What is Diabetes? (Ano ang Dyabetes?) Ang Dyabetes ay isang kundisyon na ang katawan ay hindi magamit ng ayos ang kinakaing asukal. Ang katawan ay hindi makagawa ng sapat o tamang Insulin. Masyadong madaming asukal ang nananatili sa dugo at ito ay nagpapataas sa antas ng asukal sa dugo (blood sugar level). Nanggagaling ang asukal sa mga kinakaing carbohydrates. Ginagamit natin ito para magbigay ng lakas ng katawan. Ang sobra at hindi magamit ng katawan ay ginagawang taba at itinatabi sa kalamnan at atay para magamit ito kung kailan kailangan. Habang kumakain, ang lapay (pancreas) ay gumagawa ng Insulin para magamit ng ating katawan ang asukal na kinain. Ang simula ng Dyabetes (Pre-Diabetes) ay pag ang antas ng asukal sa dugo ay mas mataas kesa sa normal pero hindi masyado para matawag itong Dyabetes. Magtanong sa iyong doktor tungkol sa mga klase ng Pre-Diabetes, halimbawa Impaired Glucose Tolerance o Impaired Fasting Glucose. Paano malalaman kung ikaw ay may Dyabetes? Puwede itong madiskubre habang nagpapatingin sa doktor o sa taunang eksaminasyon. Madalas ay walang karamdaman pero ang karamihan ay may isa or higit pang sintomas. Ano ang mga sintomas ng Dyabetes? Ang mga sintomas ay iba-iba pero ang mga sintomas sa baba ang pangkaraniwan: Pagkagutom Madalas na pag-ihi Pangingilig at pamamanhid ng Pakiramdam ng pagkapagod mga paa at kamay Pagkirot ng mga kalamnan Pagkayamutin at madalas na pagbabago ng kalooban
Sakit ng ulo Paulit
ulit na impeksyon ng
Tuyong balat balat, bibig, genitals Malabong paningin Higit na pagkauhaw kaysa sa karaniwan
Sugat na matagal o mabagal gumaling This document was created by Mosaic Primary Care Network and The Filipino Healthcare Providers Group of Calgary, using clinical information provided in this resource: Alberta Health Services What is Diabetes (606283) Dated: June 2022
May mga dugo ba na pang-suri ng Dyabetes? Puwedeng mag-utos ang iyong doktor na kuhanan ka ng dugo: puwede itong gawin bago kumain ng almusal (fasting) o kaya'y walang tiyak na oras (random blood glucose). Puwede ring ipagawa ang Oral glucose tolerance test (OGTT) para malaman kung ikaw ay may Dyabetes o simula ng Dyabetes. Bibigyan ka ng matamis na inumin at susukatin ang iyong dugo bago uminom at sa dalawang oras pagkatapos uminom. Magtanong sa iyong doktor kung ano ang resulta ng iyong pagsusuri ng dugo at kung ano ang kahulugan ng iyong resulta. Ano-anong klase ang Dyabetes? 1. Type 1
Ito ay nagsisimula kapag ang lapay ay hindi na makagawa ng Insulin o konting Insulin lang . Dahil sa walang sapat na paggawa ng insulin, kinakailangan ng Insulin iniksyon
Ito ay mas madalas na nangyayari habang bata pa pero puwede din sa kahit anong edad. 2. Type 2 Nangyayari ito kapag ang katawan ay hindi magamit ng ayos ang ginagawang Insulin o kaya'y ito ay nilalabanan ng katawan. Habang tumatagal ay kumokonti ang paggawa ng lapay ng Insulin. Ito ang pangkaraniwan na klase ng Dyabetes. 3. Gestational Ito ay makikita lang sa mga babaeng buntis. Ito ay puwedeng mawala pagkanganak pero mas mataas ang panganib na ito ay matuloy sa Dyabetes. This document was created by Mosaic Primary Care Network and The Filipino Healthcare Providers Group of Calgary, using clinical information provided in this resource: Alberta Health Services What is Diabetes (606283) Dated: June 2022
Sino-sino ang mas mataas ang tsansang magkaroon ng Dyabetes? Mga Asians, mababang katayuan sa lipunan, at iba pa
Sobra sa timbang, lalo na kung ang taba ay nasa tiyan 40 anyos na edad o higit pa May lahi ng Dyabetes sa pamilya Hindi aktibo Kung ikaw ay may Pre-Diabetes Nagakaroon ng Dyabetes habang buntis Kung mayroon kang ibang kondisyon halimbawa sakit sa puso, mataas na presyon ng dugo, mataas na kolesterol Madami pang iba na nagdudulot ng pagkakataong magkaroon ng Dyabetes. Tanungin ang iyong doktor kung ano ang iyong tsansa . Paano alagaan ang sarili pag may Dyabetes? Kumain ng mga malulusog na pagkain at tamang bahagi Maging aktibo sa mga gawaing pisikal Alagaan at subaybayan ang asukal sa dugo, presyon ng dugo, at kolesterol. Pamahalaan at alagaan ang stress Uminom ng mga gamot na utos ng iyong doctor Pag-aralan ang iyong Dyabetes at kung ano ang makakatulong. Bisitahin ng regular kung mayroon kang Diabetes Educator. This document was created by Mosaic Primary Care Network and The Filipino Healthcare Providers Group of Calgary, using clinical information provided in this resource: Alberta Health Services What is Diabetes (606283) Dated: June 2022


Tumawag upang makakuha ng iba pang impormasyon Mahalaga na tumawag sa iyong opisina ng State Medical Assistance (Medicaid) o kaya ay punuin ang isang aplikasyon kung sa tingin mo na maaari kang maging kuwalipikado para ka makatipid, kahit na ang iyong kita o mga mapagkukunan ay higit na malaki kaysa sa mga halagang nakalista sa brochure na ito. Pumunta sa Medicare.gov/ talk-to-someone, piliin ang estado mo, pagkatapos ay piliin ang "Other insurance programs" para makuha ang numero ng telepono para sa Medicaid office ng estado mo. Maaari ka ring tumawag sa 1-800-MEDICARE (1-800-633-4227). Ang mga gumagamit ng TTY ay maaaring tumawag sa 1-877-486-2048. Ang tanging paraan upang malaman kung ikaw ay kuwalipikado ay kung mag-aaplay. Tumawag sa tanggapan mo ng State Medical Assistance (Medicaid) para malaman kung kuwalipikado ka. Medicare.gov S a a n a ko m a k a k u k u h a n g i b a p a n g i m p o r m a s yo n ? Bumisita sa Medicare.gov upang makita o maimprenta ang mga publikasyon ng Medicare at maghanap ng mga makatutulong na numero ng telepono at mga lugar sa web. Tumawag sa 1-800-MEDICARE (1-800-633-4227) at magtanong tungkol sa pagkuha ng tulong sa pagbabayad ng iyong hulog sa Medicare. Ang mga gumagamit ng TTY ay makakatawag sa 1-877-486-2048. Tumawag sa iyong opisina ng iyong State Medical Assistance (Medicaid). Para makuha ang numero ng telepono nila, pumunya sa Medicare.gov/talk-to-someone, piliin ang estado mo, pagkatapos ay piliin ang "Other insurance programs," o tumawag sa 1-800-MEDICARE. May karapatan kang kumuha ng impormasyon sa Medicare sa anyong maa-access, tulad ng malaking print, Braille, o audio. May karapatan ka ring magsampa ng reklamo kung sa palagay mo ay nadiskriminahan ka. Pumunta sa Medicare.gov/ o tumawag sa 1-800-MEDICARE (1-800-633-4227) para sa karagdagang impormasyon. Ang mga gumagamit ng TTY ay maaaring tumawag sa 1-877-486-2048. Ang produktong ito ay ginawa bilang gastos ng nagbabayad ng buwis sa U.S.. CMS Product No. 10126-T (Tagalog) Revised March 2022 Kumuha ng tulong sa iyong gastos sa Medicare A N G P A G S I S I M U L A Ang mga programang makatutulong upang makatipid ka ng pera M G A S E N T R O PA R A S A M G A S E R B I S YO N G M E D I C A R E AT M E D I C A I D
M a k a k a t i p i d k a n g p e r a s a m g a p r o g r a m a n g e s t a d o M A G S I M U L A TAYO Makakakuha ka ng tulong mula sa estado mo para bayaran ang iyong mga premium sa Medicare. Sa ilang mga kaso, ang mga Programa sa Matitipid sa Medicare ay maaring magbayad ng Medicare Bahagi A (Seguro sa Ospital) at Medicare Bahagi B (Seguro sa Medikal) para sa maibabawas, kabahagi ng seguro, at kabahagi sa binabayaran kung matutugunan mo ang ilang mga kalagayan. May 4 na uri ng mga Programa sa Matitipid sa Medicare: 1. Kuwalipikadong Benepisyaryo ng Medicare (QMB) 2. Mga Tinukoy na Maliit ang Kita na mga Benepisyaryo ng Medicare (SLMB) 3. Kuwalipikadong Indibidwal (QI) 4. Mga Kuwalipikadong Walang-kaya at Nagtatrabahong Indibidwal (QDWI) Kung ikaw ay maging marapat para sa programa sa QMB, SLMB, o kaya ay QI, ikaw ay otomatikong magiging kuwalipikado na makakuha ng Ekstrang Tulong sa pagbabayad ng pagsasaklaw sa gamot ng Medicare. 3 M g a M a h a l a g a n g K a t a n u n g a n Kung sumagot ka ng "oo" sa lahat ng mga tanong na ito, bumisita sa Medicare.gov, o kaya ay tumawag sa iyong opisina ng State Medical Assistance (Medicaid) para makita kung kuwalipikado ka para sa Medicare Savings Program sa estado niyo: 1 . Mayroon ka ba, o karapat-dapat ka ba para sa Bahagi A? Kung hindi ka sigurado, tingnan sa iyong pula, puti, at asul na tarheta ng Medicare, o tumawag sa Seguridad Sosyal sa 1-800-772-1213. Ang mga gumagamit ng TTY ay maaaring tumawag sa 1-800-325-0778. 2 . Ang iyo bang kita sa 2022 ay nasa o kaya ay mababa kaysa sa limitasyon ng kita na nakalista sa ibaba? Ang impormasyon sa chart ay makukuha sa Nota: Ang mga limitasyon sa kita at pagkukunan sa tsart ay maaring magbago sa 2023 Programa sa Matitipid Sa Medicare QMB Limitasyon sa buwanang kita ng Indibidwal* $1,153 Limitasyon sa buwanang kita ng Mag-asawa* $1,546 Makakatulong sa pagbabayad ng Ang hulog sa Bahagi A at Bahagi B at iba pang gastos (gaya ng maibabawas, kabahagi sa seguro, at kabahagi sa binabayaran) binabayaran) SLMB $1,379 $1,851 Hulog lamang para sa Bahagi B QI $1,549 $2,080 Hulog lamang para sa Bahagi B QDWI $4,615 $6,189 Hulog lamang para sa Bahagi A 3 . Ikaw ba ay may limitadong pagkukunan? Ang limitasyon ng pagkukunan sa 2022 para sa programa sa QMB, SLMB, at QI ay $8,400 para sa isang tao at $12,600 para sa isang mag-asawa. Ang limitasyon ng pagkukunan para sa programa sa QDWI ay $4,615 para sa isang tao at $6,189 para sa isang mag-asawa. Kasama sa mga binibilang na pagkukunan ang pera sa iyong kuwenta para sa tseke o kuwenta para sa pagtitipid, sertipiko ng pag-aari, at sertipiko ng pagkakautang. Kapag binilang mo ang iyong mga pagkukunan, huwag mong isama ang iyong bahay, ang iyong sasakyan, sukat ng lupa sa paglilibing, hanggang $1,500 na gastos sa paglilibing kung isinantabi mo ang pera para dito, kasangkapan, o iba pang mga gamit para sa sambahayan o sa pansarili. Kung may kita ka sa pagtatrabaho, maari kang maging kuwalipikado sa mga benepisyong ito kahit na ang iyong kita ay higit na malaki kesa sa mga limitasyong ito. Hindi magkakatulad ang pagkalkula ng iyong kita at pagkukunan sa karamihan sa mga estado, kaya maaring maging kuwalipikado ka sa iyong estado kahit na sa tingin mo na higit na mataas ka sa mga limitasyong ito. Ang mga limitasyon ay mataas ng kaunti sa Alaska at sa Hawaii. May ibang estado na may mataas na antas ng pagkukunan o kaya ay hindi ibinibilang ang mga pagkukunan. Tiyakin sa iyong estado para makakuha ng higit na kaalaman. M e d i c a r e . g o v 1 - 8 0 0 - M E D I C A R E


READING FOR GRADES 1-2 Aralin 5 Pambungad Magandang araw sa iyo, munting mambabasa! Handa ka na bang galugarin ang ating kwento ngayong araw? Sabay-sabay nating basahin ang librong"Matandang Matabang Pusa" na isinulat ni Virgilio S. Almario. Huwag mag-alala; gagabayan kita, kaibigan! Reading for Grades 1 and 2 - Aralin 5 Book Title: Matandang Matabang Pusa Author: Virgilio S. Almario Source: Buri Books Hi! Kamusta na tayo today? Si Teacher Robyn ulit to ng AHA. Today, babasahin natin ang "Matandang Matabang Pusa" ni Ginoong Virgilio Almario. 👨🏽 🏫
Naalala ba natin si Virgilio Almario yung nagsulat ng kuwento natin kahapon? May award siya para sa mga kuwento niya! 📝 Ang tawag dito at Carlos Palanca Award. 🏆 Kung galingan natin sa pagsulat at pagbasa natin, kayang-kaya rin natin makuha ang Award na to! 🥇 🙏🏽 PANGAKO PARA SA ARALING ITO Ulitin lang natin yung promises natin sa isa't isa kahapon. Naaalala pa ba natin? ☺ (1) dahan-dahang bibigkasin ang kada linya ng story 📣 (2) dadamdamin at sisikaping intindihin ang kuwento at, 🤓 (3) 'wag matatakot magtanong kay Teacher o sa ating mga nakatatanda sa bahay kung may hindi tayo naiintindihan. 🧡👩🏽👨🏽👴🏽👵🏽 💬 TALASALITAAN AHA! Learning Center - Eskwelang Pamilya Reading for Grades 1-2 - Lesson 5
Bago tayo mag-umpisa, tingnan muna natin ang iilang mga salita sa kuwento na baka hindi pamilya sa atin! Mag-tanong sa ating nakatatanda kung ano kaya ang ibig sabihin ng mga to! 🤔 (1) Lampa (2) Makadakma (3) Hamog (4) Mahuhusay (husay) Ready na? Game na! -- 📚 MATANDANG MATABANG PUSA NI VIRGILIO S. ALMARIO Bigkasin natin ang kada-linya 📣 Ano ba ang magagawa ng isang matandang matabang pusa? • Mabagal at lampa ni hindi makadakma ng payat na daga. • Madalas madulas, madalas madapa; Madaling manlambot, madaling maantok; • Masamang magulat kapag natutulog; • Masamang masamang mabilad sa hamog • Ano ba ang magagawa ng isang matandang matabang pusa kundi... • Magbasa, magbasa ng mahuhusay na libro • Mag-isip, patalasin ang ulo, mag-ipon ng talino, habang humahaba kumakapal ang balahibo at kung hating gabi, mangarap lumipad, manood ng mundo sa piling ng marurunong na kuwago hanggang bumalik si Pebo. Medyo nakakalito yung magkatunog na salita, no? Okay lang! Dahan-dahan lang, kaya rin yan! Naalala ba nating bigkasin ang kada-linya? -- ✏ GAWAIN Balikan natin ang kuwento ng Matandang Matabang Pusa! 🔎 Hindi ba ang karaniwang ginagawa ng pusa ay mag-habol ng daga? Pero bakit kaya hindi na kaya ni Matandang Matabang Pusa? Balikan natin ang unang parte ng kuwento. Siya ay, madalas madulas, madalas madapa, madaling manlambot, at madaling maantok! 🔎 Ang ating Matandang Matabang Pusa ay parang Lola o Lolo na! Balikan ang kuwento, siya ay "Masamang magulat kapag natutulog," o ayaw niyang ginigising. AHA! Learning Center - Eskwelang Pamilya Reading for Grades 1-2 - Lesson 5
Ano pa ang mga katangian ni Matandang Matabang Pusa na siya'y parang Lola o Lolo? 🔎 Sa bandang huli, mistulang naging mahika ang kuwento ng Matandang Matabang Pusa! Ano ang mga nagagawa ng Matandang Matabang Pusa na hindi nakarinwang nagagawa ng ibang pusa? Siya ay nakalipad, nakakabasa, napapanood ang mundo kasama ang kaibigan niyang mga kuwagi hanggang umuwi ang kanyang amo na si Pebo. May alaga ba tayo na hayop sa bahay? Kung mag-iisip tayo ng adventure na pwede nitong gawin habang hindi tayo nakatingin, ano kaya ito? Mga kuwentong mahika rin ba? ✅🙏🏽 PAGTATAPOS Kapag hindi natin nagagawa ang karaniwang nagagawa natin, kung dahil may sakit man tayo, o parang ngayon na bawal tayo lumabas, pwedeng-pwede na gamitin natin ang ating imahenasyon para magka-adventure! Minsan nga, mas masaya pa mag-imagine, mag-sulat, at mag-basa, kesa manood ng TV diba? Kase hindi tulad ng TV, kung ikaw ang nag-iisip, nasasayo ang mangyayari sa kuwento! Yay! Tapos na! May parte ba ng lesson na nahirapan kayo? O may gusto ba kayong ma-share na sagot sa grupo natin? Message lang kayo sa grupo, o message niyo si Teacher ❤
This story was published by Adarna House. This content is lovingly prepared by AHA! Learning Center. AHA! Learning Center - Eskwelang Pamilya Reading for Grades 1-2 - Lesson 5


FW-001-INFO INFORMATION SHEET ON WAIVER OF SUPERIOR COURT FEES AND COSTS (PAHINA NG IMPORMASYON SA PAUBAYA NG MGA BAYARIN AT GASTUSIN SA NAKATATAAS NA HUKUMAN) Kung ikaw ay inireklamo o mais mong magreklamo, o kung ikaw ay naghain o nakatanggap ng isang petisyon tungkol sa batas pangpamilya, at kung hindi mo kayang magbayad ng mga bayarin at gastusin sa hukuman, maaaring hindi mo na bayaran ang mga ito upang makadulog sa hukuman. Kung ikaw ay nakatatanggap ng mga pampublikong benepisyo, isang tao na nasa mababang-kita, o hindi sapat ang kita upang makabayad para sa iyong mga pangunahing pangangailangan sa tahanan at sa iyong mga bayarin sa hukuman, maaari mong hilingin sa hukuman na ipaubaya ang lahat o bahagi ng iyong mga bayarin dito. 1. Upang makahiling sa hukuman na ipaubaya ang iyong mga bayarin sa nakatataas na hukuman, kumpletuhin ang Request to Waive Court Fees (form FW-001). Kung ikaw ay matanggap, ipapaubaya ng hukuman ang lahat o bahagi ng kanyang mga singil para sa mga sumusunod: Pag-sumite ng mga papeles sa nakatataas na hukuman (maliban para sa isang apela sa isang kaso na may halaga nang lampas $25,000) • Paggawa at pagpapatotoo ng mga kopya • Singil ng Sheriff sa pagbigay ng pahayag • Mga singil ng hukuman para sa teleponong pagdinig Pagbibigay ng mga pahayag at sertipiko Pagpapadala ng mga papeles sa ibang departamento ng hukuman Pagkakaroon ng isang itinakdang taga-pagsalin ng hukuman sa small claims court (hukuman para sa mga maliliit na kaso) Pang araw-araw ng bayarin sa nag-uulat (hanggang sa 60 araw matapos ang pagbigay ng paubaya sa singil, sa naaprubahang pang araw-araw ng antas ng hukuman) Paghahanda, pagpapatotoo, pagkopya, at pagpapadala ng transcript ng clerk sa apela. 2. Maaari mong hilingin sa hukuman na ipaubaya ang ibang mga bayarin habang ang iyong kaso ay nakabinbin din sa nakatataas na hukuman. Upang magawa ito, kumpletuhin ang isang Request to Waive Additional Court Fees (Superior Court) (form FW-002). Isasaalang-alang ng hukuman na ipaubaya ang mga bayarin para sa mga aytem katulad ng mga sumusunod, o ibang mga serbisyo ng hukuman na iyong kailangan para sa iyong kaso: Mga bayarin at gastusin sa mga hurado • Bayarin para sa opisyal na tagapamayapa upang tumestigo sa hukuman • Mga bayarin para sa mga ekspertong itinakda ng hukuman • Mga bayarin sa itinakdang tagapagsalin ng hukuman para sa isang saksi • Mga pang araw-araw na bayarin sa taga-ulat (lampas sa Ibang kinakailangan na mga bayarin sa hukuman 60-araw sa panahon na matapos ang pagbigay ng paubaya sa bayarin, sa pang araw-araw na antas na aprubado ng hukuman) 3. Kung nais mo na repasuhin ng Appellate Division ng Superior Court o ng Court of Appeal ang isang kautusan o desisyon laban sa iyo at nais mong ipaubaya ang mga bayarin ng hukuman, humiling at sumunod sa mga panuto sa Information Sheet on Waiver of Appellate Court Fees, Supreme Court, Court of Appeal, Appellate Division (form APP-015/FW-015-INFO). MAHALAGANG IMPORMASYON! Nilalagdaan mo ang iyong kahilingan na isinasaalang-alang ang kaparusahan ng pagsisinungaling. Mangyaring sumagot ng totoo, tumpak, at kumpleto. Maaaring humiling sa iyo ang hukuman ng impormasyon at ebidensya. Maaari kang ipatawag sa hukuman upang sumagot ng mga katanungan tungkol sa iyong kakayanang magbayad ng mga bayarin at gastusin sa hukuman at maglaan ng mga patunay na kwalipikado. Anumang pangunang paubaya sa bayarin na ibinigay ay maaaring tapusin kung ikaw ay hindi pupunta sa hukuman kung ipatawag. Maaaring hilingin sa iyo na bayaran ang mga halaga na ipinaubaya kung makikita ng hukuman na hindi ka kwalipikado para sa paubaya sa bayarin. • Kung ikaw ay nakatanggap ng paubaya sa bayarin, kailangan mong sabihin sa hukuman kung mayroong pagbabago sa iyong mga pinansyal. Kailangan mong sabihin sa hukuman sa loob ng limang araw kung bumuti ang iyong mga pinansyal o kung maaari mo nang mabayaran ang mga bayarin at gastusin sa hukuman sa panahon ng iyong kaso. (Mag-sumite ng Notice to Court of Improved Financial Situation o Settlement (form FW- 010) sa hukuman.) Maaari kang utusan na muling bayaran ang anumang halaga na ipinaubaya matapos magwakas ang iyong kwalipikasyon. • Kung ikaw ay makatanggap ng desisyon o kautusan na pagsuporta sa mga usapin sa batas pangpamilya: Maaari kang utusan na bayaran lahat o bahagi ng mga ipinaubayang mga bayarin at gastusin kung makikita ng hukuman na ang iyong mga pagkakataon ay nagbago na at maaari ka nang magbayad. Ikaw ay magkakaroon ng pagkakataong humiling sa hukuman ng isang pagdinig kung magpapasya ang hukuman. Kung ikaw ay mananalo sa iyong kaso sa hukuman ng paglilitis: Sa kadalasan ang kabilang panig ang inuutusang magbayad ng iyong mga ipinaubayang mga bayarin at gastusin sa hukuman. Hindi magbibigay ang hukuman ng satisfaction of judgment hanggang ang mga ito ay nabayaran. (Ito ay hindi ipinapatupad sa mga kaso na unlawful detainer. Mga espesyal na alituntunin ang ipinapatupad sa mga kaso ng batas sa pangpamilya. (Government Code, section 68637(d), (e).) Kung ikaw ay nakipagkasundo ng iyong kasong sibil para sa $10,000 o lampas: Anumang ipinaubayang bayarin at gastusin ng hukuman sa paglilitis ay kailangan mong mabayaran sa hukuman mula sa pag-aayos. Magkakaroon ang hukuman ng lien sa pag-aayos sa halagang ipinaubayang mga bayarin at gastusin. Maaaring tumanggi ang hukuman na isantabi ang kaso hanggang mabayaran ang lien. Kailangang mayroong kalakip ang kahilingan na isantabi ang kaso (gamitin ang form CIV-110) ng isang deklarasyon na isinasaalang-alang ang kaparusahan ng pagsisinungaling na ang mga ipinaubayang mga bayarin at gastusin ay siya nang nabayaran. Espesyal na alituntunin ang ipinapatupad sa mga kaso ng batas sa pangpamilya. • Maaaring komulekta ang hukuman ng mga bayarin at gastusin na para sa kanya. Kung ang mga ipinaubayang mga bayarin at gastusin ay iniutos na bayaran sa hukuman ng paglilitis (trial court), maaaring magsimula ang hukuman ng mga proseso sa pagsingil at magdagdag ng $25 na bayarin kasama ang anumang karagdagang gastusin sa pagsingil sa ibang mga bayarin at gastusin na kautangan sa hukuman. Pagtapos na ang pagpapaubaya sa bayarin. Nagtatapos ang paubaya sa bayarin sa 60 araw matapos ang desisyon, pag-isantabi, o ibang huling pagtatapos ng kaso o mas maaga pa kung makikita ng hukuman na hindi na karapat-dapat para sa isang paubaya sa bayarin. Kung ikaw ay nasa isang kulungan o kulungan ng estado: Ang mga preso ay maaaring hilingin na magbayad ng buong halaga ng gastusin ng bayarin sa pag-file sa hukuman ng paglilitis ngunit maaaring bayaran nang kalaunan. Judicial Council of California, Renibisa Hulyo 1, 2009 Government Code, §§ 68630-68640 California Rules of Court, rule 3.51 Pahina ng Impormasyon sa Paubaya ng mga Bayarin at Gastusin sa Nakatataas na Hukuman FW-001-INFO, Pahina 1 ng 1 American LegalNet, Inc.


Reformed Witness Hour Message of the Protestant Reformed Churches in America translated by Pastor John Flores I Juan 2:3-6 "Katiyakan Sa Pamamagitan Ng Pagsunod" ni Rev Rodney Kleyn Ngayon ay ating titingnan ang sitas mula sa I Juan 2:3-6. Isinulat ni Juan ang sulat na ito sa mga mananampalataya ng unang iglesia sa Bagong Tipan upang palakasin ang kanilang loob at bigyan sila ng katiyakan. May mga bulaang guro na nagsasabing, "Hindi mo matitiyak kung ikaw ay ligtas hanggang magkaroon ka ng tiyak na natatanging karanasan." Sinalungat ni Juan ang maling katuruang iyon sa pagsasabing kayang malaman ng bawat Cristiano, sa pagkakaroon lamang ng tunay na pananampalataya kay Cristo at sa pamumuhay ng nararapat. Ang tanong na ito ng katiyakan ay tinitingnan ni Juan mula sa dalawang pananaw. Una, ang pundasyon ng katiyakan, na si Cristo: sino Siya at ano ang Kanyang ginawa. Sabi ni Juan, "Kung ang sinuman ay magkasala, tayo ay may Tagapagtanggol sa harap ng Ama, si Jesu Cristo na siyang matuwid. Siya ang kabayaran para sa ating mga kasalanan." Ibig Niyang sabihin na kung ang iyong katiyakan ay mayanig dahil ikaw ay nahulog sa kasalanan, kung gayon ay lumapit kay Cristo. Siya ang sagot. Siya ang pantakip sa kasalanan. Siya ang tumatayo sa presensya ng Dios sa ating lugar. Ang pananampalataya kay Jesu Cristo ay nagdadala ng katiyakan. Subalit gayunman si Juan ay tumitingin din sa katiyakan mula sa pananaw ng mga kalagayan sa ating buhay. Sa aklat na ito ay binibigyan niya tayo ng serye ng mga pagsubok ng tunay na Cristianismo. Ang mga ito ay hindi pundasyon ng ating katiyakan, kundi mga kinakailangang pangyayari sa ating buhay. Kung ang mga bagay na ito ay totoo, magkakaroon ka ng katiyakan. Kung hindi sila totoo, ang iyong katiyakan ay magiging mahina. Kaya binabanggit ni Juan ang paglakad sa liwanag, pagpapahayag ng ating mga kasalanan, pag-iibigan sa isa't isa, at iba pa. Ang mga ito ay katibayan sa ating buhay na tayo ay tunay na mga anak ng Dios, mga patunay na ang Banal na Espiritu ay may ginawa sa atin. Ngayon, sa mga talatang titingnan natin sa araw na ito, inilalagay ni Juan sa ating harapan ang pagsubok sa pagsunod. Nagsasalita siya tungkol sa katiyakan sa pamamagitan ng pagsunod. Ito ang sinasabi niya sa talatang 3: "At sa ganito'y nalalaman natin na siya'y kilala natin, kung tinutupad natin ang kanyang mga utos." Sa mga salitang ito tayo ay mayroong biblikal na pahayag ng katiyakan, isang biblikal na kahulugan ng katiyakan. Alam natin na kilala natin Siya. Pansinin na ginagamit ni Juan ang salitang "alam" ng dalawang beses. Ang una ay may kinalaman sa kung ano ang alam mo sa iyong sarili, sa iyong isipan. Sabi ni Juan, "Nalalaman natin," hindi, "iniisip natin," o "inaasahan natin," kundi "nalalaman natin." May katiyakan sa alam natin. Ano ang nalalaman natin? Alam natin na kilala natin Siya. Ngayon, sa pangalawang gamit ng salitang "alam," wala sa isip ni Juan ang pagkaalam lamang ng isang bagay sa ating sarili. Kundi inilalarawan Page 1 of 6
niya ang isang relasyon: kilala ko Siya. Dito ang salitang "alam" ay nagpapahayag ng pagkakaisa ng pag-ibig. Inilalarawan nito ang karanasan at diwa ng kaligtasan - ang ibigin ng Dios at ibigin Siya. Sa Juan 17:3, sabi ni Jesus, "At ito ang buhay na walang hanggan [ibig Niyang sabihin: Ito ang kaligtasan, at ito ang langit], na ikaw ay makilala nila na iisang Dios na tunay, at si Jesu Cristo na iyong sinugo." Sa II Timoteo 1:12, sabi ni Pablo: "Kilala ko ang aking sinampalatayanan, at ako'y lubos na naniniwalang maiingatan niya ang aking ipinagkatiwala sa kanya hanggang sa araw na iyon." Ipinapahayag ni Pablo ang higit pa sa kaalaman na nasa kanyang ulo, higit pa sa nakuha ng kanyang talino. Ang kanyang ipinapahayag ay ang katiyakan na nagmumula sa isang pansariling relasyon ng pag-ibig sa Panginoon. Iyon ay katiyakan: ang makilala ang pag-ibig ng Dios at ibigin Siya. Sa talatang 6 inilalarawan ni Juan ang katiyakan bilang pagkaalam na tayo ay sa Kanya, at nananatili sa Kanya. "Nananatili sa Kanya" ay isang pangkaraniwang pahayag sa Bagong Tipan kung ano ang maging Cristiano. Ginagamit ni Jesus ang wikang ito sa Juan 15 nang tukuyin Niya ang puno ng ubas at ang mga sanga na nakahugpong sa Kanya at nananatili sa Kanya at kabilang sa Kanya at nakikita ang buong buhay nila sa Kanya. Ang katiyakan ay ang kakayahang gawin ang kapahayagang ito: Ako ay nananatili sa Kanya; hindi ako sa aking sarili, kundi ako ay kabilang sa aking tapat na Tagapagligtas na si Jesu Cristo. Dapat nating makita na ipinapalagay ni Juan dito na normal para sa mga Cristiano ang magkaroon ng katiyakan. Ang katiyakan ay hindi lamang isang posibilidad, kundi katunayan. Sabi niya, "Nalalaman natin na siya'y kilala natin." Ibig niyang sabihin na kasalukuyan at patuloy nating nalalaman na mayroon tayo nitong relasyon ng pag-ibig sa Tagapagligtas. Hindi sinasabi ni Juan, "Inaasahan kong alam ninyo," o "malalaman ninyo," kundi "nalalaman natin." Ngayon, iyon ay naghahatid talaga ng tanong at problema, na hinaharap ng bawat mananampalataya sa iba't ibang punto sa kanyang buhay - hindi masyadong pang-doktrinang tanong gaya ng isang praktikal. Ito ang problema. Kung ang aking kaligtasan ay panatag at tiyak kay Jesu Cristo, na siyang pampalubag-loob sa aking mga kasalanan, kung gayon bakit ang pandama ko doon, ang aking katiyakan ng kaligtasan, ay nagpapabagu-bago? Kung minsan, bilang mananampalataya, magkakaroon ka ng malaking katiyakan at kagalakan sa iyong kaligtasan. Sa ibang pagkakataon naman, ikaw ay guguluhin ng pagdududa at magtataka ka kung ikaw ay tunay na anak ng Dios. May iba't ibang dahilan kung bakit ito ay maaaring mangyari sa ating karanasan. Kung minsan nagkukulang tayo ng katiyakan dahil sa kasalanan. Marahil ang sala natin sa nagawang kasalanan noon ay nagpapabigat sa atin, o marahil ang kapangyarihan ng kasalanan sa ating buhay sa kasalukuyan ay napakalakas na tayo ay nagtataka tungkol sa ating kaligtasan. Tiyak na kapag ang isang tao ay namumuhay ng makasalanang pamumuhay, siya ay hindi magkakaroon ng katiyakan ng pag-ibig ng Dios. Sa ibang pagkakataon tayo ay nagkukulang ng katiyakan dahil ang ating pananampalataya sa mga pangako ng ebanghelyo ay mahina. Marahil ay may mali tayong pagkaunawa sa ebanghelyo. Marahil ay nakikita natin ang Dios bilang banal at matuwid lamang, Dios ng galit at poot, na namumuhi sa kasalanan at sa anumang paraan ay paliliwanagan ang may sala. At hindi natin nakikita ang awa at pag-ibig at ang biyaya ng Dios kay Jesu Cristo sa lahat ng makasalanang lalapit sa Kanya sa pananampalataya. O, maaaring habang tayo ay dumaranas ng matinding pagsubok sa buhay mayroon tayong maling pagkaunawa sa pagiging soberano ng Dios sa ating mga pagsubok. Iniisip natin na dahil may Page 2 of 6
nangyayaring masama sa atin, siguro ang Dios ay galit sa atin at pinarurusahan Niya tayo. At hindi natin nakikita na madalas ang Dios ay nagpapadala ng mga pagsubok sa ating buhay upang mas ilapit lamang tayo sa Kanya. Isa pang dahilan kaya ang isang tao ay nagkukulang ng katiyakan ay dahil hindi niya nauunawaan ang daan ng kaligtasan. Tinuruan siyang ang kaligtasan ay sa pamamagitan ng ating mga gawa, sa pamamagitan ng ating pagsisikap. Sinabi sa kanyang, "Kung dadalo ka sa aming iglesia at kung susundin mo ang aming mga panuntunan, kung gayon ay maliligtas ka." Kaya't ang isang tao ay laging magsusumikap na umabot sa ibang tao, upang umayon sa hulmahan. At dahil hindi siya masyadong umaabot, nagkukulang siya ng katiyakan. Ngunit ang ating kaligtasan, ang pagpapawalang-sala sa atin, ay hindi kailanman ayon sa ating mga gawa. Isa pang maling katuruan na nag-aalis ng katiyakan ay ang kasalanan sa iyong buhay ay hindi mahalaga; na kailangan mo lamang sumampalataya na si Jesus ang iyong Tagapagligtas at maaari ka ng mamuhay gaya ng dati mong ginagawa. Kaya ang taong ito na nagsasabing, "Ako'y ligtas," ay walang pagbabago sa kanyang buhay, at ang sala ng mga ginagawang kasalanan ay patuloy lamang dumarami at sinusundan siya at sinasalot siya at walang katiyakan. Pagkatapos ay mayroon din nitong maling katuruan na nagsasabing ikabit mo ang iyong katiyakan sa isang karanasan o sa isang pasya na ginawa mo noon sa sandali at panahon ng iyong pagbabagong-loob. Kaya ang mga tao, kung hindi nila makikilala ang gayong sandali, ay hindi tiyak kung siya ay ligtas. Iyon ay gaya ng pagtataka kung ikaw ay buhay dahil hindi mo natatandaan ang araw nang ikaw ay ipanganak. Subalit hindi tayo dapat tumingin sa nakaraan upang malaman kung tayo ba ay ligtas. Ang mahalaga ay ang dito at ang ngayon: Ako ba ay ligtas at nagbagong-loob at sumasampalataya ngayon? Kung gayon, ang nagpapahirap sa problema ay dahil mayroong mga tila mayroong katiyakan na dapat ay wala nito. Mayroon silang maling kaalaman sa katiyakan. Makakatagpo ka ng ganitong mga tao sa iyong buhay. Siyamnapung porsiyento ng mga tao sa USA ang nag-aakalang mayroong langit at sila ay pupunta doon. Ang mga ito ang uri ng tao na isinusulat ni Juan sa aklat na ito, mga taong nagsasabing, "Kilala ko Siya," subalit iba ang sinasabi ng kanilang buhay. Iyon ay napaka mapanganib na kalagayan. Ang taong ito ay namumuhay sa kasinungalingan, dinadaya ang kanyang sarili. Sinasabi ni Jesus na sa Araw ng Paghuhukom marami ang magsasabing, "Panginoon, Panginoon, ginawa namin ito at iyon sa Iyong pangalan." At sasabihin Niya, "Lumayo kayo sa akin. Hindi ko kayo nakikilala." Nakita mo, hindi lahat ng nagsasalita tungkol sa langit ay pupunta roon. Hindi lahat ng nagsasabing siya ay Cristiano ay tunay na Cristiano. Hindi lahat ng umaangking siya ay sumasampalataya kay Jesus ay tunay na sumasampalataya kay Jesus. Mayroong maling katiyakan. Kaya ano ang tunay na katuruan ng katiyakan? Paano tayo magkakaroon ng katiyakan? Ito ang sinasabi ni Juan: "At sa ganito'y nalalaman natin na siya'y kilala natin, kung tinutupad natin ang kanyang mga utos." Ngayon, unawain, na hindi ito ang buo o tanging kasagutan sa kung paano tayo magkakaroon ng katiyakan. Kundi ito ay isang mahalaga at kinakailangang bahagi ng kasagutan. Ang buong kasagutan ay ito: Tayo ay magkakaroon ng katiyakan 1) sa pamamagitan ng pananampalataya sa mga pangako ng Dios na isinulat sa Biblia para sa ating kaaliwan; 2) sa pamamagitan ng pagsaksi ng Banal na Espiritu na nasa atin na tayo ay mga anak ng Dios; 3) sa pamamagitan ng seryosong Cristianong buhay ng pagsunod at mabubuting gawa. Dito ay sinasabi ni Juan ang tungkol sa ikatlo sa Page 3 of 6
kanila: At sa ganito'y nalalaman natin na siya'y kilala natin, kung tinutupad natin ang kanyang mga utos." Ito ay nagtuturo sa kahalagahan ng pagsunod sa buhay Cristiano. Mas mahalaga kaysa sa karanasan ng pagbabagong-loob, mas mahalaga kaysa sa petsa o oras na makikilala bilang sandali na ako'y naging Cristiano, ay ito: na aking tinutupad ang Kanyang mga utos. Ang sinabi ni Juan ay nagpapaalala sa atin ng mga salita ni Jesus sa Mateo 7:21: "Hindi lahat ng nagsasabi sa akin, Panginoon, Panginoon, ay papasok sa kaharian ng langit, kundi ang gumaganap ng kalooban ng aking Ama na nasa langit." At sa Juan 14:15, sinasabi Niya, "Kung ako'y inyong minamahal ay tutuparin ninyo ang aking mga utos." Ito lamang ang sinasabi ni Juan at ni Jesus: Ang pagsunod sa mga utos ng Dios ay magiging mahalaga sa lahat ng nagmamahal sa Dios at sa lahat ng nagmamahal kay Jesus. Ito ang isang bagay na pag-uukulan ng bawat tunay na mananampalataya. Ngayon, ang salitang "mga utos" dito ay tumutukoy sa bawat moral na kinakailangan sa Salita ng Dios. Kasama doon ang kautusang moral ng Sampung Utos, at gayundin ang lahat ng mga paalala at panghihikayat sa Biblia. Lahat ng iyon ay binubuod sa isang kinakailangan ng pag-ibig, na ibinibigay ni Jesus bilang buod ng Kautusan. Nang sabihin ni Jesus na pag-ibig ang kinakailangan ng Dios, hindi Niya pinapalitan ang mga utos ng Kautusan, kundi sa halip ay itinataas ang pamantayan na kinakailangan. Sinasabi Niyang ang pagsunod na hinihingi ng Dios ay hindi lamang panlabas na pakikiayon, kundi ito ay dapat mula sa puso ng tunay na pag-ibig sa Dios. Ang pagiging Cristiano ay hindi lamang pagsunod sa isang pangkat ng mga tuntunin. Ang uri ng pagsunod na mayroon ang isang Cristiano ay mula sa puso. Ang salitang "tinutupad" ay naglalarawan ng bagay na panloob. Ito ay nangangahulugang bantayan o ingatan ang mga utos sa pamamagitan ng pag-iingat nito sa iyong puso. Sinasabi ng Awit 119, "Iningatan ko ang iyong salita sa aking puso, upang huwag akong magkasala laban sa iyo." Sinasabi ni Pablo, "Sapagkat ako'y nagagalak sa kautusan ng Dios sa kaibuturan ng aking pagkatao." Minamahal ko ito, pinahahalagahan ko ito sa aking puso, binubulay ko ito. At dahil ito ay Salita ng Dios at ang mga ito ay mga utos ng Dios, kung gayon, dahil mahal ko ang Dios, susundin ko sila. Kung gayon ang pagsunod ay hindi nangangahulugang pagpapatunay sa iba na may mas mabuti akong buhay kaysa sa kanila. Wala ako dito upang patunayan sa iba na ako ay isang Cristiano. Sa halip, nabubuhay ako sa harapan ng Dios. Mahal Niya ako at mahal ko Siya. Ang Dios ay gumagawa sa akin sa pamamagitan ng Kanyang pag-ibig kaya mahal ko Siya. Sa talatang 5 tinatawag ito ni Juan na kaganapan ng pag-ibig nang sabihin niyang, "sinumang tumutupad ng kanyang salita, tunay na naging ganap sa taong ito ang pag-ibig ng Dios." Ang pag-ibig ng Dios sa akin ay gumugulang kapag ako, mula sa isang tapat na pusong nagmamahal sa Dios at sa Kanyang Salita, ay sumusunod sa kinakailangan Niya sa tao. At kaya ako ay hindi sumusunod dahil sa tungkulin, kundi mula sa pag-ibig sa Dios. Ganoon ba ang iyong pagsunod? Ganoon ba ang iniisip mo sa pagsunod sa Dios at Kanyang Salita, kung kaya't ikaw ay nagagalak sa kalooban ng Dios? O sinasalungat mo ang sinasabi sa iyo ng Salita ng Dios at ang Kanyang mga utos ay nagiging pabigat sa iyo? Sinasabi ni Juan na kung tunay mong kilala ang Dios, kung gayon ikaw, dahil sa pagpapasalamat at kagalakan, ay tutuparin ang Kanyang mga utos. At sa iyong paglilingkod sa Dios sa gayong paraan, malalaman mo, mula sa sarili mong buhay at puso at mula sa patotoo ng Espiritung nasa iyo, na ikaw ay anak ng Dios. Ang tapat na pagsunod ay isa sa mga paraan na malalaman nating tayo ay sa Kanya. Page 4 of 6
Kaya, makikita mo, ang katiyakan ay hindi karagdagan. Hindi ito bagay na idinagdag sa ating pananampalataya. Kundi habang tayo ay namumuhay sa pananampalataya sa sanlibutang ito, habang tayo ay lumalakad kasama ng Dios bawat araw, sumasampalataya, sumusunod kay Jesu Cristo, ay magkakaroon tayo ng katiyakan. Ang katiyakan ay bagay na nagmumula sa isang tunay na buhay ng pananampalataya. Kaya, kahit pinagtatawanan ng iba ang paraan ng iyong pamumuhay, kahit iniisip ng iba na ikaw ay kakaiba dahil ikaw ay may pakialam sa pagsunod sa Salita ng Dios, iyon ay walang halaga sa iyo, dahil ang iyong pakialam ay ang mahalin ang Panginoon. Ang tunay na mananampalataya ay sumusunod sa mga utos ng Dios. At anumang iba pa ay hindi tunay na Cristianismo. Sa talatang 4, sinasabi ni Juan: "Ang nagsasabing kilala ko siya, ngunit hindi tinutupad ang kanyang mga utos, ay sinungaling, at ang katotohanan ay wala sa kanya." Maaari mong sabihin na ikaw ay Cristiano. Maaari mong sabihin na kilala mo Siya. Ngunit ang katibayan ay nasa iyong mga gawa. Maaaring sabihin ng isang lalaki na mahal niya ang kanyang asawa, ngunit nais niya itong makita. Kung ang lalaki ay may karelasyon at pagkatapos ay sinasabi sa kanyang asawa, "pero mahal kita," sasabihin niyang, "Talaga? Kailangan kong makita iyan." Ang kanyang pagmamahal ay patutunayan ng kanyang mga gawa. At ganoon din iyon sa Dios. Kung sinasabi mong kilala mo Siya, ngunit hindi tinutupad ang Kanyang mga utos, iyon ay kasinungalingan. Sa pagsunod na ito, sinusundan natin ang halimbawa ni Cristo. Sa talatang 6 mababasa natin, "Ang nagsasabing siya'y nananatili sa kanya ay nararapat ding lumakad gaya ng kanyang paglakad." Iyon ay, dapat tayong lumakad sa pagsunod gaya ng ginawa ni Jesus. Ang salitang "lumakad" ay tumutukoy sa ating pag-uugali. Dapat tayong magbulay-bulay sa paglakad ni Jesus at sundan Siya. Si Jesus ay nagagalak na pasakop sa paraan ng Dios at layunin. Paulit-ulit Niyang sinasabi, "Ako ay naparito upang gawin ang kalooban ng aking makalangit na Ama." At ginawa Niya iyon, kahit na may halaga ito sa Kanya. May halaga Siyang dapat bayaran. Isipin mo kung ano ang halaga nito sa Kanya. Naging halaga ng Kanyang pagsunod ang lahat Niyang makalupang kaibigan. Sa huli, ay ang Kanyang sariling buhay. At kinailangan pa Niyang bayaran ang halaga ng paghihirap sa impierno at ang pagkawala ng kaalaman ng pag-ibig ng Kanyang Ama. Mga Cristiano, mga mananampalataya, makinig. Mahal ang halaga ng pagsunod. Hindi tayo pinalalaya ng ebanghelyo mula sa mga utos ng Dios. Kundi ito ang ginagawa nito: itinutulot tayo nitong tuparin ito kahit na ito ay magkaroon ng halaga sa atin. At gayundin, ang pagsunod ni Jesus ay ganap at lubos. Siya ay walang kasalanan. Hindi Siya nag-alinlangan sa kautusan ng Dios. Hindi natin kayang maabot iyon. Subalit iyon ang pamantayang hinahangad natin. Hindi natin dapat bigyang dahilan o makaligtaan ang kasalanan dahil, tayong lahat ay makasalanan. Hindi, pinagsisikapan nating tuparin lahat ng mga utos ng Dios. Nais nating matutuhan ang pagsunod dahil ito ay lumuluwalhati sa Dios. Iyon din ang inaalala ni Jesus. Mahal Niya ang Dios. Siya ay nagseselos para sa pangalan at karangalan ng Dios. Nakatingin tungo sa kalangitan buong buhay Niya, ang Kanyang motibo ay ang kaluwalhatian ng Dios sa pamamagitan ng Kanyang buhay sa lupa. Ito ang nagbigay ng kakayahan sa Kanya upang tumayo sa harapan ng pagtutol at tukso. At isipin din, kung paanong ang Kanyang pagsunod ay ipinakita ito na may kinalaman sa iba. Siya ay taong may pagkahabag para sa mga nangangailangan, isang lingkod sa iba. Pagkatapos Niyang hugasan ang mga paa ng mga apostol, sinabi Niya, "Kayo'y binigyan ko ng halimbawa, upang gawin din ninyo Page 5 of 6
ayon sa ginawa ko sa inyo." Kahit Siya ay kinamuhian, hindi Niya ginantihan ng masama ang masama, kundi sa halip ng mabuti. Sa ating pagbubulay sa pagsunod ni Cristo, maaari tayong magpatuloy. Tila nakakatakot na ikumpara ang ating mga sarili sa paglakad ni Jesus. Gayunman, hindi tayo dapat umurong. Ang pagkukumpara ay hindi upang mawalan tayo ng pag-asa dahil sa ating kasalanan. Kundi sa ating sarili nakikita natin ang maliit na simula nitong pagsunod, itong malabong pagkakatulad kung ano si Cristo. Iyan ang gawa ng Dios sa atin. Iyan ang Kanyang walang hanggang layunin sa atin. Roma 8:29: "Sapagkat ang mga nakilala niya nang una pa ay itinalaga naman niya na maging katulad sa larawan ng kanyang Anak." Sa walang hanggan ay inibig at pinili ng Dios ang Kanyang mga hinirang na tao upang gawin silang katulad ng Kanyang Anak. Iyan ang ginagawa ng Dios sa buhay ng bawat tunay na mananampalataya. Kaya nga iniibig natin ang Dios. At iyan ang dahilan kung bakit nais nating tuparin ang Kanyang mga utos. Ang Dios ay nagsimula ng mabuting gawa sa atin. At tayo ay magkakaroon ng katiyakan, dahil isasagawa Niya ang gawang iyon hanggang sa araw ni Jesu Cristo. Gagawin Niya itong ganap kapag sa wakas ay dinala na tayo sa kaluwalhatian. Sa gayon tayo ay mababago at magiging tulad ni Cristo, walang kasalanan. Manalangin tayo. Ama, nagpapasalamat kami sa aming kaligtasan kay Jesu Cristo at sa lahat ng pagpapalang kasama nito. Dalangin namin na ang Banal na Espiritu nawa ay patuloy na bigyan kami ng mga pusong may pag-ibig sa Iyo at sa Iyong Salita upang matupad namin ang Iyong mga utos, upang kami ay lumakad tulad ng paglakad ni Jesus. At pagkatapos ay ipaalam sa amin na Ikaw ay kilala namin at upang malaman na kami ay hindi sa aming sarili kundi kami ay nananatili kay Cristo. Alang-alang sa Kanya ay aming dalangin, Amen. Page 6 of 6


Carlos Palanca Awards 2023 FERMATA Filipino Division - Dulang May Isang Yugto
BUOD Namatay ang isang sikat na musikero. Ang anak na si Ben, nilapitan ng established news organization para magsulat ng article tungkol sa pagpanaw ng kanyang ama; isang tribute para sa isang "jazz icon." Balak gamitin ni Ben ang pagkakataong yun para imbestigahan at ibunyag ang nalalaman niya tungkol sa ama, sa paniniwalang hindi dapat ito parangalan. Ang dula ay tungkol sa pagdalaw ni Ben sa isang kaibigan para pag-usapan ang mga nagawang kasalanan ng ama. MGA TAUHAN BEN 44, Composer ALEX 44, Business Owner TAGPO Sa isang maliit na jazz bar sa Manila; sa kasalukuyan. 1 of 45
2 of 45 Sa pagbubukas ng ilaw, makikita sa entablado ang isang bar counter, isang liquor shelf, isang maliit na lamesa, at ilang upuan. Ang bar counter ay nakapuwesto sa UPSTAGE LEFT. Sa harap ng bar counter, may isang bar stool. Sa tabi ng bar counter, sa UPSTAGE CENTER, makikita ang liquor shelf. Sa UPSTAGE RIGHT may gitara na naka-display; nakapatong sa guitar stand. Ang maliit na lamesa nakapuwesto sa STAGE RIGHT. May dalawang upuan sa magkabilang tabi ng lamesa. Sa ibabaw nito may ilang boteng nakakalat. ENTER, ALEX (44). Si Alex nakasuot ng short-sleeved polo na nakapatong sa
3 of 45 black shirt. Papasok siya sa entablado na may hawak na maliit na basahan. Pupunta siya sa maliit na lamesa para damputin ang ilang bote; ilalagay niya ang mga 'to sa bar counter. Pupunasan ni Alex ang maliit na lamesa at ipapatong ang magkatabing upuan sa ibabaw nito, dahil balak niyang maglampaso. Kukuha ng maliit na note pad si Alex mula sa bulsa niya sa pantalon at pupunta siya sa liquor shelf para mag- imbentaryo ng natitira pang alak. Habang busy si Alex na nagbibilang ng bote, darating si Ben. ENTER, BEN (44). Si Ben nakasuot ng long-sleeved jacket. Naka-roll up ang manggas ng jacket at sisilip ang ilang tattoo ni Ben sa mga braso.
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: Hindi agad mapapansin ni Alex si Ben; kakatok si Ben sa isa sa mga lamesa para kunin ang atensyon ni Alex. (hindi titingin) Closed na kami. Lalapit si Ben kay Alex; nakangiti. Alex! (makikita si Ben) Ay pucha... Ben?! Magyayakapan ang magkaibigan. Kamusta, pare? Ako? Okay naman ako! Pucha, ikaw ang kamusta? (ngingiti) Heto, tumatanda. Tara, upo! Inom tayo. Ibababa ni Alex ang mga silyang nakapatong na sa maliit na lamesa at pauupuin si Ben doon. Kukuha rin si Alex ng mga baso sa likod ng bar counter at dalawang bote ng vodka. 4 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: Okay ka sa vodka? Kahit ano, basta may alcohol. Uupo sila; magkaharap sa maliit na lamesa. Lalagyan ni Alex ng vodka ang baso ni Ben. Ang tagal mong nawala a! Oo nga e. Pasensya na. Walang problema. Ang importante nandito ka ngayon, 'di ba? Nung nabalitaan kong nagtayo ka ng jazz bar, kating-kati talaga kong dumalaw e. Naisip ko ang saya siguro mag-jam. E ba't ngayon ka lang? Wala e. Nag-aantay ako ng tamang pagkakataon, pero nung nalibre ako, naisip ko masyado nang late para dumalaw; nakakahiya na. Baka naman masyado ka nang "big time" para sa maliliit na jazz bar? Hindi a! O? Pucha, nakita ko sa Facebook kasama mo yung sikat na singer e. Ano pangalan nun? 5 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Wala yun. Hindi seryoso yun- (matatawa) Maganda yun a! Dapat binuntis mo na yun, para pumuti ang lahi mo! Wala, gago. 'Di pa ko ready sa ganon. Tikim-tikim muna tayo. (saglit) Pucha! Ikaw nga may bar ka e! Dami mo sigurong chicks dito, 'no? Naku, p're! Late ka na! Retired na ko! Ano? Si Alex Rufino mag-reretire sa pangchi-chicks? May asawa na 'ko! Pianista ng isang bandang dumadalaw dito. Ayun. Jam-jam, tapos alam mo na- Nabuntis mo, 'no? Gago! (matatawa) Pero, "Oo!" (matatawa) Masaya ka naman? Oo. May baby girl ako sa bahay; six years old. Tapos, yung susunod, lalaki raw sabi ng OB. (saglit) Gusto mong makita pamilya ko, p're? Patingin. 6 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: BEN: Kukunin ni Alex ang cellphone mula sa bar counter. (saglit) Ito, bro, tignan mo. Ilalapit ni Alex ang cellphone kay Ben at ipakikita ang litrato ng pamilya. Ganda ng anak mo, p're. Sakit sa ulo mo 'yan pag nagdalaga na 'yan. (matatawa) Kaya nga masaya ko nung nabalitaan kong lalaki yung kasunod; para may bodyguard siya. Saglit. Grabe! Bilis ng panahon, p're. Akalain mo may mga anak ka na? Mabilis talaga. Kaya yung mga ganitong pagkakataon, sinusulit na 'to. (ituturo ang liquor shelf; pabiro) Lahat nang yan, putangina, uubusin natin! E kung uubusin natin yan, simulan na natin! Cheers sayo, pare, tsaka sa mga anak mo! Magto-toast ang dalawa at iinom. (iaangat ang baso) Bottomless ba 'to? 7 of 45
ALEX: BEN: ALEX: ALEX: ALEX: BEN: ALEX: Oo naman! (ituturo ang liquor shelf) Uubusin nga natin lahat yun, 'di ba? Joke lang! Joke lang! Gago! Sa 'kin ka pa nahiya? Kukunin ni Alex ang bote at uubusin ang natitirang laman nito sa baso ni Ben. Pupunta si Alex sa likod ng bar para itabi ang bote ng vodka na wala nang laman at mag-aayos ng konting kalat dahil may bisitang 'di inaasahan. Habang nasa bar, makikiramay si Alex sa pagkamatay ng ama ni Ben. Pare, nabalitaan ko pala yung nangyari sa erpat mo. Condolence. Tatango si Ben; hindi magsasalita. Pumunta pala 'ko sa libing. Sabi nga ni Mama nandun ka raw. Akala ko nga nandoon ka e. 8 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: ALEX: (iiling) Deins, p're. 'Di ako pumunta. (chuckles) Napansin ko nga. Sorry, 'tol, 'di ako mahilig sa libing e. Iinumin ni Ben ang ilang lagok ng vodka na kakalagay pa lang ni Alex; uubusin ni Ben ang laman ng baso. (pabiro) Wala namang mahilig doon, gago. Mapapansin ni Alex na seryoso si Ben at mukhang ayaw niyang pag-usapan ang libing. Matagal na katahimikan. Babalik sa maliit na lamesa si Alex kung saan nakaupo si Ben; babaguhin niya ang usapan. Alam mo, minsan lang tayo magkita, hindi dapat yan ang pinag- uusapan natin. Change topic tayo. Lalagyan ni Alex ng vodka ang baso ni Ben. 9 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Tangina, pare, ang galing mo! Ha? Bakit? Gawad Urian! "Best Score!" (saglit) Alam mo, hindi ako fan ng rom-com, pero pinanood ko yun para marinig ang score mo! Hindi naman mahirap yung ginawa ko. Baka nga kung ikaw ang gumawa nun mas maganda ang kinalabasan e. Sus! Totoo! Kahit dati pa, kahit nung mga bata pa tayo, obvious sa lahat na ikaw yung pinakamagaling sa 'min. Kung meron mang magaling... Pare, erpat mo yun. Magaling magturo ang erpat mo. Wala na nga akong maalala sa mga tinuro niya e. Ako, meron. O? Pucha may paborito pa nga ako e; yung "fermata." Ano nga ulit yun? 10 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Musical symbol yun na nilalagay mo sa ibabaw ng nota para ipakita na puwede mo siyang patugtugin na mas mahaba sa normal duration. Bakit mo naaalala yun? Kasi astig siya, p're. Kumbaga para kang nabigyan ng kapangyarihan magdesisyon. Pwede kang pumili kung kakapit ka o bibitiw sa tunog. Wow. Makata ka na rin ngayon? Dati pa 'kong matalinhaga talaga, p're. Nakalimutan mo na? (pabiro) Yan siguro paborito mong pickup-line, 'no? (matatawa) Pare, mga ganitong katawan, 'di na kailangan ng pickup line. Saglit. Fermata. (pabiro) Pupusta ko, p're, isa ka sa mga kumag na halos ayaw bumitaw sa tunog? Mga agaw atensyon, ganyan- Deins. Kabaliktaran ako. Alam ko na pwede kong tagalan, pero di ako ganung klaseng tao. Gusto ko tapos na agad! Para maaga uwian! E ano point ng fermata kung bibitawan mo agad? 11 of 45
ALEX: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Simbulo, p're. Ang dami nating iniisip araw-araw: bills ng kuryente, tubig, renta sa bahay, tapos mababalitaan mo pa patayan, korapsyon, krimen... Puta, nakaka-umay; nakakasuka. (saglit) Kaya minsan pag tumitingin ako sa salamin, ini-imagine ko na may fermata sa ibabaw ng ulo ko, pare. Para maalala ko na may choice ako. Puwede akong kumapit sa galit, puwede kong painitin sarili kong ulo, at sirain ang sarili kong araw, pero puwede rin akong bumitaw. Mahabang katahimikan. Iinumin ni Ben ang lamang vodka ng baso niya, tapos kukunin ang bote para muli itong dagdagan. Malinaw ang kaba kay Ben; nag-iipon siya ng lakas ng loob. Mapapansin ito ni Alex. Easy, pare. May lakad ka ba? Hindi, p're. Sarado ka na kasi. Ayoko lang maka-abala. Wag mo isipin yun. Relax lang tayo. (matatawa) Sorry. 12 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Mananahimik pareho. May gustong pag-usapan si Ben, pero hindi pa siya handang simulan. Kulang sa buwelo. Masyado pang maaga. Maghahanap si Ben ng puwedeng pag- usapan; titingin sa paligid. Makikita niya ang gitara sa UPSTAGE RIGHT. (ituturo ang gitara) Kaninong gitara yan? Sa 'kin, malamang. Tumutugtog ka pa pala? (matatawa) Ba't ako magtatayo ng jazz bar kung hindi ako tutugtog? Kukunin ni Ben ang gitara at iaabot kay Alex. (ngingiti) Sample nga. Puta, pare, libre na alak mo, gusto mo haranahin pa kita? Sige na. 13 of 45
ALEX: BEN: BEN: ALEX: BEN: Kukunin ni Alex ang gitara. Ano gusto mo? Ikaw bahala. Tutugtog si Alex ng ilang blues riffs and licks. (aasarin si Alex) Hayop! Ang husay! Walang kupas! Magtatawanan ang dalawa. Gago! Ibabalik ni Alex ang gitara sa guitar stand. Habang nandoon si Alex, may itatanong si Ben. Buti nakakatugtog ka pa pagkatapos ng music lessons n'yo ni Dad? Tatahimik si Alex. Pag-iisipan ni Alex ang sunod na sasabihin. Itatanong niya sa sarili, "Handa ba 'kong pag-usapan 'to?" 14 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: Hindi pa alam ni Alex kung handa siya, kaya't ibabalik ni Alex ang tanong kay Ben. Ba't naman ako titigil? Ang tanong ay hamon kay, Ben. Parang sinasabi ni Alex, "Gusto kong sabihin mo ng diretso ang gusto mong pag-usapan." Babaguhin ni Ben ang usapan. Last weekend pala, may reporter na tumawag sa 'kin. Tinanong ako kung puwede raw akong sumulat ng article tungkol kay Dad para sa kanila. Sabi nila, "to further cement his legacy as a jazz icon." Nang sabihin yun ni Ben, mararamdaman ni Alex na puwede na siyang lumapit muli; wala na ang panganib. (nods) Ayus. Ano sabi mo? Sabi ko, pag-iisipan ko. 15 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: Tatayo si Ben at maglalakad-lakad sa DOWNSTAGE LEFT. Hindi makatingin nang diretso si Ben kay Alex. Actually, pumunta ko dito para magpatulong. Saan? Sa article. (matatawa) Putangina; Wala akong alam sa sulat-sulat na yan. Marami kang alam na 'di ko alam. Mapapaisip si Alex, "Ano ibig niyang sabihin?"Pakikiramdaman ni Alex kung saan papunta ang punto ni Ben. Sa jazz? Isa na yun, siguro. (ngingiti) Mag-Internet ka na lang. 'Di mo 'ko kailangan diyan. Actually, hindi naman tungkol sa jazz ang gusto kong isulat. O? Tungkol saan? 16 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: ALEX: BEN: Ibang bagay, p're. Yung hindi pinag-uusapan. Kakabahan si Alex sa sinabi ni Ben. Gagawa siya ng dahilan para makaiwas; uubusin ni Alex ang alak sa baso niya at tatayo, pupunta sa likod ng bar para dagdagan ng yelo ang baso. Ano na naman yan? Sus, Alex. Alam mo kung ano ibig kong sabihin. Pare, kung hindi pinag-uusapan, baka hindi dapat pag-usapan. Pag-iisipan ni Ben ang sinabi ni Alex at babalik si Ben sa lamesa. Mula sa bar counter, dadalhin ni Alex ang isang ice bucket sa lamesa at lalagyan niya ng yelo ang baso ni Ben. Pag upo ni Alex, kukunin niya ang bote ng vodka at dahan-dahang lalagyan ang baso ni Ben. Alam mo, uminom ka na lang. Puro ka chismis e. Marami kasi akong narinig. 17 of 45
ALEX: BEN: BEN: ALEX: BEN. BEN: ALEX: BEN: ALEX: Ingat ka sa mga naririnig mo. Maraming fake news ngayon- May narinig akong "fake news" na ginalaw daw ni Dad mga estudyante niya. Hindi sasagot si Alex. Kukunin ni Alex ang baso niya at pupuwesto sa likod ng bar counter. Totoo ba? Estudyante ka rin niya, 'di ba? Nagalaw ka ba? Ako, hindi. Saglit. Ikaw? Hindi naman kami close ng erpat mo, pre. Bakit sakin mo tinatanong yan? Lalapit si Ben sa bar counter at uupo sa bar stool. Lex, naalala mo yung suicide note ni Mike? Tangina, anong suicide note? 18 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: BEN: Sinabi ni Mike na-rape daw siya, pero wala siyang sinabi kung sino gumawa. Ang tagal na nun. Hindi na natin kailangan pag-usapan yun. Gusto ko lang malaman kung totoo. Ngayon mo talaga gustong pag-usapan yan? Kasi nga, walang pangalan, so gusto ko lang malaman- Ikaw, p're? Ano sa tingin mo? Hindi ko alam! Hindi ko alam! Matagal na katahimikan. Dinalaw ko siya minsan si Dad sa home. Medyo malala na yung Alzheimer's niya nun. Dinala siya sa 'kin nung ward. Inupo siya sa harap ko. (saglit) Ang tagal niyang tahimik. 'Di niya ko makilala. Paulit-ulit ako, "Kilala mo ba ko? Kilala mo ba ko?" 'Di siya sumasagot. Nakangiti lang siya. (saglit) Maya-maya, sabi niya, "Mike." 19 of 45
ALEX: BEN: BEN: BEN: ALEX: (saglit) Tapos nanginginig siya... Nakatingin siya sa 'kin tapos akala ko nanginginig siya. Tumayo ako para tawagin yung ward, tapos nakita ko bukas pantalon niya. (saglit) Tapos.... Tapos ano- P're, tama na. Wag mo na tuloy yang kuwento mo. Hindi ko naman kailangan marinig yan. (iiling) "Rest in peace" na tatay mo. Bitiw na, p're. Nakita ko kayo. Matagal na katahimikan. Kayo ni Dad; nakita ko kayo. Hindi sasagot si Alex. Pare, anong nangyari? Lalapit si Alex kay Ben para magpaliwanag. Alam mo, Ben? Pero imbis na magpaliwanag, magbabago ang isip ni Alex. 20 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Alam mo... 'Tang ina mo. Mawawala ka ng isang dekada, tapos putangina pagbalik mo yan ang gusto mong pag-usapan? Putang ina mo. Babalik si Alex sa lamesa at magbubuhos ng alak sa sariling baso na parang nag-desisyong uminom na lang mag-isa. May alam ka ba tungkol doon? Bakit 'di mo tanungin nanay mo? Baka siya may alam. Anong kinalaman niya dito? Naghiwalay sila pagkatapos ng burol ni Mike, 'di ba? (saglit) 'Di mo ba natanong kung bakit? Lagi naman silang nag-aaway nun... Tingin mo alam ni Mama lahat yun? Sa isang bahay sila nakatira! Kung may nakakaalam kung ano nangyayari, nanay mo yun! Hindi naman nagsasalita yun; kahit dati wala akong narinig doon. Kaya nga sa iba ko tinatanong e... Wala na kasi ako nun e. Umalis ako for school, tapos nag-dorm na ko nun- 21 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: ALEX: BEN: ALEX: Umalis ka kasi nakita mo siyang kasama si Mike, tama? P're, hindi si Mike ang nakita ko. Naiwan ko yung music sheets ko sa piano room. Magkatabi kayo ni Dad, tapos yung kamay niya nasa loob ng t-shirt mo, sa may likod- Kamay sa likod? Hindi rape yun; wala lang yun. Tatlong dekada na nakalipas, Ben. Baka mali lang naaalala mo! Hindi, p're. Sure ako. Ikaw ang nakita ko. So, anong ginawa mo? Nanood? Pare, alam ko... Alam ko na dapat may ginawa ako. Pero ano gagawin ko, p're? Dapat ba kinausap ko siya? Paano? (mapanuya) "Hey Dad, kung okay lang naman, sana wag mo hipuan mga kaibigan ko?" Oo! Yun man lang sana nagawa mo! Matagal na katahimikan. Baka naman wala kang sinabi kasi inisip mo baka hindi ka matanggap sa magandang school kung child molester ang tatay mo? Walang kinalaman yun! So, bakit? Bakit hindi ka nagsumbong? 22 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: Bakit si Mike hindi nagsumbong? Bakit ako tinatanong mo? Ako ba si Mike? Gusto ko kasing maintindihan- (maiirita) Ano gusto mong gawin natin? Gusto mo puntahan natin yung nitso ni Mike? Ano? Tanungin natin yung bangkay niya? Tangina, p're, baka sumagot yun, mag-panic ka! Bakit bumalik si Mike? Bakit ba paulit-ulit mong tinatanong yan? Twice a week ang piano lessons niya; ten sessions over five weeks. Kung may nangyayari nga na ganon, paano niya na-kumpleto yun,? Mapapatayo si Alex sa galit. (pasigaw) Pag-isipan mo! Pag-isipan mo! Baka hindi niya alam gagawin niya! Pag sinabi niya kasing ayaw na niyang bumalik, itatanong ng magulang niya kung bakit, 'di ba? Teenager yun, p're, 14-years-old. Kung 14 ka, paano mo ipaliliwanag na ginalaw ka ng music teacher mo? (saglit) Malamang linggo-linggo nagdadasal siya na sana last na yun; na sana hindi na umulit. Baka natatakot siya, o nahihiya, kasi 14- years-old lang siya, at hindi niya pa naiintindihan yun! 23 of 45
ALEX: BEN: ALEX: ALEX: Iinom si Alex ng malaking lagok ng vodka. Imagine mo, p're. Imagine mo kung paano niya sasabihin sa tatay niya yun... (saglit) "'Tay, ayoko na mag piano lessons kasi si Teacher, tinanggal pantalon ko, tapos... Tapos..." Tangina! Ako nga mismo, ang tanda ko na, hindi ko pa rin masabi e! (saglit) Kaya 'di mo puwede sisihin si Mike, p're. O kahit sino sa kanila; wala kang puwedeng sisihin kung 'di ang taong gumawa nun sa kanila. So, paano? Hayaan na lang ba natin? Walang mananagot? Patay na si Mike! Patay na tatay mo! Ano pa ba gusto mong mangyari? Matagal na katahimikan. Alam mo, p're, pakiramdam ko, kinakain ka lang ng kunsensiya mo, kasi alam mong nangyayari yun- Mapapatayo si Ben at haharapin si Alex. 24 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Paano ko malalaman? Paano ako makakasigurado? Hanggang ngayon nga 'di ko pa rin alam kung ano talaga nangyari! Imposibleng hindi mo alam! Hindi ko nga alam, (pasigaw) putang ina, kaya nga kita tinatanong! Magugulat si Ben sa pagtaas ng sariling boses at mapapatalikod sa hiya. Kukunin ni Alex ang baso ni Ben mula sa lamesa, aakbay sa kaibigan, at ibibigay ang shot niya. Babalik si Alex sa likod ng bar para magligpit. Si Ben nama'y uupong muli sa lamesa. Magpapatugtog si Ben ng kanta gamit ang cellphone para suyuin si Alex; isang kantang matagal nang sinulat ni Alex. Puta, Ben. Saang baul mo naman nahanap 'yan? Ang ganda ng kanta, ah? Sino kaya sumulat nito? 25 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Tangina mo. Pare, favorite ko yan sa lahat ng mga gawa mo. Patayin mo nga yan. Pag ginawa mong score 'to, mananalo ka rin ng Gawad Urian. Gago! Patayin mo na yan! Itutuloy lang ni Ben ang pakikinig sa kanta ni Alex. Ben, Mandela Effect! Hindi siya papansinin ni Ben. Papatayin ni Alex ang kanta. O, ba't mo pinatay? Pare, Mandela Effect. Narinig mo na yun? Ano yun? Kilala mo si Nelson Mandela? Oo. Anong kinalaman ni Mandela dito? 26 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: May napanood akong video sa YouTube tungkol sa "Mandela Effect." Tungkol 'to sa maraming taong naniniwala na may "false memories" sila ng nakaraan. Wala akong "false memories." Yun din sabi nila. Sinong "sila?" Maraming tao ang iniisip na si Mandela namatay nung 80s. May memories daw sila tungkol dun. Oo nga, nung 80s. Tapos? Libo-libong tao ang nagsasabi na may memories daw sila ng pagkamatay ni Mandela, dahil sa pagkakakulong niya nung 80s. Yung iba nga naaalala pa pati mga news articles, speech ng mga celebrity, pati televised funeral. Oo. Naalala ko yun. Tapos ito yung weird, pare. Ayon sa history records natin, walang nangyari dun, kasi hindi naman nung 80s namatay si Mandela. 2013 siya namatay. (magtataka) Ha? Ulol. 27 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Oo nga! Sige. Check mo! Kukunin ni Ben ang phone at hahanapin kung kailan namatay si Mandela. 2013 nga. O, sabi sayo e. Ano ba yung point mo? Isa ko dun, p're. Naaalala kong namatay si Mandela. May report pa sa TV Patrol. Naaalala ko lahat. So, sinasabi mo may "false memories" ako? P're, ang sinasabi ko, hindi tayo puwedeng magtiwala sa memories. (saglit) Nung minsan may napanood akong conspiracy theory na ang false memories daw nangyayari dahil sa mga parallel universe na nagbabanggaan, tapos yung mga memories natin, naghahalo sa isang universe. (ngingiti) Pucha, ang wild 'no? Hindi ko talaga maintindihan. 28 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Ganito. 'Di ba sinasabi mo nga nakita mo ko sa piano room, kasama ng erpat mo? Nakita nga kita. Ang sinasabi ko sayo, p're, baka yung naaalala mong 14-year-old sa piano room, nanggaling sa parallel universe, kasi wala naman akong maalala tungkol dun. Hindi ko maintindihan ang punto mo, pre. Ang sinasabi ko, may universe na minolestya si Mike, may universe din na ikaw ang minolestya, at may universe na walang minolestya. (saglit) Pero, kung posibleng magbanggaan at maghalo ang mga parallel universe, pwede tayong magkaroon ng memories ng mga bagay na hindi naman nangyari; kagaya nung naaalala mo sa piano room. (saglit) Kasi, kagaya ng sinabi ko kanina, wala akong naaalala. Stage 1: Denial "So, ang sinasabi ni Alex, hindi nangyari ang naaalala ko?" Yan ang iniisip ni Ben nang sumagot siya. Okay. 29 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: Akala ni Alex nagkaintindihan na sila. Okay. Mahabang katahimikan. Pero, Lex, ako naaalala ko yun, at kailangan kong magsulat tungkol doon. Hindi nila ipu-publish yan. Yun ang tamang gawin. Kailangan kong magsulat tungkol kay Mike. Sa tingin mo gusto ni Mike na isulat mo yan? (tuloy-tuloy; sasagasaan ang sunod na linya ni Alex) Hindi tama e. Ang daming nasaktan, tapos yung mga taong yun mababasa kung saan- saan kung gaano siya kaimportante at ka-inspirational... Schrödinger's Cat! ...Tapos yung mukha niya lilitaw sa mga social media nila, tapos sasabihin ng mga tao ang dami niyang kontribusyon sa mga buhay nila. Dapat maging national artist din siya! Ben! Ano? 30 of 45
ALEX: BEN: ALEX: ALEX: BEN: ALEX: Alam mo ba yung Schrödinger's Cat? Oo. Yun yung pusang patay at buhay at the same time. Mismo! Minsan ginagawa ko 'yang thought experiment. (saglit) Imagine mo Schrödinger's Cat, pero imbis na pusa, si Mike yung nasa kahon. Mabilis ang paliwanag ni Alex; parang isang taong sinusubukang lumakad sa ibabaw ng nagbabagang uling nang hindi nasusunog ang mga talampakan. (mabilis) Wala naman tayo dun sa kuwartong yun. Hindi naman natin alam kung ano nangyari kay Mike. At hangga't hindi natin alam , yung pagkatao ni Mike nasa limbo; sa isang double-reality kung saan, simultaneously, na-molestya siya at hindi. Sinasabi ko sayo, p're. Tayo mismo, tayong dalawa, nasa Limbo tayo. Bakit tayo nasa limbo? (mabilis) Nasa limbo tayo, kasi hindi mo alam kung ano dapat mong sabihin, o kung paano ka kikilos, kasi hindi ka sigurado kung nangyari yun sa 'kin. Tapos, pag sigurado ka na, pag alam na natin kung buhay ba o patay ang pusa, alam natin pareho, lahat 31 of 45
ALEX: ALEX: BEN: magbabago. Tama, Ben? Tapos, ano? Hindi mo na ko aasarin? Hindi na tayo magbibiruan? Bakit? Kasi ang gusto mo na lang sabihin paulit-ulit, "Sorry. Minolestya ka ng tatay ko." Matatahimik si Ben; maninigas. Para siyang natutukan ng baril na puputok sa oras na kumilos niya. O? Anyare? Awkward ba p're? Mabagal ang paliwanag ni Alex. Gusto niyang maintindihan nang mabuti ni Ben ang punto niya. Imagine mo yang awkward shit na nararamdaman mo; itong awkward tension ngayon, tapos multiply mo ng one thousand. (saglit) Yan ang bullshit na ipaparamdam mo sa lahat ng naging estudyante ng erpat mo, pati na rin sa lahat ng mahal nila sa buhay. (saglit) Lahat sila kakaladkarin mo sa limbo. Lahat sila titignan ng mga tao, tapos iisipin nila, "Pati kaya siya?" So, natatakot ka na manghula sila't magbintang kung sino ang namolestya't hindi? Naiintindihan ko yun. Kaya nga natin sasabihin ang totoo 'di ba; para wala nang hulaan? 32 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: (saglit) Sabihin mo na lang kasi sa 'kin, p're. Ano ba nangyari? Matatawa si Alex. Patuloy niyang iiwasan - o itatago - ang katotohanang pilit na hinahanap ni Ben. Okay. Ganito. Sabihin natin na kunyari totoo yang sinasabi mo. Sabihin natin na lahat nga ng batang tinuruan ng tatay mo, ginalaw niya. Ano magagawa ng article mo tungkol dun? Hustisya, pare! Hustisya, wow! (matatawa) Hustisya para kanino? (saglit) Ano gagawin nila? Huhukayin nila bangkay ng tatay mo, tapos ikukulong? (saglit) Hindi siya yung mahihirapan dun. Ang mahihirapan e yung mga naging estudyante niya. Ang masasaktan e yung mga mahal nila sa buhay. Lahat sila mapapahiya! Bakit sila yung mahihiya, e hindi naman sila yung may kasalanan? Stage 2: Anger 33 of 45
ALEX: BEN: ALEX: Lalabas ang frustration ni Alex dahil hindi maintindihan ni Ben kung saan siya nanggagaling. Mabilis ang paliwanag ni Alex; parang mga bala ng M16 rifle na nakatutok sa masugid na kalaban. (galit) P're hindi ganon ka-simple ang mundo! Alam natin na hindi ang biktima ang may kasalanan, pero isipin mo naman... Isipin mo ini-idolo ka ng anak mo; iniisip niya matapang ka o matalino, tapos mababalitaan niya, na-rape ka? (pasigaw) Paano mo sasabihin sa asawa't anak mo na kaya mo silang ipagtanggol, kung pati sarili mo hindi mo kayang ipagtanggol! Putangina, pare, mga babae nga nahihiyang umamin na may nangyari sa kanila e! Tapos paaaminin mo mga lalaking may mga anak, may mga pamilya? Sira ba ulo mo? Pero paano si Mike? Patay na si Mike! 34 of 45
BEN: ALEX: BEN: ALEX: BEN: (saglit) Tsaka, sa tingin mo, p're, kung buhay si Mike ngayon, ano kaya ang nangyari sa kanya, ha? (saglit) Kung nandito si Mike ngayon, baka pumunta rin siya sa abogado at nasabihang, "Sir, lampas na tayo sa statute of limitations." (saglit) O kaya may sasabihan siyang kala niya kaibigan pero ang itatanong sa kanya, "Bakit 'di ka sumigaw, o lumaban, o nagsumbong? Putangina, bakit ka bumalik?" Pero hindi ba importante na ilabas natin 'to, para malaman ng mga tao na nangyayari 'tong shit na 'to, at kailangan natin tulungan ang mga biktima? P're naiintindihan mo ba kung ano ang rape? Matagal na katahimikan. Hindi. Hindi ko pa siya naiintindihan... Pero gusto kong maintindihan. Para saan? Para may isusulat ka sa article mo? Para alam ko kung saan ako lulugar, Lex! 35 of 45
ALEX: Stage 3: Bargaining "Baka pag pinaliwanag ko kung ano ang rape kay Ben, itigil na niya ang plano niya?" Yan ang iniisip ni Alex nang mag-desisyon siyang ikuwento ang karanasan niya. Sige, pag-usapan natin. Gusto mong maintindihan? Bigyan kitang sample. (saglit) Nung college ako, may roomate ako sa dorm. Ilang semesters kaming magkasama. Mabait siya. Minsan nga siya pa gumagawa ng homework ko sa algebra. (saglit) Tapos, isang araw, umamin siyang may gusto siya sa 'kin. Sabi ko agad, "Bro, straight ako." 'Di naman siya nagpumilit. (saglit) Pero nung gabi, hindi ako makatulog. Meron kasing bullshit sa utak ko na nagsasabi sa 'kin na pumatol ako dapat sa roomate ko, kasi mas "deserving" naman siya kesa dun sa dating hinayaan kong gumalaw sa 'kin. (saglit) Pinuntahan ko siya sa kama niya, ginising ko, tapos pinahawak ko ari ko. Pagtapos, natulog lang ako ulit. Kinabukasan, parang walang nangyari. Tapos hindi na namin pinag-usapan ulit. 36 of 45
ALEX: BEN: (saglit) Alam kong walang kinalaman sa desire, o intimacy, o romance yun. Meron lang parang multo sa isip ko na paulit-ulit bumubulong sa 'kin na yun ang tamang gawin, kasi sa erpat mo nga pumayag ako e. (saglit) Alam ko na sobrang maling logic; walang logic yun. Kabobohan, 'di ba? Ang tanga ko, 'di ba? Kaya yung mga ganyang bagay hindi dapat pinag-uusapan, kasi, puta, p're, paano mo isusulat yung shit na yan sa article mo? Matagal na katahimikan. Ben, habang gigil na gigil kang ipahiya ang erpat mo, hindi mo yata naiintindihan... Hindi mo naiintindihan na para sakin, ang pakiramdam, gigil na gigil kang ipahiya ako. Sa pag-amin ni Alex, mapapaamin din si Ben. Hindi, pre. Hindi ganon... (saglit) Pakiramdam ko kasi kailangan kong gawin 'to. Kailangan kong gawin 'to, kasi nahihiya ako. Hiyang-hiya ako sa mga biktima niya. 37 of 45
(maluluha) Nahihiya ako kasi hindi ko siya kayang kamuhian! Kahit alam ko ang ginawa niya sa inyo, nirerespeto ko pa rin siya. Hinahangaan ko pa rin siya. Alam kong child molester siya, pero mahal ko pa rin siya, putangina niya! (mauutal) Sinusubukan ko... Sinusubukan kong magalit, pero... Pero... (saglit) Ganito. Hindi ko siya kayang kamuhian, pero ang ibang tao kaya yun, kaya gusto ko siyang ipahiya, pre. Gusto kong burahin lahat ng magagandang alaala ng lahat ng tao sa kanya, kasi hindi ko siya mapapatawad dahil tinuruan niya kami ng nanay ko magmahal ng demonyo. Putangina, pare, demonyo yung tatay ko. Pero bakit hindi ko siya kayang kamuhian? (saglit) Alam mo, p're, naghanda pa 'ko bago 'ko pumunta dito. Pilit kong tinuturuan ang sarili kong maniwala sa kung anumang sasabihin mo tungkol sa tatay ko. (saglit) Pero alam ko sa sarili ko, pag nakauwi na 'ko, pag mag-isa na lang ako sa bahay, walang tigil ang utak kong maghahanap ng palusot, ng dahilan, ng rason kung bakit wala siyang kasalanan. (saglit) Gusto kong isulat kung gaano siya kasamang tao, para isang araw, pag paulit-ulit kong nabasa ang mga pinag-gagawa niya, 38 of 45
ALEX: BEN: ALEX: BEN: matutunan kong tanggapin na ang tatay na minahal ko, at ang halimaw na nanakit sa inyo, ay iisang tao. Matagal na katahimikan. Lalagyan ni Alex ng vodka ang baso ni Ben; muli siyang magtatago sa likod ng biro. (pabiro) Alam mo, p're, ang dami mong daddy issues. Gago! (matatawa) Tangina mo, ako yung na-molest e. Ba't ikaw yung may drama? (saglit) Kung ginagawa mo yan para lang gumanti sa erpat mo, wag mo na ituloy, pre. Kahit ano pang ganda niyang article mo, bubuklatin mo lang ang mga sugat na nagsisimula pa lang maghilom. (saglit) Ang hirap pag-usapan nito e. Mahirap 'to para sa mga nagdaan dito, pre. Wag mo na ipaulit ang mga detalye ng pinagdaanan nilang bangungot. Mahirap kasing ipaintindi sayo e. (makikiusap) Tulungan mo kong maintindihan. Dahil sa pakiusap ng kaibigan, mag- iisip si Alex. 39 of 45
ALEX: ALEX: ALEX: Magdedesisyon siyang hubarin ang maskara ng machismo. (tatango) Sige. Stage 4: Depression Dahil hindi maipaliwanag sa salita ang bitbit na kadiliman ng alaala ng gahasa, ipapakita ni Alex ang mga markang naiwan sa kanya. Alam mo ba na kinikiliti niya sila? Iiling si Ben. Pag may ginagalaw siya, kinikiliti niya. Ginagawa niya yun para isipin ng mga tao sa bahay n'yo na nakikipaglaro lang siya sa mga bata. (saglit) Hanggang ngayon, p're, takot ako sa tunog na yun. Minsan naglalaro kami ng anak ko, matatawa siya tapos bigla akong kakabahan; tapos parang nahihilo ako, nahihirapan huminga. Sabi ng doktor, "panic attack." 40 of 45
ALEX: ALEX: BEN: ALEX: (iiling; maluluha) Isipin mo, pre. Nagkaka-panic attack ako sa tawa ng sarili kong anak. Paano mo isusulat yun nang hindi ako nagmumukhang tanga, ha? Iinom si Alex ng shot ng vodka. Pag sinulat mo ba yang article mo, mawawala na lahat yun? Mahabang katahimikan. Nung bata ako, gusto kong maging matapang, gusto ko siyang tumigil, gusto ko siyang mahuli, pero wala akong ginawa. (saglit) Nung nabalitaan ko yung nangyari kay Mike, na-guilty ako, kasi kung sinumbong ko siya, kung naging matapang ako, baka buhay pa si Mike ngayon. Wala kang kasalanan d'un, p're. Siya lahat yun. Pero wala na siya e... (ituturo ang sariling dibdib) Dapat wala na rin 'to, 'di ba? Dapat wala na 'tong nararamdaman ko. Mahabang katahimikan. Hihinga nang malalim si Alex; kakalma. 41 of 45
ALEX: BEN: Alam mo ba kung bakit ako pumunta sa libing niya, ha? Pumunta ko doon kasi gusto kong bitawan lahat ng galit at lungkot na 'to; gusto kong ibalik sa libingan niya, kasama ng bangkay niya, lahat ng galit na iniwan niya sa 'kin. (saglit) Pero tapos na ang libing, at madalas nandito pa rin ako, nakaupo rito, umiinom, nanginginig sa galit, tapos hindi ko naman maipaliwanag kung bakit. (matatawa) Baka kaya paborito ko yung fermata. (saglit) Nangangarap kasi ako na isang araw, pag tingin ko sa salamin, may lilitaw na simbulo sa ulo ko na magsasabing puwede akong kumapit o bumitaw. (saglit) Pero hindi naman ganon e. Kahit ilang beses akong mag- imbento ng nakaraan sa isip ko, kahit ilang parallel universe pa idamay ko, merong galit at sakit na sumusunod sa 'kin na parang anino. (saglit) Kung ano man yang bitbit mo, magaan yan. Ilang taon na naming bitbit ang bagahe namin. Makisama ka naman, p're. Putang ina, magbuhat ka rin. Pero ano sasabihin ko sa kanila; sa mga biktima? 42 of 45
ALEX: BEN: ALEX: Sabihin mo na kung gusto nilang pag-usapan, makikinig ka. Pag deins, okay lang din. Hindi nila kailangan magkwento. Sabihin mo na gusto mo lang siguraduhin na okay sila. Putangina, pare, magpakita ka lang; yun lang. (saglit) Wag mo nang itanong kung bakit walang nagsumbong, o kung bakit walang sumigaw... (saglit) Alam natin ang sagot dun; simple lang ang sagot dun. (saglit) Pare, lalaki tayo! Lalaki tayo! At iba ang panahon nun. (matatawa) Isipin mo p're, ha? Paano ka magsasalita, kung araw-araw maririnig mo kung saan-saan na babae lang ang umiiyak, babae lang ang nagsusumbong, at babae lang ang ginagahasa. (iiling) Hindi nga dapat ganon. Hindi na dapat ganon e. Iiling lang si Alex; hindi sasagot. Kukunin ni Alex ang isang bote ng alak. (tititigan ang hawak na bote) Ito! Ito ang meron tayo. Gusto mong umiyak? Alak! Gusto mong magsumbong? Alak! Ito lang ang puwede sa 'tin noon e! (saglit) Ang babae, umiiyak; ang lalaki, umiinom. 43 of 45
ALEX: ALEX: Maglalagay si Alex ng alak sa sariling baso at iinumin. (matatawa) Bullshit, 'no? Kagaguhan, pre. Kagaguhan, pero lahat tayo nagpagago sa macho-macho bullshit natin, at lahat tayo nahirapan. Pre, ang bunso ko lalaki. (saglit) Putangina, pare, sinasabi ko sayo. Pag pinanganak na 'tong bunso ko, lahat 'to magbabago. (tatango; sasabihin ang mga susunod na linya na parang kinukumbinse ang sarili) Oo. Lahat 'to magbabago. Stage 5: Acceptance Para kay Alex, huli na para maghanap ng hustisya para sa mga pinag-daanan niya. Naniniwala siyang ang kaya niya na lang gawin ay siguraduhing hindi mangyayari sa anak niya, ang nangyari sa kanya. Kukunin si Alex ng bote ng vodka at lalagyan ang baso ni Ben. 44 of 45
ALEX: Shot mo na, p're. 45 of 45 Lilipat sa bar counter si Alex para bigyan ng espasyo si Ben para mai- proseso ang mga napag-usapan nila. Kukunin ni Ben ang baso at tititigan ito; pag-iisipan kung kaya niyang lunukin ang gustong mangyari ni Alex. Dahan-dahang magdidilim ang entablado. Telon.


3 PrologueX Savanna's POV "I'm pregnant." Mula sa pagkakayuko ay tumingin ako sa kanya. May munting mga butil ng luha na patuloy sa pag-agos sa pisngi ko. Nangunot ang noo niya at tumingin sa akin. "Who's the father?" He gave me a bored look and glanced at my stomach. "Maybe you fucked some guy out there." He smirked at tumalim ang mata niya sa galit. That was below the belt. Masakit, pero binabalewala ko lang. I crossed my finger and wiped away my tears. I inhaled deep and let out a huge sigh. "S-sayo." Ilang minuto bago siya humalakhak na parang walang pakialam. Nilunod niya ang sarili sa alak at tumingin sa 'kin. "Then from now on, you're mine, bitch. Don't you ever dare sleep with other guys or I'd kill you both." Those words can be viewed as a gateway to hell. And from now on, I'll be living with satan. The coldest and numbest person I've ever met. Oh. Let me rephrase that. He's the coldest and numbest person I've ever slept with.
4 1 The Torture Savanna's POV "I do," sagot ko sa pari. Pagkatapos ay bumaling siya kay Paul. Tumikhim muna siya nang makitang nag-i-space out ang mapapangasawa ko. "Now, Mr. Paul Evangelista...." Napatingin ako kay Paul na blangko ang emosyon sa mukha. Parang wala siyang pakialam sa nangyayari. He stared at me blankly and my chest began to hurt. Para siyang tuod at bato sa harap ko. Ewan ko. Nasasaktan din ako sa nangyayari ngayon. It was supposed to be the most memorable moment of our lives, pero it turned out na isa pa pala 'to sa pinakamasakit na pangyayari sa buhay ko. Masama bang sumaya? "I do." Ngumiti nang mapait ang pari sa harap namin. Tanging mga magulang namin ang testigo sa kasal namin. Hindi rin ako pinayagan ni Paul na mag-invite ng mga kaibigan ko kasi wala rin naman 'tong kwenta. Sabi niya, 'this won't last forever'. Kulang na lang, pira- pirasuin ang puso ko into pieces. Napatingin ako sa singsing na suot ko ngayon. Puno ito ng mga kumikinang na diamonds. Napakaganda kung titingnan, pero hindi nababagay sa kamay ko. Napaungol ako sa sakit nang maramdaman ang sakit sa bandang puson ko. Naalala ko ang nangyari kanina. Puno ng sakit ang mata niya. Puno ng galit. Galit at pagtitimpi sa 'kin. I remembered his face.
5 The way he cursed me. The way he treated me. He had treated me terribly, but why am I still here lying next to him? Everything was so wrong and blurry. "Why don't you just sleep?!" naiinis na tanong sa 'kin ni Paul, half-naked lying like a god next to me. Napaka-manly ng dating niya, pero kakaiba ang aura kapag nagagalit. Hindi ako umimik. I bit my lower lip to stop myself from crying. But I just can't... hinila ko ang kumot para takpan ang hubad kong katawan. Tumingin siya sa 'kin at saka bumaling sa kabilang side ng kama. Pinigilan kong hindi humikbi kahit na sobrang sakit ng dinaranas ko ngayon. I'm weak right now. I really miss my family and friends. Pero kaya ko namang tiisin lahat 'yun para kay baby. For my baby. Mine alone. j Nauna akong nagising kay Paul kaya bumangon ako kaagad at nagtungo sa kusina. Napakalaki niyon at puno ng makabagong mga appliance. Malaki ang bahay ng mga Evangelista, patunay lang ng karangyaan ng mga ito. Idagdag pa ang iba't ibang koleksyon ng kotse sa garahe. Lahat 'yun ay collection ni Paul at ng daddy niya. "Manang, ako na po ang bahalang magluto," sabi ko sa naabutan ko sa kusina. Ngumiti sa 'kin si Manang at hinaplos ang buhok ko. "Naku, hija, dapat nagpapahinga ka. Honeymoon n'yong mag-asawa, pero bakit nandito kayo sa bahay? Ang sabi ni Ser dapat nasa - "
6 "Savanna." Naputol ang sasabihin ni Manang nang sumingit si Paul na nasa kalagitnaan ng hagdan, nakakunot ang noo at parang may pagbabanta sa mukha. Parang modelong bumababa siya sa hagdan. Pumulupot ang kamay niya sa bewang ko at hinalikan ako sa pisngi. "I'm hungry." Seryoso siyang nagsalita habang nakakatitig kay Manang na parang may gustong sabihin. Mukhang nag-panic si Manang at agad umalis. Nagtatakang tumingin ako kay Paul. "P-Paul," bigkas ko nang maramdaman ang unti-unting paghigpit ng pagkakahawak niya sa bewang ko. Agad niya 'kong binitiwan at nagtungo sa mesa na may nakahanda nang mainit na kape. Nagbuklat siya ng mga dyaryo na animo'y isang hari sa isang mansyon. Napahawak ako sa tiyan ko. Kasal kami pero parang pareho kaming nasasakal sa relasyon namin ngayon. "Ano?" inis na tanong niya sa 'kin. "M-may pupuntahan ako mamaya. Ba - " "We've already discussed this yesterday." "Pero kailangan ko ta - " "You're not going, Savanna!" Nanlilisik ang kanyang mga mata nang tumingin sa akin. "If you insist on going, I'll lock you up here." Umalingawngaw sa 'king utak ang sinabi niya. Ikukulong niya ako? Umiling-iling ako sa kanya at agad tumakbo papasok sa kwarto. Sumubsob ako sa unan at doon inilabas ang sakit at takot na nabubuo sa katawan ko. Bakit niya 'to nagagawa sa 'kin? How
7 could he do this to me? j "Anna!" Napadako ang paningin ko kay Denise na nakasuot ng isang magandang damit. Napaka-sexy niya; tila isang dyosa ang tumatakbo papalapit sa aking kinatatayuan. "Denise, bakit mo ba ako pinapunta sa ganitong lugar?" Isang malutong na tawa ang pinakawalan ni Denise ngunit nawala ang ngiti sa labi niya nang dumako ang kanyang mga mata sa kabuuan ko, tumaas ang kilay. "I told you to wear something revealing." Umiling lamang ako. "I can't." Kahit madilim sa lugar ay naaaninag ko ang pag-irap niya sa 'kin. I just shrugged. Nasa isang bar kami na mahilig puntahan ni Denise. Hinila niya ako sa isang couch kung saan maraming lalaki. Naririnig ko lamang sa mga ito ang tungkol sa gimik-gimik hanggang sa magkayayaan na at dahil ayaw kong matawag na KJ ay sumama na rin ako sa kanila. Hindi ko alam na mali pala ang naging desisyon ko na pagsama. Kung alam ko lamang... Mausok at amoy-alak ang paligid, isabay pa ang malakas na tunog. Nakakarindi. Denise sat beside me, holding a bottle of wine na agad ko namang tinanggihan. Inismiran pa niya 'ko na hindi ko na lamang pinansin. Alam ko naman na ganito ang ugali niya. "Nakikita mo ba 'yung lalaking 'yun?" Tumingin naman ako sa itinuturo niya. Halos umawang ang bibig ko sa nakitang lalaki. Napakagwapo niya na sa sobrang
8 kagwapuhan ay halos lahat ng babae dito sa bar ay naglalaway sa kanya. Tanging malalakas lamang siguro ang loob ang makakalapit sa lalaking 'yun. "Oo. Sino ba 'yun?" Narinig ko ang pagbuntong-hininga niya na parang pinagpapantasyahan ang lalaki. "Hindi mo ba alam na sikat siya dahil sa pagiging model? Lagi siyang nagta-top sa lahat ng contests sa iba't- ibang bansa. Kaso ang alam ko, malapit na siyang ikasal." May konti akong nararamdaman na panghihinayang sa dibdib ko. Napakagwapo niya pero ikakasal na? Wala na kong pag-asa. Hay, talaga namang wala akong pag-asa. Bukod sa napaka-plain ko sa lahat ay hindi naman talaga kapansin-pansin ang hhitsura ko. Isang dakilang waitress lamang ako sa isang Chinese restaurant at sa isang apartment nakatira. At tanging tatay ko na lang ang nagbabantay sa akin, pero nasa probinsya namin siya. Mabuti na lang at taga-Manila ang nanay ko na may iba nang asawa. "Mayaman ba 'yan?" hindi ko naiwasan na itanong. "Duh! Huli ka na talaga sa mga balita. Ang pamilya niya ang nag-iisang nagmamay-ari ng pinakamalaking kompanya dito sa bansa at sa iba't-iba pang lugar. At isama mo pa ang iba pang businesses nila kasama na ang ate niya na isang fashion designer sa Paris. O di ba? Jackpot ang loko!" Napatawa na lang ako. Napakalayo pala talaga namin sa isa't- isa. Kumbaga, isa lamang akong alikabok samantalang isa siyang malaking tala. Nakailang shot na 'ko ng vodka nang maramdaman ko ang pagkahilo. May naririnig na akong kakaiba sa paligid, pero wala akong pakialam. "Anna, isa pa?" narinig kong tanong ng nakangising si Denise.
9 Tumango ako at agad inagaw ang huling vodka. Naghiyawan ang mga nasa paligid at pati na rin ang mga kaibigan ko. Gumuhit ang mainit na parang nag-aapoy na likido sa lalamunan ko. Parang nag-iinit na rin ako. Malabo na ang aking paningin na halos hindi ko na alintana kung sino ang nababangga ng aking katawan. I felt free. "Ngayon, lumapit ka sa kanya," narinig kong bulong ni Denise, parang masamang hangin na nag-uutos sa akin. Una ay naguguluhan pa ako, pero nakita ko na lang ang aking sarili na malapit ang katawan sa isang lalaki. Ang lalaking kanina ay pinagpapantasyahan nila. Mukhang medyo tipsy na rin siya. Wala na akong nagawa nang hilahin ako ng lalaki papalapit sa katawan niya. Napaawang ang aking labi nang yakapin niya ang maliit kong bewang at tumama ang labi ko sa malapad niyang dibdib. I felt safe. Tiningala ko ang binata. Blurred ang buong paligid at tanging mukha lang ng lalaki ang nakita ko. Si Paul Evangelista.
10 2 My Disaster Savanna's POV "Open this damn door, Savanna." Sinubukan kong takpan ang tenga ko, pero parang sirang plaka na umaalingawngaw sa utak ko ang boses ni Paul. Sa tuwing nagagalit siya at sumisigaw ay parang natataasan ang balahibo ko. Hindi. 'Wag mong bubuksan ang pinto. Sasaktan ka niya, Savanna, bulong ng isang side ng isip ko. "Savanna, you're getting into my nerves." Narinig ko ang buntong-hininga niya. Kasabay n'un ang pagbukas ng pinto. Alam kong may spare key siya. Wala akong ganang tumayo. Feeling ko, hinihila ng kama ang katawan ko. Pinikit ko ang aking mata at agad na bumaluktot sa ilalim ng mainit na comforter. Naramdaman ko ang hakbang niya papalapit sa 'kin. "Savanna." "Ikukulong mo ba ako? Are you going to lock me here?" dirediretso kong tanong. "Look at me." Madiin ang pagkakasabi ni Paul kaya wala na akong nagawa kundi ang harapin siya. Hindi katulad kanina na kunot na kunot ang noo, ngayon ay malambot ang kanyang ekspresyon, pero wala akong makapa sa emosyon niya. He massaged his temple and looked away. "What am I supposed to do to make you listen to me, Savanna?" Nakita kong parang nahihirapan siyang tumingin sa 'kin.
11 Gusto kong maging mabuti kang asawa sa 'kin at ama sa magiging anak natin, Paul... Pero walang lumabas na kahit anong salita mula sa 'kin. Tumingin ako kay Paul at hinawakan ang kamay niya, hindi naman siya pumiglas o kung ano pa. Sinuklian niya 'yung tingin ko. "Ayoko ng ganito, Paul." Nakita ko ang pagkakakunot ng noo niya. "What do you mean?" "Kung ayaw mo rin ng ganitong set-up natin, Paul, then, 'wag na lang nating pakialaman ang isa't-isa. Hindi kita papakialam kahit ano'ng gawin mo basta - " "Then what? Hindi rin kita papakialaman? How about my child?!" "A-ano... alam ko kung ano'ng gagawin ko at - " "No," matigas na sabi niya. "I'm not stupid, Savanna. If you're thinking about f*cking and flirting with someone else, well, I've already warned you, Savanna. Don't make me do something you'll regret." "O-of course not! Why would I - " "Katulad ng ginawa mo sa akin? Pinikot mo ako, just so you could marry someone like me." Sumikip ang dibdib ko nang marinig ang sinabi niya. Puno ng disgusto ang boses niya. "I hate you, Savanna." And this one hit me. I was on the verge of tears. How would I hold it back? Sinubukan ko pero mas lalo lamang bumibigat ang pakiramdam ko.
12 "Tama na." Gusto kong takpan ang sarili kong tenga para hindi ko na muling marinig ang sasabihin niya. "You disgust me," pagtutuloy niya. "I wish you would just disappear after giving birth to my baby." j Napatingin ako kay Paul na ngayon ay tumatawa habang ang iba niyang kabarkada ay may tig-iisang babae sa kandungan. Nasa tabi ako ni Paul ngayon at tahimik na nakikinig sa mga kwentuhan nila. Mostly, mga kabastusan ang topic nila. They were evil. Manwhores. At pinakamalala pala sa kanila ay si Paul. Parang tinusok ang dibdib ko nang malaman na hanggang ngayon pala ay ganun pa rin siya. Kaya pala minsan ay ginagabi siya ng uwi. Parang unti-unti akong naglalaho sa kinatatayuan ko sa bawat impormasyon na nalalaman ko tungkol kay Paul. "P're! She's hot. Bagong biktima?" "Oo nga! Tangna 'to! Nakapulot lang ng sisiw hindi na namigay!" Napuno ng tawanan ang buong upuan. Nakaramdam ako ng hiya nang titigan ako ng mga babae mula ulo hanggang sa bawat sulok ng katawan ko. Kasabay n'un ang pagtaas ng kilay nila. Dinala ako ni Paul sa isang bar. Nanumbalik na naman ang mga alaala sa 'kin n'ung una kaming nagkakilala. Mula sa pagtitig ng mga kabarkada ni Paul sa akin hanggang sa mga bulungan ng mga babae. Hindi ko mapigilan na hindi mahiya dahil sa suot ko. Siguro dahil hindi naman ako ang tipo ni Paul. I was wearing a fitted white shirt at jeans tapos pinag- high heels ako ni Paul. Ewan ko. Hindi ko rin alam kung bakit pinasuot niya ako ng ganito, pero unti-unti ko na ring nalalaman
13 kung bakit. Ayaw niyang mapahiya sa mga kaibigan niya na isang hamak lamang na probinsyana at mahirap na babae ang napangasawa niya. Tears were welling up in my eyes. Masakit na masakit na halos pakiramdam ko, para lamang akong tanga dito sa kinauupuan ko. Tumingin siya sa mga kabarkada niya. "Don't mind her, she's a nobody," seryosong sabi niya. Napayuko ako. Sobrang liit ko. Ganoon ang pakiramdam ko. Oo. Gan'un lang ako sa paningin niya. 'yung mga kabarkada niya ay tumango-tango lang at 'yung mga babae naman ay parang nabunutan ng tinik at isa-isang nagtawanan. Malapit na, sobrang lapit nang tumulo ng mga luha ko. Bakit ba napakababaw nila? May lumapit kay Paul at kumandong sa hita niya. "I thought pinagpalit mo na kami sa kanya." Inirapan ako n'ung babae. Ngumisi si Paul at agad iniyakap ang bisig sa bewang n'ung babae. "Of course not." Hindi ko na napigilan ang sarili ko at agad tumayo papuntang CR. Hindi ko na rin alintana 'yung mga taong nasasagi ko. "Ang sakit," I burst out pagkapasok ko pa lang sa loob ng banyo. Napatakip ako ng mukha nang unti-unting nagtubig ang mata ko. May sasakit pa ba sa narinig ko? Parang may kutsilyo ang bawat salita niya. My child. Kawawa naman ang anak ko kung sakaling makita niya ang lahat... Lumabas na ako ng CR pagkatapos kong maghilamos. Nakayuko ako habang naglalakad nang may biglang humila sa 'kin sa tabi. Sobrang bilis ng pangyayari. Parang isa-isang nag-sink in sa utak ko ang nangyari. Isang malambot na bagay ang nakadampi
14 sa labi ko. Click* Flash* Click* Pagtunog ng camera? Paglibot sa 'min ng mga tao? Bakit? Napatingin ako sa lalaking sobrang lapit ng mukha sa akin. Mahigpit ang hawak niya sa bewang ko. Hindi ko alam kung itutulak ko ba siya pero nakita ko na lang ang sarili kong nakapikit. Teka! Ano ba 'tong pinasok ko? "S-sino ka?" nanghihinang tanong ko sa kanya. Tumingin ako sa mata niya. Nakakaakit. Kulay itim ang mga iyon at ang mapupula at maninipis niyang labi ay sumasabay ang galaw sa ritmo ng kanyang paghinga. Tumatama sa aking leeg ang kanyang hininga. Mabango at napakainit. "Woah!" "T-teka. Si Simon de Vegas ba 'yun? 'Yung sikat na painter, di ba?" "Oo nga. Wow, so may girlfriend nga talaga siya?" Magsasalita pa sana ako nang may humila sa 'kin bigla at nakita ko na lang na nakahiga sa sahig 'yung lalaking humalik sa 'kin. Hindi ko alam ang gagawin ko. Lalapit na sana ako d'un sa lalaki dahil mukhang nasaktan siya nang hilahin ako ni Paul papaalis d'un. "At may balak ka pang tulungan ang gagong 'yun?! Bullshit, Savanna!" Marami akong narinig na mura galing sa kanya kaya napapikit ako. "Paul. N-nasasaktan ako." "And you deserve it, bitch!"
15 Tinulak niya ako papasok sa kotse at agad nagmaneho. Napakapit ako sa upuan ko nang paandarin niya iyon nang mabilis. Halos lumipad na kami. Napatingin ako kay Paul na ngayon ay pulang-pula ang mukha at namumuti na ang kamay sa sobrang higpit sa pagkakahawak sa manibela. "Ano ba, Paul! Bagalan mo!" He looked at me at ngumisi. "No. We'll die together, Savanna..." Wala na akong nagawa. Agad akong nakahinga nang maluwag nang makitang nasa tapat na kami ng bahay. Hinila niya ako papalabas at pumasok sa bahay. Nakita ko ang panlalaki ng mata ni Manang nang makitang hila hila ako ni Paul. Umiling lang ako sa kanya para hindi na siya madamay. Pabagsak niyang isinara ang pinto na nag-iwan ng malakas na tunog sa buong kwarto. Agad niyang hinubad ang suot na suit at hinila ang buhok ko para itulak sa kama. "P-Paul, Tama na." "Slut!" Lumipad ang kamay niya sa pisngi ko. Halos mabingi ako sa sakit. Napahawak ako sa pisngi ko na namanhid. Inalis niya ang pagkakabutones ng suot habang nakatingin sa 'kin. "You're my wife, Savanna, pero dinungisan mo na agad ang pangalan ko? You're nothing but a bitch to me!" Umurong ako at akmang tatayo na when he grabbed my hair and pulled me back. Mangiyak-ngiyak ako sa sakit. "W-wag!" Napapikit ako nang hilahin niya ang damit ko. Halos parang basahan na lang ang suot ko. Nakita kong nagningning ang mata niya nang makita ang katawan ko. "Ilan na ba ang nakagamit nito bukod sa 'kin, ha? TELL ME!"
16 "Please, don't do this..." Umiling siya at agad akong hinila papalapit sa kanya. He nipped the skin of my neck, slid his mouth down to my breast. Gumapang ang kamay niya mula sa hita ko hanggang sa makarating iyon sa pribadong parte ng katawan ko. "This is mine, Savanna." Tumingin ako sa kanya habang umiiyak. "Hindi mo ba talaga kayang maging isang ama sa anak natin?" Nakita kong lumambot ang mukha niya. Nagtama ang mga paningin namin. Unti-unting naglaho ang kakaibang aura na naglalaro sa mata niya. He ran his hand through his messy hair. Nagsimulang tumulo ang luha ko. Ramdam ko ang sakit ng pisngi ko at buhok. Pagapang na kinuha ko ang comforter at agad na binalot iyon sa aking katawan. "I'm sorry," he whispered. "It's all your fault anyway." He lay down beside me at agad na minasahe ang pawisang sentido niya. Niyakap ko ang aking mga tuhod. Kinurot-kurot ko ang aking balat. Sana panaginip na lamang ang lahat ng ito. Sana mahal na lang niya ako. Sana hindi na lang ganito. Pagod na ako sa pag-iyak. Masakit 'yung pagkakasampal sa 'kin ni Paul, pero mas masakit 'yung mga ginagawa niya at mga kilos niya sa 'kin. He's acting na parang hindi niya ako asawa. "You ruined my life," simula niya. "I let her go just to f*cking marry you, at hindi ko matanggap 'yun." Yeah, I ruined his life. Pero hindi ko ginusto na mangyari ito sa 'min. Ikakasal na dapat siya sa matagal na niyang karelasyon na isang half-Filipina at half-British, pero hindi 'yun natuloy dahil na nga sa nalaman nila. Masakit sa akin na makitang napilitan lang siyang pakasalan ako dahil sa anak namin at mas lalong nasaktan
17 ako nang naging miserable si Paul nang umalis ang matagal na niyang kasintahan. Mas maganda at di-hamak na mas may ipanglalaban ang mukha ng babae. Hindi ko alam, pero nakaramdam ako ng inggit at selos kahit wala naman akong dapat ikaselos. Napapikit ako dahil sa munting sakit na nararamdaman ko sa dibdib ko. "Bakit? Bakit hindi ka umurong sa kasal?" untag ko. Saglit siyang tumahimik at agad tumayo. "Dahil sinira mo ang lahat sa 'kin. You took away everything and now I have nothing. Sisiguraduhin ko na magiging miserable ang buhay mo, Savanna."


Kagawaran ng Seguridad ng Trabaho sa Illinois SEGURO NG KAWALAN NG TRABAHO PARA SA MGA TUMIGIL NA MANGGAGAWA Paano mag-apply ng mga benepisyo kung ikaw ay pansamantalang tumigil sa trabaho MAG-APPLY PARA SA MGA BENEPISYO Maaari kang mag-apply para sa mga benepisyo (kilala rin bilang pagsasampa ng isang paghahabol) sa online o sa pamamagitan ng telepono. Hintayin ang iyong Unemployment Insurance (UI) Finding letter 7-10 na araw pagkatapos mag-file. Naglalaman ang liham na ito ng iyong lingguhang halaga ng benepisyo at ang unang petsa na kailangan mong patunayan. MAGPATUNAY PARA SA MGA BENEPISYO Tandaan: Ang sertipikasyon ay kung paano ka binabayaran sa mga benepisyo. Sa petsang nakalagay sa iyong sulat sa Paghahanap ng UI, pumunta online at sagutin ang mga tanong para sa sertipikasyon tungkol sa iyong nakaraang dalawang linggo ng kawalan ng trabaho. Maghanda na iulat kung nagtrabaho ka at ang halaga ng kabuuang sahod na kinita para sa bawat nakaraang dalawang linggo. TANGGAPIN ANG MGA BENEPISYO Pagkalipas ng 2-3 na araw pagkatapos patunayan ang iyong mga benepisyo, kapag ikaw ay karapat-dapat, ibibigay ang kabayaran sa iyong debit card o sa pamamagitan ng direktang deposito. Dapat mong ipagpatuloy ang pagpapatunay (sa parehong araw ng linggo na nakasaad sa iyong sulat sa Paghahanap ng UI) bawat dalawang linggo basta wala kang trabaho upang magpatuloy na makatanggap ng mga benepisyo. KAYA KO BA AT HANDANG MAGTRABAHO? Kapag nagpapatunay, tatanungin ka kung kaya mo at handang magtrabaho. Sa pangkalahatan, kung ang isang manggagawang tumigil muna sa pagtatrabaho ay pisikal na nagagawa ang kanilang trabaho at naghihintay lamang na matawag siyang muli sa trabaho, sila ay may kaya at handang magtrabaho. KAPAG BUMALIK KA SA TRABAHO Tuwing nagpapatotoo ka, dapat kang mag-ulat kung nagtrabaho ka at/o nakakuha ng sahod para sa bawat huling dalawang linggo. Kung tumutugma ang iyong mga kita o lumampas sa iyong lingguhang halaga ng benepisyo, hindi ka karapat-dapat makatanggap ng mga benepisyo para sa linggong iyon. Kung isinama mo ang petsa ng pagbabalik-sa-trabaho sa iyong paunang paghahabol, hindi ka rin makakatanggap ng mga benepisyo pagkatapos ng petsang ito, maliban kung na-update ito sa iyong account. KUNG IKAW AY MULING NATIGIL SA PAGTATRABAHO Kung ikaw ay muling nahiwalay mula sa trabaho, dapat kang mag- file ng isang Karagdagang Paghahabol sa lalong madaling panahon. Hindi mo maaaring ipagpatuloy ang pagpapatunay sa ilalim ng iyong nakaraang paghahabol. I-click dito para sa karagdagang impormasyon sa mga karagdagang paghahabol. M A G - F I L E N G K A H I L I N G A N M A G P A T U N A Y S E R B I S Y O P A R A S A P A R O K Y A N O 8 0 0 - 2 4 4 - 5 6 3 1