na magsikap upang maba- go ang personalidad ng isa. (Col. 3:8, 12) Kung ito'y naisagawa na, ang pagkakapit ng mga simulain hing- gil sa pisikal na mekanismo ng tinig ay makatutulong. Irelaks kapuwa ang lalamunan at ang panga. Pangya- yarihin nito na ang tinig ay maging higit na kaayaaya at maiiwasan ang pagkabasag nito dahil sa puwersa- hang pagpapalabas nito sa pagitan ng mga ngipin.
Kalidad ng Tinig Irelaks ang kaigtingan ng isip sa pamamagitan ng pagkakaroon ng tamang pangmalas sa iyong mga tagapakinig. Kung ang mga ito ay mga taong natatagpu- an mo sa ministeryo sa larangan, tandaan na kahit na iilang buwan ka pa lamang nakapag-aaral ng Bibliya, may nalalaman ka nang mahahalagang bagay hinggil sa layunin ni Jehova na maaari mong ibahagi sa kanila. At dumadalaw ka sa kani- la sapagkat sila'y nangangailangan ng tulong, alam man nila ito o hindi. Sa kabi- lang panig, kung ikaw ay nagsasalita sa Kingdom Hall, ang karamihan ng iyong mga tagapakinig ay kabilang sa bayan ni Jehova. Sila'y iyong mga kaibigan, at nais nilang magtagumpay ka. Walang sinumang tao sa balat ng lupa ang nagsasalita sa harap ng gayong palakaibigan at maibiging tagapakinig gaya ng regular na gina- gawa natin. Irelaks ang mga kalamnan ng lalamunan sa pamamagitan ng pag- tutuon ng iyong isip sa mga kalamnang iyon anupat sadyang inaalis ang kaigtingan ng mga ito. Tandaan na nanginginig ang iyong ku- werdas bokales kapag ang hangin ay dumaraan sa mga ito. Ang tono ng boses ay nagbabago habang ang mga kalamnan ng lalamunan ay humihigpit o narerelaks, kung paanong ang tono ng kuwerdas ng isang gitara o biyolin ay nagbabago kapag ito ay hinihigpitan o nilu- luwagan. Kapag iyong inirerelaks ang kuwerdas bokales, ang tono ay bumababa. Ang pagrerelaks ng mga kalamnan sa lalamunan ay na- ' katutulong din upang mapanatiling buk as ang daanan sa ilong, at ito ay tiyak na magkakaroon ng epekto sa kalidad ng iyong tinig. KUNG PAANO PASUSULUNGIN Linangin ang mga katangian ng Kristiyanong personalidad. Magsanay ng wastong paghi- nga, na pinupun bahagi ng iyong mga baga. ˆ o ang ibabang Kapag nagsasalita, irelaks ang iyong mga kalamnan - ang iyong lalamunan, ang iyong leeg, ang iyong mga balikat, ang iyong buong katawan. Irelaks ang buong katawan mo - ang iyong mga tuhod, ang iyong mga kamay, ang iyong mga balikat, ang iyong leeg. Ito ay makatutu- long sa pagkakaroon ng taginting na kinakailangan upang makaa- bot sa malayo ang iyong tinig. Ang taginting ay nalilikha kapag ang buong kata- wan ay nagsisilbing sounding board, subalit ito ay nahahadlangan ng kaigtingan. Ang tono ng tinig, na nalilikha sa gulung-gulungan, ay umaalingawngaw hindi lamang sa hungkag na bahagi ng ilong kundi maging sa mabutong bahagi ng dib- dib, ng ngipin, ng ngalangala, at ng mga saynus. Ang lahat ng ito ay nakatutulong sa kalidad ng pagiging mataginting. Kung papatungan mo ng isang pabigat ang kaha ng isang gitara, maiimpit ang tunog nito; ang kaha ay kailangang mala- yang tumaginting upang ito'y umalingawngaw nang wasto. Gayundin ang mabu- tong mga bahagi ng ating katawan, na matibay na pinaghuhugpong ng mga ka- lamnan. Kapag may taginting, mababagu-bago mo nang wasto ang iyong tinig at maipahahayag mo ang iba't ibang antas ng damdamin. Maaabot mo ang mara- ming tagapakinig nang hindi pinupuwersa ang iyong tinig. MGA PAGSASANAY: (1) Ilang minuto bawat araw sa loob ng isang linggo, sanayin ang paghinga sa pama- ˆ magitan ng pagpun o mo ng hangin sa ibabang bahagi ng iyong mga baga. (2) Minsan man lamang sa isang araw sa loob ng isang linggo, sadyaing irelaks ang mga kalamnan ng iyong lalamunan habang nagsasalita ka. 185
30 PAGPAPAKITA NG INTERES SA KAUSAP
Ano ang kailangan mong gawin? Ipakita na pinahahalagahan mo ang iniisip ng ibang tao at naba- bahala ka sa kanilang kapakanan. KAPAG ibinabahagi sa iba ang mga katotohanan sa Bibliya, kailangan nating ga- win ang higit pa kaysa basta maipabatid lamang ito sa isip. Kailangang maabot natin ang puso. Ang isang paraan upang magawa ito ay sa pamamagitan ng pag- papakita ng taimtim na personal na interes sa ating mga tagapakinig. Ang gayong interes ay maaaring ipakita sa iba't ibang paraan. Isaalang-alang ang Pangmalas ng Iyong mga Tagapakinig. Isinaalang-alang ni apostol Pablo ang pinagmulan at ang takbo ng pag-iisip ng kani- yang mga tagapakinig. Siya'y nagpaliwanag: "Sa mga Judio, ako ay naging gaya ng Judio, upang matamo ko ang mga Judio; doon sa mga nasa ilalim ng kautusan, ako ay naging gaya ng nasa ilalim ng kautusan, bagaman ako mismo ay wala sa ilalim ng kautusan, upang matamo ko yaong mga nasa ilalim ng kautusan. Doon sa mga wa- lang kautusan, ako ay naging gaya ng walang kautusan, bagaman hindi ako walang kautusan sa Diyos kundi nasa ilalim ng kautusan kay Kristo, upang matamo ko yaong mga walang kautusan. Sa mahi- hina, ako ay naging mahina, upang matamo ko ang mahihina. Ako ay naging la- hat ng bagay sa lahat ng uri ng tao, upang sa anumang paraan ay mailigtas ko ang ilan. Ngunit ginagawa ko ang lahat ng bagay alang-alang sa mabuting balita, upang maging tagapamahagi ako nito sa iba." (1 Cor. 9:20-23) Paano tayo magi- ging "lahat ng bagay sa lahat ng uri ng tao" sa ngayon? BAKIT ITO MAHALAGA? Ito ay isang paraan ng pagtu- lad natin sa ipinakitang pag-ibig ni Jehova, at ito'y maaaring ma- katulong sa atin upang maabot ang puso ng isang tao. Kung mayroon kang pagkakataong pagmasdan ang iba, kahit sandali lamang, bago makipag-usap sa kanila, marahil ay may mapapansin kang mga pahiwatig hinggil sa kanilang mga interes at mga kalagayan. Masasabi mo ba kung ano ang kanilang hanapbuhay? May nakikita ka bang ebidensiya ng kanilang relihiyo- song mga paniniwala? Mayroon bang pahiwatig tungkol sa kalagayan ng kani- lang pamilya? Salig sa iyong napagmasdan, maibabagay mo ba ang iyong presen- tasyon upang gawin itong lalong kaakit-akit sa iyong mga tagapakinig? Upang ang iyong presentasyon ay maging lalong kaakit-akit, kailangan mo munang isipin kung paano ka lalapit sa mga tao sa inyong teritoryo. Sa ilang lu- gar, kasama na rito ang mga lumipat mula sa ibang lupain. Kung may ganitong mga tao na nakatira sa inyong teritoryo, may natuklasan ka na bang mabisang paraan ng pagpapatotoo sa kanila? Yamang kalooban ng Diyos na ang "lahat ng uri ng mga tao ay maligtas at sumapit sa tumpak na kaalaman sa katotohanan," gawin mong tunguhin na maiharap ang mensahe ng Kaharian sa lahat ng iyong natatagpuan sa isang kaakit-akit na paraan. - 1 Tim. 2:4. 186
Pagpapakita ng Interes sa Kausap Matamang Makinig. Bagaman nalalaman ni Jehova ang lahat ng bagay, siya'y nakikinig sa iba. Si propeta Micaias ay tumanggap ng isang pangitain na doo'y nakita niyang pinasisigla ni Jehova ang mga anghel upang ipahayag ang kani- lang mga ideya sa pagsasagawa ng isang bagay. Pagkatapos ay pinahintulutan ng Diyos ang isa sa mga anghel na isagawa ang mungkahing ibinigay ng ang- hel. (1 Hari 22:19-22) Nang magpahayag ng pagkabahala si Abraham sa hatol na isasakatuparan laban sa Sodoma, magiliw na pinakinggan siya ni Jehova. (Gen. 18:23-33) Sa ating ministeryo, paano natin matutularan ang halimbawa ni Jeho- va sa pakikinig? Pasiglahin ang iba na ipahayag ang kanilang sarili. Magbangon ng angkop na tanong, at tumigil nang may sapat na tagal upang sila ay makasa- got. Talagang makinig. Ang iyong matamang pansin ay magpapa- sigla sa kanila na malayang magsalita. Kung may anumang isinisi- walat ang kanilang tugon hinggil sa kanilang interes, magtanong ka pa sa mataktikang paraan. Pagsikapang makilala sila nang higit pa ngunit iwasang humantong ang pag-uusap sa masinsinang pag- tatanong. Papurihan sila sa kanilang mga ideya kung magagawa mo iyon nang taimtim. Kahit na hindi ka sumasang-ayon sa kanilang pangmalas, magiliw na kilalanin ang kanilang mga kapahayagan. - Col. 4:6. Gayunman, dapat tayong mag-ingat na ang ating interes sa mga tao ay hindi lumalampas sa kagandahang-asal. Ang pagkabahala hinggil sa iba ay hindi nagpapahintulot sa atin na manghimasok sa kanilang pribadong buhay. (1 Ped. 4:15) Kailangan tayong mag- ingat upang ang isang taong di-kasekso ay hindi magkaroon ng ma- ling impresyon dahil sa magiliw na interes na ipinakikita natin. Ya- mang ang itinuturing na angkop na antas ng interes sa iba ay hindi magkakapareho sa iba't ibang lupain, maging sa iba't ibang tao, ka- ilangan ang mabuting pagpapasiya. - Luc. 6:31. KUNG PAANO IPAKIKITA ANG TUNAY NA INTERES Makinig kapag nagsasalita ang kausap. Pasalamatan siya sa kani- yang mga ideya at mga damdamin. Magbangon ng mga tanong upang higit na mauna- waan ang kaniyang iniisip. Isipin ang taong iyon pagkatapos na kayo'y mag-usap. Makipag- ugnayang muli sa kaniya sa lalong madaling panahon. Ibahagi ang mga katotohanan sa Bibliya na siyang tuwirang nakatutugon sa kaniyang mga pangangailangan. Gumawa ng mga bagay na makatutulong sa kaniya. Isaa- lang-alang kapuwa ang panandalian at ang pangmata- galang mga pangangailangan. Ang paghahanda ay isang pantulong sa pagiging isang mabuting tagapakinig. Kung ang ating mensahe ay malinaw sa ating isipan, ito'y tumutulong sa atin na magrelaks at mag-ukol ng pansin sa iba sa natural na paraan. Dahil dito sila'y nagiging panatag at maaaring higit na magnais na maki- pag-usap sa atin. Pinararangalan natin ang iba sa pamamagitan ng pakikinig sa kanila. (Roma 12:10) Ito'y nagpapakita na pinahahalagahan natin ang kanilang mga ideya at mga damdamin. Ito ay maaaring maging dahilan pa nga upang sila'y magbigay ng higit na pansin sa ating sinasabi. May mabuting dahilan, kung gayon, na ang Salita ng Diyos ay nagpapayo sa atin na "maging matulin sa pakikinig, mabagal sa pagsasalita." - Sant. 1:19. Tulungan ang Iba na Sumulong. Ang pagkabahala sa iba ay magpapangyari sa atin na laging isaisip ang mga nagpapakita ng interes at dalawin silang muli 187
188 Pagpapakita ng Interes sa Kausap upang ibahagi ang mga katotohanan sa Bibliya na siyang tuwirang nakatutugon sa kanilang mga pangangailangan. Kapag pinag-iisipan ang susunod na pagda- law, isaalang-alang kung ano ang iyong natutuhan hinggil sa kanila sa nakaraang mga pagdalaw. Maghanda ng impormasyon sa isang paksang ikinababahala nila. Itampok ang praktikal na kahalagahan ng materyal, na tinutulungan silang ma- kita kung paano sila makikinabang sa kanilang natututuhan. - Isa. 48:17. Kung ipinagtapat ng nakikinig sa iyo ang isang situwasyon o suliranin na bu- mabagabag sa kaniya, malasin ito bilang isang pantanging pagkakataon upang maibahagi sa kaniya ang mabuting balita. Sundin ang halimbawa ni Jesus na la- ging handa upang aliwin yaong mga nababagabag. (Mar. 6:31-34) Paglabanan ang tukso na mag-alok ng mabilis na solusyon o magbigay ng mababaw na payo. Baka akalain ng tao na wala kang taimtim na interes. Sa halip, magpakita ng pa- kikipagkapuwa-tao. (1 Ped. 3:8) Saka gumawa ng pagsasaliksik sa mga publika- syong salig sa Bibliya, at ibahagi ang nakapagpapatibay na impormasyon upang tulungan ang tao na harapin ang kaniyang kalagayan. Sabihin pa, ang maibiging pagkabahala sa iyong tagapakinig ay hahadlang sa iyo sa pagsisiwalat ng lihim na mga bagay na inihayag niya sa iyo malibang may mabuting dahilan sa pagsasaga- wa niyaon. - Kaw. 25:9. Lalo na tayong dapat magpakita ng personal na interes sa mga pinagdarausan natin ng mga pag-aaral sa Bibliya. May-pananalanging pag-isipan ang mga pa- ngangailangan ng bawat estudyante, at paghandaan ang pag-aaral taglay sa isip ang mga pangangailangang iyon. Tanungin ang iyong sarili, 'Ano ang susunod na kailangan niyang gawin upang patuloy na sumulong sa espirituwal?' Maibi- ging tulungan ang estudyante na mapahalagahan kung ano ang sinasabi ng Bi- bliya at ng mga publikasyon ng "tapat at maingat na alipin" sa bagay na iyon. (Mat. 24:45) Sa ilang pagkakataon, ang basta pagbibigay lamang ng paliwanag ay maaaring hindi sapat. Baka kailanganin mong ipakita sa estudyante kung paano ikakapit ang isang simulain sa Bibliya, na aktuwal na magkasamang ginagawa ang isang bagay na nagpapakita ng pagkakapit nito. - Juan 13:1-15. Ang pagiging timbang at ang mabuting pagpapasiya ay kinakailangan kapag ti- nutulungan ang iba na maiayon ang kanilang buhay sa mga pamantayan ni Je- hova. Ang mga tao ay may iba't ibang pinagmulan at mga kakayahan, at iba't iba ang bilis ng kanilang pagsulong. Maging makatuwiran sa inaasahan mo sa iba. (Fil. 4:5). Huwag silang piliting gumawa ng mga pagbabago sa kanilang buhay. Hayaang ang Salita ng Diyos at ang kaniyang espiritu ang gumanyak sa kanila. Nais ni Jehova na ang mga tao ay maglingkod sa kaniya nang bukal sa puso, hin- di sapilitan. (Awit 110:3) Iwasang magpahayag ng iyong sariling mga opinyon hinggil sa personal na mga pagpapasiyang napapaharap sa kanila, at kahit na hi- lingin ng iba na gawin mo iyon, pag-ingatang huwag gumawa ng mga pagpapa- siya para sa kanila. - Gal. 6:5. Magbigay ng Praktikal na Tulong. Bagaman pangunahing ikinababahala ni Jesus ang espirituwal na kapakanan ng kaniyang mga tagapakinig, siya'y sensiti- bo rin sa iba pa nilang mga pangangailangan. (Mat. 15:32) Kahit na limitado ang
Pagpapakita ng Interes sa Kausap ating kakayahan sa pinansiyal, maraming praktikal na paraan na doo'y makatu- tulong tayo. Ang interes sa iba ay mag-uudyok sa atin na maging makonsiderasyon. Halimba- wa, kung dahil sa kalagayan ng panahon ay nahihirapan ang iyong tagapakinig, lu- mipat sa isang mas maalwang lugar, o isaayos na maipagpatuloy ang pagtalakay sa ibang panahon. Kung napadalaw ka sa isang di-kombinyenteng oras, sabihing ba- balik ka na lamang sa ibang panahon. Kung ang isang kapitbahay o ang sinumang nagpakita ng interes ay maysakit o nasa ospital, ipakita ang iyong pagkabahala sa pamamagitan ng pagpapadala sa kaniya ng isang kard o isang maikling sulat o sa pamamagitan ng pagdalaw sa kaniya. Kung angkop, maaari ka ring maghanda ng isang simpleng pagkain o magpakita ng kabaitan sa ibang paraan. Habang sumusulong ang mga estudyante sa Bibliya, maaari silang makadama ng pangungulila dahil sa hindi na nila gaanong nakakasama ang mga dating ka- barkada. Kaibiganin sila. Gumugol ng panahon sa pakikipag-usap sa kanila pag- katapos ng kanilang pag-aaral sa Bibliya at sa iba pang pagkakataon. Pasiglahin sila na magkaroon ng mabubuting kasama. (Kaw. 13:20) Tulungan silang duma- lo sa mga Kristiyanong pagpupulong. Tabihan sila sa gayong mga pagtitipon, at tulungan sila sa kanilang mga anak upang ang lahat ay makinabang nang lubu- san sa programa. Ipakita ang Interes Mula sa Puso. Ang pagpapakita ng interes sa mga tao ay, hindi isang pamamaraan na kailangang pagsanayan, kundi isang katangian ng puso. Ang antas ng ating interes sa iba ay nakikita sa maraming paraan. Ito ay na- kikita sa paraan ng ating pakikinig at sa ating sinasabi. Ito ay namamalas sa ka- baitan at konsiderasyong ipinakikita natin sa iba. Kahit na wala tayong anumang sinasabi o ginagawa, ito'y nahahayag sa pamamagitan ng ating saloobin at eks- presyon ng ating mukha. Kung tayo'y talagang nagmamalasakit sa iba, walang pagsalang ito'y mahahalata nila. Ang pinakamahalagang dahilan upang magpakita ng taimtim na interes sa iba ay sapagkat sa paggawa nito, ating tinutularan ang pag-ibig at awa ng ating ma- kalangit na Ama. Ito ay nakatutulong upang maakay ang ating mga tagapakinig kay Jehova at sa mensahe na ipinagkaloob niya sa atin upang palaganapin. Kaya, habang ibinabahagi mo ang mabuting balita, pagsikapang ituon ang mata "hin- di lamang sa personal na kapakanan ng inyong sariling mga bagay-bagay, kundi sa personal na kapakanan din ng iba." - Fil. 2:4. MGA PAGSASANAY: (1) Bago ang pulong ng kongregasyon, ipakita ang personal na interes sa isa na naroroon. Gumawa nang higit pa kaysa pagsasabi lamang ng kumusta. Pagsikapang makilala ang taong iyon nang higit pa. Ipakitang ikaw ay nagmamalasakit. Gawing regular ang kauga- liang ito. (2) Sa paglilingkod sa larangan, magpakita ng personal na interes sa sinumang iyong masumpungan. Higit pa ang gawin mo kaysa sa pagpapatotoo lamang. Kilalanin ang tao. Ibagay ang iyong sinasabi at ginagawa batay sa iyong natututuhan hinggil sa in- dibiduwal. Patuloy na humanap ng mga pagkakataon na magawa ito. 189
31 PAGPAPAKITA NG PAGGALANG SA IBA
Ano ang kailangan mong gawin? Magpakita ng konsiderasyon sa iba, anupat pinag-uukulan sila ng karangalan. ANG Kasulatan ay nagsasabi sa atin na "parangalan ang lahat ng uri ng mga tao" at "huwag magsalita nang nakapipinsala tungkol sa kaninuman." (1 Ped. 2:17; Tito 3:2) Ang totoo, bawat tao na ating masumpungan ay "umiral 'sa wa- ngis ng Diyos.' " (Sant. 3:9) Namatay si Kristo para sa bawat tao. (Juan 3:16) At lahat ay karapat-dapat na makarinig ng mabuting balita anupat kumilos salig dito at maligtas. (2 Ped. 3:9) Ang ilang tao ay may mga katangian o awtoridad na karapat-dapat sa pantanging pagpipitagan. Bakit mabibigyang-dahilan ng ilang tao ang hindi nila pagpa- pakita ng uri ng paggalang na hinihiling ng Bibliya? Ang lokal na kultura ay maaaring nagdidikta kung sino ang karapat-dapat sa paggalang salig sa liping panlipunan, kulay, kasarian, kalusu- gan, edad, kayamanan, o katayuan sa lipunan. Dahil sa laganap na katiwalian ng mga opisyal sa pamahalaan ay nawawala ang pag- galang sa awtoridad. Sa ilang lupain ang mga tao ay hindi nasisi- yahan sa kanilang buhay, marahil ay nagtatrabaho ng mahabang oras upang magkaroon lamang ng pangunahing pangangailangan, at sila'y napalilibutan ng mga taong hindi kinakikitaan ng pag- galang. Ang mga kabataan ay nakararanas ng panggigipit ng mga kasamahan upang sumali sa paghihimagsik laban sa kinayayamutang mga guro at iba pang mga awtoridad. Marami ang naimpluwensiyahan ng paglalarawan ng telebi- syon hinggil sa mga batang nanlilinlang at nangingibabaw sa kanilang mga magulang. Malaking pagsisikap ang kailangan upang huwag maapektuhan ng gayong makalamang mga ideya ang ating pagpipitagan sa iba. Subalit, kapag pi- nag-uukulan natin ng dignidad ang mga tao, ito'y lumilikha ng kaayaayang ka- lagayan na dahil dito'y nagiging mas madali ang pagpapalitan ng mga ideya. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang pagpapakita ng paggalang ay isang Kristiyanong kahilingan na lumilikha ng isang kalagayan na dahil doo'y mas malamang na tanggapin ng iba ang iniha- harap mo sa kanila mula sa Bibliya. Magalang na Paglapit. Ang isang taong nagsasagawa ng relihiyosong gawa- in ay inaasahang magpapakita ng paggalang sa pamamagitan ng pananamit at pagkilos nang naaangkop. Ang pangmalas sa kung ano ang angkop na kaganda- hang-asal ay nagkakaiba-iba sa iba't ibang dako. Itinuturing ng iba na kawalang- galang ang paglapit sa ibang tao nang nakasumbrero o nakapamulsa ang isang kamay. Sa ibang dako, maaaring hindi magiging problema sa mga tao ang ga- yong mga ugali. Isaalang-alang ang lokal na damdamin ng mga tao upang hin- di makasakit. Ang paggawa nito ay makatutulong sa iyo upang maiwasan ang mga balakid sa iyong mabisang paghahayag ng mabuting balita. 190
Pagpapakita ng Paggalang sa Iba Ito ay kumakapit din sa ating paraan ng pagbati sa iba, lalo na sa mga may- edad na. Karaniwan nang minamalas na kawalang-pitagan para sa mga kabata- an na tawagin ang mga adulto sa kanilang unang pangalan malibang ipahin- tulot sa mga kabataan na gawin iyon. Sa ibang lugar inaasahan na hindi rin tatawagin ng mga adulto ang mga estranghero sa kanilang unang pangalan. Ga- yundin, maraming wika ang gumagamit ng pangmaramihang anyo ng salitang "ikaw" o ng iba pang paraan upang ipakita ang paggalang sa isang nakatatanda o may awtoridad. Magalang na Pagkilala. Sa maliliit na komunidad ay inaasahang bibigyan mo ng pansin ang sinumang nakakasalubong mo habang naglalakad sa daan o kapag pumapasok sa isang silid. Ito ay isinasagawa sa pamamagi- tan ng simpleng pagbati, pagngiti, pagtango, o kahit ng pagtataas ng mga kilay. Ang di-pagpansin sa isang tao ay minamalas na kawa- lang-galang. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Alamin kung paano minamalas ni Jehova ang mga tao. Gayunman, ang ilan ay maaaring makadama na sila'y winawa- lang-halaga kahit binati mo na sila. Bakit? Dahil sa pag-aakala ni- lang hindi mo sila kinikilala bilang mga indibiduwal. Karaniwan nang inuuri ang mga tao ayon sa isang pisikal na katangian. Ang mga tao na may kapinsalaan at mga suliranin sa kalusugan ay ka- dalasang iniiwasan. Subalit, ipinakikita sa atin ng Salita ng Diyos kung paano pakikitunguhan ang gayong mga indibiduwal taglay ang pag-ibig at paggalang. (Mat. 8:2, 3) Tayong lahat ay naaapektu- han sa iba't ibang paraan dahil sa kasalanang namana natin kay Adan. Madara- ma mo bang iginagalang ka kung lagi ka na lamang iniuugnay sa iyong mga ka- pintasan? Hindi ba mas nanaisin mong makilala ka dahil sa iyong maraming positibong katangian? Kilalanin ang pagkaulo, edad, at awtoridad. Kilalanin ang karapatan ng mga tao sa kanilang opinyon. Unawain ang iyong tagapakinig. Kasali rin sa paggalang ang pagkilala sa pagkaulo. Sa ilang lugar, kailangang makipag-usap muna sa ulo ng sambahayan bago magpatotoo sa iba pang ka- sambahay. Bagaman ang ating atas na mangaral at magturo ay nagmula kay Je- hova, kinikilala natin na ang mga magulang ang siyang inatasan ng Diyos na magsanay, dumisiplina, at umakay sa kanilang mga anak. (Efe. 6:1-4) Kaya, ka- pag dumadalaw sa isang tahanan, kadalasang angkop na makipag-usap muna sa mga magulang bago makipag-usap nang mahaba-haba sa mga anak. Taglay ng mga may-edad na ang karanasan sa buhay na dapat igalang. (Job 32:6, 7) Ang pagkilala rito ay nakatulong sa isang kabataang payunir na sister sa Sri Lanka sa kaniyang pagdalaw sa isang may-edad nang lalaki. Sa pasimula ang lalaki ay tutol sa kaniyang pagdalaw, sa pagsasabing: "Paanong ang isang kaba- taang tulad mo ay magtuturo sa akin ng Bibliya?" Subalit siya'y sumagot: "Sa totoo lamang, hindi ako pumarito upang magturo kundi upang ibahagi sa inyo ang natutuhan ko na lubhang nagpaligaya sa akin na kailangang sabihin ko na- man sa iba." Ang magalang na tugon ng payunir ay pumukaw sa interes ng la- laki. "Kung gayon, sabihin mo sa akin kung ano ang iyong natutuhan?" ang 191
192 Pagpapakita ng Paggalang sa Iba hiling niya. "Natutuhan ko kung paano mabubuhay magpakailanman," ang sabi niya. Ang may-edad nang lalaki ay nagpasimulang mag-aral ng Bibliya sa mga Saksi ni Jehova. Hindi lahat ng nakatatandang tao ay magpapahayag ng ga- yong pagnanais na igalang, subalit ang karamihan ay magpapahalaga rito. Gayunman, posibleng magpamalas ng sobrang pagpipitagan. Sa mga isla ng Pasipiko at sa iba pang lugar, ang magalang na paggamit ng karaniwang anyo ng pagbati sa paglapit sa mga pinuno ng nayon o tribo ay nakatutulong sa mga Sak- si na makasumpong ng taingang nakikinig at ng pagkakataong makapagsalita kapuwa sa mga pinuno at mga taong kanilang nasasakupan. Subalit, ang labis na papuri ay hindi kailangan ni wasto. (Kaw. 29:5) Gayundin, ang isang wika ay maaaring nalalakipan ng mga titulong pang-karangalan bilang bahagi ng bala- rila nito, subalit ang Kristiyanong paggalang ay hindi humihiling na magpaka- labis sa paggamit ng mga ito. Magalang na Pagpapahayag. Hinihimok tayo ng Bibliya na ipaliwanag ang dahilan ng ating pag-asa "taglay ang mahinahong kalooban at matinding pag- galang." (1 Ped. 3:15) Kaya, bagaman maaari nating ilantad ang mga kamalian ng pangmalas ng ibang tao, katalinuhan ba na gawin iyon sa paraang mag- aalis ng kaniyang dignidad? Hindi kaya mas mabuting matiyagang makinig, marahil ay magtanong kung bakit gayon ang palagay niya, at saka isaalang- alang ang kaniyang damdamin habang nangangatuwiran tayo sa kaniya mula sa Kasulatan? Ang paggalang gaya ng ipinakikita sa mga indibiduwal ay dapat ding makita kapag nagsasalita sa tagapakinig mula sa plataporma. Ang isang tagapagsalita na gumagalang sa kaniyang tagapakinig ay hindi mamumuna sa kanila nang may kagaspangan o magpapahayag ng saloobin na nagpapahiwatig ng: "Kaya ninyong gawin ito kung talagang gugustuhin ninyo." Ang pagsasalita sa ga- yong paraan ay makasisira lamang ng loob sa iba. Mas makabubuting malasin ang tagapakinig bilang isang kalipunan ng mga tao na umiibig kay Jehova at nagnanais na maglingkod sa kaniya! Bilang pagtulad kay Jesus, dapat nating ipakita ang unawa kapag nakikitungo sa mahihina sa espirituwal, walang gaa- nong karanasan, o medyo mabagal sa pagkakapit ng payo ng Bibliya. Mahahalata ng tagapakinig ang paggalang sa kanila ng tagapagsalita kapag ibinibilang niya ang kaniyang sarili sa nangangailangang magkapit ng Salita ng Diyos nang higit pa. Kaya, katalinuhang iwasan ang paggamit sa tuwina ng panghalip panaong "mo" kapag ikinakapit ang mga kasulatan. Halimbawa, pansinin ang pagkakaiba ng tanong na "Ginagawa mo ba ang buong makaka- ya mo?" at ng pananalitang "Makabubuting itanong ng bawat isa sa ating sari- li: 'Ginagawa ko ba ang buong makakaya ko?' " Ang punto ng bawat tanong ay pareho, subalit ang una ay nagpapahiwatig na hindi inilalagay ng tagapagsali- ta ang kaniyang sarili na katulad ng kaniyang tagapakinig. Hinihimok ng ika- lawa ang bawat isa, lakip na ang tagapagsalita, na suriing mabuti ang kaniyang sariling kalagayan at ang kaniyang sariling mga motibo.
Pagpapakita ng Paggalang sa Iba Labanan ang tukso na magbiro upang patawanin lamang ang tagapakinig. Nababawasan nito ang dignidad ng mensahe ng Bibliya. Totoo, dapat tayong maligayahan sa ating paglilingkod sa Diyos. Maaaring mayroong mga pitak sa ating atas na materyal na medyo nakatatawa. Subalit, ang gawing katatawanan ang seryosong mga bagay ay nagpapakita ng kawalang-galang sa tagapakinig at sa Diyos. Ang atin nawang paglapit, ang ating pagkilos, at ang ating pagsasalita ay la- ging magpakita na minamalas natin ang iba sa paraang itinuro sa atin ni Jeho- va na malasin sila. PAGSASANAY: Ipagpalagay na ang isa ay mas matanda o mas bata kaysa sa iyo. Isipin kung paa- no mo lalapitan ang taong iyon, ano ang maaari mong sabihin upang umpisahan ang pag-uusap, at ano ang gagawin mo upang ipakita ang tunay na paggalang sa tao at sa kaniyang sinasabi. Patuloy na gawin kung ano ang iyong isinaplano. Mga paraan kung paano ko higit na maipakikita ang paggalang
193
32 IPINAHAYAG NANG MAY PANANALIG
Ano ang kailangan mong gawin? Magsalita sa paraang nagpapakita na ikaw ay may lubos na pa- nanalig sa pagiging totoo at sa kahalagahan ng iyong sinasabi. KAPAG ang isang tao ay nagsasalita nang may pananalig, nakikita ng iba na siya ay lubos na naniniwala sa kaniyang sinasabi. Ang gayong pananalig ay nahayag sa ministeryo ni apostol Pablo. Sa mga naging mananampalataya sa Tesalonica, siya ay sumulat: "Ang mabuting balita na aming ipinangangaral ay hindi duma- ting sa gitna ninyo sa pamamagitan lamang ng pananalita kundi sa pamamagi- tan din ng . . . matibay na pananalig." (1 Tes. 1:5) Ang pananalig na iyon ay na- hayag kapuwa sa kaniyang paraan ng pagsasalita at sa paraan ng kaniyang pamumuhay. Ang matibay na pananalig ay dapat ding ma- hayag sa paraan ng ating paghaharap ng mga katotohanan sa Bi- bliya. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang iyong pananalig ay mag- papasigla sa iba na taimtim na isaalang-alang ang iyong sinasabi at kumilos ayon doon. Ang pagpapakita ng pananalig ay hindi katulad ng pagiging ma- paggiit sa sariling opinyon, dogmatiko, o arogante. Sa halip, kapag ang isang taong may pananalig ay nagsasalita ng mga bagay sa Sali- ta ng Diyos, ginagawa niya iyon sa paraang kakikitaan ng matibay na pananampalataya. - Heb. 11:1. Mga Okasyon Para Ipahayag ang Pananalig. Mahalaga na magsalita nang may pananalig kapag ikaw ay nasa ministeryo sa larangan. Kadalasan ang mapa- pansin ng mga tao ay ang paraan ng iyong pagsasalita at hindi lamang ang iyong mensahe. Kanilang mapag-uunawa kung ano talaga ang iyong nadarama hinggil sa iyong sinasabi. Ang iyong pananalig ay maaaring magpahiwatig, na higit na mapuwersa kaysa sa mga salita lamang, na may ibabahagi kang napakahalagang bagay. May pangangailangan din na ipahayag ang pananalig kapag nagpapahayag sa tagapakinig na mga kapananampalataya. Si apostol Pedro ay sumulat ng kani- yang unang kinasihang liham "upang magbigay ng pampatibay-loob at ng isang marubdob na patotoo na ito ang tunay na di-sana-nararapat na kabaitan ng Diyos." Dito ay hinimok niya ang mga kapatid na: "Tumayo kayong matatag." (1 Ped. 5:12) Nang sumusulat sa kongregasyon sa Roma, si apostol Pablo ay nag- pahayag ng pananalig na nagdulot sa kanila ng kapakinabangan. Siya ay sumu- lat: "Sapagkat kumbinsido ako na kahit ang kamatayan kahit ang buhay kahit ang mga anghel kahit ang mga pamahalaan kahit ang mga bagay na narito nga- yon kahit ang mga bagay na darating kahit ang mga kapangyarihan kahit ang taas kahit ang lalim kahit ang anupamang ibang nilalang ay hindi makapaghihi- walay sa atin sa pag-ibig ng Diyos na nasa kay Kristo Jesus na ating Panginoon." (Roma 8:38, 39) Si Pablo ay sumulat din nang may panghihikayat hinggil sa pa- 194
Ipinahayag Nang May Pananalig ngangailangang mangaral sa iba, at ang kaniyang sariling sigasig sa gawaing iyon ay nagbigay ng maliwanag na patotoo na siya'y personal na kumbinsido sa kaha- lagahan nito. (Gawa 20:18-21; Roma 10:9, 13-15) Ang gayunding pananalig ay da- pat na makita sa mga matatandang Kristiyano sa ngayon habang sila'y nagtuturo mula sa Salita ng Diyos. Sa mga panahon ng pag-aaral at sa iba pang mga pagkakataon, kailangang magsalita ang mga magulang nang may pananalig kapag tinatalakay ang espiri- tuwal na mga bagay sa kanilang mga anak. Ito'y humihiling sa mga magulang na linangin sa kanilang sariling puso ang pag-ibig sa Diyos at sa kaniyang mga daan. Sa gayon ay makapagsasalita sila sa kanilang mga anak nang may taos-pusong pananalig, 'sapagkat mula sa kasaganaan ng puso ay nagsasalita ang bibig.' (Luc. 6:45; Deut. 6:5-7) Ang pagtataglay ng gayong pa- nanalig ay gaganyak din sa mga magulang na magbigay ng halim- bawa ng 'pananampalatayang walang anumang pagpapaimbabaw.' - 2 Tim. 1:5. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Magsalita na taglay ang damda- min na angkop sa iyong paksa. Gumamit ng pananalita na nag- papamalas ng iyong pananalig. Lalo nang mahalagang ipahayag ang iyong sarili taglay ang pa- nanalig kapag ang iyong pananampalataya ay hinahamon. Maaa- ring magtaka ang isang kamag-aral, isang guro, o isang kamang- gagawa dahil sa hindi ka nakikibahagi sa ilang pagdiriwang. Ang matatag at makatuwirang sagot ay makatutulong sa kaniya na igalang ang iyong salig-Bibliyang paninindigan. Kumusta kung may magsikap na humikayat sa iyo sa maling paggawi - panda- raya, maling paggamit ng mga droga, o seksuwal na imoralidad? Mahalagang liwanagin na tiyak na hindi ka gagawi ng gayon at na walang anumang panghihikayat ang magpapabago sa iyong ka- isipan. Kailangang magsalita ka nang may pananalig kapag tina- tanggihan mo ang paggawa niyaon. Noong pinaglalabanan ang imoral na pag- tatangka ng asawa ni Potipar, matatag na sinabi ni Jose: "Paano ko magagawa ang malaking kasamaang ito at magkasala nga laban sa Diyos?" Nang siya'y nag- pumilit, si Jose ay tumakas mula sa bahay. - Gen. 39:9, 12. Pag-aralan ang iyong materyal hanggang sa maunawaan mo ito nang lubusan at maaari mong maipahayag ito sa iyong sariling pananalita. Dapat na lubos kang kumbinsido sa pa- giging totoo nito at sa kahalaga- han nito sa iyong tagapakinig. Kung Paano Nahahayag ang Pananalig. Ang mga salitang iyong ginagamit ay malaki ang magagawa upang maipahayag ang iyong pananalig. Sa maraming pagkakataon bago bigkasin ni Jesus ang mahahalagang pangungusap, ganito muna ang kaniyang sinasabi: "Katotohanang-katotohanang sinasabi ko sa iyo." (Juan 3:3, 5, 11; 5:19, 24, 25) Ang pananalig ni Pablo ay nakita sa mga panana- litang gaya ng "kumbinsido ako," "Alam ko at naniniwala ako sa Panginoong Jesus," at "nagsasabi ako ng katotohanan, hindi ako nagsisinungaling." (Roma 8:38; 14:14; 1 Tim. 2:7) Hinggil sa katuparan ng kaniyang salita, sa pana-panahon ay kinasihan ni Jehova ang kaniyang mga propeta upang gumawa ng empatikong pananalita, gaya ng, "Iyon ay walang pagsalang magkakatotoo." (Hab. 2:3) Kapag binabanggit mo ang mga hulang ito, maaari mong gamitin ang kahawig na pana- nalita. Kung nagtitiwala ka hindi sa iyong sarili kundi kay Jehova at kung nakiki- pag-usap ka sa iba sa magalang na paraan, ang mga pananalitang nagpapamalas 195
196 Ipinahayag Nang May Pananalig ng gayunding pananalig ay magpapatotoo na ikaw ay may matibay na pananam- palataya. Ang pananalig ay maipakikita rin sa pamamagitan ng iyong marubdob at ma- tinding ekspresyon. Ang mga ekspresyon ng iyong mukha, ang iyong pagkum- pas, at ang galaw ng iyong katawan ay nakatutulong na lahat, bagaman maaaring hindi pare-pareho ang mga ito sa lahat ng mga tao. Kahit na ikaw ay mahiyain o likas na mahinang magsalita, kapag ikaw ay lubos na kumbinsido na ang iyong sinasabi ay ang katotohanan at na kailangan ng iba na marinig ito, ang iyong pa- nanalig ay maliwanag na mahahayag. Sabihin pa, anumang mga kapahayagan ng pananalig na ating ginagawa ay da- pat na maging tunay. Kapag nadama ng mga tao na tayo ay nagkukunwari sa ha- lip na nagsasalita mula sa puso, malamang na ituring nilang walang halaga ang ating mensahe. Kaya, higit sa lahat, maging natural. Depende sa dami ng iyong tagapakinig, kakailanganin mong magsalita nang mas malakas ang tinig kaysa sa karaniwan at may higit na tindi. Subalit dapat na ang iyong tunguhin ay ang ipa- hayag ang iyong sarili nang taimtim at natural. Mga Tulong sa Pagpapahayag ng Pananalig. Yamang nasasangkot sa iyong pananalig ang iyong mga nadarama hinggil sa iyong materyal, ang mabuting paghahanda ang siyang susi. Ang basta pagkopya ng materyal mula sa isang pu- blikasyon at pagkatapos ay ipahayag ito ay hindi sapat. Kailangan mong lubos na maunawaan ang materyal at maipahayag ito sa iyong sariling mga pananalita. Kailangang lubos kang kumbinsido na ito ay totoo at na ang iyong sinasabi ay mahalaga sa iyong tagapakinig. Ito'y nangangahulugan na kapag naghahanda ka ng iyong presentasyon, isasaalang-alang mo ang kanilang mga kalagayan pati na kung ano ang kanilang maaaring alam na hinggil sa paksa o kung ano ang kani- lang nadarama hinggil dito. Mas madali para sa iba na madama ang ating pananalig kapag matatas ang ating pagpapahayag. Kaya, bilang karagdagan sa paghahanda ng mahusay na ma- teryal, pagbutihin ang iyong pagpapahayag. Bigyan ng pantanging pansin ang mga bahagi ng iyong materyal na nangangailangan ng higit na kataimtiman upang maipahayag mo ang mga ito nang hindi masyadong umaasa sa iyong mga nota. Huwag ding kalimutan na ipanalangin na pagpalain ni Jehova ang iyong mga pagsisikap. Sa ganitong paraan ay 'makapag-iipon ka ng katapangan sa pa- mamagitan ng ating Diyos' upang makapagsalita sa paraan na magpapakita ng iyong pananalig sa pagiging totoo at sa kahalagahan ng iyong mensahe. - 1 Tes. 2:2. PAGSASANAY: Pag-aralan ang sumusunod na mga ulat ng Bibliya: Exodo 14:10-14; 2 Hari 5:1-3; Daniel 3:13-18; Gawa 2:22-36. Sa binanggit na mga okasyon, paano ipinahayag ng mga lingkod ng Diyos ang kanilang pananalig? Ano ang saligan ng kanilang pa- nanalig? Paano mo maipamamalas ang gayunding pananalig sa ngayon?
MATAKTIKA SUBALIT MATATAG
Ano ang kailangan mong gawin? Maging maingat sa iyong sinasabi at gayundin kung paano at kailan mo sasabihin ito, upang hindi na kailangang makasugat pa ng dam- damin ng iba. ANG taktika ay ang kakayahang makitungo sa ibang tao nang hindi na kaila- ngan pang makasugat ng damdamin. Sangkot dito ang pagkaalam kung paano at kailan sasabihin ang mga bagay-bagay. Hindi ito nangangahulugan ng pagko- kompromiso sa kung ano ang tama o pagpilipit sa mga katotohanan. Ang takti- ka ay hindi dapat ipagkamali sa takot sa tao. - Kaw. 29:25. Ang bunga ng espiritu ay naglalaan ng pinakamainam na pundasyon sa pagi- ging mataktika. Kaya, ang isang tao na nagaganyak ng pag-ibig ay hindi nagnanais na makainis sa iba; nais niyang matulungan sila. Ang isang mabait at mahinahong-loob ay malumanay sa pagga- wa niya ng mga bagay-bagay. Ang taong mapayapa ay humahanap ng mga paraan upang maitaguyod ang mabubuting relasyon sa iba. Kahit na magaspang ang pag-uugali ng mga tao, ang indibidu- wal na may mahabang-pagtitiis ay nananatiling kalmante. - Gal. 5: 22, 23. BAKIT ITO MAHALAGA? Kung ikaw ay mataktika, ang mga tao ay maaaring mahikayat ' na makinig taglay ang buk as na isipan sa mabuting balita. Ang pagiging mataktika ay tutulong din sa iyo na mapanatili ang mabubuting relasyon sa mga kapuwa Kristiyano. Sa bagay, anuman ang gawing paraan ng paghaharap ng men- sahe ng Bibliya, ikagagalit pa rin ito ng ibang tao. Dahil sa ma- samang kalagayan ng puso ng karamihan ng mga Judio noong unang siglo, si Jesu-Kristo ay naging "isang batong katitisuran at isang batong- limpak na pambuwal" para sa kanila. (1 Ped. 2:7, 8) May kaugnayan sa kaniyang ginawang paghahayag ng Kaharian, sinabi ni Jesus: "Ako ay pumarito upang magpaningas ng apoy sa lupa." (Luc. 12:49) At ang mensahe ng Kaharian ni Je- hova, na lakip na ang pangangailangang kilalanin ng mga tao ang soberanya ng kanilang Maylalang, ang siya pa ring apurahang isyu na napapaharap sa sang- katauhan. Ikinagagalit ng maraming tao ang mensahe na malapit nang alisin ng Kaharian ng Diyos ang kasalukuyang balakyot na sistema ng mga bagay. Su- balit, bilang pagsunod sa Diyos, nangangaral pa rin tayo. Gayunman, sa pagga- wa nito, lagi nating tatandaan ang payo ng Bibliya: "Kung posible, hangga't na- kasalalay sa inyo, makipagpayapaan kayo sa lahat ng tao." - Roma 12:18. Mataktika Kapag Nagpapatotoo. Tayo ay napapasailalim ng maraming kala- gayan kapag nagsasalita sa iba ng tungkol sa ating pananampalataya. Sabihin pa, ginagawa natin ito samantalang nasa ministeryo sa larangan, subalit hina- hanap din natin ang angkop na mga pagkakataon kapag kasama natin ang ating mga kamag-anak, mga kamanggagawa, at mga kaeskuwela. Sa lahat ng situwa- syong ito, kailangan ang taktika. 197 33
198 Mataktika Subalit Matatag Kapag tayo'y naghaharap ng mensahe ng Kaharian sa paraan na para bang si- la'y ating sinasaway, maaaring tanggihan nila ito. Kapag hindi sila humihingi ng tulong at marahil ay hindi nila nadaramang kailangan ito, maaari silang ma- galit kapag nahihiwatigan nilang sila'y itinutuwid. Paano natin maiiwasan na makapagbigay ng maling impresyon? Ang pagkatuto sa sining ng palakaibigang pakikipag-usap ay makatutulong. Sikaping pasimulan ang pag-uusap sa pamamagitan ng pagbabangon ng isang paksa na doo'y interesado ang kausap. Kung ang taong iyon ay isang ka- mag-anak, isang kamanggagawa, o isang kaeskuwela, maaaring alam mo na kung saan siya interesado. Kahit na ngayon mo la- mang nakausap ang taong iyon, maaari mong ibangon ang isang paksa na iyong napakinggan sa balita o nabasa sa pahayagan. Ang gayong mga paksa ay karaniwan nang nagpapakita kung ano ang nasa isip ng maraming tao. Kapag nagbabahay-bahay ka, ma- ging mapagmasid. Ang mga dekorasyon sa tahanan, mga laruan sa bakuran, mga gamit sa relihiyon, at mga nakadikit sa depensa ng isang sasakyang nakaparada sa daanan ay maaaring higit pang magpahiwatig kung ano ang interes ng may-bahay. Kapag huma- rap na ang may-bahay, makinig sa kaniyang sinasabi. Ang kani- yang sinasabi ay magpapatunay o kaya'y magtutuwid sa iyong palagay hinggil sa kaniyang interes at pangmalas at magpapahi- watig pa kung ano ang dapat mong isaalang-alang sa pagpapato- too. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Makipag-usap sa mga tao sa halip na sermunan sila. Maingat na isipin kung ano ang magiging dating ng iyong komento sa iyong kausap. Bago magsalita, isaalang-alang kung ito ang tamang panahon upang talakayin ang isang bagay. Kapag posible, taimtim na papurihan sila. Huwag maging labis ang iyong reaksiyon kapag may ibinangong mga pagtutol. Iwasan ang espiritu ng pagiging mapagmatuwid sa sarili; huwag humatol sa iba. Sa pagpapatuloy ng usapan, ibahagi ang mga punto mula sa Bibliya at sa salig-Bibliyang publikasyon na may kaugnayan sa paksa. Subalit huwag lamang ikaw ang magsalita. (Ecles. 3:7) Isangkot ang iyong may-bahay sa pagtalakay, kung gusto niyang makibahagi. Maging interesado sa kaniyang mga pangmalas at mga opinyon. Ang mga ito ay maaaring magbigay sa iyo ng kaila- ngang pahiwatig upang maging mataktika. Bago mo sabihin ang anumang bagay, isaalang-alang kung ano ang magiging dating nito sa iyong kausap. Sa Kawikaan 12:8 ay binibigyang papuri ang isang "bibig na may karunungan." Ang pananalitang Hebreo na ginamit dito ay iniu- ugnay sa mga ideyang kagaya ng unawa at hinahon. Kaya, kalakip ng karunu- ngan ang pagiging maingat sa pagsasalita bilang resulta ng maingat na pag-iisip sa isang bagay upang makakilos nang may katalinuhan. Ang talatang 18 sa ka- banata ring iyon ng Kawikaan ay nagbababala laban sa "nagsasalita nang di- pinag-iisipan na gaya ng mga saksak ng tabak." Posible na maitaguyod ang ka- totohanan ng Bibliya nang hindi nakasusugat ng damdamin. Ang pagpapakita lamang ng kaunawaan sa iyong pagpili ng mga termino ay makatutulong na sa iyo upang maiwasan ang paglalagay ng di-kailangang had-
Mataktika Subalit Matatag lang. Kung ang paggamit ng terminong "ang Bibliya" ay lilikha ng hadlang sa isip ng iba, maaaring gumamit ka ng pananalitang gaya ng "banal na mga ka- sulatan" o "isang aklat na ngayon ay inilathala sa mahigit na 2,000 wika." Ka- pag binanggit mo ang Bibliya, maaaring kunin mo ang opinyon ng tao hinggil dito at pagkatapos ay isaalang-alang ang kaniyang mga komento sa natitirang bahagi ng inyong pag-uusap. Kadalasang kasali sa pagiging mataktika ang pagtiyak sa tamang panahon ng pagsasabi ng mga bagay-bagay. (Kaw. 25:11) Maaaring hindi ka sang-ayon sa la- hat ng sinasabi ng kausap mo, subalit hindi kailangang gawing isyu ang lahat ng kaniyang ipinahahayag na di-makakasulatang pangmalas. Huwag sabihin agad sa may-bahay ang lahat ng bagay. Sinabi ni Jesus sa kaniyang mga alagad: "Marami pa akong mga bagay na sasabihin sa inyo, ngunit hindi ninyo makaka- ya ang mga iyon sa kasalukuyan." - Juan 16:12. Hangga't posible, taimtim na papurihan ang mga kausap mo. Kahit na ma- hilig na makipagtalo ang may-bahay, maaari mo pa ring papurihan siya sa panghahawakan sa isang pangmalas. Ginawa ito ni apostol Pablo nang siya ay nakikipag-usap sa mga pilosopo sa Areopago sa Atenas. Ang mga pilosopo ay "nakipag-usap sa kaniya nang may pakikipagtalo." Paano niya masasabi ang ka- niyang punto nang hindi makasusugat ng damdamin? Bago pa nito, kaniyang napagmasdan ang maraming altar na kanilang ginawa para sa kanilang mga diyos. Sa halip na hatulan ang mga taga-Atenas sa kanilang idolatrosong pag- samba, mataktika niyang pinuri ang kanilang pagiging relihiyoso. Sinabi niya: "Nakikita ko na sa lahat ng bagay ay waring higit kayong matatakutin sa mga bathala kaysa sa iba." Ang ganitong paraan ng paglapit ay nagbukas ng daan para maiharap niya ang kaniyang mensahe tungkol sa tunay na Diyos. Bilang resulta, ang ilan ay naging mananampalataya. - Gawa 17:18, 22, 34. Huwag maging labis ang iyong reaksiyon kapag may ibinangong mga pagtu- tol. Manatiling kalmante. Malasin ang mga ito bilang mga pagkakataon upang maunawaan ang nasa isip ng tao. Maaari mong pasalamatan siya sa pagsasabi ng kaniyang mga pangmalas. Paano kung bigla niyang sabihin: "Mayroon na akong sariling relihiyon"? Maaari mong itanong sa mataktikang paraan: "Dati ka na bang isang taong relihiyoso?" Saka, idagdag mo pagkatapos na siya'y tu- mugon: "Sa palagay mo ba'y maaari pang magkaisa ang mga tao sa iisang reli- hiyon?" Maaaring ito ang magbukas ng daan para sa higit pang pag-uusap. Ang pagkakaroon ng wastong pangmalas sa ating sarili ay makatutulong sa atin upang maging mataktika. Tayo ay lubos na kumbinsido sa pagiging tama ng mga daan ni Jehova at sa katapatan ng kaniyang Salita. Tayo ay nag- sasalita nang may pananalig hinggil sa mga bagay na ito. Subalit walang da- hilan upang tayo ay maging mapagmatuwid sa sarili. (Ecles. 7:15, 16) Tayo ay nagpapasalamat sa pagkaalam ng katotohanan at pagtatamasa ng pagpapala ni Jehova, subalit lubos nating nababatid na ang pagtatamo natin ng kaniyang 199
200 Mataktika Subalit Matatag pagsang-ayon ay dahil sa kaniyang di-sana nararapat na kabaitan at sa ating pa- nanampalataya kay Kristo, hindi dahil sa ating sariling katuwiran. (Efe. 2:8, 9) Kinikilala natin ang pangangailangang 'subukin kung tayo ay nasa pananampa- lataya, patuloy na patunayan kung ano nga tayo.' (2 Cor. 13:5) Kaya kapag tayo ay nakikipag-usap sa mga tao hinggil sa pangangailangang sumunod sa mga ka- hilingan ng Diyos, may pagpapakumbaba din nating ikinakapit ang payo ng Bi- bliya sa ating sarili. Hindi para sa atin na humatol sa ating kapuwa tao. "Ipinag- katiwala [ni Jehova] ang lahat ng paghatol sa Anak," at sa harapan ng kaniyang luklukan ng paghatol kailangan tayong managot sa ating ginagawa. - Juan 5:22; 2 Cor. 5:10. Sa Pamilya at sa mga Kapuwa Kristiyano. Ang paggamit natin ng taktika ay hindi dapat na limitado lamang sa ministeryo sa larangan. Yamang ang taktika ay kapahayagan ng bunga ng espiritu ng Diyos, dapat din nating ipakita ang taktika sa tahanan kapag nakikitungo sa mga miyembro ng pamilya. Ang pag- ibig ay mag-uudyok sa atin na magpakita ng konsiderasyon sa damdamin ng iba. Ang asawa ni Reyna Esther ay hindi mananamba ni Jehova, subalit si Reyna Esther ay nagpakita sa kaniya ng paggalang at malaking kaunawaan nang iniha- rap sa kaniya ang mga bagay may kinalaman sa mga lingkod ni Jehova. (Esther, kab. 3-8) Sa ilang kaso, ang pagiging mataktika sa pakikitungo sa mga miyem- bro ng pamilya na di-Saksi ay maaaring humiling na ang ating paggawi, sa ha- lip na ang ating paliwanag hinggil sa ating mga paniniwala, ang siyang magpa- totoo sa kanila ng daan ng katotohanan. - 1 Ped. 3:1, 2. Sa katulad na paraan, ang pagiging pamilyar natin sa mga miyembro ng kongregasyon ay hindi nangangahulugan na maaari na tayong maging wa- lang-pakundangan o magaspang sa kanila. Hindi tayo dapat mangatuwiran na sapagkat sila'y maygulang na, kaya na nilang tanggapin iyon. O kaya'y big- yang matuwid ang ating sarili sa pagsasabing: "Buweno, ganiyan talaga ako." Kung masumpungan natin na ang paraan ng ating pagsasalita ay nakasusu- gat ng damdamin ng iba, dapat na maging determinado tayong magbago. Ang ating "masidhing pag-ibig sa isa't isa" ay dapat mag-udyok sa atin na 'gumawa ng mabuti . . . sa mga may kaugnayan sa atin sa pananampalataya.' - 1 Ped. 4: 8, 15; Gal. 6:10. Kapag Nagsasalita sa mga Tagapakinig. Yaong mga nagsasalita sa platapor- ma ay kailangan ding maging mataktika. Ang mga tagapakinig ay binubuo ng mga tao mula sa iba't ibang pinagmulan at mga kalagayan. Sila ay nasa iba't ibang antas ng espirituwal na pagsulong. Ang ilan sa kanila ay maaaring pu- munta sa Kingdom Hall sa unang pagkakataon. Ang iba ay maaaring nasa ilalim ng isang maigting na kalagayan na hindi alam ng tagapagsalita. Ano ang maka- tutulong sa isang tagapagsalita upang maiwasan niyang masugatan ang damda- min ng kaniyang tagapakinig? Kasuwato ng payo ni apostol Pablo kay Tito, gawin mong tunguhin "na hu- wag magsalita nang nakapipinsala tungkol sa kaninuman, . . . maging makatu-
Mataktika Subalit Matatag wiran, nagpapakita ng buong kahinahunan sa lahat ng tao." (Tito 3:2) Iwasan ang pagtulad sa sanlibutan sa paggamit ng mga termino na humahamak sa mga tao ng ibang lahi, wika, o nasyonalidad. (Apoc. 7:9, 10) Prangkahang talaka- yin ang mga kahilingan ni Jehova, at ipakita ang karunungan ng pagkakapit ng mga ito; subalit iwasang gumamit ng mapanirang mga pamumuna hinggil doon sa mga hindi pa lubusang lumalakad sa daan ni Jehova. Sa halip, pasigla- hin ang lahat na unawain ang kalooban ng Diyos at gawin kung ano ang naka- lulugod sa kaniya. Palambutin ang mga salita ng payo sa pamamagitan ng ma- sigla at taimtim na papuri. Sa paraan ng iyong pagsasalita at sa tono ng iyong tinig, ipaabot sa kanila ang pag-ibig pangkapatid na dapat na taglayin nating la- hat para sa isa't isa. - 1 Tes. 4:1-12; 1 Ped. 3:8. PAGSASANAY: Maingat na basahin ang sumusunod na mga ulat ng Bibliya: 2 Samuel 12:1-9; Gawa 4:18-20. Sa bawat isa, pansinin ang (1) mga ebidensiya ng pagiging mataktika, at (2) mga pananalita na nagpapakita ng katatagan para sa mga matuwid na daan ni Jehova. 201
34 NAKAPAGPAPATIBAY AT POSITIBO
Ano ang kailangan mong gawin? Sa halip na gumugol ng mahabang panahon sa negatibong mga bagay, magsalita ng tungkol sa mga bagay na magpapabuti sa si- tuwasyon o magbibigay ng pagtitiwala. ANG mensaheng iniatas sa atin upang ipangaral ay mabuting balita. Sinabi ni Jesus: "Sa lahat ng mga bansa ay kailangang ipangaral muna ang mabuting bali- ta." (Mar. 13:10) Si Jesus mismo ang nagbigay ng halimbawa sa pagtatampok ng "mabuting balita ng kaharian ng Diyos." (Luc. 4:43) Ang ipinangaral ng mga apostol ay inilarawan din bilang "ang mabuting balita ng Diyos" at "ang mabu- ting balita tungkol sa Kristo." (1 Tes. 2:2; 2 Cor. 2:12) Ang gayong mensahe ay nakapagpapatibay at positibo. Kasuwato ng kapahayagan ng "walang-hanggang mabuting bali- ta" ng "anghel na lumilipad sa kalagitnaan ng langit," hinihimok natin ang mga tao: "Matakot kayo sa Diyos at magbigay sa kaniya ng kaluwalhatian." (Apoc. 14:6, 7) Sinasabi natin sa mga tao saan- mang dako ang tungkol sa tunay na Diyos, ang kaniyang pangalan, ang kaniyang mga kagila-gilalas na katangian, ang kaniyang mga kamangha-manghang gawa, ang kaniyang maibiging layunin, ang ating pananagutan sa kaniya, at kung ano ang hinihiling niya sa atin. Kalakip ng mabuting balita ang katotohanan na pupuksain ng Diyos na Jehova ang mga balakyot, na lumalapastangan sa kaniya at pumipinsala sa buhay ng ibang mga tao. Subalit hindi para sa atin na huma- tol sa mga indibiduwal na pinangangaralan natin. Marubdob ang ating pagna- nais na hangga't maaari ay marami ang tumugon nang may pagsang-ayon sa mensahe ng Bibliya upang ito'y tunay na maging mabuting balita para sa kani- la. - Kaw. 2:20-22; Juan 5:22. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang mga tao ay pat dahil sa kawalang-pag-ibig ng sanlibutan. Marami ang may malulubhang personal na suliranin. Ang mensahe ng Bibliya, kapag wastong naiharap, ay nagbibigay sa tapat-pusong mga tao ng mas mabuting pangmalas. ' ang-pat ˆ a Limitahan ang Negatibong Materyal. Sabihin pa, may mga negatibong aspekto ang buhay. Hindi natin ipinipikit ang ating mga mata sa mga ito. Upang pasimulan ang isang pag-uusap, maaaring magbangon ka ng isang su- liraning nasa isip ng mga nakatira sa inyong teritoryo at talakayin iyon sa ma- ikli. Subalit karaniwan nang kaunti lamang ang pakinabang kapag pinahaba ito. Laging naririnig ng mga tao ang nakalulungkot na mga balita, kaya sa pagsasabi ng di-mabubuting bagay baka isara nila ang kanilang pintuan o ang kanilang mga tainga. Sa umpisa pa lamang ng inyong pag-uusap, sikaping akayin ang pansin sa nakagiginhawang mga katotohanan sa Salita ng Diyos. (Apoc. 22:17) Pagkatapos, kahit ayaw na ng tao na ipagpatuloy pa ang pag- uusap, may maiiwan ka sa kaniya na nakapagpapatibay na bagay na pag-iisi- 202
Nakapagpapatibay at Positibo pan. Ito ay maaaring magbukas ng daan upang makinig na siya sa ibang pag- kakataon. Sa katulad na paraan, kung ikaw ay inanyayahang magpahayag, huwag paula- nan ang tagapakinig ng negatibong impormasyon dahilan lamang sa marami kang makukuha nito. Kung mahaba ang pagtalakay ng tagapagsalita sa kabigu- an ng mga taong tagapamahala, mga ulat ng krimen at karahasan, at nakasusuk- lam na paglaganap ng imoralidad, ang epekto nito ay nakapanlulumo. Iharap ang negatibong aspekto ng isang paksa kung ito ay makatutulong lamang. Ang limitadong dami ng gayong materyal ay maaaring magdiin sa pagiging napapa- nahon ng iyong pahayag. Maaaring ipakilala rin nito ang pangunahing mga salik na nagpapalubha sa situwasyon anupat maaaring gamitin upang ipakita kung bakit ang solusyon sa Bibliya ay praktikal. Hangga't posible, maging espesipiko nang hindi gumugugol ng mahabang panahon sa mga suliranin. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Tandaan na ang ating atas ay ang ipangaral ang mabuting balita. Kadalasan ay hindi posible ni kanais-nais man na alisin ang lahat ng negatibong materyal sa isang pahayag. Ang hamon ay ang ma- iharap ang pinagsamang positibo at negatibo upang maging po- sitibo ang pangkalahatang epekto nito. Upang matamo ito, dapat mong tiyakin kung ano ang isasama, kung ano ang aalisin, at kung saan ilalagay ang pagdiriin. Sa Sermon sa Bundok, pinayuhan ni Je- sus ang kaniyang mga tagapakinig na iwasan ang makasariling pa- raan ng mga eskriba at mga Pariseo, at siya ay bumanggit ng ilang halimbawa upang ilarawan ang punto. (Mat. 6:1, 2, 5, 16) Gayun- man, sa halip na gumugol ng panahon sa negatibong mga halim- bawa ng mga pinunong relihiyosong iyon, idiniin ni Jesus ang pag- unawa sa tunay na mga daan ng Diyos at ang pamumuhay ayon sa mga ito. (Mat. 6:3, 4, 6-15, 17-34) Ang epekto sa kabuuan ay positibo. Maging nakapagpapatibay sa halip na maging mapamuna. Linangin ang isang positibong pangmalas sa ating mga kausap. Sa pakikipag-usap, isaalang- alang kung paanong ang iyong mga komento ay makaaapekto sa iyong kausap. Panatilihing Positibo ang Presentasyon. Kung ikaw ay inatasang magpaha- yag sa inyong kongregasyon hinggil sa ilang aspekto ng gawaing Kristiyano, pag- sikapan mong maging nakapagpapatibay sa halip na maging mapamuna. Tiya- king ginagawa mo kung ano ang ipinapayo mong gawin ng iba. (Roma 2:21, 22; Heb. 13:7) Hayaang ang pag-ibig, hindi ang pagkainis, ang pumatnubay sa iyong sinasabi. (2 Cor. 2:4) Kung may pagtitiwala ka na ang iyong mga kapananampa- lataya ay nagnanais na paluguran si Jehova, mahihiwatigan sa iyong sinasabi ang pagtitiwalang iyon, at ito ay magkakaroon ng kapaki-pakinabang na epekto. Pansinin kung paano ipinahayag ni apostol Pablo ang gayong pagtitiwala, gaya ng nakaulat sa 1 Tesalonica 4:1-12; 2 Tesalonica 3:4, 5; at Filemon 4, 8-14, 21. Kung minsan ay kailangang magbigay ng babala ang matatanda laban sa di- matalinong paggawi. Subalit ang pagpapakumbaba ay tutulong sa kanila na pa- kitunguhan ang kanilang mga kapatid sa espiritu ng kahinahunan. (Gal. 6:1) Ang paraan ng pagsasabi ng mga bagay-bagay ay dapat magpakita na ang mga nasa kongregasyon ay pinag-uukulan ng paggalang. (1 Ped. 5:2, 3) Ang Bibliya 203
204 Nakapagpapatibay at Positibo ay nagpapayo sa mga kabataang lalaki na lalo nang maging alisto sa bagay na ito. (1 Tim. 4:12; 5:1, 2; 1 Ped. 5:5) Kung kinakailangang sumaway, dumisiplina, magtuwid ng mga bagay-bagay, ito ay dapat gawin salig sa sinasabi mismo ng Bibliya. (2 Tim. 3:16) Ang pagkakapit ng Kasulatan ay hindi kailanman dapat na ipilit o pilipitin upang suhayan ang isang ideya na gustong palabasin ng ta- gapagsalita. Kahit na kapag kailangan ang payo ukol sa pagtutuwid, ang pre- sentasyon ng pahayag ay maaaring panatilihing positibo kung ang pagdiriin ay pangunahing ilalagay sa kung paano iiwasang mapasangkot sa paggawa ng ma- sama, kung paano lulutasin ang mga suliranin, kung paano mapagtatagumpa- yan ang mga kahirapan, kung paano itutuwid ang isang maling landasin, at kung paanong ang mga kahilingan ni Jehova ay nagsasanggalang sa atin. - Awit 119:1, 9-16. Kapag naghahanda ng iyong pahayag, bigyan ng pantanging pansin kung pa- ano mo tatapusin ang bawat pangunahing punto at ang pahayag sa kabuuan. Ang huling sinabi mo ang siyang kadalasa'y natatandaan nang matagal. Ito ba ay magiging positibo? Kapag Nakikipag-usap sa mga Kapananampalataya. Pinagyayaman ng mga lingkod ni Jehova ang mga pagkakataon para sa pagsasamahan sa Kristiya- nong mga pagpupulong. Ang mga ito ay panahon para sa espirituwal na kagin- hawahan. Hinihimok tayo ng Bibliya na isaisip ang 'pagpapatibayang-loob sa isa't isa' kapag tayo ay nagtitipon sa mga dako ng ating pagsamba. (Heb. 10:25) Isinasagawa iyon hindi lamang sa pamamagitan ng mga pahayag at mga komen- to sa panahon ng mga pulong kundi gayundin sa pag-uusap bago at pagkatapos ng mga pulong. Bagaman normal na pag-usapan ang ating pang-araw-araw na buhay, ang pi- nakamalaking pampatibay-loob ay nagmumula sa pagtalakay sa espirituwal na mga bagay. Kalakip dito ang mga karanasan na tinatamasa natin sa sagradong paglilingkod. Ang pagpapakita ng tunay na interes sa isa't isa ay nakapagpapati- bay rin. Dahil sa impluwensiya ng sanlibutang nakapaligid sa atin, kailangan ang pag- iingat. Nang sumusulat sa mga Kristiyano sa Efeso, sinabi ni Pablo: "Ngayong inalis na ninyo ang kabulaanan, magsalita ang bawat isa sa inyo ng katotohanan sa kaniyang kapuwa." (Efe. 4:25) Kasali sa pagsasalita ng katotohanan sa halip na kasinungalingan ang hindi pagluwalhati sa mga bagay at mga tao na iniidolo ng sanlibutan. Sa katulad na paraan, si Jesus ay nagbabala laban sa "mapanlinlang na kapangyarihan ng kayamanan." (Mat. 13:22) Kaya kapag nakikipag-usap sa isa't isa, kailangan nating pag-ingatang huwag maitaguyod ang gayong panlilin- lang sa paggawang para bang kahali-halina ang pagtataglay ng materyal na mga bagay. - 1 Tim. 6:9, 10. Kapag nagpapayo sa pangangailangang maging nakapagpapatibay, hinihi- mok tayo ni apostol Pablo na huwag hatulan o maliitin ang isang kapatid na ma- aaring umiiwas sa ilang bagay dahil sa "kahinaan sa kaniyang pananampalata-
Nakapagpapatibay at Positibo ya," alalaong baga, dahil sa hindi niya nauunawaang lubos ang buong saklaw ng Kristiyanong kalayaan. Ang totoo, upang ang ating pakikipag-usap ay makapag- patibay sa iba, kailangan nating isaalang-alang ang kinalakhan nila at ang lawak ng kanilang espirituwal na paglaki. Anong lungkot nga na "maglagay ng katiti- suran o ng sanhi ng pagkakatalisod sa harap ng isang kapatid [na lalaki o ba- bae]"! - Roma 14:1-4, 13, 19. Yaong mga nakikipagpunyagi sa malulubhang personal na suliranin - tulad ha- limbawa sa isang sakit na di-gumagaling - ay nagpapahalaga sa nakapagpapati- bay na usapan. Ang gayong tao ay maaaring gumagawa ng malaking pagsisikap upang makadalo sa mga pulong. Yaong mga nakaaalam sa kaniyang kalagayan ay maaaring magtanong: "Kumusta ang pakiramdam mo?" Walang pagsalang paha- halagahan niya ang kanilang pagkabahala. Gayunman, marahil sa kaniya ang kalagayan ng kaniyang kalusugan ay isang paksang hindi nakapagpapatibay na pag-usapan. Marahil ang mga salita ng pagpapahalaga at papuri ay higit na mag- papasigla sa kaniyang puso. Nakikita mo ba ang kaniyang patuloy na pag-ibig kay Jehova at ang kaniyang pagtitiis sa ilalim ng mahirap na kalagayan? Napatitibay ka ba kapag siya ay nagkokomento? Hindi kaya higit na nakapagpapatibay na magtuon ng pansin sa kaniyang mga positibong katangian at sa kaniyang naitu- tulong sa kongregasyon sa halip na sa kaniyang mga limitasyon? - 1 Tes. 5:11. Upang ang ating pag-uusap ay makapagpatibay, lalo nang mahalaga na isaa- lang-alang ang pangmalas ni Jehova sa pinag-uusapan. Sa sinaunang Israel, ya- ong mga nagsalita laban sa mga kinatawan ni Jehova at nagreklamo hinggil sa manna ay nakaranas ng matinding galit ng Diyos. (Bil. 12:1-16; 21:5, 6) Pinatutu- nayan natin na tayo ay nakinabang mula sa mga halimbawang iyon kapag nag- papakita tayo ng paggalang sa matatanda at nagpapahalaga sa espirituwal na pag- kaing inilalaan sa pamamagitan ng uring tapat at maingat na alipin. - 1 Tim. 5:17. Ang paghanap ng kapaki-pakinabang na mga bagay upang pag-usapan kapag kasama natin ang ating mga kapatid na Kristiyano ay bihirang maging isang su- liranin. Gayunman, kung ang sinasabi ng isa ay masyadong nagiging mapamu- na, gumawa ng hakbang upang akayin ang pag-uusap sa nakapagpapatibay na direksiyon. Tayo man ay nagpapatotoo sa iba, nagsasalita sa plataporma, o nakikipag- usap sa mga kapananampalataya, gumamit nawa tayo ng unawa upang mailabas mula sa kayamanan ng ating mga puso ang "anumang pananalitang mabuti sa ikatitibay ayon sa pangangailangan, upang maibahagi nito ang kaayaaya sa mga nakikinig." - Efe. 4:29. PAGSASANAY: Dumalaw sa isang may kapansanan o hindi makaalis sa kaniyang tahanan. Umpisahan ang isang nakapagpapatibay na pag-uusap. Magpakita ng empatiya, subalit panatili- hing positibo ang iyong mga komento. Magplano nang patiuna upang maisagawa ito. 205
35 PAG
UULIT BILANG PAGDIRIIN
Ano ang kailangan mong gawin? Banggitin nang mahigit sa isang ulit ang mga punto na gusto mong matandaan ng iyong tagapakinig. ANG mabisang pagtuturo ay gumagamit ng pag-uulit. Kapag ang isang mahala- gang punto ay sinabi nang mahigit sa isang ulit, mas malamang na matatanda- an ito niyaong mga nakikinig. Kapag ang ideya ay inulit sa medyo naiibang pa- raan, ang mga ito ay maaaring maunawaan pa nga nang mas malinaw. Kung hindi natatandaan ng iyong tagapakinig ang iyong sinabi, ang iyong mga salita ay hindi makaiimpluwensiya sa kanilang pinaniniwa- laan o sa paraan ng kanilang pamumuhay. Malamang na patuloy nilang pag-iisipan ang mga punto na binigyan mo ng pantanging pagdiriin. BAKIT ITO MAHALAGA? Bukod pa sa pagiging isang pantulong sa memorya, ang pag-uulit ay maaaring gamitin sa mabisang paraan upang itam- pok ang mga pangunahing ideya at tulungan ang iyong tagapakinig na malinaw na ma- unawaan ang mga ito. Si Jehova, ang ating Dakilang Tagapagturo, ay nagpakita ng ha- limbawa sa atin sa kaniyang paggamit ng pag-uulit. Ibinigay niya ang Sampung Utos sa bansang Israel. Sa pamamagitan ng isang anghel bilang tagapagsalita, ipinarinig niya sa bansa ang mga utos na iyon sa Bundok Sinai. Nang maglaon ay ibinigay niya ang mga ito kay Moises sa nakasulat na anyo. (Ex. 20:1-17; 31:18; Deut. 5:22) Sa utos ni Jehova, muling sinabi ni Moises ang mga utos na iyon sa bansa bago sila pumasok sa Lupang Pangako, at sa pamamagitan ng banal na espiritu, si Moises ay gumawa ng ulat nito, gaya ng masusumpungan sa Deuteronomio 5:6-21. Kabilang sa mga utos na ibinigay sa Israel ay ang kahilingan na ibigin at paglingkuran nila si Jehova nang kanilang buong puso, kaluluwa, at lakas. Ito man ay sinabi rin nang paulit-ulit. (Deut. 6:5; 10:12; 11:13; 30:6) Bakit? Sapagkat, gaya ng sinabi ni Jesus, "ito ang pinaka- dakila at unang utos." (Mat. 22:34-38) Sa pamamagitan ni propeta Jeremias, ipinaalaala ni Jehova sa bayan ng Juda nang mahigit sa 20 ulit ang kaselangan ng pagsunod sa kaniya sa lahat ng bagay na iniutos niya sa kanila. (Jer. 7:23; 11:4; 12:17; 19:15) At sa pamamagitan ni Ezekiel, sinabi ng Diyos nang mahi- git sa 60 ulit na "makikilala [ng mga bansa] na ako ay si Jehova." - Ezek. 6:10; 38:23. Sa ulat ng ministeryo ni Jesus, makikita rin natin ang mabisang paggamit ng pag-uulit. Halimbawa, mayroong apat na Ebanghelyo - bawat isa ay sumasaklaw sa mahahalagang pangyayari na iniulat ng isa o mahigit pa sa ibang mga Ebang- helyo subalit minamalas ang mga pangyayaring ito sa medyo naiibang anggu- lo. Sa kaniyang sariling pagtuturo, tinalakay ni Jesus ang gayunding saligang punto nang ilang beses subalit sa naiibang mga paraan. (Mar. 9:34-37; 10:35-45; 206
Pag-uulit Bilang Pagdiriin Juan 13:2-17) At habang nasa Bundok ng mga Olibo ilang araw bago ang kani- yang kamatayan, ginamit ni Jesus ang pag-uulit upang idiin ang mahalagang payong ito: "Patuloy kayong magbantay, . . . dahil hindi ninyo alam kung anong araw darating ang inyong Panginoon." - Mat. 24:42; 25:13. Sa Ministeryo sa Larangan. Kapag nagpapatotoo ka sa mga tao, inaasahan mong matatandaan nila ang iyong sinasabi. Ang mabisang paggamit ng pag- uulit ay makatutulong upang maabot ang tunguhing iyan. Kadalasan, ang pag-uulit sa panahon ng pagtalakay sa isang bagay ay nakatu- tulong upang maikintal ito sa isip ng isang tao. Kaya, matapos ba- sahin ang isang kasulatan, maaari mong idiin ito sa pamamagi- tan ng pagtukoy sa isang susing bahagi nito at sa pagtatanong ng, "Napansin mo ba kung paano ginamit ang mga salita sa tekstong iyan?" Ang pangwakas na mga pangungusap sa isang pag-uusap ay maaari ring gamitin nang mabisa. Halimbawa, maaari mong sa- bihin: "Ang pangunahing punto na gusto kong matandaan mo sa ating pag-uusap ay . . ." Pagkatapos ay ulitin mo iyon sa sim- pleng paraan. Iyon ay maaaring maging katulad nito: "Layu- nin ng Diyos na baguhin ang lupa upang maging isang paraiso. Ang layuning iyan ay tiyak na matutupad." O kaipala'y: "Ang Bi- bliya ay maliwanag na nagpapakita na tayo ay nabubuhay sa mga huling araw ng sistemang ito ng mga bagay. Upang tayo ay makaligtas sa kawakasan nito, kailangan nating matutuhan ang mga hinihiling sa atin ng Diyos." O maaaring ganito: "Kagaya ng ating nakita, ang Bibliya ay nagbibigay ng praktikal na payo kung paano haharapin ang mga suliranin ng buhay-pampa- milya." Sa ilang kaso maaari mong basta ulitin ang isang pagsi- pi mula sa Bibliya bilang punto na dapat matandaan. Sabihin pa, upang maging epektibo kailangang ito'y patiunang paghandaan. KAILAN ITO GAGAWIN Karaka-raka pagkatapos sabihin ang isang mahalagang punto o pagkatapos na ganap na ma- buo ang isang pangunahing ideya. Sa konklusyon ng iyong pakiki- pag-usap o ng iyong pahayag. Kapag napansin mong nahihi- rapan ang iyong tagapakinig na maintindihan ang ilang susing punto. Higit pa sa isang ulit, marahil ay pagkaraan ng ilang mga araw o mga linggo sa kaso ng mga pagdalaw-muli at mga pantaha- nang pag-aaral sa Bibliya. Sa mga pagdalaw-muli, gayundin sa mga pag-aaral sa Bibliya, ang paggamit mo ng pag-uulit ay maaaring mangailangan ng mga tanong sa repaso. Kapag nahihirapan ang isang tao na maunawaan o maikapit ang payo ng Bi- bliya, baka kailangan mong talakayin ang paksa nang mahigit sa isang pagkaka- taon. Pagsikapang iharap ito mula sa iba't ibang anggulo. Hindi naman kai- langang maging mahaba ang pagtalakay ngunit dapat na pasiglahin nito ang estudyante na patuloy na pag-isipan ang bagay na iyon. Tandaan, ginamit ni Je- sus ang ganitong klase ng pag-uulit sa pagtulong sa kaniyang mga alagad na ma- pagtagumpayan ang pagnanais na mapalagay sa pangunahing dako. - Mat. 18:1- 6; 20:20-28; Luc. 22:24-27. Kapag Nagbibigay ng mga Pahayag. Kapag nagpapahayag ka sa plataporma, ang iyong tunguhin ay hindi lamang ang magharap ng impormasyon. Gusto 207
208 Pag-uulit Bilang Pagdiriin mong ito'y maunawaan, matandaan, at maikapit ng mga tagapakinig. Upang magawa ito, gamiting mabuti ang pag-uulit. Gayunman, kapag inuulit mo nang masyadong madalas ang mga panguna- hing punto, maaaring maiwala mo ang pansin ng iyong tagapakinig. Maingat na piliin ang mga puntong nangangailangan ng pantanging pagdiriin. Ang mga ito ay kadalasang siyang mga pangunahing punto na doo'y nakasalalay ang iyong pahayag, subalit maaaring lakipan din ang mga ito ng iba pang mga ide- ya na may pantanging kahalagahan sa iyong tagapakinig. Upang magawa ang pag-uulit, maaari mong balangkasin muna ang iyong mga pangunahing punto sa pambungad. Gawin iyon sa pamamagitan ng maik- ling mga pananalita na nagbibigay ng pangkalahatang pangmalas sa iyong sa- saklawin, taglay ang mga tanong, o maiikling halimbawa na naghaharap ng mga suliraning kailangang lutasin. Maaari mong sabihin kung gaano karami ang mga pangunahing punto at itala ang mga ito ayon sa bilang. Pagkatapos ay buuin ang bawat isa sa mga puntong iyon sa katawan ng iyong pahayag. Ang pagdiriin ay mapatitibay sa katawan ng iyong pahayag sa pamamagitan ng pag- uulit sa bawat pangunahing punto bago magtungo sa susunod. O maaari itong maisagawa sa pamamagitan ng paggamit ng isang halimbawa kung paano ika- kapit ang pangunahing punto. Ang karagdagang pagdiriin ay maaaring gawin sa iyong mga pangunahing punto sa pamamagitan ng paggamit ng isang kon- klusyon na umuulit sa mga ito, nagtatampok sa mga ito sa pamamagitan ng pag- hahambing, sumasagot sa ibinangong mga tanong, o maikling nagbibigay ng mga solusyon sa iniharap na mga suliranin. Bukod pa sa nasa itaas, ang isang makaranasang tagapagsalita ay maingat na nagmamasid sa mga indibiduwal na bumubuo sa kaniyang tagapakinig. Kung hindi maintindihan ng ilan sa kanila ang isang ideya, napapansin ito ng tagapagsalita. Kung ang punto ay mahalaga, muli niya itong tatalakayin. Ga- yunman, ang pag-uulit sa iyon at iyon ding mga salita ay maaaring hindi ma- ging mabisa. Higit pa rito ang kailangan sa pagtuturo. Kailangan siyang makiba- gay. Baka kailangan niyang biglaang magdagdag ng punto sa kaniyang pahayag. Ang pagkatuto mong harapin ang mga pangangailangan ng tagapakinig sa gani- tong paraan ay malaki ang magagawa upang maging mabisa ka bilang isang guro. MGA PAGSASANAY: (1) Sa pagtatapos ng iyong pakikipag-usap sa isang nasumpungan mo sa unang pagkakataon sa ministeryo sa larangan, ulitin ang isa lamang mahalagang punto na iyong tinalakay na gusto mong matandaan ng tao. (2) Habang nagtatapos ka sa isang pagdalaw-muli, ulitin ang isa o dalawang susing punto mula sa inyong ti- nalakay na gusto mong matandaan ng taong interesado.
PAGBUO NG TEMA
Ano ang kailangan mong gawin? Banggitin ang iyong tema, at palawakin ito sa iba't ibang paraan sa buong pahayag mo. NALALAMAN ng makaranasang mga tagapagsalita ang kahalagahan ng pagka- karoon ng isang tema. Kapag sila ay naghahanda ng isang pahayag, ang tema ay tumutulong sa kanila na magtuon ng pansin sa isang espesipikong larangan ng impormasyon at higit na mapag-isipan iyon nang masinsinan. Bilang resulta, sa halip na pahapyaw lamang na matalakay ang maraming punto, nabubuo nila ang kanilang materyal sa paraang higit na kapaki-pakinabang sa kanilang taga- pakinig. Kapag ang bawat pangunahing punto ay tuwirang konek- tado sa tema at tumutulong sa pagbuo nito, ang mga tagapakinig ay natutulungan din na matandaan ang mga puntong iyon at makila- la ang kahalagahan ng mga ito. BAKIT ITO MAHALAGA? Pinag-uugnay-ugnay nito ang iyong presentasyon at tinutulu- ngan ang tagapakinig na maunawaan ang iyong sinasabi at matandaan iyon. Bagaman maaaring sabihin na ang iyong tema ang siyang paksa na iyong binibigkas, masusumpungan mong susulong ang kalidad ng iyong mga pahayag kung kikilalanin mo na ang iyong tema ang siyang partikular na punto-de-vista na uugit sa iyo sa pagbuo ng iyong paksa. Ang Kaharian, ang Bibliya, at ang pagkabuhay-muli ay malalawak na paksa. Iba't ibang tema ang maaaring buuin sa mga paksang ito. Narito ang ilang halimbawa: "Ang Kaharian, Isang Tunay na Pamahalaan," "Ang Lupa ay Gagawing Paraiso ng Kaharian ng Diyos," "Ang Bibliya ay Kinasihan ng Diyos," "Ang Bibliya ay Isang Praktikal na Giya Para sa Ating Kapanahunan," "Ang Pagkabuhay-muli ay Nag-aalok ng Pag-asa sa mga Namimighati," at "Ang Pag-asa ng Pagkabuhay-muli ay Tumutulong sa Atin na Manatiling Matatag Ka- pag Napapaharap sa Pag-uusig." Lahat ng temang ito ay humihiling ng naiibang paraan ng pagbuo nito. Kasuwato ng pangunahing tema ng Bibliya, ang ginawang pangangaral ni Jesu-Kristo sa panahon ng kaniyang makalupang ministeryo ay nagtampok sa temang: "Ang kaharian ng langit ay malapit na." (Mat. 4:17) Paano binuo ang temang iyan? Sa mahigit na 110 ulit sa apat na Ebanghelyo, ginawa ang pag- tukoy sa Kahariang iyan. Subalit higit pa ang ginawa ni Jesus kaysa sa pagga- mit lamang ng terminong "kaharian" nang paulit-ulit. Kapuwa sa pamamagitan ng kaniyang itinuro at sa pamamagitan ng mga himalang kaniyang isinagawa, nilinaw ni Jesus na siya, ang isa na naroroon, ang siyang Anak ng Diyos, ang Mesiyas, ang isa na pagbibigyan ni Jehova ng Kaharian. Ipinakita rin ni Jesus na nabuksan ang daan sa pamamagitan niya upang ang iba ay makabahagi sa Kahariang iyan. Ipinakilala niya ang mga katangian na dapat na ipamalas ng mga bibigyan ng gayong pribilehiyo. Sa pamamagitan ng kaniyang mga turo at 209 36
210 Pagbuo ng Tema ng kaniyang isinagawang makapangyarihang mga gawa, nilinaw niya kung ano ang magiging epekto ng Kaharian ng Diyos sa buhay ng mga tao at ipinakita na ang pagpapalayas niya ng mga demonyo sa pamamagitan ng espiritu ng Diyos ay patotoo na 'tunay ngang naabutan ng kaharian ng Diyos' ang kaniyang mga tagapakinig. (Luc. 11:20) Dahil sa Kahariang iyan kung kaya inatasan ni Jesus ang kaniyang mga tagasunod na magpatotoo. - Mat. 10:7; 24:14. Paggamit ng Angkop na Tema. Ikaw ay hindi hinihilingang bumuo ng isang temang kasinlawak niyaong sa Bibliya, subalit ang pagkakaroon ng angkop na tema ay may gayunding halaga. Kung ang pagpili ng tema ay ipinaubaya sa iyo, isaalang-alang muna ang layu- nin ng iyong presentasyon. Pagkatapos habang pinipili mo ang mga panguna- hing punto na bubuo ng iyong balangkas, tiyakin na ang mga ito ay talagang susuporta sa iyong napiling tema. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Kapag naghahanda ng iyong pahayag, piliin ang mga pa- ngunahing punto at ang mga sumusuportang detalye na tala- gang makatutulong sa pagbuo ng iyong tema. Kapag iniinsayo mo ang iyong pagpapahayag, pag- isipan kung saan at kung paano mo idiriin ang tema. Nanaisin mo pa ngang markahan ang iyong balangkas sa mga lugar kung saan mo isinaplanong ga- win ito. Kung ang tema ay iniatas, suriing maingat kung ano ang ipina- hihiwatig nito hinggil sa kung paano mo bubuuin ang iyong ma- teryal. Maaaring kailanganin ang kaunting pagsisikap upang ma- kilala ang kahalagahan at lawak ng nasasaklaw ng gayong tema. Kung ikaw ang pipili ng materyal upang buuin ang iniatas na tema, gumawa ng maingat na pagpili upang maituon ang pansin sa tema. Sa kabilang panig, kung may inilaang materyal, kakailanganin mo pa ring pag-aralang mabuti kung paano ito gagamitin kasuwato ng tema. Kailangan mo ring isaalang-alang kung bakit ang mater- yal ay mahalaga sa iyong mga tagapakinig at kung ano ang dapat mong maging tunguhin sa pagpapahayag nito. Ito ay makatutu- long sa iyo na matiyak kung ano ang dapat idiin sa iyong pagpapa- hayag. Sa pana-panahon samantalang nagpapahayag, ulitin ang mga susing salita o ang mga ideya mula sa iyong tema. Kung Paano Idiriin ang Tema. Upang wastong maidiin ang tema, kailangan mong ilatag ang pundasyon kapag pumipili at nag-oorganisa ng iyong materyal. Kung ang gagamitin mo ay yaon lamang sumusuporta sa iyong tema at kung susundin mo ang mga simulaing nasasangkot sa paghahanda ng isang mabuting balang- kas, halos awtomatikong maidiriin mo ang tema. Ang pag-uulit ay makatutulong upang patingkarin ang tema. Sa klasikal na musika, ang tema ay isang melodya na inuulit-ulit nang madalas upang siyang maging pagkakakilanlan ng buong komposisyon. Ang melodya ay hindi laging lumilitaw sa gayunding porma. Kung minsan ang lumilitaw ay isa o dalawang parirala lamang, may mga panahon na gumagamit ng iba't ibang indayog sa tema, subalit sa paano man, may-kahusayang hinahabi ng kompositor ang kani- yang melodya sa iba't ibang bahagi ng komposisyon hanggang sa mahahalata na ito sa kabuuan. Ganito rin ang dapat gawin sa tema ng isang pahayag. Ang pag-uulit ng mga susing salita ng tema ay tulad ng paulit-ulit na melodya ng isang komposisyon sa musika. Ang singkahulugan ng mga salitang ito o ang sari-
Pagbuo ng Tema saring paraan ng pag-ulit sa tema ay nagsisilbing iba't ibang pamamaraan ng paghaharap sa tema. Ang paggamit ng ganitong mga paraan ay magpapangya- ring ang tema ang siyang maging pangunahing ideya na matatandaan ng iyong tagapakinig. Ang mga simulaing ito ay kumakapit hindi lamang sa mga pahayag mula sa plataporma kundi maging sa mga pakikipagtalakayan sa ministeryo sa larangan. Ang isang maikling pag-uusap ay higit na matatandaan kapag ang tema ay na- patingkad. Ang turong naibibigay sa isang pag-aaral sa Bibliya ay mas mada- ling maaalaala kapag may tema na naidiin. Ang pagsisikap mo sa pagpili at pag- buo ng angkop na mga tema ay malaki ang magagawa upang mapasulong ang iyong pagiging mabisa bilang isang tagapagsalita at bilang isang guro ng Salita ng Diyos. PAGSASANAY: Para sa paglilingkod sa larangan, pumili ng tema na kasuwato ng isang espesipikong artikulo sa isang bagong Bantayan o Gumising! Pagsikapang pumukaw ng interes sa iyong pambungad, buuin ito sa pamamagitan ng isa o dalawang punto sa iyong pa- kikipagtalakayan, at itampok ang kahalagahan nito sa iyong konklusyon. ISANG NANGINGIBABAW NA TEMA SA ISANG NAPAKALAKING KOMPOSISYON Upang maunawaan ang paggamit ng isang tema, makatutulong na pag-aralan kung paanong ang Diyos na Jehova, bagaman gumamit ng mga manu- nulat na tao, ay humabi ng isang nangingibabaw na tema sa 66 na aklat na bumubuo ng Bibliya. Ang te- mang iyon ay ang pagbabangong-puri ng karapatan ni Jehova na mamahala sa sangkatauhan at ang ka- tuparan ng kaniyang maibiging layunin sa pamama- gitan ng kaniyang Kaharian. Ang temang ito ay nagsisimulang mahayag sa pagbubukas ng mga kabanata ng Genesis, at pagka- tapos noon ang mga pitak nito ay binuo naman sa buong Bibliya. Paulit-ulit na inakay ang pansin sa banal na pangalan mismo nang mahigit na 7,000 beses. Ang pagiging karapat-dapat ng pama- mahala ni Jehova ay nahayag sa ulat ng pagla- lang. Ang hamon sa kaniyang pamamahala ay iniulat, lakip na ang kapaha-pahamak na mga epek- to ng pagsuway. Ang walang-kasindakilang pag-ibig ni Jehova, ang kaniyang karunungan, ang kaniyang katarungan, at ang kaniyang kataas-taasang kapang- yarihan ay ipinakita sa kaniyang mga pakikitungo sa kaniyang mga nilalang. Ang mga kapakinabangan ng pagsunod sa Diyos at ang kapahamakan na idinudu- lot ng pagsuway ay ipinakita sa di-mabilang na mga halimbawa. Ang paglalaan ni Jehova sa pamamagi- tan ni Jesu-Kristo na mag-aalis ng kasalanan at kama- tayan ay ipinaliwanag at itinanghal. Ibinigay ang mga detalye hinggil sa isang makalangit na pamahalaan na pupuksa kapuwa sa balakyot na mga espiritu at mga tao na ayaw kumilala sa karapatan ni Jehova na mamahala sa kaniyang mga nilalang. Ginawang ma- linaw na lubusang isasakatuparan ng Kaharian ang layunin ni Jehova na ang lupa ay maging isang para- ˆ o ng mga taong umiibig at sumasamba sa iso na pun tanging tunay na Diyos at na nag-iibigan sa isa't isa. 211
37 ITINAMPOK ANG MGA PANGUNAHING PUNTO
Ano ang kailangan mong gawin? Organisahin at ipahayag ang iyong materyal upang mabigyan ng pantanging pansin ang mga pangunahing punto. ANO ang mga pangunahing punto ng isang pahayag? Ang mga ito ay hindi basta mga interesanteng aspekto na pahapyaw na binabanggit. Ang mga ito ay maha- halagang ideya na binubuo nang detalyado. Ang mga ito ay mga ideya na lub- hang kailangan upang matamo ang iyong tunguhin. Ang isang susi upang maitampok ang mga pangunahing punto ay ang matali- nong pagpili at pag-oorganisa mo ng materyal. Ang pagsasaliksik para sa isang pahayag ay kadalasang nagbubunga ng mas maraming imporma- syon kaysa sa maaaring gamitin. Paano mo matitiyak kung anong impormasyon ang gagamitin? BAKIT ITO MAHALAGA? Ito ay isang pantulong sa memorya, anupat nakatutulong sa pagbubulay-bulay at pagka- kapit. Una, isaalang-alang ang iyong tagapakinig. Sila ba ay halos wa- lang alam sa iyong paksa, o sila ba ay ganap na pamilyar dito? Ang karamihan ba sa kanila ay sumasang-ayon sa sinasabi ng Bibli- ya hinggil dito, o ang ilan ba sa kanila ay medyo nag-aalinlangan? Anong uri ng mga hamon ang napapaharap sa kanila sa pang-araw- araw na buhay kapag pinagsisikapan nilang ikapit ang sinasabi ng Bibliya tung- kol sa paksa? Ikalawa, tiyakin mong maliwanag sa isip ang iyong tunguhin sa pagsasalita sa tagapakinig na iyon sa paksang pinaplano mong gamitin. Sa pagga- mit ng dalawang panuntunang ito, suriin ang materyal at panatilihin lamang kung ano ang talagang naaangkop. Kapag binigyan ka ng isang saligang balangkas na may tema at mga panguna- hing punto, dapat mong sundin ito. Gayunman, ang kahalagahan ng iyong iha- harap ay madaragdagan nang malaki kung iingatan mo sa isip ang mga salik sa itaas kapag binubuo mo ang bawat pangunahing punto. Kapag walang ibinigay na balangkas, bahala ka nang pumili ng mga pangunahing punto. Kapag taglay mo nang maliwanag sa isip ang iyong mga pangunahing punto at naorganisa na ang mga detalye sa ilalim ng mga ito, magiging mas madali para sa iyo na maibigay ang pahayag. Malamang na malaki rin ang matututuhan ng iyong tagapakinig mula rito. Iba't Ibang Paraan ng Pag-oorganisa ng Iyong Materyal. Maaaring sundin ang iba't ibang paraan ng pag-oorganisa sa katawan ng iyong pahayag. Habang nagiging pamilyar ka na sa mga ito, masusumpungan mong ang ilan sa mga ito ay maaaring maging mabisa, depende sa iyong layunin. Ang isang madaling maibagay na paraan ay yaong hinati-hati sa iba't ibang to- piko. (Ang bawat pangunahing punto ay kailangan sapagkat ito ay nagbibigay 212
Itinampok ang mga Pangunahing Punto ng karagdagang unawa sa iyong mga tagapakinig hinggil sa paksa o nakatutu- long upang matamo ang layunin ng iyong pahayag.) Ang isa pang paraan ay yaong ayon sa kronolohiya. (Halimbawa, ang mga pangyayari bago ang Baha ay maaaring sundan ng mga pangyayari bago mawasak ang Jerusalem noong 70 C.E., na maaari namang sundan ng mga pangyayari sa ating panahon.) Ang ikatlong paraan ay ang sanhi at epekto. (Ito ay maaaring buuin sa alinmang di- reksiyon. Halimbawa, maaari kang magsimula sa isang kasalukuyang pangyaya- ri, ang epekto, at pagkatapos ay ipakita ang sanhi.) Ang ikaapat na paraan ay may kinalaman sa mga bagay na magkasalungat. (Maa- ari mong ipakita ang pagkakaiba ng mabuti sa masama o ng posi- tibo sa negatibo.) Kung minsan ay mahigit pa sa isang paraan ang ginagamit sa isang pahayag. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Bago ka pumili ng mga pangunahing punto, isaalang- alang kung ano na ang nalala- man ng iyong tagapakinig tungkol sa paksa at pagpasiya- han kung ano ang magiging tu- nguhin mo. Organisahin ang iyong materyal taglay sa isip ang mga salik na iyon. Nang si Esteban ay may-kabulaanang pinaratangan sa harapan ng Judiong Sanedrin, siya ay nagbigay ng isang mariing pahayag na binalangkas ayon sa kronolohiya. Habang binabasa mo ito sa Gawa 7:2-53, pansinin na may layunin ang pagpili ng mga punto. Nilinaw muna ni Esteban na siya ay naglalahad ng kasaysayan na hindi maikakaila ng kaniyang tagapakinig. Pagkatapos ay tinukoy niya na bagaman si Jose ay itinakwil ng kaniyang mga kapatid, gi- namit siya ng Diyos upang maglaan ng kaligtasan. Saka, ipinakita niya na naging masuwayin ang mga Judio kay Moises, na ginaga- mit ng Diyos. Siya ay nagtapos sa pagdiriin na ang espiritung katu- lad ng ipinamalas ng mga Judio ng naunang mga salinlahi ang siyang ipinakita niyaong mga nagpapatay kay Jesu-Kristo. Ipakita nang malinaw ang kaug- nayan ng mga punto ng patotoo, mga kasulatan, at iba pang ma- teryal at ang pangunahing ideya na sumusuporta rito. Akayin ang pansin sa bawat pangunahing punto. Magagawa ito sa pamamagitan ng pagla- lagay ng numero sa mga ito, sa pamamagitan ng pagbang- git sa bawat pangunahing punto bago iharap ang sumusupor- tang materyal, o sa pamamagi- tan ng muling pagbanggit sa punto pagkatapos na ito ay ma- buo. Huwag Gumamit ng Napakaraming Pangunahing Punto. Ii- lang punto lamang ang kailangan sa pagbuo ng anumang tema. Sa karamihang kaso, ang mga ito ay mabibilang sa isang kamay. To- too ito ikaw man ay magsasalita sa loob ng 5 minuto, 10 minuto, 30 minuto, o higit pa. Iwasan ang pagtatampok ng napakaraming punto. Kakaunti lamang sa iba't ibang ideya ang kayang masakyan ng iyong tagapakinig sa isang pahayag. At mentras mahaba ang pa- hayag, lalo namang dapat gawing empatiko at higit na malinaw ang mga susing punto. Gaano man karaming pangunahing punto ang gamitin mo, tiyaking mabuo nang sapat ang bawat isa. Bigyan ng sapat na panahon ang tagapakinig upang masuri ang bawat pangunahing punto nang sa gayon ay maikintal ito nang lubu- san sa kanilang isip. Dapat na simple ang maging impresyon sa iyong pahayag. Ito'y hindi laging depende sa dami ng materyal na iniharap. Kung ang mga ideya mo ay maliwanag na natipon sa ilalim ng ilan lamang pangunahing uluhan at binuo mo ito nang isa-isa, ang pahayag ay madaling masusundan at hindi kaagad malilimutan. Itampok ang Iyong mga Pangunahing Punto. Kapag wastong naisaayos ang 213
214 Itinampok ang mga Pangunahing Punto iyong materyal, hindi magiging mahirap na patingkarin ang kahalagahan ng iyong mga pangunahing punto sa pamamagitan ng iyong pagpapahayag. Ang prinsipal na paraan upang maitampok ang isang pangunahing punto ay ang magharap ng mga puntong nagpapatotoo, mga kasulatan, at iba pang mater- yal upang maituon ng mga ito ang pansin sa pangunahing ideya at mapalawak ito. Ang lahat ng mga pangalawahing punto ay dapat na magpaliwanag, magpa- tunay, o magpalawak sa pangunahing punto. Huwag idagdag ang walang kaug- nayang mga ideya dahil lamang sa kapana-panabik ang mga ito. Habang binu- buo mo ang mga pangalawahing punto, ipakita nang maliwanag ang kaugnayan ng mga ito sa pangunahing punto na sinusuportahan ng mga ito. Huwag ipauba- ya sa tagapakinig ang paggawa nito. Ang kaugnayan ay maaaring ipakita sa pama- magitan ng pag-uulit ng mga susing salita na nagpapahayag ng pangunahing ideya o sa pamamagitan ng paminsan-minsang pag-uulit sa pinakabuod ng pa- ngunahing punto mismo. Itinatampok ng ilang tagapagsalita ang mga pangunahing punto sa pamama- gitan ng paglalagay ng numero sa mga ito. Bagaman iyon ay isang paraan upang itampok ang mga pangunahing punto, hindi nito dapat palitan ang maingat na pagpili at lohikal na pagbuo mismo ng materyal. Maaaring mas gusto mong banggitin lamang ang iyong pangunahing punto sa pasimula bago mo iharap ang sumusuportang argumento. Ito ay makatutulong sa tagapakinig na makita ang kahalagahan ng kung ano ang susunod, at ito ay makapagdiriin din sa pangunahing puntong iyon. Maaari mong patibayin ang punto sa pamamagitan ng pagbibigay ng buod nito pagkatapos na ito ay ganap na mabuo. Sa Ministeryo sa Larangan. Ang mga simulaing tinalakay sa itaas ay kumaka- pit hindi lamang sa pormal na mga diskurso kundi sa mga pakikipag-usap mo rin sa ministeryo sa larangan. Kapag naghahanda, isaalang-alang ang anumang na- tatanging pangyayari na nasa isip ng mga tao sa lugar na iyon. Pumili ng tema na magbibigay ng pagkakataon upang ipakita kung paanong ang pag-asa na iniaalok ng Bibliya ang lulutas sa pangyayaring iyon. Maaari kang pumili ng dalawang pa- ngunahing punto upang buuin ang temang iyon. Tiyakin kung aling mga kasu- latan ang gagamitin mo upang suportahan ang mga puntong iyon. Pagkatapos ay planuhin kung paano mo pasisimulan ang iyong pagtalakay. Ang gayong pagha- handa ay magpapahintulot sa anumang pakikibagay na kailangang gawin sa pag- uusap. Ito ay tutulong din sa iyo na maglahad ng punto na matatandaan ng mga may-bahay. PAGSASANAY: Repasuhin ang artikulo para sa Pag-aaral sa Bantayan sa linggong ito. Sa paggamit ng mga subtitulo sa makakapal na letra at ng mga tanong sa kahon sa pagtuturo, pagsika- pang piliin ang mga pangunahing punto. Maaaring maging kapaki-pakinabang na gawin ito bawat linggo.
PUMUPUKAW
INTERES NA PAMBUNGAD
Ano ang kailangan mong gawin? Sa iyong pambungad na mga pangungusap, magsabi ng tungkol sa bagay na pinag-uusapan na makapupukaw ng pansin ng iyong taga- pakinig at na tuwirang makatutulong sa pagsasakatuparan ng iyong layunin. ANG pambungad ay isang mahalagang bahagi ng anumang pahayag. Kapag talagang napukaw mo ang interes ng iyong tagapakinig, magugustuhan ni- lang makinig pa nang higit sa kung ano ang susunod na sasabihin. Sa minis- teryo sa larangan, kung ang iyong pambungad ay hindi nakapukaw ng interes, maaaring hindi mo na maipagpatuloy ang iyong presentasyon. Kapag nagbi- bigay ka ng pahayag sa Kingdom Hall, hindi ka naman iiwan ng iyong tagapakinig, ngunit ang mga indibiduwal ay maaaring magsimulang mag-isip ng ibang mga bagay kapag hindi mo na- kuha ang kanilang interes. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang iyong pambungad ang ma- aaring tumiyak kung may mga taong makikinig at kung gaano sila kaatentibo. Kapag naghahanda ng iyong pambungad, isaisip ang sumusu- nod na mga tunguhin: (1) pagkuha sa pansin ng iyong tagapaki- nig, (2) malinaw na pagbanggit sa iyong paksa, at (3) pagpapaki- ta kung bakit mahalaga ang paksa sa iyong tagapakinig. Sa ilang pagkakataon, ang tatlong tunguhing ito ay maaaring matamo nang halos sabay-sabay. Gayunman, kung minsan ang mga ito ay maaaring bigyang-pansin nang isa-isa, at ang ayos ay maaaring iba-iba. Kung Paano Kukunin ang Pansin ng Iyong Tagapakinig. Ang bagay na ang mga tao ay nagtipon upang makinig sa isang pahayag ay hindi nanganga- hulugan na sila'y handang magbigay ng kanilang di-nababahaging pansin sa paksa. Bakit hindi? Ang kanilang buhay ay puspos ng maraming bagay na hu- mihingi ng kanilang pansin. Sila ay maaaring nababahala sa isang suliranin sa tahanan o sa iba pang kabalisahan sa buhay. Ang hamon na napapaharap sa iyo bilang tagapagsalita ay ang kunin at panatilihin ang pansin ng tagapaki- nig. Mahigit pa sa isang paraan na magagawa mo ito. Ang isa sa pinakabantog na mga pahayag na naibigay kailanman ay ang Ser- mon sa Bundok. Paano ito nagsimula? Ayon sa ulat ni Lucas, sinabi ni Jesus: "Maligaya kayong mga dukha, . . . maligaya kayo na nagugutom ngayon, . . . maligaya kayo na tumatangis ngayon, . . . maligaya kayo kailanma't kinapopo- otan kayo ng mga tao." (Luc. 6:20-22) Bakit nakapukaw iyon ng interes? Sa ilang salita, kinilala ni Jesus ang ilan sa malulubhang suliranin na kailangang harapin ng kaniyang mga tagapakinig. Pagkatapos, sa halip na talakayin nang mahaba ang mga suliranin, ipinakita niya na ang mga tao na nagtataglay ng 215 38
216 Pumupukaw-Interes na Pambungad gayong mga suliranin ay maaari pa ring maging maligaya, at ginawa niya iyon sa paraan na nagustuhan ng kaniyang mga tagapakinig na makinig pa nang higit. Ang mga tanong ay maaaring gamitin nang mabisa upang pumukaw ng in- teres, subalit dapat na tama ang mga ito. Kung ang iyong mga tanong ay nag- papahiwatig na ikaw ay magsasalita lamang ng tungkol sa mga bagay na alam na ng mga tagapakinig, maaaring maglaho kaagad ang interes. Huwag kang magtatanong ng magdudulot ng kahihiyan sa iyong tagapakinig o na magbi- bigay sa kanila ng masamang impresyon. Sa halip, pagsikapan mong buuin ang iyong mga tanong para antigin silang mag-isip. Huminto sandali pagkatapos ng bawat tanong upang magkaroon ng pa- nahon ang iyong mga tagapakinig na sagutin ito sa kanilang isi- pan. Kapag nadarama nilang sila'y nakikipag-usap sa iyo sa pa- mamagitan ng isip, nakuha mo na ang kanilang pansin. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Isaalang-alang ang iyong mga tagapakinig - ang kanilang mga kalagayan, ang kanilang iki- nababahala, ang kanilang mga saloobin, kung ano na ang kani- lang nalalaman hinggil sa iyong paksa. Ang paggamit ng isang karanasan sa tunay na buhay ay isa pang mabuting paraan upang makuha ang pansin. Subalit ang basta pagsasalaysay ng isang kuwento ay maaaring bumigo sa iyong layunin kung ang karanasan ay magdudulot ng kahihiyan sa sinuman sa iyong tagapakinig. Kung ang iyong kuwento ay natandaan subalit ang aral nito ay nakalimutan, hindi ka nagta- gumpay sa iyong layunin. Kapag ang isang karanasan ay gina- mit sa pambungad, ito ay dapat na maglatag ng pundasyon para sa ilang mahahalagang aspekto ng katawan ng iyong pahayag. ' Bagaman ang ilang detalye ay kakailanganin upang gawing buh ay ang salay- say, maging maingat na huwag humaba nang di-kinakailangan ang mga kara- nasan. Alamin kung ano ang nasa iyong paksa na magiging tunay na kapana-panabik at kapaki-paki- nabang sa kanila. Pinasisimulan ng ilang tagapagsalita ang isang diskurso sa pamamagitan ng isang balita kamakailan, isang pagsipi mula sa isang lokal na pahayagan, o isang pananalita ng isang kilalang awtoridad. Ang mga ito ay maaaring ma- ging mabisa rin kung talagang akma sa paksa at angkop sa tagapakinig. Kung ang iyong pahayag ay bahagi ng isang simposyum o isang bahagi sa Pulong sa Paglilingkod, kung gayon ay kadalasang pinakamabuti na gawing maikli ang iyong pambungad at tuwiran sa punto. Kung nagbibigay ka ng pa- hayag pangmadla, manatili sa oras na nakalaan para sa pambungad. Ang ka- tawan ng pahayag ang magdadala ng impormasyon na siyang pinakamahala- ga sa iyong tagapakinig. May pagkakataong masusumpungan mong nagsasalita ka sa harapan ng ta- gapakinig na nagdududa o masusungit pa nga. Paano mo makukuha ang ka- nilang pansin? Si Esteban, isang sinaunang Kristiyano na inilarawan bilang "puspos ng espiritu at karunungan," ay sapilitang dinala sa harapan ng Ju-
Pumupukaw-Interes na Pambungad diong Sanedrin. Doon ay gumawa siya ng isang mahusay na pagtatanggol sa Kristiyanismo. Paano siya nagsimula? Sa isang magalang na paraan at sa pag- tukoy sa bagay na kapuwa nila pinaniniwalaan. "Mga lalaki, mga kapatid at mga ama, makinig kayo. Ang Diyos ng kaluwalhatian ay nagpakita sa ating ni- nunong si Abraham." (Gawa 6:3; 7:2) Sa Areopago sa Atenas, ibinagay ni apos- tol Pablo ang kaniyang pambungad sa lubhang naiibang uri ng mga tagapaki- nig, sa pagsasabing: "Mga lalaki ng Atenas, nakikita ko na sa lahat ng bagay ay waring higit kayong matatakutin sa mga bathala kaysa sa iba." (Gawa 17:22) Bilang resulta ng mabibisang pambungad, ang dalawang klase ng tagapakinig na ito ay handang makinig nang higit pa. Kapag nasa paglilingkod ka sa larangan, kailangan mo ring makuha ang pan- sin ng mga tao. Kung hindi patiunang naisaayos ang iyong pagdalaw, maaa- ring abala ang may-bahay sa iba pang mga gawain. Sa ilang bahagi ng daig- dig, ang di-imbitadong mga panauhin ay inaasahan na magiging deretso agad sa punto. Sa ibang dako naman, hinihiling ng kaugalian na isaalang-alang ang ilang pormalidad bago mo sabihin ang dahilan ng iyong pagdalaw. - Luc. 10:5. Sa alinmang kalagayan, ang tunay na pagkapalakaibigan ay maaaring maka- tutulong sa paglikha ng relasyong makabubuti sa pag-uusap. Kadalasang kapa- ki-pakinabang na magpasimula sa bagay na may tuwirang kaugnayan sa nasa isip ng tao. Paano mo matitiyak kung ano ang gagamitin? Buweno, kapag lu- malapit ka sa tao, siya ba ay may ginagawa? Marahil siya'y nagsasaka, naglili- nis sa palibot ng kaniyang bahay, nagkukumpuni ng kotse, nagluluto, naglala- ba, o nag-aalaga ng mga bata. May pinagmamasdan ba siya - isang pahayagan o isang pangyayari sa kalye? Ang kaniya bang kapaligiran ay nagpapakita ng pantanging interes sa pangingisda, isport, musika, paglalakbay, computer, o iba pang bagay? Kadalasang ikinababahala ng mga tao kung ano ang kanilang na- rinig kamakailan sa radyo o nakita sa telebisyon. Ang isang tanong o isang ma- ikling komento hinggil sa alinman sa gayong mga bagay ay maaaring umakay sa isang palakaibigang pag-uusap. Ang pangyayari noong makipag-usap si Jesus sa isang Samaritana sa balon na malapit sa Sicar ay isang namumukod-tanging halimbawa kung paano pasi- simulan ang isang pag-uusap sa layuning magbigay ng isang patotoo. - Juan 4:5-26. Kailangan mong maingat na ihanda ang iyong pambungad, lalo na kung ang inyong kongregasyon ay malimit na gumagawa sa teritoryo nito. Kung hindi, maaaring hindi ka makapagbigay ng isang patotoo. Ipakilala ang Iyong Paksa. Sa kongregasyong Kristiyano, ang tsirman o ang sinumang nauna sa iyo sa programa ang kadalasang magsasabi ng pama- gat ng iyong pahayag at magpapakilala sa iyo. Gayunman, magiging kapa- ki-pakinabang para sa iyo na ipaalaala sa iyong tagapakinig ang iyong paksa 217
218 Pumupukaw-Interes na Pambungad sa iyong pambungad na pananalita. Maaaring gawin ito, subalit hindi kaila- ngang ito'y maging salita por salitang pagbanggit ng tema. Mangyari pa, ang tema ay unti-unting nahahayag habang nagpapatuloy ang pahayag. Sa anu- mang paraan sa pambungad, kailangan kang magtuon ng pansin sa iyong paksa. Nang isugo ang kaniyang mga alagad upang mangaral, malinaw na iniha- yag ni Jesus ang mensahe na kanilang ipangangaral. "Samantalang humaha- yo kayo, mangaral, na sinasabi, 'Ang kaharian ng langit ay malapit na.' " (Mat. 10:7) Hinggil sa ating panahon, sinabi ni Jesus: "Ang mabuting balitang ito ng kaharian ay ipangangaral." (Mat. 24:14) Tayo ay hinihimok na "ipangaral ang salita," alalaong baga, manatili sa Bibliya kapag nagpapatotoo. (2 Tim. 4:2) Gayunman, bago buksan ang Bibliya o akayin ang pansin sa Kaharian, kada- lasan na kailangang sabihin ang ilang bagay na ikinababahala sa kasaluku- yan. Maaaring magkomento ka hinggil sa krimen, kawalang-trabaho, kawa- lang-katarungan, digmaan, kung paano tutulungan ang mga kabataan, sakit, o kamatayan. Subalit huwag masyadong magtatagal sa negatibong mga ba- gay; ang iyong mensahe ay positibo. Pagsikapang akayin ang usapan sa Salita ng Diyos at sa pag-asa ng Kaharian. Ipakita Kung Bakit ang Paksa ay Mahalaga sa Iyong Tagapakinig. Kung magsasalita ka sa kongregasyon, makatuwirang asahan mo na yaong makiki- nig sa iyo sa pangkalahatan ay interesado sa tatalakayin mo. Subalit sila ba ay makikinig kagaya ng ginagawa ng isang tao kapag siya'y natututo ng isang ba- gay na talagang nakaaapekto sa kaniya? Sila ba ay magbibigay-pansin sapag- kat batid nila na ang kanilang naririnig ay akma sa kanilang kalagayan sa bu- hay at sapagkat napasisigla mo sila na magkaroon ng pagnanais na asikasuhin iyon? Magkakatotoo lamang iyon kung isinaalang-alang mong maingat ang iyong tagapakinig - ang kanilang mga kalagayan, ang kanilang mga ikinaba- bahala, ang kanilang mga saloobin - sa paghahanda mo ng iyong pahayag. Kung ginawa mo ito, kung gayo'y ilakip sa iyong pambungad ang bagay na nagpapahiwatig niyaon. Ikaw man ay nagsasalita mula sa plataporma o nagpapatotoo sa isang indi- biduwal, ang isa sa pinakamabuting paraan upang mapukaw ang interes sa paksa ay ang pagsasangkot sa iyong tagapakinig. Ipakita kung paanong ang kanilang mga suliranin, ang kanilang mga pangangailangan, o ang mga ta- nong na nasa kanilang isipan ay kaugnay ng paksang iyong tinatalakay. Kung liliwanagin mo na hihigit ka pa sa pangkalahatang aspekto ng paksa at tatala- kayin mo ang espesipikong aspekto nito, sila ay higit na matamang makikinig sa iyo. Upang magawa iyon, kailangan kang maghandang mabuti. Ang Paraan ng Paghaharap Mo Nito. Kung ano ang sasabihin mo sa iyong pambungad ay may pangunahing kahalagahan, subalit kung paano mo sasa- bihin ito ay maaari ring pumukaw ng interes. Sa dahilang ito ang iyong pag-
Pumupukaw-Interes na Pambungad hahanda ay dapat na magsangkot hindi lamang sa kung ano ang sasabihin mo kundi kung paano mo rin sasabihin ito. Ang pagpili ng tamang salita ay mahalaga sa pagsasakatuparan ng iyong tu- nguhin, kaya maaaring makatulong sa iyo kung maingat mong paghahanda- an ang unang dalawa o tatlong pangungusap. Ang maikli at simpleng mga pangungusap ay kadalasang siyang pinakamabuti. Para sa isang pahayag sa kongregasyon, nanaisin mong isulat ang mga ito sa iyong nota, o baka sasau- luhin mo ang mga ito upang ang iyong pambungad na mga salita ay magdala ng tindi na kailangan nito. Ang pagpapahayag ng isang mabisang pambungad nang hindi nagmamadali ay makatutulong sa iyo na maging palagay upang maisagawa mo ang natitirang bahagi ng iyong pahayag. Kung Kailan Ito Ihahanda. Iba't iba ang opinyon sa bagay na ito. Ang ilang makaranasang tagapagsalita ay naniniwala na ang paghahanda ng isang pahayag ay dapat na magsimula sa pambungad. Ang iba naman na nakapag- aral ng tungkol sa pagsasalita sa madla ay may opinyon na ang pambungad ay dapat na ihanda kapag natapos na ang kabuuan ng katawan. Tiyak lamang na kailangan mong malaman kung ano ang iyong paksa at kung ano ang mga pangunahing punto na pinaplano mong buuin bago mo maisaayos ang mga detalye ng isang kanais-nais na pambungad. Subalit ku- musta kung naghahanda ka ng iyong pahayag mula sa isang inilimbag na ba- langkas? Pagkatapos basahin ang balangkas, kung mayroon kang ideya para ˆ sa pambungad, tiyak na hindi makasasam a kung isusulat mo ito. Tandaan din, na upang maging mabisa ang iyong pambungad, dapat mong isaalang- alang ang iyong tagapakinig bukod pa sa materyal na nasa balangkas. MGA PAGSASANAY: (1) Bago makibahagi sa ministeryo sa bahay-bahay, maghanda ng isang pambungad na akma kapuwa sa mensahe at sa ilang pangyayaring naganap kamakailan sa iyong teritor- yo. (2) Repasuhin ang pambungad na parapo ng lima o anim na artikulong nasa Ang Bantayan at Gumising! Tanungin ang iyong sarili kung ano ang dahilan at naging mabi- sa ang bawat pambungad. 219
39 MABISANG KONKLUSYON
Ano ang kailangan mong gawin? Sa iyong pangwakas na mga pangungusap, magsabi ng isang bagay na nilayon upang maudyukan ang tagapakinig na kumilos salig sa kanilang narinig. MAAARING nakapagsaliksik ka nang mabuti at nakapag-organisa ng materyal para sa katawan ng iyong pahayag. Maaaring nakapaghanda ka na rin ng isang pumupukaw-interes na pambungad. Subalit, may isa pang bagay na kailangan - isang mabisang konklusyon. Huwag mong maliitin ang kahalagahan nito. Ang huling sasabihin mo ang karaniwang matatandaan nang pinakamatagal. Kung mahina ang konklusyon, kahit na ang sinabi bago nito ay maaaring halos mawawalan na ng bisa. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang sinabi sa konklusyon ang siyang karaniwang natatandaan nang pinakamatagal. Naaapek- tuhan nito ang bisa ng buong pahayag. Isaalang-alang ang sumusunod: Sa pagtatapos ng kaniyang bu- hay, si Josue ay nagbigay ng isang di-malilimutang diskurso sa matatandang lalaki ng bansang Israel. Matapos isalaysay ang mga pakikitungo ni Jehova sa Israel mula pa noong kapanahunan ni Abraham, binanggit ba lamang ni Josue ang mga tampok na ba- hagi sa anyong sumaryo? Hindi. Sa halip, taglay ang matinding damdamin pinayuhan niya ang bayan: "Matakot kayo kay Jehova at paglingkuran ninyo siya sa kawalang-pagkukulang at sa katoto- hanan." Basahin mo sa ganang sarili ang konklusyon ni Josue na nakaulat sa Josue 24:14, 15. Ang isa pang kapansin-pansing pahayag, na masusumpungan sa Gawa 2:14- 36, ay ibinigay ni apostol Pedro sa isang pulutong sa Jerusalem noong Kapista- han ng Pentecostes 33 C.E. Kaniya munang ipinaliwanag na kanilang nasasaksi- han ang katuparan ng hula ni Joel hinggil sa pagbubuhos ng espiritu ng Diyos. Pagkatapos ay ipinakita niya kung paano iniugnay ito sa Mesiyanikong mga hula na nasa Mga Awit na patiunang nagsabi ng tungkol sa pagkabuhay-muli ni Jesu-Kristo at sa pagtataas sa kaniya sa kanang kamay ng Diyos. Pagkatapos, sa kaniyang konklusyon, maliwanag na binanggit ni Pedro ang isyu na kailangang harapin ng lahat ng kaniyang tagapakinig. Sinabi niya: "Kaya alamin nga nang may katiyakan ng buong sambahayan ng Israel na ginawa siya ng Diyos bilang kapuwa Panginoon at Kristo, ang Jesus na ito na inyong ibinayubay." Ang mga naroroon ay nagtanong: "Mga lalaki, mga kapatid, ano ang gagawin namin?" Si Pedro ay sumagot: "Magsisi kayo, at magpabautismo ang bawat isa sa inyo sa pa- ngalan ni Jesu-Kristo." (Gawa 2:37, 38) Nang araw na iyon mga 3,000 katao sa kaniyang tagapakinig, dahil sa lubos na napakilos ng kanilang narinig, ay yu- makap sa katotohanan hinggil kay Jesu-Kristo. 220
Mabisang Konklusyon Mga Puntong Kailangang Tandaan. Kung ano ang babanggitin mo sa iyong konklusyon ay dapat na tuwirang kaugnay ng tema ng iyong pahayag. Dapat na ito'y maging isang lohikal na konklusyon sa iyong binuong mga pangunahing punto. Bagaman nanaisin mong ilakip ang ilang susing salita mula sa iyong tema, ang tuwirang pagbanggit nito ay opsyonal. Karaniwan na, ang iyong layunin sa pagsasalita ay upang mapasigla ang iba na kumilos salig sa impormasyong iyong iniharap. Ang isa sa mga pangunahing layunin ng konklusyon ay upang ipakita sa ka- nila kung ano ang dapat gawin. Nang piliin mo ang iyong tema at mga pangunahing punto, maingat mo bang isinaalang-alang kung bakit ang materyal ay magiging mahalaga sa iyong tagapa- kinig at kung ano ang iyong magiging layunin sa pagpapahayag nito? Kung gayon, batid mo ang pagkilos na nais mong gawin nila. Ngayon ay kailangan mong ipaliwanag kung ano ang pagki- los na iyon at marahil ay kung paano isasagawa iyon. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Tiyaking ang iyong konklusyon ay tuwirang kaugnay ng mga ideya na naiharap mo na. Ipakita sa tagapakinig kung ano ang kailangang gawin sa kani- lang narinig. Bukod pa sa pagpapakita sa iyong tagapakinig kung ano ang da- pat gawin, ang iyong konklusyon ay dapat na may pangganyak. Ka- ilangang ilakip dito ang makatuwirang mga dahilan ng pagkilos at kaipala'y ng mga kapakinabangan na maaaring idulot sa pag- gawa niyaon. Kapag ang huling pangungusap ay pinag-isipang ' mabuti at maingat na binanghay, ito ay magpapatindi sa dat ıng ng iyong buong pahayag. Ganyakin ang iyong mga taga- pakinig sa pamamagitan ng iyong sinasabi at kung paano mo sinasabi iyon. Ingatan sa isipan na nagtatapos na ang pahayag. Kung ano ang sasabi- hin mo ay dapat na magpahiwatig nito. Ang bilis mo ay dapat ding maging angkop. Huwag magsasalita nang mabilis hanggang sa matapos at saka big- lang titigil. Sa kabilang panig, huwag hayaang basta unti-unting mawala ang iyong boses. Dapat na may sapat na lakas ang iyong tinig subalit hindi sobra. Ang iyong huling mga pangungusap ay dapat na magpahiwatig ng pagtatapos. Ang iyong pagpapahayag ng mga ito ay dapat na magpakita ng init at pananalig. Kapag naghahanda sa iyong pagpapahayag, huwag kaliligtaang insayuhin ang iyong konklusyon. Gaano ang dapat na maging haba ng konklusyon? Hindi ito isang bagay na si- nusukat lamang ng orasan. Ang konklusyon ay hindi dapat tumagal. Ang pagi- ging angkop ng haba nito ay makikita sa epekto nito sa tagapakinig. Ang isang simple, tuwiran at positibong konklusyon ay laging pinahahalagahan. Ang isa na mahaba-haba na nagtataglay ng isang maikling ilustrasyon ay maaari ring maging mabisa kung ito ay maingat na isinaplano. Ihambing ang maikling kon- klusyon sa buong aklat ng Eclesiastes, na masusumpungan sa Eclesiastes 12:13, 14, sa mas maikling Sermon sa Bundok, na nakaulat sa Mateo 7:24-27. Sa Ministeryo sa Larangan. Wala ka nang mas madalas pang panganga- ilangan para sa konklusyon kaysa sa ministeryo sa larangan. Sa pamamagi- tan ng paghahanda at maibiging interes sa mga tao, malaking kabutihan ang 221
222 Mabisang Konklusyon magagawa mo. Ang payo na ibinigay sa naunang mga pahina ay maaaring ika- pit nang may kapakinabangan kahit na sa pakikipag-usap nang isahan. Ang isang pakikipag-usap ay maaaring napakaikli. Ang tao ay maaaring aba- la. Ang iyong buong pagdalaw ay maaaring tumagal lamang ng isang minuto. Kung angkop, maaari mong sabihin ang katulad nito: "Nauunawaan ko. Subalit hayaan mong iwanan kita ng isang nakapagpapatibay na ideya. Ipinakikita ng Bibliya na ang ating Maylalang ay may kamangha-manghang layunin - upang gawin ang lupang ito na isang dako kung saan ang mga tao ay magtatamasa ng buhay magpakailanman. Maaari tayong mapasa-Paraisong iyon, subalit kaila- ngang matutuhan natin ang mga kahilingan ng Diyos." O maaari mong sabihin lamang na babalik ka sa isang higit na kombinyenteng panahon. Kung ang pagdalaw ay naudlot dahil sa di-palakaibigan ang may-bahay - wa- lang pitagan pa nga - malaking kabutihan pa rin ang maaaring matamo. Tan- daan ang payong masusumpungan sa Mateo 10:12, 13 at Roma 12:17, 18. Ang iyong mahinahong tugon ay maaaring magpabago sa kaniyang pangmalas sa mga Saksi ni Jehova. Iyon ay isang mainam na resulta. Sa kabilang panig, maaaring nagkaroon ka ng isang kasiya-siyang pakikipag- usap sa may-bahay. Bakit hindi muling banggitin ang pangunahing punto na nais mong matandaan niya? Ilakip ang pangganyak upang siya ay kumilos salig doon. Kung nakikita mo na may posibilidad na ipagpatuloy ang pakikipag-usap sa ibang panahon, bigyan ang tao ng ilang bagay na maaaring asam-asamin. Mag- harap ng isang tanong - marahil ay yaong tinalakay sa Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan o sa isang publikasyong dinisenyo para sa pagdaraos ng mga pan- tahanang pag-aaral sa Bibliya. Ingatan sa isip ang iyong tunguhin, gaya ng iti- nakda ni Jesus at iniulat sa Mateo 28:19, 20. Nagtatapos ka na ba sa isang pantahanang pag-aaral sa Bibliya? Ang muling pagbanggit sa tema ay tutulong sa estudyante na matandaan kung ano ang ti- nalakay. Ang paggamit ng mga tanong sa repaso ay makatutulong upang mai- kintal sa isipan ng estudyante ang mga susing punto, lalo na kung hindi mina- madali ang pagrerepasong iyon. Ang tanong kung paano makikinabang ang estudyante sa pinag-aralang materyal o kung paano niya ito maibabahagi sa iba ay makatutulong sa kaniya na mag-isip kung paano magagamit sa praktikal na paraan ang kaniyang natutuhan. - Kaw. 4:7. Tandaan - ang iyong konklusyon ay makaaapekto sa bisa ng iyong buong pa- kikipag-usap. PAGSASANAY: Maghanda ng dalawang konklusyon para sa ministeryo sa larangan: (1) kung ano ang sasabihin kapag ang may-bahay ay di-palakaibigan at kakaunti ang panahon upang mag- usap at (2) isang tiyak na tanong para pag-usapan sa susunod mong pagdalaw.
KATUMPAKAN NG PANANALITA
Ano ang kailangan mong gawin? Ihatid ang impormasyon na lubusang kasuwato ng mga katoto- hanan. BAKIT ang isang Kristiyano ay maaaring makapagsalita nang hindi totoo? Maaa- ring inuulit lamang niya ang isang bagay na kaniyang narinig, nang hindi na si- nusuri ang katotohanan nito. O marahil ay napasobrahan niya ang isang bagay nang hindi namamalayan, sapagkat mali pala ang pagkabasa niya sa pinagmu- lang materyal. Kapag binibigyan natin nang maingat na pansin ang katumpakan maging sa maliliit na bagay, makikita ng ating tagapakinig na maaari silang mag- tiwala sa pagiging totoo ng higit na mahahalagang aspekto ng ating mensahe. Sa Ministeryo sa Larangan. Sa pagkaalam na marami pa silang dapat matutuhan, marami ang natatakot na magpasimula sa minis- teryo sa larangan. Subalit, agad na nasusumpungan ng mga ito na sila ay nakapagbibigay ng mabisang patotoo, kahit ang taglay la- mang nila ay saligang kaalaman sa katotohanan. Paano? Ang susi ay ang paghahanda. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang katumpakan ng iyong sina- sabi ay nagbibigay ng mabuting impresyon hinggil sa iyo, sa organisasyon na iyong pinagli- lingkuran, at sa Diyos na iyong sinasamba. Bago lumabas sa paglilingkod sa larangan, maging pamilyar sa paksang nais mong talakayin. Subukin mong isaalang-alang nang patiuna ang mga tanong na maaaring ibangon ng iyong mga tagapakinig. Hana- pin mo ang kasiya-siyang salig-Bibliyang mga sagot. Ito ay maghahanda sa iyo upang magbigay ng tumpak na mga sagot taglay ang mahinahong kaisipan. Mag- daraos ka ba ng isang pag-aaral sa Bibliya? Maingat na repasuhin ang materyal na pinag-aaralan. Tiyaking nauunawaan mo ang maka-Kasulatang saligan para sa mga sagot sa nakalimbag na mga tanong. Kumusta kung ang isang may-bahay o isang kamanggagawa ay nagharap ng ta- nong na hindi mo napaghandaan upang sagutin? Kung hindi mo tiyak ang mga bagay-bagay, huwag kang manghuhula. "Ang puso ng matuwid ay nagbubulay- bulay upang makasagot." (Kaw. 15:28) Masusumpungan mo ang tulong na kaila- ngan mo sa aklat na Nangangatuwiran Mula sa Kasulatan o sa "Mga Paksa sa Bi- bliya na Mapag-uusapan" kung ang mga ito ay makukuha sa iyong wika. Kung wala kang dalang alinman sa mga ito, sabihing magsasaliksik ka pa at saka mag- babalik. Kung ang nagtanong ay taimtim, hindi niya mamasamaing maghintay para sa tamang sagot. Sa katunayan, maaaring humanga siya sa iyong kapakum- babaan. Ang paggawa sa ministeryo sa larangan kasama ng makaranasang mga mama- mahayag ay makatutulong sa iyo na magkaroon ng kakayahan sa wastong pagga- mit ng Salita ng Diyos. Pansinin kung aling mga kasulatan ang ginagamit nila 223 40
224 Katumpakan ng Pananalita at kung paano sila nangangatuwiran doon. Mapagpakumbabang tanggapin ang anumang mungkahi o pagtutuwid na ibinibigay nila. Ang masigasig na alagad na si Apolos ay nakinabang mula sa tulong na tinanggap sa iba. Si Apolos ay inilara- wan ni Lucas bilang "mahusay magsalita," "bihasa," at 'maningas sa espiritu,' isang lalaking "nagsalita at nagturo nang may kawastuan ng mga bagay tungkol kay Jesus." Subalit, kulang pa ang kaniyang kaunawaan. Nang mapansin ito nina Priscila at Aquila, "isinama nila siya at ipinaliwanag sa kaniya ang daan ng Diyos nang may higit na kawastuan." - Gawa 18:24-28. "Nanghahawakang Mahigpit sa Tapat na Salita." Ang ating mga presenta- syon sa mga pulong ay dapat na kakitaan ng mataas na pagtingin sa papel ng kongregasyon bilang "haligi at suhay ng katotohanan." (1 Tim. 3:15) Upang maitaguyod ang katotohanan, mahalaga na ma- unawaan natin ang mga kasulatan na pinaplano nating gamitin sa mga pahayag. Isaalang-alang ang konteksto at layunin ng mga ito. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Labanan ang panggigipit na magbigay ng sagot kapag hindi ka nakatitiyak. Gawing saligan ng iyong mga komento ang "parisan ng naka- pagpapalusog na mga salita" na nasa Bibliya. Magsaliksik sa iyong paksa. Suriin ang katumpakan ng mga estadistika, mga pagsipi, at mga karanasan, at gamitin ang mga ito nang walang pagpapalabis. Iwasan ang panghuhula sa mga detalye na hindi mo malinaw na natatandaan. Kung ano ang iyong sinasabi sa isang pulong ng kongrega- syon ay maaaring maulit. Sabihin pa, "tayong lahat ay natitisod nang maraming ulit." (Sant. 3:2) Subalit makikinabang ka kung pa- susulungin mo ang mga kaugalian na nakatutulong sa tumpak na pagsasalita. Maraming kapatid na nakatala sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo ang nagiging matatanda sa paglipas ng pana- hon. "Higit kaysa karaniwan" ang inaasahan sa mga pinagkatiwala- an ng gayong pananagutan. (Luc. 12:48) Kung ang isang matanda ay walang-ingat sa pagbibigay ng maling payo na nagbubunga ng malulubhang suliranin para sa mga miyembro ng kongregasyon, maaaring maiwala ng matanda ang pagkalugod ng Diyos. (Mat. 12: 36, 37) Kaya, ang isang kapatid na lalaki na nagiging kuwalipikado bilang isang matanda ay kailangang makilala bilang "nanghahawa- kang mahigpit sa tapat na salita may kinalaman sa kaniyang sining ng pagtuturo." - Tito 1:9. Mag-ingat na ang iyong mga pangangatuwiran ay maging kaayon ng "parisan ng nakapagpapalusog na mga salita" na nakikita sa buong kalipunan ng maka- Kasulatang katotohanan. (2 Tim. 1:13) Ito ay hindi dapat makasindak sa iyo. Ma- rahil ay hindi mo pa natatapos ang pagbabasa ng buong Bibliya. Patuloy mong gawin ito. Samantala, pansinin kung paanong ang sumusunod na mga mungka- hi ay makatutulong sa iyo upang masuri ang materyal na binabalak mong gami- tin sa iyong pagtuturo. Una, tanungin ang iyong sarili: 'Ang materyal bang ito ay kasuwato ng napag- aralan ko na mula sa Bibliya? Aakayin ba nito kay Jehova ang aking mga tagapaki- nig, o itatanghal ba nito ang karunungan ng sanlibutan, na pinasisigla ang mga tao na paakay dito?' Sinabi ni Jesus: "Ang iyong salita ay katotohanan." (Juan 17:17; Deut. 13:1-5; 1 Cor. 1:19-21) Pagkatapos, gamiting mabuti ang mga pantu- long sa pag-aaral na inilaan ng uring tapat at maingat na alipin. Ito ay tutulong sa
Katumpakan ng Pananalita iyo hindi lamang upang maunawaan nang wasto ang mga kasulatan kundi mai- kapit din ang mga ito nang timbang at makatuwiran. Kung isasalig mo ang iyong mga pahayag sa "parisan ng nakapagpapalusog na mga salita" at aasa ka sa alu- lod ni Jehova kapag nagpapaliwanag at nagkakapit ng mga kasulatan, ang iyong mga pananalita ay magiging tumpak. Pagsusuri sa Katumpakan ng Impormasyon. Ang ulat ng kasalukuyang mga pangyayari, mga pagsipi, at mga karanasan ay maaaring makatulong kapag iyong inilalarawan at ikinakapit ang ilang punto. Paano mo matitiyak na ang mga ito ay tumpak? Ang isang paraan ay ang pagkuha ng mga ito mula sa mga mapagka- katiwalaang mga pinagmumulan ng impormasyon. Alalahaning suriin kung ang impormasyon ang siyang pinakabago. Ang mga estadistika ay lumilipas; ang mga siyentipikong tuklas ay dagling nahihigitan; at habang lumalaki ang pagkauna- wa ng tao sa kasaysayan at sa sinaunang mga wika, ang mga konklusyong salig sa dating kaalaman ay kailangang baguhin. Lubusang mag-ingat kung binaba- lak mong gumamit ng impormasyon mula sa mga pahayagan, telebisyon, radyo, electronic mail, o sa Internet. Ang Kawikaan 14:15 ay nagpapayo: "Ang sinumang walang-karanasan ay nananampalataya sa bawat salita, ngunit pinag-iisipan ng matalino ang kaniyang mga hakbang." Tanungin ang iyong sarili: 'Ang pinagmu- lan ba ng impormasyon ay kilala sa pagiging tumpak? Ang impormasyon ba ay mapatutunayan sa iba pang paraan?' Kung nag-aalinlangan ka sa pagiging totoo ng isang bagay, iwaksi iyon. Bukod pa sa pagsusuri sa pagkamaaasahan ng mga pinagmumulan ng impor- masyon, maingat na isaalang-alang kung paano mo pinaplanong gamitin ang impormasyon. Tiyaking ang paggamit mo ng mga pagsipi at mga estadistika ay kasuwato ng konteksto na pinagkunan ng mga iyon. Sa pagsisikap na idiin ang iyong punto, mag-ingat na ang "ilang tao" ay hindi maging "ang karamihang tao," ang "maraming tao" ay hindi maging "lahat," at ang "sa ilang kaso" ay hin- di maging "sa lahat ng kaso." Ang pagpapasobra ng mga bagay-bagay o pagpapa- labis ng mga ulat hinggil sa bilang, laki, o kalubhaan ay nagbabangon ng mga pag-aalinlangan sa kredibilidad. Kapag laging tumpak ang iyong sinasabi, ikaw ay makikilala bilang isang tao na gumagalang sa katotohanan. Ito ay nagdudulot ng mabuting impresyon hing- gil sa mga Saksi ni Jehova bilang isang grupo. Higit na mahalaga, ito ay nagpapa- rangal kay "Jehova na Diyos ng katotohanan." - Awit 31:5. PAGSASANAY: Hilingin sa isang maygulang na Saksi na makinig at suriin ang katumpakan ng iyong sinasabi habang ipinaliliwanag mo ang sumusunod sa iyong sariling pananalita: (1) Anong uri ng persona si Jehova, at paano mo nalalaman? (2) Bakit ibinigay ni Je- sus ang kaniyang buhay bilang hain, at paano tayo makikinabang mula rito? (3) Mula nang siya'y lumuklok bilang Hari, ano na ang ginagawa ni Jesu-Kristo? 225
41 MADALING MAUNAWAAN NG IBA
Ano ang kailangan mong gawin? Ipahayag mo ang sarili upang madaling maunawaan ang kahulu- gan ng iyong sinasabi. KAPAG ikaw ay nagsasalita, higit pa ang gawin kaysa basta magharap lamang ng impormasyon. Pagsikapang ang iyong sinasabi ay madaling maunawaan ng mga nakikinig. Ito ay makatutulong sa iyo na makipagtalastasan nang mabisa, ikaw man ay nagsasalita sa kongregasyon o sa mga hindi Saksi. Ang nauunawaang pagsasalita ay maraming pitak. Ang ilan sa mga ito ay sinasaklaw sa Aralin 26, "Lohikal na Pagbuo ng Materyal." Ang iba naman ay tinatalakay sa Aralin 30, "Pagpapakita ng Interes sa Kausap." Sa araling ito, tatalakayin natin ang ilang karagdagang punto. BAKIT ITO MAHALAGA? Habang mas madaling mauna- waan ang iyong materyal, lalong higit na makikinabang dito ang tagapakinig. Simpleng mga Salita, Simple ang Istilo. Ang simpleng mga sa- lita at maiikling pangungusap ay mabisang mga pantulong sa pa- kikipagtalastasan. Ang Sermon sa Bundok ni Jesus ay isang na- pakahusay na halimbawa ng isang pahayag na mauunawaan ng mga tao maging sinuman sila o saanman sila nakatira. Ang mga ideya ay maaaring bago sa kanila. Subalit, naunawaan nila kung ano ang sinabi ni Jesus sapagkat tinalakay niya ang mga bagay na ikinababahala nating lahat: kung paano magiging maligaya, kung paano mapasusulong ang re- lasyon sa iba, kung paano haharapin ang kabalisahan, at kung paano masusum- pungan ang kahulugan ng buhay. At kaniyang ipinahayag ang kaniyang mga ideya sa simpleng pananalita. (Mat., kab. 5-7) Sabihin pa, ang Bibliya ay nagla- laan ng maraming halimbawa ng iba't ibang haba at balangkas ng mga pangu- ngusap. Ang dapat na maging pangunahing tunguhin mo ay ang ipahayag ang mga ideya sa isang malinaw at nauunawaang paraan. Kahit na kapag ang tinatalakay mo ay mabibigat na materyal, ang pagiging simple ng istilo ay makatutulong upang gawin iyon na mas madaling mauna- waan. Paano maisasagawa ang pagiging simple? Huwag mong lulunurin ang iyong tagapakinig ng di-kinakailangang mga detalye. Organisahin ang iyong materyal upang ito ay makatulong sa pagbuo ng iyong mga pangunahing pun- to. Piliing mabuti ang iyong mga susing kasulatan. Sa halip na magmadali mula sa isang teksto tungo sa iba, basahin at talakayin ang mga ito. Huwag palabuin ang isang magandang ideya sa pamamagitan ng pagkarami-raming salita. Kapag nagdaraos ka ng isang pantahanang pag-aaral sa Bibliya, ikapit ang ga- yunding mga simulain. Huwag sikaping ipaliwanag ang lahat ng mga detalye. Tulungan ang estudyante na maunawaang mabuti ang mga pangunahing ide- 226
Madaling Maunawaan ng Iba ya. Pagkatapos, sa personal na pag-aaral at sa mga pulong ng kongregasyon, ma- tututuhan niya ang mga detalye. Upang maiharap ang materyal sa isang simpleng paraan, kailangan ang ma- buting paghahanda. Dapat mong maunawaang mabuti ang iyong paksa kung gusto mong maunawaan ito ng iba. Kapag nauunawaan mo talaga ang isang ba- gay, makapagbibigay ka ng mga dahilan kung bakit gayon iyon. Maipahahayag mo rin iyon sa iyong sariling pananalita. Ipaliwanag ang Hindi Pamilyar na mga Termino. Kung min- san upang madaling maunawaan ang mga bagay-bagay kaila- ngang ipaliwanag mo ang kahulugan ng mga termino na hin- di pamilyar sa iyong tagapakinig. Huwag mong gawing labis ang pagtaya mo sa kaalaman ng iyong tagapakinig, subalit huwag mo namang maliitin ang kanilang talino. Bilang resulta ng iyong pag-aaral ng Bibliya, maaaring makagamit ka ng ilang termino na hindi pamilyar sa ibang tao. Kung walang kaunting paliwanag, hindi mauunawaan ng mga hindi kabilang sa mga Saksi ni Jeho- va na ang "nalabi," "tapat at maingat na alipin," "ibang tupa," at "malaking pulutong" ay tumutukoy sa espesipikong mga grupo ng mga tao. (Roma 11:5; Mat. 24:45; Juan 10:16; Apoc. 7:9) Ga- yundin, maliban kung pamilyar ang isang tao sa organisasyon ng mga Saksi ni Jehova, malamang na hindi niya mauunawaan kung ano ang kahulugan ng mga terminong gaya ng "mamamahayag," "payunir," "tagapangasiwa ng sirkito," at "Memoryal." KUNG PAANO ITO GAGAWIN Gumamit ng simpleng pana- nalita; pumili ng maiikling pangungusap para sa mga pa- ngunahing ideya. Idiin ang ilan lamang panguna- hing punto. Ipaliwanag ang mga terminong hindi pamilyar sa iyong tagapa- kinig. Maglaan ng panahon upang ipaliwanag at ikapit ang mga ka- sulatan. Isaalang-alang kung paanong ang iyong halimbawa ay makaa- apekto sa mga kinakausap mo. Ang ilang pananalita sa Bibliya na madalas na ginagamit kahit na ng hindi mga Saksi ay maaaring mangailangan ng ilang paliwanag. Para sa maraming tao, ang "Armagedon" ay nangangahulugan ng isang nuklear na pagkatupok. Maaari nilang iugnay ang "Kaharian ng Diyos" sa isang kalagayan sa loob ng isang tao o sa langit subalit hindi sa pamahalaan. Ang pagbanggit sa "kaluluwa" ay maaaring lumikha ng ideya ng isang di-umano'y espirituwal na ' ay pagkamatay ng katawan. Ayon sa bahagi ng mga tao na nananatiling buh pagkakaturo sa milyun-milyong tao, ang "banal na espiritu" di-umano ay isang persona, bahagi ng isang Trinidad. Dahil sa tinalikuran ng napakaraming tao ang moral na pamantayan ng Bibliya, sila ay maaaring mangailangan pa nga ng tulong upang maunawaan kung ano ang tinutukoy ng Bibliya nang sabihin nito: "Tumakas kayo mula sa pakikiapid." - 1 Cor. 6:18. Maliban kung ang mga tao ay regular na mga mambabasa ng Bibliya, maaa- ring hindi ka nila maunawaan kung basta mo sasabihing, "si Pablo ay sumulat . . ." o "sinabi ni Lucas . . ." Maaaring may mga kaibigan o mga kapitbahay sila na gayon ang mga pangalan. Baka kailanganin mo na magbigay ng karagdagang paliwanag upang tukuyin ang tao bilang isang Kristiyanong apostol o isang ma- nunulat ng Bibliya. 227
228 Madaling Maunawaan ng Iba Ang mga tagapakinig sa makabagong panahon ay kadalasang nangangai- langan ng tulong upang maunawaan ang mga kasulatan na gumagamit ng mga panukat o mga kaugalian noong sinaunang mga panahon. Halimbawa, ang pananalitang ang arka ni Noe ay 300 siko ang haba, 50 siko ang lapad, at 30 siko ang taas ay walang gaanong kahulugan sa kanila. (Gen. 6:15) Subalit kung ilalarawan mo ang gayong mga sukat sa pamamagitan ng pamilyar na lo- kal na panukat, mailalarawan kaagad ng iyong tagapakinig ang laki ng arka. Maglaan ng Kinakailangang Paliwanag. Upang ang isang bagay ay ga- wing maliwanag sa iyong tagapakinig, higit pa ang kakailanganin kaysa ta- mang katuturan ng isang termino. Sa Jerusalem noong kapanahunan ni Ezra, ang pagbabasa ng Kautusan ay nilalakipan ng pagpapaliwanag. Upang tulu- ngan ang mga tao na maunawaan ang kahulugan nito, ang mga Levita ay nag- laan ng interpretasyon at gayundin ng pagkakapit ng Kautusan sa mga kalaga- yang napapaharap sa mga tao nang panahong iyon. (Neh. 8:8, 12) Sa katulad na paraan, maglaan ng panahon upang ipaliwanag at ikapit ang mga binabasa mong kasulatan. Pagkatapos ng kaniyang kamatayan at pagkabuhay-muli, ipinaliwanag ni Je- sus sa kaniyang mga alagad na ang katatapos na pangyayari ay katuparan ng Kasulatan. Kaniya ring idiniin ang kanilang pananagutan bilang mga saksi ng mga bagay na iyon. (Luc. 24:44-48) Kapag tinutulungan mong makita ng mga tao kung paanong ang itinuro sa kanila ay dapat na makaimpluwensiya sa ka- nilang sariling buhay, mas madali nilang mauunawaan kung ano ang talagang kahulugan nito. Kung Paano Nasasangkot ang Puso. Sabihin pa, kahit na malinaw ang iyong pagpapaliwanag, ang iba pang mga salik ay maaaring makaimpluwensi- ya sa pagkaunawa o di-pagkaunawa dito ng iyong kausap. Kapag ang puso ng isang tao ay ayaw tumugon, iyon ay isang balakid sa pagkuha niya sa diwa ng kung ano ang sinasabi. (Mat. 13:13-15) Para sa mga determinadong malasin ang mga bagay-bagay ayon sa pulos pisikal na pangmalas, ang espirituwal na mga bagay ay kamangmangan. (1 Cor. 2:14) Kapag ipinakikita ng isang tao ang gayong espiritu, magiging katalinuhan na tapusin na lamang ang pag-uusap - kahit man lamang sa pagkakataong iyon. Subalit, sa ilang kaso ang puso ay ayaw tumugon dahil sa mahirap na mga kalagayan sa buhay. Kapag binigyan ng pagkakataon na marinig ang katotoha- nan ng Bibliya sa mahaba-habang panahon, ang puso ng gayong tao ay ma- aaring tumugon. Nang sabihin ni Jesus sa kaniyang mga apostol na siya ay hahagupitin at papatayin, hindi nila naunawaan iyon. Bakit hindi? Hindi iyon ang inaasahan nila at tiyak na hindi nila gusto iyon! (Luc. 18:31-34) Gayun- man, pagsapit ng panahon, iyon ay naunawaan ng 11 sa mga apostol, at kani- lang ipinakita iyon sa pamamagitan ng pagkilos kasuwato ng itinuro sa kanila ni Jesus.
Madaling Maunawaan ng Iba Epekto ng Isang Mainam na Halimbawa. Ang mga tao ay natutulungang makaunawa hindi lamang sa pamamagitan ng ating mga salita kundi sa pama- magitan din ng ating mga pagkilos. Hinggil sa kanilang unang pagdalaw sa Kingdom Hall, maraming tao ang nagsabi na kanilang natatandaan ang pag- ibig na ipinakita, hindi ang sinabi. Gayundin, ang kaligayahang ating ipinaki- kita ay nakatutulong sa maraming may-bahay na magbukas ng kanilang isipan sa katotohanan ng Bibliya. Ang pagkakita sa maibiging-kabaitan na ipinamalas ng bayan ni Jehova sa isa't isa at ang may-kabaitang konsiderasyon para sa iba kapag napaharap sa mga kahirapan ay nagpangyari sa ilan na magpasiya na taglay ng mga Saksi ang tunay na relihiyon. Kaya habang pinagsisikapan mong tulungan ang mga tao na makaunawa sa katotohanan ng Bibliya, pag-isipan ang paraan ng pagpapaliwanag mo nito at ang iyong halimbawa. PAGSASANAY: Pagsikapang sabihin sa isang hindi Saksing kamag-anak, kapitbahay, kamanggagawa, o kamag-aral ang tungkol sa isang bagay na nagustuhan mo sa linggong ito sa isang pulong ng kongregasyon. Tiyaking ipaliwanag ang mga termino na maaaring hindi nauunawaan ng kausap mo. 229
42 NAKAPAGTUTURO SA IYONG TAGAPAKINIG
Ano ang kailangan mong gawin? Ibahagi ang kaalaman sa paraang pupukaw ng pag-iisip at mag- papadama sa iyong tagapakinig na sila'y may natutuhan na kapaki-pakinabang. UPANG maging nakapagtuturo ang iyong presentasyon sa iyong tagapakinig, hi- git pa ang kailangan mong gawin kaysa tumalakay lamang ng isang kapaki- pakinabang na paksa. Tanungin ang iyong sarili: 'Bakit kailangang marinig ng tagapakinig na ito ang paksang ito? Ano kaya ang maaari kong sabihin upang ma- dama ng tagapakinig na sila'y talagang nakinabang sa pagtalakay?' BAKIT ITO MAHALAGA? Sa paaralan, kapag inatasan kang magtanghal kung paano magpapatotoo sa isang tao, ang magiging may-bahay mo ay ang iyong tagapakinig. Sa ibang pagkakataon, maaaring magsalita ka sa kongregasyon sa ka- buuan. Kung basta sasabihin mo lamang sa mga tao ang mga ba- gay na alam na nila, malamang na hindi mo mapananatili nang matagal ang kanilang atensiyon. Kung Ano ang Nalalaman ng Iyong Tagapakinig. Tanungin ang iyong sarili, 'Ano kaya ang nalalaman ng tagapakinig tungkol sa paksa?' Iyon ang magiging saligan kung saan ka magsisimula. Kung ikaw ay magsasalita sa isang kongregasyon na kinabibilangan ng maraming may-gulang na Kristiyano, huwag mong basta ulitin ang mga saligang katotohanan na alam na ng marami sa kanila. Ga- mitin ang mga saligang katotohanan bilang pundasyon. Sabihin pa, kung mara- mi rin ang nakikinig na baguhang interesado, dapat mong isaalang-alang ang pa- ngangailangan ng dalawang grupong ito. Iangkop ang bilis ng iyong pagpapahayag ayon sa nalalaman ng iyong tagapa- kinig. Kung isinasama mo ang ilang detalye na malamang na pamilyar na sa marami, mabilis na saklawin ang mga ito. Subalit maghinay-hinay sa pagsaklaw sa mga ideya na maaaring bago sa karamihan ng iyong mga tagapakinig upang kanilang lubusang maunawaan ang mga ito. Kung Ano ang Makapagtuturo. Ang pagiging nakapagtuturo ay hindi laging nangangahulugan ng pagsasabi ng bagong bagay. Ang ilang tagapagsalita ay may paraan ng pagsasabi ng pamilyar na mga katotohanan nang gayon na lamang ka- simple anupat lubos na mauunawaan ang mga ito ng maraming tagapakinig sa unang pagkakataon. Sa ministeryo sa larangan, hindi sapat na banggitin ang isang balita upang ilara- wan na tayo ay nabubuhay sa mga huling araw. Gamitin ang Bibliya upang ipakita ang kahulugan ng pangyayari. Ito ay magiging tunay na nakapagtuturo sa may- bahay. Sa gayunding paraan, kapag bumabanggit ng ilang detalye tungkol sa batas ng kalikasan o tungkol sa buhay ng halaman o ng hayop, ang tunguhin mo ay hin- di upang magharap ng kaakit-akit na katotohanan ng siyensiya na hindi pa kailan- 230
Nakapagtuturo sa Iyong Tagapakinig man naririnig ng may-bahay. Sa halip, dapat na ang tunguhin mo ay upang pag- samahin ang katibayan mula sa kalikasan at ang mga pananalita sa Bibliya na nagpapakita na may isang Maylalang na umiibig sa atin. Ito ay makatutulong sa may-bahay na makita ang mga bagay-bagay mula sa isang bagong pananaw. Ang paghaharap ng isang paksa sa tagapakinig na malimit nang nakarinig nito ay maaaring maging isang hamon. Subalit upang maging isang mabisang guro, kailangan mong matutuhan kung paano mo gagawin ito nang matagumpay. Paano magagawa ito? Ang pagsasaliksik ay makatutulong. Sa halip na basta na lamang maglakip sa iyong pahayag ng mga katotohanang madali mong maalaala, gamitin ang mga pantulong sa pagsasaliksik na tinala- kay sa pahina 33 hanggang 38. Isaalang-alang ang mga mungka- hing ibinigay roon hinggil sa tunguhing dapat mong pagsikapang maabot. Sa iyong pagsasaliksik, maaaring makita mo na ang isang di-gaanong pamilyar na pangyayari sa kasaysayan ay may tuwirang kaugnayan sa iyong paksa. O maaaring mabasa mo ang sinabi sa isang balita kamakailan na magpapatunay sa punto na pinaplano mong talakayin. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Isaalang-alang kung ano ang na- lalaman na ng iyong tagapakinig tungkol sa iyong paksa. Iangkop ang bilis ng paghaha- rap mo ng impormasyon - mas mabilis para sa mga puntong alam na alam na, mas mabagal para sa mga bagong punto. Huwag basta sabihin ang mga katotohanan; ipaliwanag ang ka- hulugan ng mga ito o ang kahalagahan ng mga ito. Habang sinusuri mo ang materyal, pukawin ang iyong sariling isip sa pamamagitan ng pagbabangon ng mga tanong gaya ng ano? bakit? kailan? saan? sino? at paano? Halimbawa: Bakit ito totoo? Paano ko mapatutunayan ito? Anong popular na mga paniniwala ang dahilan kung bakit mahirap maunawaan ng ilan ang katoto- hanang ito sa Bibliya? Bakit ito mahalaga? Paano ito dapat makaa- pekto sa buhay ng isang tao? Anong halimbawa ang nagpapakita ng kapakinabangan ng pagkakapit nito? Ano ang isinisiwalat ng katotohanang ito sa Bibliya hinggil sa personalidad ni Jehova? De- pende sa materyal na iyong tinatalakay, maaari mong itanong: Ka- ilan ito nangyari? Paano natin praktikal na maikakapit ngayon ang materyal na ito? Maaari mo pa ngang mapasigla ang iyong pag- papahayag sa pamamagitan ng pagtatanong at pagsagot sa ilan sa mga tanong na ito kapag nagpapahayag ka. Pukawin ang iyong sariling isip sa pamamagitan ng pagtata- nong ng: Ano? Bakit? Kailan? Saan? Sino? Paano? Gumugol ng panahon upang mangatuwiran sa Kasulatan; palawakin nang higit ang espe- sipikong mga bahagi ng mga ito. Gumamit ng mga paghaham- bing at mga pagkakaiba. Ilakip ang maikling sumaryo ng iyong materyal. Ipakita kung paano gagamitin ang impormasyon upang lutasin ang mga suliranin at gawin ang mga pagpapasiya. Ang iyong pahayag ay maaaring humiling sa iyo na gumamit ng mga kasulatan na pamilyar na sa iyong tagapakinig. Ano ang ma- gagawa mo upang maging nakapagtuturo ang paggamit mo ng mga ito? Huwag mong basta basahin ang mga kasulatan; ipaliwanag ang mga ito. Ang pagtalakay ng isang pamilyar na teksto ay maaaring maging higit na naka- pagtuturo kung hahati-hatiin mo ang teksto, ibubukod ang mga bahaging ka- ugnay ng tema ng iyong pahayag at pagkatapos ay ipaliliwanag ang mga ito. Isaalang-alang kung paano maaaring gawin ito sa tekstong gaya ng Mikas 6:8 sa Bagong Sanlibutang Salin. Ano ang "katarungan"? Kaninong pamantayan ng katarungan ang tinatalakay? Paano mo ilalarawan kung ano ang kahulugan ng 231
232 Nakapagtuturo sa Iyong Tagapakinig "magsagawa ng katarungan"? O "ibigin ang kabaitan"? Ano ang kahinhinan? Pa- ano mo ikakapit ang materyal sa kaso ng isang taong may-edad na? Sabihin pa, ang materyal na iyong aktuwal na gagamitin ay dapat na depende sa mga salik gaya ng iyong tema, iyong tunguhin, iyong tagapakinig, at ng panahong naka- laan. Ang simpleng katuturan ng mga termino ay kadalasang nakatutulong. Para sa ilang tao, nakapagbubukas ng isipan ang pagkaalam sa kahulugan ng "kaharian" na tinukoy sa Mateo 6:10. Ang pagpapaalaala ng isang katuturan ay maaaring ma- katulong maging sa isang matagal nang Kristiyano na maunawaan nang lalong tumpak kung ano ang aktuwal na sinasabi ng isang teksto. Nagiging maliwanag ito kapag ating binabasa ang 2 Pedro 1:5-8 at pagkatapos ay ibinibigay ang katu- turan ng iba't ibang puntong binanggit sa mga talatang iyon: pananampalataya, kagalingan, kaalaman, pagpipigil sa sarili, pagbabata, makadiyos na debosyon, pagmamahal na pangkapatid, at pag-ibig. Kapag ang mga salitang halos magka- pareho ang kahulugan ay ginamit sa iisang konteksto, ang pagbibigay mo ng katuturan sa mga ito ay makatutulong upang maipakita ang pagkakaiba ng da- lawang salita. Ito ay totoo sa mga terminong gaya ng karunungan, kaalaman, ka- unawaan, at pagkaunawa na ginamit sa Kawikaan 2:1-6. Maaaring maging nakapagtuturo sa iyong tagapakinig kung mangangatuwiran ka lamang sa isang teksto. Namamangha ang maraming tao kapag una nilang na- batid na sa Genesis 2:7 sa ilang salin ng Bibliya, si Adan ay sinasabing isang kalu- ' luwang buh ay at na ayon sa Ezekiel 18:4, ang mga kaluluwa ay namamatay. Min- san, ginulat ni Jesus ang mga Saduceo sa pamamagitan ng pagtukoy sa Exodo 3: 6, na inaangkin nilang pinaniniwalaan, at pagkatapos ay ikinapit ito sa pagkabu- hay-muli ng mga patay. - Luc. 20:37, 38. Kung minsan ay nagbibigay-linaw kung ipapakita ang konteksto ng isang kasu- latan, ang mga pangyayaring nakapalibot sa pagsulat, at kung sino ang tagapag- salita o ang tagapakinig. Alam na alam ng mga Pariseo ang Awit 110. Gayunman, inakay pa rin ni Jesus ang kanilang pansin sa isang mahalagang detalye na masu- sumpungan sa unang talata. Siya'y nagtanong: " 'Ano ang palagay ninyo tungkol sa Kristo? Kaninong anak siya?' Sinabi nila sa kaniya: 'Kay David.' Sinabi niya sa kanila: 'Paano nga, kung gayon, na si David sa ilalim ng pagkasi ay tinatawag siyang "Panginoon," na sinasabi, "Sinabi ni Jehova sa aking Panginoon: 'Umupo ka sa aking kanan hanggang sa ilagay ko ang iyong mga kaaway sa ilalim ng iyong mga paa' "? Samakatuwid, kung si David ay tumatawag sa kaniya na "Pa- nginoon," paanong siya ay kaniyang anak?' " (Mat. 22:41-45) Kapag nangangatu- wiran ka sa Kasulatan gaya ng ginawa ni Jesus, matutulungan mo ang mga tao na basahin ang Salita ng Diyos nang mas maingat. Kapag binabanggit ng isang tagapagsalita ang panahon ng pagsulat ng isang aklat ng Bibliya o ang panahon nang maganap ang isang pangyayari, dapat din niyang ilarawan ang mga kalagayang umiiral noong panahong iyon. Sa gayong paraan, lalong mauunawaan ng tagapakinig ang kahalagahan ng aklat o ng pang- yayari.
Nakapagtuturo sa Iyong Tagapakinig Ang mga paghahambing ay makatutulong upang maging higit na nakapagtu- turo ang iyong sinasabi. Maaari mong ipakita ang pagkakaiba ng isang popular na paniniwala sa sinasabi ng Bibliya sa punto ring iyon. O maaari mong pagham- bingin ang dalawang magkaparehong ulat sa Bibliya. Mayroon bang mga pagka- kaiba? Bakit? Ano ang ating matututuhan mula sa mga ito? Ang paggawa mo nito ay magbibigay sa iyong mga tagapakinig ng isang bagong pananaw sa paksa. Kung ikaw ay naatasang tumalakay sa ilang aspekto ng Kristiyanong minister- yo, maaari mong pagandahin ang iyong presentasyon sa pamamagitan ng pagsi- simula sa isang pangkalahatang pangmalas sa iyong paksa. Talakayin kung ano ang dapat gawin, kung bakit kailangang gawin iyon, at kung paano ito nauugnay sa ating pangkalahatang mga tunguhin bilang mga Saksi ni Jehova. Pagkatapos ay ipaliwanag kung saan, kailan, at kung paano isasagawa ang gawain. Kumusta kung ang iyong pahayag ay humihiling na talakayin mo ang ilan sa "malalalim na bagay ng Diyos"? (1 Cor. 2:10) Kung magsisimula ka sa pamama- gitan ng pagtukoy at pagpapaliwanag sa ilang mga susing punto ng paksa, ang mga detalye ay magiging higit na madaling maunawaan. At kung ikaw ay magta- tapos sa pamamagitan ng isang maikling sumaryo ng iyong materyal, malamang na makadama ng kasiyahan ang iyong tagapakinig sapagkat talagang mayroon si- lang natutuhan. Payo Hinggil sa Kristiyanong Pamumuhay. Ang iyong tagapakinig ay lalo nang makikinabang kung tutulungan mo silang makita kung paano kumaka- pit sa kanilang buhay ang impormasyon sa iyong pahayag. Habang sinusuri mo ang mga kasulatan sa iyong atas na materyal, itanong sa iyong sarili, 'Bakit ini- ngatan ang impormasyong ito sa Kasulatan hanggang sa ating kapanahunan?' (Roma 15:4; 1 Cor. 10:11) Isipin ang mga situwasyon sa buhay na napapaharap sa iyong mga tagapakinig. Isaalang-alang ang mismong mga situwasyon sa liwanag ng payo at mga simulain sa Kasulatan. Sa iyong pahayag, mangatuwiran sa Kasu- latan upang ipakita kung paano makatutulong ang mga ito sa isang tao para ma- talinong harapin ang gayong mga situwasyon. Iwasan ang malabo at walang ka- tiyakang pananalita. Talakayin ang espesipikong mga saloobin at mga pagkilos. Bilang pagsisimula, ikapit ang isa o dalawa sa mga mungkahi sa itaas sa paha- yag na iyong inihahanda. Habang nadaragdagan ang iyong karanasan, ikapit ang iba pa sa mga ito. Sa kalaunan, masusumpungan mo na aasam-asamin ng tagapa- kinig ang iyong mga pahayag, na nagtitiwalang sila'y makaririnig ng mga bagay na talagang pakikinabangan nila. MGA PAGSASANAY: (1) Gumawa ng pagsasaliksik upang makita ang nakapagtuturong aspekto ng isang pa- milyar na kasulatan, gaya ng Mateo 24:14 o Juan 17:3. (2) Basahin ang Kawikaan 8:30, 31 at Juan 5:20. Paanong ang pagbubulay-bulay hinggil sa kaugnayan ng Diyos na Jeho- va at ni Kristo Jesus, gaya ng inilarawan sa mga talatang iyon, ay makatutulong sa iyo upang magamit ang mga tekstong iyon sa kapakinabangan ng isang pamilya? 233
43 PAGGAMIT NG INIATAS NA MATERYAL
Ano ang kailangan mong gawin? Buuin ang iyong pahayag sa palibot ng iniatas na paksa, at kung may itinakdang materyal na pagkukunan, dito kunin ang mga kasula- tan at mga pangunahing punto. INIHAHALINTULAD ng Bibliya ang kongregasyong Kristiyano sa katawan ng tao. Ang bawat sangkap ay mahalaga, subalit "hindi [lahat ay] magkakatulad ng gawain." Kasuwato nito, dapat nating gawin nang puspusan ang anumang pri- bilehiyong ipinagkatiwala sa atin. Kailangang maunawaan at magampanan na- ting mabuti ang anumang atas na pahayag sa halip na maliitin ang kahalagahan ng ilang paksa sapagkat iniisip natin na ang ibang mga paksa ay parang higit na kapana-panabik. (Roma 12:4-8) Ang uring tapat at maingat na ali- pin ay may pananagutang maglaan ng espirituwal na pagkain "sa tamang panahon." (Mat. 24:45) Kapag ginagamit natin ang ating personal na mga kakayahan upang bumuo ng mga pahayag alin- sunod sa mga tagubilin na ating tinanggap, ipinakikita natin ang pagpapahalaga sa kaayusang iyon. Ito ay nakatutulong sa maayos na takbo ng buong kongregasyon. BAKIT ITO MAHALAGA? Kapag ginamit natin ang ini- atas na materyal upang buuin ang ating pahayag, tayo ay nagpapakita ng paggalang sa programa ng pagpapakain na isinaayos ng uring tapat at mai- ngat na alipin. Kung Ano ang Isasama. Kapag inatasan ka ng isang paksa sa paaralan, tiyaking buuin ang paksang iyon at hindi ang iba. Sa maraming kaso, may ibinibigay na espesipikong reperensiyang materyal. Kung hindi sinabi sa iyo kung anong nakaimprentang materyal ang gagamiting saligan ng iyong pahayag, maaari kang magtipon ng materyal mula sa anumang gusto mong mapagkunan. Gayunman, habang ini- hahanda mo ang iyong pahayag, tiyaking ang buong presentasyon ay pumapali- bot sa iniatas na paksa. Kapag iniisip kung ano ang isasama, kailangan mo ring isaalang-alang ang iyong tagapakinig. Maingat na pag-aralan ang reperensiyang materyal, at suriing mabuti ang mga kasulatang naroroon. Saka isaalang-alang kung paano mabisang magaga- mit ito para sa kapakinabangan ng tagapakinig. Pumili ng dalawa o kaya'y tat- long punto mula sa nakaimprentang materyal upang gamitin bilang mga pa- ngunahing punto sa iyong pahayag. Gayundin, pumili ng mga kasulatan na pinaplano mong basahin at talakayin mula sa iniatas na materyal. Gaano karaming materyal ang dapat mong kubrehan? Yaon lamang kaya mong talakayin sa mabisang paraan. Huwag mong isakripisyo ang mabisang pagtuturo para lamang maipasok ang napakaraming impormasyon. Kung ang ilan sa mga materyal ay hindi angkop sa layunin ng iyong pahayag, magtuon ng pansin sa mga bahaging makatutulong sa iyo upang maisakatuparan ang la- yuning iyon. Mula sa iniatas na materyal, gamitin kung ano ang magiging hi- git na nakapagtuturo at kapaki-pakinabang sa iyong tagapakinig. Ang iyong tu- 234
Paggamit ng Iniatas na Materyal nguhin sa puntong ito na ipinapayo sa pagsasalita ay, hindi upang malaman kung gaano karami ang iyong makukubrehan, kundi upang gamitin kung ano ang iniatas bilang saligan ng iyong pahayag. Ang iyong pahayag ay hindi basta isa lamang sumaryo ng iniatas na ma- teryal. Dapat mong planuhing ipaliwanag ang ilang punto, palawakin ang mga ito, ilarawan ang mga ito, at kung posible ay magbigay ng halimbawa sa pagkakapit ng mga ito. Ang karagdagang mga ideya ay da- pat na gamitin upang buuin ang mahahalagang punto mula sa materyal na iniatas sa iyo sa halip na palitan ang materyal na iyon. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Gumamit lamang ng materyal na may tuwirang kaugnayan sa paksang iniatas sa iyo. Ang mga kapatid na lalaki na kuwalipikado bilang mga guro ay maaaring anyayahan na magbigay ng instruksiyon sa Pulong sa Paglilingkod pagsapit ng panahon. Nauunawaan nila ang pa- ngangailangang gamiting mabuti ang iniatas na materyal sa ha- lip na palitan ito ng iba. Sa katulad na paraan, ang mga ka- patid na nagbibigay ng pahayag pangmadla ay binibigyan ng mga balangkas upang sundin. Nagbibigay-laya ang mga ito na gumawa ng ilang pagbabago, subalit malinaw na isinasaad ng mga ito ang mga pangunahing punto na bubuuin, ang sumu- suportang mga argumento na gagamitin, at ang mga kasulatan na nagsisilbing saligan ng pahayag. Ang pagkatutong magturo na ginagamit na saligan ang iniatas na materyal ay isang maha- lagang bahagi ng paghahanda para sa iba pang mga pribilehiyo ng pagpapa- hayag. Kapag kasama sa iyong atas ang paggamit ng ilang nakaimpren- tang materyal bilang saligan ng iyong pahayag, piliin ang iyong mga pangunahing punto at ang iyong susing mga kasula- tan mula sa materyal na iyon sa halip na mula sa iba pang ma- teryal. Ang pagsasanay na ito ay makatutulong din sa iyo upang makapagdaos ng progresibong mga pantahanang pag-aaral sa Bibliya. Matututo kang magtuon ng pansin sa materyal na pinag-aaralan sa halip na lumayo sa paksa sa pama- magitan ng pagtatampok ng ibang mga bagay na maaaring kapana-panabik subalit hindi naman kailangan sa ikaliliwanag ng paksa. Subalit, kapag nauna- waan mo ang tunay na layunin ng araling ito, hindi ka magiging labis na is- trikto sa bagay na ito anupat hindi ka na magbibigay pa ng karagdagang pali- wanag na maaaring kailanganin ng isang estudyante. PAGSASANAY: Sa tatlong iba't ibang araw kapag binabasa mo ang teksto sa araw na iyon, bilugan ang salita o parirala na tumutukoy sa paksang tinatalakay. Salungguhitan ang isa o dalawang maiikling komento na may tuwirang kaugnayan sa paksang iyon. Pagkatapos, sa iyong sariling pananalita, komentuhan ang paksa sa pamamagitan ng paggamit ng kasulatan at ng mga puntong iyong minarkahan. 235
44 MABISANG PAGGAMIT NG MGA TANONG
Ano ang kailangan mong gawin? Gumamit ng mga tanong sa angkop na paraan upang matamo ang inaasahang resulta. Marahil ang layunin mo ay ang kumuha ng bibi- gang pagtugon; marahil ito ay upang pumukaw ng pagtugon sa isip. Kung ano ang itinatanong mo at kung paano mo ito itinatanong ay may tuwirang epekto sa iyong tagumpay sa paggamit ng mga tanong. PALIBHASA ang mga tanong ay nangangailangan ng sagot - maging sa bibigan o sa isipan - nakatutulong ang mga ito upang maisangkot ang iyong mga ta- gapakinig. Ang mga tanong ay makatutulong sa iyo na mapasimulan ang mga pag-uusap at tamasahin ang pagpapalitan ng mga ideya sa nakapagpapasiglang paraan. Bilang isang tagapagsalita at isang guro, maaaring gumamit ka ng mga tanong upang pumukaw ng interes, upang tumulong sa isa na makipagkatuwira- nan sa isang paksa, o upang higit pang maidiin ang iyong sinasabi. Kapag ginagamit mong mabuti ang mga tanong, pinasisigla mo ang iba na aktibong mag-isip sa halip na basta makinig na lamang. Mag- takda ng tunguhin sa isipan, at iharap ang iyong mga tanong sa pa- raang makatutulong upang maabot ito. BAKIT ITO MAHALAGA? Nakatutulong ang mabibisang tanong upang maisangkot ang mga tagapakinig. Ang mga sa- got sa mabuti-ang-pagkapiling mga tanong ay maaaring mag- bigay rin ng mahalagang impormasyon sa isang guro. Upang Mapasigla ang Pag-uusap. Kapag nakikibahagi ka sa mi- nisteryo sa larangan, maging alisto sa mga pagkakataon upang hi- mukin ang mga tao na magpahayag ng kanilang pangmalas kung nais nilang gawin iyon. Pinasisimulan ng maraming Saksi ang kapana-panabik na talaka- yan sa pamamagitan lamang ng pagtatanong ng, "Napag-isip-isip mo na ba . . . ?" Kapag nakapili sila ng isang tanong na talagang nasa isip ng ma- raming tao, malamang sa magkakaroon sila ng kaiga-igayang resulta sa minister- yo sa larangan. Kahit na ang tanong ay bago sa kaisipan ng kausap, maaaring pumukaw ito ng pag-uusisa. Maraming iba't ibang bagay ang maihaharap sa pa- mamagitan ng mga ekspresyong gaya ng "Ano sa palagay mo . . . ?," "Ano ang na- darama mo . . . ?," at "Naniniwala ka ba . . . ?" Nang lumapit ang ebanghelisador na si Felipe sa isang opisyal ng korte ng Etio- pia na bumabasa nang malakas sa hula ni Isaias, si Felipe ay nagtanong lamang: "Talaga bang nalalaman mo [o, nauunawaan mo ba] ang iyong binabasa?" (Gawa 8:30) Ang tanong na ito ang nagbukas ng daan upang maipaliwanag ni Felipe ang mga katotohanan tungkol kay Jesu-Kristo. Sa paggamit ng kahawig na tanong, na- sumpungan ng ilang makabagong-panahong mga Saksi ang mga tao na tunay na nagugutom sa malinaw na kaunawaan sa katotohanan ng Bibliya. Kapag sila ay binigyan ng pagkakataong magpahayag ng kanilang sariling pang- malas, maraming tao ang mas malamang na makikinig sa iyo. Pagkatapos mong 236
Mabisang Paggamit ng mga Tanong magtanong, makinig na mabuti. Maging mabait sa halip na maging mapamuna kapag sinasagot ang komento ng tao. Magbigay ng komendasyon kailanma't taim- tim na magagawa mo. Sa isang okasyon, pagkatapos "sumagot [ang isang eskri- ba] nang may katalinuhan," pinapurihan siya ni Jesus, sa pagsasabing: "Hindi ka malayo sa kaharian ng Diyos." (Mar. 12:34) Kahit na hindi ka sumasang-ayon sa pangmalas ng kausap, maaari mong pasalamatan siya dahil sa pag- papahayag ng kaniyang pangmalas. Ang kaniyang sinabi ay maaa- ring magpahiwatig sa iyo ng isang saloobin na kailangan mong isaa- lang-alang kapag ibinabahagi sa kaniya ang katotohanan ng Bibliya. Upang Maiharap ang Mahahalagang Ideya. Kapag nagsasalita ka sa isang grupo o nakikipag-usap sa isang indibiduwal, sikaping gumamit ng mga tanong upang maipakilala ang mahahalagang ide- ya. Tiyaking ang iyong mga tanong ay may kaugnayan sa mga bagay na doo'y tunay na interesado ang iyong tagapakinig. Maaaring gu- mamit ka rin ng mga tanong na lilikha ng pananabik dahil sa ang sagot ay hindi madaling makukuha. Kung hihinto kang sumanda- li pagkatapos na magtanong, malamang na magbigay-pansin ang iyong tagapakinig taglay ang malaking interes sa kung ano ang kasu- nod. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Upang mapasigla ang pag- uusap, gumamit ng mga tanong may kinalaman sa mga bagay na tunay na mahalaga sa kausap. Bago mo sabihin ang isang mahalagang ideya, subuking gu- mamit ng isang tanong upang mahikayat ang iba na pakinggan ito. Gumamit ng mga tanong upang tulungan ang mga tao na maki- ta kung ano ang saligan ng sinabi, ang lohika ng iniharap na mga katotohanan, at ang ma- bubuting epekto nito sa kanilang buhay. Sa isang okasyon, si propeta Mikas ay gumamit ng ilang katanu- ngan. Pagkatapos na itanong kung ano ang inaasahan ng Diyos sa mga sumasamba sa kaniya, ang propeta ay nagharap ng apat pang katanungan, na bawat isa ay may kalakip na posibleng kasagutan. Ang lahat ng mga katanungang iyon ay nakatulong upang maihan- da ang mga mambabasa para sa makahulugang kasagutan na gi- namit niya upang wakasan ang bahaging iyon ng kaniyang pagta- lakay. (Mik. 6:6-8) Maaari mo bang gawin ang kagaya nito kapag nagtuturo? Subukin ito. Gumamit ng mga tanong upang anyayahan ang estudyante hin- di lamang para ilahad ang mga katotohanan kundi upang mai- pahayag din kung ano ang kaniyang niloloob sa kaniyang natututuhan. Upang Makapangatuwiran sa Isang Paksa. Maaaring gumamit ng mga tanong upang tulungan ang iba na makita ang lohika ng isang argumento. Nang magbigay ng isang maselang na kapahayagan sa Israel, ginawa ito ni Jehova, gaya ng makikita sa Malakias 1:2-10. Sinabi muna niya sa kanila: "Inibig ko kayo." Hindi nila pinahalagahan ang pag-ibig na iyon, anupat siya ay nagtanong: "Hindi ba si Esau ay kapatid ni Jacob?" Pagkatapos ay tinukoy ni Jehova ang tiwangwang na kalagayan ng Edom bilang katibayan na dahil sa kanilang kabalakyutan, hindi inibig ng Diyos ang bansang iyon. Sinundan niya ito ng mga ilustrasyon na sinasalitan ng mga tanong upang idiin ang kabiguan ng Israel na wastong tugunin ang kaniyang pag-ibig. Ang ilan sa mga tanong ay binuo na para bang ang di-tapat na mga saserdote ang naghaharap ng mga ito. Ang iba ay mga tanong ni Jehova sa mga saserdote. Ang pag-uusap ay umaantig ng mga damdamin at kumukuha ng ating atensiyon; ang lohika ay di-matututu- lan; ang mensahe ay di-malilimutan. Ang ilang tagapagsalita ay mabisang gumagamit ng mga tanong sa gayunding 237
238 Mabisang Paggamit ng mga Tanong paraan. Bagaman hindi inaasahang sasagutin nang bibigan, ang isipan ng taga- pakinig ay nasasangkot, na para bang nakikibahagi sila sa pag-uusap. Kapag tayo ay nagdaraos ng mga pag-aaral sa Bibliya, ang paraang ginagamit natin ay humihiling ng pakikibahagi ng estudyante. Sabihin pa, mas malaking kabutihan ang naidudulot kapag ang estudyante ay sumasagot sa sariling pana- nalita. Sa isang mabait na tono, gumamit ng karagdagang mga tanong upang ma- kipagkatuwiranan sa estudyante. Sa mga susing punto, himukin siyang gumamit ng Bibliya bilang saligan ng kaniyang sagot. Maaari mo ring itanong: "Paanong ang ating tinatalakay ay kaugnay ng isa pang puntong ito na katatapos nating pag-aralan? Bakit ito mahalaga? Paano ito dapat makaapekto sa ating buhay?" Ang ganitong paraan ay higit na mabisa kaysa magpahayag ka ng sarili mong pa- niniwala o magbigay ka ng mas mahabang paliwanag. Sa ganitong paraan, tinu- tulungan mo ang estudyante na gumamit ng kaniyang "kakayahan sa panganga- tuwiran" upang sumamba sa Diyos. - Roma 12:1. Kung hindi maunawaan ng isang estudyante ang isang ideya, maging matiya- ga. Maaaring pinagsisikapan niyang ihambing ang iyong sinasabi sa mga bagay na maraming taon na niyang pinaniniwalaan. Ang pagtalakay sa paksa sa naii- bang anggulo ay maaaring makatulong. Gayunman, kung minsan ang kailangan lamang ay napakasimpleng pangangatuwiran. Gamiting mabuti ang Kasulatan. Gumamit ng mga ilustrasyon. Kalakip ng mga ito, gumamit ng simpleng mga ta- nong na aakit sa tao na mangatuwiran batay sa ebidensiya. Upang Alamin Kung Ano ang Niloloob. Kapag sinasagot ng mga tao ang mga tanong, hindi nila isinisiwalat sa tuwina kung ano ang tunay nilang niloloob. Maaari silang sumagot ayon lamang sa inaakala nilang gusto mong marinig. Kai- langan ang kaunawaan. (Kaw. 20:5) Kagaya ng ginawa ni Jesus, maaari kang mag- tanong: "Pinaniniwalaan mo ba ito?" - Juan 11:26. Nang magdamdam ang marami sa mga alagad ni Jesus dahil sa kaniyang sina- bi at tumalikod sa kaniya, inanyayahan ni Jesus ang kaniyang mga apostol na magpahayag ng kanilang niloloob. Siya ay nagtanong: "Hindi rin ninyo ibig na umalis, hindi ba?" Ipinahayag ni Pedro ang kanilang niloloob sa pagsasabing: "Panginoon, kanino kami paroroon? Ikaw ang may mga pananalita ng buhay na walang hanggan; at naniwala kami at nalaman namin na ikaw ang Banal ng Diyos." (Juan 6:67-69) Sa ibang okasyon, tinanong ni Jesus ang kaniyang mga alagad: "Sino ang Anak ng tao ayon sa sinasabi ng mga tao?" Sinundan niya ito ng isang tanong na nag-anyaya sa kanila na magpahayag kung ano ang laman ng kanilang mga puso. "Kayo naman, sino ako ayon sa sinasabi ninyo?" Bilang ' tugon, sinabi ni Pedro: "Ikaw ang Kristo, ang Anak ng Diyos na buh ay." - Mat. 16:13-16. Kapag nagdaraos ng isang pag-aaral sa Bibliya, masusumpungan mong kapaki- pakinabang na gumamit ng gayunding paraan sa ilang isyu. Maaari mong ita- nong: "Paano minamalas ng iyong mga kaklase (o mga kamanggagawa) ang ba- gay na ito?" Saka mo maitatanong: "Ano naman ang iyong palagay rito?" Kapag
Mabisang Paggamit ng mga Tanong alam mo ang tunay na niloloob ng isang tao, nagiging posible na makatulong ka nang malaki bilang isang guro. Upang Higit Pang Makapagdiin. Ang mga tanong ay magagamit din upang higit pang maidiin ang mga ideya. Ginawa ito ni apostol Pablo, gaya nang naka- ulat sa Roma 8:31, 32: "Kung ang Diyos ay panig sa atin, sino ang magiging laban sa atin? Siya na hindi nagkait maging ng kaniyang sariling Anak kundi ibinigay niya siya para sa ating lahat, bakit hindi rin niya may-kabaitang ibibigay sa atin ang lahat ng iba pang bagay kasama siya?" Pansinin na, sa bawat kaso, ang ta- nong ay higit pang pinalalawak mula sa sugnay na nauna rito. Matapos iulat ang kahatulan ni Jehova laban sa hari ng Babilonya, ipinahayag ni propeta Isaias ang matibay na pananalig sa pamamagitan ng pagdaragdag ng: "Si Jehova ng mga hukbo ang nagpasiya, at sino ang makasisira nito? At ang ka- niyang kamay ang nakaunat, at sino ang makapipigil nito?" (Isa. 14:27) Sa mis- mong nilalaman ng mga ito, ang gayong mga tanong ay nagpapahiwatig na ang ipinahayag na ideya ay hindi maaaring tutulan. Hindi na kailangan ang kasagu- tan. Upang Maibunyag ang Maling Kaisipan. Ang mga tanong na maingat na pi- nag-isipan ay mabibisang kasangkapan din sa pagbubunyag ng maling kaisipan. Bago pagalingin ang isang lalaki, tinanong ni Jesus ang mga Pariseo at ilang eks- perto sa Kautusan: "Kaayon ba ng kautusan ang magpagaling kapag sabbath o hindi?" Matapos isagawa ang pagpapagaling, sinundan niya ito ng isa pang ta- nong: "Sino sa inyo, kung ang kaniyang anak o toro ay mahulog sa balon, ang hindi siya kaagad hahanguin sa araw ng sabbath?" (Luc. 14:1-6) Hindi na kaila- ngan ang kasagutan, ni may nagbigay man nito. Ibinunyag ng mga tanong ang kanilang maling kaisipan. Kung minsan, maging ang tunay na mga Kristiyano ay nagkakaroon ng maling kaisipan. Ang ilan sa unang-siglong Corinto ay nagdadala sa kanilang mga kapa- tid sa hukuman upang malutas ang mga suliranin sa pagitan nila. Paano hinarap ni apostol Pablo ang bagay na ito? Siya'y nagharap ng sunud-sunod na naaang- kop na katanungan upang maituwid ang kanilang kaisipan. - 1 Cor. 6:1-8. Sa pamamagitan ng laging paggamit, matututuhan mo ang mabisang pagga- mit ng mga tanong. Gayunman, huwag kaliligtaan na maging magalang, lalo na kapag nakikipag-usap sa mas nakatatanda, sa mga taong hindi mo personal na ki- lala, at sa mga may awtoridad. Gumamit ng mga tanong upang maiharap ang ka- totohanan ng Bibliya sa kaakit-akit na paraan. MGA PAGSASANAY: (1) Taglay sa isipan kung saang lugar ka nagpapatotoo, maghanda ng ilang katanungan na magagamit mo upang mabuksan ang daan para sa makabuluhang pakikipag-usap sa mga tao. (2) Basahin ang Roma kabanata 3, na binibigyan ng pantanging pansin ang paggamit ni Pablo ng mga tanong upang makipagkatuwiranan hinggil sa katayuan ng kapuwa mga Judio at mga Gentil sa harapan ng Diyos. 239
45 MGA ILUSTRASYON/ MGA HALIMBAWA NA NAGTUTURO
Ano ang kailangan mong gawin? Gumamit ng mga talinghaga, mga istorya, o mga karanasan sa tunay na buhay bilang pantulong sa pag-abot ng iyong mga tunguhin bi- lang isang guro. ANG mga ilustrasyon at mga halimbawa ay mabibisang paraan sa pagtuturo. Ang mga ito ay kadalasang napakabisa sa pag-akit at pagpapanatili ng pansin. Pi- nasisigla ng mga ito ang kakayahang mag-isip. Ang mga ito ay pumupukaw ng mga damdamin anupat maaaring maabot ang budhi at ang puso. Kung minsan, ang mga ilustrasyon ay maaaring gamitin upang mapagtagumpayan ang pagta- tangi. Ang mga ito ay mabisang pantulong din sa memorya. Ginagamit mo ba ang mga ito sa iyong pagtuturo? BAKIT ITO MAHALAGA? Ang wastong paggamit ng mga pantulong na ito sa pagtuturo ay magpapahusay sa iyong paha- yag, makasasaling sa buhay ng mga tao, at magpapangyaring di-malimutan ang itinuro. Kapag ginamit nang di-wasto, maaa- ring ilihis nito ang pansin mula sa mahalagang turo. Ang mga talinghaga ay mga ilustrasyon na kadalasa'y nanganga- ilangan ng iilan lamang salita; subalit maiguguhit nito sa isip ang ubod-linaw na mga larawan. Kapag maingat na pinili, ang karami- han sa kahulugan ng mga ito ay madaling maunawaan sa ganang sarili. Subalit lalo pang maidiriin ng isang guro ang kahalagahan ng mga ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng maikling paliwa- ˆ nag. Ang Bibliya ay pun o ng mga halimbawa na mula roo'y maaa- ri kang matuto. Magsimula sa mga Paghahalintulad at mga Metapora. Ang mga paghahalintulad ang pinakasimpleng talinghaga. Kung nga- yon ka lamang natututong gumamit ng mga ilustrasyon, baka makatulong sa iyo na dito ka magsimula. Ang mga ito ay karaniwan nang sinisimulan sa mga salitang "tulad" o "gaya ng." Bagaman ang pinaghahambing ay dalawang bagay na lubhang magkaiba, itinatampok ng mga paghahalintulad ang magkapare- ˆ hong aspekto ng mga ito. Ang Bibliya ay pun o ng matalinghagang pananalita hinggil sa mga bagay na nilalang - mga halaman, mga hayop, at mga bagay na nasa langit - gayundin ang hinggil sa karanasan ng tao. Sa Awit 1:3, ipinabatid sa atin na ang taong regular na nagbabasa ng Salita ng Diyos ay "tulad ng isang pu- nungkahoy na nakatanim sa tabi ng mga daloy ng tubig," isang punungkahoy na mabunga at hindi nalalanta. Ang balakyot ay sinasabing "tulad ng leon" na nag-aabang upang sunggaban ang biktima. (Awit 10:9) Ipinangako ni Jehova kay Abraham na ang kaniyang binhi ay magiging "tulad ng mga bituin sa la- ngit" sa dami at "tulad ng mga butil ng buhangin na nasa baybay-dagat." (Gen. 22:17) Hinggil sa matalik na kaugnayan na pinapangyari ni Jehova na maging posible sa pagitan niya at ng bansang Israel, sinabi ng Diyos: "Kung paanong ang sinturon ay kumakapit sa mga balakang ng lalaki," gayon Niya pinakapit sa Kaniya ang Israel at ang Juda. - Jer. 13:11. 240
Mga Ilustrasyon/Mga Halimbawa na Nagtuturo Ang mga metapora ay nagtatampok din ng magkaparehong aspekto ng dala- wang lubhang magkaibang bagay. Subalit ang metapora ay higit na mapuwersa. Ito ay tumutukoy sa isang bagay na para bang ito rin mismo ang siyang bagay na inihahambing, anupat iniuukol sa bagay na iyon ang ilang katangian ng pinagha- hambingan. Sinabi ni Jesus sa kaniyang mga alagad: "Kayo ang liwanag ng san- libutan." (Mat. 5:14) Bilang paglalarawan sa pinsalang maaaring idulot ng di- kontroladong pananalita, ang alagad na si Santiago ay sumulat: "Ang dila ay isang apoy." (Sant. 3:6) Tungkol kay Jehova, si David ay umawit: "Ikaw ang aking malaking bato at aking moog." (Awit 31:3) Ang isang metapora na piniling mabuti ay kadalasang nanga- ngailangan ng bahagyang paliwanag lamang o kahit wala na. Ang puwersa nito ay nasa kaiklian nito. Ang metapora ay makatutulong sa iyong tagapakinig na matandaan ang isang punto sa paraang hindi magagawa ng isang simpleng pagsasabi ng katotohanan. KUNG PAANO MAKAKAKUHA NG ANGKOP NA MGA ILUSTRASYON Basahin nang regular ang Bibli- ya; pansinin ang mga ilustrasyon; bulay-bulayin ang kahalagahan ng mga halimba- wa. Ang hyperbole ay pagpapalabis, na kailangang gamitin nang maingat o kung hindi ay baka lumikha ito ng maling pagkauna- wa. Ginamit ni Jesus ang talinghagang ito upang iguhit ang isang di-malilimutang larawan nang itanong niya: "Bakit mo tiniting- nan ang dayami sa mata ng iyong kapatid, ngunit hindi mo isina- saalang-alang ang tahilan sa iyong sariling mata?" (Mat. 7:3) Bago mo gamitin ito o ang iba pang mga talinghaga, pag-aralan muna ang mabisang paggamit ng paghahalintulad at ng metapora. Habang pinagmamasdan mo ang sanlibutang nakapaligid sa iyo, isipin mo ang mga saloobin at pagkilos ng mga tao at iugnay ito sa mga paksang ipinahaha- yag mo. Gumawa ng koleksiyon ng mabi- bisang ilustrasyon at mga halimbawa. Ang mga ito ay maa- aring manggaling sa materyal na iyong binabasa, mga pahayag na iyong naririnig, o sa personal na pagmamasid. Ingatan ang mga ito para magamit mo sa hi- naharap. Gumamit ng mga Halimbawa. Sa halip na gumamit ng mata- linghagang pananalita, maaaring gumamit ka ng mga halimba- wa, maging ito man ay kathang kuwento o mga karanasan sa tu- nay na buhay, bilang mga pantulong sa pagtuturo. Ang mga ito ay karaniwan nang napapasobra, kaya kailangang gamitin ito nang maingat. Ang gayong mga halimbawa ay kailangan lamang gami- tin upang suportahan ang mga punto na talagang mahalaga, at ang mga ito ay dapat na iharap sa paraan na ang punto ng pagtuturo ang mata- tandaan, hindi lamang ang istorya. Bagaman hindi lahat ng mga halimbawa ay kailangang maging aktuwal na mga pangyayari, dapat na mailarawan ng mga ito ang mga saloobin o situwa- syon sa tunay na buhay. Kaya, nang itinuturo kung paano mamalasin ang mga nagsisising makasalanan, ipinaghalimbawa ni Jesus ang kaniyang punto sa pag- sasalaysay tungkol sa kagalakan ng isang lalaki na nakasumpong sa kaniyang na- wawalang tupa. (Luc. 15:1-7) Bilang kasagutan sa isang lalaki na hindi lubos na nakaunawa sa ibig sabihin ng Kautusan sa utos na ibigin ang kapuwa, inilahad ni Jesus ang istorya ng isang Samaritano na tumulong sa isang napinsalang lala- ki na hindi tinulungan ng isang saserdote at ng isang Levita. (Luc. 10:30-37) Kung matututo kang maging mahusay sa pagmamasid sa saloobin at pagkilos ng mga tao, mabisa mong magagamit ang paraang ito ng pagtuturo. 241
242 Mga Ilustrasyon/Mga Halimbawa na Nagtuturo Inilahad ni propeta Natan ang isang kathang-isip na pangyayari upang sawa- yin si Haring David. Ang istorya ay mabisa sapagkat naiwasan nito ang situwa- syon na maaaring umakay kay David na bigyang-matuwid ang sarili. Ang istor- ya ay tungkol sa isang taong mayaman na may maraming tupa at isang taong dukha na may isa lamang babaing kordero na inaalagaan niya taglay ang mapag- mahal na pagkalinga. Si David mismo ay naging isang pastol, kaya mauunawa- an niya ang damdamin ng may-ari ng kordero. Tumugon si David taglay ang matuwid na pagkagalit sa taong mayaman na kumuha sa pinakamamahal na kordero ng taong dukha. Pagkatapos ay tuwirang sinabi ni Natan kay David: "Ikaw mismo ang taong iyon!" Naantig ang puso ni David, at siya'y taimtim na nagsisi. (2 Sam. 12:1-14) Sa pamamagitan ng pagsasanay, matututuhan mong harapin ang emosyonal na mga isyu sa kaakit-akit na paraan. Maraming halimbawa na mahalaga sa pagtuturo ang mapupulot mula sa mga pangyayaring nakaulat sa Kasulatan. Ginawa ito ni Jesus sa ilang salita nang sa- bihin niya: "Alalahanin ninyo ang asawa ni Lot." (Luc. 17:32) Nang isa-isahin ang tanda ng kaniyang pagkanaririto, tinukoy ni Jesus "ang mga araw ni Noe." (Mat. 24:37-39) Sa Hebreo kabanata 11, tinukoy ni apostol Pablo ang pangalan ng 16 na lalaki at babae bilang mga halimbawa ng pananampalataya. Habang lalo kang nagiging pamilyar sa Bibliya, makapupulot ka ng mapupuwersang ha- limbawa mula sa sinasabi ng Kasulatan tungkol sa mga pangyayari at sa mga ta- ong binanggit sa mga pahina nito. - Roma 15:4; 1 Cor. 10:11. Kung minsan ay masusumpungan mong kapaki-pakinabang na pagtibayin ang isang punto ng pagtuturo sa pamamagitan ng makabagong-panahong kara- nasan sa tunay na buhay. Gayunman, kapag ginagawa ito, maging maingat na gumamit lamang ng mga karanasan na napatunayang totoo at iwasan yaong magbibigay ng kahihiyan sa kaninuman sa iyong tagapakinig o tatawag ng pan- sin sa isang kontrobersiyal na paksa na walang kinalaman sa tema. Tandaan din na ang karanasan ay dapat na may layunin. Huwag maglalahad ng di-kinakaila- ngang mga detalye na maglilihis ng pansin sa layunin ng iyong presentasyon. Mauunawaan Kaya Ito? Anumang ilustrasyon o halimbawa ang gagamitin mo, dapat na maisakatuparan nito ang isang tiyak na layunin. Iyon kaya'y mai- sasagawa nito kung hindi mo ito ikakapit sa paksang tinatalakay? Pagkatapos tukuyin ang kaniyang mga alagad bilang "ang liwanag ng sanlibu- tan," idinagdag ni Jesus ang ilang pangungusap tungkol sa paggamit ng isang lampara at kung ano ang pananagutang ipinahihiwatig nito sa kanila. (Mat. 5: 15, 16) Sinundan niya ang kaniyang ilustrasyon tungkol sa nawawalang tupa ng isang komento hinggil sa kagalakan sa langit dahil sa pagsisisi ng isang makasalanan. (Luc. 15:7) At pagkatapos ng kaniyang istorya tungkol sa mada- maying Samaritano, tinanong ni Jesus ang kaniyang tagapakinig ng isang naa- angkop na tanong at sinundan iyon ng ilang tuwirang payo. (Luc. 10:36, 37) Bi- lang paghahambing, ipinaliwanag ni Jesus ang kaniyang ilustrasyon hinggil sa iba't ibang uri ng lupa at niyaong isa tungkol sa mga panirang-damo sa buki-
Mga Ilustrasyon/Mga Halimbawa na Nagtuturo rin doon lamang sa mga mapagpakumbabang nagtatanong, hindi sa pulutong. (Mat. 13:1-30, 36-43) Tatlong araw bago ang kaniyang kamatayan, si Jesus ay naglahad ng ilustrasyon tungkol sa mga mamamatay-taong tagapagsaka sa uba- san. Hindi siya gumawa ng pagkakapit; hindi na kailangan ito. "[Ang] punong saserdote at [ang] mga Pariseo . . . [ay nakapansin] na siya ay nagsasalita tungkol sa kanila." (Mat. 21:33-45) Kaya ang uri ng ilustrasyon, ang saloobin ng tagapa- kinig, at ang iyong layunin ay pawang tumitiyak kung kakailanganin ang pagka- kapit at, kung oo, gaano karami ang dapat gawin. Ang paglinang sa kakayahang gumamit ng mga ilustrasyon at mga halimbawa sa mabisang paraan ay nangangailangan ng panahon, subalit sulit ang pagsisi- kap. Ang mga ilustrasyon na piniling mabuti ay nakaaakit kapuwa sa isipan at sa damdamin. Ang resulta ay na ang mensahe ay naitatawid nang may puwersa na kadalasan ay hindi magagawa ng simpleng mga kapahayagan ng katotohanan. PAGSASANAY: Suriin ang mga ilustrasyong masusumpungan sa sumusunod na mga kasulatan: Isa- ias 44:9-20; Mateo 13:44; Mateo 18:21-35. Ano ang itinuturo ng bawat isa sa mga ito? Bakit ito mabisa? Mga talinghaga na nais kong gamitin sa pagtuturo Mga halimbawa sa tunay na buhay na nais kong matandaan at gamitin
243
46 MGA ILUSTRASYON MULA SA PAMILYAR NA MGA SITUWASYON
Ano ang kailangan mong gawin? Gumamit ng mga ilustrasyon tungkol sa mga aktibidad ng iyong tagapakinig o mga bagay na alam na alam nila. MANGYARI pa, mahalaga na anuman ang gagamitin mong ilustrasyon dapat na ito'y angkop sa materyal na iyong tinatalakay. Gayunman, upang maging higit na mabisa ang mga ito, mahalaga na angkop din ang mga ito sa iyong tagapaki- nig. Paano makaiimpluwensiya ang uri ng tagapakinig sa pagpili mo ng mga ilus- trasyon sa pagsasalita sa isang grupo? Ano ba ang ginawa ni Jesu-Kristo? Siya man ay nagsasalita sa mga pulutong o sa kaniyang mga alagad, si Jesus ay hindi kumuha ng kaniyang mga halimbawa mula sa para- an ng pamumuhay ng mga bansa sa labas ng Israel. Hindi magi- ging pamilyar ang gayong mga halimbawa sa kaniyang tagapaki- nig. Halimbawa, si Jesus ay hindi bumanggit ng buhay sa palasyo ng Ehipto o ng mga relihiyosong kaugalian ng India. Magkagayun- man, ang kaniyang mga ilustrasyon ay kinuha mula sa mga aktibi- dad na karaniwang ginagawa ng mga tao sa lahat ng lupain. Bu- manggit siya ng hinggil sa pagtatagpi ng mga damit, pagnenegosyo, pagkawala ng bagay na mahalaga, at pagdalo sa mga kasalan. Nauunawaan niya kung ano ang reaksiyon ng mga tao sa ilalim ng iba't ibang kalagayan, at ginamit niyang mabuti ito. (Mar. 2:21; Luc. 14:7-11; 15:8, 9; 19:15-23) Yamang ang kaniyang pangmadlang pangangaral ay iniukol lalo na sa bansang Israel, ang mga ilustra- syon ni Jesus ay karaniwan nang bumanggit ng mga bagay at mga aktibidad na bahagi ng kanilang pang-araw-araw na buhay. Kaya, ginamit niya ang mga ba- gay gaya ng pagsasaka, ang paraan ng pagtugon ng mga tupa sa kanilang pastol, at ang paggamit ng mga balat ng hayop upang paglagyan ng alak. (Mar. 2:22; 4:2-9; Juan 10:1-5) Binanggit din niya ang pamilyar na mga halimbawa sa kasay- sayan - ang paglalang sa unang mag-asawang tao, ang Baha noong panahon ni Noe, ang pagkapuksa ng Sodoma at Gomorra, ang kamatayan ng asawa ni Lot, bilang pagbanggit sa ilan. (Mat. 10:15; 19:4-6; 24:37-39; Luc. 17:32) Maingat mo rin bang isinasaalang-alang ang mga aktibidad na karaniwan sa iyong tagapaki- nig at ang kanilang pinagmulang kultura kapag pumipili ng mga ilustrasyon? BAKIT ITO MAHALAGA? Ang mga ilustrasyon mula sa pamilyar na mga situwasyon ay lubhang makasasaling sa tagapakinig. Ano kung ikaw ay nagsasalita, hindi sa isang malaking grupo, kundi sa isang tao o marahil ay sa iilan lamang? Pagsikapang pumili ng isang ilustrasyon na la- long magiging angkop sa maliit na grupong iyon. Nang magpatotoo si Jesus sa isang babaing taga-Samaria sa balon na malapit sa Sicar, bumanggit siya ng "tu- ' ay," "hindi na kailanman mauuhaw pa," at 'isang bukal ng tubig na big na buh 244
Mga Ilustrasyon Mula sa Pamilyar na mga Situwasyon bumabalong upang magbigay ng buhay na walang hanggan' - lahat ay pawang mga talinghaga na tuwirang konektado sa gawain ng babaing iyon. (Juan 4:7- 15) At nang siya ay magsalita sa mga lalaking naghuhugas ng kanilang mga lam- bat sa pangingisda, ang kaniyang piniling talinghaga ay may kinalaman sa ne- gosyo ng pangingisda. (Luc. 5:2-11) Patungkol sa alinman sa mga ito, maaari sana siyang bumanggit ng pagsasaka, yamang sila ay nakatira sa isang lugar na sakahan, subalit naging higit pang mabisa nang tukuyin niya ang kanilang personal na aktibidad habang iginuguhit niya ang isang larawan sa kanilang isipan! Sinisikap mo bang gawin ang gayon? KUNG PAANO MAPASUSULONG ANG KAKAYAHAN Matutong mag-isip hindi lamang tungkol sa nais mong sabihin kundi tungkol din sa iyong mga tagapakinig. Samantalang si Jesus ay nagbigay-pansin "sa nawawalang mga tupa ng sambahayan ng Israel," si apostol Pablo naman ay isinu- go hindi lamang sa Israel kundi maging sa mga bansang Gentil. (Mat. 15:24; Gawa 9:15) Nabago ba dahil dito ang paraan ng pag- sasalita ni Pablo? Oo. Sa pagsulat niya sa mga Kristiyano sa Corin- to, binanggit niya ang karera ng takbuhan, tinukoy ang kaugalian ng pagkain sa mga templo ng idolo, at nagpahiwatig hinggil sa mga prusisyon ng tagumpay, mga bagay na doo'y pamilyar ang mga Gentil. - 1 Cor. 8:1-10; 9:24, 25; 2 Cor. 2:14-16. Maging mapagmasid sa mga detalye ng buhay sa palibot mo. Gawin mong tunguhin bawat linggo na gumamit ng kahit isa man lamang angkop na ilustrasyon na hindi mo pa nagagamit. Ikaw ba ay kasing-ingat nina Jesus at Pablo sa pagpili ng mga ilustrasyon at mga halimbawa na magagamit mo sa iyong pag- tuturo? Isinasaalang-alang mo ba ang pinagmulan at pang-araw- araw na gawain ng iyong mga tagapakinig? Mangyari pa, may mga pagbabago sa sanlibutan mula noong unang siglo. Nakukuha ng maraming tao ang mga balita sa daigdig sa pamamagitan ng telebisyon. Ang mga kalagayan sa banyagang lupain ay kadalasang pamilyar sa kanila. Kung ga- yon ang kalagayan sa inyong lugar, tiyak na hindi naman mali na ang gayong mga balita ay pagkunan ng mga ilustrasyon. Gayunman, ang mga bagay na higit na nakaaantig sa mga tao ay kadalasang may kinalaman sa kanilang personal na buhay - sa kanilang tahanan, kanilang pamilya, kanilang trabaho, pagkaing ka- nilang kinakain at sa kalagayan ng panahon sa kanilang lugar. Kung ang iyong ilustrasyon ay nangangailangan ng maraming paliwanag, baka ang tinatalakay mo ay mga bagay na hindi pamilyar sa iyong tagapakinig. Maaaring madaling matakpan ng gayong ilustrasyon ang punto na nais mong ituro. Bilang resulta, maaaring matandaan ng tagapakinig ang iyong ilustrasyon subalit hindi ang maka-Kasulatang katotohanan na pinagsisikapan mong ita- wid. Sa halip na gumawa ng masalimuot na mga paghahambing, si Jesus ay gu- mamit ng simple, pang-araw-araw na mga bagay. Ginamit niya ang maliliit na bagay upang ipaliwanag ang malalaking bagay at madadaling bagay upang li- wanagin ang mahihirap na bagay. Sa pamamagitan ng pag-uugnay ng pang- araw-araw na mga pangyayari sa espirituwal na mga katotohanan, tinulungan ni Jesus ang mga tao upang mas madaling maunawaan ang espirituwal na mga 245
246 Mga Ilustrasyon Mula sa Pamilyar na mga Situwasyon katotohanang kaniyang itinuturo at matandaan ang mga ito. Ano ngang inam na halimbawa upang tularan! PAGSASANAY: Suriin ang ilustrasyong ginamit sa Mateo 12:10-12. Bakit ito mabisa? Mga ilustrasyon na maaari kong gamitin upang makipagkatuwiranan sa isang tin-edyer tungkol sa mga pamantayang moral Mga ilustrasyon na maaari kong gamitin upang makipagkatuwiranan sa isang adulto hinggil sa isang saligang katotohanan sa Bibliya
MABISANG PAGGAMIT NG MGA VISUAL AID
Ano ang kailangan mong gawin? Gumamit ng mga larawan, mapa, tsart, o iba pang mga bagay upang gawing higit na malinaw ang mahahalagang punto ng pagtuturo. BAKIT kailangang gumamit ng mga visual aid sa iyong pagtuturo? Sapagkat sa paggawa nito, magiging higit na mabisa ang iyong pagtuturo. Ang Diyos na Je- hova at si Jesu-Kristo ay gumamit ng mga visual aid, at maaari tayong matuto mula sa kanila. Kapag ang mga visual aid ay kalakip ng binigkas na salita, ang impormasyon ay natatanggap kapuwa sa paningin at pandinig. Ito ay makatu- tulong upang mapanatili ang pansin ng iyong tagapakinig at mapalalim ang impresyon nito. Paano mo magagamit ang mga visual aid sa pag- haharap mo ng mabuting balita? Paano ka makatitiyak na mabisa mong ginagamit ang mga ito? BAKIT ITO MAHALAGA? Ang isang visual aid ay kadalasang nagkikintal ng mas malinaw o mas nagtatagal na impresyon sa isip kaysa magagawa ng binigkas na salita. Kung Paano Ginamit ng Pinakadakilang mga Guro ang mga Visual Aid. Si Jehova ay gumamit ng mga madaling tandaang vi- sual aid upang magturo ng mahahalagang aral. Isang gabi dinala niya si Abraham sa labas at sinabi: "Pakisuyo, tumingala ka sa la- ngit at bilangin mo ang mga bituin, kung talagang mabibilang mo ang mga iyon. . . . Magiging gayon ang iyong binhi." (Gen. 15:5) Kahit na ang pangako ay waring imposible mula sa pangmalas ng tao, si Abra- ham ay lubhang nabighani anupat naglagak ng pananampalataya kay Jehova. Sa isa pang okasyon, isinugo ni Jehova si Jeremias sa bahay ng isang magpapa- layok at siya'y pinapasok sa gawaan ng palayok upang mamasdan kung paano hinuhubog ng tao ang luwad. Ano ngang di-malilimutang aral hinggil sa awto- ridad ng Diyos sa mga tao! (Jer. 18:1-6) At paano malilimutan ni Jonas ang aral hinggil sa kaawaan na itinuro sa kaniya ni Jehova sa pamamagitan ng halamang upo? (Jon. 4:6-11) Sinabi pa nga ni Jehova sa kaniyang mga propeta na isadula ang makahulang mga mensahe habang gumagamit ng ilang angkop na mga ba- gay. (1 Hari 11:29-32; Jer. 27:1-8; Ezek. 4:1-17) Ang tabernakulo at ang mga ba- gay sa templo sa ganang sarili ay mga larawan na tumutulong sa atin na mau- nawaan ang makalangit na mga bagay. (Heb. 9:9, 23, 24) Ang Diyos ay gumamit din ng maraming pangitain upang maghatid ng mahahalagang impormasyon. - Ezek. 1:4-28; 8:2-18; Gawa 10:9-16; 16:9, 10; Apoc. 1:1. Paano gumamit si Jesus ng mga visual aid? Nang pagsikapan ng mga Pariseo at ng partido ng mga tagasunod ni Herodes na hulihin siya sa kaniyang panana- lita, humingi si Jesus ng isang denario at itinawag-pansin ang larawan ni Cesar sa barya. Pagkatapos ay ipinaliwanag niya na ang mga bagay ni Cesar ay dapat na ibayad kay Cesar subalit ang mga bagay na sa Diyos ay dapat na ibayad sa Diyos. (Mat. 22:19-21) Upang ituro ang isang aral ng pagpaparangal sa Diyos sa 247 47
248 Mabisang Paggamit ng mga Visual Aid pamamagitan ng lahat ng ating tinataglay, tinukoy ni Jesus ang isang mahi- rap na babaing balo sa templo na ang kontribusyon - dalawang maliit na barya - ang siya niyang buong kabuhayan. (Luc. 21:1-4) Sa isa pang okasyon, guma- mit siya ng isang munting bata bilang isang halimbawa ng pagiging mapag- pakumbaba, na walang mapag-imbot na ambisyon. (Mat. 18:2-6) Personal din niyang ipinakita ang kahulugan ng pagpapakumbaba sa pamamagitan ng pag- huhugas sa mga paa ng kaniyang mga alagad. - Juan 13:14. ANG MABIBISANG VISUAL AID . . . Ay dapat na magtampok o magbigay-linaw sa mga bagay na karapat-dapat bigyan ng pantanging pagdiriin. Ay dapat na may pangunahing layunin na magturo. Ay dapat na malinaw na makikita ng lahat ng tagapakinig kapag ginagamit sa plataporma. Mga Paraan ng Paggamit ng mga Visual Aid. Di-tulad ni Je- hova, hindi tayo maaaring makipagtalastasan sa pamamagitan ng mga pangitain. Subalit, maraming pumupukaw-kaisipang la- rawan na lumilitaw sa mga publikasyon ng mga Saksi ni Jehova. Gamitin ang mga ito upang tulungan ang mga taong interesado na mailarawan sa isip ang makalupang Paraiso na ipinangako sa Salita ng Diyos. Sa isang pantahanang pag-aaral sa Bibliya, maa- ari mong itawag-pansin sa isang estudyante ang isang larawan na may kaugnayan sa inyong pinag-aaralan at hilingin sa kani- ya na sabihin sa iyo kung ano ang kaniyang nakikita. Kapansin- pansin na noong ibigay kay propeta Amos ang mga pangitain, si Jehova ay nagtanong: "Ano ang nakikita mo, Amos?" (Amos 7: 7, 8; 8:1, 2) Maaaring magbangon ka rin ng nakakatulad na mga tanong habang inaakay mo ang pansin ng mga tao sa larawang dinisenyo bilang mga visual aid sa pagtuturo. Kung gumagawa ka ng matematikal na kalkulasyon o gumagamit ng isang tsart ng kronolohiya upang ipakita ang pagkakasunud-sunod ng mahahalagang pangyayari, ito ay makatutulong sa mga tao upang mas madaling maunawaan ang mga hula gaya ng "pitong panahon" ng Daniel 4:16 at "pitumpong sanling- go" ng Daniel 9:24. Ang gayong mga visual aid ay lumilitaw sa ilan sa ating mga pinag-aaralang publikasyon. Sa iyong pampamilyang pag-aaral sa Bibliya, ang pagtalakay sa mga bagay gaya ng tabernakulo, templo sa Jerusalem, at templo sa pangitain ni Ezekiel ay maaaring gawing mas madaling maunawaan kung gagamit ka ng isang larawan o isang dayagram. Ang mga ito ay maaaring masumpungan sa Insight on the Scriptures, sa apendise ng New World Translation of the Holy Scriptures - With References, at iba't ibang isyu ng Ang Bantayan. Kapag nagbabasa ng Bibliya kasama ng iyong pamilya, gamiting mabuti ang mga mapa. Taluntunin ang paglalakbay ni Abraham mula sa Ur hanggang sa Haran at patungo sa Bethel. Suriin ang kinuhang ruta ng bansang Israel habang lumilisan sa Ehipto at naglalakbay patungo sa Lupang Pangako. Hanapin ang lugar na ibinigay bilang mana sa bawat tribo ng Israel. Pansinin ang lawak ng nasasakupan ni Solomon. Sundan ang ruta ni Elias habang siya'y tumatakas mula sa Jezreel tungo sa ilang sa ibayo pa roon ng Beer-sheba pagkatapos na
Mabisang Paggamit ng mga Visual Aid pagbantaan ni Jezebel. (1 Hari 18:46-19:4) Hanapin ang mga lunsod at mga ba- yan na pinangaralan ni Jesus. Sundan ang mga paglalakbay ni Pablo, gaya ng paglalarawan sa aklat ng Mga Gawa. Ang mga visual aid ay nakatutulong kapag itinuturo sa mga estudyante sa Bi- bliya ang mga gawain ng kongregasyon. Maipakikita mo sa iyong estudyante ang isang nakaimprentang programa at maipaliliwanag ang uri ng imporma- syon na ating tinatalakay sa mga asamblea at mga kombensiyon. Marami ang nasiyahan sa isang personal na tour sa Kingdom Hall o ng tour sa isang tangga- pang pansangay ng mga Saksi ni Jehova. Ito ay maaaring maging isang mabi- sang paraan upang alisin ang maling paniniwala hinggil sa ating gawain at sa la- yunin nito. Kapag nagtu-tour sa Kingdom Hall, ipakita kung paano ito naiiba sa ibang mga dako ng pagsamba. Itampok ang simple at kaiga-igayang kapaligiran sa pag-aaral. Ipakita ang mga bagay na pantanging dinisenyo para sa ating pang- madlang ministeryo - mga lugar para sa pamamahagi ng literatura, mga mapa ng teritoryo, at mga kahon ng kontribusyon (bilang kabaligtaran sa mga plato ng koleksiyon). Kung may makukuhang mga video na inihanda sa ilalim ng pamamatnugot ng Lupong Tagapamahala, gamitin ang mga ito upang magpatibay ng pagtiti- wala sa Bibliya, upang higit na makilala ng mga estudyante ang aktibidad ng mga Saksi ni Jehova, at upang mapasigla ang mga nanonood na mamuhay na kasuwato ng mga simulain ng Bibliya. Paggamit ng mga Visual Aid Para sa Mas Malalaking Grupo. Kapag nai- handang mabuti at naiharap nang maayos, ang mga visual aid ay maaaring ma- ging mabisang pantulong sa pagtuturo sa malalaking grupo. Ang gayong mga visual aid ay inilalaan sa iba't ibang anyo ng uring tapat at maingat na alipin. Ang materyal na pinag-aaralan sa Ang Bantayan ay kadalasang may mga igi- nuhit na larawan bilang visual aid na maaaring gamitin ng konduktor upang idiin ang mahahalagang punto. Ito ay totoo rin sa mga publikasyong ginagamit sa Pag-aaral ng Kongregasyon sa Aklat. Ang ilang balangkas para sa mga pahayag pangmadla ay maaaring gamitan ng mga visual aid upang mailarawan ang mga punto. Gayunman, mas malaking kabutihan ang naisasagawa sa pamamagitan ng pagtutuon ng pansin sa sinasa- bi ng Bibliya, na siyang personal na hawak ng karamihan sa tagapakinig. Kung may pagkakataon na kailangan ang isang larawan o isang maikling balangkas ng mga pangunahing punto upang maitawid ang isa o ilan sa mga pangunahing punto ng pahayag, patiunang tiyakin na ang visual aid ay malinaw na makikita (o mababasa) mula sa bandang hulihan ng dakong pulungan. Ang gayong mga pantulong ay hindi dapat gamitin nang madalas. Ang ating layunin sa paggamit ng mga visual aid kapag nagsasalita at nagtu- turo ay hindi upang mang-aliw. Kapag ang isang disenteng visual aid ay gina- mit, dapat na mapatingkad nito sa nakikitang paraan ang mga ideya na nanga- ngailangan ng pantanging pagdiriin. Ang gayong mga pantulong ay nagsisilbi 249
250 Mabisang Paggamit ng mga Visual Aid ukol sa isang mabuting layunin kapag nililinaw ng mga ito ang binigkas na sa- lita, anupat ginagawang mas madaling unawain ito, o kapag ang mga ito ay nag- lalaan ng matibay na ebidensiya hinggil sa pagiging totoo ng sinabi. Kapag was- tong ginamit, ang isang angkop na visual aid ay maaaring lumikha ng malalim na impresyon anupat kapuwa ang visual aid at ang punto ng pagtuturo ay ma- tatandaan sa loob ng maraming taon. Ang kakayahan ng pandinig at ng paningin ay kapuwa gumaganap ng maha- halagang papel sa pagkatuto. Alalahanin kung paanong ginamit ng pinakadaki- lang mga Guro ang mga pandamdam na ito, at sikaping tularan ang mga ito sa iyong mga pagsisikap na makatulong sa iba. PAGSASANAY: Itala sa ibaba ang mga visual aid na maaari mong gamitin . . . Upang magkaroon ng pagpapahalaga sa organisasyon ni Jehova Upang magturo ng mga katotohanan sa Bibliya sa isang bata
MAY PANGANGATUWIRANG PARAAN
Ano ang kailangan mong gawin? Gumamit ng mga kasulatan, ilustrasyon, at mga tanong sa isang lohikal na paraan at sa paraang magpapasigla sa mga tao na maki- nig at mag-isip. TAYO ay nagpapasalamat dahil sa mga pagbabago na idinulot sa ating buhay ng Salita ng Diyos, at nais nating makinabang din ang iba. Bukod dito, nalalaman natin na ang pagtugon ng mga tao sa mabuting balita ay makaaapekto sa kani- lang pag-asa sa hinaharap. (Mat. 7:13, 14; Juan 12:48) Marubdob ang ating pagna- nais na sila ay tumanggap ng katotohanan. Gayunman, ang ating matibay na pananalig at sigasig ay kailangang lakipan ng kaunawaan upang matamo ang pi- nakamabuting resulta. Ang pagsasabi ng nakasasakit na katotohanan na naglalantad sa maling paniniwala ng isang tao, kahit na iyon ay sinusuhayan pa ng mahabang listahan ng mga teksto sa Kasulatan, ay karaniwan nang hindi madaling tanggapin. Halimbawa, kung basta babatikusin ang mga popular na selebrasyon dahil sa pagkakaroon ng paganong pi- nagmulan, maaaring hindi nito mabago kung ano ang paniniwala ng kausap mo hinggil dito. Ang isang may pangangatuwirang para- an ay kadalasang higit na nagiging matagumpay. Ano ang nasasang- kot sa pagiging makatuwiran? BAKIT ITO MAHALAGA? Ang isang nakasasakit, dog- matikong paraan ay nagsasara ng isip at puso. Ang isang may pangangatuwirang paraan ay nagpapasigla ng pag-uusap, nagbibigay sa mga tao ng ka- nilang mapag-iisipan sa dakong ' as ng pagkaka- huli, at nagbubuk taon para sa mga pag-uusap sa hinaharap. Ito ay maaaring ma- ging mabisang panghikayat. Ang Kasulatan ay nagsasabi sa atin na "ang karunungan mula sa itaas . . . ay mapayapa, makatuwiran." (Sant. 3:17) Ang Griegong sa- lita rito na isinaling "makatuwiran" ay literal na nangangahulugang "mapagparaya." Ang ilan ay nagsalin nito na "makonsiderasyon," "mahinahon," o "mapagpigil." Pansinin na ang pagkamakatuwiran ay iniuugnay sa pagiging mapayapa. Sa Tito 3:2, ito ay binanggit kasama ng kahinahunan at ipinakita ang kaibahan nito sa pagiging palaaway. Ang Filipos 4:5 ay humihimok sa atin na ipa- kilala ang ating "pagkamakatuwiran." Isinasaalang-alang ng isang taong makatu- wiran ang pinagmulan, mga kalagayan, at damdamin ng kaniyang kausap. Siya ay handang magparaya kung angkop na gawin iyon. Ang pakikitungo sa iba sa ga- yong paraan ay nakatutulong upang mabuksan ang kanilang isip at puso anupat sila'y mas handang makinig kapag tayo ay nakikipagkatuwiranan sa kanila mula sa Kasulatan. Kung Saan Magsisimula. Ang istoryador na si Lucas ay nag-ulat na noong si apostol Pablo ay nasa Tesalonica, ginamit niya ang Kasulatan, "na ipinalili- wanag at pinatutunayan sa pamamagitan ng mga reperensiya na ang Kris- to ay kailangang magdusa at bumangon mula sa mga patay." (Gawa 17:2, 3) 251 48
252 May Pangangatuwirang Paraan Kapansin-pansin na ginawa ito ni Pablo sa isang Judiong sinagoga. Ang kaniyang kinakausap ay kumikilala sa Hebreong Kasulatan bilang isang awtoridad. Angkop lamang na magpasimula sa isang bagay na tinatanggap nila. Nang si Pablo ay magsalita sa mga Griego sa Areopago sa Atenas, hindi siya nagsimula sa mga pagtukoy sa Kasulatan. Sa halip, nagsimula siya sa mga bagay na kanilang nalalaman at tinatanggap, at ginamit niya ang mga ito upang akayin sila na isaalang-alang ang Maylalang at ang Kani- yang mga layunin. - Gawa 17:22-31. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Kapag nagpapasiya kung pa- ano pasisimulan ang iyong paki- kipag-usap, isaalang-alang ang pinagmulan at saloobin ng iyong mga tagapakinig. Sa makabagong panahon, bilyun-bilyon ang hindi kumikilala sa Bibliya bilang awtoridad sa kanilang buhay. Subalit ang buhay ng halos lahat ay apektado ng mahihirap na kalagayan sa kasalu- kuyang sistema ng mga bagay. Ang mga tao ay naghahangad ng mas mabuting bagay. Kung ipakikita mo muna ang pagkabahala sa kung ano ang bumabagabag sa kanila at pagkatapos ay ipakikita kung paano ipinaliliwanag ito ng Bibliya, ang gayong makatuwi- rang paraan ay maaaring mag-udyok sa kanila na makinig sa si- nasabi ng Bibliya hinggil sa layunin ng Diyos para sa sangkatau- han. Huwag tutulan ang bawat ma- ling pananalita. Magsalita nang may pananalig, subalit kilalanin na ang iba ay may kalayaang pumili kung ano ang kanilang paniniwalaan, ka- tulad mo. Maaaring kasali sa pamana na naipasa sa isang estudyante sa Bi- bliya ng kaniyang mga magulang ang ilang relihiyosong paniniwa- la at mga kostumbre. Ngayon, natututuhan ng estudyante na ang gayong mga paniniwala at mga kostumbre ay hindi nakalulugod sa Diyos, at kaniyang itinakwil ang mga iyon bilang pagsunod sa turo ng Bibliya. Paano ipaliliwanag ng estudyante ang desisyon niya sa kaniyang mga magulang? Maaari nilang madama na dahil sa pagta- takwil niya sa kanilang relihiyosong pamana sa kaniya, sila ay iti- natakwil na rin niya. Maaaring ipasiya ng estudyante sa Bibliya na bago niya sikaping ipaliwanag mula sa Bibliya ang saligan ng ka- niyang desisyon, kailangan muna niyang tiyakin sa kaniyang mga magulang na sila'y minamahal at iginagalang pa rin niya. Sa halip na sagutin kaagad ang mga tanong, gumamit ng iba pang mga tanong o mga ilus- trasyon upang tulungan ang nagtatanong na mangatuwiran sa bagay na iyon. Gawing kaugalian na manga- tuwiran sa isang kasulatan sa pa- mamagitan ng pagpapaliwanag sa mga susing pananalita, pag- papakita kung paanong ang konteksto o iba pang mga ka- sulatan ay nagbibigay-liwanag sa kahulugan, o sa paggamit ng isang halimbawa upang ipa- kita kung paano kumakapit ang kasulatan. Kung Kailan Magpaparaya. Si Jehova mismo, bagaman may ganap na awtoridad upang mag-utos, ay nagpapakita ng namumu- kod-tanging pagkamakatuwiran. Nang inililigtas si Lot at ang kani- yang sambahayan mula sa Sodoma, hinimok sila ng mga anghel ni Jehova: "Tumakas ka patungo sa bulubunduking pook dahil baka malipol ka!" Subalit, nakiusap si Lot: "Pakisuyo, huwag ganiyan, Jehova!" Siya ay nagmakaawa na pahintulutang tumakas sa Zoar. Si Jehova ay nagpakita ng konsiderasyon kay Lot sa pagpapahintulot sa kaniya na gawin iyon; kaya nang wasakin ang iba pang lunsod, hindi napahamak ang Zoar. Gayunman, nang maglaon, sinunod ni Lot ang orihinal na tagubilin ni Jehova at siya'y lumi- pat sa bulubunduking pook. (Gen. 19:17-30) Alam ni Jehova na tama ang kani- yang paraan, subalit matiyaga siyang nagpakita ng konsiderasyon hanggang sa iyon ay maunawaan ni Lot.
May Pangangatuwirang Paraan Upang matagumpay na mapakitunguhan ang iba, kailangan din nating ma- ging makatuwiran. Maaaring kumbinsido tayo na mali ang ating kausap, at maa- aring nasa isip natin ang mabibigat na argumento na magpapatunay nito. Subalit kung minsan ay mas mabuting hindi igiit ang mga iyon. Ang pagkamakatuwiran ay hindi nangangahulugan na ikokompromiso ang mga pamantayan ni Jeho- va. Baka mas mabuti pang pasalamatan na lamang ang kausap sa pagpapahayag ng kaniyang pangmalas o palampasin na lamang ang ilang maling pananalita upang maituon mo ang pansin sa isang bagay na magdudulot ng higit na kabuti- han. Kahit na tinutuligsa niya ang iyong pinaniniwalaan, huwag magkaroon ng labis-labis na reaksiyon. Maaari mong itanong sa kaniya kung bakit gayon ang kaniyang nadarama. Makinig na mabuti sa kaniyang tugon. Maipauunawa nito sa iyo kung ano ang kaniyang iniisip. Mailalatag din nito ang pundasyon para sa isang nakapagpapatibay na pag-uusap sa hinaharap. - Kaw. 16:23; 19:11. Si Jehova ay nagkaloob sa mga tao ng kakayahang pumili. Hinayaan niya na gamitin nila ang kakayahang iyon, bagaman maaaring hindi nila gamitin iyon nang may katalinuhan. Bilang tagapagsalita ni Jehova, isinaysay ni Josue ang mga naging pakikitungo ni Jehova sa Israel. Subalit pagkatapos ay sinabi niya: "Kung masama sa inyong paningin ang maglingkod kay Jehova, piliin ninyo nga- yon para sa inyong sarili kung sino ang paglilingkuran ninyo, kung ang mga diyos na pinaglingkuran ng inyong mga ninuno sa kabilang ibayo ng Ilog o ang mga diyos ng mga Amorita na sa kanilang lupain ay nananahanan kayo. Ngunit kung para sa akin at sa aking sambahayan, maglilingkod kami kay Jehova." (Jos. 24:15) Ang atas natin sa ngayon ay ang magbigay ng "patotoo," at nagsasalita tayo nang may pananalig, subalit hindi natin sinisikap na pilitin ang iba na ma- niwala. (Mat. 24:14) Maaari silang pumili, at hindi natin ipinagkakait sa kanila ang karapatang iyon. Magbangon ng mga Tanong. Si Jesus ay nagbigay ng namumukod-tanging halimbawa sa pakikipagkatuwiranan sa mga tao. Isinaalang-alang niya ang kani- lang pinagmulan at gumamit ng mga ilustrasyon na madali nilang matatanggap. Mabisa rin niyang ginamit ang mga tanong. Ito ay nagbigay sa iba ng pagkakata- ong ipahayag ang kanilang pangmalas at isiwalat kung ano ang nasa puso nila. Ito ay nagpasigla rin sa kanila na mangatuwiran sa mga puntong isinasaalang- alang. Isang lalaking bihasa sa Kautusan ang nagtanong kay Jesus: "Guro, ano ang ga- gawin ko upang ako ay magmana ng buhay na walang hanggan?" Maaari siyang sagutin kaagad ni Jesus. Subalit inanyayahan niya ang lalaki na ipahayag ang ka- niyang sariling opinyon. "Ano ang nakasulat sa Kautusan? Paano mo binabasa?" Tama ang sagot ng lalaki. Ang pagbibigay ba niya ng tamang sagot ay tumapos na sa pag-uusap na iyon? Tunay na hindi. Hinayaan ni Jesus na magpatuloy ang la- laki, at ang isang tanong na ibinangon mismo ng lalaki ay nagpakita na sinisi- kap niyang patunayan na siya ay matuwid. Siya ay nagtanong: "Sino ba talaga ang aking kapuwa?" Sa halip na magbigay ng isang katuturan, na marahil ay tu- tutulan ng lalaki dahil sa umiiral na saloobin ng mga Judio sa mga Gentil at 253
254 May Pangangatuwirang Paraan mga Samaritano, inanyayahan siya ni Jesus na mangatuwiran batay sa isang ilus- trasyon. Ito ay tungkol sa isang madamaying Samaritano na tumulong sa isang manlalakbay na ninakawan at sinaktan, samantalang hindi ito tinulungan ng isang saserdote at ng isang Levita. Sa pamamagitan ng isang simpleng tanong, ti- niyak ni Jesus na nakuha ng lalaki ang punto. Ang ginamit na pangangatuwiran ni Jesus ay nagpangyari na ang salitang "kapuwa" ay magkaroon ng kahulugan sa lalaking ito sa paraang hindi pa niya kailanman naunawaan. (Luc. 10:25-37) Kay inam na halimbawa upang tularan! Sa halip na ikaw na lamang ang magsalita, na waring ikaw ang nag-iisip para sa iyong may-bahay, pag-aralan kung paano gaga- mit ng mataktikang mga tanong at mga ilustrasyon upang pasiglahin ang iyong mga tagapakinig na mag-isip. Mangatuwiran. Nang magsalita si apostol Pablo sa sinagoga sa Tesalonica, hi- git pa ang kaniyang ginawa kaysa sa bumasa lamang mula sa isang awtoridad na tinatanggap ng kaniyang tagapakinig. Iniulat ni Lucas na si Pablo ay nagpaliwa- nag, nagpatunay, at gumawa ng pagkakapit sa kaniyang binasa. Bilang resulta, "ang ilan sa kanila ay naging mga mananampalataya at sumama kina Pablo at Si- las." - Gawa 17:1-4. Sinuman ang iyong maging tagapakinig, ang gayong may pangangatuwirang paraan ay maaaring maging kapaki-pakinabang. Iyon ay totoo kapag nagpapa- totoo ka sa mga kamag-anak, nagsasalita sa mga kamanggagawa o mga kamag- aral, nakikipag-usap sa mga estranghero sa iyong pangmadlang pagpapatotoo, nagdaraos ng isang pantahanang pag-aaral sa Bibliya, o nagpapahayag sa kon- gregasyon. Kapag nagbabasa ka ng isang kasulatan, maaaring maliwanag sa iyo ang kahulugan nito subalit marahil ay hindi gayon sa iba. Ang iyong paliwanag o ang iyong pagkakapit ay maaaring maging parang dogmatikong paggigiit. Ang pagpili at pagpapaliwanag ng ilang susing pananalita sa kasulatan ay maka- tutulong kaya? Makapaghaharap ka ba ng sumusuportang katibayan, marahil mula sa konteksto o mula sa iba pang kasulatan na tumatalakay sa paksang iyon? Ang isa kayang ilustrasyon ay magpapakita na makatuwiran ang iyong sinabi? Ang mga tanong kaya ay makatutulong sa iyong tagapakinig na ma- ngatuwiran sa bagay na iyon? Ang gayong may pangangatuwirang paraan ay mag-iiwan ng kanais-nais na impresyon at magbibigay sa iba ng maraming ma- pag-iisipan. MGA PAGSASANAY: (1) Pagkatapos mong magpatotoo sa isa na may matigas na pinaninindigang mga opinyon, suriin ang naging paraan ng iyong pakikipag-usap. Anong katibayan ang iyong iniharap? Anong ilustrasyon ang iyong inilakip? Anong mga tanong ang iyong ginamit? Paano ka nagpakita ng konsiderasyon sa kaniyang pinagmulan o damdamin? Kung hindi mo magagawa ito sa paglilingkod sa larangan, subukin ito sa isang sesyon ng pagsasanay kasama ang isang mamamahayag. (2) Insayuhin kung paano ka ma- kikipagkatuwiranan sa (isang kasinggulang o isang bata) na nagbabalak na gumawa ng bagay na di-tama.
PAGGAMIT NG MAHUHUSAY NA ARGUMENTO
Ano ang kailangan mong gawin? Magharap ng nakakukumbinsing ebidensiya upang suportahan ang iyong pananalita. KAPAG may sinasabi ka, ang iyong mga tagapakinig ay may katuwirang magta- nong: "Bakit masasabing totoo iyan? Ano ba ang patotoo para tanggapin ang si- nasabi ng tagapagsalita?" Bilang isang guro, may pananagutan kang sagutin ang gayong mga katanungan o kaya'y tulungan ang iyong mga tagapakinig na maki- ta ang mga kasagutan. Kung ang punto ay mahalaga sa iyong argumento, tiyakin mong bigyan ang iyong mga tagapakinig ng matitibay na dahilan upang tang- gapin iyon. Ito ay makatutulong upang gawing nakapanghihikayat ang iyong presentasyon. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang iyong mga tagapakinig ay hindi maniniwala o kikilos ayon sa iyong sinabi maliban na sila'y makumbinsi na iyon ay to- too. Si apostol Pablo ay gumamit ng panghihikayat. Sa pamamagitan ng mahusay na argumento, lohikal na pangangatuwiran, at taim- tim na pamamanhik, sinikap niyang baguhin ang kaisipan ng mga pinagpapahayagan niya. Siya ay naglaan ng isang mainam na ha- limbawa para sa atin. (Gawa 18:4; 19:8) Sabihin pa, ang ilang ma- huhusay na orador ay gumagamit ng panghihikayat upang iligaw ang mga tao. (Mat. 27:20; Gawa 14:19; Col. 2:4) Baka sila magsimu- la sa isang maling palagay, manalig sa mga impormasyong may kinikilingan, gu- mamit ng mababaw na mga pangangatuwiran, ipagwalang-bahala ang mga ka- totohanan na hindi pabor sa kanilang pangmalas, o kaya'y umakit sa emosyon sa halip na sa katuwiran. Tayo ay dapat na maging maingat upang maiwasan ang lahat ng gayong pamamaraan. Matatag na Nakasalig sa Salita ng Diyos. Ang ating itinuturo ay hindi dapat na manggaling sa ating sarili. Sinisikap nating ibahagi sa iba kung ano ang ating natututuhan mula sa Bibliya. Dito, malaki ang naitulong sa atin ng mga publi- kasyon ng uring tapat at maingat na alipin. Ang mga publikasyong ito ay nagpa- pasigla sa atin na maingat na suriin ang Kasulatan. Sa kabilang panig, inaakay natin ang iba sa Bibliya, hindi upang patunayan na tayo ay tama, kundi tanging sa layunin na makita nila sa ganang sarili kung ano ang sinasabi nito. Suma- sang-ayon tayo kay Jesu-Kristo, na nagsabi sa kaniyang Ama sa panalangin: "Ang iyong salita ay katotohanan." (Juan 17:17) Wala nang mas mataas na awtoridad kaysa sa Diyos na Jehova, ang Maylalang ng langit at lupa. Ang kahusayan ng ating mga argumento ay depende sa pagkakasalig ng mga ito sa kaniyang Salita. Kung minsan ay maaaring makipag-usap ka sa mga taong hindi pamilyar sa Bibliya o hindi kumikilala rito bilang ang Salita ng Diyos. Dapat kang gumawa ng mabuting pagpapasiya kung kailan at kung paano mo ipapasok ang mga teks- to sa Bibliya. Subalit dapat mong pagsikapang akayin ang kanilang pansin sa 255 49
256 Paggamit ng Mahuhusay na Argumento kapani-paniwalang bukal na iyon ng impormasyon sa lalong madaling pana- hon. Dapat mo bang isipin na ang basta pagsipi lamang ng isang angkop na kasula- tan ay makapaghaharap na ng isang di-matututulang argumento? Hindi lagi. Baka kailangan mong akayin ang pansin sa konteksto upang ipakita na talagang sinusuportahan ng kasulatan ang iyong sinasabi. Kung ikaw ay kumukuha la- mang ng isang simulain mula sa isang kasulatan at ang konteks- to ay hindi tumatalakay sa paksang iyon, higit pang katibayan ang maaaring kailanganin. Baka kailangang gumamit ka ng iba pang mga kasulatan na tumatalakay sa bagay na iyon upang ma- kumbinsi ang iyong tagapakinig na ang iyong sinasabi ay tala- gang matatag na nakasalig sa Kasulatan. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Sa halip na magharap lamang ng mga paniniwala, magbigay ng nakakukumbinsing ebiden- siya upang suportahan ang mahahalagang punto. Iwasang dagdagan ng kahulugan ang gustong patunayan ng kasulatan. Maingat na basahin ito. Ang teksto ay maaaring may kinalaman sa pangkalahatang paksa na iyong tinatalakay. Suba- lit, upang maging nakapanghihikayat ang iyong argumento, da- pat makita ng iyong tagapakinig na pinatutunayan nito kung ano ang sinasabi mo. Matatag na isalig sa Kasulatan ang mga argumento. Gumamit ng karagdagang ebi- densiya upang umangkop sa iyong mga layunin at sa mga pangangailangan ng iyong tagapakinig. Suportado ng Karagdagang Ebidensiya. Sa ilang kaso, baka makabubuting gumamit ng ebidensiya mula sa isang mapagku- kunan ng kapani-paniwalang impormasyon na labas sa Bibliya na makatutulong sa mga tao na mapahalagahan ang pagiging maka- tuwiran ng Kasulatan. Halimbawa, maaari mong ituro ang nakikitang uniberso bilang patotoo na may isang Maylalang. Maaari mong akayin ang pansin sa mga batas ng kalika- san, gaya ng grabidad, at ipangatuwiran na ang pag-iral ng gayong mga batas ay nangangahulugan na may isang Tagapagbigay-batas. Ang iyong lohika ay magi- ging mahusay kung ito ay kasuwato ng sinasabi ng Salita ng Diyos. (Job 38:31- 33; Awit 19:1; 104:24; Roma 1:20) Ang gayong ebidensiya ay nakatutulong sa- pagkat ipinakikita nito na ang sinasabi ng Bibliya ay kaayon ng nakikitang mga katotohanan. Pinagsisikapan mo bang tulungan ang isa upang makilala na ang Bibliya ay ta- lagang Salita ng Diyos? Maaari mong sipiin ang mga iskolar na nagsasabing ga- yon nga, subalit iyon ba ay nagpapatunay nito? Ang gayong mga pagsipi ay ma- katutulong lamang sa mga tao na may respeto sa mga iskolar na iyon. Maaari mo bang gamitin ang siyensiya upang patunayan na ang Bibliya ay totoo? Kung ga- gamitin mo ang mga opinyon ng di-sakdal na mga siyentista bilang iyong awto- ridad, magtatayo ka sa isang mabuway na pundasyon. Sa kabilang panig, kung magpapasimula ka sa Salita ng Diyos at pagkatapos ay ipakikita ang mga natuk- lasan ng siyensiya na nagtatampok sa katumpakan ng Bibliya, ang iyong mga ar- gumento ay maitatatag sa isang mahusay na pundasyon. Anuman ang nais mong patunayan, magharap ng sapat na ebidensiya. Ang
Paggamit ng Mahuhusay na Argumento dami ng kakailanganing ebidensiya ay depende sa iyong tagapakinig. Halimba- wa, kapag tinatalakay mo ang mga huling araw gaya ng paglalarawan sa 2 Timo- teo 3:1-5, maaari mong itawag-pansin sa iyong tagapakinig ang isang malaganap na balita na nagpapakitang ang mga tao ay "walang likas na pagmamahal." Ang isang halimbawang ito ay baka sapat na upang patunayan na ang aspektong ito ng tanda ng mga huling araw ay natutupad na ngayon. ' ohiya - paghahambing ng dalawang bagay na kapuwa nagta- taglay ng ilang mahahalagang aspekto - ay kadalasan nang makatutulong. Ang ' anal ohiya sa ganang sarili ay hindi nagpapatunay sa isang bagay; ang katumpa- kan nito ay kailangang mapatunayan batay sa sinasabi mismo ng Bibliya. Subalit ' ang anal ohiya ay makatutulong sa isang tao upang makita ang pagiging maka- ' ohiya ay maaaring gamitin kapag tuwiran ng isang ideya. Halimbawa, ang anal ipinaliliwanag na ang Kaharian ng Diyos ay isang pamahalaan. Maaari mong ipakita na tulad ng mga pamahalaan ng tao, ang Kaharian ng Diyos ay may mga tagapamahala, mga sakop, mga batas, isang sistema ng hukuman, at isang siste- ma ng edukasyon. Ang isang anal Ang mga karanasan sa tunay na buhay ay kadalasang magagamit upang ipaki- ta ang karunungan ng pagkakapit sa payo ng Bibliya. Ang personal na mga ka- ranasan ay maaari ring gamitin upang suportahan ang mga puntong binanggit. Halimbawa, kapag ipinakikita mo sa isang tao ang kahalagahan ng pagbabasa at pag-aaral ng Bibliya, maaaring ipaliwanag mo kung paano bumuti ang iyong buhay sa paggawa niyaon. Upang mapatibay ang kaniyang mga kapatid, tinu- koy ni apostol Pedro ang pagbabagong-anyo, na nasaksihan niya mismo. (2 Ped. 1:16-18) Binanggit din ni Pablo ang kaniyang sariling mga karanasan. (2 Cor. 1:8-10; 12:7-9) Sabihin pa, dapat mong limitahan ang paggamit ng iyong sari- ling mga karanasan upang hindi mo maibaling ang labis na pansin sa iyong sa- rili. Yamang ang mga tao ay magkakaiba ng pinagmulan at iniisip, ang ebidensi- ya na nakakukumbinsi sa isang tao ay maaaring hindi naman makasasapat sa iba. Kaya, isaalang-alang ang mga pangmalas ng iyong mga tagapakinig kapag nagpapasiya kung aling mga argumento ang iyong gagamitin at kung paano mo ihaharap ang mga iyon. Ang Kawikaan 16:23 ay nagsasabi: "Pinangyayari ng puso ng marunong na ang kaniyang bibig ay magpakita ng kaunawaan, at sa ka- niyang mga labi ay nagdaragdag ito ng panghikayat." MGA PAGSASANAY: (1) Buksan sa pangunahing uluhan na "Jesu-Kristo" sa Nangangatuwiran Mula sa Kasu- latan. Pansinin kung paanong sinasagot ang mga tanong anupat ang pangunahing pagdiriin ay nasa Bibliya. (2) Suriin ang pambungad na mga serye ng mga artikulo sa isang isyu ng Ang Bantayan o Gumising! Piliin ang ilan sa binuong mga pangunahing pun- to. Salungguhitan ang mga susing kasulatan, at markahan ang karagdagang ebidensiya. 257
50 PAGSISIKAP NA ABUTIN ANG PUSO
Ano ang kailangan mong gawin? Isaalang-alang kung ano ang nadarama ng mga tao hinggil sa mga bagay na tinatalakay. Tulungan silang magkaroon ng dam- damin at motibasyon na maglalapit sa kanila sa Diyos upang maging kaniyang mga kaibigan. BUKOD pa sa pagpapatotoo sa mga tao, kailangang pagsikapan mong abutin ang kanilang puso. Sa Bibliya, ang puso ay kadalasang tinutukoy bilang kabaligtaran ng panlabas na nakikita sa isang tao. Ang makasagisag na puso ay kumakatawan sa kung ano ang nasa loob ng isang tao - kung ano ang nadarama niya, kung ano ang iniisip niya, kung bakit niya iniisip iyon, at kung paano nakaiimpluwensiya sa kaniyang mga ikinikilos ang mga kaisipang iyon. Sa makasagisag na pusong ito itinatanim ang binhi ng katotohanan. (Mat. 13:19) At sa puso ka- ilangang manggaling ang pagsunod sa Diyos. - Kaw. 3:1; Roma 6:17. Upang ang iyong pagtuturo ay bumaon nang gayong kalalim, itu- on ang pansin sa mga tunguhing ito: (1) Unawain kung ano ang dati nang nakaimpluwensiya sa puso ng iyong mga tagapakinig. (2) Pa- tibayin ang kapaki-pakinabang na mga katangian, gaya ng pag-ibig at makadiyos na takot. (3) Pasiglahin ang iyong tagapakinig na suri- in ang kaniyang panloob na mga motibo upang siya ay maging lu- bos na kalugud-lugod kay Jehova. BAKIT ITO MAHALAGA? Upang mapaluguran si Jehova, kailangan ng mga tao na ang Salita ng Diyos ay maitanim nang malalim sa kanilang mga puso. Paggamit ng Kaunawaan. May iba't ibang dahilan kung bakit hindi pa tina- tanggap ng mga tao ang katotohanan. Kapag nagdaraos ng isang pantahanang pag-aaral sa Bibliya, maaaring kailangan mong alisin ang maling akala at iharap ang mga katotohanan upang ituwid ang maling mga ideya na taglay ng estudyan- te, o baka kailangan mo lamang na magharap ng katunayan. Tanungin ang iyong sarili: 'Nababatid ba ng indibiduwal na ito na bilang isang tao ay mayroon siyang espirituwal na mga pangangailangan? Gaano na karami ang kaniyang pinanini- walaan? Ano ang hindi niya pinaniniwalaan? Bakit gayon ang kaniyang naging konklusyon? Siya ba ay nangangailangan ng tulong upang mapagtagumpayan ang mga pagnanasa na maaaring humadlang sa kaniya sa pagtanggap ng mga pa- nanagutan na kaakibat sa pagkaalam ng katotohanan?' Hindi laging madali na alamin kung bakit gayon ang paniniwala ng mga tao. "Ang panukala sa puso ng tao ay gaya ng malalim na tubig," sabi ng Kawikaan 20:5, "ngunit ang taong may kaunawaan ang siyang sasalok nito." Ang kaunawa- an ay ang kakayahang alamin ang bagay na hindi kaagad natatalos. Ito ay nanga- ngailangan ng maingat na pagmamasid at mapagmalasakit na saloobin. Hindi lahat ng komunikasyon ay berbal. Ang isang paksa ay maaaring lumik- ha ng pagbabago sa ekspresyon ng mukha o tono ng boses ng isang estudyante. 258
Pagsisikap na Abutin ang Puso Kung ikaw ay isang magulang, walang pagsalang alam mo na ang pagbabago sa ugali ng iyong anak ay maaaring magpahiwatig na siya'y nagkakaroon ng reaksi- yon sa isang bagong impluwensiya sa buhay. Huwag ipagwalang-bahala ang mga palatandaang ito. Ang mga ito ay mga pahiwatig ng panloob na pagkatao. Ang mga tanong na pinili nang maingat ay makatutulong sa iyo upang aru- kin kung ano ang nasa puso ng isang tao. Maaari mong itanong: "Ano ang pala- gay mo tungkol sa . . . ?" "Ano ang kumumbinsi sa iyo na . . . ?" "Ano ang magiging reaksiyon mo kung . . . ?" Subalit, pag-ingatan na huwag paulanan ng tanong ang mga tao. Maaaring mataktika mong simulan ang iyong mga tanong sa, "Puwede ba akong mag- tanong . . . ?" Ang pag-alam sa kung ano ang nasa puso ay mahirap gawin anupat hindi ito maaaring madaliin. Sa maraming kaso, ang pagtitiwala ay kailangan munang matamo sa mahaba-habang pa- nahon bago kusang-loob na isiwalat ng isang tao ang nasa kaibu- turan ng kaniyang damdamin. Magkagayunman, kailangang mag- ingat na hindi madama ng tao na nagtatanong ka ng mga bagay na hindi mo dapat pakialaman. - 1 Ped. 4:15. KUNG PAANO SUSULONG Ipakita ang tunay na pag-ibig. Unawain kung ano ang naka- impluwensiya sa puso ng iyong tagapakinig. Idiin ang mga kamangha- manghang katangian ni Jehova. Tulungan ang mga tagapakinig na maunawaan kung paano susuriin at dadalisayin ang kani- lang mga motibo. Ang reaksiyon mo sa iyong naririnig ay nangangailangan din ng unawa. Tandaan na ang tunguhin mo ay ang maunawaan ang ni- loloob ng mga tao upang matiyak mo kung anong salig-Bibliyang impormasyon ang malamang na gumanyak sa kanila. Pigilin kaa- gad ang anumang damdamin na mailantad ang kamalian ng kanilang mga pun- to-de-vista. Sa halip, maging alisto sa pag-unawa sa mga damdaming hindi ibinu- bunyag ng mga salita. Sa gayon ay malalaman mo kung paano sasagot; at dahil sa nadarama ng iyong estudyante na nauunawaan mo siya, malamang na taim- tim niyang pag-iisipan ang iyong sinasabi. - Kaw. 16:23. Sa limitadong paraan, maaari mong maganyak ang mga indibiduwal kahit na sa isang malaking grupo ka nagsasalita. Kung mabuti ang iyong pakikipagti- nginan sa tagapakinig, alisto sa mga ekspresyon ng mukha, at nagtatanong ng pumupukaw-kaisipang mga retorikong katanungan, malamang na mahiwatigan mo kung ano ang nadarama ng iyong mga tagapakinig tungkol sa iyong sinasabi. Kung kilalang-kilala mo ang iyong tagapakinig, magpakita ng konsiderasyon sa kanilang mga kalagayan. Isaalang-alang ang pangkalahatang saloobin ng kongre- gasyon habang nakikipagkatuwiranan ka sa kanila mula sa Salita ng Diyos. - Gal. 6:18. Pag-antig sa Kapaki-pakinabang na Damdamin. Pagkatapos mong magka- roon ng kaunting kabatiran sa kung ano ang pinaniniwalaan ng tao, kung ano ang hindi niya pinaniniwalaan, at bakit, doon mo maaaring ibatay ang usapan. Pagkatapos ng kaniyang pagkabuhay-muli, nakuhang abutin ni Jesus ang mga puso ng kaniyang mga alagad sa pamamagitan ng 'lubusang pagbubukas sa kani- la ng Kasulatan' ayon sa liwanag ng mga pangyayaring naganap hindi pa natata- galan. (Luc. 24:32) Dapat mo ring pagsikapang pag-ugnay-ugnayin kung ano ang naging karanasan ng isang tao, kung ano ang kaniyang inaasam-asam, at kung 259
260 Pagsisikap na Abutin ang Puso ano ang kaniyang nauunawaan sa Salita ng Diyos. Ang puso ng estudyante ay ma- sasaling sa kapaki-pakinabang na paraan kapag kaniyang nakilala nang buong- linaw na: "Ito ANG KATOTOHANAN!" Kapag iyong idiniriin ang kabutihan ni Jehova, ang kaniyang pag-ibig, ang ka- niyang di-sana nararapat na kabaitan, at ang pagiging matuwid ng kaniyang mga daan, natutulungan mo ang iyong mga tinuturuan na patibayin ang kanilang pag-ibig sa Diyos. Kapag gumugugol ka ng panahon upang ipakita sa iyong mga tagapakinig ang maiinam na katangian na nakikita sa kanila ng Diyos bilang mga indibiduwal, nagbibigay ka sa kanila ng dahilan upang maniwala na ang isang personal na kaugnayan sa kaniya ay posible. Magagawa ito sa pamamagitan ng pagsasaalang-alang sa mga teksto gaya ng Awit 139:1-3, Lucas 21:1-4, at Juan 6:44 at sa pamamagitan ng pagtulong sa iyong mga tagapakinig na mapahalagahan ang lalim ng maibiging pagkagiliw ni Jehova sa kaniyang tapat na mga lingkod. (Roma 8:38, 39) Ipaliwanag na hindi lamang ang ating kamalian ang tinitingnan ni Jehova kundi nakikita rin niya ang buong landasin ng ating buhay, ang ating sigasig para sa dalisay na pagsamba, ang ating pag-ibig para sa kaniyang panga- lan. (2 Cro. 19:2, 3; Heb. 6:10) Natatandaan niya kahit na ang pinakamaliit na de- talye ng ating kayarian, at ibabalik niya, sa kamangha-manghang paraan, ang buhay ng "lahat ng nasa mga alaalang libingan." (Juan 5:28, 29; Luc. 12:6, 7) Ya- mang ang mga tao ay ginawa sa larawan at wangis ng Diyos, ang pagtalakay sa ka- niyang mga katangian ay kadalasang aantig sa panloob na pagkatao. - Gen. 1:27. Ang puso ay maaari ring masaling kapag natututo ang isang tao na malasin ang kaniyang kapuwa-tao kagaya ng pangmalas ni Jehova. Makatuwiran lamang na kung minamahal tayo ng ating Diyos bilang mga indibiduwal, gayundin ang konsiderasyong ipinakikita niya sa iba, anuman ang kanilang pinagmulan, na- syonalidad, o lahi. (Gawa 10:34, 35) Minsang naabot na ng isang tao ang ga- yong kaunawaan, magkakaroon ng matatag na maka-Kasulatang saligan para ali- sin niya ang pagkapoot at maling akala sa kaniyang puso. Ito'y tutulong sa kaniya na mapayapang pakitunguhan ang iba habang natututuhan niyang gawin ang banal na kalooban. Ang makadiyos na pagkatakot ay isa pang damdamin na dapat mong ma- tulungan ang iba na linangin. (Awit 111:10; Apoc. 14:6, 7) Ang gayong matin- ding pagpipitagan, o pagkatakot sa Diyos, ay maaaring gumanyak sa isang tao na maabot yaong hindi posible na matamo sa kaniyang sariling lakas. Sa pama- magitan ng pagtalakay sa mga kagila-gilalas na gawa ni Jehova at ng kaniyang di-pangkaraniwang maibiging kabaitan, matutulungan mo ang iba na magkaro- on ng isang kapaki-pakinabang na pagkatakot na di-makalugod sa kaniya. - Awit 66:5; Jer. 32:40. Tiyakin na nauunawaan ng iyong mga tagapakinig na ang kanilang paggawi ay mahalaga kay Jehova. Siya'y may damdamin, at depende sa ating pagtugon sa ka- niyang patnubay, siya'y ating napalulumbay o napagagalak. (Awit 78:40-42) Ipa- kita sa mga tao kung bakit malaki ang epekto ng kanilang personal na paggawi sa pagsagot sa hamon ni Satanas sa Diyos. - Kaw. 27:11.
Pagsisikap na Abutin ang Puso Tulungan ang iyong tagapakinig na makita na ang pagtupad sa mga kahilingan ng Diyos ay kapaki-pakinabang sa kanila. (Isa. 48:17) Ang isang paraan upang magawa ito ay sa pamamagitan ng pagpapakita ng kahihinatnan sa pisikal at emosyonal ng pagtatakwil sa karunungan ng Diyos, kahit na sa sandaling pana- hon lamang. Ipaliwanag kung paanong ang kasalanan ay naglalayo sa atin mula sa Diyos, nagkakait sa iba ng pagkakataong matuto ng katotohanan mula sa atin, at sa iba pang paraan ay nanghihimasok sa kanilang mga karapatan. (1 Tes. 4:6) Tulungan ang iyong tagapakinig na pagyamanin ang mga pagpapala na kanila nang tinatamasa bilang resulta ng pagsunod sa mga kautusan ng Diyos. Patibayin ang kanilang pagpapahalaga sa bagay na ang paglakad sa matuwid na mga daan ni Jehova ay nagliligtas sa atin sa maraming kahirapan. Minsang ang isang tao ay manampalataya sa karunungan ng mga daan ng Diyos, siya'y mamumuhi sa ba- wat landasin na kasalungat nito. (Awit 119:104) Kaniyang makikita ang pagsu- nod, hindi bilang isang pabigat, kundi bilang isang daan upang ipahayag ang maibiging debosyon kay Jehova bilang isang persona. Pagtulong sa Iba na Gumawa ng Pagsusuri. Upang patuloy na sumulong sa espirituwal, kailangang maging sensitibo ang mga tao sa kung ano ang nasa ka- nilang mga puso. Ipaliwanag kung paano makatutulong sa kanila ang Bibliya upang magawa ito. Tulungan ang iyong mga tagapakinig na kilalanin na ang Bibliya ay hindi la- mang isang rekord ng mga utos, payo, makasaysayang mga pangyayari, at mga hula. Ito ay nagsisiwalat din ng kaisipan ng Diyos. Sa Santiago 1:22-25, ang Sali- ta ng Diyos ay inihalintulad sa isang salamin. Sa pamamagitan ng ating reaksi- yon sa sinasabi nito at sa paraan ng pagsasakatuparan ni Jehova ng kaniyang la- yunin, inihahayag ng mensahe ng Bibliya kung ano ang nasa ating puso. Kaya isinisiwalat nito kung paano tayo minamalas ng Diyos, na siyang "tagasuri ng mga puso." (Kaw. 17:3) Pasiglahin ang iyong mga tagapakinig na tandaan ito. Hi- mukin sila na bulay-bulayin kung ano ang iningatan ng Diyos sa rekord ng Bibli- ya para sa atin at kung anong mga pagbabago ang kailangan nilang gawin sa kanilang buhay upang maging higit na kalugud-lugod sa kaniya. Tulungan sila na malasin ang pagbabasa ng Bibliya bilang isang paraan upang malaman kung paano tinataya ni Jehova ang "mga kaisipan at mga intensiyon ng puso" nang sa gayo'y magawa nilang makipagtulungan sa Diyos sa paggawa ng anumang kina- kailangang mga pagbabago. - Heb. 4:12; Roma 15:4. Ang ilang mga estudyante sa Bibliya ay baka nagnanais na kumilos alinsunod sa kanilang natututuhan; subalit sila'y nangangamba kung ano ang iisipin ng ibang tao. Maaaring sila ay nakikipaglaban sa ilang matinding mga pagnanasa ng laman. O maaaring sila'y nangangatuwiran na baka may paraan na maka- paglilingkod sila sa Diyos samantalang nangungunyapit pa rin sa mga gawain ng sanlibutan. Ipakita ang mga panganib ng gayong pag-uurong-sulong. (1 Hari 18:21) Himukin silang manalangin sa Diyos upang suriin at dalisayin ang kani- lang puso. - Awit 26:2; 139:23, 24. 261
262 Pagsisikap na Abutin ang Puso Ipakita sa kanila na nauunawaan ni Jehova ang kanilang pakikipagpunyagi at na ipinaliliwanag ng Bibliya kung ano ang nangyayari. (Roma 7:22, 23) Tulungan silang mag-ingat upang ang mga hilig ng di-sakdal na puso ay hindi makapana- ig. - Kaw. 3:5, 6; 28:26; Jer. 17:9, 10. Pasiglahin ang bawat isa na suriin ang kaniyang mga motibo sa paggawa ng mga bagay-bagay. Turuan siyang magtanong sa kaniyang sarili: 'Bakit ko gustong gawin ito? Maipakikita ba nito kay Jehova na ako'y tunay na nagpapahalaga sa la- hat ng ginawa niya para sa akin?' Palakasin ang pananalig na ang isang sinang- ayunang kalagayan kay Jehova ang siyang pinakamahalagang pag-aari na maaa- ring taglayin ng isa. Tulungan ang iyong tagapakinig na maintindihan ang kahalagahan ng pagli- lingkod kay Jehova nang kanilang "buong puso." (Luc. 10:27) Ito'y nangangahu- lugan na ang kanilang buong damdamin, mga pagnanasa, at mga motibo ay da- pat na iayon sa mga daan ni Jehova. Kaya turuan ang iyong mga tagapakinig na suriin hindi lamang kung ano ang kanilang ginagawa kundi gayundin kung ano ang kanilang nadarama hinggil sa mga kahilingan ng Diyos at kung ano ang ka- nilang mga motibo sa paglilingkod sa kaniya. (Awit 37:4) Habang nauunawaan ng iyong mga estudyante kung aling mga larangan ang kailangang pasulungin, pa- siglahin sila na manalangin kay Jehova: "Pagkaisahin mo ang aking puso na ma- takot sa iyong pangalan." - Awit 86:11. Kapag nagkaroon ang isang estudyante ng personal na kaugnayan kay Jehova, susundin niya ang Diyos bilang resulta ng pananampalataya at hindi dahil la- mang sa iyong mga panghihimok. Kung gayon, sa ganang sarili ay 'patuloy ni- yang titiyakin kung ano ang kaayaaya sa Panginoon.' (Efe. 5:10; Fil. 2:12) Ang ga- yong taos-pusong pagsunod ay nakalulugod kay Jehova. - Kaw. 23:15. Taglayin sa isipan na si Jehova ang isa na sumusukat ng mga puso at naglalapit sa mga tao upang magkaroon ng kaugnayan sa kaniya. (Kaw. 21:2; Juan 6:44) Ang ating papel ay ang makipagtulungan. (1 Cor. 3:9) Ito ay "para bang ang Diyos ay namamanhik sa pamamagitan namin." (2 Cor. 5:20; Gawa 16:14) Hindi pinipilit ni Jehova na tanggapin ng sinuman ang katotohanan, subalit habang ating gina- gamit ang Kasulatan, maaari niyang pangyarihin na makilala ng ating mga taga- pakinig na ang kanilang naririnig ay ang kasagutan sa kanilang mga katanungan - o sa kanilang mga panalangin. Isaisip ang mga bagay na ito kailanma't may pagkakataon kang magturo sa iba, at marubdob na hilingin kay Jehova ang kani- yang patnubay at tulong. - 1 Cro. 29:18, 19; Efe. 1:16-18. MGA PAGSASANAY: (1) Basahin ang Mateo 6:21, at suriin kung paano kumakapit ang tekstong ito sa iyong buhay. Basahin din ang mga talatang 19 at 20, at isaalang-alang kung anong mga pag- babago ang iniuudyok sa iyo ng iyong puso. (2) Suriin kung ano ang gumanyak sa iyo na magpasimula sa paglilingkod kay Jehova. Ano ang gumaganyak sa iyo sa kasalukuyan? Anong mga motibasyon na makalulugod kay Jehova ang nais mong mapasulong?
EKSAKTO SA ORAS, TAMANG PAGKAKABAHAGI
Ano ang kailangan mong gawin? Ipahayag ang iyong paksa sa loob ng itinakdang oras, at gamitin ang mga angkop na bahagi ng iyong oras para sa bawat seksiyon ng pahayag. BAGAMAN kailangang bigyan ng pangunahing pagdiriin ang kalidad ng iyong pagtuturo, ang oras ng iyong mga pahayag ay nangangailangan din ng pansin. Ang ating mga pulong ay nakaiskedyul na mag-umpisa at magtapos sa itinakdang oras. Ang pagtatamo nito ay humihiling ng pakikipagtulungan ng lahat ng may bahagi sa programa. Noong kapanahunan ng Bibliya, ang pangmalas ng mga tao sa buhay ay na- iiba kaysa sa maraming dako sa ngayon. Ang oras ay tinataya sa paggamit ng mga terminong tulad ng "bandang ikatlong oras" o "mga ikasampung oras." (Mat. 20:3-6; Juan 1:39) Bihirang ikaba- hala ang eksaktong oras ng pang-araw-araw na gawain. Sa ilang bahagi ng daigdig sa ngayon, may gayunding pangmalas sa oras. Gayunman, bagaman dahil sa lokal na kostumbre o personal na kagustuhan ay relaks nang kaunti ang mga tao hinggil sa oras, maaari tayong makinabang sa pamamagitan ng pagbibigay dito ng angkop na pansin. Kung marami ang inatasan ng bahagi sa isang programa, kailangang bigyan ng konsiderasyon ang oras na inilaan para sa bawat bahagi. Ang simulain na "maganap ang lahat ng bagay nang disente at ayon sa kaayusan" ay angkop na maikakapit sa pagiging nasa oras ng ating mga atas sa pulong. - 1 Cor. 14:40. BAKIT ITO MAHALAGA? Kailangang magtakda ng sapat na panahon sa bawat panguna- hing punto ng pagtuturo. Mahalagang tapusin ang pu- long nang nasa oras. Pagtatamo ng Tamang Oras. Paghahanda ang siyang susi. Kadalasan, ang mga tagapagsalita na hindi tumatama sa oras ay walang sapat na paghahanda. Maaaring labis ang kanilang pagtitiwala. O maaaring basta ipinagpapaliban nila ang paghahanda hanggang sa huling minuto. Ang tamang oras ay nagsi- simula sa pagpapahalaga sa iyong atas at sa pagnanais na maghandang ma- buti. Ang atas mo ba ay pagbabasa? Una, repasuhin ang Aralin 4 hanggang 7, na sumasaklaw sa katatasan, sandaling paghinto, pagdiriin ng mga susing salita, at pagdiriin ng pangunahing mga ideya. Pagkatapos, ikapit ang payong iyon habang binabasa mo nang malakas ang materyal na iniatas sa iyo. Orasan mo ang iyong sarili. Kailangan mo bang magbasa nang mas mabilis para makata- pos sa takdang oras? Bilisan mo sa mga bahagi na hindi masyadong maha- laga, subalit patuloy na gumamit ng sandaling paghinto at pagbagal upang maidiin ang mahahalagang ideya. Mag-insayo nang paulit-ulit. Habang su- musulong ang iyong katatasan, mas madaling mabantayan ang iyong oras. 263 51
264 Eksakto sa Oras, Tamang Pagkakabahagi Gagamit ka ba ng mga nota sa pagsasalita? Hindi kailangang gawing de- talyadung-detalyado ang iyong mga nota - na mistulang isang manuskrito - upang matiyak ang tamang oras. Nang ikinakapit ang Aralin 25, natutuhan mo ang mas mabuting paraan. Tandaan ang limang puntong ito: (1) Mag- handa ng mabuting materyal, subalit hindi sobra. (2) Gawing malinaw sa isip ang pangunahing mga ideya, subalit huwag sasauluhin ang buong mga pangungusap. (3) Markahan sa iyong balangkas ang dami ng oras na pina- plano mong gamitin para sa bawat bahagi ng iyong pahayag o kung gaano kahabang oras ang dapat na nakalipas na kapag na- abot mo na ang ilang espesipikong punto. (4) Kapag naghahan- da, alamin kung anong mga detalye ang maaari mong kaltasin kapag nakita mong kinakapos ka na sa oras. (5) Insayuhin ang iyong pagpapahayag. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Maghandang mabuti - na may sapat na panahon nang pa- tiuna. Magtakda ng angkop na oras para sa bawat bahagi ng iyong pahayag, at sundin iyon. Insayuhin ang iyong pagpapa- hayag. Ang pag-iinsayo ay mahalaga. Habang nag-iinsayo ka, banta- yan ang oras ng bawat seksiyon ng iyong pahayag. Ulit-ulitin ang iyong pahayag hanggang sa ang buong pahayag mo ay tu- mama sa itinakdang oras. Huwag tangkaing isiksik ang sobrang materyal. Bigyan mo ng palugit ang iyong sarili sapagkat ang pagbigkas ng iyong pahayag sa harapan ng tagapakinig ay maa- aring maging mas mahaba nang kaunti kaysa noong nag-iinsa- yo kang mag-isa. Wastong Paghahati ng mga Bahagi. Ang pagiging tama sa oras ay may malapit na kaugnayan sa wastong paghahati ng mga bahagi ng isang pahayag. Ang kalakhang oras ay dapat gugulin sa pagpapahayag ng pinakakatawan. Na- roroon ang mga pangunahing punto ng pagtuturo. Ang pambungad ay dapat na katamtaman lamang ang haba upang maabot ang tatlong tunguhing tina- lakay sa Aralin 38. Ang pinakakatawan ay hindi dapat maging napakahaba anupat wala nang panahon para sa isang mabisang konklusyon, kasuwato ng Aralin 39. Ang iyong mga pagsisikap na tumama sa oras ay magpapangyari ng isang mas mabuting pahayag at magpapakita ng iyong paggalang sa iba na may mga bahagi sa programa at maging sa buong kongregasyon. PAGSASANAY: Planuhin na makarating sa mga pulong ng kongregasyon nang 15 hanggang 20 minuto bago magsimula ang mga ito sa pamamagitan ng pagtatakda ng oras na kailangan sa paghahanda mo at ng iyong pamilya. Maglaan ng panahon para sa paglalakbay. Isaa- lang-alang kung paano haharapin ang karaniwang mga suliranin na maaaring maging dahilan ng iyong pagiging huli. Subukin nang ilang ulit ang iyong plano, na gumagawa ng kinakailangang mga pagbabago. Ang katulad na mga simulain ay kumakapit kapag ikaw ay nagpapahayag.
MABISANG PAGPAPAYO
Ano ang kailangan mong gawin? Himukin ang iba na kumilos sa pamamagitan ng nakahihikayat na pangangatuwiran o sa pamamagitan ng payo mula sa isang iginaga- lang na pinagmulan. Ito'y humihiling ng pagsasalita sa taimtim na paraan. ANG Kristiyanong matatanda ay dapat na 'makapagpayo sa pamamagitan ng turo na nakapagpapalusog.' (Tito 1:9) Kung minsan ito ay kailangang gawin sa kabila ng napakahirap na mga kalagayan. Mahalaga na magbigay ng payo na ka- suwato ng maka-Kasulatang pamantayan. Kaya, dapat pakinggan ng matatanda ang payo na: "Magsikap ka . . . sa pagpapayo." (1 Tim. 4:13) Bagaman ang ating pagtalakay dito ay pangunahing ipinatutungkol sa matatanda o doon sa mga nagsisikap na maabot ang pribilehiyong ito, may panahon na kai- langang magpayo ang mga magulang sa kanilang mga anak o mag- payo ang mga nagdaraos ng mga pag-aaral sa Bibliya sa kanilang mga estudyante sa Bibliya. Sa gayong mga kaso, kapit din ang ga- yong mga alituntunin. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang mabisang pagpapayo ay nagkikintal sa iba ng apurahang pagsunod sa landasin na nag- dudulot ng pagpapala ni Jehova. Mga Situwasyong Humihiling Nito. Upang matiyak kung kailan kailangan ang payo, makatutulong na suriin ang mga situwasyong nakaulat sa Bibliya na doo'y ibinigay ang payo. Pinayuhan ni apos- tol Pedro ang matatanda na asikasuhin ang kanilang pananagutan bilang mga pastol ng kawan ng Diyos. (1 Ped. 5:1, 2) Tinagubilinan ni Pablo si Tito na magpayo sa mga kabataang lalaki na "maging matino ang pag-iisip." (Tito 2:6) Hinimok ni Pablo ang mga kapuwa Kristiyano na "magsali- ta nang magkakasuwato" at iwasan ang mga nagsisikap na lumikha ng pagkaka- baha-bahagi sa gitna ng mga kapatid. (1 Cor. 1:10; Roma 16:17; Fil. 4:2) Bagaman pinapurihan ni Pablo ang mga miyembro ng kongregasyon sa Tesalonica dahil sa mabubuting bagay na kanilang ginagawa, pinayuhan niya sila na ikapit nang lalo pang higit ang tagubilin na kanilang tinanggap. (1 Tes. 4:1, 10) Si Pedro ay nagsumamo sa mga kapuwa Kristiyano na "patuloy na umiwas mula sa mga pag- nanasa ng laman." (1 Ped. 2:11) Pinayuhan ni Judas ang kaniyang mga kapatid na "puspusang makipaglaban ukol sa pananampalataya" dahil sa impluwensi- ya ng mga di-makadiyos na nagpakasasa sa mahalay na paggawi. (Jud. 3, 4) Ang mga Kristiyano sa pangkalahatan ay hinimok na magpayuhan sa isa't isa upang walang sinuman ang mapatigas ng mapandayang kapangyarihan ng kasalanan. (Heb. 3:13) Pinayuhan ni Pedro ang mga Judio na hindi pa nananampalataya kay Kristo na: "Maligtas kayo mula sa likong salinlahing ito." - Gawa 2:40. Anong mga katangian ang kailangan upang maging mapanghimok ang payo sa gayong mga situwasyon? Paano magagawa ng isang nagpapayo na maging apu- rahan ang kaniyang panghihimok nang hindi nagiging mapaniil o mabagsik? 265 52
266 Mabisang Pagpapayo "Salig sa Pag-ibig." Kapag ang ating payo ay hindi ibinibigay "salig sa pag- ibig," ito ay magmumukhang masyadong istrikto. (Flm. 9) Totoo, kapag kaila- ngan ang karaka-rakang pagkilos, dapat na ipadama sa pahayag ng tagapagsali- ta ang pagkaapurahan ng situwasyon. Ang malambot na paraan ng pagsasalita ay maaaring magpahiwatig na ikinahihiya mo ang sinasabi mo. Magkagayun- man, ang panghihimok ay dapat gawin nang taimtim at may tindi ng damda- min. Ang isang maibiging panghihimok ay mas malamang na gu- manyak sa tagapakinig. Nang nagsasalita para sa kaniyang sarili at sa kaniyang mga kasamahan, sinabi ni Pablo sa mga taga-Tesa- lonica: "Alam ninyong lubos kung paanong, gaya ng ginagawa ng isang ama sa kaniyang mga anak, patuloy kaming nagpapayo sa bawat isa sa inyo." (1 Tes. 2:11) Ang mga Kristiyanong tagapanga- siwang iyon ay namanhik sa mga kapatid taglay ang pag-ibig. Ha- yaang ang iyong mga kapahayagan ay magmula sa tunay na pag- kabahala sa iyong mga tagapakinig. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Magpakita ng pag-ibig at maha- bang pagtitiis, at magsalita nang may kataimtiman. Lubusang ibatay ang iyong payo sa Salita ng Diyos. Dagdagan ang puwersa ng iyong payo sa pamamagitan ng pagiging isang mabuting halim- bawa. Maging mataktika. Huwag mong gagalitin ang pinagsisikapan mong himukin sa pagkilos. Sa kabilang dako naman, huwag mong ipagkait na sabihin sa iyong tagapakinig "ang lahat ng layu- nin ng Diyos." (Gawa 20:27) Yaong mga mapagpahalaga ay hindi magagalit o kaya'y tatabangan ng pag-ibig sa iyo dahil sa may kabaitan mong hi- nimok sila na gawin kung ano ang tama. - Awit 141:5. Kadalasan, kapaki-pakinabang na magbigay muna ng espesipiko at taimtim na komendasyon bago magpayo. Isipin ang mabubuting bagay na ginagawa ng iyong mga kapatid - mga bagay na kalugud-lugod kay Jehova: ang pananampa- lataya na nahahayag sa kanilang gawa, ang pag-ibig na nagpapakilos sa kanila na gawin ang kanilang buong makakaya, at ang kanilang pagtitiis sa harap ng mahihirap na kalagayan. (1 Tes. 1:2-8; 2 Tes. 1:3-5) Ito ay makatutulong upang madama ng iyong mga kapatid na sila'y pinahahalagahan at nauunawaan, at ito'y maghahanda ng kanilang kaisipan para sa kasunod na panghihimok. "Lubusang Taglay ang Mahabang Pagtitiis." Ang payo ay dapat na ibigay na "lubusang taglay ang mahabang pagtitiis." (2 Tim. 4:2) Ano ang nasasangkot dito? Kalakip sa mahabang pagtitiis ang matiyagang pagbabata sa kamalian o sa pang-iinis. Ang isa na may mahabang pagtitiis ay patuloy na umaasa na ikakapit ng kaniyang mga tagapakinig ang kaniyang sinasabi. Ang pagbibigay ng payo taglay ang ganitong espiritu ay tutulong upang huwag isipin ng iyong mga taga- pakinig na minamaliit mo sila. Ang iyong pagtitiwala na hangad ng iyong mga kapatid na maglingkod kay Jehova sa abot ng kanilang makakaya ay makaaakit sa kanila na magnais na gawin kung ano ang tama. - Heb. 6:9. "Sa Pamamagitan ng Turo na Nakapagpapalusog." Paanong ang isang ma- tanda ay 'makapagpapayo sa pamamagitan ng turo na nakapagpapalusog'? Sa pamamagitan ng 'panghahawakang mahigpit sa tapat na salita may kinalaman
sa kaniyang sining ng pagtuturo.' (Tito 1:9) Sa halip na magpahayag ng iyong sariling opinyon, hayaan mong ang Salita ng Diyos ang magsilbing puwersa ng iyong panghihimok. Hayaan mong ang Bibliya ang humubog sa iyong pangma- las sa kung ano ang kailangang sabihin. Ilista ang mga kapakinabangan ng pag- kakapit sa sinasabi ng Bibliya tungkol sa bagay na tinatalakay. Isiping mabuti kung ano ang mga kahihinatnan - kapuwa ngayon at sa hinaharap - ng hindi pagsunod sa Salita ng Diyos, at gamitin ang mga ito upang hikayatin ang iyong tagapakinig sa pangangailangan na gumawa ng angkop na pagkilos. Tiyakin na naipaliliwanag mong mabuti sa iyong tagapakinig kung ano ang dapat nilang gawin at kung paano nila gagawin iyon. Gawing maliwanag na ang iyong pangangatuwiran ay matibay na nakaugat sa Kasulatan. Kung ang Kasula- tan ay nagbibigay-laya sa anumang pagpapasiya, balangkasin kung hanggang saan ang ipinahihintulot ng kalayaang iyon. Pagkatapos, sa iyong konklusyon, gumawa ng pangwakas na panghihimok na magpapatibay sa determinasyon ng iyong mga tagapakinig na kumilos. Taglay ang "Kalayaan sa Pagsasalita." Upang mabisang makapagpayo sa iba, kailangan ng isa na magkaroon ng "kalayaan sa pagsasalita sa pananampala- taya." (1 Tim. 3:13) Ano ang nagpapangyari sa isang tao na malayang makapag- salita? Ang bagay na ang kaniyang "halimbawa ng maiinam na gawa" ay kasu- wato ng kung ano ang hinihimok niyang gawin ng kaniyang mga kapatid. (Tito 2:6, 7; 1 Ped. 5:3) Kapag ganito ang kalagayan, mapagtatanto ng mga hinihimok na kumilos na hindi inaasahan ng nagpapayo sa kanila na gagawin nila ang isang bagay na hindi naman niya ginagawa. Kanilang makikita na maaari nilang tularan ang kaniyang pananampalataya kung paanong sinisikap niyang tumu- lad kay Kristo. - 1 Cor. 11:1; Fil. 3:17. Ang pagpapayo na nakasalig sa Salita ng Diyos at ibinibigay sa espiritu ng pag-ibig ay makagagawa ng malaking kabutihan. Yaong mga may pananagutang magbigay ng gayong payo ay dapat na magsikap na pagbutihin ang pagsasagawa niyaon. - Roma 12:8. PAGSASANAY: Basahin ang liham ni apostol Pablo kay Filemon. Hanapin ang mga bagay na ito: (1) masiglang komendasyon, (2) ang saligan ng pamamanhik ni Pablo alang-alang kay Onesimo, (3) ang argumentong ginamit upang kumbinsihin si Filemon kung paanong dapat niyang tanggapin ang kaniyang nagbabalik na alipin, at (4) ang pagtitiwala ni Pablo na gagawin ni Filemon kung ano ang tama. Isaalang- alang kung paano mo matutularan ang parisang ito kapag nagbibigay ng payo. Mabisang Pagpapayo 267
53 ANG TAGAPAKINIG AY NAPATIBAY AT NAPALAKAS
Ano ang kailangan mong gawin? Bigyan ng pag-asa o tibay ng loob ang iyong tagapakinig. Pasig- lahin at palakasin sila. ANUMAN ang mga suliraning napapaharap sa kanila, ang mga lingkod ng Diyos ay dapat na makasumpong ng pampatibay-loob sa kongregasyong Kristiyano. Upang mangyari ito, kailangang tiyakin lalo na ng matatanda na ang kanilang mga pahayag at payo ay nakapagpapatibay. Ang matatanda ay dapat na maging "gaya ng taguang dako sa hangin at dakong kublihan sa bagyong maulan, gaya ng mga bukal ng tubig sa lupaing walang tubig, gaya ng lilim ng malaking bato sa lupaypay na lupain." - Isa. 32:2. BAKIT ITO MAHALAGA? Ang mga tao ay nasa ilalim ng matinding panggigipit mula sa sanlibutan. Marami ang nasisi- raan ng loob. Kung ano ang sinasabi ng tagapagsalita at kung paano niya sinasabi ito ay maaa- ring lubhang makaapekto sa kaniyang tagapakinig. Kung ikaw ay isang matanda, ang iyo bang mga pahayag ay nag- lalaan ng kaginhawahan at kaaliwan? Ang mga ito ba ay nagpapa- sigla sa mga nagsisikap na maglingkod kay Jehova nang tapat? Ang mga ito ba ay nagbibigay-lakas upang makapagbata sa pagsasaga- wa ng kalooban ng Diyos sa kabila ng kawalang-interes o pagsa- lansang ng madla? Kumusta kung ang ilan sa iyong tagapakinig ay nanlulumo, nagdurusa sa bigat ng matitinding kagipitan sa ka- buhayan, o nakikipaglaban sa isang malubhang karamdaman na wala pang natutuklasang kagamutan? 'Mapalalakas mo ang iyong mga kapatid sa pamamagitan ng mga salita ng iyong bibig.' - Job 16:5. Gamitin ang taglay mong pagkakataon bilang isang tagapagsalita upang tulu- ngan ang iyong mga kapatid na magtamo ng pag-asa at lakas mula kay Jehova at sa mga probisyon na kaniyang inilaan. - Roma 15:13; Efe. 6:10. Alalahanin Kung Ano ang Ginawa ni Jehova. Ang isang mahalagang para- an upang magpasigla sa pagkakaroon ng lakas ng loob ay ang pagpapakita kung paano tinulungan ni Jehova ang kaniyang bayan na malampasan ang mga ka- hirapan noong una. - Roma 15:4. Sinabi ni Jehova kay Moises na "patibayin" at "palakasin" si Josue bago pu- masok ang Israel sa Lupang Pangako, na nang panahong iyon ay nasasakop ng mga kaaway na bansa. Paano ginawa iyon ni Moises? Sa harapan ni Josue, ipina- alaala ni Moises sa buong bayan ang mga bagay na ginawa ni Jehova para sa ka- nila habang nililisan nila ang Ehipto. (Deut. 3:28; 7:18) Isinalaysay rin ni Moises ang mga tagumpay na ibinigay sa kanila ni Jehova laban sa mga Amorita. Pagka- tapos ay hinimok ni Moises si Josue: "Magpakalakas-loob ka at magpakatibay." (Deut. 31:1-8) Kapag pinagsisikapang patibayin ang iyong mga kapatid, tinutu- lungan mo ba sila na magtamo ng lakas sa pamamagitan ng pag-alaala sa gina- wa ni Jehova para sa kanila? 268
Ang Tagapakinig ay Napatibay at Napalakas Kung minsan ang mga indibiduwal ay masyadong naigugupo ng kanilang mga suliranin anupat sila'y nag-iisip kung tatamasahin pa kaya nila ang mga pagpapala ng Kaharian. Ipaalaala sa kanila ang pagkamaaasahan ng mga panga- ko ni Jehova. - Jos. 23:14. Sa ilang lupain ang ating mga kapatid ay napapaharap sa mga utos ng pama- halaan na nagbabawal sa pangangaral ng mabuting balita. Sa gayong mga kaso, matutulungan ng maibiging matatanda ang mga kapananampalataya na magta- mo ng lakas mula sa mga karanasan ng mga apostol ni Jesu-Kristo. (Gawa 4:1- 5:42) At ang pagtatampok sa paraan ng pagmamaniobra ng Diyos sa mga pang- yayari gaya ng nakaulat sa aklat ng Esther ay tiyak na magpapasigla sa mga kapa- tid na magkaroon ng tibay ng loob. Kung minsan ang mga indibiduwal ay dumadalo sa mga pulong ng kongrega- syon subalit hindi na sumusulong pa. Maaaring nadarama nila na ang Diyos ay hindi na kailanman makapagpapatawad sa kanila dahil sa napakasama ng kani- lang naging dating paraan ng pamumuhay. Marahil ay mailalahad mo sa kanila kung paano nakitungo si Jehova kay Haring Manases. (2 Cro. 33:1-16) O maaa- ring isaysay mo ang tungkol sa mga tao sa sinaunang Corinto na nagbago sa ka- nilang paraan ng pamumuhay, naging mga Kristiyano, at ipinahayag na matu- wid ng Diyos. - 1 Cor. 6:9-11. Mayroon bang nakadarama na ang kanilang nararanasang mga suliranin ay nagpapahiwatig na nawala na sa kanila ang pagsang-ayon ng Diyos? Maaari mong ipaalaala sa kanila kung ano ang naging karanasan ni Job at kung paano siya saganang pinagpala dahil sa panghahawakan niyang mahigpit sa kaniyang katapatan kay Jehova. (Job 1:1-22; 10:1; 42:12, 13; Awit 34:19) Ang mga huwad na mang-aaliw ni Job ay may-kamaliang nangatuwiran na si Job ay malamang na nakagawa ng pagkakasala. (Job 4:7, 8; 8:5, 6) Sa kabaligtaran, nang pinalala- kas ang mga alagad at "pinatitibay-loob sila na manatili sa pananampalataya," sinabi nina Pablo at Bernabe: "Kailangan tayong pumasok sa kaharian ng Diyos sa pamamagitan ng maraming kapighatian." (Gawa 14:21, 22) Gayundin sa nga- yon, mapalalakas mo yaong mga dumaranas ng mga pagsubok sa pamamagitan ng pagpapakita sa kanila na ang pagtitiis sa ilalim ng kapighatian ay hinihi- ling sa lahat ng Kristiyano at may malaking halaga sa paningin ng Diyos. - Kaw. 27:11; Mat. 24:13; Roma 5:3, 4; 2 Tim. 3:12. Patibayin ang iyong mga tagapakinig na isipin ang mga paraan kung paano ti- nupad ni Jehova ang kaniyang mga pangako sa kanilang sariling mga buhay. Sa pamamagitan ng kaunting pagpapaalaala, maaaring makita nila kung paano na sila pinakitunguhan ni Jehova bilang mga indibiduwal, kagaya ng kaniyang ipi- nangako. Sa Awit 32:8, ating mababasa: "Pagkakalooban kita ng kaunawaan at tuturuan kita hinggil sa daan na dapat mong lakaran. Magpapayo ako habang ang aking mata ay nakatingin sa iyo." Sa pamamagitan ng pagtulong sa iyong mga tagapakinig na alalahanin kung paano sila pinatnubayan o pinalakas ni Jehova, maipakikita mo sa kanila sa isang matalik at personal na paraan na si 269
270 Ang Tagapakinig ay Napatibay at Napalakas Jehova ay nagmamalasakit sa kanila at na siya ay talagang tutulong sa kanila hanggang sa malampasan ang anumang pagsubok na napapaharap sa kanila sa kasalukuyan. - Isa. 41:10, 13; 1 Ped. 5:7. Magpakita ng Kaluguran sa Ginagawa ng Diyos Ngayon. Kapag pinagsisi- kapang patibayin ang iyong mga kapatid, akayin ang pansin sa mismong gina- gawa ni Jehova sa ngayon. Ang pagsasalita tungkol sa mga bagay na ito sa pa- raang nagpapakita na kinalulugdan mo ang mga ito ay aantig ng gayunding damdamin sa puso ng iyong mga tagapakinig. Isaalang-alang kung paano tayo tinutulungan ni Jehova na harapin ang mga kagipitan sa buhay. Ipinakikita niya sa atin ang pinakamabuting paraan ng pamumuhay. (Isa. 30:21) Ipinaliliwanag niya ang sanhi ng krimen, kawalan ng katarungan, karukhaan, karamdaman, at kamatayan at sinasabi sa atin kung paano niya wawakasan ang la- hat ng ito. Pinalilibutan niya tayo ng maibiging kapatiran. Pinagka- kalooban niya tayo ng napakahalagang pribilehiyo ng panalangin. Ipinagkakatiwala niya sa atin ang pribilehiyo ng pagiging kaniyang mga Saksi. Binubuksan niya ang ating mga mata upang makita na si Kristo ay nakaluklok na sa langit at na ang mga huling araw ng matandang sistema ay mabilis na sumasapit sa katapusan. - Apoc. 12:1-12. KUNG PAANO ITO GAGAWIN Kapag naghahanda ng isang pa- hayag, paalalahanan ang iyong sarili tungkol sa mga suliraning napapaharap sa iyong tagapaki- nig. Maingat na isaalang-alang kung paano sila mapatitibay at mapalalakas. Gamiting mabuti ang Salita ng Diyos. Ipakita kung paanong ang sinasabi nito ay may kaugnayan sa mga kalagayang napapaharap sa atin. Idagdag pa sa mga pagpapalang iyon ang ating mga pulong sa kongregasyon, mga asamblea, at mga kombensiyon. Kapag ang pa- raan ng iyong pagsasalita tungkol sa mga paglalaang ito ay nagpa- pakita ng tunay na pagpapahalaga sa mga ito, mapatitibay mo ang determinasyon ng iba na huwag pabayaan ang pakikipagtipon sa Magsalita taglay ang mataos na damdamin. kanilang mga kapatid. - Heb. 10:23-25. Ang mga ulat na nagpapatunay na pinagpapala ni Jehova ang ating mga pag- sisikap sa ministeryo sa larangan ay pinagmumulan din ng kalakasan. Noong unang siglo nang sina Pablo at Bernabe ay patungo sa Jerusalem, "malaking ka- galakan ang idinudulot nila sa lahat ng mga kapatid" sa pamamagitan ng detal- yadong paglalahad sa pagkakumberte ng mga tao ng mga bansa. (Gawa 15:3) Ikaw rin ay makapagdudulot ng kagalakan sa mga kapatid sa paglalahad sa kani- la ng nakapagpapatibay na mga karanasan. Nagdudulot ng karagdagang pampatibay-loob kapag ang mga indibiduwal ay natutulungang makita ang kahalagahan ng kanilang ginagawa. Papurihan sila dahil sa pakikibahagi nila sa Kristiyanong ministeryo. Papurihan yaong ang mga nagagawa ay lubhang nalilimitahan dahil sa katandaan at karamdaman subalit nagtitiis nang may katapatan. Ipaalaala sa kanila na hindi nalilimutan ni Jehova ang pag-ibig na kanilang ipinakita para sa kaniyang pangalan. (Heb. 6:10) Ang pananampalatayang napatunayan sa ilalim ng pagsubok ay isang walang kasing- halagang pag-aari. (1 Ped. 1:6, 7) Ang ating mga kapatid ay kailangang mapaala- lahanan hinggil dito.
Ang Tagapakinig ay Napatibay at Napalakas Magsalita Nang May Damdamin Hinggil sa Pag-asa sa Hinaharap. Ang ki- nasihang mga pangako hinggil sa mga bagay na darating ay pinagmumulan ng malaking pampatibay-loob para sa lahat ng umiibig sa Diyos. Marahil ang kara- mihan sa iyong tagapakinig ay madalas nang makarinig ng mga pananalitang ito. Subalit sa ipinakikita mong pagpapahalaga kapag nagsasalita ka tungkol sa mga pangakong ito, maaari mong buhayin ang mga ito, ikintal ang pagtitiwala sa katuparan ng mga ito, at paapawin ang mga puso taglay ang pasasalamat. Ang pagkakapit mo ng iyong mga natutuhan sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Minis- teryo ay makatutulong sa iyo upang magawa iyan. Si Jehova mismo ang Dakilang Tagapagpatibay-loob at Tagapagbigay ng kala- kasan sa kaniyang bayan. Gayunpaman, maaari kang makipagtulungan sa kani- ya sa paghahatid ng gayong mga pagpapala. Kapag nagsasalita ka sa kongrega- syon, gamiting mabuti ang pagkakataon upang gawin iyan. PAGSASANAY: Kapag isinasagawa mo ang pagbabasa ng Bibliya o ang iyong personal na pag- aaral sa linggong ito, piliin ang isang bahagi na sa palagay mo ay magagamit mo sa pagpapatibay sa iba. Ibahagi ito sa kaninumang nasa kongregasyon. Patuloy na Gumawa ng Pagsulong PERSONAL mo na bang naikapit ang bawat isa sa mga puntong ipi- napayo sa programang ito ng paaralan? Nakumpleto mo na rin ba ang inirekomendang mga pagsasanay? Ikinakapit mo ba ang bawat punto kapag nagpapahayag, maging sa paaralan o sa iba pang mga pulong, at kapag nakikibahagi sa ministeryo sa larangan? Patuloy na makinabang mula sa edukasyon sa Paaralang Teokrati- ko Ukol sa Ministeryo. Gaano mang katagal ka nang nagbibigay ng mga pahayag, may mga larangan na maaari mo pang higit na ma- pasulong. 271
ANG MENSAHE NA DAPAT NATING IPAHAYAG SI Jehova ay nagbigay sa atin ng isang pananagutan at isang dakilang pribilehiyo, sa pagsasabing: "Kayo ang aking mga saksi, . . . at ako ang Diyos." (Isa. 43:12) Tayo ay hindi basta mga mananampalataya lamang. Tayo ay mga saksi na hayagang nagpapatotoo sa mahahalagang katotohanan na nasa kinasihang Salita ng Diyos. Ano ang mensahe na iniatas sa atin ni Jehova upang ipahayag sa ating kapanahunan? Ito ay nagtutuon ng pansin sa Diyos na Jehova, kay Jesu-Kristo, at sa Mesiyanikong Kaharian. 'MATAKOT SA TUNAY NA DIYOS AT TUPARIN ANG KANIYANG MGA UTOS' MATAGAL pa bago ang kapanahunang Kristiyano, sinabi ni Jehova sa tapat na si Abraham ang tung- kol sa isang paglalaan para pagpalain "ng lahat ng bansa sa lupa" ang kanilang sarili. (Gen. 22:18) Ki- nasihan din niya si Solomon upang isulat ang hing- gil sa pangunahing kahilingan na nakaatang sa la- hat ng mga tao: "Matakot ka sa tunay na Diyos at tuparin mo ang kaniyang mga utos. Sapagkat ito ang buong katungkulan ng tao." (Ecles. 12:13) Su- balit paano matututuhan ng mga taong naninira- han sa lahat ng mga bansa ang tungkol sa mga ba- gay na ito? Bagaman palagi nang may mga taong nanini- wala sa salita ng Diyos, ipinahihiwatig ng Bibliya na ang masinsinang pangglobong pagpapatotoo na aktuwal na magpapaabot ng mabuting balita sa lahat ng mga bansa ay inilaan para "sa araw ng Panginoon." Ito ay nagsimula noong 1914. (Apoc. 1:10) Hinggil sa panahong ito, inihula ng Apocalip- sis 14:6, 7 na isang mahalagang proklamasyon sa ilalim ng patnubay ng anghel ang isasagawa "sa bawat bansa at tribo at wika at bayan." Sila ay hi- himukin na: "Matakot kayo sa Diyos at magbigay sa kaniya ng kaluwalhatian, sapagkat dumating na ang oras ng paghatol niya, kaya sambahin ninyo ang Isa na gumawa ng langit at ng lupa at dagat at mga bukal ng mga tubig." Kalooban ng Diyos na ang mensaheng ito ay maipahayag. Pribilehiyo na- tin na makibahagi sa gawaing iyon. "Ang Tunay na Diyos." Noong ipahayag ni Je- hova na, "Kayo ang aking mga saksi," iyon ay sa isang situwasyon na noo'y pinagtatalunan ang isyu ng Pagka-Diyos. (Isa. 43:10) Ang mensahe na kaila- ngang maipahayag ay hindi lamang na ang mga tao ay dapat magkaroon ng relihiyon o maniwala sa isang diyos. Sa halip, sila ay kailangang bigyan ng pagkakataon upang matutuhan na ang Mayla- lang ng langit at lupa ang siyang tanging tunay na Diyos. (Isa. 45:5, 18, 21, 22; Juan 17:3) Tanging ang tunay na Diyos lamang ang maaasahang ma- kapanghuhula ng kinabukasan. Pribilehiyo nating ipaliwanag na ang katuparan ng salita ni Jehova noong nakaraang panahon ay nagbibigay ng mati- bay na saligan para magtiwala na ang lahat ng ka- niyang ipinangako para sa hinaharap ay magkaka- totoo. - Jos. 23:14; Isa. 55:10, 11. 272
Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag Sabihin pa, ang marami sa mga binibigyan na- tin ng patotoo ay sumasamba sa ibang mga diyos o nag-aangking walang sinasambang diyos. Upang may makinig sa atin, maaari tayong magsimula sa isang bagay na doo'y magkapareho ang ating in- teres. Maaari tayong makinabang mula sa halimba- wang nakaulat sa Gawa 17:22-31. Pansinin na ba- gaman si apostol Pablo ay mataktika, buong-linaw niyang sinabi na magsusulit ang lahat ng tao sa Diyos na siyang Maylalang ng la- ngit at lupa. sa sa pagpapakita nito sa kanila sa Bibliya - sa ka- nilang sariling kopya kung posible. Sa ilang salin, ang pangalang iyon ay lumilitaw nang libu-libong ulit. Sa iba naman, maaaring lumilitaw lamang ito sa Awit 83:18 o sa Exodo 6:3-6, o ito ay masusumpu- ngan sa isang talababa ng Exodo 3:14, 15 o 6:3. Sa maraming salin, ang kahaliling mga ekspresyon, tu- lad ng "Panginoon" at "Diyos," ay inililimbag sa ka- kaibang tipo kapag ang teksto sa orihinal na wika ay nagtataglay ng personal na pangalan ng Diyos. Sa mga sa- lin na doo'y lubusang inalis ng makabagong mga tagapagsalin ang personal na pangalan ng Diyos, baka kailangan mong gu- mamit ng isang mas matandang salin ng Bibliya upang ipakita sa mga tao kung ano ang ginawa ng mga tagapagsalin. Sa ilang lupain ay maaari mong ipakita ang banal na pangalan sa relihi- yosong mga himno o sa mga ti- tik na inukit sa isang pampubli- kong gusali. KAILANGANG MARINIG NG LAHAT NG MGA TAO . . . Na si Jehova ang Maylalang ng langit at lupa. Paghahayag sa Pangalan ng Diyos. Huwag kaliligtaang ipaki- lala ang pangalan ng tunay na Diyos. Mahal ni Jehova ang ka- niyang pangalan. (Ex. 3:15; Isa. 42:8) Nais niyang mala- man ng mga tao ang pangalang iyan. Pinangyari niyang mapasu- lat sa Bibliya ang kaniyang ma- luwalhating pangalan nang ma- higit sa 7,000 ulit. Pananagutan natin na ipabatid ito sa mga tao. - Deut. 4:35. Na si Jehova ang tanging tu- nay na Diyos. Na si Jehova ay isang Diyos na may namumukod-tanging pag-ibig, sukdulang karunu- ngan, sakdal na katarungan, at kataas-taasang kapangyari- han. Na tayo ay magsusulit kay Je- hova dahil sa ating ginagawa. Ang pag-asa ng buong sang- katauhan na mabuhay sa hina- harap ay depende sa pagkilala nila kay Jehova at pagtawag sa kaniya taglay ang pananampalataya. (Joel 2:32; Mal. 3:16; 2 Tes. 1:8) Subalit, karamihan sa mga tao ay hindi nakakakila- la kay Jehova. Kasama na rito ang malaking bilang ng mga nag-aangking sumasamba sa Diyos ng Bi- bliya. Kahit na mayroon silang Bibliya at nagbaba- sa nito, maaaring hindi pa rin nila alam ang perso- nal na pangalan ng Diyos dahil sa inalis ito mula sa maraming makabagong salin. Nalaman lamang ng ilang tao ang pangalang Jehova dahil sa ipinagba- wal sa kanila ng mga pinuno ng kanilang relihiyon na gamitin ito. Maging para roon sa mga su- masamba sa ibang mga diyos, ang Jeremias 10:10-13 sa Bagong Sanlibutang Salin ay maaaring gamitin nang ma- bisa. Hindi lamang nito binabanggit ang pangalan ng Diyos kundi malinaw na ipinaliliwanag din kung sino siya. Huwag itago ang pangalang Jehova sa likuran ng mga katawagang gaya ng "Diyos" at "Panginoon," tulad ng ginagawa ng Sangkakristiyanuhan. Ito'y hindi nangangahulugan na ang pangalan ay kai- langang gamitin sa pasimula ng bawat pag-uusap. Dahil sa maling akala, maaaring putulin ng ilang tao ang pag-uusap. Subalit kapag nailatag na ang saligan para sa pag-uusap, huwag umiwas sa pag- gamit ng banal na pangalan. Paano natin maipakikilala sa mga tao ang pa- ngalan ng Diyos? Wala nang mas mabisa pa kay- Kapansin-pansin na ginagamit ng Bibliya ang 273
274 Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag personal na pangalan ng Diyos nang mas madalas pa kaysa sa pinagsama-samang bilang ng paggamit nito ng mga katawagang "Panginoon" at "Diyos." Magkagayunman, hindi sinikap ng mga manunu- lat ng Bibliya na ilagay ang banal na pangalan sa bawat pangungusap. Ginamit lamang nila ito nang natural, kusa, at may pagpipitagan. Iyon ay isang mabuting huwaran na dapat sundin. tayan at sa kaniyang layunin. Itawag-pansin ang pagkatimbang na namamalas sa paraan ng pagpa- pakita ni Jehova sa kaniyang mga katangian. Haya- ang marinig ng mga tao ang pagpapahayag mo ng iyong sariling damdamin hinggil kay Jehova. Ang iyong pag-ibig kay Jehova ay makatutulong upang maantig ang gayunding pag-ibig sa iba. Ang apurahang mensahe para sa ating kapana- hunan ay humihimok sa lahat ng mga tao na ma- takot sa Diyos. Sa pamamagitan ng ating sinasabi, dapat nating pagsikapang mapukaw ang ga- yong makadiyos na pagkatakot. Ang pagkatakot na ito ay isang kapaki-pakinabang na pagkata- kot, isang pagkasindak kay Jeho- va, isang matinding pagpipita- gan sa kaniya. (Awit 89:7) Lakip dito ang kabatiran na si Jehova ang kataas-taasang Hukom at na ang ating mga pag-asang ma- buhay sa hinaharap ay depende sa pagtatamo natin ng kaniyang pagsang-ayon. (Luc. 12:5; Roma 14:12) Kaya, ang gayong pagka- takot ay nilalakipan ng matinding pag-ibig sa kani- ya at, samakatuwid, isang marubdob na pagnanais na paluguran siya. (Deut. 10:12, 13) Ang makadiyos na pagkatakot ay nagpapakilos din sa atin na kapo- otan ang masama, sundin ang mga utos ng Diyos, at sambahin siya taglay ang sakdal na puso. (Deut. 5:29; 1 Cro. 28:9; Kaw. 8:13) Ito ay nagsasanggalang sa atin laban sa pagsisikap na maglingkod sa Diyos samantalang umiibig sa mga bagay ng sanlibutan. - 1 Juan 2:15-17. Ang Personang Ipinakikilala ng Pangalan. Baga- man ang pagkakaroon ng Diyos ng isang personal na pangalan sa ganang sarili ay isa nang ma- halagang katotohanan, iyan ay pasimula pa lamang. ANG ATING PAGSAMBA KAY JEHOVA AY . . . Dapat na udyok ng pag-ibig sa kaniya. Upang ibigin si Jehova at ta- wagin siya taglay ang pananam- palataya, kailangang makilala ng mga tao kung anong uri ng Diyos siya. Nang ipakilala ni Je- hova ang kaniyang pangalan kay Moises sa Bundok Sinai, higit pa ang Kaniyang ginawa kaysa sa ulitin lamang ang salitang "Je- hova." Itinawag-pansin niya ang ilan sa Kaniyang namumukod na mga katangian. (Ex. 34:6, 7) Iyon ay isang halimba- wa na dapat nating tularan. Dapat na manggaling sa isang sakdal na puso, hindi sa isang pusong umiibig din sa mga bagay ng sanlibutan. Dapat na magpatunay kung gaano kahalaga sa atin ang isang sinang-ayunang kaugna- yan sa kaniya. Ikaw man ay nagpapatotoo sa mga taong bago pa lamang nagiging interesado o nagpapahayag sa kongregasyon, kapag nagsasalita ka ng tungkol sa mga pagpapala ng Kaharian, ipakita kung ano ang ipinahihiwatig ng mga ito hinggil sa Diyos na gu- mawa ng gayong mga pangako. Kapag binabang- git ang kaniyang mga utos, idiin ang karunungan at ang pag-ibig na ipinakikita ng mga ito. Linawin na ang mga kahilingan ng Diyos ay hindi nagpapahi- rap sa atin kundi, sa halip, ang mga ito ay dinisenyo upang makinabang tayo. (Isa. 48:17, 18; Mik. 6:8) Ipakita kung paanong ang bawat pagtatanghal ng kapangyarihan ni Jehova ay may isinisiwalat tungkol sa kaniyang personalidad, sa kaniyang mga paman- Ang Pangalan ng Diyos - "Matibay na Tore." Ang mga tao na tunay na nakakakilala kay Jehova ay nagtatamasa ng malaking proteksiyon. Ito'y hindi lamang dahil sa ginagamit nila ang kaniyang per- sonal na pangalan o naitatala ang ilan sa kaniyang mga katangian. Ito'y dahil sa inilalagak nila ang ka-
Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag nilang pagtitiwala kay Jehova mismo. Tungkol sa ka- nila, ang Kawikaan 18:10 ay nagsasabi: "Ang panga- lan ni Jehova ay matibay na tore. Doon tumatakbo ang matuwid at ipinagsasanggalang." Gamiting mabuti ang mga pagkakataon upang himukin ang iba na magtiwala kay Jehova. (Awit 37:3; Kaw. 3:5, 6) Ang gayong pagtitiwala ay nag- papakita ng pananampalataya kay Jehova at sa ka- niyang mga pangako. (Heb. 11:6) Kapag ang mga tao ay 'tumatawag sa pangalan ni Jehova' dahil sa alam nila na siya ang Pansansinukob na Sobera- no, umiibig sa kaniyang mga daan, at lubos na na- niniwala na ang tunay na kaligtasan ay maaaring manggaling lamang sa kaniya, kung gayon - tiniti- yak sa atin ng Salita ng Diyos - sila ay maliligtas. (Roma 10:13, 14) Habang tinuturuan mo ang iba, tulungan silang makapaglinang ng gayong uri ng pananampalataya may kaugnayan sa bawat aspek- to ng buhay. Maraming tao ang napapaharap sa gabundok na personal na mga suliranin. Maaaring wala silang makitang lunas. Himukin sila na pag-aralan ang mga daan ni Jehova, magtiwala sa kaniya, at ikapit ang kanilang natututuhan. (Awit 25:5) Patibayin sila na marubdob na manalangin ukol sa tulong ng Diyos at magpasalamat sa kaniya dahil sa kaniyang mga pagpapala. (Fil. 4:6, 7) Kapag nakilala nila si Jehova, hindi lamang dahil sa pagbabasa ng ilang pananalita sa Bibliya kundi dahil sa naranasan din nila ang katuparan ng kaniyang mga pangako sa kanilang sariling mga buhay, sila'y magpapasimu- lang magtamasa ng katiwasayan na nagmumula sa tunay na pagkaunawa sa kinakatawan ng pangalan ni Jehova. - Awit 34:8; Jer. 17:7, 8. Gamiting mabuti ang bawat pagkakataon upang tulungan ang mga tao na magpahalaga sa karunu- ngan ng pagkatakot sa tunay na Diyos, si Jehova, at ng pagtupad sa kaniyang mga utos. "PAGPAPATOTOO TUNGKOL KAY JESUS" MATAPOS siyang buhaying-muli at bago siya bu- malik sa langit, si Jesu-Kristo ay nagbigay ng mga tagubilin sa kaniyang mga alagad, na nagsasabing: "Kayo ay magiging mga saksi ko . . . hanggang sa pinakamalayong bahagi ng lupa." (Gawa 1:8) Ang matatapat na lingkod ng Diyos sa ating panahon ay inilarawan bilang yaong mga "may gawaing pag- papatotoo tungkol kay Jesus." (Apoc. 12:17) Gaano ka kasipag sa pagbibigay ng gayong patotoo? Maraming taimtim na tao na nagsasabing sila'y naniniwala kay Jesus ang walang alam hinggil sa kaniyang pag-iral bago naging tao. Hindi nila naba- batid na siya ay talagang tao nang nasa lupa. Hindi nila nauunawaan kung ano ang kahulugan ng kani- yang pagiging Anak ng Diyos. Kaunting-kaunti ang kanilang alam tungkol sa kaniyang papel sa katupa- ran ng layunin ng Diyos. Hindi nila nalalaman kung ano ang kaniyang ginagawa ngayon, at hindi nila nababatid kung paanong ang kanilang buhay ay maaapektuhan ng kaniyang gagawin sa hinaharap. Maaari pa nga silang magkaroon ng maling akala na ang mga Saksi ni Jehova ay hindi naniniwala kay Jesus. Pribilehiyo natin na pagsikapang ihayag ang katotohanan tungkol sa mga bagay na ito. May mga tao pa rin na hindi naniniwala na ang sinumang kagaya ng Jesus na inilarawan sa Bibliya ay talagang nabuhay. Si Jesus ay minamalas ng iba bilang isa lamang dakilang tao. Marami ang tuma- tanggi sa ideya na siya ay Anak ng Diyos. Ang "pag- papatotoo tungkol kay Jesus" sa gayong mga tao ay nangangailangan ng ibayong pagsisikap, pagtitiya- ga, at pagkamataktika. Anuman ang pangmalas ng iyong mga taga- pakinig, kailangan silang kumuha ng kaalaman 275
276 Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag tungkol kay Jesu-Kristo upang tamasahin nila ang paglalaan ng Diyos ukol sa buhay na walang hanggan. (Juan 17:3) Ang malinaw na kapahaya- gan ng kalooban ng Diyos ay na ang lahat ng nabubuhay ay dapat na "hayagang kumilala na si Jesu-Kristo ay Panginoon" at dapat na magpasa- kop sa kaniyang awtoridad. (Fil. 2:9-11) Kaya, hin- di natin maaaring basta iwasan ang isyu kapag tayo ay napapa- harap sa mga taong may mati- gas subalit maling mga opinyon o lantarang maling akala. Ba- gaman sa ilang kaso ay maaari tayong malayang makapagsali- ta tungkol kay Jesu-Kristo - kahit sa ating unang pagdalaw - baka sa iba ay kailanganin nating gu- mawa ng maiingat na komento na makatutulong sa ating mga tagapakinig na mag-isip nang tumpak tungkol sa kaniya. Maa- aring kailanganin din nating mag-isip ng mga pamamaraan upang maipasok ang karagda- gang mga aspekto ng paksa sa mga pagdalaw sa hinaha- rap. Gayunman, baka hindi po- sibleng talakayin ang lahat-lahat ng nasasangkot hangga't hindi tayo nakapagdaraos sa isang tao ng isang pantahanang pag-aaral sa Bibliya. - 1 Tim. 2:3-7. nay na Anak, imposibleng maunawaan ang Bibliya. Bakit? Sapagkat ginawa ni Jehova ang Anak na ito bilang pangunahing tauhan sa pagsasakatuparan ng lahat ng Kaniyang layunin. (Col. 1:17-20) Ang mga hula ng Bibliya ay nakasentro sa katotohanang ito. (Apoc. 19:10) Si Jesu-Kristo ang isa na ginamit niya upang ilaan ang lunas sa lahat ng suliranin na ibinangon ng paghihimag- sik ni Satanas at ng kasalanan ni Adan. - Heb. 2:5-9, 14, 15. TULUNGAN ANG MGA TAO NA MAUNAWAAN . . . Na ang isang sinang-ayunang kaugnayan sa Diyos ay posi- ble lamang sa pamamagitan ni Jesu-Kristo. Upang maunawaan ang pa- pel ni Kristo, kailangang kilala- nin ng isa na ang mga tao ay nasa isang kahabag-habag na kalagayan na mula roo'y hin- di nila mapalalaya ang kanilang sarili. Tayong lahat ay ipinanga- nak sa kasalanan. Ito ay maaa- ring makaapekto sa atin sa iba't ibang paraan habang tayo ay nabubuhay. Gayunman, sa ma- lao't madali, ito ay magdudu- lot ng kamatayan. (Roma 3:23; 5:12) Mangatuwiran sa katoto- hanang iyan sa mga binibig- yan mo ng patotoo. Pagkatapos ay ipakita mo na sa pamamagi- tan ng haing pantubos ni Jesu- Kristo, buong pagmamahal na ginawang posible ni Jehova ang pagliligtas mula sa kasalanan at kamatayan niya- ong mga sumasampalataya sa paglalaang iyan. (Mar. 10:45; Heb. 2:9) Ito ay nagbubukas ng daan para sa kanila na magtamasa ng buhay na walang hanggan sa kasakdalan. (Juan 3:16, 36) Ito ay hin- di posibleng mangyari sa iba pang paraan. (Gawa 4:12) Bilang isang guro, sa pribado man o sa kon- gregasyon, gawin ang higit pa kaysa sa pagsasa- bi lamang ng mga katotohanang ito. May kabaitan at katiyagaang linangin sa iyong mga tagapakinig ang pagkadama ng utang-na-loob sa papel ni Kris- Na ang katubusan mula sa kasalanan at kamatayan ay po- sible lamang sa pamamagitan ng pananampalataya kay Jesu- Kristo. Na ang kalooban ng Diyos ay kilalanin ng lahat si Jesus bi- lang Panginoon, hindi lamang sa pamamagitan ng pagta- wag sa kaniya na "Panginoon" kundi sa pamamagitan ng pag- tupad sa kaniyang mga utos. Na ang sinasabi ng Bibliya tungkol kay Jesu-Kristo ay totoo subalit ang marami sa itinuturo ng Sangkakristiyanuhan tung- kol sa kaniya ay pumipilipit sa mga katotohanan. Ang Mahalagang Dako ni Jesus sa Layunin ng Diyos. Kailangan nating tulungan ang mga tao na maunawaan na yamang si Jesus "ang daan" at na 'walang sinuman ang makalalapit sa Ama kun- di sa pamamagitan niya,' imposibleng magkaroon ng isang sinang-ayunang kaugnayan sa Diyos kung walang pananampalataya kay Jesu-Kristo. (Juan 14:6) Malibang mabatid ng isang tao ang mahala- gang papel na iniatas ni Jehova sa kaniyang panga-
to bilang ating Tagatubos. Ang pasasalamat para sa paglalaang ito ay maaaring magdulot ng malaking epekto sa saloobin, paggawi, at mga tunguhin sa buhay ng isang tao. - 2 Cor. 5:14, 15. Sabihin pa, inihain ni Jesus ang kaniyang bu- hay nang minsan lamang. (Heb. 9:28) Gayunman, siya'y aktibong naglilingkod ngayon bilang Mata- as na Saserdote. Tulungan ang iba na maunawa- an kung ano ang kahulugan nito. Sila ba ay naka- raranas ng kaigtingan, pagkasiphayo, pagdurusa, o mga suliranin dahil sa masamang pakikitungo ng mga taong nasa palibot nila? Noong tao pa si Je- sus, siya'y nakaranas ng lahat ng ito. Alam niya kung ano ang nadarama natin. Dahil sa di-kasak- dalan, atin bang nadarama na kailangan natin ang awa ng Diyos? Kung tayo ay nananalangin sa Diyos ukol sa kapatawaran salig sa hain ni Jesus, si Je- sus ay gumaganap bilang "katulong sa Ama." Ma- damayin siyang 'nakikiusap para sa atin.' (1 Juan 2:1, 2; Roma 8:34) Salig sa hain ni Jesus at sa pa- mamagitan ng kaniyang mga paglilingkod bilang Mataas na Saserdote, tayo ay makalalapit sa "trono ng di-sana-nararapat na kabaitan" ni Jehova upang tumanggap ng tulong sa tamang panahon. (Heb. 4:15, 16) Bagaman tayo ay di-sakdal, ang tulong na ibinibigay ni Jesus bilang Mataas na Saserdote ay nagpapangyaring makapaglingkod tayo sa Diyos taglay ang isang malinis na budhi. - Heb. 9:13, 14. Karagdagan pa, si Jesus ay nagtataglay ng mala- king awtoridad bilang ang isa na itinalaga ng Diyos upang maging Ulo ng kongregasyong Kristiyano. (Mat. 28:18; Efe. 1:22, 23) Sa tungkuling ito, siya'y naglalaan ng kinakailangang patnubay na kasuwa- to ng kalooban ng Diyos. Kapag nagtuturo ka sa iba, tulungan sila na maunawaan na si Jesu-Kristo, at hindi ang sinumang tao, ang Ulo ng kongrega- syon. (Mat. 23:10) Mula sa una ninyong pagkiki- ta ng mga taong interesado, anyayahan na sila sa mga pulong ng lokal na kongregasyon, na doo'y pi- nag-aaralan natin ang Bibliya sa tulong ng mater- yal na inilalaan sa pamamagitan ng "tapat at mai- Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag ngat na alipin." Ipaliwanag sa kanila hindi lamang kung sino ang "alipin" kundi kung sino rin ang Pa- nginoon upang mabatid nila ang pagkaulo ni Jesus. (Mat. 24:45-47) Ipakilala sila sa matatanda, at ipali- wanag ang maka-Kasulatang mga kuwalipikasyon na kailangang matugunan ng mga ito. (1 Tim. 3:1- 7; Tito 1:5-9) Ipaliwanag na ang kongregasyon ay hindi pag-aari ng matatanda kundi sila'y tumutu- long sa atin upang lumakad sa mga yapak ni Jesu- Kristo. (Gawa 20:28; Efe. 4:16; 1 Ped. 5:2, 3) Tulu- ngan ang interesadong mga taong ito na makita na may organisado at pambuong-daigdig na lipunan na kumikilos sa ilalim ng pagkaulo ni Kristo. Mula sa mga Ebanghelyo, ating natutuhan na noong pumasok si Jesus sa Jerusalem nang malapit na siyang mamatay, ipinagbunyi siya ng kaniyang mga alagad bilang "ang Isa na dumarating bilang Hari sa pangalan ni Jehova!" (Luc. 19:38) Ha- bang pinag-aaralan ng mga tao ang Bibliya nang higit na puspusan, kanilang natututuhan na ibini- gay na ngayon ni Jehova kay Jesus ang awtoridad na mamahala na nakaaapekto sa mga tao sa lahat ng mga bansa. (Dan. 7:13, 14) Kapag nagbibigay ka ng mga pahayag sa kongregasyon o nagdaraos ng mga pag-aaral, linangin ang pagpapahalaga sa da- pat na maging kahulugan para sa ating lahat ng pa- mamahala ni Jesus. Idiin na ang ating paraan ng pamumuhay ay nagpapakita kung talagang pinaniniwalaan natin na si Jesu-Kristo ay Hari at kung handa tayong mag- pasakop sa kaniyang pamamahala. Ituon ang pan- sin sa gawaing iniatas ni Jesus na gagawin ng ka- niyang mga tagasunod matapos na siya'y pahiran bilang Hari. (Mat. 24:14; 28:18-20) Talakayin kung ano ang sinabi ni Jesus, ang Kamangha-manghang Tagapayo, hinggil sa mga priyoridad sa buhay. (Isa. 9:6, 7; Mat. 6:19-34) Akayin ang pansin sa sina- bi ng Prinsipe ng Kapayapaan na siyang espiritung ipamamalas ng kaniyang mga tagasunod. (Mat. 20:25-27; Juan 13:35) Mag-ingat na huwag manga- has na hatulan ang iba kung ginagawa ba nila ang 277
278 Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag lahat ng dapat nilang gawin, kundi patibayin sila na pag-isipan kung ano ang ipinahihiwatig ng kani- lang pagkilos hinggil sa kanilang pagpapasakop sa paghahari ni Kristo. Habang ginagawa mo ito, kila- lanin na kailangan mo ring ikapit iyon. nitong kalagayan? Ang akin kayang landasin ay magpapakita ng wastong pagpapahalaga sa gina- wa niya para sa akin?' Kapag nagsasalita ka sa harap ng kongrega- syon, huwag isipin na yamang ang iyong mga ka- patid ay may pananampalataya na kay Jesus, hindi na kailangan pang magtuon ng pantanging pan- sin sa kaniya. Ang iyong sinasabi ay higit na ma- giging makahulugan kung gagamitin mong sali- gan ang pananampalatayang iyan. Kapag nagsasalita ka tung- kol sa mga pulong, iugnay mo ito sa papel ni Jesus bilang Ulo ng kongregasyon. Kapag iyong tinatalakay ang minister- yo sa larangan, akayin ang pan- sin sa espiritung ipinamalas ni Jesus habang isinasagawa niya ang kaniyang ministeryo, at iha- rap ang ministeryo may kaugna- yan sa ginagawa ni Kristo bilang Hari upang tipunin ang mga tao tungo sa kaligtasan sa bagong sanlibutan. Paglalatag Kay Kristo Bilang Pundasyon. Iniha- lintulad ng Bibliya ang paggawa ng Kristiyanong alagad sa pagtatayo ng gusali kay Jesu-Kristo bilang pundasyon. (1 Cor. 3:10-15) Upang maisagawa ito, tulungan ang mga tao na maki- lala si Jesus gaya ng paglalara- wan sa kaniya ng Bibliya. Mag- ingat na huwag silang tumingin sa iyo bilang ang isa na kani- lang sinusundan. (1 Cor. 3:4-7) Akayin ang kanilang pansin kay Jesu-Kristo. TANUNGIN ANG IYONG SARILI: Kinakikitaan ba ako ng ka- tunayan na malinaw kong nauunawaan ang papel ni Jesu-Kristo bilang ang inata- sang Ulo ng kongregasyon? Ang pagpapahalaga ba sa hain ni Kristo ay isang malakas na pangganyak sa aking buhay gaya ng nararapat? Kung ang pundasyon ay ma- husay na nailatag, mauunawa- an ng mga estudyante na si Kristo ay nag-iwan ng huwaran para sa atin 'upang maingat na sundan ang kaniyang mga ya- pak.' (1 Ped. 2:21) Upang ma- kapagtayo salig doon, patibayin ang mga estudyante na basahin ang mga Ebanghelyo hindi la- mang bilang tunay na kasaysa- yan kundi bilang isang huwaran na dapat sun- din. Tulungan sila na isapuso ang mga saloobin at mga katangian na doo'y nakilala si Jesus. Patibayin sila na isaalang-alang kung ano ang nadama ni Je- sus hinggil sa kaniyang Ama, kung paano niya hi- narap ang mga tukso at mga pagsubok, kung pa- ano niya ipinakita ang pagpapasakop sa Diyos, at kung paano siya nakitungo sa mga tao sa ilalim ng iba't ibang kalagayan. Idiin ang gawaing pinag- kaabalahan ni Jesus sa kaniyang buhay. Sa gayon, kapag napaharap sa mga pagpapasiya at mga pag- subok sa buhay, maitatanong ng estudyante sa ka- niyang sarili: 'Ano kaya ang gagawin ni Jesus sa ga- Paano ko maiaayon ang aking mga pagkilos at mga saloobin upang maging higit na kasu- wato ng halimbawang ibinigay ng Anak ng Diyos? Maliwanag na higit pa ang kailangan kaysa basta malaman ang pangunahing mga katoto- hanan tungkol kay Jesus. Upang maging tunay na mga Kristiyano, ang mga tao ay kailangang manampalataya sa kaniya at tunay na umibig sa kaniya. Ang gayong pag-ibig ay guma- ganyak sa matapat na pagsunod. (Juan 14:15, 21) Ito ay tutulong sa mga tao na manindigang ma- tatag sa pananampalataya sa ilalim ng kahirapan, patuloy na lumakad sa mga yapak ni Kristo sa la- hat ng mga araw ng kanilang buhay, patunayan na sila'y may-gulang na mga Kristiyano na mata- tag na 'nakaugat at nakatayo sa pundasyon.' (Efe. 3:17) Ang gayong landasin ay nagdudulot ng kalu- walhatian kay Jehova, ang Diyos at Ama ni Jesu- Kristo.
Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag "ANG MABUTING BALITANG ITO NG KAHARIAN" SA PAGBIBIGAY ng mga detalye hinggil sa tanda ng kaniyang pagkanaririto at ng katapusan ng sis- temang ito ng mga bagay, inihula ni Jesus: "Ang mabuting balitang ito ng kaharian ay ipanga- ngaral sa buong tinatahanang lupa bilang pato- too sa lahat ng mga bansa; at kung magkagayon ay darating ang wakas." - Mat. 24:14. isang gaya ng anak ng tao," si Jesu-Kristo, na tu- matanggap mula sa "Sinauna sa mga Araw," ang Diyos na Jehova, ng "pamamahala at da- ngal at kaharian, upang ang lahat ng mga ba- yan, mga liping pambansa at mga wika ay mag- lingkod sa kaniya." (Dan. 7:13, 14) Ang pangyayaring iyon na may pansansinukob na ka- halagahan ay naganap sa la- ' ngit noong ta ong 1914. Pagka- tapos noon, ang Diyablo at ang kaniyang mga demonyo ay inihagis sa lupa. (Apoc. 12:7- 10) Ang matandang sistema ng mga bagay ay sumapit na sa mga huling araw nito. Su- balit bago ito lubusang ali- sin, isang pangglobong pagha- hayag ang isinasagawa na ang Mesiyanikong Hari ni Jehova ay namamahala na ngayon mula sa kaniyang makalangit na tro- no. Ang mga tao saanmang dako ay pinatatalastasan. Ang kanilang pagtugon ay nagpa- patunay kung ano ang kani- lang saloobin sa Kataas-taasan bilang Tagapamahala sa "kaharian ng mga tao." - Dan. 4:32. HAYAANG MARINIG NG MGA TAO . . . Na ang Kaharian ng Diyos ay namamahala na ngayon mula sa mga langit at malapit nang palitan ang lahat ng pamama- hala ng tao. Ano ba talaga ang mensa- heng ito na kailangang bigyan ng gayong kalawak na publisi- dad? Ito ay tungkol sa Kahari- an na itinuro sa atin ni Je- sus na ipanalangin sa Diyos, na nagsasabing: "Dumating nawa ang iyong kaharian." (Mat. 6:10) Inilalarawan ito ng Apo- calipsis 11:15 bilang ang "ka- harian ng ating Panginoon [Je- hova] at ng kaniyang Kristo" sapagkat ang awtoridad na mamahala ay nagmumula kay Jehova at ibinigay kay Kristo bilang Hari. Gayunman, pansi- nin na ang mensahe na sinabi ni Jesus na ipahahayag sa ating panahon ay higit pa sa ipina- ngaral ng kaniyang mga tagasunod noong unang siglo. Sinabi nila sa mga tao: "Ang kaharian ng Diyos ay malapit na sa inyo." (Luc. 10:9) Si Jesus, ang isa na pinahiran upang maging Hari ay na- roroon noon sa gitna nila. Subalit gaya ng nakau- lat sa Mateo 24:14, inihula ni Jesus ang pambuong daigdig na pagbabalita ng isa pang mahalagang pangyayari bilang katuparan ng layunin ng Diyos. Si propeta Daniel ay binigyan ng isang pangita- in hinggil sa pangyayaring ito. Nakita niya "ang Na babaguhin ng Kaharian ang lupa tungo sa isang paraiso na ˆ o ng mga tao na umiibig pun sa Diyos at sa kanilang kapuwa tao. Na sa pamamagitan lamang ng Kaharian lubusang masasapa- tan ang mabubuting hangarin ng lahat ng mga tao. Na sa ginagawa natin ngayon ay ipinakikita natin kung nais nating maging mga sakop ng Kaharian ng Diyos. Totoo, marami pa ang darating - mas marami pa! Patuloy pa rin tayong nananalangin, "Duma- ting nawa ang iyong kaharian," subalit hindi sa di- wang ang pagtatatag ng Kaharian ng Diyos ay sa hinaharap pa. Sa halip, ito ay sa diwang ang maka- langit na Kaharian ay tiyakang kikilos upang tupa- rin ang mga hula gaya ng Daniel 2:44 at Apo- calipsis 21:2-4. Babaguhin nito ang lupa upang 279
280 Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag ˆ maging isang paraiso na pun o ng mga taong umi- ibig sa Diyos at sa kanilang kapuwa tao. Habang ipinangangaral natin "ang mabuting balitang ito ng kaharian," ipinakikita natin ang pag-asang ito sa hinaharap. Subalit buong pagtitiwala rin nating ipinahahayag na ibinigay na ni Jehova sa kaniyang Anak ang buong awtoridad na mamahala. Idiniri- in mo ba ang mabuting balitang ito kapag nagpa- patotoo ka hinggil sa Kaharian? Pagpapaliwanag Kung Ano ang Kaharian. Paa- no natin matutupad ang ating atas na ipahayag ang Kaharian ng Diyos? Maaari tayong pumukaw ng interes kung pasisimulan ang mga pakikipag- usap sa iba't ibang paksa, subalit dapat na ma- ging malinaw kaagad na ang ating mensahe ay tungkol sa Kaharian ng Diyos. Ang isang mahalagang aspekto ng gawaing ito ay nagsasangkot sa pagbabasa o pagsipi ng mga kasulatan na tumutukoy sa Kaharian. Kapag tinutukoy mo ang Kaharian, tiyaking nauunawa- an ng iyong mga kausap kung ano ito. Higit pa ang kakailanganin kaysa basta pagsasabing ang Kaharian ng Diyos ay isang pamahalaan. Maaa- ring maging mahirap para sa ilang tao na isipin ang isang bagay na di-nakikita bilang isang pa- mahalaan. Maaari kang mangatuwiran sa kanila sa iba't ibang paraan. Halimbawa, ang grabidad ay di-nakikita, subalit ito ay may malaking epek- to sa ating buhay. Hindi natin nakikita ang Isa na gumawa ng batas ng grabidad, subalit maliwa- nag na siya'y may dakilang kapangyarihan. Ti- nutukoy siya ng Bibliya bilang ang "Haring wa- lang hanggan." (1 Tim. 1:17) O maaari kang mangatuwiran na sa isang malaking bansa, ma- raming tao ang hindi pa kailanman nakararating sa kabisera o nakikita nang personal ang kanilang tagapamahala. Natututuhan nila ang tungkol sa mga ito sa pamamagitan ng mga pagbabalita. Sa katulad na paraan, ang Bibliya, na nailathala na sa mahigit na 2,200 wika, ay nagsasabi sa atin ng tungkol sa Kaharian ng Diyos; ipinaaalam nito sa atin kung sino ang binigyan ng awtoridad at kung ano ang ginagawa ng Kaharian. Ang Bantayan, na inilalathala sa mas maraming wika kaysa sa alin- mang magasin, ay pangunahing "Naghahayag ng Kaharian ni Jehova," kagaya ng isinasaad nito sa pabalat. Upang matulungan ang mga tao na maunawa- an kung ano ang Kaharian, maaari mong banggi- tin ang ilan sa mga bagay na nais nilang ibigay ng mga pamahalaan: kasiguruhan sa ekonomiya, ka- payapaan, kalayaan mula sa krimen, walang-kini- kilingang pakikitungo sa lahat ng etnikong grupo, edukasyon, at pangangalaga sa kalusugan. Ipaki- ta na tanging sa pamamagitan lamang ng Kahari- an ng Diyos lubusang masasapatan ang lahat ng ito at ang iba pang mabubuting bagay na mini- mithi ng sangkatauhan. - Awit 145:16. Pagsikapang mapukaw ang pagnanais ng mga tao na maging mga sakop ng Kaharian, na pi- namamahalaan ni Jesu-Kristo bilang Hari. Tuku- yin ang mga himala na kaniyang ginawa bilang patiunang pagpapamalas sa gagawin niya bilang makalangit na Hari. Laging magsalita hinggil sa kaakit-akit na mga katangiang kaniyang ipinakiki- ta. (Mat. 8:2, 3; 11:28-30) Ipaliwanag na ibinigay niya ang kaniyang buhay para sa atin at na pagka- tapos niyaon ay ibinangon siya ng Diyos tungo sa imortal na buhay sa mga langit. Mula roon siya namamahala bilang Hari. - Gawa 2:29-35. Idiin na ang Kaharian ng Diyos ay namamahala na ngayon mula sa mga langit. Gayunman, kilala- nin na hindi nakikita ng karamihan ng mga tao ang mga kalagayan na inaakala nilang magiging ebidensiya ng pag-iral nito. Tanggapin iyon, at itanong kung kanilang nalalaman kung ano ang sinabi ni Jesu-Kristo na magiging ebidensiya nito. Itampok ang ilang bahagi ng kabuuang tanda sa Mateo kabanata 24, Marcos kabanata 13, o Lucas kabanata 21. Pagkatapos ay itanong kung bakit ang pagluklok ni Kristo sa langit ay hahantong sa
Ang Mensahe na Dapat Nating Ipahayag gayong mga kalagayan sa lupa. Akayin ang pan- sin sa Apocalipsis 12:7-10, 12. mensahe ng Kaharian, may mga pasiyang kaila- ngan niyang gawin. Anong priyoridad ang ibibi- gay niya para sa Kaharian ng Diyos sa kaniyang sariling buhay? Hinimok ni Jesus ang kaniyang mga alagad na "patuloy . . . na hanapin muna ang kaharian." (Mat. 6:33) Paano natin matutulu- ngan ang mga kapuwa Kristiyano na gawin iyon? Sa pagpapakita natin mismo ng mabuting halim- bawa at sa pagtalakay sa mga ' pagkakataong buk as sa kani- la. Kung minsan, sa pamama- gitan ng pagtatanong kung na- isaalang-alang na ba ng isang tao ang ilang posibilidad at sa pamamagitan ng paglalahad ng mga karanasan upang ipa- kita kung ano ang ginagawa ng iba. Sa pamamagitan ng pag- talakay sa mga ulat ng Bibli- ya sa paraang ang mga ito ay magpapasidhi ng pag-ibig ng isa kay Jehova. Sa pamamagi- tan ng pagdiriin ng pagiging-totoo ng Kaharian. Sa pamamagitan ng pagdiriin kung gaano talaga kahalaga ang gawaing paghahayag ng Kaharian. Ang pinakamalaking kabutihan ay kadalasang na- gagawa, hindi sa pagsasabi sa mga tao kung ano ang kailangang gawin, kundi sa pag-antig sa kani- lang pagnanais na gawin ito. Bilang aktuwal na ebidensiya ng kung ano ang ginagawa ng Kaharian ng Diyos, basahin ang Ma- teo 24:14, at ilarawan ang pangglobong progra- ma ng edukasyon sa Bibliya na nagaganap sa nga- yon. (Isa. 54:13) Sabihin sa mga tao ang tungkol sa iba't ibang paaralan na doo'y nakikinabang ang mga Saksi ni Jehova - lahat ay salig sa Bibliya, lahat ay wa- Ipaliwanag na lang bayad. bukod pa sa ating ministeryo sa bahay-bahay, tayo ay nag- aalok ng walang-bayad na pan- tahanang pagtuturo sa Bibliya sa mga indibiduwal at mga pa- milya sa mahigit na 230 lupa- in. Anong pamahalaan ng tao ang nasa kalagayang maglaan ng gayong kalawak na progra- ma sa edukasyon hindi lamang para sa mga sakop nito kundi para sa mga tao sa buong daigdig? Anyayahan ang mga tao na magtungo sa Kingdom Hall, du- malo sa mga asamblea at mga kombensiyon ng mga Saksi ni Jehova, upang makita ang ebidensi- ya kung paanong ang gayong edukasyon ay naka- aapekto sa buhay ng mga tao. - Isa. 2:2-4; 32:1, 17; Juan 13:35. TANUNGIN ANG IYONG SARILI: Ang akin bang paraan ng pa- mumuhay ay nagpapakita na hinahanap ko muna ang Kaha- rian? Mayroon bang mga pagbabago na maaari kong gawin upang maisagawa ito nang higit pa? Ano ang maaari kong gawin upang pasiglahin ang pagnana- is sa iba na hanapin muna ang Kaharian? Subalit mauunawaan kaya ng may-bahay kung paanong ang kaniyang sariling buhay ay apekta- do? Maaaring mataktikang ipakita mo na ang la- yunin ng iyong pagdalaw ay upang ipakipag-usap ' ang pagkakataong buk as para sa lahat na piliin ang buhay bilang mga sakop ng Kaharian ng Diyos. Pa- ano? Sa pamamagitan ng pagkatuto kung ano ang hinihiling ng Diyos at ng pamumuhay ngayon na kasuwato nito. - Deut. 30:19, 20; Apoc. 22:17. Tulungan ang Iba na Unahin ang Kahari- an. Kahit matapos tanggapin ng isang tao ang Walang alinlangan, ang mahalagang mensahe na kailangang ipahayag nating lahat ay panguna- hing nakatuon sa Diyos na Jehova, kay Jesu-Kristo, at sa Kaharian. Ang mahahalagang katotohanan hinggil sa mga ito ay dapat na idiin sa ating pangmadlang pagpapatotoo, sa ating mga kon- gregasyon, at sa ating personal na buhay. Ka- ipinamamalas natin pag ginagawa natin iyon, na tayo ay talagang nakikinabang sa edukasyon mula sa ating Paaralang Teokratiko Ukol sa Minis- teryo. 281
MGA TAGUBILIN PARA SA MGA TAGAPANGASIWA SA PAARALAN SA BAWAT kongregasyon, isang matanda ang inaa- tasan bilang tagapangasiwa sa Paaralang Teokrati- ko Ukol sa Ministeryo. Kung pinagkatiwalaan ka ng pananagutang ito, ang iyong sigla para sa paaralan at ang iyong personal na interes sa pagsulong ng bawat estudyante ay maaaring maging mahahala- gang salik sa kung ano ang maisasakatuparan ng paaralan sa inyong kongregasyon. komento sa loob lamang ng itinakdang oras para rito. Kapag ang isang estudyante ay sumobra sa oras, ikaw o ang isang katulong ay dapat magbigay ng hudyat. Dapat tapusin ng estudyante ang kani- yang pangungusap at saka umalis sa plataporma. Kung ang iba pang bahagi ng programa ay sumo- bra sa oras, paikliin ang iyong sariling mga komen- to, at saka ipakipag-usap ang bagay na ito sa kapa- tid pagkatapos ng pulong. Ang isang mahalagang bahagi ng iyong atas ay ang mangasiwa sa lingguhang Paaralang Teokrati- ko Ukol sa Ministeryo sa inyong kongregasyon. Tan- daan na bukod pa sa mga estudyante na may mga atas sa bawat pagkakataon, may iba pang dumada- lo. Pangasiwaan ang paaralan sa paraang ang bu- ong kongregasyon ay tatanggap ng gumaganyak at praktikal na mga paalaala may kaugnayan sa kahit isa man lamang sa mga layunin ng paaralan na bi- nabanggit sa pahina 5 hanggang 8 ng aklat-araling ito. Kung ikaw ay presente, ikaw ang dapat na ma- ngasiwa sa paaralan. Kung may pagkakataong hin- di ka makadadalo, isa pang matanda na patiunang inatasan ng lupon ng matatanda ang dapat na ma- ngasiwa sa paaralan. Kung nangangailangan ka ng tulong sa paghahanda ng mga iskedyul, pagsusulat at pamamahagi ng mga assignment slip, o pagsasa- ayos ng mga kahalili sa programa, isang ministeryal na lingkod na inatasan ng lupon ng matatanda ang maaaring tumulong sa mga bagay na ito. Magpakita ng interes sa lahat ng mga estudyan- te, sila man ay nakaiskedyul na gumanap ng mga atas ng pagbabasa, magharap ng mga presenta- syon sa istilong pagtatanghal, o magbigay ng mga pahayag. Tulungan sila na malasin ang kanilang gi- nagawa hindi bilang isang atas lamang kundi bilang isang pagkakataon upang sumulong sa ka- nilang paglilingkod kay Jehova. Sabihin pa, ang ka- nilang ginagawang personal na pagsisikap ay isang pangunahing salik sa kanilang pagsulong. Subalit mahalaga rin na ipakita mo ang magiliw na inte- res, tulungan sila na maunawaan ang kahalagahan ng mga puntong ipinapayo, at ipaliwanag kung paano ikakapit ang gayong payo. Upang maisaka- tuparan ito, makinig na mabuti sa bawat pahayag upang makapagbigay ka ng praktikal na mga ob- serbasyon. Tiyaking simulan at tapusin ang paaralan nang nasa oras. Magpakita ng mabuting halimbawa sa pamamagitan ng pagbibigay ng iyong sariling mga Pagpapatala ng mga Estudyante. Pasiglahin ang lahat ng mamamahayag na magpatala sa paaralan. Ang iba na aktibong nakikisama sa kongregasyon ay maaaring magpatala kung sila'y sumasang-ayon sa mga turo ng Bibliya at ang kanilang pamumu- hay ay kasuwato ng mga Kristiyanong simulain. Ka- pag ang isa ay nagpahayag ng pagnanais na mag- patala, masiglang papurihan siya. Kung ang taong ito ay hindi pa mamamahayag, ikaw bilang tagapa- ngasiwa sa paaralan ay dapat na makipag-usap sa kaniya hinggil sa mga kahilingan sa pagpapatala sa paaralan, na ginagawa iyon lalo na sa harapan ng isa na nagdaraos sa kaniya ng pag-aaral sa Bibliya (o sa harapan ng isang sumasampalatayang magu- lang). Ganito rin ang mga kahilingan upang ang isang tao ay maging di-bautisadong mamamaha- yag. Ang mga ito ay masusumpungan sa pahina 97 hanggang 99 ng Organisado Upang Ganapin ang Ating Ministeryo. Mag-ingat ng pinakabagong lista- han ng lahat ng mga nakatala sa paaralan. 282
Mga Tagubilin Para sa mga Tagapangasiwa sa Paaralan Paggamit ng Talaan ng Payo. Ang talaan ng payo para sa bawat estudyante ay nasa kaniyang personal na kopya ng aklat-aralin, sa pahina 79 hanggang 81. Gaya ng ipinahihiwatig ng itinak- dang kulay, alinman sa puntong ipinapayo mula 1 hanggang 17 ay maaaring gamitin kapag ang isang estudyante ay binigyan ng atas na pagbabasa. Para sa mga presentasyon na may istilong pagtatanghal, alinmang puntong ipinapayo maliban sa 7, 52, at 53 ay maaaring gamitin. Ang payo para sa mga pa- hayag ay sumasaklaw sa lahat ng mga punto mali- ban sa 7, 18, at 30. kular na aralin sa ganang sarili nila. Pagkatapos ay maaari mong tulungan sila sa mga puntong inaaka- la mong higit na makatutulong sa kanilang pagsu- long bilang mabibisang tagapagsalita at guro. ' ong nakatala sa paara- lan ang isang estudyante, siya'y maaaring maki- nabang pa rin nang malaki sa pag-aaral at pagkaka- pit ng bawat aralin. Upang matulungan ang mga estudyante na may espesipikong mga pangangai- langan, maaari kang pumili ng ilang katangian sa pagsasalita na sasanayin nila sa halip na sundin ang talaan ng payo sa karaniwang paraan. Kahit marami nang ta Kapag ang isang puntong ipinapayo ay iniatas, titiyakin ng tagapangasiwa sa paaralan na maita- tala ito sa pamamagitan ng lapis sa ilalim ng "Pe- tsa Nang Iatas" sa espasyong inilaan kasunod ng puntong iyon sa talaan ng payo na nasa aklat ng estudyante. Pagkatapos na magampanan ng es- tudyante ang kaniyang atas, tanungin siya nang pribado kung ginawa niya ang (mga) pagsasanay na nasa dulo ng pagtalakay sa puntong ipinapayo. Kung ginawa niya, isang markang tsek ang dapat na ilagay sa kahong nasa talaan. Kung irerekomen- da mo na patuloy pa niyang sanayin ang punto ring iyon na ipinapayo, hindi na kailangan pa ang ka- ragdagang nota sa talaan ng payo; basta't huwag pupunan ang blangko para sa "Petsa Nang Mata- pos." Iyon ay mamarkahan lamang kapag siya ay handa nang lumipat sa susunod na punto. Karag- dagan pa, sa pahina 82 ng aklat ng estudyante, sa kaliwa ng tagpong ginamit, ang petsa ay dapat na ilagay pagkatapos ng bawat pahayag ng estudyan- te. May espasyo sa talaan ng payo at sa talaan ng mga tagpo upang dalawang ulit na magamit ang bawat isa. Dapat na dala ng mga estudyante ang kanilang mga aklat sa panahon ng programa. Mag-atas ng isa lamang puntong ipinapayo sa pagsasalita sa bawat pagkakataon. Karaniwan na, pinakamabuting saklawin ang mga puntong ipina- payo ayon sa pagkakasunud-sunod nito sa talaan. Gayunman, kung ang ilang estudyante ay nagpa- pakita ng pambihirang kakayahan, maaari mo si- lang pasiglahing mag-aral at ikapit ang ilang parti- Pagbibigay ng Payo. Kapag nagbibigay ng payo, gamiting mabuti ang mga halimbawa at mga simu- lain sa Bibliya. Dapat madama ng mga estudyante na ang ibinigay na payo at ang espiritung ipinakita sa pagbibigay nito ay inuugitan ng matataas na si- mulain ng Salita ng Diyos. Tandaan na ikaw ay isang "kamanggagawa" ng iyong mga kapatid. (2 Cor. 1:24) Kagaya nila, kaila- ngan mong patuloy na magsikap upang sumulong bilang isang tagapagsalita at guro. Personal mong pag-aralan ang aklat na Makinabang sa Edukasyon Mula sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo, ikapit ang payo nito, at magpakita ng isang mabu- ting halimbawa na matutularan ng iba. Habang ginagawa mo ang gayon, gawin mong tunguhin na tulungan ang mga estudyante na maging mahuhusay na tagabasa, may-kakayahang mga tagapagsalita, at mabibisang guro. Upang maisagawa ito, pagsikapang ilaan ang anumang tulong na kailangan upang maunawaan ng mga es- tudyante kung ano ang iba't ibang mga katangian sa pagsasalita, kung bakit mahalaga ang mga ito, at kung paano lilinangin ang mga ito. Ang aklat- araling ito ay isinaayos sa paraang makatutulong sa iyo na gawin iyan. Gayunman, kadalasang higit pa ang kailangan mong gawin kaysa basta basahin la- mang ang mga salitang nasa aklat. Talakayin ang ideyang ipinahahayag ng mga ito at kung paano ikakapit ito. Kung mahusay ang pagkakaganap ng isang estu- dyante sa isang punto, papurihan siya. Banggitin sa 283
284 Mga Tagubilin Para sa mga Tagapangasiwa sa Paaralan maikli kung paano naging mabisa ito o kung bakit ang pamamaraan niya ay mahalaga. Kung maka- bubuti sa kaniya na magbigay ng higit pang pan- sin sa isang partikular na punto, tiyaking naunawa- an niya kung bakit. Talakayin kung paano gagawin iyon. Maging espesipiko, subalit maging mabait. Kilalanin na para sa marami, ang pagtayo upang magbigay ng isang presentasyon sa harapan ng isang grupo ay napakahirap. Kapag nadama ng isang tao na hindi mahusay ang pagkaganap niya, maaaring mag-isip siya kung kailangan pa ba siyang patuloy na magsikap. Tularan si Jesus, na hindi dinurog ang "bugbog na tambo" o pinatay ang isang "aandap-andap na linong mitsa." (Mat. 12:20) Isipin ang emosyonal na kalagayan ng estu- dyante. Kapag nagbibigay ng payo, isaalang-alang kung ang estudyante ay baguhan pa lamang o isang bihasang mamamahayag. Ang masigla at ta- imtim na papuri ay makapagpapatibay sa mga tao upang patuloy na gawin ang kanilang buong ma- kakaya. purihin si Jehova at tulungan ang iba na makila- la at ibigin siya. Ang layunin ng ating pagsasanay ay upang masangkapan tayo para maisagawa nang mabisa ang gawaing binalangkas sa Mateo 24:14 at 28:19, 20. Ang bautisadong mga kapatid na la- laki na kuwalipikado ay maaaring maanyayahan sa kalaunan na makibahagi sa pangangalaga sa "ka- wan ng Diyos" bilang mga tagapagsalita sa mad- la at mga guro. - 1 Ped. 5:2, 3. Imungkahi na basahin ng mga estudyante ang pagtalakay ng aklat-aralin sa kanilang susunod na puntong ipinapayo mga ilang araw lamang ma- tapos na iyon ay maiatas. Pasiglahin silang ikapit ang kanilang natututuhan sa paghahanda ng kani- lang mga bahagi sa paaralan, sa pakikipag-usap sa araw-araw, kapag nagkokomento sa mga pulong, at sa paglilingkod sa larangan. Pagbibigay ng mga Atas. Ito ay karaniwan nang dapat gawin nang di-kukulangin sa tatlong linggo ang kaagahan. Ang lahat ng gayong mga atas ay dapat na nakasulat hangga't maaari. Pakitunguhan ang bawat estudyante sa kaga- lang-galang na paraan. Ang Roma 12:10 ay nag- sasabi sa atin: "Sa pagpapakita ng dangal sa isa't isa ay manguna kayo." Kay angkop na payo nga para sa isang tagapayo sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo! Kung ang estudyante ay mas matan- da kaysa sa iyo, maingat na ikapit ang tagubiling ibinigay sa 1 Timoteo 5:1, 2. Gayunman, anuman ang edad ng isang tao, kapag ang payo na humihi- ling na baguhin niya ang kaniyang pamamaraan sa pagsasagawa ng mga bagay-bagay ay ibinigay sa isang mabait na paraan, kadalasang ito ay mas ma- gaang tanggapin. - Kaw. 25:11. Kapag nagpapayo, idiin sa estudyante kung ano ang layunin ng pagsasanay. Ang layuning iyon ay hindi lamang upang tumanggap ng komendasyon at masabihan na lumipat na sa susunod na pun- tong ipinapayo. Ang tunguhin ay hindi upang ma- ging isang tagapagsalita at isang guro na haha- ngaan ng iba. (Kaw. 25:27) Ang hangarin natin ay ang gamitin ang ating kaloob na pagsasalita upang Ang mga bahaging may kinalaman sa pagtuturo sa kongregasyon ay dapat na iatas sa matatanda, lalo na sa mga makagaganap nang mabisa sa mga bahaging iyon, at sa mga ministeryal na lingkod na mahuhusay na guro. Sa pagpapasiya kung aling pahayag ng estu- dyante ang iaatas sa mga kapatid na lalaki at kung alin ang sa mga kapatid na babae, sundin ang mga tagubiling inilaan kasama ng iskedyul ng paaralan. Kung kaunti lamang ang mga kapatid na lalaki su- balit marami ang mga kapatid na babae na nagbi- bigay ng mga pahayag ng estudyante, tiyakin na ang mga kapatid na lalaki ay mabibigyan ng sapat na pagkakataon upang makapagbigay ng mga pa- hayag na humihiling ng higit pa kaysa sa pagbaba- sa lamang. Isaalang-alang ang mga kalagayan ng mga indi- biduwal kapag nagbibigay ng mga atas. Kailangan bang atasan ang isang matanda o ministeryal na lingkod na magsalita sa paaralan sa gabi ring iyon na siya'y may bahagi na sa Pulong sa Paglilingkod
Mga Tagubilin Para sa mga Tagapangasiwa sa Paaralan o sa linggo ring iyon na siya'y may pahayag pang- madla sa kongregasyon? Kailangan bang atasan ang isang kapatid na babae na magbigay ng pre- sentasyon sa gabi ring iyon na may bahagi rin ang isa sa kaniyang maliliit na anak, na maaaring kaila- ngan niyang tulungan? Lalo na sa kaso ng isang ka- bataan o isang estudyante na hindi pa bautisado, angkop ba ang paksa? Suriin upang makatiyak na ang atas ay angkop para sa puntong ipinapayo na sinasanay ng estudyante. Para sa mga atas na ibinibigay sa mga kapatid na babae, ang estudyante ay karaniwan nang pumipi- li ng kaniyang sariling tagpo kasuwato ng mga ta- gubilin sa pahina 78 at 82. Isang katulong ang da- pat na atasan, subalit maaaring gumamit ng isang karagdagang katulong. Kung ang isang estudyante ay humihiling ng isang katulong na lalo nang ma- giging angkop upang ilarawan ang isang partiku- lar na tagpo, dapat na pagbigyan ang kahilingang iyon. Karagdagang mga Klase. Kung ang nakatala ay mahigit sa 50 estudyante, nanaisin mong isaalang- alang ang paggamit ng karagdagang mga lugar para sa mga bahaging ginagampanan ng mga es- tudyante. Ayon sa lokal na pangangailangan, ang kaayusang ito ay maaaring gamitin para sa lahat ng presentasyon ng mga estudyante o para lamang sa huling dalawang bahagi. Ang bawat karagdagang klase ay kailangang magkaroon ng isang kuwalipikadong tagapayo, mas mabuti kung isang matanda. Kung kinakaila- ngan, ang isang lubos na kuwalipikadong minister- yal na lingkod ay maaaring maging kahalili. Ang mga tagapayong ito ay dapat na sang-ayunan ng lupon ng matatanda. Makipagtulungang mabuti sa mga ito upang mabisang masubaybayan ang mga estudyante saanmang klase ibibigay ang kanilang susunod na presentasyon. Pantanging Klase sa Pagbabasa. Kapag natiyak ng lupon ng matatanda na maraming indibiduwal sa kongregasyon ang kailangang matuto ng sali- gang tuntunin sa pagbabasa ng wikang sinasalita sa kongregasyon, maaari kang gumawa ng mga ka- ayusan para rito kaugnay ng Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. Ang pagtuturong ito ay maaa- ring sumaklaw sa saligang mga kakayahang maka- basa at makasulat, o sa layuning mapasulong ang pagbabasa. laging kaila- ngang idaos kasabay ng pagbibigay ng mga pa- hayag ng estudyante sa Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo. Upang makapaglaan ng sapat na tu- long, higit na panahon ang maaaring kailanganin kaysa sa maaaring gugulin habang idinaraos ang paaralan. Maaaring tiyakin ng lokal na matatanda kung ano ang kailangan at kung kailan ibibigay ang gayong pagtuturo. Ayon sa pangangailangan, ang mga kaayusan ay maaaring gawin para sa panggru- pong pagtuturo o para sa isahang pagtuturo. Ang gayong mga klase ay hindi Ang isang kuwalipikadong guro ay kailangan. Mas mabuting ibigay ang atas sa isang kapatid na lalaki na isang mahusay na tagabasa at may lu- bos na kaalaman sa wika. Kung walang kapatid na lalaki, maaaring hilingin ng matatanda sa isang may-kakayahan at huwarang kapatid na babae na tumulong. Siya'y dapat maglagay ng lambong sa kaniyang ulo kapag nagtuturo sa klase. - 1 Cor. 11:3- 10; 1 Tim. 2:11, 12. Ang buklet na Apply Yourself to Reading and Writ- ing ay makukuha sa maraming wika. Ito ay dini- senyo upang magturo ng saligang mga kakayahan sa pagbasa at pagsulat. Ang iba pang materyal sa pagtuturo ay maaari ring gamitin, depende sa an- tas ng kakayahang bumasa niyaong mga nakatala. Kapag ang mga estudyante ay nakagawa na ng sa- pat na pagsulong, dapat silang pasiglahing maki- bahagi sa regular na programa ng Paaralang Teo- kratiko Ukol sa Ministeryo. Bilang tagapangasiwa sa Paaralang Teokrati- ko Ukol sa Ministeryo, malaki ang magagawa mo upang makinabang ang kongregasyon. Maghan- dang mabuti, at kasuwato ng payo sa Roma 12:6-8, gampanan ang iyong atas bilang isang napakahala- gang bagay na ipinagkatiwala sa iyo ng Diyos. 285
Aklatan ng Kingdom Hall 34, 37 Anal Asamblea at kombensiyon, mga ' ohiya 257 16, 50 Audiocassette, mga 44, 91-2 Balangkas nakalimbag 50, 52-5, 179 nasa isip 167, 178 paggamit 52, 126, 166-9, 176-7, 264 paggawa 39-42, 168-9, 174 Balarila 164-5 Banal na espiritu 19-20, 178 Bantas 84, 97-8 Banyagang wika pagpapatotoo 64, 186 tagapagsalin 55 Bibliya - Tingnan ang Kasulatan Bikas 109, 134, 137 Bokabularyo 26, 94-5, 160-5 Damdamin 115-16, 118-20, 122, 150, 266, 271 Di-pinaghandaang pahayag 177-8, 208 Diyos na Jehova 272-5 Ekspresyon ng mukha 116-17, 119, 121-5, 196 Ekstemporanyong pagpapahayag 50, 114, 129-30, 166, 174-8 Halimbawa, pagbibigay ng 61, 195, 229, 267 Halimbawa, paggamit ng mga 34, 57, 158, 216, 240-6, 257 Hyperbole 241 Ilustrasyon, mga 53, 57, 240-6, 253-4, 257 Init 118-20, 122-3, 125, 266 Interes sa iba 62-5, 119, 125, 159, 186-9, 198, 218 Interprete 55 INDISE Jesu-Kristo 275-8 Kaharian 58, 209-11, 257, 279-81 Kakayahang makipag-usap 62-5 Kalidad ng tinig 119, 137-8, 181-5 Kapansanan sa pagsasalita 88 Karanasan 76-7, 137 mga tanong 236-7 nakapagpapatibay 204-5 pagpapasimula 198, 217 pagtingin sa mata 124-5 pakikinig 159, 187 sandaling paghinto 99-100 Kasulatan konteksto 34-5, 148-9, 232, 256 pagbabasa nang may pagdiriin 104, 150-2 pagpapakilala 144, 147-9 pagpapasigla sa paggamit ng 145-6 pangangatuwiran mula sa 155-6, 231-3, 254 saligan ng pagtuturo 52-3, 143-4, 148, 224-5, 255-6, 267 tamang pagkakapit 153-6, 203-4, 256 Katatasan 93-6, 196 pagkautal 95 Katumpakan mga pananalita 38, 223-5, 242 pagbabasa 83-5 Konklusyon 177, 208, 220-2 Lakas ng tinig 102, 107-12 paggamit ng mikropono 139-42 Liham, mga 71-3 Lohikal na pagbuo 41, 170-3, 214 Madaling maunawaan 161, 226-9, 232-3, 242-6 Mahuhusay na argumento 255-7 Malinaw na pagbigkas 86-8 Manuskritong pahayag 50 naidiin ang pangunahing mga ideya 105-6 286 pagdiriin ng mga susing salita 102-3 paggamit ng mikropono 141 pagiging natural 130 pagtingin sa mata 127 Mapa, mga 12, 248-9 Matatanda pagbibigay ng payo 203-4 pagsagot sa mga tanong 144 pagtuturo sa kongregasyon 47-9, 284 pampatibay-loob 268 payo 265 tumpak na pagtuturo 225 Memorya 17-20 mga ilustrasyon 240 mga visual aid 249-50 pag-iinsayo 136 pagrerepaso 31 pag-uulit 206 tumutulong ang banal na espi- ritu 19-20, 178 Metapora 240-1 Mikropono 139-42 Ministeryo sa larangan - Tingnan ang Pagpapatotoo Nakapagpapatibay at positibo 158, 192, 202-5, 266 Nakapagtuturo 33-4, 46, 116, 157-8, 218, 230-3 Negatibong materyal 202-3 Nerbiyos 43, 125-6, 128, 135-8 Oras 34, 45, 176, 263-4, 282 Paaralang Teokratiko Ukol sa Ministeryo aklat-aralin, gamit ng 6-7, 283 kahaliling tagapagsalita 7, 137 karagdagang mga klase 285 katulong 285 layunin 5-8 mga atas 7, 43-9, 78, 284-5 mga puntong ipinapayo 43-5, 78-81, 283-4
mga tagpo 44-5, 78, 82, 283, 285 Pagbabasa sa Bibliya 11, 47-8 pagpapatala 282 pantanging mga klase sa pagba- basa 21-3, 285 tagapangasiwa 45, 78, 282-5 Pag-aaral 27-32 Pag-aaral sa Bibliya, mga - Tingnan ang Pagpapatotoo Pagbabagu-bago ng tono ng boses 111-14 Pagbabasa 21-6 binasa ang kasulatan nang may pagdiriin 104, 150-2 naidiin ang pangunahing mga ideya 105-6 pagbabasa sa madla 43-4, 85, 97-8, 105, 116, 126-7, 130, 140-1 paghahanda ng mga atas 43-4, 94-5, 98, 105-6, 116, 130, 263-4 pag-unawa 18, 24-6, 85 pantanging mga klase sa pagba- basa 21-3, 285 sa isang sulyap lamang 95 tumpak 83-5 Pagbabasa sa Bibliya 9-12, 60, 248-9 Pagbigkas 89-92 kapansanan sa pagsasalita 88 malinaw 86-8 mga pangalan sa Bibliya 91 mga tuldik 90 tama 162 Pagbubulay-bulay 18-19, 25, 31, 261 Pagdalaw-muli, mga - Tingnan ang Pagpapatotoo Pagdiriin ng mga susing salita 101-4, 150-2 Paggalang 67-8, 124, 187, 190-3, 200-201, 203-4, 252 Paghahalintulad 240 Paghahanda ng mga pahayag 39-55 manuskritong pahayag 50, 105-6, 127, 130 mga atas ng estudyante 43-6 mga atas sa pagbabasa 43-4, 94-5, 98, 105-6, 116, 130, 263-4 mga bahagi sa asamblea at kombensiyon 50 mga pagtatanghal 44-5, 49-50, 78, 82, 141-2, 166 mga tagpo 44-5, 78, 82, 283, 285 paggawa ng balangkas 39-42, 168-9, 174 pag-iinsayo 46, 54-5, 136, 264 pahayag na nagtuturo 48-9 pangmadlang pahayag 52-5, 249-50 Pulong sa Paglilingkod 49-50, 141-2, 216, 235 tampok na mga bahagi sa Bibli- ya 47-8 Paghahanda ng pahayag - Tingnan ang Paghahanda ng mga pahayag Pagiging natural 121, 128-30, 166, 175-6, 179-80, 196 Pag-iinsayo mga atas sa pagbabasa 94-5, 130, 263-4 mga pagtatanghal 49-50, 141-2 mga pahayag 54-5, 136, 264 Pagkakaiba, mga 57-8, 233 Pagkautal 95 Pagkokomento sa mga pulong 70, 141 Pagkontrol sa paghinga 109, 181-5 Pagkumpas, mga 121-3, 196 Pagpapatawa 193 Pagpapatotoo mensahe 272-81 mga konklusyon 222 mga liham 71-3 mga pag-aaral sa Bibliya 60, 69- 70, 188-9, 221-2, 227-8, 235, 238, 248-9, 258-62 mga pagdalaw-muli 222 mga pagtutol 168, 177-8, 195, 199, 253 pagpapasimula ng mga pag- uusap 62-4, 100, 125, 159, 167, 186, 198, 202, 217, 236-7 Indise 287 sa mga ayaw tumanggap sa Bi- bliya bilang awtoridad 68-9, 144, 198-9, 252 Pagpili ng angkop na materyal 54, 146, 234-5 Pagpili ng mga salita 160-5, 176, 198-9, 220 madaling maunawaan 227-8 mga paghahalintulad at mga metapora 240-1 upang maipakita ang pananalig 195-6 Pagrerekord, mga mga audiocassette 44, 91-2 sariling boses 88 Pagrerelaks ng maiigting na kalamnan 87, 184-5 Pagsasaliksik 12, 29, 33-8, 40, 226, 231-2 Pagsulong 6-8, 21, 74-7, 271 Pagtatanghal, mga 44-5, 49-50, 78, 82, 141-2, 166 Pagtingin sa mata 124-7, 169, 175 Pagtingin sa tagapakinig - Tingnan ang Pagtingin sa mata Pagtutuon ng pansin 14, 25 Pagtuturo 56-61 espekulasyon at opinyon 54, 153, 188 lohikal na pagbuo 41, 170-3, 214 maka-Kasulatang saligan 143-4, 148, 225, 255-6, 267 matatanda - Tingnan ang Mata- tanda mga ilustrasyon 53, 57, 240-6, 253-4, 257 mga pagkakaiba 57-8, 233 mga tanong - Tingnan ang Ta- nong, mga pag-abot sa puso - Tingnan ang Puso paggamit ng Kasulatan 52-4, 155-6, 231-3, 254 pagpapatawa 193 payo 265-7 praktikal na aplikasyon 53-4, 60, 157-9, 220, 233 sobrang materyal 41, 98, 173, 214, 226-7, 234-5, 264 Pag-uulit 152, 206-8, 210-11, 214
288 Indise Pahayag na nagtuturo 48-9 Pakikinig 13-16, 64, 187 Pakikipanayam 49-50, 129 Pambungad 215-19 mga kasulatan 144, 147-9 mga pahayag 208, 215-19 ministeryo sa larangan 62-4, 167, 186, 202, 217-19, 236-7 Pangangatuwirang paraan, may 66-70, 192, 198-200, 237-8, 251-4 Pangmadlang pahayag 52-5, 249 Pangunahing mga punto 29, 39-42, 105-6, 146, 168, 212-14 Paraan na parang nakikipag-usap 129-30, 166, 175-6, 179-80 malinaw na binigkas 86-8 Sandaling paghinto 97-100, 125-6, 152 Sigla 115-17, 270-1 Tagapagsalin - Tingnan ang Interprete Pamilya pag-aaral sa Bibliya 31-2, 195, 248 Payo 221, 265-7 Personal na hitsura 131-4, 190 Praktikal na aplikasyon 53-4, 60, Tagpo, mga 44-5, 78, 82, 283, 285 Taktika 69, 192-3, 197-201, 236-7, pagbabasa sa Bibliya 11, 60, 157-9, 220, 233 242, 251-4 248-9 Pulong, mga Tampok na mga bahagi sa Bibliya pagsasanay sa mga anak 16, 60 Pampatibay-loob 266, 268-71 Panalangin 14, 28, 56, 178 pampubliko 168 sagot 136-7 Pananalig 194-6 lakas ng tinig 109 mga pagkumpas 122 pagdiriin ng mga susing sali- paghahanda 28-31 pakikibahagi 70, 141 Pulong sa Paglilingkod 49-50, 141-2, 216, 235 Puntong ipinapayo, mga 43-5, 78-81, 282-4 Puso paghahanda ng kaniyang 13-14, 27-8, 115-16 47-8 Tanong, mga pagsagot 64, 66-70, 143-4, 177-8, 188, 223 pagtatanong 58-9, 64, 147-8, 187, 216, 222, 231, 236-9, 253-4, 259 Tema 39-40, 209-11, 218-19, 220-1, 234 ta 103 paggamit ng mga tanong 239 pagtingin sa mata 124 sa pagtatapos 221 Pananamit at pag-aayos 131-4, 190 pagsisikap na abutin 33-4, 48-9, 59-60, 166, 238-9, 258-62 Salita, mga angkop na pagpili 160-5, 195-6, 199, 219, 228, 240-1 Tindig 43, 125-6, 128, 135-8 Tuldik, mga 90 Tunguhin, mga 56, 77 Video, mga 249 Visual aid, mga 247-50 Gusto mo ba ng higit pang impormasyon? Maaari kang makipag-ugnayan sa mga Saksi ni Jehova sa
Mahabagin Walang pagtatangi
"Walang sinumang tao
Mapagpakumbaba ang nakapagsalita nang tulad nito" Matiisin Mapanalanginin be-TG