© 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pauna ng Salita Pagpapa kilala sa GROWING GREAT KIDS™ Gabay sa Pagpapalaki ng Mahusay na Bata Marahil ay meron kang ilang tanong tungkol sa GROWING GREAT KIDS (GGK) lalo na't ngayon ka pa lang magiging bahagi ng programang ito. Naisip naming ipaliwanag kaagad ang ilang bagay na sa tingin namin ay gusto mong mabigyang-linaw bago ka pa man makapag-simula. Nagsisimula sa yugto kung saan nasa sinapupunan pa lang ang sanggol, ang GGK ay isang kumprehensibo/malawak na kurikulum na umaalalay para maitaguyod ang isang mapagkalinga at mapagmalasakit na relasyon sa pagitan ng magulang at batang nasa edad na 0 hanggang 5 taong gulang. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagtutuon ng pansin sa paghubog ng pagkatao at kalusugan ng bata, sa pagbibigay ng sapat na pagaalaga, sa mga alalalahanin ng mga magulang, at sa mga pangyayaring umiiral sa loob ng ugnayan ng mga magulang at anak, pati na rin ang ugnayan ng buong pamilya. Ano a ng GROWING GREAT KIDS™ ? Sa bawat 3 buwan ng pagtanda at pakahubog ng bata, merong gagamiting 6 na modyul na tatalakay sa mga sumusunod:
Pangunahing Pangangalaga
Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa nga Nararamdaman
Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-ugnayan
Paghubog ng Pangangatawan at Utak
Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama
Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang bawat modyul ay binuo para umalalay sa pagbibigay ng kaalaman sa mga magulang sa pamamagitan ng pagbabahagi ng impormasyon na naka-kawing sa mga gawain at masiglang talakayan o palitan ng saloobin. Bukod rito, kasama rin sa buong programa ang isang yunit na tinatawag na GROWING GREAT FAMILIES (GGF). Ang yunit na ito ay nagtutuon ng pansin sa mga kaganapan at sitwasyong karaniwang dinadaanan ng mga pamilya. Kasama rin dito ang pag-unlad ng indibidwal habang nagbabago ang sistema kung paano tumatakbo ang pamilya. Ba kit ma halaga ng ga mitin a ng GROWING GREAT KIDS™ ? Nagsisimula sa yugtong nasa sinapupunan pa lang ang sanggol, ang GGK ay nagbibigay ng "Paano Gagawin"/"Paano Isasagawa" na gabay para umalalay sa mga magulang at para na rin hubugin ang kanilang personal na kakayahan. Nagbabahagi ito ng balangkas o direksyon o istruktura kung paano tatakbo ang isang talakayan kasama ng mga magulang habang inaalis nito ang mga pangamba, pagaalinlangan, duda, ng mga tagapangasiwa kung paano ito isasagawa. Isa sa ginagawa ng GGK ay maipaliwanag sa simple at mas madaling maintindihang paraan ang mga malalalim at nakalilitong konsepto. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga halimbawa ng mga salitang maaari mong gamitin, at sa pagbibigay mga detalydong gabay sa "paggawa ng mga bagay-bagay" na may kaugnayan sa msa sumusunod na aspeto: Pagtataguyod ng relasyon sa mga pamilya na nakatuon sa mga layunin ng programa
Pagpapayabong ng kakayahan ng mga magulang na umunawa at magmalasakit, at pagkalinga ng ugnayan ng magulang at anak
Pagsubok ng mga Gawain na umaalalay sa kalusugan, pagunlad, at paghubog ng pagkatao ng bata
Pagkakaroon ng pangunawa sa pinahahalagahan ng mga magulang at pamilya
© 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pakikipag-ugnayan para bigyang daan ang mas bukas na talakayan/paguusap at para mas maiangat ang kumpiyansa ng mga magulang sa kanilang kakayahan Pagbabahagi ng impormasyon tungkol sa paghubog ng buong pagkatao ng bata Paggawa ng mga laruang angkop sa edad ng bata gamit ang mga karaniwang kasangkapan na matatagpuan sa bahay Pagpapayaman ng relasyon ng pamilya Pagpapalawak ng mga indibdiwal, grupo. Serbisyo, pasilidad na matatakbuhan ng mga pamilya para sa karagdagang suporta Pagtugon sa mga alalalahanin/isipin at pagtuklas ng mga lunas sa problema Pagibayuhin ang sigla at kalingain ang kritikal na pagiisip at kakayahang gumawa ng lunas sa mga problema Pagtaguyod sa kalusugan at pangangalaga sa sarili ng mga magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano a ng na kukuha ng mga tagapa ma hala at mga tagapa nga siwa ng pagpapaunla d ng pa milya kapag ginaga mit nila a ng GROWING GREAT KIDS™ ?
Kumpiyansa sa sarili at kakayahan tungkol sa kanilang ginagampanang gawain
Isang gabay na tutulong para gawing isang "strength-based" na pagtutulungan ang ano mang pamamahala na gagawin
Istruktura/balangkas kung paano tatakbo o isasagawa ang isang talakayan kasama ang mga magulang
Kakayanan na itatag ang isang mapagkalingang relasyon sa pagitan ng magulang at anak Ang GGK ay isinulat na isinaisip ang kapakanan at tungkulin ng lahat ng miyembro ng pamilya at ng lahat ng indibidwal na kabahagi sa pagpapalaki at pagaalaga ng bata. Lalo itong magiging mabisa kung iaayon ang nilalaman at mensahe nito sa gawi at tradisyon ng mga kultura at komunidad na kung saan isasagawa ang programa. Minumungkahi din na gamitin ang mga pasilidad at talento, lakas, serbisyo na matatagpuan sa loob ng komunidad para palawakin pa ang mabibigay ng impormasyon at para palawakin din lalo ang bilang ng mga indibidwal, grupo, serbisyo, pasilidad na matatakbuhan ng pamilya para sa karagdagang suporta. © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no Ginaga mit a ng GROWING GREAT KIDS™ ? Sa Pilipinas, ang kurikulum na ito ay karaniwang ginagamit sa mga talakayan kasama ang mga magulang. Depende sa laki ng grupo, ang bawat modyul ay maaaring tapusin sa loob ng 1 hanggang 3 sesyon. Ang layunin ng kurikulum na ito ay ipaloob ang proseso ng pagkatuto/pagbibigay ng kaalaman sa kasalukuyang gawi at paguugali ng mga magulang. Ang pagiging malikhain sa pagbabago ng istilo, at ang pagsasagawa nito sa magaan at masayang paraan ay lilikha ng isang kundisyon na lalong magtataguyod ng mas mabilis na pagkatuto ng mga kalahok. Bawat tagapamahala o tagapagturo ay tatanggap ng isang kumpletong kopya ng mga panguhaning handouts na naglalarawan ng mga smusunod: Mga Gawain ng magulang/bata at impormasyon na may mahalagang kaugnayan sa mga modyul, katibayan ng paglahok para sa mga magulang, at mga tala para maiulat ang mga mahahalagang bagay na naganap sa paggawa ng bawat modyul. Pa a no mo Matututuna n a ng Pagga mit ng GROWING GREAT KIDS? Ang GKI ay nagbibigay ng pagsasanay at teknikal na pag-alalay kung paano magagamit ang kurikulum na ito. Para sa inpormasyon, tumawag sa 1-800-906-5581 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
© 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mga Nilala ma n PAUNANG SALITA: Pagpapakilala sa GROWING GREAT KIDS™ 13 Ha ngga ng 15 MODYUL 1 Pangunahing Pangangalaga Pagtutuunan ng Pansin Pag-uugnay Pagpapalaki ng Malusog na Bata Kakayanan ng mga Batang Musmos na Tulungan ang Sarili: Ang mga Sangkap sa Pagtataguyod ng Kumpinyansa at Pagpapahalaga sa Sarili Pagpapakain Mga Kailangang Kainin ng mga Batang Musmos o Paslit Para Lumaking Malusog ang UTak at Pangangatawan Mga Pinagbawal na Pagkain at Paboritong Ngatain o Meryendahin ng mga Batang Musmos Pangngalaga ng Ipin Talking Teeth (Nagsasalitang mga Ipin) Kaligtasan ng mga "TODDLERS" o mga Batang Musmos/ Paslit Huwag mo akong Bakuran,pero Pangalagaan mo Ako: Mga Munkahi Para Masigurong LIgtas ang mga Batang Musmos Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha sa Iba at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Magpahayag ng Nararamdaman Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Magpahayag ng Nararamdaman: 13-18 Buwan Pag-unawa at Paggabay sa mga Ugali ng mga Bata na Mahirap Maunawaan: Hindi Nagbibigay (Not Sharing), Hindi Nakikinig (Not Listening) , Pag-aalboroto (Temper Tantrums) Panggagaya: Isang Paglalaro at Paraan para Matuto Copy Cats MODYUL 3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan Pagtutuunan ng Pansin Nagbabagong Senyales Pag-ugnayin ang mga Senyales Pagsigaw: Nakikinig Ba ang mga Batang Musmos/Paslit Paghasa ng Kakayahang Makipag-ugayan sa Pamamagitan ng Salita at mga Kilos ng Katawan Pagturo at Pagbigkas ng mga Pangalan ng Bagay Pag-Uugnay Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Mas Natututo Sila Kapag Ginagawa Pagsuporta sa Paghubog ng Pangangatawan at Utak Maagang Paghubog ng Utak: Mga Pagkakataong Di Palampasin Ano ang Kayang Gawin at Maaring Matutuban ng Mata na nasa 13-18 Buwan Pagtuturo sa mga "Toddlers": Hubugin ang Tiwala sa Sarili at ang Maipagmalaki ang Sarili Gawin sa Bahay MODYUL 5 Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pagbabasa: Padsasabuhay ng mga Salita Samut-saring Laro,Samut-saring Kaalaman Mga Simpleng Laruan Para sa mga Batang Musmos o Paslit Paglalaro para Matuto at Magbilang Mga Simpleng Laro para sa mga Batang Musmos O Paslit Pick Up (Pulutin) Toss (Iitsa) Scribble (Sumulat-Sulat) Push and Pull (Tulak at Hila) Hide and Seek (Taguan) Run the Bases (Agawan-Base) Stack and Whack (Pagpatungin at Hampasin) Pagpapakalma sa Inyong Anak Matapos Maglaro Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 6 Pagkalinga sa mga Magulang Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Disiplina at Parusa Disiplina? Parusa? Disiplina at Pagkabagabag ng Magulang Gawin sa Bahay 16 Ha ngga ng 18 Buwa n MODYUL 1 Pangunahing Pangangalaga Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pagbabalik-Aral sa Pagtatakda ng Hangganan Pagbabalanse sa Pangangailangan ng mga Batang Musmos o Paslit: Inaalagaan Habang Hinahayaang Kumilos Mag-Isa Kakayahan ng mga Batang Musmos O Paslit na Matulungan ang Kanilang Sarili Pagkain Paglilinis Pagbibihis at Pagligo Taking Care of Dolly (Pagaalaga Kay Monikang Manika) Body Parts (Ang Ibat ibang Parte ng Katawan) Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha sa Iba at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Ang mga Batang Musmos o Paslit at ang Kanilang mga Nadarama Feeling Photos (Mga Litrato ng Damdamin/Nararamdaman) Dolly Has Feelings Too (Si Monikang Manika ay Damdamin Rin) Pagpapatawa Laban sa Panunukso at Pangingiliti Gawin sa Bahay MODYUL 3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Natuto ng Mas Maraming Salita at ang Kanilang Kahulugan Lengguwahe/Pakikipag-Usap: 13-18 Buwan Pag-aral ng mga Iba't Ibang Kulay Pulling Colors (Hilahin ang Iba't Ibang Kulay) Color Hunt (Maghanap ng mga Kulay) Pagtuturo ng mga Salita sa Pamamagitan ng Pagkanta Basahan Mo Ko Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Ang Damdamin at Utak Pagtuturo sa mga Bata na Maintindihan at Pangalagaan ang Nararamdaman Ang TV at ang Koneksyon nito sa Maagang Paghubog ng Utak Pag-unawa ng mga Konsepto: "Sorting" o Pagbubukod-Bukod' "Matching o Pagkakapare-parehas at "Sizing" o Pagkakahalintulad ng Sukat Like Like, Same-Same- Sorting Shapes (Pagsamasamain ang Magkakapareho) Big? Little? (Malaki? Maliit?) Gawin sa Bahay MODYUL 5 Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Ang Magandang Kapaligiran sa Labas ng Bahay Pagtuturo Kung Paano Hahanap ng Solusyon sa mga Pamamagitan ng Paglalaro Pagkakaroon ng Pagkakataong Maranasan ang Ibig Sabihin ng mga Konsepto at Pagaaral ng mga Salita sa Pamamagitan ng Paglalaro Paglalaro para Matuto at Magbilang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Simpleng Laro para sa mga Bata Obstacle Course (Karera ng Pagsubok) Amazing Animals (Karera ng Pagsubok) What's in the Sack (Ano ang nasa Sako?) Flashlight Vocabulary (Ilawan at Pangalanan) West and Wild: Water Play (Paglalaro sa tubig) Gawin sa Bahay MODYUL 6 Pagkalinga sa mga Magulang Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pagtugon sa Pagkabagabag na Kaakibat ng Pagiging Magulang Ang Thermometer ng Pagiging Magulang: Sukatan Para sa mga Batang Musmos Ang A,B,C ng Pagtugon sa Pagkabagabag Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
19 Ha ngga ng 21 Buwa n MODYUL 1 Pangunahing Pangangalaga Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pagpapalaki ng Malusog na Bata Pagtuturo Kung Paano Gumamit ng Banyo Ang Katotohanan ng Pagtuturo sa mga Bata na Gumagamit ng Banyo Toilet Teaching: Ano ang Maari niyong Gawin upang Ihanda ang Inyong Anak Gawin sa Bahay MODYUL 2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha sa Iba at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman: 19-24 Buwan Mga Karaniwang Kinatatakutan ng mga Bata Mga Totoong Kinatatakutan ng mga Bata Pagtuturo ng Respeto o Paggalang Pagkilala sa Sarili Mirror,Mirror Im so Tall (Salamin Salamin Ako ay Matangkad) Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pagtatagni ng mga Salita Pag-Daing (Pag-Ingit), Pagsigaw, Pangangagat,Pananakit Pag-Daing (Pag-Ingit), Pagsigaw, Pangangagat,Pananakit: Ang Kanilang Nadarama, ang Inyong Stratehiya sa Pagtugon "Finger Rymes" o Mga Kanta at Awit Pambata na Ginagamitan ng Darili at Katawan Tula/Kantang Pambata Gamit ang mga Darili Gawin sa Bahay MODYUL 4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Paghubog ng Pangangatawan at Utak Ano ang Nagagawa at Matutunang Gawin ng mga Batang Musmos 19-24 Buwan Ang Ugnayan ng Katawan at Utak Ang Koordinasyon ng Katawan at Utak Ano ang Natutunan ng mga Batang Musmos o Paslit Tungkol sa Paghahanap ng Solusyon sa mga Problema Twist and Fetch (Pilipitin at Dalhin sa Akin) Tunnels and Tubes (Lagusan at Lusutan sa Tubo) Jump-Jump (Talon-talon) Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 5 Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Ang Nagagawa ng Paghipo at Pagmamahal (Affection) Dagdag na Laruan para sa mga Batng Musmos o Paslit Mga Laruang Alalay sa Paghubog ng Bata: 19-24 Buwan Paglalaro para Matuto at Magbilang Tag (Taya) Pouring and Mixing (Iguos at Ihalo) Dough Play (Paglalaro ng Clay) Going to the Library (Pagpunta sa Aklatan) Ball Basics (Paglalaro ng Bola) Gawin sa Bahay MODYUL 6 Pagkalinga sa mga Magulang Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Ispesyal na Pag-aaruga sa mga Ina Ispesyal na Pag-aaruga sa mga Ina Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
22 Ha ngga ng 24 Buwa n MODYUL 1 Pangunahing Pangangalaga Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pagpapakain sa mga Batang Musmos: Nagbabagong mga Pangangailangan at Inaasahan Gawi sa Pagkain ng mga Batang Musmos: Ang Dapat Asahan Mungkahi para sa Pagsulong ng Malusog na Gawi sa Pagkain Paano Gagawing Kaaya-aya ang Pagkain Pagkain nang may Kutsara at Tinidor Gawain sa Bahay MODYUL 2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha sa Iba at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Kaalaman Tungkol sa Pagmamay-Ari: Ang mga Bagay na Akin at ang mga Bagay na sa Iyo Pagkakaroon ng Kaalaman Tungkol sa Pagmamay-ari: Sa inyo at sa Akin Sinong May-ari nito? Paghikayat sa mga Bata na Magbahagi Paghahanda sa Inyong Anak na Matutong Magbahagi "Parallel Play" o Pakikipaglaro Katabi ang Ibang Bata Ako at Ikaw: Sino Ako? Nasaan Ako? Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pag-Unawa sa mga Senyales at Pahiwatig ng inyong Anak I SPY (Ang Imbestigador) Isang Pagsambulat ng mga Salita Wika/Pagsambulat ng mga Salita Pagbabasa: Pagsasabuhay ng mga Salita Pagsasabuhay ng mga Salita Gawin sa Bahay MODYUL 4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pag-Alalay sa Paghubog ng Pangangatawan at Utak: Ano ang Kailanagn ng mga Bata Araw-Araw L-E-A-R-N-S (Matuto) Matematika at Lohika: Mga Pagkakataon para sa Mabilis na Pagkatuto Shape Sorter (Ihulog sa Tamang Butas) Hatch and Match (Pagtugma-Tugmain ang Magkapareho) Gawin sa Bahay © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
MODYUL 5 Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Pagsasaatos sa Gawain ng Inyong Anak sa Loob ng Isang araw Buwanang Talaan ng mga Gagawin- Ang Araw natin, ang Buong Linggo Paglalaro para Matuto at Magbilang Simpleng Laro para sa mga Bata It's an Orchestra (Tunog Orkestra) Simon Says Making Art: Paper Art (Likhang Sining: Sining Gamit ang Papel) Making Art: Color Search (Likhang Sining: Paghahanap ng Kulay) Making Art: Outdoor Art (Likhang Sining: Sining na Malikhain sa Pamamasyal) MODYUL 6 Pagkalinga sa mga Magulang Pagtutuunan ng Pansin Pag-Uugnay Mga Tradisyon at Kultura: Pagbubukod ng Pamilya Pagbalik Tanaw sa Ikalawang Taon Penny Card (Tarhetang Barya) Gawin sa Bahay TALASANGGUNIAN © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
© 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 1 Pa nguna hing Pa nga ngalaga PAGPAPALAKI NG MALUSOG NA BATA Pag-usapan ang mga ginagawa ng mga magulang para maging malusog ang kanilang mga anak Talakayin ang mga isyung pangkalusugan na inaalala ng mga magulang at kung paano isasangguni ang mga ito sa kanilang tagapag-alaga ng kalusugan KAKAYANAN NG MGA BATANG MUSMOS NA TULUNGAN ANG SARILI: ANG MGA SANGKAP SA PAGTATAGUYOD NG KUMPIYANSA AT PAGPAPAHALAGA SA SARILI Para iugnay ang tumitinding pagnanais ng mga batang nasa murang edad na makakilos magisa at ang mga pamamaraan ng mga magulang para magbigay ng pangunahing pangangalaga Para magbahagi ng imporamsyon tungkol sa nutrisyon na kailangan ng mga bata; kasama na ang mga pagkain na dapat iwasan at mga masusustansyang pagkaing pang meryenda Para magbahagi ng mga mungkahi para maging mas kaaya-ayang panahon ng pagkatuto ang oras ng pagkain at pagmemeryenda, sa paraang hahayaan lang sila sa kanilang ginagawa PANGANGALAGA NG IPIN Bigyang diin ang kahalagahan ng mabuting pangangalaga ng ipin at paano ito magiging madali para sa mga bata 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
KALIGTASAN NG MGA "TODDLERS" O MGA BATANG MUSMOS/PASLIT Pagusapan at magbahagi ng mga mungkahi para masigurong ligtas ang mga bata Pagusapan ang kahalagahan ng mga salitang nagbibigay-babala Alalayan ang mga magulang sa pagpili ng 5 hanggang 7 alituntunin o salitang gagamitin para bigyan ng babala ang mga bata Talking Teeth (Nagsasalitang mga Ngipin) G AW AIN 13-15 BUW AN Mga Gagamitin: Malambot na sepilyong pambata o malambot na malinis na Natututo ang nga Bata sa paguulit ng mga Gawain Tingnan ang iba pang mga laro para sa mga bata:13-15 Buwan sa modyul na Paglalaro at Pagpukaw ng 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handouts 13 -15 BUWAN Mga Kailangang kainin ng mga batang musmos o paslit para lumaking malusog ang utak at pangangatawan Mga Pinagbabawal na Pagkain at paboritong ngatain o meryendahin ng mga batang musmos/paslit Huwag mo akong bakuran, pero Pangalagaan mo ako: Mga Mungkahi para masigurong ligtas ang mga batang musmos o mga batang paslit Pag-uugnay Ang inyong anak ay lumaki mula sa pagiging sanggol hanggang sa pagiging isang bata na nagsisimula nang maglakad o isang batang musmos. Ang susunod na 12 buwan ay huhubog sa kung ano ang magiging pagtingin at pakiramdam niya sa kanyang sarili. Matututunan niya kung paano siya pinapahalagahan sa inyong pamilya. Mahuhubog din ang kanyang kumpiyansa sa sarili ayon sa kung ano ang matututunan niyang gawin mag-isa at kung paano niyo ito tinutugunan. Habang natututong maglakad ang inyong anak, paano kaya nagkaroon ng mga pagbabago sa pagbibigay ng pangunahing pangangalaga sa kanya nitong nagdaang buwan? Paano niyo pinaghahatian ng inyong partner o ibang kapamilya ang responsibilidad sa pagtugon sa mga pangunahing pangangalailangan ng inyong anak? Bakit sa tingin niyo mahalaga na maging bahagi ang inyong partner o ibang miyembro ng pamilya sa pagbigay ng pangunahing pangangalaga sa kanya? Kung titignan niyo ang lahat ng inyong magagandang katangian bilang 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
magulang, alin sa mga ito ang mas pinahahalagahan niyo? Anong mga katangian ang nakakatulong nang husto sa pagpapalaki sa inyong anak? Anong mga katangian ng inyong partner ang gustong-gusto niyo pagdating sa pangangalaga ng pamilya? Anong mga aspeto ng pagpapalaki ng anak ang sa tingin niyo ay may kumpiyansa kayong gawin? Anong mga aspeto naman ang sa tingin niyo ay nangangailangan pa ng pagalalay at patnubay ng iba? Humahanga ako sa pagiging maaalalahanin niyo bilang mga magulang. Ito ay isang mabigat na tungkulin at alam ko na matindi ang inyong pagsusumikap para maibigay sa inyong anak ang kanyang mga pangangailangan. 1 Pagpapala ki ng Malusog na Bata Panatag ba ang loob mo sa duktor o tagapangalaga ng kalusugan ng inyong anak? Alam ko kung gaano kahalaga para sa inyo ang pagkakaroon ng isang anak na lumalaking masigla at malusog. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Binibigyan ka ba ng pagkakataon na makapagtanong tungkol sa kalusugan ng inyong anak? Maraming mga magulang ang naiilang o nahihirapang makipagusap sa mga duktor. Nakakatulong sa maraming magulang na isulat ang kanilang mga tanong bago magpakonsulta. Ginagamit nila ang mga nailista/naisulat na tanong upang maging basehan sa pagkokonsulta sa doctor. Nasubukan niyo na ito? Nakatulong ba ito para matugunan ang mga tanong niyo? Karaniwang ginagalang naman ng mga duktor ang mga magulang sa pagiging handa nila at organisado bago pa man magpakonsulta. Ano ang mga ginagawa mo para panatilihing ligtas ang inyong anak?
Bigyan	siya	ng	masustansyang	pagkain
Samahan	siyang	mag
ehersisyo	(takbo,	talon,	atbp)
Pabakunahan	siya
Dalhin	siya	sa	duktor	para	sa	regular	na	pagpapatingin	o	kung	siya	ay	may	sakit
Pagpapanatiling	malinis	at	ligtas	ang	buong	bahay
Pagkakaroon	ng	regular	na	gawaing	pang
araw
araw
Pagpapanatiling	malinis	ang	bahay
Pagsunod	sa	mga	tagubilin	kung	kailagnag	niyang	uminom	ng	gamot 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ilan sa mga karaniwang problema sa kalusugan para sa mga Batang nasa murang edad pa ay ang mga ss: Kagat ng insekto Kakulangan sa iodine Impeksyon sa mata at tenga Ang ilan sa mga ito ay maaring hindi karaniwang problema sa inyong komunidad: Paso Pagtatae Sakit sa balat Sipon/lagnat Gasgas, bukol, pasa Ano ang ginagawa niyo kung dinaranas ng inyong anak ang isa sa mga kondisyong ito? Ano ang mga karaniwan niyong tanong tungkol sa paglapat ng lunas sa mga ganitong uri ng kondisyon? Magbahagi ng lunas para sa mga nabanggit na kondisyon na natatagpuan sa inyong komunidad o isangguni ang mga magulang sa kanilang tagapangalaga ng kalusugan para sa ganitong impormasyon. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang Kakayahan ng mga bata musmos o batang paslit na tulungan ang sarili: Mga sangkap para sa pagtataguyod ng kumpiyansa sa sarili at pagpapahalaga sa sarili Kung babalikan niyo ang mga panahong nagsisimula pa lang kayong lumaki, ano ang nakatulong para makaramdam kayo ng kumpiyansa sa sarili, pagmamalaki at magaaan na pakiramdam sa sarili?
Ang	aking	mga	magulang	o	ibang	nakatatanda	sa	akin	ay	hinihikayat	ako	na	sumubok ng mga bagay-bagay.
Ang	aking	mga	magulang	o	ibangnakakatanda	ay	nagsasambit	ng	mga	bagay	na	naipadama nila sa akin na puwede akong magtagumpay.
Ang	aking	mga	magulang	o	ibang	nakatatanda	ay	tinulungan	ako	o	ginabayan	ako	para magtagumpay
Ang	aking	mga	magulang	o	ibang	nakatatanda	ay	hinayaan	akong	makagawa	ng	mga	pagkakamali at hindi nila ito sinusumbat sa akin
Ang	aking	mga	magulang	o	ibang	nakatatanda	ay	pinupuri	ako	sa	mga	ginagawa	kong pagpupursigi Habang pinapanatiling ligtas ang buong kapaligiran, paano nakakatulong ang paghikayat sa inyong sanggol na maging masuri o mausisa (Character Builders) para magkaroon siya ng magandang pagtinggin sa sarili at sa kanyang pagkatuto? Paano sa tingin niyo makakatulong sa pagkahubog ng kanyang buong pagkatao ang paghikayat sa kanya na mas makibahagi sa mga gawain tulad nang pagpapakain at pagbibihis? 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kung kaya ang pangunahing pangangalaga ay dadaan sa ilang pagbabago Ang unti-unting pagtuturo sa inyong anak kung paano niya aalagaan ang kanyang sarili ay nangangailangan ng pagpapasensya at panahon. Kung minsan, mas madali pa nga ang pagtugon sa pangangailangan ng isang sanggol. Anong pakiramdam niyo sa mga pagbabagong ito? Sa darating na anim na buwan, puwede niyong turuan ang inyong mga anak ng kakayahang matulungan ang sarili pagdating sa tatlong bagay: pagpapakain, pagbibihis, at pagkuha ng mga bagay at pagtabi o pagtapon sa mga ito. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagpapa ka in Maraming magulang ang nagaalala na baka hindi kumain nang sapat na masusustansyang pagkain ang kanilang mga anak. Ang gana sa pagkain ng mga batang nasa murang edad pa ay nagbabago araw-araw. May mga araw na sobrang gutom sila at kumakain ng marami. At may mga araw na hindi sila gutom at ayaw kumain. Normal lang ito. Habang ang mga batang paslit ay patuloy na lumalaki (pagsulpot-sulpot na paglaki) lalo silang kumakain ng marami. Napansin niyo ba na ang gana sa pagkain ng inyong anak ay nagbabago araw-araw? Meron bang sandali sa loob ng isang araw kung saan siya ay madalas na nakakaramdam ng gutom, tulad halimbawa kapag umaga? Maraming magulang ang nagtataka sa kung gaano kaunti ang kinakain ng mga bata na nasa ganitong edad. Minsan mas kaunti silang kumain kaysa sa mga sanggol dahil mas mabilis ang kanilang paglaki nuong sila ay sanggol pa. Karamihan sa mga sanggol ang nagiging triple ang timbang o dumodoble ang tangkad sa loob ng unang taon nila. Ang anak mo ay hindi na uli makakaranas ng ganito kabilis na paglaki. Nangangamba ka ba kung gaano kalakas o kahina kumain ang inyong anak? 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga eksperto sa pagkain ng mga batang nasa murang edad pa ay nagmumungkahi na ang mga batang tulad nila ay dapat kumakain ng ibat ibang uri ng pagkain sa loob ng buong araw. Narito ang ilan sa kanilang mga mungkahi para sa pagkaing kakailanganin ng inyong anak araw-araw. Handout 13 - 15 BUWAN Mga Kailangang Kainin ng mga Batang Musmos o Paslit para Lumaking Malusog ang Utak at Pangangatawan Prutas at Gulay
Apat	o	limang	servings	sa	isang	araw,	kasama	ang	inumin	mula	sa	katas	ng	prutas
Prutas	at	gulay:	2	hanggang	6	na	kutsara
Prutas	at	katas	ng	gulay:	1	hanggang	3	ounce Karne, Isda, at Munggo
Dalawa	o	higit	pang	serving	sa	isang	araw
Karne,	isda	o	manok:	2	hanggang	3	kutsara
Itlog:	isa
Munggo:	1	hanggang	3	kutsarang	munggo 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gatas at iba pang produktong gawa sa gatas
3	hanggang	4	na	serving	sa	isang	araw
Keso:	3	ounces
Kesong	puti:	1	ounce
Gatas	ng	baka:	kalahating	tasa	(hindi	na	kailangan	ng	inyong	anak	na	nasa	ganitong edad na ispesyal na gatas na pang-sanggol, pwera na lang kung minumungkahi pa ng tagapangalaga ng kanyang kalusugan) Tinapay at anomang gawa sa trigo:
Apat	o	higit	pang	servings	(takal)	sa	loob	ng	isang	araw
Kanin:	3	hanggang	6	na	kutsara
Noodles	ng	spaghetti	(o	pansit?):	3	hanggang	6	na	kutsara
Tinapay:	kalahati	hanggang	sa	isang	hiwa Taba Mahalaga ang taba sa normal na paglaki at paghubog ng pagkatao ng bata. Ayon sa mga eksperto,	30	hanggang	40	porsyento	ng	calories	na	kailangan	ng	inyong	anak	ay	dapat	manggaling sa taba. Ang taba ay nagbibigay sa inyong anak ng bitamina A, D, E, K at iba pang sustansya at ito ay ang pinakamahalagang pinanggagalingan din ng enerhiya. Tubig Tumutulong ang tubig na paikutin ang mga sustansya sa loob ng katawan ng bata. Nakakatulong din ito sa pagtunaw ng pagkain. Painumin ng tubig parati sa loob ng buong araw ang inyong anak. Kung hindi kayo nakasisiguro na malinis ang tubig, pakuluan ito bago gamitin o gumamit ng pansala ng tubig para malinis ito 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gaano karami ng mga ganitong uri ng pagkain ang madalas nakakain ng inyong anak sa buong araw? Ano ang kanyang mga paboritong pagkain? Napansin niyo ba na ang paborito niyang pagkain ay nagbabago araw-araw? Normal lang ito para sa mga batang nasa murang edad pa at madalas ay nagiging sanhi ito ng pagkabigo at pagaalala ng mga magulang. Ano ang nagbibigay sa inyo ng kabiguan?
ang	hindi	pagkain	ng	inyong	anak
ang	pagiging	makalat
ang	pagaaksaya	ng	pagkain	sa	pamamagitan	ng	paglalaro	nito
ang	pagdura	o	paghagis	ng	pagkain
ang	pagkain	lang	ng	kaunti
ang	hindi	pagkain	ng	masustansyang	pagkain
ang	paghahanap	ng	sitsirya
ang	pagiging	malikot	kesa	pag-upo	at	pagkain	nang	maayos 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gusto ng mga bata na sila ang may "kontrol" sa kanilang pagkain dahil pinagaaralan nila kung paano gagawin ang mga bagay, tulad nang paggamit ng kutsara. Ang pagnanais nilang magkaroon ng "kontrol" sa kanilang pagkain ay magandang bagay Ano-anong mga bagay ang puwede niyong gawin ngayon para balang araw ay makakaing magisa ang inyong anak?
Bigyan	siya	ng	mga	pagkaing	madali	niyang	hawakan,	damputin	at	isubo.
Hayaan	siyang	magsanay	kumain	ng	mga	pagkaing	dumidikit	sa	kutsara	(suman,	biko, mashed potato o nilamas na patatas at iba pang gulay tulad ng kalabasa, carrots)
Hayaan	siyang	magsanay	sa	paginom	sa	tasa	na	may	lamang	kaunting	tubig. Minsan, natutuklasan ng mga magulang na nakakabawas ng kabiguan pagdating sa pagpapakain sa anak kapag:
Bigyan	ang	inyong	anak	ng	mga	pagkaing	hinati-hati	at	pinira-piraso.	Huwag	pagsabay-sabayin ang paglagay ng mga pagkaing gustong ibigay sa mga anak.
Maghanda	ng	mga	pagkaing	madaling	madukot,	mahawak	at	mangata	kapag	gugustuhin niyang kumain.
Gumamit	ng	dalawang	kutsara	(isa	para	sa	magulang,	isa	para	sa	anak)
Maglagay	ng	sapin	tulad	ng	retaso,	plastic,	tela	o	diyaryo	para	mapadali	ang	paglilinis 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gamitin	ang	pagpapakain	bilang	sandali	para	turuan	ang	anak	ng	mga	salita	at	ang	kanilang mga kahulugan, tulad nang: loob at labas, mainit o malamig, matamis o maalat, at ibat ibang uri ng amoy.
Huwag	siyang	piliting	kumain	(walang	masama	kung	may	mga	araw	na	hindi	siya	kumakain nang madami)
Gawan	siya	ng	mga	meryenda	na	masustansya.
Isaisip	na	ang	mga	meryenda	ay	maliliit	na	pananghalian	na	may	mahalagang	papel	na ginagampanan sa pang araw-araw na nutrisyon ng bata.
Makipagusap	sa	tagapangalaga	ng	inyong	kalusugan	tungkol	sa	mga	uri	ng	meryenda na gusto niyong makain ng inyong anak. Madalas ay palaisipan sa mga magulang kung anong mga pagkain ang mainam sa mga batang musmos o paslit at anong mga pagkain and dapat nilang iwasang kainin. Madali silang mabulunan sa mga uri ng pagkain na pabilog o masyadong matigas Anong mag pagkain ang hindi niyo ibinibigay sa kanya kasi nag-aalala kayo na baka sila mabulunan dito, o di kaya ay mahirapan silang matunawan dahil dito? Narito ang ilan sa mga pagkaing minumungkahi ng mga eksperto sa nutrisyon ng mga toddlers o mga 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout 0 - 3 BUWAN Mga Bawal na Pagkain at Mga paboritong Pagkaing madaling mahawakan at Madampot para sa mga Batang Nagsisimulang Maglakad Nagsisimulang Maglakad Mga Bawal na Pagkain
Pasas
Mga	inumin	o	pagkain	na	may	caffeine
"Ice	cubes"	o	Tipak	ng	yelo Mais
Kendi,	lalo	na	yung	matitigas
Maaalat	na	pagkain
Hilaw	na	sibuyas
"Honey"	o	Pulot	pukyutan
Peanut	butter
Matatamis	at	mga	sitsirya
Mani
Softdrinks
Popcorn
Munggong	hindi	durog
Maliliit	na	marshmallows Maliliit na pabilog na prutas,tulad ng ubas,duhat aratilis,puwera na lang kung hatiin sa gitna Hotdog/sausage, puwera na kung hinati sa apat at tinangalang ng balat para maging maliliit na bloke 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ayon sa isang pag-aaral ang hotdog daw ay ang pinaka-karaniwang sanhi ng pagkabulunan ng mga batang nasa 2 gulang pababa Mga Pabortong Pagkaing Madaling hawakan at Isubo
Lutong	gulay	tulad	ng	carrots,	sitaw,	kalabasa
Mga	prutas	na	binalatan	at	ginayat	gayat	sa	maliliit	na	piraso	para	madaling maisubo
Malambot	na	keso
Nilagang	itlog	na	hinati
hati	sa	maliliit	na	piraso
Biskwet
Tasty	na	may	mantikilya	at	hinati	sa	apat
Banana
que
Kamote-que Sa panahong ito na ang lahat ng bilihin ay sadya nang mahal, maraming mga magulang ang nahihirapang mabili lahat ng pangangailangan ng kanilang pamilya. Ang ilan sa mga bagay na naging epektibo sa aming pamilya ay ...magbahagi ng mga personal na karanasan na aalalay sa mga pamilya sa pagkakaroon ng masustansyang pagkain at mga gamit na pangluto. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Tingnan ang GGF unit tungkol sa pagbibigay daan para maresolbahan ang mga problema o para pagusapan ang mga planong gagawin sa mga bagay na ito. Pa nga ngalaga sa Ipin Ang anak niyo ay maaari nang bigyan ng ibat ibang uri ng pagkain dahil mas marami na ang ipin niya ngayon. Ilang ipin na meron ang inyong anak ngayon? Ang ilang mga bata na nasa ganitong edad ay meron nang maraming ipin at ang iba ay kakaunti pa lang. Normal lang ito. Napaguusapan na natin tungkol sa kung paano lumalaki ang mga sanggol, paano sila natututo, at paano sila gumagawa ng mga bagay sa ibat ibang oras. Ang pagkakaroon ng ipin ay isang halimbawa nito. Mahalaga ba para sa inyo na lumaki at manatiling malusog ang ipin ng inyong anak? BAKIT? Ayon sa mga dentista, ang mabuting pangangalaga ng ipin ngayon ay magpapaibayo sa pangkabog ng kalusugan niya ngayon at sa hinaharap. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang ginagawa niyo para mapanatiling malinis at masigla ang kanyang tumutubong ipin? Alam niyo ba na pinapayo ng mga dentista na linisan araw-araw ang murang ipin ng inyong anak at bagang gamit ang malambot na sepilyo o malinis na tela. Mas magiging madali at masaya para sa inyo at sa inyong musmos na anak ang pangangalaga sa ipin niya kung gagawin natin itong laro. Meron ka bang alam na larong puwedeng gawin habang pinangangalagaan ang kanyang ipin? Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para simulan ang pagtuturo sa mga batang musmos o mga batang paslit kung paano alagaan ang kanilang ipin. Talking Teeth (Nagsasalitang mga Ngipin) Para turuan ang mga batang musmos o mga batang paslit kung paano sila magkakaroon ng kakayahang alagaan ang sarili. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mahalagang panatilihing malinis at malusog ang ipin ng inyong anak. Narito ang ilang bagay na puwede niyong gawin para maging kasiya-siya ito para sa inyong dalawa Pa a no ito Gagawin? 1. Bigyan ang inyong anak ng maliit, malambot na sepilyo o malinis na piraso ng tela para nguyain bago niyo subukang linisin ang ipin gamit ito. 2. Ipakita sa inynog anak kung paano magsepilyo ng ipin at himukin siya na gayahin kayo. Alam niyo na gustong-gusto niyang gayahin kayo. 3. O bago linisIn ang kanyang ipin, magpanggap na lilinisn ang "ipin" ng ilang manyika o stuffed toy. 4. Dahil siya ay natututong "magpanggap", magugustuhan niya kung bibigyan niyo ang inyong ipin ng pangalan o magkuwento tungkol sa pagsisipilyo ng ipin habang linilinisan ito. 5. Narito ang ilang paraan para simulan ang kuwento. Gamitin ang inyong imahinasyon. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Buksan mo ng mabuti ang inyong bunganga at pakita mo nga sa akin si Aling Ngingi at si Mang Pinpin. Nasaan sila? (himukin ang inyong anak na ituro ito). Masyado silang abala sa pagpapalaki at paglalaro ngayon. Nagustuhan kaya nila ang kanin na kinanin nila kanina?...Pakita mo nga kung paano bibigyan ng paligo si Mang Pinpin. Wow, ang guwapo niyang tingnan ngayon. Buksan mo nang husto ang iyong bibig at ipakita mo nga ang tren na ipin? Ilang ipin ang nakadikit sa tren? 1,2,3,4 (ituro habang ginagawa ang pagbilang ng ilang ipin). Naririnig ko ang tren. Choo choo choo. Meron bang sipol ang tren. Mukhang narinig ko ito. Uy sobrang dumi ng tren. Gawin nating malinis at makinang ito kapag pinakita kay lola. Si lola ay mhilig sa malilinis na tren. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Meron kayong mga bagay na magagawa para manatiling malinis ang ipin ng inyong anak. Ano pang ibang bagay ang alam niyong gawin o dapat iwasan para masigurong lalaki at mananatiling malinis ang kanyang ipin? Huwag	hayaang	matulog	ang	anak	na	nagdedede	sa	bote.	Maaari nitong gawing bulok ang nahuhubog na ipin
Huwag	bigyan	ng	softdrink	o	mga	tinitimplang	juice	sa	bote na idedede niya.
Hikayatin	ang	inyong	anak	na	uminom	ng	tubig	sa	buong araw.
Bigyan	ang	inyong	anak	ng	ibat	ibang	uri	ng	masusustansyang pagkain. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kaligta sa n ng mga Toddlers O mga Bata ng Musmos/Pa slit Napagusapan natin kung gaano katindi ang inyong pagaalala na baka masaktan ang inyong anak dahil namamangha siya sa lahat ng bagay at wala siyang nararamdamang takot pa. Karamihan sa mga batang nasa ganitong edad ay hindi pa naiiintindihan ang konsepto ng PANGANIB at ito ang nagpapasakit sa ulo ng mga magulang. Ano ang nagawa niyo nitong mga nagdaang araw para maiwasan ang aksidente at para manatiling ligtas ang anak habang hinahayaan siyang sumuri, tumuklas at matuto? Anong mga salitang nagbababala at mga PARIRALA ang naiintindihan na niya? Maliban sa mga ito, ang mga sumusunod ay ilan pang bagay na ginagawa ng mga magulang para mapanatiling ligtas ang anak na nasa murang edad pa: Handout 13 - 15 BUWAN Huwag mo akong bakuran, pero Pangalagaan mo ako: Mga Mungkahi para masigurong ligtas ang mga batang musmos o mga batang paslit 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang sakuna/aksidente ay ang pinaka-karaniwang sanhi ng pagkamatay ng mga maliliit na bata. Karamihan sa mga aksidente ay nangyayari tuwing ang mga magulang/ tagapag-alaga ay abalang-abala at nakakaramdam ng pagkabagabag. Kung kayo ay abala o nakakaramdam ng pagkabagabag, at hindi kaagad makakapagbigay ng proteksyon sa kanya, mas mainam na ilagay ang anak sa isang ligtas na lugar sa loob nang makiling sandali katulad nang kuna, high chair o upuan para sa mga bata. Pagkapaso at Pagka-kuryente: Ilayo ang anak sa mga sumusunod na bagay: •	•	•	•	•	•	•	• Mainit	na	kape,	sabaw,	tubig Mainit	na	kalan,	ihawan	o	de-kuryenteng	lutuan Mainit	na	mantika	na	baka	tumalsik	o	matapon Mapanganib	na	kemikal Pang	tuyo	ng	buhok	at	pangkulot Saksakan	ng	kuryente	at	kurdon	na	maaari	niyang	nguyain Mga	kagamitan	sa	bahay	na	de-kuryente	na	maaaring	bumagsak	sa	kanya. Nasusunog	na	dahon	o	basura Mainit	na	tubig	pampaligo Pagkalaglag Ang inyong anak ay natututong umakyat, kaya siguraduhin na ang mga aakyatan niya ay hindi tumumba at hindi siya masasaktan sakali mang malaglag siya mula rito. Suriin ang mga sumusunod para matiyak ang kanilang kaligtasan:
Mga	hagdan:	alisin	ang	mga	pako,	tabingi	o	hindi	pantay	na	sahig,	at	gumamit	ng	mga pangharang para mapigilan ang mahabang pagdausdos.
Mga	beranda:	ang	mga	harang	ay	dapat	matibay	at	hindi	dapat	lalapad	sa	4	na	pulgada ang agwat. Uli, gumamit ng mga harang panlaban sa pagdausodos at alisin ang mga kasangkapan na puwede niyang gapangan paakyat para makasampa sa harang.
Mga	bintana:	Pwera	na	lang	kung	meron	kayong	screen,	panatilihing	sarado	ang	bintana o di kaya ay huwag itong buksan nang mas malaki pa sa 2 pulgada ang kawang. 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mga	kasangkapan:	Isipin	kung	ano	ang	mangyayari	sakaling	gumapang	ang	inyong	anak paakyat nito o di kaya ay igalaw ito.
Sapatos	at	iba	pang	saplot	sa	paa:	Puwede	nilang	protektahan	ang	inyong	anak	mula sa mga gasgas at mga sakit, pero kailangang eksakto sa paa ang sukat nito at kailangang meron itong malambot na suwelas na hindi basta-basta nakakadulas. Tubig Ang inyong anak na nagsisimulang maglakad ay maaaring malunod kahit sa ilang pulgada lang ng tubig. Ang kanyang ulo ay mas malaki at mas mabigat pa rin kumpara sa ibang bahagi ng kanyang katawan. Kaya mas mahirap para sa kanya na iahon o itayo ang sarili sakali mang malubog siya sa tubig na una ang ulo. Ang mga bagay na kung saan maaari siyang malunod ay ang mga sumusunod: •	•	• Timba	Ilog,	dagat,	sapa Swimming	pool Mga	timbang	lalagyan	ng	mga	gamit	na	pambata Mga Lason Maraming mga kagamitan sa bahay na magmumukhang magaganda para sa inyong anak na isubo sa kanyang bibig. Siguraduhin na hindi maaabot ng inyong anak ang mga sumusunod: •	•	•	•	•	•	• Sabong	panlaba Pantaboy	ng	mga	insekto Pamatay	ng	insekto	o	daga Mga	gamit	na	panglinis Mga	pangkulay	ng	kuko Fluid	na	ginagamit	sa	lighter Mga	gamot Bitamina	at	iba	pang	pangdagdag	na	sustansiya 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mga Sasakyan Nakakabagabag para sa mga magulang ng isang batang nagsisimulang maglakad ang pagpunta sa mga pamilihan na maraming sulok-sulok at mapagtataguang lugar. Ang pagtuturo sa inyong anak ng 5 hanggang 7 na mga salitang nagbababala at alituntunin na parati niyong gagamitin ay makakaulong sa kanyan para maprotektahan siya. Ang ilang halimbawa ay: •	• Kailangan	hawakan	mo	ang	kamay	ni	Tatay	o	Nanay	kapag	naglalakad	sa	kalsada Hindi	ka	puwedeng	pumunta	sa	kalsada	ha? Dapat	ay	nakakapit	ka	nang	husto	kung	nasa	pamilihan. Bigkasin ang mga alituntunin na ito nang may pagdiin at ulit-ulitin nang madalas. Iba pang bagay: Ilagay ang mga sumusunod na gamit sa lugar na hindi maaabot ng inyong anak: •	•	•	•	• Supot	na	plastik May	hangin	o	butas	na	lobo Kutsilyo Gunting Mga	kagamitan	sa	bahay	na	may	magaspang,	matulis	o	matalas	na	kanto	(halimbawa,	mga	lata	ng	softdrinks	na	natanggal	ang	takip) Salamin Mga	kasangkapan Mga	alagang	Hayop •	• 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Masuwerte ang inyong anak dahil meron siyang mga magulang na iniisip parati kung paano mapapanatili ang kanyang kalusugan at kaligtasan. Ngayon ay pinagusapan natin kung paano mapapanatiling ligtas ang inyong anak at kung paanong ang ilang simpleng alituntunin ay maaaring maging patnubay niya sa pagiging isang likas na mausyoso at sa kanyang pangangailangan na tumuklas. Ngayong linggo, sa tingin niyo kaya ay puwede kayong gumawa ng desisyon ng inyong asawa/parther o ibang tagapagalaga kung anong 5 o 7 alituntunin o nagbibigay ng babala na maaari niyong simulang ituro sa kanya? Kung lahat kayo ay magkakasundo sa ilang partikular na salita, ang mga alituntunin na ito ay magiging mas madali para sa kanya na matutunan. Kung merong kahit anong ispesyal na usaping pang kalusugan para sa inyong komunidad na hindi nabigyang pansin sa talaan, siguraduhing ipasok sila sa susunod na paguusap tungkol sa kaligtasan ng mga "toddlers" o mga batang musmos/paslit. Pagtibayin ang Kalakasan ng mga Magulang 13-15 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin Paghubog sa Ka kaya ha ng Ma kisala muha at 2 Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n PAGHUBOG SA KAKAHAYAHANG MAKISALAMUHA AT KAKAYAHANG TUMUGON SA MGA NARARAMDAMAN Makapagbahagi ng impormasyon tungkol sa Paghubog sa Kakahayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman ng mga bata na nasa 13-18 na buwan Madagdagan ang pang-unawa ng mga magulang tungkol sa kakayahan ng mga bata sa ganitong edad na ipahayag ang kanilang nararamdaman Mapag-usapan kung ano ang magagawa ng mga magulang upang mabuo ang kumpiyansa sa sarili ng kanilang anak PAGUNAWA AT PAG-GABAY SA MGA UGALI NG MGA BATA NA MAHIRAP MAUNAWAAN: HINDI NAGBIBIGAY (NOT SHARING), HINDI NAKIKINIG (NOT LISTENING), PAG-AALBOROTO (TEMPER TANTRUMS) Madagdagan ang pang-nawa ng mga magulang kung bakit hindi nagbibigay, nagbabahagi ang mga toddlers at bakit sila nag-aalboroto Mapag-usapan	kung	paano	nakaka-apekto	ang	"self	esteem"	o	ang	magandang pagtingin sa sarili ng mga batang musmos/paslit kung sila ay pinapagalitan Mapag-usapan kung paano natutugunan ng mga magulang ang mga anak na hindi marunong magbahagi at nag-aalboroto 13-15 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
PANG-GAGAYA: ISANG PAGLALARO AT PARAAN PARA MATUTO Maibahagi ang kahalagahan ng pang-gagaya para matuto Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang mga simpleng laro para sa mga bata 13-15 Buwan sa Modyul na Paglalaro at Pagpukaw ng Isapan a Pandama G AW AIN 13-15 BUW AN Copy Cats 13-15 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Handout 13 - 15 BUWAN Paghubog sa Kakahayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman, 13-15 Buwan 2 Paghubog sa Ka ka haya ha ng Ma kisala muha at Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n Pag-uugnay Noong nakaraang linggo,pinag-usapan natin ang tungkol sa pagkain at ang kaligtasan ng inyong anak. Napag-usapan niyo na ba ng iyong mga kapamilya ang mga "warning words" o babala at mga panuntunan? Anong ginawa ng baby mo noong pina-praktis niyo ito? Alam mo talagang kailangan lang na i-praktis palagi, ulit-ulitin at maging pasensyoso kay baby para matutunan niya at gawin ang mga panuntunan na ito. Paghubog sa Ka ka haya ha ng Ma kisala muha at Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n Noong nakaraan, pinag-usapan natin ang tungkol sa kagustuhan ni baby na laging masunod kung ano ang gusto niyang kainin. Ay naku, hindi lang sa pagkain gusto niya laging nasusunod, gusto niya talaga masunod sa lahat! Ang kagustuhang ito ay malaking bahagi sa paghubog ng kakahayahang makisalamuha at kakayahang tumugon sa mga nararamdaman ng mga bata na nasa 13-15 buwan. Kapag nagtatagumpay siya, nakakaramdam siya ng kumpiyansa sa sarili. Mas makakapagbigay sa kanya ng tapang para subukan ang ibang bagay. Maghanap 13-15 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
ng solusyon sa problema na angkop sa kanyang edad (tulad ng mga bagay na nakatago, mapag-iisipan kung paano ipapasok at ilalabas ang isang bagay sa lalagyan). Ang tiwala niya sa kanyang sarili at pagkakaroon ng kakayahan makalutas ng problema ay nagsisimula sa ganitong edad. Meron tayong chart na nagsasabi kung ano ang magagawa ng mga toddlers sa ganitong edad. Handout 13 - 15 BUWAN Paghubog sa Kakahayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman, 13-15 Buwan Mula13-18 na buwan, ang mga kailangan ng inyong anak upang mahubog ang kakayahan niyang makisalamuha at tumugon sa nararamdam ay: 13-15 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
• Gusto	laging	nasa	piling	ng	ibang	mga	bata	pero	kadalasan	ay	ayaw	makipaglaro Pagkilala	kung	sino	at	hindi	kabahagi	ng	pamilya Pagpapakita	ng	takot	sa	mga	sitwasyon	na	hindi	naman	dating	kinatatakutan Ayaw	malayo	sa	magulang/	taga
-alaga	Kung	minsan,	naiintindihan	ang	damdamin	ng	iba Gusto	na	laging	sentro	ng	atensyon	Lumalapit	sa	matatanda	kapag	may	kailangan Natututong	sundin	ang	simpleng	patakaran	at	mga	babala	(warning	words) Tinutuklasan	ang	ibat
-ibang	pandama Pinapakain	ang	sarili	gamit	ang	kanyang	daliri,	kutsara	at	tasa Gustong	gumawa	ng	mga	bagay	mag
-isa Nag
-aalboroto May	tiwala	sa	sarili	at	ipinagmamalaki	ang	sarili Marunong	magpatawa Ginagaya	kung	ano	ang	ginagawa	ng	mga	matatanda	Nagbibigay	ng	kalinga Nagkukunyari Nagngangailangan	ng	mga	nakatakdang	gawain	sa	araw
-araw Namimili Ayaw	magbigay/magpahiram Alin dito ang napapansin mo sa iyong anak? Alin dito ang okay sa iyo at sa inyong pamilya? 13
-15 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Alin dito ang mahirap para sa iyo at sa iyong pamilya?
Lahat	ng	bagong	ginagawa,	pinakikialaman
Hindi	nakikinig	kapag	sinabing	"hindi"
Nag
aalboroto
Gustong	gumawa	ng	mga	bagay	mag
isa
Hindi	nagbibigay	o	nagpapahiram
Ayaw	makipag
laro	sa	ibang	bata
Tumatakbo	palayo Ang iba sa mga bagay na ito ay mahirap tanggapin para sa ibang mga magulang dahil iniisip nila na "salbahe" "matigas ang ulo" o "spoiled". © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. 13-15 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Pagunawa ay Pag-Ga bay sa Mga Ugali ng mga Bata na Ma hirap Maunawa a n: Hindi Nagbibigay (Not Sha ring), Hindi Na kikinig (Not Listening), Pag-Aalboroto (Temper Ta ntrums) Ano ang nararamdaman mo kapag may mga ginagawa ang iyong anak na nakakahiya? Anong gusto ng kapamilya mo na dapat daw ay ginagawa mo? Anong nararamdaman mo tungkol dito? Hindi dahil ayaw nila, dahil hindi pa nila kaya. Alam mo ba na ang ganitong edad ng bata ay hindi pa kayang makipaglaro sa ibang bata o kahit magbigay o magpahiram? Ano ang magagawa mo sa iyong anak kung ayaw niyang magbigay o magpahiram o ayaw niyang makipaglaro sa ibang bata at na-pu-pwersa ka na dapat ay gawin ito? 13-15 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Eto ang mga bagay na maaring niyong subukan:
Sabihin	niyo	sa	ibang	tao	na	kaunti	lang	ang	kanyang	laruan	na pwedeng laruin ng iba.
Pagsabihan	ang	mga	mas	matatandang	bata	na	masyado	pang	maliit	ang inyong anak para sa mga laruan nila. Sabihin lang sa kanila kung ano lang ang pwede sa inyong anak tulad ng bu-la-gaaa!!!, taguan, kaunting habulan
Alisin	anginyong	anak	sa	gawain	ng	5	hanggang	10	minuto,	o	iuwi na siya kung napapagod na Paano kaya ginagawa ang mga ito sa iyo? Kahit anong gawin mo, ang mga bata na nasa ganitong edad ay nag-a-alboroto talaga lalo na kung hindi nila nalulutas ang mga problema na ayon lang sa kanilang edad, o di kaya kapag napapagod na sila. Hindi nila sinasadyang maging "salbahe", talagang hindi na nila kayang kontrolin ang sarili at bumibigay na sila. Ano ang kadalasang ginagawa mo kapag ito ay nangyayari? Ano sa palagay mo ang makakatulong para makaramdam siya ng "security" at kapanatagan ng loob?
Isipin	na	agad	ang	mga	sitwasyon	na	nagiging	mahirap	para	sa	inyong	anak.	Hanapan ng paraan upang maiwasan ito at maging mahirap para sa kanya. 13-15 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Pakiramdaman	ang	mga	senyales	ng	pag-a-alboroto"	Kapag	nagsisimula	na	siyang	maging	bugnutin; •	Kapag	napapagod	siya •	Kapag	wala	siyang	pag-pipilian; •	Nagugutom,	maraming	mga	ginagawa,	atbp. •	Gumagawa	ng	paraan	para	maiwasan	uminit	ang	kanyang	ulo •	Huwag	na	muna	siyang	pansinin	ng	ilang	minuto	at	antayin	siyang	huminto • Buhatin	siya	at	ikandong.	Marahang	sabihin"	"Alam	ko	mahirap,	hahawakan	kita	hanggang okay na ang pakiramdam mo." Buhatin	siya	at	ilayo	siya	sa	sitwasyon	o	gawain	at	subukang	kunin	ang	kanyang	interes sa ibang bagay. Ang tawag dito ay "redirection" o pagbaling sa ibang bagay Maraming mga matatanda na pinagagalitan ang maraming mga bata kapag hindi sila nagbibigay/ nagpapahiramo kung sila ay nag-a-alboroto. 13-15 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano sa palagay mo ang nararamdaman ng inyong anak kapag pinapagalitan siya ng ibang tao dahil hindi niya kayang kontrolin ang kanyang sariling anak?
Napapahiya
Nagagalit
Natatakot
Nabibigo
Ikinahihiya	siya
Kimi	(lumalayo) Sa palagay mo ba kapag lagi niya itong nararamdaman , nawawalan siya ng kumpiyansa sa sarili habang tumatanda? Maari kayang maging mahiyain siya sa takot na subukan ang ibang bagay? Noong pinag-uusapan natin ang paghubog ng kanyang utak, kapag may nangyayari na paulit-ulit sa inyong anak, nabubuo ang koneksyon sa kanyang utak na nagtutulak sa kanya na mag-isip at kumilos sa ibang paraan habang siya ay lumalaki na. Kaya siya ay madalas na napapagalitan at napapahiya, maaaring mabawasan ang kanyang tiwala sa sarili at mawalan ng lakas ng loob na sumubok ng ibang bagay. 13-15 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Nasabi niyo sa akin na gusto niyong maramdaman ng inyong anak.... Ginagawa mo ang ..... para mangyari ito. Hindi ibig sabihin nito na hindi nila kailangan ang hangganan. Kailangan din nila ito para:
Maging	ligtas
Matuklasan	kung	ano	ang	tama	at	mali	sa	pamilya
Matutong	rumespeto	sa	kapwa Ano sa palagay mo ang mabuting paraan para bigyan ng hangganan ang inyong mga anak?
Subukan	gumamit	ng	5	hanggang	7	patakaran	o	mga	babala
Gumamit	ng	mahinahon	at	may	paninindigan	na	boses	(iwasang	sumigaw)
Subukan	kunin	ang	kanyang	interes	sa	ibang	bagay
Alisin	siya	sa	sitwasyon	o	gawain
Iwasan	magtanong	na	maaring	"hindi"	ang	magiging	sagot	niya.	Mas mainim kung meron siyang 2 pagpipiliin Sa mga batang ganitong edad, kailangan mas madalas silang bigyan ng limitasyon, planuhin ito kaagad at pag-isipin kung ano ang kailangan niya (pagkain, laruan, pahinga). 13-15 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mababawasan ang pagsabi ng "huwag o hindi pwede" kapag:
Ilayo	sya	sa	mga	bagay	na	hindi	niya	pwedeng	hawakan	o	laruan
Mag
ipon	ng	mas	maraming	laruan	na	pwede	niyang	laruin
Dalhin	si	baby	sa	mga	lugar	kung	saan	pwede	siyang	tumakbo	at	mag
exercise
Gawin	ang	E-parenting	(Tara!	Subukan	natin	ngayon.) Pa ng-Gagaya : Isa ng Paglalaro at Para a n Para Matuto Nagbabago na ang paglalaro ng inyong anak ngayon na medyo malaki-laki na siya. Mas nakikipaglaro na siya. Kadalasan, natututo sila sa pagkikipag-laro. Sa pamamagitan ng paglalaro, natututo sila ng bagong kakayahan. Isa dito ay ang pang-gagaya sa mga matatanda at mga bata sa paligid nila. Dahil hilig ng mga bata ang gumaya sa mga matatanda, pwede itong gawing laro. Turuan ang mga anak niyo ng mga kakayanan (skills) na pwede niyang gamitin at mga bagay na ginagawa sa bahay. 13-15 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para turuan ang mga bata ng mga kakayahan na dapat nila malaman, kasama ang "self care skills" o kakayahan na alagaan ang sarili. Copy Cats Para makapag-ensayo ng mga ibang kakayahan na makakatulong para matuto ng iba pang kakayanan tulad ng paglaro ng basketbol, pagsulat, pag-alaga ng ibang bata, atbp. Pa a no ito Gagawin? 1. Hikayatin at gabayan ang mga bata na gayahin kayo: Pagsasayaw Pagsasayaw at pagkanta Pag-itsa ng laruan o paggulungin ang laruan ng pa isa-isa pa papunta sa lalagyan ng laruan Pagwawalis, pagbubungkal Paghahalo at iba pang gawain sa kusina Paghugas ng plastic na pinggan Pagkain gamit ang kutsara Pag-gaya ng ibang tunog ng hayop Pagsisipilyo Pagligo at pag-alaga ng manika Pagtalon Pag-itsa ng bola Pagsulat sa papel gamit ang krayola 2. Para mas masaya, gayahin din si baby 13-15 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
3. Kumanta ng mga awitin tulad ng: Leron, Leron Sinta Sampung mga daliri Paa, Tuhod, Balikat Ulo Leron, Leron Sinta Puno ng Papaya Dala dala'y buslo Sisidlan ng bunga Pagdating sa dulo Nabali ang Sanga Kapus kapalaran Humanap ng Iba Sampung mga daliri Kamay at Paa Dalawang Tenga Dalawang Mata Ilong na maganda Paa, Tuhod, Balikat, Ulo Paa, Tuhod, Balikat, Ulo Paa, Tuhod, Balikat, Ulo Ito ang katawan ko. Gawin sa Bahay Pinag-usapan natin ngayon ang bagay na nararamdaman ng inyong anak at paano siya natututo na makisalamuha sa iba. Ano ang 2 o 3 bagay na maaari mong gawin bago tayo magkita ulit na madali para sa iyo at kay baby? Ang pagkakaroon ng anak na ganito ang edad ay talagang nakakapagod para sa lahat ng magulang. Napaka-swerte ng inyong anak na meron siyang magulang na gusto siyang lumaki na may kumpiyansa sa sarili. Lahat ay may natatagong angking yaman sa sarili 13-15 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Pagtutuuna n ng Pa nsin 3 Mga Senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-Ugnaya n NAGBABAGONG MGA SENYALES Pagusapan ang mga senyales na ginagamit ng mga batang paslit para makipagugnayan sa paraang gumagamit ng salita at sa paraang gumagamit lang ng mga kilos o gawa PAANO AT KAILAN TUTUGON SA MGA SENYALES NG BATANG MUSOS/PASLIT Magbahagi ng mga pamamaraan kung paano tutugon sa mga senyales ng mga batang musmos, at kung kailan o kung paano matutulungan silang makapag-antay at paglalagay ng hangganan tungkol sa mga bagay na hindi nila magagawa PAGSIGAW: NAKAKARINIG BA ANG MGA BATANG MUSMOS/PASLIT Pagusapan kung bakit hindi epektibo ang pagsigaw Pagusapan kung paano makasasama sa paghubog ng pag-iisip ng inyong anak ang pagsigaw o pagbulyaw sa kanya PAGHASA NG KAKAYAHANG MAKIPAGUGNAYAN SA PAMAMAGITAN NG SALITA AT MGA KILOS NG KATAWAN Himukin ang mga magulang na turuan ang mga anak na tumuro sa mga bagay-bagay at kung paano gagamit ng salita sa pakikipagugnayan 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 13-15 BUW AN G AW AIN 13-15 BUW AN Connecting the Cues (Pagugnayain ang mga Senyales) Pointing and Naming (Pagturo at Pagbigkas ng mga Pangalan ng Bagay) Mga Gagamitin : Handout tungkol sa Paguugnay ng ibat ibang Senyales Mga Gagamitin : Wala Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang mga simpleng laro para sa mga bata 13-15 Buwan sa Modyul na 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
3 Handout Wala 13 - 15 BUWAN Mga Senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-Ugnaya n Pag-uugnay Ano sa tingin niyo ang magandang karanasan na naganap sa inyo bilang isang magulang sa loob ng linggong ito? Anong mga iba pang bagay ang ginawa niyo na nagpagaan sa loob niyo? Noong nakaraan ay pinagusapan natin kung ano ang natututunan ng mga batang musmos at ang pagnanais nila na gumalaw at kumilos nang mag-isa. Ano ang nagawa niyo at ng inyong partner para matugunan ang ilan sa mga paguugaling mahirap maunawaan? Anong mga bagay ang natututunan niya sa pamamagitan ng panggaya sa iba, mula nang huli tayong nagkita? Ano ang ilan sa mga nakakatuwang bagay na nagawa niya mula nang huli nating pagkikita? 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Nagba bagong mga Senyales Kung kelan sa tingin niyo ay kabisado niyo ang mga senyales at nararamdaman niyo na na mahusay na kayong magulang, bigla ka na lang masosorpresa: And pangangailangan ng inyong anak ay nagbago Pinapahayag niya ang kanyang pangangailangan sa kakaibang paraan Naging mas malapit siya sa mga disgrasya at pinsala Kailangan niyong matuto ng mga bagong uri at antas ng kakayahang magpalaki at mag-aruga ng bata Nuong ang inyong anak ay sanggol pa lang, napag-aralan niyong unawain ang mga senyales at pahiwatig na binibigay niya para sabihing meron siyang gusto o may kailangan siya. Ano yung ilan sa mga bagay na ginagawa niya noon? Nagbabago ang kulay ng balat Umuubo o Humihikab Ngumingiti Inilalayo ang tingin Inaabot ang kamay Pinapadyak ang paa Umiiyak Binubukas ng malaki ang mga mata 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ngayong hindi na sanggol ang inyong anak, marami siyang natutunang bagong paraan para makipag-ugnayan. Paano naging iba ngayon ang pakikipag-ugnayan niya sa inyo? Anong mga senyales o pahiwatig ang ibinibigay niya para sabihin kung ano ang gusto o ayaw niya? Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para pataasin ang pangunawa ng mga magulang tungkol sa mga senyales at pahiwatig ng kanilang anak Connecting the Cues (Pagugnayin ang mga Senyales) Para alalayan ang mga magulang sa pag-unawa at pagtugon nang may pagiingat sa nararamdaman at pangangailanagan ng kanilang anak (pagmamalasait ng isang magulang) Narito ang isang gawain na makakatulong para maintindihan natin lalo ang mga senyales na binibigay niya gamit ang katawan, mukha, at boses. Ito ay isang Laro na Pag-uugnayin ang magkatugma. 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Para sa bawat bagay na nasa kaliwang talaan, hanapin sa kanang talaan ang mga senyales o pahiwatig na ibinibigay ng inyong anak para sabihin kung kailan niya ito gusto o kailangan. 2 (Maaaring hindi gawin) Isulat ang bawat bagay na nasa kaliwang talaan sa isang piraso ng papel, kasuond nang mga senyales o pahiwatig na ibinibigay ng inyong anak kung kelan niya ito gusto o kailangan. Ang Mga Bagay na Gusto o Kailangan ng Inyong Anak na Nagsisiumlang Maglakad: •	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	• Pagtingin	Ang	inyong	Tulong Kumain	o	uminom Huwag	kumain Mga	hangganan Pagsangayon	o	pagpuri Mga	bagay	na	hindiniya	magawa	o	makuha Maglaro Patahanin	at	pagaanin	ang	kalooban Para	magkaroon	ng	ilang	bagong	kaalaman Mas	kaunting	pagbubukas	sa	isipan	at	pandama	(para	maging	tahimik) Para	matulog Para	gumawa	ng	bagay	ngmag-isa Para	makipaglaro	ka	sa	kanya Para	pumunta	sa	labas Para	maalagaan	siya	kasi	siyaay	may	sakit 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mga senyales o Pahiwatig (Sinasambit o Ipinadadama sa kilos ng katawan) na binibigay ng inyong anak na nagsisimulang maglakad: Umiiyak Humihikab Tumitingin sa inyo Hinihila ang kanyang tenga Kinukusot ang kanyang mata Umuurong Pumapadyak Sumusuntok Tumuturo Inaabot ang kamay Sinasabi sa iyo na ... (idugtong ang mga posibleng salita) Hinihila ang inyong damit Iniitsa ang mga gamit Nagtatago,Sumisigaw Sumisimangot Nag-ngu-nguyngoy o umiiyakiyak Sinusubo ang hinlalaki o daliri Nagwawala Nagpapakita ng emosyon sa pamamagitan ng mukha - (anong emosyon) Gumagapang paakyat sa iyo at sa iba pang bagay Dumudura o sitinitikom ang bibig Umaangkla sa inyong binti Tumatawa o ngumingiti Nagsasabi ng "hindi" Nanganggat Humahawak o naglalaro ng mga bagay na hindi niya dapat hawakanKinukuha ang paborito niyang unan, kumot, o laruan 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Sa gitna na talakayan, dagdagan ang mga maibibigay na tamang sagot ng mga magulang sa pamamagitan ng pagpapaliwanag sa kung ano pa ang ibang mga ginagawa ng mga musmos para makipagugnayan. Idagdag din ang mga senyales na nakikita nila noon at ngayon para makipagugnayan sa kanila ang kanilang mga anak. Sa mga susunod na pagkikita, parating humanap ng pagkakataon para papurihan ang mga magulang sa pagunawa at sa magandang pagtugon ng mga senyales at pahiwatig na binibigay ng kanilang anak. Ito ay makakatulong sa paghubog ng pagmamalasakit ng magulang at malusog na paghubog ng pagkatao ng bata. Pa a no at Ka ila n Tutugon sa mga Senyales ng Bata ng Musmos/Pa slit Alam ko na maraming beses ko nang nabanggit sa inyo kung gaano kasuwerte ang inyong sanggol sa pagkakaroon ng pamilyang interesado kung paano mauunawaan at matutugunan ang kanyang pangangailangan. Ang pagunawa sa ibat ibang senyales na binibigay niya ay isang magandang kakayahan bilang magulang. Magagamit niyong kakayahang ito sa buong panahon ng kanyang paglaki, pati na rin sa kanyang buong buhay. Maraming magulang ang nagiisip at nagaalala kung paano sila tutugon sa mga senyales ng kanilang anak. Katulad ng maraming mga magulang, ayaw niyo na maging laki sa layaw at walang galang ang inyong anak.Nasabi niyo sa akin na gusto niyong lumaki ang inyong anak na may kumpiyansa sa sarili at Masaya, na marunong magbigay ng respeto sa iba, na marunong sumunod sa utos ng pamilya, at para matutunan kung ano ang mabuti at ano ang masama. 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Balikan ang Gawain na Ano ang Minimithi ko Para sa Aking Anak, na nasa manwal ng Growing Great Family. Tapos ay hilingin sa mga magulang na sagutan nila uli ito. Paghambingin ang dalawa at pagusapan ang mga makikitang pagbabago at pagusapan ang mga ito. Walang Madaliang Gabay kung kailan at paano tutugon sa mga senyales at pahiwatig ng inyong anak na nagsisimulang maglakad para lumaki siyang isang Magaling na tao. Tulad ng mga sanggol, para sa mga batang 1 hanggang 2 taong gulang, mainam na isipin ng mas maaga ang tungkol sa kanilang kakailanganin o gusto at kung paano ito maibibigay sa kanila ng agaran. Pero, ang inyong anak ay malaki na ngayon para makapag antay ng ilang minuto at para matutunan na merong mga bagay na hindi niya puwedeng makuha o magawa. Kaya kailangang ma-balanse ang pagtugon kaagad sa kanilang mga pangangilangan at paghimok sa kanila na maging mapagpasensya at matutong sumunod sa mga simpleng alituntunin. Ano-ano ang mga bagay na hindi puwedeng ibigay o gawin ng inyong anak?
Mga	bagay	na	makasasakit	sa	kanya	o	magdudulot	sa	kanya	ng	sakit
Mga	bagay	na	masisira	niya
Mga	bagay	na	maaaring	makasakit	sa	iba	(paghampas,	pagkagat,	pag
itsa	ng mga bagay)
Ano	ang	maaari	niyong	magawa	kapag	nangyari	ito?
Ilagay	ang	mga	bagay	sa	lugar	na	hindi	niya	makikita	o	maaabot 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Parating	magsabi	ng	"hindi"	sa	mga	ganitong	sitwasyon	at	pangatawanan	ito (huwag magbago
bago ng isip)
Gumamit	ng	mga	babala
Subukang	kunin	ang	kanyang	atensyon	para	sa	ibang	bagay	(sa	pamamagitan	ng	pagpapakita sa kanya na kayo mismo ay naaaliw dito) Ano ang ilan sa mga bagay na minsan ay maaari niyang maantay sa loob ng ilang minuto?
Pagkain Laruan Ano ang pakiramdam niyo tungkol sa unti-unting pagtuturo sa kanya na mag-antay at sa pagsabi sa kanya ng hindi?
Paglalaro
Pagkarga	sa	kanya
Pagpunta	sa	labas Paano kayo makakatulong sa kanya na matutuong mag-antay? Titigan siya sa mata at sabihin halimbawa: Alam ko na gusto mo...pero may ginagawa pa ako ngayon. Tutulungan kita mayamaya. Bigyan siya ng ibang bagay na magagawa Nagtatalo ba kayo ng inyong partner pagdating sa mga bagay na ito?
Bakit	sa	tingin	niyo	mahalaga	para	sa	inyong	dalawa	na	bigyan	siya	na	parehong	mensahe tungkol sa pagaantay at mga hangganana?
Bakit	sa	tingin	niyo	mahalagang	simulan	ito	ngayon?
Huwag	siyang	hayaang	magantay	nang	hihigit	sa	ilang	minuto;	hindi	nila	kayang	magantay ng mas matagal.
Ang	isang	bagay	na	hindi	epektibo	sa	mga	ganitong	pagkakataon	ay	ang	pagsigaw. 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang masasabi niyo tungkol dito? Pagsigaw: Na ka ka rinig Ba a ng mga Bata ng Musmos/Pa slit Napagusapan na natin ang tungkol sa pagtuturo sa inyong anak ng ilang babala at simpleng alituntunin. Alam ninyo bang ang mga eksperto sa mga batang nagsisimulang maglakad , natuklasan nila na ang mga batang nasa mas murang edad ay mas nakakarinig at nakakaunawa nang mabuti kapag sila ay kinausap sa paraang kalmado, sa kalmado ngunit matatag na paraan at gamit ang malambing na pagbigkas? Hindi rin sila makarining nang mabuti kapag sinisigawan sila. Ako mismo ay nagulat nang malaman ko ito. Bakit sa tingin niyo ay nahihirapang makarining at makaunawa at matuto ang mga batans mas mura ang edad kapag sinisigawan sila? 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang pakiramdam niyo kapag sinisigawan kayo? • • Walang intension na makinig • • • • • • • Napapahiya Nakakapagisip maghiganti Nalulungkot Natatakot Naiisip na Hindi magawang matuto parang wala akong alam Nagagalit Parang gusto kong umiyak Kailangang protektahan ko ang aking sarili Sa tingin niyo ba ay mahirap para sa inyong anak na makinig kapag ganito ang nararamdaman niya? Mahirap para sa kahit sino man ang makinig kapag mabigat ang kanilang loob o may dinaramdam, lalo na ang mga bata. Ano sa tingin niyo ang nararamdaman ng inyong anak kapag sinisigawan siya?
Natatakot
Ikinahihiya	siya
Napapahiya Na	siya	ay	pilyo	o	masama Alam ko na ginagawa niyo ang lahat para maging maganda ang pakiramdam ng inyong anak sa kanyang sarili.
Na	siya	ay	walang	alam Sadyang mahirap pigilan na sumigaw sa mga batang nagsisimulang tumakbo. Kasi minsan, natatakot kayo na baka masaktan sila o masugatan kapag hindi kayo sumigaw 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Sa tingin niyo, kung parati kayong sumisigaw kapag siya ay nasa panganib makikinig ang inyong anak sa inyo? Magkwento o gumamit ng paghahambing na karaniwan sa inyong kultura tungkol sa mga taong hindi nakikinig sa mga babala kasi paulit-ulit na itong naibigay sa kanila tuwing wala naman talagang naka-ambang na panganib. Napag-usapan na natin noon na kapag ang mga bata ay nakakaramdam ng pagkabagabag, mahirap para sa kanilang utak ang lumaki ng normal. Ang pagkabagabag ay malaking balakid para matuto sila. Ang pagsigaw ay isang paraan ng pagbibigay na pagkabagabag sa mga bata, na nagiging sanhi para mahirapan din silang matuto. Ang utak kasi nila ay gumagana lang para sa pangangalaga ng kanilang sarili at hindi para matuto, tuwing sila ay binubulyawan. Meron bang mga ibang taong nag-aalaga sa inyong anak na sinisigawan siya nang madalas? Ano ang magagawa niyo para maprotektahan ang inyong anak dito? Paano ko kayo maaalalayan dito? 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagha sa ng Ka kaya ha ng Ma kipagugnaya n sa Pa ma magita n ng Salita at mga Kilos ng Katawa n Habang ang inyong anak ay natututo ng mas maraming salita at mas mainam na paraan para maipahayag ang kanyang mga pangangailangan gamit ang pagkilos ng kanyang katawan, magiging mas madali para sa iyo na maintindihan siya at matugunan ang kanyang mga pangangailangan. Narito ang isang gawain na pwede niyong laruin para maturuan siya ng mga bagong salita at para matuto siyang magtuturo sa mga bagay-bagay. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para bigyan ang mga bata ng isa pang paraan para maipahayag ang tungkol sa mga bagay na hindi nila maabot Para masanay bumigkas ng mga bagong salita Pointing and Naming (Pagturo at Pagbigkas ng mga Pangalan ng Bagay) 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Gamit ang boses na puno ng pananabik, yayain ang inyong anak na magturo sa mga bagay na nakikita niyo na malapit at malayo sa loob ng kwarto, sa kalsada,sa langit, atbp. Sabihin halimbawa: Pakita mo nga sa akin ang mga daliri mo sa paa? Nasaan ang sapatos mo? Nakita mo ba yung pusa? Nakikita ko ang bus. Hanapin mo nga kung nasaan yung bus? Naririnig ko ang train. Hanapin mo nga kung nasaan yung train? 2 Kapag siya ay tumuro sa mga bagay, sabihin halimbawa na, Tama ka. Yun ang puno. Sabihin mo nga puno...puno...puno? Gawin sa Bahay Dahil hindi lang naman kayo ang nagaalaga sa inyong anak, sa tingin niyo ay magandang ideya kung ibabahagi niyo ang gawaing pagdugtungin ang mga Senyales sa ibang bahagi ng pamilya, sa tagapag-alaga ng inyong anak, o sa tagapangala ga ng kalusugan ng inyong anak? Kapag ibinahagi niyo ito, magmasid kung paano nagbabago ang paraan ng pakikipagugnayan ng inyong anak kapag kausap ang iba ibang tao. Bigyang diin ang mga Positibong Aspeto ng Pagkatao o Gawain 13-15 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 4 Mga Senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-Ugnaya n MAS NATUTUTO SILA KAPAG GINAGAWA Mabigyan ng diin ang importansiya sa mga bata na mas natututo sila kapag ginagawa PAGSUPORTA SA PAGHUBOG NG PANGANGATAWAN AT UTAK Mabalikan	ang	"Windows	of	Opportunity"	at	pag-usapan	ang	nararapat gawin ng mga magulang sa paghubog ng pangangatawan at utak ng kanilang anak sa mga pagkakataonng madali silang matuto. Mapag-usapan	sa	mga	magulang	ang	4	Steps	to	Success	(o	ang	4	na	hakbang tungo sa tagumpay) sa pagturo ng mga bata Mapag-usapan kung ano ang pwedeng gawin at maaaring matutunan ng mga bata na nasa 13-18 na buwan Mapag-usapan kung ano ang magagawa ng mga magulang para mabuo ang kumpiyansa sa sarili at ang kagustuhan matuto ng mga bata Makapagbahagi kung paano ang mga simpleng kakayanan ng mga bata sa ganitong edad ay makakabuo ng matibay na pundasyon para gawin ang mas mahihirap na bagay pagdating ng panahon 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 13-15 BUW AN Ang kayang gawin at maaaring matutunan ng mga bata na 13-18 buwan Mga gagamitin: Mga ibat-ibang laruan na maaaring gamitin para maipakita ang mga kakayahan na nakasulat sa handout Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang mga simpleng laro para sa mga bata 13-15 Buwan sa Modyul na Paglalaro at Pagpukaw ng Isapan a Pandama 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handouts 13 - 15 BUWAN Maagang Paghubog ng Utak: Mga Pagkakataong Dapat Sunggaban Ano ang kayang gawin at maaring matutunan ng bata na nasa 13-18 na buwan Ang pagtuturo sa mga toddlers: hubugin ang tiwala sa sarili at ang maipagmalaki ang sarili 4 Paghubog ng Pa nga ngatawa n at Uta k Pag-uugnay Pinag-usapan natin noong nakaraan ang mga bagong paraan kung paano natututo ang mga bata na maipahayag ang kanilang sarili Anong mga salita o galaw ng katawan ang ginawa ng inyong anak para makipag-ugnayan sa inyo? Napansin mo ba na iba ang paraan ng kanyang pakikipag-ugnayan sa inyo at sa ibang tao? Paano nagbago ang inyong pananaw tungkol sa pagsisiguro kay baby bilang paraan ng pakikipag-usap sa kanya? 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ma s Natututo sila Kapag Ginagawa Sinasabi niyo sa akin ang tungkol sa mga bagay na ginagawa ng anak mo. Parang sa araw-araw, meron siyang sinasabi o ginagawa na hindi naman niya nagagawa dati. Mayroong paliwanag sa nangyayari sa utak ng inyong anak. Nangyayari ito dahil binibigyan niyo siya ng kalinga at mga oportunidad na subukan ang ibang bagay. Gaya ng mga matatanda, mas natututo ang mga bata kapag ginagawa nila. Sabi ng mga eksperto, mas may kahulugan kung natututo sila kapag ginagawa nila ang isang bagay. Magkaiba ang panood ng isang bata sa isang Gawain sa TV sa aktuwal na pag-gawa niya sa isang bagay sapagkat nararamdaman din niya ito. Mas naiintindihan niya kung siya mismo ang gagagwa nito. Hindi napupunan ng TV ang pag-unawa sa aktuwal na pag-gawa. Pagsuporta sa Paghubog ng Pa nga ngatawa n at Uta k Proud ka ba sa maraming bagay na ginagawa ng baby mo at kung gaano siya kagaling? Pinag-usapan	na	natin	ang	"Windows	of	Opportunity".	Ang	"Windows	of	Opportunity"	ay ang mga pagkakataong dapat hindi palampasin ng mga magulang dahil ito ang mga pagkakataong madaling matuto ang mga bata. Handout 7 - 9 BUWAN Maagang Paghubog ng Utak: Mga Pagkakataong Dapat Hindi Palampasin 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Paghubog sa kakayahang ikilos ang mga bahagi ng katawan Kakayanang tugunan ang mga Emosyon o Nararamdaman Kakayahang Makakita Kakayahang Bumuo ng Matibay na Ugnayan sa Kapwa Kakayahang Umintindi at Makapagbigkas ng mga Salita Kakayahanag Matuto ng ikalawang wika Kahusayan sa Aritmetik.Lohika Kahusayan sa Musika Prenatal Pagsilang	1	Taon	2	Taon	3	Taon	4	Taon	5	Taon 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kapag tinuturuan mo ng mga bagong bagay si baby, ano ang mga hakbang ang ginagawa niyo? Mas	natututo	ang	mga	bata	kapag	ginawa	ng	kanilang	"teachers"	ang	4-steps	na	ito. ANG 4 NA HAKBANG TUNGO SA TAGUMPAY (Pag-alalay kay baby na magkaroon ng kumpiyansa sa sarili at matuto) Step 4 Purihin siya sa ginawa niya Step 3 Magmasid at magantay na gawin rin niya ito nang mag-isa Step 2 Ipakita sa kanya kung paano ito gagawin Step 1 Kunin ang kanyang atensyon Alin sa mga ito ang sa palagay mo ang sadyang magaling ka na? Alin naman dito ang gusto mong mas natutunan pa niya? Humahanga ako kung paano mo turuan ang baby mo. 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mas nakikita ka na mas may kumpiyansa siya sa sarili at maipagmamalaki niya ang kanyang sarili. Mas nakakatulong sa mga magulang kung malalaman nila kung ano ang mga kakayahan ang natututunan nila at ano ang pwede nilang gawin para subaybayan sila. Ang iba sa mga bagay na matututunan ng inyong anak sa darating na 6 na buwan ay: Handout 13 - 15 BUWAN Ano ang kayang gawin at maaring matutunan ng bata na nasa 13-18 na buwan •	•	•	•	• •	•	•	•	•	•	•	• Maglakad	palagi Umakyat	sa	mga	kasangkapan	at	ibang	bagay Mag-hagis	ng	bola Mag-patong-patong	ng	mga	gamit Yumuko	at	pumulot	ng	mga	bagay Nagpapakita	kung	alin	sa	kanilang	kamay	ang	mas	komportable	nilang gamitin Magsulat	sa	papel Ilipat	ang	mga	pahina	ng	libro Ipasok	ang	maliliit	na	gamit	sa	butas	ng	isang	lalagyan Tumitingin	habang	nakayuko Hinihila	ang	laruan	sa	likod	niya Tinutulak	ang	laruan	o	mga	bagay	sa	papag Naglalakad	pataas	at	pababa	na	nakahawak	sa	kamay	ng	matanda Sinisipa	ang	bola Hinahawakan	ang	malaking	laruan habang naglalakad Tumatakbo	na	hindi	masyadong	nadadapa
13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
• Dinadala	ang	isang	bagay	sa	kabilang	kwarto kapag inuutusan Kinukuha	ang	bagay	na	gusto	niya Kinukuha	ang	pagkain	sa	bibig	niya	gamit	ang	kutsara Naiintindihan	ang	kulay	at	laki Alam	kung	mga	bagay	na	magkakatulad	at	magkakaiba Ang pagbibigay sa kanya ng oportunidad para ma
-praktis ang mga ito ay magiging madali para sa kanya na matutunan. Kung handa na maglaro si baby, maari ba natin ipagawa kay baby ang mga nasa listahan? Anong mga bagong bagay ang ginagawa mo at ng asawa/ partner na nais mong matutunan niya? Paano mo ito ginagawa? Ano ang nagagawa mo o ng iyong partner/ asawa nagyon na natututo na siya at nakakayanan ng ibang bagay para naman maipag malaki niya ang kanyang sarili at mas lalong magkaroon sila ng tiwala sa sarili? Handout 13
- 15 BUWAN Teaching Toddlers: Pagpapalaki ng may Tiwala at Pagmamalaki sa Sarili Alam natin na mas natututo tayo kapag hindi pinupuna ang ating kamalian, tinutuksa o pinagtatawanan 13
-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang ginagawa ninyo para matutuo siya at maipagmalaki niyo ang kanyang sarili? • • • • • • • • • Maging madali para sa kanya na magtagumpay sa ano mang gawain Sinasabing, "Ang galing mo! Talagang mahusay/matalino ka." Ginagawang masaya ang pagkatuto Ginagawa ito kasama siya Mapagpasensiya Pumapalakpak Niyayakap at hinahalikan Tumatawa Ngumingiti Ihanda ang mga gamit at hikayatin ang mga magulang na gawin ang mga gawain kasama ang kanilang mga toddlers upang maipakita kung ano ang magagawa ng kanilang mga anak. Ginagawa ang mga gawain na susuporta sa paghubog ng mga kakayanan ng mga bata na nasa ganitong edad tulad ng: pag-itsa ng bola, pagsusulat sa papel, pagpapatong-patong ng blocks, mga gamit na hinihila at tinutulak, paglagay ng mga maliit na bagay sa butas ng lalagyan at ilalabas ang mga gamit na ito. Mabigay ng suhestiyon ng mga gawain sa magulang na pwedeng gawin nila sa kanilang mga anak upang suportahan ang paghubog ng ibat-ibang kakayanan. Para sa karagdagang gawain, tignan ang modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isispan at Pandama para sa buwan na 13-18 at 16-19. Maraming nalalaman ang inyong anak ngayon na magiging pundasyon para matutunan ang mas mahirap na mga bagay pagdating ng panahon. Halimbawa, ang pagsakay niya sa "merry-go-round" o kapag tumatakbo siya paikot, natututunan niya ang tungkol sa hugis bilog. Kapag siya ay naglalaro gamit ang lapis at papel, natututunan niya ang kakayahang sumulat. Kapag inilalagay niya ang maliit na bagay sa loob ng mas malaking lalagyan, natutunan niya ang ibat-ibang sukat/laki. 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kaya kahit mukhang naglalaro lang ang inyong anak, nabibigyan nito ng pagkakataon na matuto habang ginagawa ito na siyang nagbibigay ng kahulugan. Maaari ba kayong magbigay pa ng ilang halimbawa ng mga kakayanan na matututunan niya ngayon na makakatulong din para sa mas mahirap na gawain? Hikayatin ang mga magulang na pag-isipan ito at magbigay ng halimbawa. Ibahagi ang inyong obserbasyon. Gawin sa Bahay Kapag tinitingan mo ang inyong anak habang naglalaro ngayong linggo, isipin mo lang kung ano ang kanyang ginagawa at paano nito binubuo ang pundasyon para sa mga kakayahan na kailangan niya bilang isang bata at kapag siya ay nasa hustong gulang na. 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 5 Pa kikpagla ro at Pagpukaw ng Isipa n at Pa nda ma PAGBABASA: PAGSASABUHAY NG MGA SALITA Bigyang diin ang kahalagahan ng pagbabasa Magbahagi ng mga paraan kung paano babasahan ang mga anak na-sa paraang aalalay sa kanilang pagkatuto at bilang paghahanda para makapagbasa Hikayatin ang mga magulang na makabahagi sa mga programang gagabay sa kanila para makabasa, sakali mang hindi sila kampante sa kakayahan nilang magbasa SAMUT-SARING LARO, SAMUT-SARING KAALAMAN Suriin at unawain, kasama ng mga magulang - ang ibat ibang pagsubok na kakaharapin nila sa pagaalaga ng isang batang musmos o paslit Pag-usapan paano nakakatulong kung may karagdagang kaalaman tungkol sa ibat-ibang laro para sa mga bata na makakatulong na mahubog ang kanilang kaisipan at makakatulong din sa mga magulang Himukin ang mga magulang na maging malikhain at gumamit ng mga bagay na matatagpuan sa kanilang kapaligiran para maituro paano laruin ang mga ito Magbahagi ng listahan ng mga pangunahing laruan para sa mga batang paslit o musmos Talakayin ang kahalagahan ng pagbibigay ng laya sa mga anak na maglaro ng kanilang mga laruan kahit na masira nila ito sa paulit-ulit na paggamit 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Imungkahi sa mga magulang na gumawa ng simpleng alituntunin, tungkol sa anong laruan ang hindi dapat gamitin at alin ang papagamit lang sa mga ispesyal na pagkakataon PAGLALARO PARA MATUTO AT MAGLIBANG Ipakita ang mga laro na puwedeng gawin ng mga magulang kasama ang mga anak para umalalay sa pagkatuto at malusog na ugnayan ng buong pamilya PAGPAPAKALMA SA INYONG ANAK MATAPOS MAGLARO Pagusapan ang ibat ibang paraan para matulungan ang mga batang musmos o paslit na maging kalmado uli matapos ang paglalaro Mga Simpleng Laro para sa mga Bata G AW AIN 13-15 BUW AN G AW AIN 13-15 BUW AN G AW AIN 13-15 BUW AN Pick up (Pulutin) Toss (Iitsa) Scribble (Sumulat-sulat) Mga Gagamitin : Tingnan Mga Gagamitin : Tingnan Mga Gagamitin : Tingnan 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 13-15 BUW AN Push and Pull (Tulak at Hila) Mga Gagamitin : Tingnan G AW AIN 13-15 BUW AN Handout 31 - 36 BUWAN © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. G AW AIN 13-15 BUW AN G AW AIN 13-15 BUW AN Hide and Seek (Taguan) Agawan-Base Mga Gagamitin : Tingnan Mga Gagamitin : Tingnan Stack and Whack (Pagpatungin at Hampasin) Mga simpleng laruan para sa mga Batang Musmos o Paslit 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama
5 Pa kikpagla ro at Pagpukaw ng Isipa n at Pa nda ma Ang mga gawain sa modyul na ito ay itinatakdang ipakita sa loob ng 2 o 3 talakayan. Habang puwede niyong gawin ang ilan sa mga laro sa loob ng talakayang ito, minumungkahi na ang iba ay ipakita at subukan sa mga susunod na pagkikita. Ito ay mga laro na kagigiliwan ng mga bata sa loob ng maraming taon. Mahalaga para sa FSW na bigyang-diin ang mga magagandang katangian ng mga magulang habang nakikita niyo silang sa kanilang anak sa paraang aalalay sa paghubog ng pangangatawan, kakayanang tumugon sa nadarama,kakayanang makihalubilo, kakayanang makapagsalita. Pag-uugnay Anong mga magagandang bagay ang nangyari sa inyo o sa inyong partner bilang mga magulang sa loob ng linggong ito? Ano pang mga ibang bagay ang nangyari sa inyong pamilya na nagpagaan ng loob niyo nitong nagdaang linggo? Noong nakaraan, napag-usapan natin na mas mainam para sa mga batang musmos o paslit sa pamamagitan ng paggawa, dahil naituturo nito sa kanila ang kahulugan ng kanilang ginagawa. Habang ang inyong anak ay naglalaro nitong nakaraang linggo, ano ang ilan sa mga bagay na natututunan niya? Paano nito natuturuan ang inyong anak ng mga kakayanan na magagamit niya pagdating ng panahon? 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagba ba sa : Pagsa sa buhay ng mga Salita Pinaguusapan natin kung gaano kahalaga na basahan ang inyong anak. Para sa ibang magulang, hindi sila komportableng gawin ito kasi wala silang kumpiyansa sa sariling kakayahang magbasa ng malakas. Ano naman ang karanasan niyo tungkol dito? Gusto niyo bang maging mas mahusay sa pagbasa para maging mas kampante kayo na basahan ang inyong anak? Hindi niyo kailangang maging bihasa sa pagbabasa para mabuo ang hilig ng inyong anak sa pagbabasa kasama niyo. Ang mas ikalulugod niya ay ang pagiging malapit sa inyo. Kung hindi kayo masyadong sanay bumasa, puwede kayong gumawa ng sarili niyong mga kuwento habang binubuklat ang isang "picture book" - o libro na nagkukuwento gamit ang mga larawan. Kung gusto niyong maging bihasa ang inyong anak sa pagbabasa sa kinalaunan, makakatulong sa kanya kung magagawa niyo siyang basahan ng libro. Kailangan niyong magkaroon ng oras para matutong maging isang bihasa sa pagbabasa para matulungan niyo sila bago pa sila lumaki. Kung gusto niyo pang maging bihasa sa pagbabasa, merong mga programa dito sa ating komunidad na makakatulong sa inyo. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Magbahagi ng karanasan ng isang kaibigan o kamag-anak na nagkaroon ng positibong karanasan nuong siya ay sumubok ng mga programa para sa pagbabasa at pagsusulat. Tingnan ang Growing Great Family unit o Gabay sa Pagbuo ng Kahanga-hangang Pamilya kung paano aalalayan ang mga magulang na makamit ang kanilang mga hangarin. Meron ba kayong inilalaan na ispesyal na sandali araw-araw para sa pagbabasa o pagkukuwento sa inyong anak? Ano ang natututunan ng inyong anak kapag naglalaan kayo ng isa o higit pang oras ng pagbabasa sa loob ng isang araw?
Ang	pagkakaroon	ng	mga	ispesyal	na	sandali	para	tutukan	ang	ilang	gawain	tulad	nang pagbabasa, pagidlip, pagkain, atbp ay makakatulong para madali siyang masanay sa mga "school routines" o ang pang-araw-araw na takbo ng mga nakatakdang gawain sa loob ng iskuwelahan. Matututo	siya	ng	mas	maraming	wika	at	ang	mga	kahulugan	ng	mga	ito Magbibigay	ito	ng	ilang	sandali	ng	katahimikan	para	maging	mas	malapit sa isat isa Makakatulong	ito	na	pakalmahin	siya	kung	sakali	mang	masama	ang	loob o masyadaong aktibo
Ipapakita	nito	na	ang	pagbabasa	at	pagkatuto	ay	nakakawili 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Meron ba kayong sapat na libro para sa inyong mga anak? Anong uri ng mga libro ang gusto niya ngayon? Mas gusto niya ba kung babasahan niyo lang siya ng 1 hanggang 2 pangungusap mula sa isang pahina, o mas gusto niya na binabasa ang buong kuwento? Gusto ba niyang ituro ang mga larawan at pinipilit ba niyang bigkasin kung ano ang mga ito? Sino ang naglilipat ng pahina? Karamihan sa mga batang musmos ay hindi gustong makinig ng isang buong kuwento. Matapos ang 1 o 2 pangungusap, gusto na nilang ilipat ang pahina at magtanong, o di kaya ay tumuro sa mga bagay na makikita sa libro. Minsan ay nakakaramdam ng kabiguan ang mga magulang kasi gusto nilang mabasa ang buong kuwento. Iniisip ng ilang magulang na ang kanilang mga anak dapat marunong nang magbasa. Ang inyong anak ay hindi pa handang bumasa ngayon, pero makakatulong na maihanda sila sa pagbabasa sa pamamagitan ng pagtuturo sa kanila ngayon kung ano ang itsura ng mga wikang binibigkas niyo kung titingnan sa papel. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Alam niyo ba na minumungkahi ng mga eksperto sa pagbabasa na tuwing nagbabasa ka kasama ang inyong anak, mas makabubuti na ituro niyo gamit ang daliri ang mga salita na inyong binibigkas. Ang ilang mga magulang ay nag-aalala kasi wala silang masyadong libro para sa mga batang nasa murang edad pa. Ang paghiram ng mga libro sa aklatan ng barangay ay isang paraan para makagamit ng mga libro. Maaari rin kayong humiram sa mga kaibigan, kapitbahay at ibang kamag anak. Humihiram ba kayo ng mga libro sa mga aklatan o di kaya ay bumibili sa mga tiangge o subasta? Sa mut-saring La ro, Sa mut Saring Ka ala ma n Sa unang tingin ay mukhang wala nang ibang gustong gawin ang inyong anak na nagsisimulang maglakad kundi ang maglaro. Napansin niyo ba na hindi pa man lumilipas ang ilang minuto sa paglalaro ng sang bagay, ay nagsisimula na uli siyang humawak o maglaro ng ibang bagay. Dahil ang utak niya ngayon ay handang-handa na para matuto, gusto niyang tumuklas at maglaro ng ibat ibang bagay sa lahat ng sandali. Ilabas natin ang ating Brain Builders na handout. Habang pinapanood natin ang ating mga anak sa loob ng 10 minuto, tukuyin nating lahat ang mga "Brain Builders" o mga Panghubog ng Utak na kanyang ginagawa. Paano sa tingin niyo nakaktulong ito sa paghubog ng kanyang utak? 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Karamihan sa mga magulang na may mga anak na nasa ganitong edad ay nadarama na sadyang punong-puno ng pagsubok ang panahon na ito. Ikaw rin ba? Bakit sa tingin niyo ay tinitingnan ng maraming magulang na may anak na nasa ganitong edad bilang isang pagsubok ang yugtong ito sa buhay ng bata? Ang	mga	batang	musmos	o	paslit	ay	nangangailangan	ng	walang-patid	na	atensyon. Ang	mga	batang	musmos	o	paslit	ay	mabilis	kumilos	at	nagaalala	ang	mga	magulang	na	baka masaktan sila. Ang	mga	batang	musmos	o	paslit	ay	hindi	pa	handang	makipaglaro	sa	ibang	bata	(madalas ay gusto lang nilang makipaglaro sa kanilang magulang o mas matandang kapatid). Ang	mga	magulang	ay	napapagod	at	nagsasawa	sa	paglalaro	ng	mga	parehong	laro	nang paulit-ulit. Kaunti	lang	ang	alam	na	laro	ng	mga	magulang	para	meron	parating	pupukas	sa	isipan	at interes ng kanilang anak. Ang	mga	batang	musmos	o	paslit	ay	nanagngailangan	din	ng	pagtanggap	o	pagpuri,	kundi pati na rin ang pagbibigay sa kanya ng mga hangganan. Ang yugtong ito ay sadyang napakahirap talaga para sa maraming magulang 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang ginagawa niyo para manatiling nakatuon ang inyong isipan sa kung bakit gusto niyong maging pinakamahusay na magulang para sa inyong anak? Ano sa tingin niyo ang mangyayari kung ang inyong anak ay hindi nakakatanggap ng sapat na pagkalinga at pagpupukaw ng pagiisip at pandama? Ano ang ginagawa niyo para alagaan ang inyong sarili para magkaroon kayo ng sapat na lakas at oras para sa inyong anak? Isang paraan para ang yugtong ito ay hindi masydaong nakakabagabag ay ang madagdagan ang kaalaman sa ibat-ibang laro at sa pagtuklas ng mga paraan kung paano magagamit ang mga bagay na nasa inyong bahay at bakuran bilang laruan. Paano kayo makakakuha ng mas maraming suporta? Ang mga kaalaman sa ibat ibang uri ng laro na maaaring baguhin nang kaunti sa pamamagitan ng paggamit ng imahinasyon, ay: Makakaalalay	sa	pagkatuto	ng	inyong	anak Makakatutulong	para	maging	mas	magaan	ang	takbo	ng	inyong	buhay Makakatutulong	para	maramdaman	niyo	sa	sarili	na	isa	kayong	mahusay	na magulang
Napansin	niyo	ba	na	mahilig	maglaro	ang	anak	niyo	ng	mga	bagay	tulad	ng	kahon at papel na supot, at pati na rin mga mangkok at kaldero? Minsan ba ay mas gusto pa niya ang mga ito kaysa sa kanyang mga "laruan"? 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang ilan sa mga bagay na nasa loob at paligid ng inyong bahay na magagamit niyo at ng inyong anak bilang laruan? Handout 31 - 36 BUWAN Mga simpleng laruan para sa mga Batang Musmos o Paslit Narito ang listahan ng mga Laruan para sa pagkatuto o paglilibang na kagigiliwan ng mga batang musmos, hanggang sa sila ay 2 1/2 taong gulang na. Ang mga laruang ito ay maaaring mabili o magawa. Tandaan, kahit anong bagay ay maaaring gamitin bilang laruan. Kaya paganahin ang inyong imahinasyon, maging malikhain, maging kalog, at maglibang. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
• Malalaking	piraso	ng	puzzles Mga	libro Mga	lumilikha	ng	bula Mga	clay	Medyas Lumang	sapatos	at	pitaka Laruang	kotse,	trak,	at	traktora Plastic	na	lalagyan Mga	lumang	sulat Mga	kabibe	Mga	batong	maliliit Unan	at	kumot
Bola	Laruang	tinutulak Karton	na	iba	iba	ang	sukat Malaking	krayola	at	papel Kaldero	at	kawali	na	may	takip Manika Basket	Timba	at	pala Lumang	telepono Laruang	lumilikha	ng	musika o tunog Mga	lalagyang	ng	pagkain	at	iba	pang gamit sa kusina Maraming Magulang ang nagaalala na kung ang kanilang anak ay maglalaro ng kanilang laruan, masisira nila ito.Nakakalimutan din nila na ilan sa mga laruan, tulad ng krayola, pentel pen, at pintura ay kailangang mailagay sa malayong lugar at ilalabas lang sa mga ispesyal na pagkakataon. Para sa nakararaming magulang, mainam kung merong mga simpleng alituntunin kung paano gagamitin ang mga laruan at kung a nong mga laruan ang pwede lang gamitin sa mga ispesyal na pagkakataon. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Nagaalala ba kayo na baka masira ng inyong anak ang kanyang mga laruan? Bakit sa tingin niyo mahalagang hayaang maglaro ang inyong anak ng kanyang mga laruan kahit na baka masira ang mga ito? Anong mga bagay ang sa tingin niyo ay kailangang ilagay sa lugar na hindi niya maaabot at ilalabas lang sa mga ispesyal na pagkakataon? Anong mga simpleng alituntunin ang magagawa niyo tungkol sa paggamit ng mga laruan sa inyong bahay? 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Paglalaro Pa ra Matuto at Magliba ng Ang mga gawain sa modyul na ito ay itinatakdang ipakita sa loob ng 2 o 3 talakayan. Habang puwede niyong gawin ang ilan sa mga laro sa loob ng talakayang ito, minumungkahi na ang iba ay ipakita at subukan sa mga susunod na pagkikita. Ito ay mga laro na kagigiliwan ng mga bata sa loob ng maraming taon. Mahalaga para sa FSW na bigyang-diin ang mga magagandang katangian ng mga magulang habang nakikita niyo silang sa kanilang anak sa paraang aalalay sa paghubog ng pangangatawan, kakayanang tumugon sa nadarama,kakayanang makihalubilo, kakayanang makapagsalita. Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Mga Simpleng Laro para Sa Mga Batang nasa Murang Edad Pa 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga batang musmos o paslit, nasaan mang sulok sila ng daigdig, ay gustong-gustong sumubok at umulit ng pare-parehong laro Itong mga simpleng laro ay magmumukhang kakaiba kasi meron silang samut saring klase ayon sa ibat ibang kultura at gawi ng mga pamilya Merong sandaang pamamaraan para magawa ang mga larong ito kasama ang inyong anak. Gamitin ang inyong pagiging malikhain gamit ang kung anomang bagay na matatagpuan sa inyong bahay o sa kung saan man kayo naroroon. Ang mga sumusunod ay ilang mga mungkahi kung paano susubok at gagawin ang bawat mga laro
Tandaan,	ang	inyong	anak	ay	natututo	sa	paguulit-ulit	ng	Gawain.	Kaya	asahan	na malamang ay mapagod kayo sa paggawa ng parehong laro bago pa man magsawa ang anak niyo dito.
Tandaan	din,	ang	pagbibigay	ng	papuri	sa	pagsubok	at	pagsusumikap	niyang	matuto ay magtataguyod ng kanyang kumpiyansa sa sarili at makakatulong para maging maganda ang tingin niya sa kanyang sarili.
Gamitin	ang	mga	larong	ito	bilang	oportunidad	na	maturuan	ang	inyong	anak	ng	mga bagong salita sa pamamagitan ng pagpapaliwanag kung ano ang kanyang nakikita at ginagawa, at sa pagbibigay sa kanya ng mga tanong na kaya niyang subukang sagutin.
Tandaan	na	gamitin	ang	4	Steps	to	Success	o	ang	4	na	Hakbang	sa	Tagumpay	kapag tinuturuan ang inyong anak kung paano gagawin ang mga larong ito. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Parating isaisip ang kaligtasan ng inyong anak, lalo na kung ang mga gawain ay nangangailangan ng paggamit ng mga maliliit na bagay, tubig, o kung ang laro ay gagawin sa labas ng bahay. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para bigyan ang mga batang musmos ng pagkakataon na gumawa ng mga simpleng desisyon Para maglatag ng pundasyon sa pagtuturo sa mga bata tungkol sa pag-aalaga sa sarili at sa mga pinapahalagahan ng pamilya Pick Up (Pulutin Mo) Para simulan ang pagtuturo sa mga batang musmos na sumunod sa mga simpleng atas at direksyon Para mahubog sa kanya ang pagkakaroon ng mataas na pagtingin sa sarili Pa a no ito Gagawin? 1 Ipakita sa inyong anak ang isang karton o iba pang lalagyan ng mga bagay, tulad ng laruan. 2 Ipakita sa kanya kung paano maglagay ng mga bagay (damit, laruan, atbp) sa loob ng lalagyan ng paisa-isa. 3 Tanungin siya kung anong bagay ang gusto niyang damputin at ipasok sa loob ng lalagyan. Sabihin halimbawa, Ano ang gusto mong damputin ngayon?O Gusto mo bang ilagay natin sunod ang laruan mong trak? 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
4 Kung hindi niya ito ihulog, dahan-dahang tanggalin ito sa kanyang kamay at ilaglag ito sa lalagyan para sa kanya. Sa simula, maaaring mas gusto niyang kunin kaagad sa lalagyan ang bagay na ilalagay sa loob ng lalagyan (isa pa rin itong panibagong laro!!!). Okey lang iyon. 5 Basta tuwing ihuhulog ang kahit anong bagay sa lalagyan - kayo man o ang anak niyo ang naghulog, pumalakpak at magpakita ng galak. 6 Sa paulit-ulit na pagsasanay, matututunan niyang pumulot o dumampot ng madaming bagay bago pa niya pagsawaan ang paglalaro nito. 7 Mas malilibang ang inyong anak kung meron siyang kasama sa paglalaro nito. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para lalong mahubog ang koordinasyon ng kamay at mata ng bata Para lalong palakasin ang malalaking kalamnan Toss (Iitsa) Para simulan ang pagtatatag ng pangunahing kakayahan na magagamit sa paglalaro ng sports 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Ilagay ang isang walang laman na lalagyan 1 hanggang 2 piye ang layo mula sa inyong anak. Ang lalagyan ay maaaring isang basket ng mga labahang damit, karton, o timba. 2 Humanap, sa tulong ng inyong anak, ng mga bagay na puwedeng iitsa papasok sa lalagyan, tulad ng mga labahang damit, mga laruan, bola, dahon, mga maiiksing pamatpat, etc. 3 Turuan ang inyong anak kung paano mag-itsa (hindi maglaglag) papasok sa lalagyan; pumalakpak at himukin pa siya tuwing ang iniitsa niya ay pumapasok sa lalagyan. 4 Mas malamang na magustuhan ito ng inyong anak kung ikaw o ibang miyembro ng pamilya ay nagiitsa rin ng mga bagay kasama niya. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para alalayan ang paghubog ng maliliit na kaalaman ng inyong anak Para tulungan ang mga batang musmos na makita at madama kung paano nagkakapareho o nagkakaiba ang ibat ibang hugis at linya Scribble (Pagsusulat-sulat) Para ilatag ang pundasyon sa pagaaral niyang magsulat 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Gamit ang isang pamatpat o ang inyong daliri, ipakita sa inyong anak kung paano gumawa ng tuwid o paliko-likong linya, Sa buhangin o di kaya sa bintana na nababalutan ng singaw ng usok. 2 Kunin ang kanyang kamay at sundan ang ginuhit na mga linya, habang sinasabi sa kanya kung anong uri ng linya ang kasalukyang sinusundan. Sabihin halimbawa: Ito ay isang paliko-likong linya. 3 Sanaying gawin ito gamit ang krayola. 4 Papiliin ng isang krayola ang inyong anak para sa kanya at mamili ng isa para sa inyo. Sabihin sa inyong anak kung anong kulay ng mga ito. 5 Maglagay ng isang piraso ng papel sa harap ng inyong anak. Maaari itong isang nagamit nang papel, tulad ng piraso ng cardboard, dyaryo, o supot na gawa sa papel. 6 Sa bawat papel, gumuhit ng mga simpleng linya, hugis, o mga sulat-sulat. Himukin ang inyong anak na gayahin kayo. Huwag magalala kung ang gawa niya ay lumabas na kakaiba sa gawa niyo. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para magturo ng mga kakayahan sa pamamagitan ng panggagaya Para alalayan ang paghubog ng pisikal na koordinasyon Push and Pull (Tulak at Hila) Pa a no ito Gagawin? 1 Humanap ng lalagyan o bagay (laruan, kahon, basket, supot na gawa sa papel, dyaryo, atbp.) na puwedeng idikit sa isang sintas ng sapatos o lubid na hindi hihigit sa 12 pulgada ang haba. 2 Kasama ang inyong anak, mamili ng ilang maliliit na bagay na puwedeng ilagay sa lalagyan. Yung mga bagay na may linilikhang tunog ay mas mainam para sa gawaing ito. 3 Himukin ang inyong anak na itulak at hilahin ang lalagyan paikot ng inyong bahay. Sunod, sabihan siya na itulak ang lalagyan patungo sa ibat ibang lugar. SAbihin,halimbawa: Ngayon itulak ito papalapit sa bintana. Ang galing! Ngayon itulak ito papunta sa kalan! Ang Galing! Ngayon itulak ito papunta sa pintuan. Sa ganitong paraan, matututunan niya ang mga pangalan ng mas maraming bagay at lugar. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
4 Kung kayo ay may hagdanan, ipakita sa inyong anak kung paano maglagay ng gamit sa ikalawa o ikatlong baitang ng hagdanan, sabay hila sa bagay na iyon. Tandaan na maglagay ng harang muli sa hagdanan kapag tapos na sa paggawa ng larong ito. 5 Himukin ang inyong anak na gamitin ang mga laruang ito para gayahin ang mga bagay na ginagawa niyo, tulad nang pagwawalis, pagpapala, pamimili, pagbubungkal ng lupa. 6 Ang paggawa ng mga kuwento tungkol sa kung saan papunta ang mga laruan at kung ano ang kanilang hinihila ay hihimok sa kanya na maglaro gamit ang kanyang imahinasyon sa kinalaunan. Ang larong ito ay puwedeng isagawa kasama ang ibang tao o di kaya ay mga bagay Magsimula sa simple lang, tapos unti-unting gawing mahirap ang laro habang ang inyong anak ay natututo 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para maglatag ng pundasyon para sa pag-aaral kung paano gumawa ng solusyon sa mga problema Hide and Seek (Taguan) Para himukin ang pagkilos nila nang mag-isa sa pamamagitan ng pagtuturo sa kanila na maaari nilang makita ang mga bagay nang walang ibang katulong Para ipakilala sa mga batang musmos ang isang uri ng laro na nangangailangan ng pagkakakisa at paguugnayan; ito ay magtuturo sa kanila kung paano makisalamuha sa ibang bata sa kinalaunan Pa a no ito Gagawin? 1 Itago ang sarili o ang isang laruan sa likod ng isang dingding, pinto, upuan, puno, sa ilalim ng kumot, sa loob ng isang kahoy, atbp. 2 Tawagin ang inyong anak at sabihin: Nasaan si Tatay? Hanapin mo nga at kunin si Tatay? Nasaan ang iyong bola? Habang ang inyong anak ay natututong gawin ang larong ito, kakailanganin niya ang inyong tulong. Kunin ang kanyang kamay, at tumuro o maghanap ng mga bagay kasama siya,hanggang sa matutunan niyang gawin ang lahat ng mag-isa. 3 Kapag nahanap kayo (o mga ibang bagay) ng inyong anak, ipakita sa kanya na nagulat kayo nang husto. Pagkatapos ay sumigaw " Nakita mo ako! O Ang talino mo, nakita mo ako! Kargahin ang inyong anak at yakapin siya sabay bigyan ng halik. 4 Sabihan niyo naman ang inyong anak na magtago at pagkatapos ay ulitin ang buong laro. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para bigyan ng pagkakataon ang mga batang nasa murang edad pa na masanay at mahubog ang kanilang pisikal na ka- kayanan Run the Bases (Puntahan/Lusubin ang mga Base) Para simulan ang pagtuturo sa mga bata ng tungkol sa pagkakalayo at pagkakasunod-sunod Para lalong mahubog ang koordinasyon ng kamay at mata Pa a no ito Gagawin? 1 Magtalaga ng dalawang base o kampo. Ang base na ito ay maaaring isang piraso ng kasangkapan, unan, mga piraso ng papel, bato, puno, atbp/ 2 Ipakita sa inyong anak kung paano tumakbo mula sa isang base papunta sa susunod na base. Ipakita sa kanya na kasama sa laro yung pagtapik o paghawak sa base. Kapag ginagawa niya ito, magpakita ng pananabik sa pamamagitan ng pag palakpak, pag uudyok, at pagpapapuri sa kanya. 3 Matapos niyang matutunan ang pagpunta sa magkabilang base, magdagdag ng ikatlo at ikaapat na base. Habang lumalaki siya, ituro sa kanya kung anong base ang una niyang pupuntahan, ang ikalawa, ikatlo, at ika-apat. 4 Matapos niyang mapuntahan at matapik ang halos lahat ng mga base at makabalik na siya sa inyo, magpakita parati ng kagalakan at pananabik sa pamamagitan ng paguudyok, pagpalakpak at pagpupuri sa kanya. Sa simula ay maaaring di niya mapuntahan ang isa o dalawang base. Okey lang iyon. Ipakita sa kanya ng paulit-ulit hanggang sa matutunan niyang puntahan at tapikin ang lahat. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
5 Para mas humaba ang laro, maglagay ng mga laruan o kahit anong bagay sa bawat base. Habang pumupunta siya sa ibat ibang base, ipa-kolekta sa kanya ang lahat ng mga laruan o bagay sa isang lalagyan, o ipasauli lahat sa Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 13-15 BUW AN Para ituro sa mga batang musmos ang pagkakaiba ng mas malalaki at mas mal- iliit na bagay Para mahubog pa lalo ang koordinayson ng kamay at mata, paa at kamay Stack and Whack (Pagpatungpatungin at Hampasin) Para mahubog ang maliliit na kalamnan sa pamamagitan ng pagpapatong at pagba- balanse ng maliliit na bagay Pa a no ito Gagawin? 1 Humanap ng ibat ibang bagay na puwedeng pagpatungpatungin tulad nang kahon, plastic na baso, lalagyan ng pagkain, unan, mga tasa na may panukat, mga blocks 2 Ipakita sa inyong anak kung paano magpatong ng 3 hanggang 4 na mga ito. Himukin siya na tulungan kayong ipagpatong sila. Habang pinagpapatong ang mga bagay, sabihin halimbawa, Narito ang malaki para sa ilalim. Tulungan mo akong ipagpatong-patong sila. Humanap tayo ng maliit-liit para sa ibabaw. 3 Himukin ang inyong anak na hampasin ang mga magkakapatong na bagay gamit ang kanyang kamay, para magbagsakan ang mga ito. Magpakita ng kagalakan o pananabik kapag nagawa niya ito. Kung ito ay lumikha ng maraming ingay, mas matutuwa ang inyong anak dito. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
4 Gawin ito ng pauli-ulit. 5 Habang tumatanda ang inyong anak, magpatong ng mas maraming bagay (gamit ang 7 hanggang 8 bagay) at himukin siyang maghintay na matapos ang "tore" bago niya ito hampasin o sipain. Nalaro niyo na ba ang mga larong ito? Paano niyo nilalaro ang mga larong ito sa bahay, sa pamilihan, sa kalsada, sa tabing-dagat, sa palaruan, sa klinik ng inyong duktor? Paano nagkakaiba ang mga lalaki at babeng miyembro ng inyong pamilya sa paglalaro ng mga ito? Bakit mas mainam para sa mga batang nasa murang edad na makipaglaro ng mas magulo sa mga lalaki at mas mahinhin o marahan sa mga babae? Nakakatulong ito para lumaki ang ibat ibang bahagi ng kanilang utak Natuturuan silang makipag-subukan at maging maingat Ano ang mga ginagamit niyong "laruan" kapag ginagawa ang mga larong ito? Magbahagi ng ibat ibang posibleng bagay na magagamit bilang laruan para sa mga larong ito na mismong ginamit mo at ng iyong pamilya sa paglalaro. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagpapa kalma sa Inyong Ana k Matapos Maglaro Maraming magulang ang naiisip na kailangang pa-kalmahin ang kanilang anak matapos silang maglaro. Minsan, ang mga batang musmos o paslit ay "nagwawala" at nasosobrahan ng pagpupukaw ng isipan at damdamin mula sa paglalaro. Kadalasan ay nangangailangan sila ng tulong para maging panatag uli ang kalooban. Napansin niyo ba na ang lahat ng mga batang musmos o paslit ay nahihirapang magpalit o magbago ng gawain? Napansin niyo ba na kapag sinubukan niyong baguhin o palitan kaagad ang inyong nilalaro ay sumasama ang kanyang loob? Minumungkahi ng mga eksperto na dapat ay lumikha ang mga magulang ng tinatawag na "transition time" o ang "ilang sandali nang paghahanda para sa pagpapalit o pagbabago." Ito ay isang maikling oras para tapusin ang isang gawain at para bigyang daan ang susunod na gawain. Minsan, ito na rin ang pagkakataon para pakalmahin sila. Ano ang ilan sa mga pamamaraan niyo para matulungang pakalmahin ang inyong anak? Ang ilan sa mga bagay na naging epektibo para sa ibang magulang ay:
Patayuin ang inyong anak at isama siya sa isang maikling paglalakad, habang kinakausap siya ng malumanay at halos pakantang boses; o di kaya ay kantahan siya ng mga kantang pampatulog o tradisyunal na awit
Haplos-haplusin ang kamay, paa, noo, at mukha ng inyong anak
Sa mahinang boses, sabihin halimbawa: Ngayon ay kailangan na nating magpahinga at maghilamos. Tapos ay simulan ang paghihilamos, habang hinihimok ang anak na tumulong. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ibaling	ang	atensyon	ng	inyong	anak	sa	kanyang	mga	libro.	Umupo	sa	tabi	niya	at basahan siya ng ilang pahina. Paliguan	ang	anak	gamit	ang	maligamgam	na	tubig. Iniisip ko kung gagana rin kaya ito sa inyong mga anak? Gusto niyong subukan alin man sa mga ito? Sa tingin niyo ba makakatulong alinman sa mga mungkahing binigay ko na pakalmahin ang inyong anak matapos maglaro? Maari rin kayang gawing bahagi ito tuwing siya ay naglalaro? Madalas ay lalo itong nagiging epektibo kung ang lahat ng miyembro ng pamilya ay gumagamit ng pare-parehong paraan para pakalmahin ang inyong anak o pareparehong paraan para bigyang daan ang pagpapalit ng mga laro o gawain. Malilito ang mga batang nasa murang edad pa kung ang mga miyembro ng pamilya ay ginagawa ang mga bagay na ito sa ibat ibang paraan. Mas magiging madali para sa kanya ang matutunan kung paano maging kalmado kung ang lahat ay sumasang-ayon kung kailan at paano ito gagawin. Paano ito ginagawa sa inyong pamilya? Paano kayo magtutulungan ng inyong mga kapamilya para matulungan ang inyong anak na makalipat ng maayos mula sa isang Gawain patungo sa isa pang Gawain, at kung paano siya papakalmahin kung sakaling nagwawala na siya. 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Gusto niyo bang kausapin ang ibang miyembro ng pamilya tungkol sa ibat ibang paraan ng pagpapakalma at pagbibigay-daan para sa pagpapalit ng gawain o laro ng inyong anak? Kung ang mga miyembro ng pamilya ay nahihirapang makipag-usap at sumang-ayon sa kung paano gagawin ang mga ito, sumangguni sa GGF Unit. Kilalanin ang Kahusayan ng mga Magulang 13-15 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 6 Pagkalinga sa mga Magula ng DISIPLINA AT PARUSA Para suriin ang pagkakaiba ng disiplina at parusa Para pagusapan ang mga kultural at salinlahing pinahahalagahan ng mga magulang tungo sa disiplina at parusa Pagusapan ang mga bagay na ginagawa ng mga batang musmos o paslit na kailangang takdaan ng hangganan Magbahagi ng mga epektibong paraan para masimulan ang pagtatakda ng hangganan (pagdidisiplina sa mga batang paslit) Himukin ang mga magulang na parating magtalaga ng hangganan para isa o dalawang paguugali ng kanilang anak DISIPLINA AT PAGKABAGABAG NG MAGULANG Pagusapan kung paano ang pagkabagabag na nararamdaman ng magulang ay nakaka-apekto kung paano nila disiplinahin at parusahan ang kanilang anak 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang mga simpleng laro para sa mga bata 13-15 Buwan sa Modyul na Paglalaro at Pagpukaw ng Isipan a Pandama Handout Disiplina? Parusa? 13 - 15 BUWAN Bago kumpletuhin ang modyul na ito kasama ang mga magulang, minumungkahi na ang mga tagapangasiwa ng GGK ay dpat pinaguusapan muna ang kanilang mga sariling karanasan tungkol sa pagdidispilina at pagpaparusa kasama ang	kanilang	supervisor	o	iba	pang	tagapayo	para	malaman	kung gaano kalalim sa karanasang ito ang angkop at makakatulong na ibahagi sa mga magulang. Ito ay para maalalayan ang mga FSW sa pagtataguyod at pagpapanatili ng angkop na propesyonal na hanganan. 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
6 Pagkalinga sa mga Magula ng Pag-uugnay Mula nang huli tayong nagkita-kita, paano kayo naglilibang ng inyong anak nitong mga nakaraang araw? Ano ang gustong-gusto niyang gawin kasama ang inyong asawa/partner? Paano naiiba sa inyong asawa o partner ang paraan ng pakikipaglaro niyo sa kanya? Ano ang nagawa niyo para bigyan ang inyong anak ng "transition time" o ang sandali ng pagpapalit ng Gawain para matulungan siyang lumipat mula sa isang Gawain patungo sa isa pa? Sa tingin niyo ba ay nakatulong sa inyo at sa inyong mga kapamilya ang mga mungkahing pinagusapan natin noon kung paano papakalmahin ang inyong anak kapag nagpapalit ng mga Gawain? Mangangailangan ng mahabang oras at pagsasanay para talagang maging regular na bahagi na ito ng inyong pang-araw araw na pagaalaga. Masuwerte ang inyong anak sa pagkakaroon ng mga magulang na naiintindihan ang kanyang paghubog at gumagawa ng paraan para tulungan siya na madaanan ang isang buong araw nang walang masyadong sama ng loob o pag aalboroto o pagwawala. 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Disiplina at Parusa Sa edad na ito, karamihan sa mga magulang ay iniisip na ang tungkol sa pagdidisiplina sa kanilang anak kasi: Kailangan nila ng mga limitasyon para mapanatili silang ligtas Gusto nilang masimula nang magpakita ng respeto ang kanilang anak sa ibang tao Dahil hindi pa kaya ng mga bata na rendahan ang sarili nilang mga saloobin Napagusapan na natin nang kaunti ang tungkol sa oras ng pagpapalit ng Gawain at sa paunti-unting pagtatakda ng mga hangganan. Para sa nakararaming magulang, ito ay bahagi na ng pagdidisiplina. Karamihan sa mga magulang at kanilang mga kamaganak ay may sariling opinyon tungkol sa pagdidisiplina at pagpaparusa ng mga anak. Ano ang inyong saloobin tungkol sa disiplina at parusa? Ano ang natutunan niyo mula sa inyong pamilya at kultura tungkol sa pagdidisiplina ng anak? 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bago gawin itong pagbabahagi ng sariling karanasan, pagusapan muna kung ano	ang	maaari	niyong	sabihin	sa	magulang	sa	inyong	supervisor.	Kailangang	maging panatag muna ang loob niyo sa anomang ibabahagi niyo at tiyakin din na ang ibabahagi niyo ay makakatulong nang husto. Ilang pagbabahagi ng sariling karanasan tungkol sa usaping ito ay maaaring hindi angkop at maaaring magdala ng negatibong epekto kung paano tatakbo ang buong talakayan, at pati na rin ang pakikipag-ugnayan niyo sa mga pamilyang kabahagi ng programa sa mga darating na pagkikita. Maging maikli sa pagbabahagi. Kung ang pagpaparusa sa inyong pamilya ay hindi nararapat, ibahagi sa maikling pagpapaliwanag kung bakit sa tingin niyo ay mali ito at kung paano ito hindi nakatulong para lumaki kayo sa positibong paraan. Anong uri ng mga pagdidisiplina ang ginagamit sa loob ng inyong pamilya noong lumalaki kayo na ayaw niyong gawin sa inyong sariling anak? Anong uri ng mga pagdidisiplina na ginagamit sa loob ng inyong pamilya noong lumalaki kayo na gusto niyong gamitin sa sarili niyong anak? Bakit sa tingin niyo mahalagang disiplinahin ang inyong mga anak? Ano ang inaasahan niyong matututunan ng inyong anak kapag siya ay dinidisiplina?
Para respetuhin niya ang kanyang sarili at ang ibang tao
Para magbahagi at matuto ng mga kakayahang makisalamuha sa iba
Para pigilan ang mga saloobin at paguugali
Para maging ligtas
Para sumunod sa mga alituntunin
Para tratuhin ang ibang tao nang mabuti
Para maunawanan ang kahalagahan ng mga hangganan 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pinaguusapan natin ang tungkol sa disiplina at parusa. Pareho silang maaaring magpahinto ng mga negatibo ("Masama" o "Pilyo") na paguugali. Ano sa tingin niyo ang pagkakakiba nila? Ano ang ilang halimbawa ng parusa?
Pamamalo, pananampal, panununtok
Pangungurot o pag
pingot ng tenga
Pagbulyaw o pagsabi ng mga masasamang salita tungkol o para sa inyong anak
Pagtatanggal ng mga pribileheyo o pagpipigil ng mga paguugali
Pagtanggal ng pagpapakita ng pagmamahal at pagkalugod
Paghinto sa pakikipagugnayan Ano ang ilang Halimbawa ng Disiplina
Pagpapaliwanag kung bakit ang isang paguugali ay hindi katanggap-tanggap
Pagtatanggal ng mga pribilehiyo o pagtatakda ng mga limitasyon
Pagsasabi sa anak na itama ang isang paguugali
Pagpupuri sa anak sa pagsunod sa mga alituntunin o sa pagbibigay galang sa iba
Pagsabi sa anak na humingi ng patawad kung may nagawa siyang hindi tama
Pagtatakda ng hangganan at pagtatalaga ng angkop at nasa lugar na negatibong epekto tuwing ang mga hangganan o alituntunin ay hindi nasusunod 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout Disiplina? Parusa? 13 - 15 BUWAN Sa simula, ang pagdidisiplina ay nanganailangan ng mahabang panahon, pasensya at pagpa-plano kaysa sa pagpaparusa. Kapag ang mga bata ay natututong magbigay galang sa mga pinahahalagahan ng kanilang pamilya o sa mga kaugaliang pamana sa kanila, madalas ay ipinagmamalaki sila ng mga magulang. Ano ang disiplina?
Pagtuturo	sa	mga	bata	na	magbigay	galang	sa	mga	pinahahalagahan	ng	pamilya	kultura at sa kung ano ang "tama at mali" sa loob ng kanilang pamilya
Pagpipigil	sa	bata	na	gawin	ang	mga	bagay	na	ayaw	niyong	gawin	niya	at	imbes	ay	pagpapakita sa kanila kung paano dapat ang narararapat gawin
Pagsasabi	sa	bata	na	kahit	hindi	ka	sumasang-ayon	sa	kanyang	nagawa,	mahal niyo pa rin siya
Pagpupuri	at	pagkilala	sa	anak	sa	pagsunod	sa	mga	alituntunin	at	sa	pagkakaroon	ng respeto sa pinahahalagahan ng pamilya
Tumutulong	para	magkaroon	ng	magandang	pagtingin	sa	sarili	ang	bata
Pagtatakda	at	pagpapanatili	ng	mga	hangganan	para	matulungang	matuto	ang	bata sa kung ano ang angkop o hindi angkop sa mga kaugalian at gawi ng pamilya
Pagtuturo	sa	anak	kung	paano	pigilan	ang	sariling	paguugali	(imbes	na	pigilan	ang	ugali niya, kusa niyang pipigilan ang sarili) 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang parusa? Ang parusa ay maaaring magbigay ng dagliang resulta. Maaari rin nitong saktan di lang ang pisikal kundi pati na rin ang emosyonal na aspeto ng pagkato ng bata, na sa kinalaunan ay nagbibigay daan para makaramdam ng pangongonsensya, kalungkutan at pagsisisi ang mga magulang.
Pagsubok	na	ihinto	ang	isang	paguugali	sa	pamamagitan	ng	paglalapat	ng	sakit	at	paghihirap sa bata
Di	pagsang-ayon	sa	paguugali	at	sa	bata	(sa	parusa,	naiisip	madalas	ng	bata	na	hindi lang ang kanyang paguugali, kundi siya rin ay masama)
Pagtuturo	sa	bata	na	ihinto	ang	isang	paguugali	dahil	kinatatakutan	niya	ang	parusa, at hindi dahil naiintindihan niya kung bakit ito mali Ano ang masasabi niyo sa mga pagpapaliwanag tungkol sa Disiplina at Parusa? Sa tingin niyo, ang pamamalo ba ay disiplina o parusa? Kung kayo ay napapalo nuong bata pa kayo, ano ang pakiramdam niyo noon? Ano ang naidulot nito sa iyo? 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Para sa nakararaming bata, kapag sila ay napapalo o nahahampas...
pakiramdam	niya	ay	"masama"	silang	tao
pakiramdam	nila	ay	napahiya	sila	at	wala	silang	lakas
nakaramdam	sila	ng	galit	sa	kanilang	magulang
nababawasan	ang	tiwala	nila	sa	kanilang	magulang
naglilihim	sila	sa	kanilang	mga	magulang
Inuulit	ang	paguugali	kapag	wala	ang	kanilang	magulang	para	parusahan	sila	(natututong kumilos ng pailalim o pasimple o patago) Sa tingin niyo ba ay mas magiging epektibo ang disiplina o parusa sa pagtuturo sa inyong anak kung ano ang gusto niyong matutunan niya, at kung paano niyo siya gustong kumilos? Kailan niyo o ng inyong partner at ibang miyembro ng pamilya nakikita na kailangang simulan ang pagdidisiplina? 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Anong mga bagay na ginagawa ng isang batang paslit ang sa tingin niyo ay kailangang ihinto o pigila? Pangangagat Paghahampas hindi	pagsunod	sa	mga	alituntunin	pang-kaligtasan Pagwawala	o	pagiging	bugnutin	hindi	pagtulog	sa	tamang	oras	-	pagbangon	sa	pagkakahiga pangungulangot Pagitsa	ng	mga	gamit	o	pag	basag	ng	mga	gamit paglundag	at	pagakyat	sa	mga	kasangkapan	o	hindi	ligtas	na	gamit hindi	paggamit	ng	mga	simpleng	magandang	asal	tulad	ng	po	paki	at	salamat paglambitin	at	paghila	sa	inyo hindi	pagkain pagsaasabi	ng	"hindi"	pagngunguyngoy Pagsigaw Bakit Kaya Nila Ginagawa Ito? Kapag	nabibigo	sila	sa	kung	anong	gusto	nila Pinipilit	nilang	makuha	ang	kailangan	nila Sila	ay	mapagusisa	at	merong	pagnanasang	matuto Hindi	nila	naiintindihan	pa	at	napipigilan	ang	kanilang	mga	damdamin Nagsisimula	silang	matutong	maging	mapag-isa	at	makagawa	ng	simpleng pangangalaga sa sarili Hindi	nila	alam	kung	paano	gumamit	ng	wika	o	salita	para	makuha	ang	pangangailangan nila at ilahad ang kanilang emosyon. Hindi	nila	naiintindihan	ang	mga	matatanda	kung	bakit	gusto	o	ayaw	silang paggawin ng ilang bagay (tulad nang, pagtakbo sa kalsada, paghipo sa mga bagay na mainit, paglalaro sa malalim na tubig, panununtok, pagsasabi ng paki o please." 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit ginagawa ng mga batang nagsisimulang maglakad ang mga ito? •	•	•	• Kapag	nabibigo	sila	sa	kung	anong	gusto	nila Pinipilit	nilang	makuha	ang	kailangan	nila Sila	ay	mapagusisa	at	merong	pagnanasang	matuto hindi	nila	naiintindihan	pa	at	napipigilan	ang	kanilang	mga	damdamin nagsisimula	silang	matutong	mgaing	mapag-isa	at	makagawa	ng	simpleng	pangangalaga sa sarili Lahat ng mga ito ay normal lang na ginagawa ng isang batang musmos o paslit Masyado pa siyang bata para makatuklas ng mga mas mainam na paraan para makuha ang kanyang gusto o pangangailangan. Ang kanyang utak at katawan ay hindi pa ganap na nahuhubog. Ang inyong anak ay nasa yugto ng kanyang pagkahubog na kung saan nagsisimula na siyang matuto mula sa mas simple, mahinahon na paggagabay at pagdidisiplina. Katulad sa kahit anong bagay, matututunan niyang mapagpahusay ang mga bagay sa pamamagitan ng paguulit-ulit ng gawain. Para sa nakararaming magulang, napapansin nilang mas madaling matututo ang kanilang anak kung pipili lang sila ng isa o dalawang bagay na tatakdaan ng hangganan Kung ang buong miyembro ng pamilya kasama na ang tagapag-alaga ay magtatakda ng parehong hangganang sa parehong paraan, ito ang pinakamainam na paraan para matutuo siya. Halimbawa, tuwing mananakit ng ibang tao ang inyong anak, marahan pero dagliang kargahin siya at sa isang boses na may paninindigan, sabihin halimbawa: Ops, Hindi ka puwedeng manakit. Masasaktan mo si (pangalang ng tao). Hindi tayo nananakit sa loob ng pamilya natin. Tapos ay ibaling ang kanyang atensyon sa ibang bagay. 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kailan at saan niyo gustong magsimulang magtakda ng hangganan, magturo ng pinahahalagahan ng pamilya, at magdidisiplina ng inyong anak? Wala ni isa sa mga ito ang gagana kung kayo ay pagod, nagugutom o mainitin ang ulo Ano sa tingin niyo ang gagana?
Purihin	siya	parati	kapag	nagbibigay	galang	siya	sa	iba	at	sumusunod	sa	mga	alituntunin
Bigyan	siya	ng	mga	pagpipilian	na	katanggap
tanggap	sa	inyo	(hindi	hihigit	sa	2)
Ilagay	ang	mga	bagay	na	hindi	niya	dapat	mahawakan	sa	Isang	lugar	na	hindi	niya makikita o maaabot
Kandungin	siya
Ulitin	at	ipagtibay	ang	mga	simpleng	alituntunin
Sabihin	sa	kanya	na	"hindi"	at	bakit	sa	loob	ng	10	salita	o	mas	kaunti	pa
Alisin	siya	sa	sitwasyon
Pagplanuhan	ng	maaga	kung	ano	ang	mga	kakailanganin	niya
Huwag	magbigay	ng	mga	tanong	na	masasagot	niya	ng	"hindi,	imbes	ay	bigyan siya ng dalawang pagpipilian 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Disiplina at Pagka baga bag na Na rara mda ma n ng mga Magula ng Napapansin niyo na ba nag ang pagdidisiplina at pagtatakda ng hangganan sa inyong anak ay mas gumagana kung kayo ay nasa panatag na kalagayan at mababa ang antas ng inyong pagkabagabag? Ano ang nangyayari kung kayo o ang inyong pamilya ay pagod, galit o nadidismaya at ang inyong anak ay kumikilos tulad ng ibang mga normal na batang musmos o paslit (lumilikha ng kaguluhan, masyadong emosyonal, umiiyak, sumisigaw,) Alam natin na ang lahat ng mga batang nasa murang edad ay nangangailangan at naghahanap ng atensyon at pagpapasensiya. Napagusapan natin noon kung gaano kahalaga na gumawa ng mga bagay para sa iyo at sa inyong partner para alagaan ang inyong sarili, para maging magaan ang pakiramdam niyo sa sarili, at para makapagpahinga. Ano ang ilang paraan para makakuha kayo ng suporta sa paggawa ng mga bagay na ito? Karapatdapat lang na matanggap niyo ang mga ito bilang pamilya. Purihin ang mga magulang sa mga ginagawa nila para mabawasan ang pagkabagabag o para maalagaan nila ang kanilang mga sarili 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Sa linggong ito, gusto niyo bang makipagusap sa inyong mga kapamilya at sa iba pang nagaalaga ng inyong anak tungkol sa inyong saloobin at ang mga pinahahalagahana niyo tungkol sa disiplina, pagtatakda ng hangganan, at kung paano kayo magtutulong-tulong para makapagbigay ng pareparehong mensahe sa inyong anak? Tandaan na maglaan ng kahit kaunting sandali o oras araw-araw para alagaan ang inyong sarili (kahit na sa loob lang ng 5 hanggang 10 minuto). Pag-aralan ang tungkol sa mga Pinahahalagahan ng mga Magulang 13-15 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 1 Pa nguna hing Pa nga ngalaga PAGBABALIK-ARAL SA PAGTATAKDA NG HANGGANAN Para pagaralan muli ang kahalagahan ng pagtatakda ng hangganan sa mga batang mumos o paslit pa at himukin ang mga magulang na unti-unti nang magtakda ng mga hangganan PAGBABALANSE SA PANGANGAILAGNAN NG MGA BATANG MUSMOS O PASLIT: INAALAGAAN HABANG HINAHAYAANG KUMILOS NG MAGISA Para alalayan ang mga magulang sa pagiisip kung paano nila mababalanse ang pagbibigay ng aruga sa kanilang anak habang hinihimok nila itong maging mapag-isa KAKAYAHAN NG MGA BATANG MUSMOS O PASLIT NA MATULUNGAN ANG KANILANG SARILI: PAGKAIN, PAGLILINIS, PAGBIBIHIS, PAGLIGO Pagusapan ang mga paraan kung paano mahihimok ng mga magulang ang kanilang anak na gumawa ng mga desisyon tungkol sa pagaalaga sa sarili sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanila ng simpleng gawaing bahay Para himukin ang mga magulang na turuan ang kanilang mga anak ng pangalanan ng ibat ibang bahagi ng kanilang katawan habang inaalagaan sila Para bigyan ng mungkahi ang mga magulang sa pagtuturo ng simpleng kakayanan na alagaan ang sarili habang naliligo, nagbibihis, kumakain, o 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ipakita kung paano ang mga batang musmos o paslit ay maaaring matuto ng kakayanang maalagaan ang sarili sa pamamgitan ng pagsasanay gamit ang manika o laruang hayop Para	bigyang	diin	kung	paanong	ang	pagaalaga	sa	manyika	o	stuffed	toys	ay maaaring magtaguyod ng pundasyon sa pagaalaga sa ibang tao sa kinalaunan G AW AIN 16-18 BUW AN G AW AIN 16-18 BUW AN Body Parts Days (Ang Ibat Ibang Parte ng Katawan) Mga Gagamitin: Wala Taking Care of Dolly (Pagaalaga kay Monikang Manika) Mga Gagamitin : Manyika o laruang hayop Mga gamit sa pagaayaos ng mukha at buhok, tulad nang basahan, suklay, sipilyo, atbo Simpleng gamit ng sanggol tulad nang diaper, sumbrero, kumot 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang mga simpleng laro para sa mga bata 13-15 Buwan 16-18 Buwan Handout Wala 16 - 18 BUWAN 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
1 Pagkalinga sa mga Magula ng Pag-uugnay Ngayon ay paguusapan natin ang tungkol sa pangungahing pangangalaga sa iynong anak na nagsisimulang maglakad. Pero bago ang lahat, pagusapan muna natin kung ano ang nagawa niyo na para alagaan ang inyong mga sarili mula nang huli tayong nagkita-kita. Ano ang mga ginagawa niyo mula noon? Alam ko na mahirap humanap ng oras para gawin ang mga ito. Minsan ay mahirap paniwalaan na ang pagaalaga sa sarili, sa paraang mababawasan ang inyong pagkabagabag o magbibigay sa inyon ng akunting pagpapahinga bilang magulang, ay mas makakatulong sa inyo para maging mas mahusday na magulang. Ginagalang ko kayo sa paglalaan ng kaunting oras para alagaan ang inyong sarili. Pagba balik-Aral sa Pagtata kda ng Ha ngga na n Napagusapan natin kung paanong ang pagtatakda ng hangganan sa mga batang musmos ay nakakatulong para lalo silang makaramdam ng kapanatagan. Kapag ito ay ginagawa nang pauilit-ulit, nakakatulong ito para malaman nila kung ano ang maaaring nilang asahan. Noong nakaraan ay pinagusapan natin kung paanong ang pagdidisiplina ay isang paraan para magawa ito sa mga batang nasa murang edad pa. Nagkaroon ba kayo ng pagkakataon na pagusapan ito ng inyong mga kapamilya? Ano ang nabago pagdating sa pagtatakda niyo ng hangganan sa iynong anak? 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Anong mga nakamit niyong tagumpay sa pagtatakda ng hangganan sa inyong anak? Ano ang gusto niyong gawin pa ng mas madals sa mga darating na linggo tungkol sa pagtatakda ng hangganan. Paano niyo masisigurong hindi kayo magbabago-bago (gagamit ng parehong babala at pagsunod sa parehong simpleng alituntunin sa lahat ng pagkakataon?) Pagba bala nse sa Pa nga nga ilagna n ng mga Bata ng Musmos O Pa slit: Ina alaga a n Ha ba ng Hina haya a ng Kumilos ng Magisa Marami na tayong napagusapan tungkol sa pangangailangan ng mga bata na nasa ganitong edad na makagalaw magisa at matutuong gumawa ng mga simpleng desisyon. Para sa ilang magulang, sadyang nahirap na makitang lumalaki ang kanilang sanggol. Ang mga magulang na ito ay madalas gumagawa ng labis-labis para sa kanilang mga anak sa napakahabang panahon. Ang iba namang magulang, iniisip na dapat ay nagagwa na ng kanilang anak ang lahat ng bagay sa napakaagang panahon. Noong kayo at ng inyong partner ay lumalaki, ang inyong magulang ba ay yung tipo na ginagawa ang lahat sa labis-labis na paraan para sa inyo, o inaasahan na nila kaagad na magagawa niyo ang lahat ng bagay? Nagkaroon ba sila ng magandang pagbabalanse? Lahat tayo ay nakaranas ng magagandang bagay at hindi gaanong magandang bagay mula sa ating magulang at kapamilya. Ano ang magagamit niyo mula sa karanasan niyo noong bata pa kayo na makakatulong para mabalanse ang pangangailangan ng inyong anak na makakilos magisa at ang maalagaan ang pangangailangan niya. 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mula sa pagpapalaki sa akin ng aking mga magulang, natutunan ko na... nuong ako ay bata pa. Madalas ay magkaiba ang istilo ng mga Nanay at Tatay pagdating sa bagay na ito Ang mga Nanay ay mas madalas na ginagawa ang mga bagay para sa anak, at ang mga tatay naman, madalas ay hinihimok ang mga anak na gawin ito nang sila lang. Kadalasan ay nagdudulot ito ng pagkabagabag sa parehong magulang. Normal lang ito. Habang lalong natututunan ng mga magulang kung ano ang pangangailangan ng kanilang anak at ano ang kanilang magagawa, lalong nagtutugma ang gma magulang sa kung Paano haharapin ang ganitong sitwasyon. Ka kaya ha n ng mga Bata ng Musmos O Pa slit na Matulunga n a ng Ka nila ng Sarili: Pagka in, Paglilinis, Pagbibihis, Pagligo Merong mga ilang bagay na pwede niyo nang gawin para ituro sa inyong anak ang ilang simpleng kakayanan sa pangangalaga ng kanilang sarili. Kakailanganin pa rin nila ang inyong mga tulong sa lahat ng mga bagay na ito, pero medyo handa na rin sila para gumawa ng ilan nang nagiisa. Habang kailangan niyo pa ring gawin ang karamihan sa mga bagay na kailangan ng inyong anak, isa sa pinakamabisang paraan para mahimok ang pagkilos nang mag-isa ay ang 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
pagisip ng mga baraan kung paano siya makakagawa ng simpleng desisyon. Para sa mga batang musmos o paslit, ang paggawa ng desisyon ay kailangang binibigyan sila ng 2 magagandang pagpipilian. Halimbawa, kapag binibihisan siya, pumili muna ng 2 t-shirt na puwede niyang suotin. Papiliin siya kung anong gusto niyang suotin sa pamamagitan na pagpapakita ng mga t-shirt habang sinasabi ang mga sumusunod: Gusto mong gamitin itong pula o itong dilaw na t-shirt? O kung siya ay kumakain, itanong sa kanya: anong prutas ang gusto mong kainin? Saging o papaya? Ang pagbibigay ng pagkakataon sa inyong anak para gumawa ng mga simpleng desisyon ay isang paraan para malatag ang pundasyon sa pagkakaroon ng kakayanang makakilos magisa sa kanyang pagtanda. Ang isa pang paraan ay ang pagtuturo sa kanila kung paano makakatulong sa pagaalaga sa kanya. Puwede niyong simulan ang unti-unting pagtuturo ng mga simpleng kakayanan sa pagaalaga sa sarili sa loob ng apat na aspeto: 1 Pagpapakain 2 Paghihilamos/ pagliligpit 3 Pagbibihis 4 Pagpapaligo 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagpapa ka in Napagusapan na natin ngayon ang mga paraan na magagamit niyo para turuan ang inyong anak na kumain mag-isa. Ano ang pagkiang madaling isubo ang ibinibigay niyo na sa kanya? Paano siya kumakain habang may kutsara? Umiinom sa tasa? Kumakain gamit ang tinidor? Nagbibigay ba kayo ng mga pagpipilian tulad nang: Ano ang gusto mong unahin na kainin: ang saging o ang kanin... Binibigyan niyo ba siya ng ilang piraso ng pagkain ng paisa-isa lang at pagkatapos ay aantayin niyo munang makain nito, bago siya bigyan ng pagkain uli? Sinusubukan niyo bang magbigay ng bagong putahe matapos ang ilang araw? Napansin niyo na ba na may mga araw na mas interesado siya sa pagsubok ng bagong putahe kesa sa ibang araw? Napagusapan natin ang tungkol sa mga pagkain na kailangang kainin ng mga anak para lumaking malusog ang kanyang utak at katawan. Paano sa tingin niyo mabibigyan ng mga pagpipilian ang inyong anak pagdating sa mga ganitong uri ng pagkain na mahalaga sa kanyang paglaki? Tingnan ang Pangunahing Pangangalaga 13-15 Buwan 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang paggawa ng mga desisyon ay mahalagang bahagi ng pagkakaroon ng kakayanag kumilos mag-isa Ang pagbibigay sa inyong anak ng mga pagkain na maaari niyang kainin mag-isa ay isa ring simpleng paraan para turuan siya na unti-unting alagaan ang sarili. Paano naaantala ng mga magulang na gumagawa nang ganito ang paghubog ng pagkatao ng kanilang anak? Para sa mga batang musmos o paslit, ang pagkain ay parating makalat. Para sa ibang magulang, parang mas madali para sa kanila na sila na lang mismo ang magpapakain sa kanilang anak. Pagliligpit Dalawang simpleng laro para sa mga bata, Pick Up (Damputin at Iitsa) (tingnan ang 13-15 buwan sa modyul na Pakikipaglaro at Paghubog ng Isipan at Pandama) ay nakakalibang na paraan para ituro ang kahalagahan ng kakayananang kumilos magisa para magligpit ng gamit. Ito ay unti-unting magtuturo sa kanya kung paano maging maayos at kung paano tumulong sa mga gawaing bahay. Pagbibihis at Pagligo Ano ang naituro niyo na sa inyong anak tungkol sa pagtulong sa pagbibihis at pagpapaligo sa sarili? Gumagawa ba siya ng mga bagay tulad nang pagpalit at pagkuha ng kanyang diaper o lampin, pagpili ng laruan na gusto niyo ang gamitin habang naliligo, kumuha ng iba pang gamit pampaligo, o inaalis ba niya magisa ang kanyang sapatos at medyas? 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ilang mga simpleng Gawain na puwedeng gawin habang nagbibihis at naliligo na maaaring maglatag ng pundasyon para sa kakayanang kumilos mag-isa at maalagaan ang sarili ay ang mga sumusunod:
Hayaan	ang	inyong	anak	na	maghugas	ng	kamay	o	mukha	kung	naliligo,	pati	na	rin bago at pagkatapos kumain
Himukin	siya	na	pumili	sa	pagitan	ng	dalawang	damit	na	susuotin
Sabihan	siya	na	tanggalin	ang	kanyang	sapatos	at	medyas,	sombrero,	o	jacket
Sabihan	siya	na	kunin	ang	mga	gamit	pampaligo	sa	pamamagitan	ng	pagsabi	ng:	Pakikuha naman ng bimpo. AT, Alin sa mga laruang ito ang gusto mong dalhin habang pinaliliguan ka ngayon?
Sabihan	siya	na	kumuha	ng	malinis	na	diaper	o	lampin
Sabihan	siya	na	ikilos	ang	kanyang	braso	at	binti	para	matulungan	kayo	na	matanggal ang kanyang suot na damit Isang paraan para maturuan ang mga batang musmos na alagaan ang kanilang sarili ay sa pagsasanay sa kanila na gawin ito sa isang manyika o stuffed toy Ang paglalaro ng manyika o stuffed toy ay hindi makakabawas sa "pagkalalaki ng batang lalaki" kapag siya ay tumanda na. Lahat, kasama na ang mga babae at lalake, ay kailangang matutunan kung paano alagaan ang kanilang sarili at ang ibang tao 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para bigyan ng pagkakakataon ang mga batang nasa murang edad pa na masanay ang kanilang kakayanang matulungan ang sarili Taking Care of Dolly (Pagaalaga kay Monikang Manika) Para tulungan ang mga bata na para unti-unting isaisip ang ang kinilang sariling pangangailangan at kung paano nila maaalagaan ang kanilnag sarili Pa a no ito Gagawin? 1 Bigyan ng manyika o stuffed toy ang inyong anak 2 Ipakita sa kanya kung paano gawin ang ibang simpleng gawain sa pagaalaga o pagaasikaso sa sarili, tulad nang: pagpapakain gamit ang kutsara, punasan ang mukha gamit ang maliit na bimpo, pagsuklay sa buhok, paginom sa tasa, pagpalit ng diaper, pagtakbo gamit ang kumot, paglagay ng sumbrero, atbp. 3 Habang ipinapakita sa inyong anak kung paano ginagawa ang mga ito, gumamit ng mga salita para ipaliwanag kung ano ang inyong ginagawa, tulad nang: Nasaan ang sombrero niya? Pakilagay nga ng kanyang sumbrero? Gutom na ba siya? Nasaan ang kanyang kutsara? Pakainin mo nga siya ng saging? Sipilyuhan nga natin ang ipin niya. 4 Tandaan na pagusapan ang tungkol sa mga pangangailangan ng manyika, bukod sa pagsasanay na gawin ang mga kakayanan na maasikaso ang sarili. Sabihin halimbawa: ang diaper niya ay basa. Hindi ito maganda sa pakiramdam niya. Palitan natin ang kanyang diaper para mas maganda ang pakiramdam niya. O, siya ay nilalamig. Ipatong natin ang kumot para mainitan siya. 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang pagkakaroon ng kaalaman tungkol sa mga pangalan ng bahagi ng katawan ay mas makakatulong para madaling mahasa ng mga batang musmos ang kakayanang alagaan o asikasuhin ang sarili. Isa pa itong paraan para turuan ang inyong anak tungkol sa pangalan ng ibat ibang bahagi ng katawan. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para turuan ang mga batang paslit o musmos tungkol sa pangalan ng ibat ibang bahagi ng katawan Para ihanda ang mga bata na maasikaso o maalagaan ang sarili Body Part Days (Araw ng Ibat ibang Bahagi ng Katawan) 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Araw-araw, pumili ng isang bahagi ng katawan na gusto niyong matandaan na ituro sa inyong anak, nang paulit-ulit, sa loob nang maghapon. 2 Sa buong araw, kapag kayo ay nagbibigay ng pangunahing pangangalaga o kung kelan niyo maisipna, iturro, pagusapan at hawakan ang bahaging ito ng katawan. Halimbawa: Kung ngayong araw para ay ituturo niyo na matutunan nya ang paa, kung tinutulungan niyo ang inyong anak na magbihis, maaaring sabihin ang mga sumusunod: Iabot mo nga sa akin ang iyong paa? O Nasaan ang iyong paa? Kung kayo ay nasa park o plaza o nasa pamilihan, sabihin halimbawa: Nasaan ang paa ng manok? Ipakita mo nga sa akin ang paa ng aso? Nasaan ang paa ng ale? 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Ano ang gusto niyong gawin bago tayo uli magkita-kita para maturuan ang inyong anak ng mga simpleng bagay na magagawa niya para makatulong sa pangunahing pangangalaga ng sarili? Ano ang magagawa niyo para ituro sa kanya ang mga pangalan ng ibat ibang bahagi ng katawan? Pagibayuhin kung ano ang mahalaga para sa mga magulang. 16-18 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 2 Paghubog sa Ka kaya ha ng Ma kisala muha at Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n ANG MGA BATANG MUSMOS O PASLIT AT ANG KANILANG MGA NADARAMA Para alalayan ang mga magulang na maintindihan ang ibat ibang nadarama at kailangang ipahayag ng mga batang nasa murang edad Pagusapan kung paano ipinapahayag ng mga batang musmos ang kanilang nadarama, sa pamamagitan ng pagsasalita at sa kilos ng katawan Suriin ang mga saloobin at pinapahalagahan ng mga magulang tungkol sa pagpapahayag ng nararamdaman na ginagawa ng kanilang anak Hikayatin ang pagmamalasakit at pakikiisa ng mga magulang sa ibat iba kabiguan na nararamdaman ng kanilang anak Pagusapan ang mga benepisyo na nakikita ng mga batang musmos kung marunong silang gumamit at umintindi ng mga salita na nagpapahayag ng kanilang nararamdaman Magbahagi ng ibat ibang paraan para makatulong ang mga magulang sa kanilang mga anak kung paano gagamit ng mga salita para ipahayag ang nadarama sa pamamagitan ng pagbabansag at pagpapanggap PAGPAPATAWA LABAN SA PANUNUKSO AT PANGINGILITI Talakayin ang mga hindi angkop na panunukso at pangingiliti at kung paano napangangalagaan ng mga magulang ang kanilang anak mula sa mga matatanda na sobra kung mang-asar o mangiliti 16-18 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Para pagusapan kung paano unti-unti maaaliw/matutuwa at matututong magbiro ang mga batang paslit G AW AIN 16-18 BUW AN G AW AIN 16-18 BUW AN Feelings Photos (Mga Madamdaming Litrato) Dolly has Feelings Too (Si Monikang Manyika ay may Damdamin din) Mga Gagamitin: Magasin na Pampamilya at/o (Maaaring hindi kasama) kamera at film Papel/Karton para sa pagdidikitan ng litratoPandikit at Gunting Mga Gagamitin : Manyika	o	Stuffed	toys Mga gamit na pang-ayos sa isang laruang sanggol Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang mga simpleng laro para sa mga bata 13-15 buwan 16-18 Buwan 16-18 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout Wala 16 - 18 BUWAN 2 Paghubog sa Ka kaya ha ng Ma kisala muha at Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n Pag-uugnay Ano ang nangyaring maganda sa inyo at sa inyong partner ngayong linggo bilang magulang? Anong mga ibang bagay na ginagawa niyo na nagpagaan at nagpaganda ng inyong pakiramdam? Alam niyo kung paano nakakapagbigay ng seguridad o kapanatagan ng loob sa inyong anak ang pagtatakda ng mga "daily routines" o ang pang-araw-araw na regular na gawain. Alam ko na mahalaga para sa inyo na magtiwal sa inyo ang inyong anak. Meron ba kayong mga "routines" o mga regular na gawain araw-araw para magawa ang mga pangunahing pangangalaga at iba pang gawain kasama ang inyong anak? Ano ang natutunan niyang gawin para sa kanyang sarili habang regular na nagbibigay ng pangunahing pangangalaga sa kanya? 16-18 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Ang mga Bata ng Musmos O Pa slit at a ng Ka nila ng mga Na da ra ma Pinagusapan natin kung paano ipinapahayag ng mga batang musmos ang kanilang mga nararamdaman sa pamamagitan ng kanilang kilos o galaw dahil wala pa silang masyadong alam na mga salita para ipahayag ang kanilang saloobin. Kung ang mga batang musmos o paslit ay natutuong magpahayag ng nadarama sa pamamagitan ng pagsasalita, mas mababawasan ang kanilang pagkabigo at galit. Ito siyempre ay magpapagaan sa pagaalagang gagawin ng mga magulang. Malamang ay pinapakita ng inyong anak ang kanyang nadarama gamit ang ibat ibang tunog at kilos. Paano niya ito ginagawa? Anong mga Saloobin ang napansin iyo o narining na ipinapahayag ng inyong anak? •	•	•	•	•	•	•	•	•	• Takot Tuwa Pagmamalaki Selos Galit Pananabik Pagkabigo Pagkahapo Pagkagulat Pagmamahal Kabiguan Ano ang iniisip ng inyong partner at iba pang miyembro ng pamilya tungkol sa pagpapahayag ng mga bata tungkol sa naradama nila? 16-18 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano sa tingin niyo ang nararamdaman ng inyong anak kapag ang mga saloobin niya ay hindi naiintindihan? •	•	• Galit	Bigo Nalilito/Naguguluhan Hindi	maintindihan Minsan ay ganito ang nararamdaman ko tuwing hindi rin naiintindihan ang mga saloobin ko Pwede ba nating pagmasdan ang inyong anak sa loob ng 10 minuto at subukan ang mga Hakbang sa E-Parenting (Mapagmahal at May-malasakit na Pagaaruga) - at tingnan kung paano siya tumugon habang pinapadama sa kanya na naiintindihan niyo ang kanyang saloobin? Sa paanong paraan matutulungan ang inyong pamilya kapag natuto ang inyong anak ng mga salitang nagpapahayag ng saloobin? 16-18 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Masaya, Malungkot, Nanabik, Nagmamahal, Nagagalit, Inaantok, May Sakit Mas madali para sa nakararaming magulang na alagaan ang kanilang anak kapag ang mga ito ay natuto nang gumamit ng mga salitang nagpapahayag ng kanilang nararamdaman Maraming paraan para turuan ang mga batang nasa murang edad pa kung paano ipahayag sa salita ang kanilang nararamdaman. Isang paraan ay ang pagmamasid sa inyong anak kung paano siya tumugon sa mga bagay-bagay. Habang nagpapakita siya ng kanyang nadarama,pangalanan ito para sa kanya tulad ng: Kinuha ni Amaya ang laruan mo. Nagagalit ka ano? Bago matutong gumamit ng wika ang mga batang musmos para makapagpahayag ng saloobin, kailangan ay marining nila ang ibang tao na pangalanan ang mga ito para sa kanila. Narito ang ilang halimbawa.
Uy! Ayun si Lolo Bobby. Tuwang-tuwa kang makita siya.
Kapag tumatahol ang asong iyan, natatakot ka. Huwag kang mag-alala, babantayan kita.
Sobra ang paglalaro mo kanina. Pagod na pagod ka na. 16-18 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mainam para sa mga batang musmos o paslit na malaman na ang kanilang mga nadarama ay mahalaga at normal lang. Ito ay makakatulong para maging magaan ang loob niya sa kanyang sarili.Makakatulong ito para patuloy na magtiwala sa inyo. Nagsisikap kayo nang husto noong sanggol pa lang ang inyong anak para turuan siya na magtiwala sa inyo. Gusto niyong matutunan pa ang ilang malikhaing paraan para turuan ang inyong anak tungkol sa ibig sabihin ng mga salitang nagpapahayag ng damdamin? Ito ay mga laro na paniguradong ikakatuwang gawin ng buong pamilya. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para turuan ang mga batang musmos kung ano ang kahalagahan ng mga salitang nagpapahayag ng nadarama Feelings Photos (Mga Madamdaming Litrato) Para turuan ang mga musmos na bumigkas at gumamit ng wika para ipahayag ang kanilang nadarama 16-18 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Pa a no ito Gagawin? 1 Gumupit ng mga litrato ng mga mukha mula sa mga magasin na nagpapahayag ng ibat ibang saloobin, o di kaya ay ilagay ang isang kamera sa lugar na madali nyong maaabot at makukuha. 2 Kapag nakita niyo ang inyong anak o ibang miyembro ng pamilya na nagpapahayag ng mating saloobin sa kanilang mukha, kunan sila ng litrato kaagad. Puwede rin kayong gumawa ng mga patawa na itsura ng mukha na nagpapahayag ng mga saloobin at kunan niyo ito ng litrato. 3 Pumili ng 6 hanggang 8 sa mga litratong ito na nagpapahayag ng mga sumusunod: pagmamalaki sa sarili, takot, kasiyahan, kalungkutan, pagkahapo, pananabik, at pagkagalit. 4 Ayusin na parang libro ang mga litrato o idikit sila sa isang piraso ng karton. 5 Tingnan ang mga litrato kasama ang inyong anak at sabihin: Narito si Nanay, siya ay nagulat (tumuro sa litrato). O, kaya mo bang hanapin ang galit na mukha? Nasaan ang malungkot na mukha? May nakita akong pagod na bata, nasaan ang pagod na bata? 6 Sa simula, ang inyong anak ay mangangailangan ng tulong na harapin at pangalagaan ang mga saloobin. Ang pag-uulit sa pangalan ng mga saloobin nang ilang bese ay makakatulong na mabigkas ang mga salita. Isa pang paraan para turuan ang inyong anak na gumamit ng mga salitang nagpapahyag na kanilang saloobin a sa pamamagitan ng paglalaro ng manyika at stuffed toys. 16-18 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para turuan ang mga batang musmos pa kung ano ang ibig sabihin ng mga salitang nagpapahayag ng nadarama Dolly has Feelings Too (Si Monikang Manyika ay may Damdamin din) Para turuan ang mga batang musmos na gumamit ng salita para ipahayag ang nadarama Para unti-unting ituro sa mga batang musmos ang pagmamalasakti sa iba at pagaaruga sa iba Pa a no ito Gagawin? 1 Humanap ng laruan o stuffed toy na gustong paglaruan ng inyong anak. 2 Kasama ang inyong anak, magpanggap o gumawa ng kuwento na may kaugnayan sa manyika o stuffed toy na nangangailangan ng anomang bagay o di kaya ay may nadarama tungkol sa isang bagay. Halimbawa, sabihin ang mga sumusunod: Tingnan mo o, nahulog ang manyika at nasaktan ang kanyang tuhod. Siya ay umiiyak. Gusto mong halikan mo siya at pagaanin mo ang kalooban niya. Puwede mo ba siyang halikan at tulungan na huminto sa pagiyak? Si teddy ay natatakot sa ale na iyon. Pero mabait siyang ale. Sabihin natin kay Teddy na hindi siya sasaktan nito. Mabait siyang ale, di ba? Si mang Bunny ay masaya dahil ang mga kaibigan niya ay pupunta ngayon para makipaglaro sa kanya. Ang saya-saya niya. Pumapalakpak pa ang kamay niya habang ngumingiti at tumatakbo-takbo pa. 16-18 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Ang sanggol ay nilalamig. Siya ay umiiyak kasi nilalamig siya. Sa tingin mo kailangan niya ang kanyang Tatay para sakluban siya ng kumot? Ipatong mo ang kumot sa kanya para mainitan siya. Pagpapatawa La ba n sa Pa nunukso at Pa ngingiliti Alam niyo ba na ang ilang mga batang nsasa murang edad pa ay unti-unti nang nagpapakita ng ugaling mapagpatawa? Unti-unti na nilang naiintindihan kapag ang mga bagay ay nakakatuwa at minsan ay gumagawa pa sila ng mga bagay na pagpapatawa sa ibang tao. Gusto nilang manukso at magpakenkoy para patawanin ang iba. Ano ang ilan sa mga paraan para ipakita ng mga batang musmos ang kanilang ugaling mapagpatawa? Ang ibang mga batang nasa murang edad pa ay gusto ng kaunting banayad na panunukso mula sa mga matatanda kapag ito ay ginawa sa mapaglarong paraan. May ilang matatanda na sobra-sobra kung manukso. Sobrang tindi at sobrang tagal kung manukso sila. Imbes na maging katuwa-tuwa ito para sa batang nasa murang edad pa, ito ay nakakadismaya at nakakapagsanhi ng pagkapikon at pagkagalit. Nagagawa nitong pigilan na gumawa ng mga bagay-bagay ang mga bata dahil nararamdaman nila na parang bigo lang sila. Ang isang halimbawa ng sobrang tindi at sobrang haba na panunukso ay kung merong isang taong humahawak ng laruan na hindi naaabot ng bata, at kung malapit nang makuha	ng	bata	ang	laruan,	ay	ilalayo	pa	rin	uli	sa	bata.	Yung	may	hawak	ng	laruan,	ay	paulit-ulit an ilalayo ang laruan tuwing malapit na itong maabot ng bata. 16-18 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
May kilala ba kayong nanunukso at nangingiliti ng mga batang nasa murang edad pa ng sobrang tindi at sobrang haba? Isa pang halimbawa ng labis na panunukso ay ang pangingiliti. Ang ilang bata ay naaaliw sa kaunting pangingillliti. Pero walang bata ang gusto na kinikilit sila nang sobrang tagal o sabrang diin. Kapag sumbora na ang pangingiliti o masyado na itong matagal, nararamdaman ng mga bata ang mga sumusunod:
Tinutukso
Naiipit	at	hindi	makakilos
Nagagalit Walang	lakas/mahina
Takot May kilala ba kayong nanunukso at nangingiliti ng mga batang musmos ng sobrang tindi at sobrang haba? Meron bang gumagawa ng ganito sa inyong anak? Ano ang nararamdaman niyo dito bilang magulang? Ano sa tingin niyo ang magagawa niyo para protektahan ang inyong anak mula sa ganitong klase ng panunukso? 16-18 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Gawin sa Bahay Gusto niyo bang magsanay sa pagbibigay ng pangalan sa mga nararamdaman ng inyong anak? Gusto niyo rin bang turuan siya kung ano ang ibig sabihin ng mga salita na nagpapahayag ng saloobin? Kapag pinag-ibayo niyo ang pag-asam, makakamit niyo ito lalo 16-18 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 3 Mga Senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-Ugnaya n MATUTO NG MAS MARAMING SALITA AT ANG KANILANG KAHULUGAN Mabigyan diin ang kahalagahan na matutuo ang mga bata ng mas maraming salita bago mag-3 taong gulang Maibahagi ang mga impormasyon tungkol sa lenguahe at ang kakayahang maipahayag ang sarili para sa mga batang nasa 16-18 na buwan Mabalikan ang mga epektibong pamamaraan upang turuan ang mga toddlers ng mga salita at ang kahulugan nito Mahikayat ang mga magulang na kantahan ang kanilang mga anak PAG-ARAL NG MGA IBAT-IBANG KULAY Masimulan ang pagtuturo sa mga bata na maintindihan ang pangalan ng mga pangunahing kulay PAGTUTURO NG MGA SALITA SA PAMAMAGITAN NG PAGKANTA Maituro ang paraan ng pakikipag-usap na nagsasalita at kahit hindi nagsasalita sa pamamagitan ng pagkanta at pagsayaw MAGBASA TAYO Mapagpatuloy ang paghikayat sa mga magulang na basahan ang kanilang mga anak 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 16-18 BUW AN G AW AIN 16-18 BUW AN Color Hunt (Maghanap ng mga kulay) Pulling Colors (Hilain ang ibat-ibang kulay) Mga Gagamitin: Wala Mga Gagamitin : Kahon ng sapatos Toilet paper rolls Ibat-ibang kulay ng tela Pintura o pandikit Gunting Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang mga simpleng laro para sa mga bata 13-15 buwan 16-18 Buwan 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout Lengguwahe/ Pakikipag-usap 13-18 buwan 16 - 18 BUWAN 3 Mga senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-ugnaya n Pag-uugnay Ano ang mga ginawa niyo ngayong linggo upang maalagaan ang sarili niyo? Nakapagbigay ba ito sa inyo ng lakas para magampanan ang inyong tungkulin bilang magulang? Paano sinusubukan ng inyong anak na sabihin ang kanyang nararamdaman sa pamamagitan ng mga salita? Kapag nilalagyan niya ng salita ang kanyang nararamdaman, ano ang ginagawa niyo? Anong nararamdaman mo kapag tinutulungan mo siyang ipahayag ang kanyang damdamin? Matuto ng Ma s Mara ming Salita at a ng Ka nila ng Ka huluga n Alam mo ba na ang unang 2 hanggang 3 taon ng inyong anak ay napaka-importante para matuto ng mga salita? Ayon sa mga eksperto, mas madaming salita ang matututunan ng inyong anak at kung alam din niya ang kahulugan ng mga ito bago siya mag 3 taong gulang, mas marami salita ang kanyang maiintindihan at magagamit kapag siya ay tumanda na? Kaya nga, ikaw ang pinaka-importanteng teacher sa buhay niya. 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang iba sa mga bagay na matututunan ng mga anak niyo upang makapag-salita ng mabuti ay makikita dito sa chart. Handout Lengguwahe/ Pakikipag-usap 13-18 buwan 16 - 18 BUWAN Nagsasabi	at	naiintindihan	ang	salitang	"hindi/	hindi	pwede" Itinuturo	at	sinusubukang	sabihin	ang	bagay	na	gusto	niya Nakaka-kilala	ng	mga	pamilyar	na	bagay Sumusunod	ng	mga	simpleng	babala	at	mga	patakaran Itinuturo	ang	ibang	parte	ng	katawan Sinusubukang	kumanta Nakakapagsabi	ng	3	hanggang	20	salita Nakakaintindi	ng	50	hangang	75	na	salita Nakakapag	dugtong	ng	2	hanggang	3	salita	para	makabuo	ng	pa-	ngungusap Nakakaintindi	ng	ibat-ibang	kulay Napapansin	ang	ibat-ibang	sukat/laki Nakakaintindi	ng	mga	salita	tulad	ng:	sa	loob	at	labas,	taas	at	baba,	atbp. 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang mga ginagawa niyo para turuan ang inyong anak ng mga ibat-ibang salita at ang mga kahuligan nito?
Ituro	ang	mga	bagay	at	pangalanan	ang	mga	ito
Pangalanan	ang	mga	pagkain	at	sabihin	kung	ito	ay	(mainit,	malamig,	malambot,	malagkit, matamis, maalat, atbp.)
Panggalanan	angmga	miyembro	ng	pamilya
Nagkuukwento
Binabasahan	ng	libro
Gumagawa	ng	tunog	ng	hayop
Turuan	ng	mga	babala
Pagsabi	ng	mga	pagbati	tulad	ng	"hello,	"ba-bay" Ano pa ang ilang mga paraan para turuan ang inyong mga toddlers ng mas maraming salita at ang mga kahulugan nila? Ipakita	ang	mga	larawan	sa	libro	at	gayahin	ang	mga	tunog	na	nasa	larawan Ituro	ang	mga	bagay	sa	malayo	at	malapit	at	pangalanan	sila Tawagin	ang	pangalan	ng	inyong	anak Sabihin	sa	inyong	anak	ng	mga	bagay	na	pag-aari	niya.	Halimbawa: Sapatos ni Benito, Sumbrero ni Paulinho Kumanta	at	sumayaw	sa	mga	kantang	pambata Gumamit	ng	salita	para	sabihin	kay	baby	kung	ano	ang	nararamdaman	nya Gumamit	ng	salita	para	ilarawan	ang	mga	galaw	tulad	ng	pagsipa,	pagsayaw,	atbp. Ipakita	at	pangalanan	ang	ibat-ibang	hugis	at	kulay 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pag-Aral ng mga Ibat-Iba ng Kulay Ang inyong anak ay maaaring bata pa para maintindihan ang mga ibat-ibang kulay. Mga ilang buwan pa bago niya masasabi ang mga kulay. Ngayon, nakikita noya at alam niya na ang kulay ay iba-iba. Kaya naman simulan na natin turuan siyang pangalanan ang mga simpleng kulay kahit na hindi pa niya kayang sabihin ang mga kulay. Ang pagsabi ng kulay kapag pinangangalanan ang isang bagay ay isang paraan para turuan siya ng mga ibang kulay. Halimbawa, pulang damit. Ang aso ay kulay itim. Heto na ang dilaw na saging. Gamitin ang inyong imahinasyon para turuan siya ng simpleng kulay sa kanyang paligid Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Turuan ang mga bata na nasa 16-18 na buwan na makilala at pangalanan ang mga kulay Pulling Colors (Hilain ang ibat-ibang kulay) 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Dapat maintindihan muna ng mga bata ang kulay bago nila ito mapapangalanan. Matutulungan mo sila kung magpapakita ka ng kulay at sasabihin mo ang tawag sa kulay na ipnakita mo. Huwag kang mag-alala kung di nila kaagad maipapakita ang kulay na itinuro mo sa kanya. Mas matutuwa din sila sa mga galaw at sorpresa ng larong ito. Pa a no ito Gagawin? Naririto ang ilang mga suhestiyon: 1. Gumawa ng 3 hanggang 4 na butas (kasing laki ng butas ng toilet paper rolls) sa ilalim ng isang kahon tulad ng kahon ng sapatos 2. Maghanap ng ibat-ibang kulay na pirapirasong tela (tulad ng dilaw, berde, asul, pula) na magkakasya sa butas ng karton 3. Ilagay ang isang pirasong tela sa bawat butas na may 2 pulgada na nakalabas para mahila ng inyong anak 4. Ilagay sa isang matigas na patungan 5. Ituro ang tela at sabihin sa inyong anak ang pangalan ng kulay ng tela 6. Turuan siya kung paano hilain ang isang tela at sabihin din ang kulay nito 7. hikayatin ang inyong anak na hilain ang bawat tela. Habang hinihila niya, sabihin: ayan na, lalabas na ang kulay dilaw. Nakikita kong hinihila mo ang kulay pula. Sabihin ang kulay na binibigyan diin ang pangalan ng kulay. 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kapag 27 hanggang 30 buwan na ang edad nila, maaari na nilang masasabi ang isa sa mga kulay. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Turuan sila na makilala ang mga kulay at sabihin kung anong tawag sa mga kulay Turuan sila tungkol sa mga bagay na parehas at magkaiba Color Hunt Tips sa pagturo: Dapat maintindihan ng mga bata ang kulay bago nila ito mapapangalanan. Ipapakita muna nila na naiintindihan nila ang kulay sa pamamagitan ng pagturo o di kaya ay sa pag-kuha ng bagay na pingangangalanan mo gaya ng pulang T-shirt o asul na bola. 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1. Kapag napapansin mo na ang iyong anak ay nagsisimula ng makilala o may kulay na mas gusto niya (dilaw, pula, berde, asul). 2. Maari mong sabihin, ito ang bola na pula. Tara maghanap pa tayo ng mga bagay na kulay pula 3. Maari kayong mag "color-hunting" sa lob ng kwarto, bahay o hardin. Dalhin angiyong anak at ipakita na ikaw ay natutuwa sa laro para gayahin ka sa paghahanap ng mga bagay na kulay PULA. 4. Palakpakan at purihin ang iyong anak kapag nakakita na siya ng mga bagay na kulay PULA. 5. Kung sakaling ipakita niya ang ibang kulay, maaring sabihin, ito ay BERDE. Hindi ito MAGKATUAD. MAGKAIBA sila. Tutulungan kita maghanap ng KAPAREHAS nito (ipakita ang kulay PULA). 6. Gawin ito ng paulit-ulit. Gawin din ito sa ibang kulay. Pagtuturo ng mga Salita sa Pa ma magita n ng Pagka nta Gusto ba ng anak niyong kumanta o makinig sa musika? Sumasayaw ba siya? Ano ang mga paborito niyang kanta? Sino ang gusto niyang kasama sa pagkanta at pagsayaw? Sinusubukan ba niyang kumanta kasama ka? Ang pag-awit ay pagsayaw ay mahalagang paraan upang makipag-ugnayan sa kapwa. Ito ay isang paraan na naiintindihan ng kahit sino Madalas na mas gusto ng mga bata na may mga kasama sila habang umaawit. Lumalaki na ang iyong sanggol na nagagawa na niyang kumanta kasama ka. Nagsisimula sila sa paghuni o di kaya kumakanta kahit isang salita lang ang nababangit nila. Nakakatuwa talaga ito para sa buong pamilya dahil talagang nakakaaliw siya. 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Matututo siyang "sumayaw" o gumawa ng mga galaw na bumabagay sa tugtog. Kapag ginagawa niya ito, marahil ay matutuwa siya at isipin na nakakatuwa siya. Gusto rin niyang tumawa ka. Napapansin niyo ba na ipinagmamalaki niya ang kanyang sarili kapag ginagawa niya ito? Karamihan sa mga bata na ganito ang edad mas gusto nila ang maiksi at simpleng awitin. Mas madali para sa kanila ang matuto ng ibang salita kapag simple at maiksi ang kanta. Pagkanta ng awitin na inuulit ang salita ay isang mabuting paraan para matuto ng bagong salita. Anong mga tradisyonal o kanta ng iyong pamilya na kinakanta mo sa kanya? May mga magulang na hindi komportableng kantahan ang kanilang anak kasi wala sila sa tono o "sadyang wala lang hilig kumanta". Hindi naman mahalaga sa anak niyo kung magaling kang kumanta o hindi. Gusto nila at natututo sila kahit ikaw pa ang pinaka-walang tono sa buong mundo! Turuan ang mga magulang ng mga awitin na karaniwang sa inyong kultura o komunidad. Hikayatin din silang sumayaw kasama ang kanilang anak. Magba sa tayo Napagusapan natin kung gaano kahalaga ang pagbabasa para ituro sa mga bata ang mga salita at ang kanilang kahulugan. Sa buong araw, gusto mo ba/ o ng inyong asawa/ partner at ng inyong anak ang tumingin sa libro, kwentuhan at basahan siya? Nagugustuhan na ba niya ang mga storya? 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Paano mo kaya matuturuan ang iyong anak na sumayaw, kumanta at maghanap ng kulay sa linggo na ito? Maghanap tayo ng mga paraan, 2 bses sa isang araw kung saan mo magagawa mo rin ang Play-by-Play. Paano mo kaya matuturuan ang iyong anak na sumayaw, kumanta at maghanap ng kulay sa linggo na ito? 16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
16-18 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 4 Paghubog ng Pa nga ngatawa n at Uta k ANG DAMDAMIN AT ANG UTAK Mapag-usapan kung ano paano nakaka-apekto sa maagang paghubog ng utak ang "empathy" o ang kakayahang unawain ang nararamdaman ng ibang tao, ang "impulse control" o ang kakayahang kontrolin ang kilos at damdamin, at ang "remorse" o ang kakayahang pagsisihan ang hindi magandang bagay na nagawa Balikan kung ano ang pwedeng gawin ng mga magulang para tulungan ang kanilang mga toddlers na maintindihan at maalagaan ang kanilang nararamdaman para sa iba ANG TV AT ANG KONEKSYON NITO SA MAAGANG PAGHUBOG NG UTAK Maibahagi ang impormasyon tungkol sa negatibong dulot ng panonood ng TV sa maagang paghubog ng utak PAG-UNAWA NG MGA KONSEPTO: "SORTING" O PAGBUBUKOD-BUKOD, "MATCHING" O PAGKAKAPARE-PAREHAS AT "SIZING" O PAGKAKAHALINTULAD NG SUKAT Mahikayat ang mga magulang na simulan ang pagtuturo ng Pagbubukod-bukod, Pagkakapare-parehas at Pagkakahalintulad ng sukat 16-18 MODYUL #3 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 16-18 BUW AN G AW AIN 16-18 BUW AN G AW AIN 16-18 BUW AN Like Like, Same-Same Sorting Shapes Big? Little? (Maliit? Malaki?) Larger? Smaller? Nesting Containers Mga Gagamitin : CardboardGunting Pentel Pens o Pintura Mga Gagamitin : Mga ibat-ibang bagay na parehas ngunit magkaiba ang laki Mga Gagamitin : Mga ibat-ibang lalagyan ng mag-kakaiba ang laki sa magkakasya ang bawat lalagyan Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang iba pang bang mga laro para sa mga bata: 13-15 Buwan sa modyul na Paglalaro at Pagpukaw ng isipan at Pandama 16-18 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout 16 - 18 BUWAN Pagtuturo sa mga Bata na maintindihan at pangalagaan ang nararamadman ng iba 2 Paghubog ng Pa nga ngatawa n at Uta k Pag-uugnay Masaya ang mag-alaga ng mga bata na nasa ganitong edad at sa isang banda ay nakakaubos ng oras at nakakapagod din. Ano ang mga bagay na nagbibigay sa inyo ng "Lakas" at ano naman ang naakapagod sa iyo? Paano kayo nakakakuha ng mga oras para gawin ang mga bagay na nagbibigay lakas sa inyo? Ang pagiging maalaga at pag-lalaan ng panahon para makapagbigay ng mga oportunidad sa bata na matuto ay isang regalo na napapakinabangan niya sa kanyang buong buhay. Ang Da mda min at a ng Uta k Pinag-usapan natin ang kahalagahan na matutunan ng bata ang kanyang mga nararamdaman at paano niya ito maipapagahayag sa mabuting paraan Paano mo natututunanan na ipahayag at kontrolin ang iyong damdamin? Hinangad niyo ba na sana noong bata ka pa ay naipakita sa iyo ang mabuting paraan paano ipahayag at kontrolin ang inyong emosyon? 16-18 MODYUL #3 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Sa panahon na ito ng kanyang paglaki, ang utak ng inyong anak ay natututong mag-kontrol ng kanyang damdamin. Mahalaga ang bagay na ito sa kanyang paglaki. Para matutunan niyang pangalagaan ang kanyang damdamin, kailangan ay kapiling niya ang mapagkalingang pamilya na maiintindihan at maaalagaan siya. Ang	mga	batang	hindi	pinalaki	sa	ganitong	paraan	ay	kadalasang	lumalaki	na	"impulsive"	o gumagawa ng mga bagay na pabigla-bigla at walang pakialam sa nararamdaman ng iba. Gumagawa sila ng mga bagay na hindi iniisip kung anong maaaring mangyari. At wala silang pakialam kun may nasasaktan sila. Nabanggit niyo sa akin na gustong niyong lumaki ang inyong anak na maaalalahanin at responsible. Karamihan sa mga magulang ay nagugulat na ang panahon na ito ng kanyang paglaki ay napaka-halaga kung paano sila kikilos pagtanda nila at paano nila tratuhin ang ibang tao. Talagang nagulat akong malaman na ang kakayahang umunawa at maging maaalalahanin ay nagsisimula habang bata pa sila. Nagulat ka ba? 16-18 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Napag-usapan natin ang paraan kung paano natin matutulungan ang inyong anak para simulang niyang ipahayag sa sailta ang kanyang nararamadman. Pinag-usapan din natin kung paano siya magiging maunawain at maalalahanin sa nararamdaman ng iba. Anong ginagawa niyo para turu- an siya ng mga ganitong bagay? Ano naman ang natututunan na niya? Handout 16 - 18 BUWAN Pagtuturo sa mga Bata na maintindihan at pangalagaan ang nararamadman ng iba Ang mga bagay na maaari niyong gawin ay:
Pangalanan	ang	kanyang	nararamdaman
Pangalanan	ang	inyong	nararamdaman Magkunwari	na	ang	kanyang	manika	o	stuffed	toy	ay	may	nararamdaman.	Tanungin	siya	kung	pwede	niyang	pasiyahin	ang	manika	o	stuffed	toy
Ipakita	sa	kanya	kung	paano	mag
kontrol	at	magpahayahag	ng	damdamin
Gumawa	ng	may	paninindigan	at	mapagkalingang	hangganan 16-18 MODYUL #3 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bigyan	siya	ng	mga	oportunidad	na	maipagmalaki	ang	kanyang	sarili
Purihin	siya	kapag	nag-hintay	siya	ng	ilang	minuto	sa	bagay	na	gusto	niyang	mangyari kaagad Kapag napansin mo na gumagawa ng kahit alin man sa mga nabanggit sa handout, gawin itong oportunidad na mag-ATP at hubigin ang kanilang kakayahan. Ang Tv at a ng Koneksyon nito sa Ma aga ng Paghubog ng Uta k Ang mga "pediatrician" o duktor ng mga bata at ang iba pang mananaliksik na nag-aral ng "early	brain	development"	o	ang	maagang	paghubog	ng	utak	ay	nag-aalala	sa	epekto	ng	panonood ng TV sa utak ng mga bata. Sa amerika, inirekomenda na huwag panoorin ng TV ang mga bata na nasa 2 taong gulang pababa. Ayon sa pag-aaral ng utak ng mga bata, nakita nila na ang mga sanggol at mga toddlers ay kailangan ng mas maraming oras na makisalamuha sa kanilang mga magulang at sa iba pang nag-aalaga sa kanila. Kapag nanonood ng TV ang mga bata, hindi sila nakikisalamuha sa ibang tao at nawawalan sila ng oportunidad na mahubog ang kanilang utak. 16-18 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang tingin niyo dito? Ilang oras nanonood ng TV ang inyong anak sa isang araw/linggo? Kapag madalas nanonood ng TV ang kanilang anak, mag-siyasat ng ibang paraan kasama ang magulang upang mabawasan ang oras ng panonood ng TV. Pag-unawa ng mga konsepto: "Sorting" o Pagbubukod-bukod, "Matching" o Pagka kapare-pa reha s at "Sizing" o Pagka ka halintula d ng sukat/la ki Ang utak ng inyong anak ay handa at "uhaw" na matuto ng mga bagay-bagay. Katulad ng kanyang katawan, kailangan din niya ng sapat at mabuting nutrisyon, ang kanyang utak naman ay kailangan din ng "pagkain para matuto". Ang ibang "pagkain sa utak" na maari mong ibigay ay mga oportunidad na ma-praktis tulad ng:
"Stocking"	o	Pagpapatong
patong
"Matching	o	Pagkakapare
parehas
"Nesting"	o	pagkakasya	ng	isang	bagay	sa	isang	lalagyan;
"Sizing"	o	Pagkakahalintulad	ng	sukat/laki Nabanggit niyo dati na sana ay may magandang disposisyon ang inyong anak kapag siya ay papasok na sa paaralan, at gusto niyo rin na kaya na niyang maalagaan ang kanyang sarili. Ang matutunan at magawa ang mga kakayahang ito habang sila ay toddlers pa lamang ay makakatulong upang maging handa silang matututo ng mga asignatura sa paaralan tulad ng math, reading at iba pang mahihirap na konsepto. Nagulat ba kayo sa dami ang kanyang nagagawa na nagsasabi kung gaano siya katalino? 16-18 MODYUL #3 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Narito ang ilang mga laro na pwede niyong gawin para turuan siya ng ibang konsepto. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Turuan ang mga bata na makilala ng ibang mga bagay sa pamamagitan ng kanilang hugis Simulan ang pagtuturo sa kanya kung ano ang magkaparehas at magkaiba Like-Like, Same-Same, Sorting Shapes Pa a no ito Gagawin? 1. Gamit ang cardboard, gumupit ng 8 hanggang 10 na ibat-ibang hugis. Gumawa ng simpleng hugis tulad ng : bituwin, saging, bulaklak, dahon, korteng bilog, parisukat, atbp. 2. Gumawa ng tatlong piraso bawat hugis. Kulayan ang bawat hugis ng parehas na kulay. Halimbawa, kulayan ng pula ang lahat ng bulaklak at dilaw naman lahat ng saging 3. Simulan ang larong ito ng 2 hanggang 3 ibat-ibang hugis. Habang natututo ang iyong anak ng laro, dagdagan ng 1 o 2 pang hugis. 4. Ilagay ang 2 set na hugis sa harap ng inyong anak. Siguraduhin na magkakaiba ang kulay 16-18 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
5. ituro ang bawat hugis at sabihin kung ano ito. Pagkatapos ay paghaluhaluin ang mga hugis 6. Hawakan ang isang hugis at sabihin kung ano ito. Halimbawa, "Ito ay bituwin. Pwede mo nang hanapin ang isa pang bituwin? Hanapin mo nga kung alin ang PAREHAS." 7. Kapag binigyan ka ng hindi magkatugma na hugis, maaaring sabihin, "Iyan ay saging. MAGKAIBA yan dito sa hawak ko. Ang saging ay mahaba.Ang hawak ko ay bituwin. Ang bituwin ay matutulis ang dulo. Hanapin mo nga uli yung isa pang bituwin." 8. Tulungan siya kung kailangan niya. Kapag nakakakita siga ng mga hugis na MAGKAPAREHAS, purihin siya at sabihin: "Tama ka! Ito ay MAGKAPAREHAS. Parehas silang bituwin . Sabihin mo nga bituwin" Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para turuan ang mga toddlers kung ano ang malaki at maliit Simulan na maintindihan ang ibat-ibang sukat Big? Little? (Malaki? Maliit?) 16-18 MODYUL #3 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Maraming mga paraan para matututunan ang ibat-ibang sukat. Maaari niyong ituro sa kanila ang konspeto ng MALAKI at MALIIT sa pamamagitan ng pag-ko-kompara ng mga bagay-bagay na magkatulad ang itsura ngunit magkaiba ang sukat. Ito ay isang paraan kung paano gagawin ang larong ito Pa a no ito Gagawin? 1. Maghanap ng 2 pamilyar na bagay na magkatulad ngunit magkaiba ang laki. Halimbawa: bato, sapatos, kutsara, bola, laruang truck, stuffed toy, etc. 2. Ipakilala muna ang MALAKI: Ipakita sa inyong anak lahat ng mga bagay na malaki at sabihin: Ito ay malaking sapatos. Ito naman ay malaking bato. Pangalanan lahat ng "maliit" at huwag sabihin na "hindi malaki" 3. Ipakita ang mga bagay na maliit at sabihin Ito ay maliit na sapatos. Huwag sabihin "ito ay hindi malaki" 4. Pagkatapos, ilagay ang isang pares ng bagay sa harap ng inyong anak at sabihin: Ipakitya (hawakan, ibigay) mo sa akin ang malaking bola Ipakita (hawakan, ibigay) mo sa akin ang maliit na bola Kung kailangan ng tulong ng iyong anak, ituro ang bagay at sabihin, ito ay malaking bola. Ito ay maliit na bola. 16-18 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para ituro kung ano ang MAS MALAKI at MAS MALIIT Para ituro ang tungkol sa ibat-ibang sukat Larger? Smaller? Nesting Containers Ito ay isa pang paraan para matutunan ang ibat-ibang sukat Pa a no ito Gagawin? 1. Maghanap ng mga lalagyan na may ibat-ibang sukat na maaring ilagay sa loob ng bawat isa katulad ng ng ice cream cups, measuring spoons, lalagyan ng pagkain, karton, atbp. 2. Sa simula, kayang ipagawa sa inyong anak ang 2 sukat, ang maliit at malaki. Ipakita sa inyong anak kung paano nagkakasya sa malaking lalagyan ang isang maliit na lalagyan at sabihin na ito ay nagkasya dahil maliit ang isa 3. Pagkatapos ay ituro ang mas malaking lalagyan at sabihin, ito ay mas malaking lalagyan 16-18 MODYUL #3 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
4. Idagdag ang ika-tatlo ay ika-apat na lalagyan kapag naiintindihan na ng inyong anak kung paano nag-kakasya ang isang lalagayan sa isa pang lalagayan. Natututo ang inyong anak kapag sinusubukan niya, nagkakamali at ang pagsubok ng ibang bagay (trial and error). Kung kaya hayaan siyang pagkasyahin ang 3 bagay bago ipakita kung paano ito gagawin. 5. ipakita sa inyong anak ang mas malaking lalagyan at sabihin, ipakita (hawakan, ibigay) mo sa akin ang MAS MALIIT na lalagyan. Gawin ulit sa mas maliit na lalagyan at gawin pa ito hanggang magkasya lahat. O di kaya ay simulan sa mas pinaka-maliit na lalagayan at sabihin, ipakita (hawakan, ibigay) mo nga sa akin ang PINAKA MALAKI. Ulitin ang susunod na mas malaking lalagyan. Gawin sa Bahay Ang pagpunta sa palengke o grocery store o di kaya sa labas lang ng bahay ay makakapagbigay ng maraming oportunidad upang turuan ang inyong anak tungkol sa ibat-ibang sukat at ang pagsasama-sama ng mga bagay na magkakatulad. Ngayong linggom kapag kayo ay lumabas, maghanap ng paraan para turuan ang inyong mga anak at maaari mong ibahagi sa akin sa susunod nating pagkikita. Ang lahat ay responsible sa kanyang mga ginagawa at mga desisyong pinipili 16-18 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 5 Pa kikpagla ro at Pagpukaw ng Isipa n at Pa nda ma ANG MAGANDANG KAPALIGIRAN SA LABAS NG BAHAY Para pagusapan ang maraming benepisyo ng paglalaro sa labas ng bahay Para himukin ang mga magulang na bigyan ng maraming pagkakataon ang mga batang musmos na makipaglaro sa labas ng bahay PAGTUTURO KUNG PAANO HAHANAP NG SOLUSYON SA MGA PROBLEMA SA PAMAMGITAN NG PAGLALARO Bigyang diin kung paano nakakatulong ang paglalaro para matutong humanap ng solusyon ang mga batang musmos PAGKAKAROON NG PAGKAKATAONG MARANASAN ANG IBIG SABIHIN NG MGA KONSEPTO AT PAGAARAL NG MGA SALITA SA PAMAMGITAN NG PAGLALARO Pagusapan ang mga bagay na natututunan ng mga bata habang naglalaro, kasama na ang: pagunawa sa mga konsepto, ang paggamit at kahalagahan ng mga salita, at paghanap ng mga solusyon sa problema PAGLALARO PARA MATUTO AT MAGLIBANG Para ipakita ang mga laro na puwedeng subukan ng mga magulang sa kanilang mga anak na umaalalay sa pagkatuto ng bata, at para na rin sa mas malusog na ugnayan ng buong pamilya 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mga Simpleng laro para sa mga Bata G AW AIN 16-18 BUW AN G AW AIN 16-18 BUW AN G AW AIN 16-18 BUW AN Obstacle Course (Kareka ng Pagsubok) Amazing Animals (Nakakamanghang Hayop Whats in the sack? ( Ano ang nasa sako?) Mga Gagamitin : Mga Gagamitin : Mga Gagamitin : G AW AIN 16-18 BUW AN G AW AIN 16-18 BUW AN Flashlight Vocabulary (Ilawan at Pangalananan) Wet and Wild: Water Play (Paglalaro sa Tubig) Mga Gagamitin: Mga Gagamitin : 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout Wala 16 - 18 BUWAN 5 Paghubog ng Pa nga ngatawa n at Uta k Ang mga gawain sa modyul na ito ay itinatakdang ipakita sa loob ng 2 o 3 talakayan. Habang puwede niyong gawin ang ilan sa mga laro sa loob ng talakayang ito, minumungkahi na ang iba ay ipakita at subukan sa mga susunod na pagkikita. Ito ay mga laro na kagigiliwan ng mga bata sa loob ng maraming taon. Mahalaga para sa FSW na bigyang-diin ang mga magagandang katangian ng mga magulang habang nakikita niyo silang sa kanilang anak sa paraang aalalay sa paghubog ng pangangatawan, kakayanang tumugon sa nadarama,kakayanang makihalubilo, kakayanang makapagsalita. Pag-uugnay Ano ang mga nagawa ng inyong anak mula nang huli tayong nagkita para ipakita kung gaano siya kahusay at kung gaano karami ang kanyang natututunan? Hindi ba nakakatuwang makita siya habang sinusubukang maintindihan ang mga bagay? Ano ang ginagawa niyo paraipakita niyo kung gaano niya ipinagmamalaki ang sarili kapag may natututunan siyang bago o kung may natutugunan siyang problema? 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Dapat ay ipagmalakai niyo ang inyong sarili sa pagiging isang mahusay na guro. Ang Maga nda ng Kapaligira n sa La ba s ng Bahay Karamihan sa mga batang musmos o paslit ay mahilig maglaro sa labas ng bahay. Bakit sa tingin niyo gustong-gusto nilang nasa labas? Naglaro ba kayo sa labas nung bata pa kayo? Ano ang nagustuhan niyo dito? Ano ang gustong-gustong gawin ng inyong anak kapag siya ay nasa labas kasama niyo? Sa paanong paraan mas mainam ang paglalaro sa labas kaysa sa paglalaro sa loob ng bahay?
Binibigyan nito ng mas maraming lugar ang inyong anak para tumakbo-takbo at masanay ang kanilang kalamnan.
Mas mainam na sumagap ng sariwang hangin.
Maaari silang mag
ingay nang walang maiistorbo
Mainam para sa mga magulang at anak na magkaroon ng pagbabago sa kapaligiran
Makakatulong ito para mabawasan ang pagkabagabag ng magulang at anak
Maaari silang mag-itsa ng mga bagay nang hindi nangangamba na may mabasag
Hindi sila magsasama sa kanilang mga laruan para sa loob ng bahay kung meron silang magagawa na ibang bagay sa loob ng ilang sandali 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Nagbibigay ito ng oportunidad na maipagkita at makabisita sa ilang bata at matatanda
Mainam ito para sa maagang paghubog ng utak Para sa mga batang nasa ganitong edad, ang paglalaro sa labas ay isang mahalagang bahagi ng kanilang pang-araw-araw na gawain. Gusto parating malaman ng mga bata kung anong bahagi ng buong araw ang oras para sa paglalaro sa labas ng bahay. Inaabangan nila ito. Mas gagana ba sa inyo na magkaroon sandali ng paglalaro sa labas bago o matapos siyang makatulog? Gaano niyo/ang inyong partner o ibang miyembro ng pamilya kadalas maglaro sa labas kasama ang inyong anak o dalhin sila sa outing/lakwatsa linggo-linggo? Kung siya ay maglalaro sa labas bago matulog, paano niyo siya ay papakalmahin para makatulog siya? O ang paglalaro ba sa labas ny nakakatulong para makaramdam siya ng pagka-pagod at pagka-antok. Himukin ang mga magulang na makipagusap sa tagapag-alaga ng kanilang anak tungkol sa mga oras ng paglalaro sa labas bilang bahagi ng pang-araw-araw na gawain. Kung ang mga magulang ay hindi naglalaan ng oras sa labas ng bahay kasama ang mga anak nila, subukang magtakda ng oras para sa paglalaro sa labas ng bahay, tuwing may talakayan. Ito ay para mahimok ang mga magulang sa paggawa ng mga ganitong gawain. Pagtuturo Kung Pa a no Ha ha nap ng Solusyon sa mga Problema sa Pa ma mgita n ng Paglalaro Habang unti-unting nakakaintindi ng mga konsepto ang inyong anak, siya ay natututo din kung paano humanap ng solusyon sa mga simpleng problema. Para sa kanya, ang pagiisip kung ano ang mas malaki o mas maliit ay isang klase ng pagsagot ng problema. 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang pagsagot sa ganitong mga palaisipan ay makakatulong para mahanapan niya ng sagot ang ibang problema tulad nang pagsuksok ng isang bagay sa isang butas o sa paglagay ng tamang hugis sa "shape sorter". Makakatulong ito para makita n iya kung ang isang bagay ay kakasya sa isang butas. Anong mga uri ng simpleng problema ang nakita niyong nabibigyan ng solusyon ng inyong anak habang naglalaro siya. Siya ba yung tipo ng bata na sumsubok nang sumusubok, nang paulit-ulit, hanggang makuha nila ito? Siya ba yung tipo ng bata na madaling mag-asawa o ma-dismaya? Gusto ba niyang tulungan niyo siya o gusto niyang siya lang ang gagawa mag-isa? Ito ay normal lang para sa mga batang nasa ganitong edad. Maraming mga laro na puwede niyong subukan kasama ang inyong anak na magtuturo sa kanya kung paano humanap ng solusyon sa mga problema ngayon. Kailangan niyang matutunang tumugon sa mga simpleng problema bago niya magawang humanap ng mga solusyon sa mas mahihirap na problema. Ulit, ito ay tulad ng paglalatag ng pundasyon ng isang bahay. 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagka karoon ng Ka ra na sa n sa Ka huluga n ng mga Konsepto at Paga a ral ng mga Salita sa Pa ma magita n ng Paglalaro "Napagusapan na natin kung paano natututo ang mga bata sa paggawa ng mga bagay-bagay. Natututunan nila ang kahulugan ng mga salita at konsepto sa pamamagitan ng pagsubok sa kanila, nang pauilt-ulit habang sila ay naglalaro. Natututunan nila ang mga ibat ibang konsepto tulad nang: loob at labas, taas at baba, ilalim at gitna, at basa at tuyo sa pamamagitan ng karanasan nila habang naglalaro. Natututunan din nila ang ibig sabihin ng salitang nagpapahayag ng pagkilos, tulad ng: takbo, talon, sipa, dulas, ideya, sa pamamagitan ng paggawa ng mga ito. Subok tayo ng ilang gawain kasama ang inyong anak habang tinitingnan ang "Brain Builders" na handout. Silipin natin kung paanong ang mga bagay na ginagawa niya ngayon ay naglalatag ng pundasyon para sa mga kakayanan na gagamitin niya sa kinalaunan. Halimbawa, kung natututunan niya na makalagpas sa Obstacle Course ngayon ay maaaring makatulong para makapag-parada siya ng kanyang sasakyan sa isang masikip na lugar balang araw. Lahat ng mga gawaing ito, lalo na kung ginagawa sa labas ng bahay, ay magbibigay din ng pagkakataon sa inyong anak na masanay/magamit ang mga kaalamnan at matuto na maging maganda ang koordinasyon ng ibat ibang bahagi ng katawan. 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Paglalaro Pa ra Matuto at Magliba ng Ang mga gawain sa modyul na ito ay itinatakdang ipakita sa loob ng 2 o 3 talakayan. Habang puwede niyong gawin ang ilan sa mga laro sa loob ng talakayang ito, minumungkahi na ang iba ay ipakita at subukan sa mga susunod na pagkikita. Ito ay mga laro na kagigiliwan ng mga bata sa loob ng maraming taon. Mahalaga para sa FSW na bigyang-diin ang mga magagandang katangian ng mga magulang habang nakikita niyo silang sa kanilang anak sa paraang aalalay sa paghubog ng pangangatawan, kakayanang tumugon sa nadarama,kakayanang makihalubilo, kakayanang makapagsalita. Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Mga Simpleng laro para sa mga Batang Musmos o Paslit 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga Batang Musmos, nasaan mang sulok sila ng daigdig, ay gustong-gustong sumubok at umulit ng pare-parehong laro Itong mga simpleng laro ay magmumukhang kakaiba dahil meron silang samut saring klase ayon sa ibat ibang kultura at gawi ng mga pamilya Merong sandaang pamamaraan para magawa ang mga larong ito kasama ang inyong anak. Gamitin ang inyong pagiging malikhain gamit ang kung anomang bagay na matatagpuan sa inyong bahay o sa kung saan man kayo naroroon. Ang mga sumusunod ay ilang mga mungkahi kung paano susubok at gagawin ang bawat mga laro
Tandaan, ang inyong anak ay natututo sa paguulit-ulit ng Gawain (paggawa ng mga parehong Gawain ng paulit-ulit). Kaya asahan na malaman ay mapagod kayo sa paggawa ng parehong laro bago pa man magsawa ang anak niyo dito.
Tandaan din, ang pagbibigay ng papuri sa pagsubok at pagsusumikap niyang matuto ay magtataguyod ng kanyang kumpiyansa sa sarili at makakatulong para maging maganda ang tingin niya sa kanyang sarili.
Gamitin ang mga larong ito bilang oportunidad na maturuan ang inyong anak ng mga bagong salita sa pamamagitan ng pagpapaliwanag kung ano ang kanyang nakikita at ginagawa, at sa pagbibigay sa kanya ng mga tanong na kaya niyang subukang sagutin.
Tandaan	na	gamiting	ang	"4	Steps	to	Success	"	o	ang	4	na	Hakbang	sa	Tagumpay	kapag tinuturuan ang inyong anak kung paano gagawin ang mga larong ito. Parating isaisip ang kaligtasan ng inyong anak, lalo na kung ang mga gawain ay nangangailangan ng paggamit ng mga maliliit na bagay, tubig, o kung ang laro ay gagawin sa labas ng bahay. 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 16-18 BUW AN Obstacle Course (Karera ng Pagsubok) 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama Bakit Kailangang Gawin Ito? Para bigyan ng oportunidad ang mga batang musmos na makapagbigay ng solusyon sa mga simpleng problema Para himukin ang mga bata na gamitin at sanayin ang kanilang malalaking kalamnan Para ituro ang koordinasyon ng mga bahagi ng katawan Para turuan ang mga bata na magsambit at gumamit ng mga salitang nagpapahayag ng mga pagkilos o paggalaw Para bigyan ng pagkakataon ang mga bata maranasan ang kahulugan ng mga konseptong tulad ng ibabaw, ilalim, loob Para ihanda ang mga bata sa paglalaro ng sports © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Mapaloob man o labas ng bahay, gumawa ng isang obstacle course para sa inyong anak para masanay gumalaw-galaw sa pamamagitan ng paggamit ng mga kahon, silya, mesa, kumot, atbp. 2 Isaayos ang lahat ng mga ito, sa paraan na hindi kinakailangang gumapang sa ibabaw, ilalim, o loob ng mga ito. Habang lumalaki siya, mas magiging nakakalibang ito sa kanila kung ilalayo ang agwat ng mga bagay para lalong makatakbo at makalundag ang inyong anak. 3 Gamitin ang mga salitang sa ibabaw, ilalim, loob at mga salitang nagpapahayag ng pagkilos tulad ng takbo at talon para ilarawan kung ano ang ginagawa niya. Hikayatin siya na sanayin ang pagbibigkas ng mga salitang ito. 4 Mas malilibang siya kung magagawa niyang takbuhin ang obstacle course na kasama kayo o ilang mga bata. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para turuan ang mga bata na ikilos ang katawan sa ibat ibang paraan Para turuan ang mga bata na lumikha ng tunog ng ibat ibang hayop Amazing Animals (Nakakamanghang Hayop) Para hikayatin ang mga batang musmos na gamitin ang kanilang imahinasyon at sumubok ng mga larong kunwa-kunwari 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Maupo sa sahig o damuhan kasama ng inyong anak at iba pang miyembro ng pamilya 2 Magpanggap na isang hayop na natatagpuan sa kanayuan o sa zoo, alagang hayop, o isang insekto 3 Ipakita sa inyong anak kung paano kumikilos ang mga hayop. Gamitin ang inyong buong katawan para gayahin ang mga gawi at ingay/tunog na linilikha ng mga hayop 4 Himukin ang inyong anak para magpanggap na siya rin ay isang hayop 5 Maging maingay at kenkoy, para matuwa ang inyong anak 6 Minsan ay hayaan siyang sumakay sa inyong likod 7 Magpanggap na hayop na hindi lang gumagapang, o lumilipad o gumigiling,gumagapang o dumuduyan-duyan para makasanayan niya na ikilos ang katawan sa ibat ibang paraan. 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para himukin ang mga bata na gamitin ang kanilang kakayahang makadama sa pamamagitan ng paghipo What's in the Sack? (Ano ang nasa Sako?) Para turuan ang mga bata na kumilala ng mga bagay sa pamamagitan ng pagdama sa kanila,kahit hindi sila nakakakita Para turuan ang mga bata kung paano maghanap ng solusyon sa mga simpleng problema Pa a no ito Gagawin? 1 Humanap ng isang bag na gawa sa tela tulad ng punda ng unan, malaking sako. Atbp. 2 Magtago ng gamit na alam na alam ng inyong anak sa loob ng bag. 3 Ipakita sa inyong anak ang bag at pahulaan sa kanya ang laman nito. 4 Sabihin halimbawa: ano sa tingin niyo ang nakatago sa bag? 5 Himukin siya na kapain ang bag, nang hindi sinisilip kung ano ito. 6 Himukin siya na subukang hulaan kung ano ito sa pagkapa lang. 7 Himukin siya na pagisipan kung ano ito sa pamamagitan ng pagtatanong at pagbibigay ng mga pahiwatig, tulad nang...Ano sa tingin mo ito? Ito ay pabilog. Sa tingin mo ba ito ay ang iyong manyika? Hindi. Sa tingin mo ba ito ay ang iyong trak? Hindi. Ito ay tumatalbog. Paborito mo itong iitsa-itsa sa akin. Alam mo kung ano ito? Sa tingin mo ba ay ito ang iyong bola? Oo! 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
8 Kung hindi siya sumubok manghula pagkatapos ng 3 o 4 na tanong, hayaan siyang tingnan ang bagay. Tapos ay laruin uli ito gamit ang iba pang bagay. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para bigyan ng pagkakataon ang mga bata para magsanay sa pag-bigkis ng mga salita Para pag-ibayuhin ang koordinasyon ng kamay at mata Flashlight Vocabulary (Pangalanan ang Pinaiilawan) Ang larong ito ay maaaring isagawa gamit ang isang	flashlight,	pero	mas	magiging	epektibo	kung ang matanda at batang maglalaro nito ay may	kanya-kanyang	flashlight. 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Humanap ng isang bag na gawa sa tela tulad ng punda ng unan, malaking sako. Atbp. 2 Magtago ng gamit na alam na alam ng inyong anak sa loob ng bag. 3 Ipakita sa inyong anak ang bag at pahulaan sa kanya ang laman nito. 4 Sabihin halimbawa: ano sa tingin niyo ang nakatago sa bag? 5 Himukin siya na kapain ang bag, nang hindi sinisilip kung ano ito. 6 Himukin siya na subukang hulaan kung ano ito sa pagkapa lang. 7 Himukin siya na pagisipan kung ano ito sa pamamagitan ng pagtatanong at pagbibigay ng mga pahiwatig, tulad nang...Ano sa tingin mo ito? Ito ay pabilog. Sa tingin mo ba ito ay ang iyong manyika? Hindi. Sa tingin mo ba ito ay ang iyong trak? Hindi. Ito ay tumatalbog. Paborito mo itong iitsa-itsa sa akin. Alam mo kung ano ito? Sa tingin mo ba ay ito ang iyong bola? Oo! Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 16-18 BUW AN Para turuan ang mga batang musmos kung ano ang ibig sabihin ng mga salitang nagpapahiwatig ng pagkilos Para turuan ang mga bata na magbigakas ng mga salitang may kaugnayan sa tubig Flashlight Vocabulary (Pangalanan ang Pinaiilawan) Para hayaan ang mga batang nasa murang edad pa na maranasan ang kahulugan ng mga simpleng konsepto tungkol sa tubig na makakatulong sa kanya sa pagaaral ng siyensya balang araw 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1 Punuin ang isang malaking lalagyan ng tubig. Lagyan ng tuwalya sa ilalim ng lalagyan sa sahig o damuhan. 2 Narito ang ilang bagay na puwede niyang gawin para ang paglalaro sa tubig ay maging isang sandali para sa paglilibang at pagkatuto Ito ay isang paraan para ituro sa inyong anak ang tungkol sa mga konsepto ng paglutang at paglubog Maglagay ng ibat ibang bagay sa paliguan na kung hindi lumulubog ay lumulutang, tulad nang spongha, kutsarang plastik, tasa o plato na gawa	sa	styrofoam,	bola,	bato,	kabibe,	tapon Habang kayo ay naglalaro ng mga bagay na ito, ipakita sa kanya at makipagusap kung paano lumulubog o lumulutang ang mga bagay 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ito ay isang paraan para ituro sa inyong anak ang tungkol sa ibat ibang paraan kung paano gumagalaw sa tubig
Humanap ng ibat ibang bagay na magagamit niyo para ipakita sa inyong anak kung paano maaaring pagalawin ang tubig sa ibat ibang paraan, tulad nang kutsara na may butas, spongha, embudo, pangbati ng itlog
Ipakita sa kanya kung paano gumawa ng mga alon, ng pagsirit, pagtulo ng tubig, pagtilamsik, atbp.
Gumamit ng mga salita para sabihin sa kanya kung ano ang nangyayari
Himukin siya na bigkasin din ang mga salita 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ito ay isang paraan para ituro sa inyong anak kung paano natutunaw ang mga bagay at ang salitang malamig Punuuin ng tubig ang isang walang laman na karton o plastik na	lalagyan	ng	uice	o	pagkain.	Ilagay	ang	2-4	na	maliliit	na	makulay na laruan o bagay sa tubig. Hayaan itong magyelo sa	freezer. Tanggalin ang karton o plastik sa yelo.
Ilagay ang yelo sa isang batya Hayaan ang inyong anak na hawakan, itulak, suriin at panoorin ang yelo hanggang sa matunaw ito Ipaliwanag sa kanya ang tungkol sa mga salitang malamig at kung paano natutunaw ang mga bagay 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Napapansin ng ilang magulang na ang kanilang anak ay talagang natutuwa/ nawiwili kapag meron silang lingguhang mga laro na karaniwan niyang ginagawa. Ang pagkakaroon ng ibat ibang gawain (at ispesyal na gawain) na magagawa nila sa ilang partikular na araw sa loob ng isang linggo ay maaaring maging sanhi para ang mga laro o gawaing ito ay maging katangi-tangi na at kaabang-abang. Halimbawa, tuwing lunes, maglalaro sila ng tubig, tuwing martes, maglalaro sila ng clay, tuwing miyerkules, pumupunta sila sa palaruan. Sa tingin niyo ba ay gagana sa inyo at sa inyong pamilya ang gumawa ng talatakdaan na tulad nito? Bigyang diin ang mga positibong gawi at katangian ng mga Magulang 16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
16-18 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 6 Pagkalinga sa Magula ng PAGTUGON SA PAGKABAGABAG NA KAAKIBAT NG PAGIGING MAGULANG Para ipakita sa mga magulang na normal lang na nakakabagabag ang magpalaki ng batang musmos o paslit Para pagusapan kung ano ang mga dahilan bakit nakakaramdam ng pagkabagabag ang mga magulang at makaramdam ng galit Para pagusapan kung ano ang ginagawa ng mga magulang tuwing nakakaramdam sila ng galit o pagkabagabag at kung ano ang ginagawa nila para maiwasan ito Para pagusapan kung ano ang nararamdaman ng mga magulang tuwing pinapahayag nila ang kanilang galit sa negatibo o nakasasakit na paraan Para pagusapan kung ano ang nararamdaman ng mga magulang tuwing pinipigilan nila ang galit at tinutugunan nila ang kanilang pagkabagabag sa positibong paraan Para magsaliksik/maghanap ng mga alternatibo kasama ang mga magulang para makakaiwas at matugunan ang kanilang galit at pagkabagabag sa positibong paraan Para himukin ang mga magulang na subukan ang 5 o 6 na ibat ibang pamamaraan para makaiwas at para makatugon ng maayos sa nararamdamang pagkabagabag 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Tingnan ang iba pang bang mga laro para sa mga bata: 13-15 Buwan sa modyul na Paglalaro at Pagpukaw ng isipan at Pandama Handouts 16 - 18 BUWAN Ang thermometer ng Pagiging Magulang: Sukatan para sa mga Batang Musmos Ang ABC ng Pagtugon sa Pagkabagabag 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
6 Pagkalinga sa Magula ng Pag-uugnay Noong ang inyong anak ay sanggol pa lang, nag-usap tayo tungkol sa mga bagay na puwede niyong gawin bilang magulang o bilang mag-asawa para ang pagtupad niyo sa tungkulin bilang magulang ay hindi masyadong nakakabagabag sa inyo. Nagusap din tayo ng mga paraan kung paano pananatilihing buhay at masigla ang ugnayan niyo ng inyong partner. Kapag ang isang sanggol ay lumaki na at unti-unti nang naglalakad, maraming mga magulang ang nakakalimutan nang gawin ang mga bagay na ito. Masyado na silang abala at pagod. Meron ba kayong mga bagay na nagagawa parati para mabawasan ang pagkabagabag, para kalingain ang sarili o kalingain ang relasyon ng inyong partner o ibang miyembro ng pamilya? Kilalanin kung ano mang ang nagawa ng magulang. Pagtugon sa Pagka baga bag na Ka a kibat ng Pagiging Magula ng Iniisip ng maraming tao na ang pagkakaroon ng batang musmos ay nakakatuwa at ang lahat ay sumasangayon na ang pagkakaroon ng bata na nasa ganitong edad ay nakakabagabag at NAKAKAHAPO!!! Bilang katuwaan lang natin ngayon, kukunin natin ang temperatura ang ating mga sarili bilang magulang ng isang batang musmos. 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gamit ang thermometer para sa mga magulang ng isang batang nagsisimulang maglakad, tingnan natin kung ano ang "temperatura" niyo. Handout 16 - 18 BUWAN Ang Thermometer ng pagiging magulang; Sukatan ng Pagkabagabag sa pagpapalaki ng batang musmos Simula sa 10, kulayan ang bawat ika-sampung yunit o bahagi ng thermometer tuwing ang bawat tanong ay sasagutin niyo ng Oo. 1 Nagsasabi ba ng Hindi ang inyong anak ng di bababa sa 10 beses araw-araw? 2 Madalas ba kayong mapagod sa paglalaro ng mga gawain bago pa man mapagod at magsawa ang inyong anak? 3 Madalas bang humawak ang inyong anak ng mga bagay na hindi niya 4 5 6 7 8 9 dapat hawakan? Inaasam	niyo	ba	na	sana	ay	mas	matulog	nang	mas	matagal	ang	inyong anak? Nagagalit ba ang inyong anak kapag sinabihan niyo siya ng hindi? Sa tingin niyo ba ay nagkamali ang Diyos noong binigyan niya nang mas higit na lakas ang mga bata kaysa sa mga magulang nila. Inaasam niyo ba na sana ay maging mas mapagpasensya ang inyong anak kahit sa loob lang ng isang araw (o di kaya ay isang oras man lang)? Ang inyong anak ba ay gumagawa ng mga makapigil-hiningang paglundag/ talon at galaw? Nasosorpresa ba kayo na ang bawat hibla ng buhok sa inyong ulo ay hindi namumuti sa pagaalala sa inyong anak? 10 May mga araw ba na iniisip niyong sana ay may yaya kayo? 11 May mga pagkakataon ba na lumilipas ang mga linggo na halos hindi kayo 12 naguusap ng inyong partner o gumagawa ng kahit anong bagay maliban sa pagaalaga ng anak? Sa isang paligsahan para sa mga bata, sa tingin niyo ba ay mananalo ang inyong anak ng pinakamakalat na bata na parangal o premyo? 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
O ano ang iyong temperatura? Ano ang sinasabi nito sa inyo? Napapansin niyo na lahat ng mga magulang ng batang musmos ay dumaranas ng maraming pagkabagabag. Normal lang ito. Ang mas mahalagang tanong ay: Ano ang ginagawa niyo para panatilihing malusog ang inyong sarili tuwing tumataas ang inyong temperatura? Ano ang ginagawa niyo tuwing ang temperatura niyo ay masyadong mataas (matinding pagkabagabag para maibaba ito?) Papurihan ang mga magulang para sa mga positibong paraan na ginagamit nila para tugunan ang galit at pagkabagabag. Bigyan ng diin kung paano niyo sila nasubaybayan habang kinakalinga ang kanilang anak tuwing galit sila o nakakaramdam ng pagkabagabag. Maraming magagawa ang mga magulang para maibsan ang pagkabagabag nila sa pagpapalaki ng batang musmos. Para sa ating lahat, tuwing tayo ay nakakaramdam ng pagkabagabag, mabilis tayong magalit. Madalas ang pagkabagabag at ang pagiging galit ay halos sabay kung dumating. Mahalaga para sa ating lahat na matutunan kung anong nagpapa-panting ng tenga natin o kung ano ang nagiging sanhi kung bakit nauubos ang pasensya natin sa ating anak. Ano ang 4 hanggang 6 na bagay na nagpapapanting ng inyong tenga? Sabihan	ang	mga	magulang	na	sumulat	ng	4-6	na	sitwasyon	na	maaaring	maging	mitsa	para makaramdam sila ng pagkabagabag o pagka-galit. 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang naiisip niyong gawin tuwing nangyayari ito? Ano ang ginagawa niyo? Kapag tumutugon kayo sa inyong galit o pagkabagabag sa positibo o mabubuting paraan, ano ang iyong nararamdaman? Kapag tumutugon kayo sa inyong galit o pagkabagabag sa negatibo o makakasakit na paraan, ano ang inyong nararamdaman? Nakakahinga	ng	maluwag Nako-konsensya Nagtagumpay Nalulungkot Maipagmamalaki	ang	sarili Nahihiya Hindi	gaanong	nakakaramdam ng pagkabagabag Masagwa	ang	pakiramdam Nagkakasakit Parang	isang	mabuting	magulang Lalong	nararamdaman	ang	pagkabagabag May	kakayahang	isaayos	ang	mga bagay Parang	isang	masamang	magulang 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bilang isang magulang, tuwing nauubos ang pasensya ko o napupuno sa aking mga anak, pakiramdam ko... Naikuwento niyo na kung anong uri ng magulang gusto niyong maging at kung ano ang mahalaga para sa inyong pamilya. Paano tumutugma sa inyong mga pinahahalagahan ang inyong ginagawa kapag kayo ay binabagabag o galit. Kung ipapaalala sa mga magulang ang tungkol sa kanilang pinahahalagahan at sa kung anong uri ng magulang ang nais nila, makakatulong ito para baguhin ang kanilang paguugali ayon sa nararapat na paraan. Karamihan sa mga magulang ay interesadong matuklasan ang mga malikhaing paraan para matugunan ang pagkabagabag at pagkagalit. Hindi ito kinakailangang tingnan bilang isang trabaho o tungkulin. Maaari itong isa nakakalibang na gawain. Karamihan sa atin ay nagkakaroon ng kaugaliang gumawa ng 2 o 3 bagay kapag sila ay nakakaramdam ng pagkabagabag o galit. Ito ay sadyang hindi sapat. Mas mainam kung meron tayong 5 o 6 na ibat ibang bagay na puwedng gawin , depende sa sitwasyon at sa dami ng oras na puwedeng ilaan niyo. 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout Ang ABC ng pagtugon sa Pagkabagabag 16 - 18 BUWAN Maging Kenkoy at malikhain: Magugulat ka sa kung anong mga gawain ang gumagana nang husto Para makapagsimula kayo, narito ang ilang halimbawa na maaari niyong sundan. Para sa bawat letra ng alpabeto, sumulat ng kahit isang bagay na puwede niyong gawin para makaiwas sa pagkabagabag o para tulungan kayo na gumaan ang pakiramdam kung kayo ay galit, o nakakaramdam ng pagkabagabag. Kapag binaybay ang gawain na ililitsta, dapat ang unang titik nito ay nagsisimula sa mga angkop na letra ng alpabeto. G H I J K L M N 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Maging kenkoy at malikhain. Ano mang maaaring gumana sa inyo ay maaring ikagulat mo. A alis muna sandali para magpahinga/ Alone Time B C D E at chocolate F O P Q Tandaan sabihin sa sarili araw-araw ang magagandang bagay na ginagawa niyo bilang magulang para makapagtaka ng malinaw na na hangganan sa inyong anak na nasa murang edas pa T U V W X Y Z 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa kira mda m niyo ba Ma s Mara mi na Kayong Pagpipilia n Ngayon? Magagawa niyo bang maglista ng 5 o 6 na bagay na sa tingin niyo ay gagana talaga para sa inyo? Karamihan sa mga magulang ay naniniwala na makakatulong kung ang listahan na ito ay ilalagay sa isang lugar na madali nilang makita at mabasa kung sila ay nakakaramdam ng pagkabagabag. Ang iba naman ay gustong ilagay ito sa isang lugar na makikita nila araw-araw bilang palatandaan. Sa tingin niyo, saan niyo kaya mailalagay ang listahan para parati niyong maalala? Gawin sa Bahay Ngayon ay pinagisipan niyo uli kung anong uri ng magulang gusto niyong maging at kung ano ang pinahahalagahan niyo bilang pamilya. Paano sa tingin niyo makakatulong ang pinagusapan natin tungkol sa kung paano tutugon sa pagkabagabag sa mga darating na linggo para maging isangmagulang kayo ayon sa inyong minimithi. Sumangguni sa GGF unit para sa karagdagang suporta ng pagtugon sa galit at pagtugon sa pagkabagabag ng mga magulang. Ang pagkakaroon ng mataas na tingin sa sarili ay nanggagling sa paggawa mismo ng mga bagay 16-18 MODYUL #6 Pagkalinga sa Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 1 Pagkalinga sa Magula ng PAGPAPALAKI NG MALUSOG NA MGA BATA Mapag-usapan kung anong mga ginagawa ng mga magulang upang mapanatiling malusog ang kanilang mga anak Mapag-usapan ano mang alalahanin sa kalusugan na maaring dinaranas ng mga magulang at pag-usapan ito sa kanilng mga doctor/ tagapangalaga ng kalusugan PAGTUTURO KUNG PAANO GUMAMIT NG BANYO Tuklasin ang mga nasa isipan ng mga magulang tungkol sa kung kelan at paano tuturuan gumamit ng banyo ang kanilang mga anak Mapag-usapan anong nangyari sa mga bata at magulang kapag tinuturuan ang mga bata gumamit ng banyo Maibahagi ang mga impormasyon tungkol sa pagiging handa ng pisikal at pag-iisip ng mga bata na gumamit ng banyo Makapag-bigay ng suhestyon tungkol sa ibat-ibang paraan upang ihanda ang kanilang mga anak sa pag-gamit ng banyo at planuhin paano ito gagawin kasama ang ibang miyembro ng pamilya at tagapangalaga 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 16-18 Handouts 31 - 36 BUWAN Ang mga katotohanan ng pagtuturo sa mga bata na gumamit ng banyo Toilet teaching: Ano ang maaari niyong gawin upang ihanda ang inyong anak 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pag-uugnay Noong nakaraan, pinag-usapan natin ang ibat-ibang paraan upang maiwasan o matugunan ang inyong stress at galit. Sinubukan niyo ba ang mga ito? Epektibo ba? Anong nararamdaman niyo? Ano ang gusto niyong gawin sa susunod na lingo para maiwasan o matugunan ang inyong stress at galit? Anong mga nagawa mong mabuti bilang magulang para sa linggong ito? Ano ang mga bagay na ginagawa niyo na nag-papagaan ng inyong kalooban? 1 Pagpapala ki ng Malusog na mga Bata Alam ko na mahalaga sa iyo na magkaroon ng malakas at malusog na anak. Komportable ba kayo sa duktor o sa tagapag-alaga ng Kalusugan ng inyong anak? Binibigyan ba kayo ng oportunidad para makapag-tanong tungkol sa kalusugan ng inyong anak? Karamihan sa mga magulang ay hindi komportable kausapain ang mga doctor kung kaya may mga magulang na sinusulat nila ang kanilang tanong sa isang pirasong papel bago sila pumunta sa kilinika. Dala-dala nila ang listahan na ito at ginagamit kapag pupunta sa doctor. Sa ganitong paraan, hindi nila nakakalimutan ang kanilang tanong. Nasubukan niyo na ba ito? Nakatulong ba ito para Masagot ang mga katanungan niyo? Kadalasan, mas nagbibigay ng atensyon ang mga doctor kapag nakita nila na handa at maayos ang mga magulang bago sila bumisita. 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang inyong mga ginagawa para mapanatiling malusog ang inyong anak?
Pagbibigay sa kanya ng masustansyang pagkain
Paghihikayat sa kanya na mag-ehersisyo (tumakbo, tumalon, atbp)
Pagbigay ng bakuna
Pagdala sa kanya sa doctor para ipa-check up o kaya kung siya ay may sakit
Pagpapanatiling malinis at ligtas
Pagkakaroon ng nakatakdang gawain sa buong araw
Pagpapanatiling malinis siya
Pagsunod sa itinakda ng duktor kung kinakailangan inumin ang kanyang medesina
Paglinis ng kanyang ngipin araw-araw gamit ang tela at malambot na sipilyo
Hindi pagbibigay ng dede kapag natutulog na siya
Pag-gamit	ng	iodized	salt Ang mga karaniwang problema sa kalusugan ng mga bata sa ganitong edad ay: Paso - Pagtatae - Problema sa balat - Sipon/ lagnat Kagat ng insekto - Iodine definciency - Impeksyon sa mata at tenga - Hiwa, bukol at sugat Maaaring walang ganitong mga problema sa inyong komunidad 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang maaari niyong gawin kapag naranasan ng inyong anak alin man sa mga kondisyong ito? Alam niyo ba na ang pagpapanatiling maayos at malinis ang ipin ng inyong anak ay makakatulong upang siya ay makapagsalita. Kapag siya ay may sirang ipin at ito ay hindi natanggal, maaari siyang mahirapan gumawa ng ibat-ibang tunog at di makakapagsalita ng maayos. Ano pa ang mga tanong niyo tungkol sa iba pang mga kondisyong Kung hindi, bakit hindi siya nakakakuha ng sapat na bakuna? Ano ang maaari kong gawin upang matulungan kita dito? 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Magbahagi ng mga lunas para sa mga nabanggit na kondisyon sa inyong komunidad at isangguni ang mga magulang sa kanilang duktor o tagapangalaga ng kalusugan para sa mga impormasyon na ito. Kailan kaya sa tingin niyo dapat turuan ang inyong mga anak gumamit ng banyo? Kailan at paano ito ginagamit ng ibang miyembro ng pamilya? 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ako bilang kapamilya, ito ang aking ginawa at ito ang aking natutunan.... Palagay niyo kaya ay handa na ang inyong anak na kontrolin ang kanyang pantog o kapag siya ay Na-ta-tae? Handout 31 - BUWAN ANG MGA KATOTOHANAN NG PAGTUTURO SA MGA BATA NA GUMAMIT NG BANYO Kadalasan ay na nagugulat ang mga magulang, mga lolo at lola malaman na:
Karamihan sa mga tioddlers ay walang knotrol sa kanilang pag-tae at pag-ihi hanggang 28 to 36 na buwan Hanggat umaabot ng 18 to 30 na buwan ay nakakayanan nilang kontrolin ang "sphincter muscles" o yung muscle na ginagamit kapag tuma-tae. Pagtung-tong nila ng 18 hanggang 30 na buwan naiintindihan gamitin ang muscle na ito Ang pag-kontrol sa pag-ihi tuwing gabi ay hindi nagagawa hanggat hindi nila natututunan na kontrolin ito sa umaga o yung mga oras na madalas ay gising sila Karamihan sa mga bata ay hindi pa handang matuto na gamitin ang banyo hanggat hindi pa sila umaabot ng 36 buwan Kadalasan sa mga bata ay nagkakaroon ng aksidente o yung hindi pa rin napipigilan ang pag-ihi o pag-tae sa loob ng ilang taon lalo na kung sila ay may	sakit,	stressful,	natatakot.	Kailangan	mag-antay	ng	matagal	o	kung	may	pagbabago sa pang-araw-araw na Gawain (o daily routines) 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bago pa man malaman ng bata na kailangan nila umihi, kailangan maintindi han nila kung bakit basa ang kanilang diaper o lampin. Hanggat hindi nila naiintindihan na dapat kontrolin ang kanilang "bladder muscle" o yung muscle sa pantog, hindi nila matututunang simulan kontrolin ang muscle na ito. Anong palagay niyo dito? \ Pinaniniwalaan niyo ba ito? May mga alam ka bang bata na marunong na gumamit ng banyo bago pa man sila maging 2 taong gulang? Sa ganitong sitwasyon, siya kaya ang "trained" o ang mga magulang niya? Paano mo nalaman? May mga kakilala ka ba na sa ganitong edad ay marunong ng gumamit ng banyo pero Nakakalimutan o ayaw Gumamit ng banyo? 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Maaaring nagiging sobrang mapagmasid ang mga magulang kung kailan madalas tumatae ang kanilang anak at hinihikayat na umupo agad sila sa inidoro. Maaaring inilalagay din sa inidoro tuwing iihi sa umaga at hapon at maaaring sa gabi din. Kung kaya kahit gamitin ng bata ang banyo, hindi nangangahulugan ito na naiintindihan ng bata kung ano ang ginagawa niya at kaya na niyang kontrolin ang pisikal at mental sa mga bagay na ginagawa niya. Ang ibig sabihin nito na ang kanilang utak at katawan ay hindi pa handa para hasain ang isang mahirap na gawain. Ano kaya sa palagay niyo ang nararamdaman ng mga bata kapag sinusubukan ng kanilang mga magulang na gumamit ng banyo bago pa man sila maging handa. - - - - Dismayado Nahihiya Sawi/ bigo "bad" o pasaway Kaya kung nagsisimula silang umihi o tumae na hindi pumupunta sa banyo, hindi ibig sabihin nito ay nagiging pasaway sila. Ano kaya sa tingin niyo ang nararamdaman ng mga magulang kapag hindi natutunan ng kanilang anak gumamit ng banyo? - - - - Dismayado o nagagalit sa kanilang anak Sawi/bigo Nahihiya sa harap ng pamilya at kaibigan Pinupwersa na ipagawa sa kanilang anak 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Iminumungkahi ng mga eksperto na ang inyong anak ay wala pa sa hustong gulang upang matutunang kontrolin ang kanilang pag-tae at pag-ihi. Ngunit handa na silang simulan ang pundasyon para masimulan ito. Ano na ang ginagawa niyo para ihanda sila na matutunang gamitin ang banyo? Marami ka nang nagawa bilang magulang para tulungan ang inyong anak para maipagmalaki niya ang kanyang sarili. Paano kaya sa palagay niyo maaaring makatulong ang pagtuturo ng pagamit ng banyo bilang oportunidad na maipagmalaki niya ang kanyang nagawa at ang "kaya ko ito" na ugali. Napagusapan din natin kung paano natututo ang mga bata na maging "independent" o yung nakakagawa nang hindi umaasa sa iba at matutunan din niya na alagaan ang sarili. Ang matutunan niyang gumamit ng banyo ay bahagi lahat nito. Karagdagan sa mga bagay na nabanggit niyo na, ito pa ang ibang mga bagay na magagawaniyo upang tulungan ang inyong anak para maging handa siya sa paggamit ng banyo. Handout 19 - 21 BUWAN Toilet teaching: Ano ang maaari niyong gawin upang ihanda ang inyong anak 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Karamihan sa mga katawan at utak ng mga bata ay hindi pa handang kontrolin ang kanilang pag-ihi at pag-tae hanggang sila ay hindi pa umaabot ng 28-36 buwan. Narito ang ilang mga bagay na maaari niyong simulang gawin pagtuntong nila ng 18 buwan para maihanda ang sarili sa paggamit ng banyo.
Bigyang pansin ang senyales na ipinapakita ng inyong anak kapag nakakaramdam siya ng pagkabalisa dahil sa basa at may tae sa lampin. Mapapansin mo ito kung nakakatawa ang kanyang paglalakad, hinihila ang diaper o lampin, nagsisimulang umiyak, atbp. Itanong kung basa ang kanyang lampin o diaper Ipaunawa sa kanya na hindi maganda ang pakiramdam kapag basa o may tae ang kanyang diaper.Palitan ang lampin o diaper at sabihin sa kanya kung gaano kasarap ang pakiramdam ng nagsusuot ng malinis na lampin. Bigyang pansin ang mga senyales na binibigay sa inyo na nagsasabing siya ay natatae. Paano niya pinapalkita ito sa inyo ay sa pamamagitan ng kanyang mukha, katawan, at boses na siya ay natatae. Maaaring simulan sa dalawang salita: isa para sa oras na siya ay tumatae, at
isa naman tuwing siya ay umiihi Gumawa o bumili ng isang kumportableng upuan na kanyang gagamitin sa banyo (o ang tawag ay potty chair) Kapag pinipilit siyang gumamit ng banyo ng mas maaga, mas magiging mahirap para sa kanyang matutunan ito at maaari pang maantala ang kanyang pag-usad. 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Karamihan sa mga bata ay gusto yung upuan na nakapatong sa sahig kasi mas madali para sa kanila na umupo o tumayo. Hikayatin silang mag-praktis umupo sa "potty chair" Kapag interesado ang inyong anak na umupo sa kanyang potty chair, huwag siyang istorbohin Natututo ang mga bata sa paggaya sa mga matatanda at ibang bata. Kung kumportable ka, maaari mo siyang isama habang nasa banyo ka. Sabihin mo sa kanya kung ano ang ginagawa mo at hikayatin diyang gawin din iyon. Purihin siya kapag nagawa niya Sabihin sa inyong anak kung ano ang kanyang nararamdaman habang tumatae siya. Sa ganitong paraan, mas maiintindihan niya ang kuneksyon ng kanyang nararamdaman tuwing siya ay tumatae dahil mas kailangan niyang maintindihan ang kanyang nararamdaman bago niya makayang kontrolin ang kanyang pagtae at pag-ihi. Kung minsan, ang mga bata ay natutuwa sa mga bagay na nagagawa nila. Matuwa ka kung may ihi o tae sa kanyang arinola. Hayaan siyang tingnan ito pero ingatan na hindi niya ito hahawakan. Iniisip ng ibang mga bata na ang tae ay isang bagay na nakakatuwang laruan. Kung nakikita niyong natutuwa ang inyong anak na pinaglalaruan ito, sawayin siya agad at sabihing "Hindi puwede" o "bawal" at linisan siya kaagad. Huwag siyang pagalitan. Huwag parurusahan ang inyong anak kung bigla siyang napa-tae o napa-ihi kapag nagsisimula pa lang niyang pag-aralan gumamit ng banyo.
Anong pakiramdam niyo kapag hindi pa rin siya natututo sa mga panahon na iyon? Anong nararamdaman niyo o ng ibang miyembro ng pamilya kapag bigla siyang napatae o napaihi at ito ay naging makalat. Dahil mahalaga ang "consistency" o kung paano magkakasundo ang mga taong madalas kasama ng inyong anak upang maturuan siyang gumamit ng banyo. 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Para sa ibang pamilya at magulang, malaking bagay ang pagtuturo sa mga bata na gumamit ng banyo kung kaya mahalagang planuhin kung paano ito gagawin. Sino kaya sa palagay niyo ang dapat niyong kausapin? Sa susunod, paguusapan naman natin kung may mga napagkasunduan na kayong mga plano kung kailan at paano dapat turuan ang inyong anak gumamit ng banyo. Pagusapan natin ito paminsan-minsan sa mga susunod na taon hanggang handa na ang inyong anak. Pag-ibayuhin ang kakayanan ng mga magulang. 19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
19-21 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 1 Paghubog sa Ka kaya ha ng Ma kisala muha at Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n PAGHUBOG SA KAKAAYAHANG MAKISALAMUHA AT KAKAYAHANG TUMUGON SA MGA NARARAMDAMAN Para makapagbahagi ng impormasyon tungkol sa Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman para sa 19 hanggang	24	buwan Mapagusapan ang anomang alalahanin ng mga magulang tungkol sa kalusugan ng kanilang anak at paano ito sasabihin sa duktor o tagapangalaga ng kalusugan MGA KARANIWANG KINATATAKUTAN NG MGA BATA Mapagusapan ang mga kinatatakutan ng mga toddlers Mapagusapan kung ano naman ang mga kinatatakutan ng mga magulang noong sila ay musmos pa lamang at paano tumugon ang kanilang mga magulang Makapagbahagi ng mga suhestyon sa mga magulang kung ano ang maaari nilang gawin para matulungan ang mga bata na malabanan ang kanilang takot PAGTUTURO NG RESPETO O PAGGALANG Mapagusapan ang mga ibat ibang paraan kung paano tuturuan ng mga magulang ang kanilang mga anak na magbigay ng respeto sa iba Mabigyan din ng importansiya na kailangang laging gawin ng mga magulang ang pagtuturo ng respeto, magandang asal at paglalagay ng limitasyon 19-21 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
PAGKILALA SA SARILI Mapagusapan kung paano ang mga bata ay nagsisimulang matuto na sila ay isang indibiduwal na tao. MIRROR, MIRROR, IM SO TALL (Salamin Salamin Ako Ay Matangkad Na) G AW AIN 19-21 BUW AN Mga Gagamitin: Mahaba o malaking Salamin Pangmatandang sombrero, sapatos at Damit Pintura para sa Mukha (puwedeng hindi isama) Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 16-18 19-21 19-21 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handouts 31 - 36 BUWAN Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman: 19-24 Buwan Mga totoong Kinatatakutan ng mga Bata 1 Paghubog sa Ka kaya ha ng Ma kisala muha at Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n Pag-uugnay Anong nangyayari kapag pinag-uusapan niyo ng inyong mga kapamilya ang pagtuturo sa inyong anak na gumamit ng banyo? Sinisimulan niyo na ba itong gawin? Anong ginawa niyo? Ano ang kanyang naging reaksyon? Napagusapan natin kung paano natututo ang inyong anak na maging "independent" o gumawa ng bagay na hindi humihingi ng tulong sa iba. Napagusapan na rin natin na minsan, merong matinding emosyon na ipinapakita ang inyong anak na hindi niya nasasabi. Ano pa kaya ang sa palagay niyo ang importante para sa kanya na matutunan sa loob ng 6 na buwan tungkol sa kanyang mga nararamdaman at paano naman makikihalubilo sa iba? 19-21 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
• Tingnan natin ang mga bagay na Matututunan nila tungkol sa paghubog ng kanilang kakayahang makisalamuha at kakayahang tumugon sa kanilang mga nararamdaman sa loob ng 6 na buwan Handout 19
- 21 BUWAN Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman: 19
-24 Na Buwan Nagpapakita ng ibat ibang klase ng damdamin/ emosyon tulad nang: Nakakaintindi	ng	damdamin	ng	iba	(empathy) Napapahiya Mapagkamahiyain/kimi Pagkabalisa Tuwa Naiinggit Galit Nako
-konsensya Madaling	madismaya Pagbibigay	ng	kahalagahan	sa	sarili Nakikilala	ang	sarili	sa	litrato Gusto	laging	masunod Kadalasang	ayaw	ipahiram	o	ipalaro	sa	iba	ang	kanyang	laruan Nagpapakita	ng	selos	kapag	binibigyan	ng	pansin	ang	iba Kung	minsan	ay	binibigyan	ng	pansin	ang	damdamin	ng	iba Nagpapakita	ng	pagmamahal Kung	minsan	nagpapakita	na	naiinitindihan	niya	ang	damdamin	ng	iba	sa	pa	mamagitan ng pagpapagaan ng kalooban 19
-21 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Alin sa mga nabanggit ang nakita niyo na sa inyong anak Ibahagi niyo nga sa akin noong na-u-unaawaan niya ang damdamin ng iba at sinusubu- kan niyang aliwin ang ibang taong. Kapag nagbibigay ng paghalaga sa iba ang inyong anak, nakikita ko na talaga namang nakakaramdam siya ng pagkalinga sa inyo. Dapat maging proud ka kasi itinuro mo ito sa kanya. Mga Ka ra niwa ng Kinatata kuta n ng mga Bata ng Kadalasan, parang laging walang kinatatakutan ang mga bata lalo na kung siya ay tumatakbo, umaakyat at naglalaro. Kaya nakakagulat kung may mga sitwasyon na sinasabi ang mga bata na natatakot sila kahit hindi naman ito delikado. Para sa mga matatanda, mukhang katawa-tawa lang ito. 19-21 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Noong bata kayo, anong mga bagay na kinatatakutan niyo Noong ako ay bata, takot ako sa... Anong ginawa ng inyong mga magulang noong pinakita/sinabi niyo na natatakot kayo?
• Sinabi	nila	na	hindi	iyon	totoo	at	isang	kahibangan	lang	na	katakutan	ang mga iyon Tinutukso	ako Gumagawa	pa	lalo	ng	nakakatakot	na	sitwasyon Sinabihan	ako	na	ako	ay	bibigyang	ng	proteksyon Tinutulungan	akong	huwag	matakot Anong nakatulong at hindi nakatulong? Ano sana ang gusto mong ginagawa nila? 19
-21 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bilang magulang, ano ang inyong mga natutunan na gusto niyong ibahagi sa inyong anak tungkol sa mga kinatatakutan niya? •	•	•	• Sasabihin	ko	sa	aking	anak	na	naiintindihan	ko	siya Sasabihin	ko	sa	aking	anak	na	pino-proteksyunan	ko	siya Tuturuan	ko	siya	ng	mga	paraan	na	protektahan	ang	kanyang	sarili Kilalanin	na	ang	kanyang	kinatatakutan	ay	totoo	(huwag	siyang	tutuksuhin) Protektahan	ang	aking	anak	laban	sa	tukso	ng	ibang	tao	tungkol	sa	mga	kinatatakutan niya Ang mga pinaguusapan nating mga kinatatakutan ng mga bata ay malamang mga kinatatakutan din ninyo noong bata pa kayo Dahil nagsisimulang matakot ang mga bata saganitong edad, makakatulong kung sisimulan ng mga magulang na isipin paano nila matutulungan ang kanilang mga anak.. Anong mga sitwasyon ang mga kinatatakutan ng inyong anak? Anong pakiramdam mo bilang magulang kapag natatakot ang inyong mga anak? 19-21 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Handout Mga Totoong Kinatatakutan ng mga Bata 31 - 36 BUWAN Dahil naiintindihan na ng inyong anak na siya ay isang tao na hiwalay sa inyo, magsisimula na siyang matakot sa mga sitwasyon, mga bagay, o mga tao na hindi naman niya kinatatakutan dati. Ang mga bagay na kadalasan na kinatatakutan ng inyong anak at ang mga puwede niyong gawin para tulungan sila:
Kapag	umalis	kayo Natatakot ang mga bata kapag iniiwan niyo sila at hindi na kayo babalik kapag kailangan kayong umalis at naiinis ang anak niyo, maaaring sabihin sa kanya: "Alam ko	natatakot	ka.	Wag	kang	mag-alala,	babalik	din	ako	mamaya.	I	love	you,	anak."
Sa	Dilim Maaaring natatakot ang inyong anak na mapag-isa. Maaari din niyang kinatatakutan kapag madilim ang kuwarto at hindi pamilyar ang mga bagay sa paligid niya. Pwede kayong mag-iwan ng kaunting ilaw. Kapag siya ay umiyak kausapin siya sandali at sabihin: alam ko ayaw mong mapag-isa. Narito ang iyong laruan, maaari kang protektahan niyan. Malapit lang ako sa iyo.
Mga	Hayop Kapag nakakita siya ng aso at pusa, maaari niyang makita ito bilang isang malaking halimaw!Hawakan at yakapin siya. Sabihin sa kanya kung gaano ka-amoang hayop. Hikayatin siyang hawakan at laruin ito (basta siguraduhing ma-amo at hindi sobrang laki ang hayop).
Mga	Gamit	sa	bahay	o	mga	Makinarya Ang maiingay na gamit sa bahay ay nakakatakot sa mga bata. Ipakita sa kanya paano ito patayin at paandarin (siguraduhing ligtas ito) o hawakan siya at sabihin sa kanya paano ito gumagana. Huwag ipakita sa kanila ang mga gamit sa bahay na maaaring ikasakit nila tulad nang lutuan,plantsa) 19-21 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang pagsasabi sa inyong anak na hindi totoo ang kanyang kinatatakutan ay hindi makakatulong. Bahagi ng paraan para malampasan niya ang takot ay matuto siyang magtiwala sa sitwasyon, tao, o bagay. Ang pagtutukso sa kanyang kinatatakutan ay mas lalong hindi makakatulong Ang pagpuri sa inynog anak sa pagiging matapang niya ay makakatulong. Ang ipaalam sa inyong anak na naiintindihan niyo ang kanyang nararamdaman at kayo ay nakaantabay sa kanya ay makakatulong Ang tiwalang ito sa kanyang sarili ay makakatulong para malampasan niya ang takot na nararamdaman. 19-21 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Anong mga bagay ang Gusto niyong gawin para matulungan ang inyong anak sa mga bagay na Kinatatakutan niya? Pagtuturo ng Respeto Naibahagi niyo sa akin na mahalaga na lumaki ang inyong anak na may respeto sa ibang tao at may respeto sa kultura ng inyong pamilya. Tingnan ang GGK unit, Sa Gawain na ang tawag ay Mga Pinahahalagahan ng Pamilya Anong mga bagay ang gusto niyong gawin ng inyong anak kapag siya ay 5 o 10 taong gulang na na magpapakita ng respeto sa iba? •	•	•	•	•	•	• Pagsuond	sa	mga	patakaran	sa	bahay	at	paaralan Pagiging	magalang	sa	matanda Tumutulong	sa	gawaing	bahay Nakakasundo	ang	ibang	bata Ang	pagkakaroon	ng	positibong	ugali	tungkol	sa	pagtulong	sa	ibang	tao Nako-konsensya	kapag	nakakagawa	ng	mali	o	nakakasakit	ng	iba Respeto	sa	mga	bagay	na	pagaari	ng	iba Pagiging	mabait 19-21 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano naman ang kailangang matutunan ng inyong anak ngayon para gawin niyo ang mga nabanggit •	•	•	•
Pagsunod	sa	simpleng	patakaran Pagaantay	ng	ilang	sandal	kapag	may	kailangan	siya Maintindihan	na	hindi	okey	na	makasakit	siya	ng	kapwa Pagtulong	sa	gawaing	bahay Ma-praktis	ng	mga	simpleng	asal	tulad	nang	hindi	pagtulak,	pagsabi	ng	"please"	"salamat po" "po at opo" Nagbabahagi	ng	pagkain,	laruan Ano naman ang inyong mga nagawa para turuan ang inyong mga anak ng respeto sa ibang tao at turuan sila sa mga bagay na pinahahalagahan ng inyong pamilya?
• Himukin	ang	paglalaro	sa	mga	stuffed	toys	at	bigyan	pansin	ang	damdamin	ng	iba,	pagaalaga sa iba Pakikipaglaro	sa	matatanda	na	nangangailangan	ng	pagpapalitan Tulungan	siyang	mag
-praktis	magsabi	ng	please,	thank	you,	salamat,	opo Turuan	siya	sabihin	ang	"sorry",	"patawad	po"	kapag	nakasakit	ng	iba Kapag	hindi	siya	pagod,	subukang	i
-praktis	ang	pagaantay	sa	bagay	na	gusto	niya Alisin	agad	siya	sa	sitwasyon	na	makakasakit	siya Patulungin	siya	sa	pagliligpit Bigyan	siya	ng	mga	papuri	kapag	siya	ay	nagpapakita	ng	respeto	at	paggawa	ng	mabuting asal Karamihan sa mga magulang hindi alam na importanteng simulang ng ituro ang mga ito ngayon. 19
-21 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Hindi rin nila alam kung gaano kahalaga na dapat tratuhin ang mga bata gaya rin ng ibang matanda. Kung inaasahan ng mga matatanda na sila ay kumilos sa isang magalang na paraan at ang iba naman ay hindi, malilito lang ang bata at hindi niya matututunan na magbigay galang. Anong pakiramdam mo kung ang ibang matatanda ay hindi nagbibigay ng hangganan sa bata? •	•	•	• Pakiramdam	ko	masama	akong	magulang Nagaalala	ako	na	hindi	ako	magugustuhan	ng	anak	ko Nadidismaya Parang	hindi	patas	na	ako	lang	ang	nagbibigay	ng	hangganan Pakiramdam	ko	na	iisipin	ng	anak	ko	paglaki	niya	na	ako	ay	istrikto	at	ang	asawa/partner ko ang mabait na magulang Gusto niyo bang pagusapan ninyong mag-asawa/partner ang paraan kung paano tuturuan ang inyong anak kung paano maging magalang Pagusapan natin ito uli sa darating na lingo 19-21 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagkilala sa Sa rili Ang bata na nasa ganitong edad ay nagsisimula ng bumuo ng sariling pagkatao. Bahagi ito ng pagbuo ng kanilang kakayahang makisalamuha sa iba. Tingnan natin ang "Character Builders o Katauhan na Kasalukuyang Hinuhubog" ang pag-usapan natin ay mga bagay na ginagawa niyo na para tulungan ang inyong anak na kilalanin ang kanyang sarili. Karamihan sa mga batanng musmos ay natutuwang tingnan ang sarili mula sa salamin at sila ay nagpapatawa. Ang pagtingin sa sarili sa harap ng salamin ay mahalagang bagay sa paglaki ng bata. Gusto ba ng anak niyo maglaro sa harap ng salamin? Narito ang ibang paraan para matutunan niya kung ano ang itsura niya at kung sino siya. 19-21 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 19-21 BUW AN Para turuan ang mga bata kung ano ang itsura nila Ipakita sa kanila ang itsura nila kapag nagpapahayag ng ibat ibang damdamin MIRROR, MIRROR, IM SO TALL (Salamin Salamin ako ay Matangkad Na) Ituro ang kahulugan ng ibat ibang pagpapakita ng emosyon sa mukha Pa a no ito Gagawin? 1. Ilagay ang isang malaking salamin sa harap ng inyong anak 2. Patayuin siya sa harap ng salamin at sabihin kung ano ang kanyang nakikita? 3. Tumayo sa harap ng salamin at tanungin kung sino ang nakikita niya. 4. Hikayatin ang inyong anak na gawin ang mga sumusunod sa harap ng salamin: • Nagiibang	itsura	ng	mukha	na	nagpapahayag	ng	ibat	ibang	damdamin Pagsusuot	ng	ibat	ibang	sombrero Pagsusuot	ng	damit	at	sapatos	ng	matatanda Pagtingin	sa	sarili	na	may	kulay	sa	mukha Pagturo	ng	ibat	ibang	bahagi	ng	katawan •	•	• 5. Habang ginagawa niyo ito ng anank niyo, sabihin sa kanya • Kung	gaano	siya	kasigla	at	ang	lakas	niyang	tingnan Kung	gaano	siya	ka-cute 19-21 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
• Kung	gaano	siya	katangkad Kung	gaano	niyo	siya	kamahal 6. Ang pagkopya niyo sa ginagawa ng inyong anak o paggawa ng ibang bata habang ginagawa ang larong ito ay mas magiging masaya! 7. Gamitin din ito bilang oportunidad na turuan siya ng mga bagong salita para isalarawan kung ano ang kanyang suot at nakikita. Gawin sa Bahay Sa linggong ito, maaaari niyo bang bigyan ng pansin ang mga sumusunod:
Ang	mga	bagay	na	kinatatakutan	ng	anak	niyo
Ang	nararamdaman	niya	kung	pinapakita	niyo	na	naiintindihan niyo siya
At	kung	anong	nangyayari	sa	mga	kinatatakutan	niya	kapag	hinahanapan mo ng paraan para tulungan siya at masabi sa kanya na naiintindihan niyo siya Pagibayuhin ang Kalakasang ng nga Magulang 19-21 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
19-21 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 3 Mga Senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-Ugnaya n PAGTATAGNI NG MGA SALITA Para ipakita ang ibat-ibang paraan para turuan ang mga batang musmos o paslit na pagtagni-tagniin ang 2 o 3 salita para maging isang pangungusap Para hikayatin ang mga magulang na maglaan ng oras sa pagtuturo sa kanilang anak namag-tagni ng 2 o 3 salita PAG-DAING (PAG-INGIT), PAGSIGAW, PANGANGAGAT, PANANAKIT Para pagusapan ang mga nararamdaman ng mga batang musmos na nauuwi sa pag-ingit, pagsigaw, pangangagat at pananakit Para bigyan ng mungkahi ang mga magulang sa pag-iwas at pagtugon sa pag-ingit, pagsigaw, pangangagat at pananakit "FINGER RHYMES" O MGA KANTA AT AWIT PAMBATA NA GINAGAMITAN NG DALIRI AT KATAWAN Para pagusapan kung ano ang natututunan ng mga bata mula sa mga kanta at tulang pambata gamit ang mga daliri Para ipakita ang 2 uri ng kantang pambata na gamit ang mga daliri na puwedeng gawin ng mga magulang kasama ang mga bata 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 19-21 BUW AN Tula/Kantang Pambata Gamit ang mga Daliri Mga Gagamitin: Wala Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 16-18 19-21 Handout 19 - 36 BUWAN Dumaraing-umiingit/Sumisigaw, Nangangagat o Nananakit: Ang kanilang nadarama, ang inyong stratehiya sa pagtugon 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
3 Mga Senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-Ugnaya n Pag-uugnay Bilang magulang, ano ang ilan sa mga nakamit niyong tagumpay nitong nagdaang linggo? Ano pa ang nangyari na nagpagaan ng loob niyo? Purihin ang mga magulang sa mga nagawa nila para mangyari ang mga ito. Noong nakaraan ay pinagusapan natin ang pagtuturo sa mga batang musmos o paslit na magbigay-galang sa iba at pinagusapan din natin ang tungkol sa mga pangamba na bitbit nila. Ano ang nagawa niyo noong ang inyong anak ay nagpakita ng takot tungkol sa isang bagay? Ano ang naging pakiramdam niyo dahil dito? Ano ang mga ginagawa niyo para turuan ang inyong anak na magbigay galang sa iba? Napag-usapan niyo na ba ng inyong partner/ibang matanda sa inyong bahay ang tungkol sa kahalagahan ng pagkakaroon ng pare-parehong pagtrato sa inyong anak nang sa gayon ay matutunan niya ang mga bagay na ito? Pagtatagni ng mga Salita Sa ganitong edad, ang mga batang musmos ay nagsisimula nang magtagni ng 2 o 3 salita. Matututunang gawin ito ng inyong anak sa pamamagitan ng pakikinig at paggaya sa inyo. Nagta-tagni na ba ng 2 salita ang inyong anak? Nakakpagsabi na ba siya ng: Kuha Dede o Ayaw Kain? Ang pagsasabi ng mga bagay na ganito nang paulit-ulit, ay magtuturo sa kanya kung paano magsulong, magtagni ng 2 o 3 salita sa isang pangungusap. Ang pagtatagni ng 2 salita ngayon ay tutulong sa kanya para matutong magbigkas ng mas mahabang pangungusap balang araw. 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Paano itio makakatulong para maintindihan niyo ang kanyang kailangan at gusto? Ito ay isang mahalagang hakbang para matuto silang makipagugnayan. Anong mga uri ng tanong ang sa tingin niyo ay maaaring itanong sa inyong anak para matuto siyang magtagni ng 2 salita kapag sumagot siya?
Kaninong sapatos ito? Ito ba ay sapatos ni Benito?
Puwede mo bang sabihin, "ang sapatso ni Benito?"
Ano ang ginagawa ng aso? Ang aso ba ay tumatahol
Kaya mo bang sabihin "asong tumatahol"? Pag-Da ing (Pag-Ingit)/Pagsigaw, Pa nga ngagat, Pa na na kit Marami tayong pinag-usapan tungkol sa kung gaano ka-tindi ang kanilang emosyon at kung ano ang ginagawa nila kung hindi nila alam ang paggamit ng mga salita para ilahad ang mga ito. Ang pagkakaroon ng sumpong ay isang bagay na ginagawa ng mga bata para ipahayag ang kanilang nararamdaman. 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
3 Iba pang bagay na ginagawa ng Nakararaming batang musmos para ipahayag ang kanilang nadarama ay ang pagdaing/pag-ingit, pangangagat, at pananakit Itong tatlo ay sadyang napaka-epektibong paraan ng pakikipag-ugnayan para sa kanila, pero karamihan sa mga matatanda ay di gusto ang mga ito. Kung meron kayong nakababatang kapatid, ano ang ginagawa ng inyong magulang para itigil ang ganitong uri ng paguugali? Nagsisimula na bang dumaing/umingit, mangagat at manakit ang inyong anak? Ano sa tingin niyo ang nararamdaman ng nakararaming magulang kapag ang kanilang anak ay dumadaing-umiingit/sumisigaw, nangangagat o nanankit? • • • •
Galit Nananakit Dismayado Napapahiya Na gusto kong mahinto ito, pero di ko alam kung paano Na hindi ako makapaniwala na ginagawa ito ng aking anak Na kailangang ibigay ko kung ano ang gusto niya kasi kailangang mapahinto ko ang kangyang pagdaing/pag-ingit Nag-aalala na baka paalisin sa day care center ang aking anak kung itutuloy niya ang ganoong paguugali Ano ang inyong nararamdaman? 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Anong mga pakiramdam sa tingin niyo ang nadarama ng inyong anak kapag siya ay dumadaing-umiingit o sumisigaw? Pagkahapo Hindi makapag-antay Naghahanap puwedeng maibigay sa kanya Naiinis merong umiistorbo sa kanya hindi maganda ang kanyang May sakit pakiramdam o nasasaktan siya sobrang pagod na siya hindi niya na gustong mag-antay gusto niya ng mga bagay na hindi Ano ang nagawa niyo para subukang ihinto ang ganitong paguugali? Ano ang gumagana? Ano ang hindi gumagana? Anong mga pakiramdam sa tingin niyo ang nararamdaman ng inyong anak kapag siya ay nangangagat o nananakit? Walang lakas sinasaktan siya ng iba o inaagaw sa kanya ang gamit niya Nagseselos may ibang umaagaw sa atensyon na gusto niya Dismayado sinusubukan niyang gumawa ng bagay na wala pa siyang kakayahan para dito Pagkahapo kailangan niyang makatulog pero di niya magawa Galit gustong gumawa o gustong makuha ang isang bagay na hindi puwedeng ibigay sa kanya 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Narito ang ilang bagay na gumagana sa ibang magulang ng mga batang musmos kapag sila ay dumaraing-umiingit,sumisigaw, nangangagat o nananakit Handout 31 - 36 BUWAN Dumaraing-Umiingit/Sumisigaw, Nangangagat O Nananakit: Ang Kanilang Nadarama, Ang Inyong Stratehiya sa Pagtugon Ang pag-daing-pag-ingit/pagsigaw, pangangagat o pananakit ay normal at epektibo , pero kadalasan ay hindi tinatanggap na mga magagandang paraan para sa mga batang musmos na ipahiwatig ang kanilang nararamdaman.
Dahil wala pa silang masyadong alam na salita, ito ang mga bagay na ginagawa nila para magpahayag
Kung gaano karami ang salita na alam ng mga batang paslit para ipahayg ang kanilang nararamdaman, ganoon kaunti ang pagkakataon na sila ay dumaing-umignit, mangagat, manakit
Katulad ng lahat ng pagtatakda ng limitasyon/hangganan sa mga batang nasa murang edad, mahalaga na ang lahat ng mga matatanda na nagaalaga sa kanila,gumamit ng parehong stratehiya para makaiwas at mapigilan ang mga ganitong paguugali.
Tandaan, ang pagpuri sa inyong anak dahil nagpahayag siya ng nadarama nang hindi dumaraing-un\miingit/sumisigaw, nanakit o nangangagat, ay ang pinakamainam na paraan para itigil ang mga ganitong paguugali 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang nararamdan ng inyong anak at ilang mungkahi kung ano ang magagawa niyo para ihinto ang mga ganitong paguugali Ang Nararamdaman nila Pagdaing/Pag-ingit/Pagsigaw Pagkahapo
sobrang pagod na siya Hindi makapag-antay
hindi niya na gustong mag-antay Naghahanap
gusto niya ng mga bagay na hindi puwedeng maibigay sa kanya Naiinis
merong umiistorbo sa kanya May sakit
hindi maganda ang kanyang pakiramdam o nasasaktan siya Pangangagat at Pananakit Walang lakas
sinasaktan siya ng iba o inaagaw sa kanya ang gamit niya Nagseselos
may ibang umaagaw sa atensyon na gusto niya Dismayado
sinusubukan niyang gumawa ng bagay na wala pa siyang kakayahan para dito Pagkahapo
kailangan niyang makatulog pero di niya magawa Galit
gustong gumawa o gustong makuha ang isang bagay na hindi puwedeng ibigay sa kanya 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mga Mungkahi Para Sa Inyong Stratehiya ang gagawin niyo kapag nangyari ito
Huwag	siyang	bigyan	ng	bagay	na	ayaw	niyong	ibigay	sa	kanya	para	lang	patahimikin siya Gumamit ng E-Parenting
• Sabihan	siya	na	gumamit	ng	salita	o	mga	salita	para	sabihin	sa	inyo	kung	ano ang gusto o kailangan nila Sabihin	halimbawa:	kailangan	huminto	ka	sa	pagdaing/pag
-ingit	at	sabihin mo sa akin kung ano ang gusto mo Gusto	mo	ng	___?	Puwede	mo	bang	sabihin... Baguhin	ang	sitwasyon.	Kung	siya	ay	naiinip,	bigyan	siya	ng	ibang	bagay na mapagaabalahan Kandungin	siya.	Himasin	ang	kanyang	likod	o	basahan	siya	ng	kuwento Gawing	alituntunin	sa	bahay	na	ang	pagdaing/pag
-ingit	ay	hindi	makakatulong para makuha ang gusto nila Pangangagat at pananakit: ano ang dapat gawin kapag nangyari ito.
• Ihinto	ito	kaagad	at	tanggalin	ang	inyong	anak	mula	sa	sitwasyon. Sabihin	sa	inyong	anak	na	ang	pangangagat	at	pananakit	ay	hindi	pinapayagan sa loob ng pamilya,
- sabihin kung bakit. Sabihin sa kanya: walang mananakit. Hindi mo puwedeng saktan si Angelo. Pakalmahin	siya	sa	pamamagitan	ng	pakikipagusap	sa	kanya	nang	tahimik. Tulungan	siyang	gumamit	ng	mga	salita	para	ipahayag	ang	kanyang	nararamdaman at para sabihin kung ano ang gusto o kailangan niya. Sabihin halimbawa: Alam ko na ayaw mo si tatay na nakikipaglaro sa iyong bunsong kapatid. Pagkatapos ni Tatay sa kanya, sa loob ng ilang minuto, puwede mong ipakita na sa akin kung anong libro ang gusto mong basahin ko para sa iyo. Sige, pakihanap mo nga ako ng libro. Paano ito Maiiwasan?
Subaybayan	ang	inyong	anak	kapag	nasa	sitwasyong	alam	niyo	na	maaari siyang manakit o mangagat. Kapag	nakikita	niyo	siya	na	may	nararmdaman	na	nagreresulta	sa	pananakit o pangangagat...ipaalala sa kanya ang Walang Mangangagat at Walang Mananakit na Tagubilin. 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Tulungan	siya	na	gumamit	ng	mga	salita	para	ipahayag	ang	kanyang	saloobin	sa pagsabi ng: Ikaw ay nagagalit. Tutulungan	kitang	sabihin	kay	Ameng	kung	ano	ang	ginawa	niya	para	magalit	ka. Para	sa	mga	batang	mahilig	mangagat,	subukang	magkabit	ng	isang	matigas	na	gomang singsing na ginagamit sa ipin. Himukin siya na kagatin ang singsing imbes na ibang tao hanggang sa siya ay may kakayanan na gumamit ng wika para mailahad ang nararamdaman. Para	sa	batang	mahilig	manakit,	hikayatin	siya	na	isuksok	ang	kamay	niya	sa	bulsa	kung nararamdaman niyang gusto niyang manakit. Tapos ay tulungan siyang gumamit ng salita para ipahayag ang kanyang nararamdaman. Huwag na huwag saktan o kagatin ang inyong anak bilang tugon sa kanyang paguugali. Hindi nito magagawang pahintuin ang kanyang paguugali at maaari pa nitong padalasin ang paggawa ng inyong anak ng ganitong klaseng paguugali. "Finger Rhymes" O mga Ka nta at Awit na Pa mbata na Ginaga mita n ng Daliri at Katawa n Tuwing ang inyong anak ay may dinaramdam at nahihirapang ipahayag ang kanyang kalooban, maraming bagay ang maaari niyang gawin para tulungan siyang ibaling ang atensyon sa ibang bagay. Isa sa puwede mong gawin ay guluhin ang isip niya sa pamamagitan ng pagkanta ng mga paborito niyang awiting pambata na sinasabayan ng pagkilos ng daliri at katawan. 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Puwede niyo siyang turuan ng mga salita, pakalmahin ang kanyang loob, at hubugin ang kakayanan nang sabay-sabay. Nakita ko na gustong-gusto ng inyong anak kapag kayo ay umaawit ng mga kanta at tulang pambata kasama niya. Dahil dito ay natuto siya ng ibat ibang paraan para igalaw at gamitin ang kamay at katawan. Nagiging mahusay na siya sa paggamit ng kanyang mga daliri at maaaring kaya pa niyang gamitin ang kanyang mga daliri sa paa para pumulot ng mga bagay. Maraming mga kanta at tulang pambata na may kasamang paggalaw ng daliri at katawan na gustong-gusto ng mga batang nasa ganitong edad. Nagagawa niya na ang iba, tulad nang Paa, Tuhod, Balikat, Ulo. Ano pang mga ibang awating pambata ang ginagawa niyo kasama ng inyong anak na sinasamahan ng paggalaw ng mga daliri o iba pang bahagi ng katawan? 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 19-21 BUW AN Finger Rhymes Sampung mga Daliri Sampung mga Daliri Kamay at Paa Dalawang Tenga Dalawang Mata Ilong na maganda 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan Kung hindi niyo pa alam ito, narito ang iba pa. Bakit Kailangang Gawin Ito? Para turuan ang mga batang mumos ng mga salita sa pamamagitan ng kantang pambata at pag-uulit Para bigyan ng pagkakataon ang mga batang musmos na magsanay sa paggamit ng maliit na kalamnan sa kamay Para himukin ang mga bata na magsanay sa paguugnay ng mga salita na may kasamang pagkilos Para magsanay sa pagaya ng mga galaw ng katawan PAA, TUHOD, BALIKAT, ULO Paa, Tuhod, Balikat, Ulo Paa, Tuhod, Balikat, Ulo Paa, Tuhod, Balikat, Ulo Ito ang katawan ko © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? Sa	unang	pagkakataon	na	gagawin	niyo	ang	finger	rhymes,	nangangailangan	ng tulong ang inyong anak sa paggalaw ayon sa titik ng awit o tula. habang sinasanay siya, matututunan niya ang tamang paggalaw ng mga kamay at mabigkas ang awit /kanta nang mag-isa. Gawin sa Bahay Ano sa tingin niyo ang mangyayari sa linggong ito kung susubukan niyo ang paglalaro ng mga daliri para mailayo ang atensyon ng inyong anak kapag siya ay dumaraing/umiingit o kung nararamdaman niyo na gusto niyang mangagat o manakit? Ang pagsabay sa mga gawain ng isang batang musmos o paslit ay nangangailangan ng matinding oras at lakas. Maraming mga bata ang hindi nahuhubog nang ganap ang kanilang mga kakayanan dahil ang kanilang mga magulang ay hindi nagbibigay sa kanila ng tamang pagpupukaw at pagaaruga na nararapat ibigay sa isang bata. Ang inyong anak ay masuwerte dahil iniisip niyo nang husto ang kanyang kapakanan. Ang bawat isa ay may yamang taglay nila 19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
19-21 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 4 Paghubog sa pa nga ngatawa n at Uta k PAGHUBOG SA PANGANGATAWAN AT UTAK Balik aralan kung paanong magkaugnay ang pagkahubog sa pangangatawan at utak Para magbahagi ng mga impormasyon tungkol sa Mga Magagawa at Kayang	Gawin	Ng	Mga	Batang	Musmos,	19-24	Buwan ANG UGNAYAN NG KATAWAN AT UTAK Para pagusapan ang koneksyon sa pagitan ng paghubog ng pangangatawan at paghubog ng utak ng mga batang musmos ANO ANG NATUTUTUNAN NG MGA BATANG MUSMOS O PASLIT TUNGKOL SA PAGHAHANAP NG SOLUSYON SA MGA PROBLEMA Para himukin ang mga magulang na kilalanin ang ibat-ibang uri ng problema na kaya nang tugunan ng kanilang anak Para magmungkahi at ipakita ang mga laro na puwedeng subukan ng mga magulang na magtuturo sa kanilang mga anak para makahanap ng solusyon sa problema 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 19-21 BUW AN G AW AIN 19-21 BUW AN G AW AIN 19-21 BUW AN Tunnels and Tubes (Lagusan at Lusutan sa Tubo) Big? Little? (Maliit? Malaki?) Jump. Jump (Talon, Talon) Mga Gagamitin : Mga kahon, pabilog na karton, lalagyan ng pagkain o rolyo ng tisyu, pantapal, gunting, maliliit na laruan Mga Gagamitin : Maliit na lalagyan na gawa sa plastik at may pinipihit na takip Maliliit na bagay at laruan Mga Gagamitin : Patpat o lubid Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 16-18 19-21 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout 19 - 21 BUWAN Ano ang Nagagawa/Matututunang Gawin ng mga Batang Musmos, 19-24 Buwan Ang koordinasyon ng katawan at utak 4 Paghubog sa pa nga ngatawa n at Uta k Pag-uugnay Ngayon na mas naiintindihan niyo na at ng ibang miyembro ng pamilya ang nararamdaman ng inyong anak kapag siya ay nag-ngunguy-ngoy, nangangangat, o nananakit, ano ang nagbago sa mga ginagawa niyo sa kanya sa mga ganoong pagkakataon? Alam ko na mahirap talagang tugunan at harapin ang pag-ngu-nguy-ngoy, pananakit, pangangagat para sa inyo at sa lahat ng magulang. Tandaan, ito ay isa lang yugto na dinadaanan niya at sa tulong niyo, malalagpasan niya ito. Ano ang nangyari ngayong linggo na nagpagaan ng loob niyo? Paghubog sa Pa nga ngatawa n at Uta k Alam ko na interesado kayong malaman kung paano nahuhubog ang utak ng inyong anak at kung ano ang matututunan niyang gawin gamit ang kanyang katawan sa darating na 6 na buwan. Ang galing niyo sa pagiisip kaagad at pagpaplano nang maaga kung paano siya tutulungang matutunan ang mga paparating na kaalaman. Anong mga pisikal na kakayanan ang gamay na niya ngayong gawin? Ano ang itinuturo niyo sa kanya ngayon? 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Tingnan natin kung ano ang mga bagay na natututunang gawin ng mga batang musmos mula 19 hanggang 24 buwan. Handout 19 - 36 BUWAN Ano Ang Nagagawa/Matututunang Gawin ng mga Batang Musmos: 19-24 Buwan Sa pagtingin niyo sa listahang ito, mapapansin niyo na ang inyong anak ay dumaranas ng matinding sambulat ng pagkatuto. Ito ay nakakalibang nang husto, pero kung minsan naman ay nakakahapo. •	•	•	•	•	• •	•	•	•	•	• Pagpatungin	ang	anim	na	bagay Magitsa	ng	bagay	papunta	sa	isang	kahon Tumingkayad Maglakad	pataas	ng	hagdan	habang	nakakapit	sa	riles	o	hawakan Gamitin	ang	kamay	para	ipihit	ang	mga	hawakan	o	trangkahan Itulak	ang	sarili	sa	mga	laruang	jeep	nang	hindi	gumagamit	ng	pedal Nagsisimulang	makahanap	ng	solusyon	sa	mga	simpleng	problema	gamit	ang	mga laruan bilang kasangkapan Isaayos	at	pagsama-samahin	ang	magkakaparehong	hugis,	kulay,	at	iba	pang	bagay Buksan	at	patayin	ang	mga	laruan Tumakbo	nang	mahusay Umupo,	tumayo,	umalis,	bumalik	sa	silya Tumalon Mabilis	matuto	ng	mga	bagong	salita Natatandaan	kung	saan	nakalagay	ang	mga	bagay	at	kung	saan	sila	makikita 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga bagay na nasa bandang itaas ng listahan ay yung mga bagay na malamang ay una niyang matututunan. Ang pagbibigay sa kanya ng pagkakataon para sanayin ang mga kakayanang ito ay magpapadali para matutunan niya yung mga bagay na nakalista sa bandang ibaba ng listahan. Ang Ugnaya n sa Pagita n ng Katawa n at Uta k Handout Ang Ugnayan sa Pagitan ng Katawn at Utak 19 - 21 BUWAN Marami na kayong alam tungkol sa kung paano lumaki ang utak ng inyong anak at kung paano siya matuto
Ang	katawan	ay	hindi	lalaki	at	mahuhubog	kung	hindi	makakalinga	at	mabibigyan	ng tamang pagpupukaw ang utak. At ang utak ay hindi lalaki at mahuhubog kung hindi makakalinga at mabibigyan ng tamang pagpukaw ang katawan. Halimbawa, ang mga batang hindi napapakain at nahahawakan nang sapat ay hindimagkakaroon ng utak na lalaking normal. Ang utak nila ay magiging mas maliit at mas may kaunting nabuong koneksyon. Mas kaunting koneksyon ay nangangahulugan na ang pagkatuto at pagkakaroon ng kakayahang gumawa ng solusyon sa problema ay magiging mas mahirap para sa kanila.
Sa	pagbibigay	ng	tamang	pagpupukaw	sa	pangangatawan	at	sa	pagsasanay	ng	kakayahang pisikal, maraming koneksyon sa utak ang lalong tumitibay. Ibig sabihin nito ay nakakaya nang matutunan ng inyong anak ang mas mahihirap na bagay. Halimbawa. Ang mga batang parating nakakapag-ensayong sumipa at humagis 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
ng bola nung sila ay mas bata pa ay nagkakaroon ng kakayahan sa palakasan kapag sila ay tumanda na dahil ang mga koneksyon sa kanilang utak na may kaugnayan sa ganitong katangian ay lumalaki rin at lumalakas. Kung	ang	bata	ay	panatag	ang	loob	at	masaya,	mas	marami	siyang	matututunan	at	mas mabilis pa siyang matuto. Halimbawa. Ang mga dalubhasa sa pagaaral ng mga bata ay natuklasan na ang mga bata na nakakaranas ng pagkabagabag ay may utak na nakatuon ang pansin sa pagliligtas sa sarili, kaysa sa pagkatuto. Ang	pagbibigay	sa	bata	ng	mga	pagkakataon	na	sanayin	ang	kakayahang	makahanap ng solusyon sa problema ay nagpapatibay ng koneksyon sa utak na magbibigay sa kanya ng kakayahan na tumugon sa mas mahihirap na problema balang araw. Halimbawa, ang pagtuklas ng paraan kung paano makakadaan sa ibabaw, ilalim, o sa loob ng mga bagay na nasa obstacle course ay magtuturo sa bata kung paano tumugon sa mga simpleng problema. Ito ay maaaring magturo sa kanya kung paano makalabas sa mga pasikot-sikot ng isang siyudad kapag siya ay malaki na. Ano ang natututunan ng mga batang musmos tungkol sa paghahanap ng solusyon sa mga problema? Anong mga uri ng simpleng problema ang kaya nang tugunan ng inyong anak ngayon? 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Siya ay Natututo Nang:
Magsama
sama	ng	magkakaparehong	hugis	at	kulay
Magpares	ng	mga	bagay	na	pareho
Maghanap	ng	mga	bagay	na	nakatago
Magsuot	ng	mga	gamit	sa	butas
Tuklasin,	gamit	lang	ang	pagkapa	at	paghawak,	kung	ano	ang	nakatago	(halimbawa: Ano ang Nasa Sako na Gawain)
Alamin	kung	paano	siya	nakakadaan	sa	ibabaw,	ilalim,	o	loob	ng	mga	bagay
bagay
Iitsa	ang	bola	para	mailabas	ito	mula	sa	kahon
Alagaan	ang	manyika	kung	ito	ay	may	karamdaman
Inaakyat	at	inaabot	ang	bagay	na	gusto	niya Ito ay isang rason kung bakit kayo ay ang pinakamahalaga niyang tagapag-turo. Namamangha ba kayo sa kung gaano karami ang naituro niyo na sa kanya at kung gaano kahusay siya sa paghanap ng solusyon sa mga problema? Paano sa tingin niyo makakatulong sa kanyang pagaaral sa iskuwelahan kung parati niyo siyang tuturuan ng mga bagong bagay habang siya ay bata pa? 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Naaalala niyo pa marahil na pinagusapan natin noon ang tungkol sa kung paano nagiging handa ang utak ng isang bata para matutunan ang ilang bagay depende sa isang partikular na edad. Kung hindi nila ito matututunan, sa panahong iyon, baka hindi na nila ito matutunan o kundi ay mahirapan sila nang husto bago ito matutunan. Ang anak niyo ay sobrang swerte sa pagkakaroon ng magulang na binibigyan ng atensyon ang paghubog ng kanyang utak at katawan, at alam kung paano sila magkaugnay. Ang mga mahahalagang bagay na dapat matutunan ng anak niyo ngayon ay ang mga sumusunod: •	•	•	• Pagkakaroon	ng	magandang	pagtingin	sa	sarili Kakayahang	unawain	at	tugunan	ang	mga	saloobin Humanap	ng	solusyon	sa	mga	problema Matuto	ng	mga	salita	at	ang	kahulugan	ng	mga	ito Paghubog	ng	koordinasyon	ng	ibat	ibang	bahagi	ng	katawan Gusto niyo bang matutunan ang ibang gawain o laro na puwede niyong gawin para alalayan ang paghubog ng utak at pangagnatawan ng inyong anak? 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 19-21 BUW AN Para hikayatin ang mga batang musmos na maghanap ng solusyon sa mga simpleng problema Tunnels and Tubes (Lagusan at Lusutan Sa Tubo) Para bigyan ang mga bata ng pagkakataong sanayin ang pagpihit ng mga trangkahan at takip gamit ang kanilang kamay Pa a no ito Gagawin? 1. Maghanap ng mga kahong gawa sa karton at mga tubo mula sa mga pagkain at iba pang produkto 2. Gawin lagusan ang mga kahon sa pamamagitan nang paggupit ng butas sa bawat dulo nito 3. Ilagay ang mga kahon sa sahig at ipakita sa inyong anak kung paano maglagay ng laruang sasakyan o trak sa isang dulo, tingnan itong mawala, at muling lumitaw sa kabilang dulo 4. Subukan nang paulit-ulit ang laro gamit ang ilang tubo na pinagdikit-dikit gamit ang pantapal. Hawakan ang isang dulo ng tubo ilang piye ang layo mula sa sahig o itukod ito sa isang silya o unan. Ipakita sa inyong anak kung paano ilagay ang sasakyan o iba pang bagay na madaling dumulas sa tubo mula sa isang dulo at abangan na lumbas ito sa kabilang dulo. 5. Kausapin ang inyong anak tungkol sa kanyang nakikita at ginagawa. Ituro sa kanya ang mga salitang tulad nang pagtatago, nawala, lagusan, tubo. 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 19-21 BUW AN Para bigyan ng pagkakataon ang mga bata na pagsanayan ang isang bagong pisikal na kakayanan na may kaugnayan sa malalaking kalamnan at sa koordinasyon ng katawan Jump, Jump (Talon,Talon) Para turuan ang mga batang musmos ng mga salitang nagpapahayag ng pagkilos at ang kahulugan ng mga ito, sa pamamagitan ng aktwal na pagkakaroon ng karanasan tungkol dito Para bigyan ng isa pang kasangkapan ang mga bata na matugunan ang mga problema Pa a no ito Gagawin? 1. Kung ang inyong anak ay hindi pa marunong tumalon, simulan sa paghawak sa dalawa niyang kamay na nasa taas ng kanyang ulo 2. Ipakita sa kanya kung paano tumalon gamit ang dalang paa at sabihan siya na gayahin kayo 3. Kapag natuto nang tumalon ang inyong anak, bigyan siya ng mga pagkakataon para talunan ang ibat ibang bagay, tulad nang:
Isang	maliit	na	palapag
Isang	pamatpat	o	lubid	na	nasa	sahig
Isang	bangketa
Isang	guhit	sa	buhangin	o	sa	bangketa Habang tumatalon siya, ituro sa kanya ang mga salitang talon, ibabaw, 4. at lundag 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Hawakan ang kanyang mga kamay habang siya ay tumatalon hanggang maramdaman niyo na hindi na siya tutumba sa pagbagsak ng kanyang mga paa sa lupa Gawin sa Bahay Pinagusapan natin noon kung gaano katindi ang pagkawili ng mga bata sa pagtahak ng obstacle course, gawin man ito sa loob o labas ng bahay. Sa linggong ito, gusto niyo bang maglatag ng isang bagong obstacle course na may kasama nang pagtalon, at gamitin ang karanasan na ito para turuan siya ng mga bagong salita? Bigyang diin ang mga positibong katangian ng mga 19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
19-21 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 5 Pa kikpagla ro at Pagpukaw ng Isipa n at Pa nda ma ANG NAGAGAWA NG PAG-HIPO AT PAGMAMAHAL (AFFECTION) Para pagusapan bakit kailangan ng mga batang musmos o paslit ang mapagkalingang dampi ng kamay ng magulang Para pagusapan ang ibat ibang uri ng haplos at pagpapakita ng pagmamahal na kailangan ng mga batang musmos Para pag-aralan ang mga saloobin ng mga magulang tungkol sa paghipo at pagpapakita ng pagmamahal sa mga anak nila Para pagusapan kung paanong ang mapagkalingang haplos at nararamdaman ang seguridad ay may kaugnayan sa mga bata para mas mabigyan nila ng proteksyon at mapangalagaan ang sarili balang araw Para hikayatin ang mga magulang na ipagpatuloy ang paghahaplos at pagpapakita ng pagmamahal sa kanilang mga anak Dagdag na Laruan Para sa mga Batang Musmos O Paslit Para magbahagi ng mga mungkahi para sa mga laruan na puwedeng bitbitin o gawin na aalalay sapaghubog ng buong pagkatao ng kanilang anak Para pagusapan kung bakit mahalaga para sa mga bata na maglaro ng kanilang mga laruan, kahit ba maaari nila itong masira mula sa normal na paggamit Para imungkahi na sana ay gumawa ang magulang ng simpleng alituntunin sa kung paano at kailan lalaruin ang mga ispesyal na laruan na maaaring mas madaling masira o magamit sa maling paraan 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
PAGLALARO PARA MATUTO AT MAGLIBANG Para ipakita sa mga magulang ang ibat-ibang laro na pwede nilang subukan kasama ang mga anak para umalalay sa pagkatuto ng mga bata at pati na rin sa malusog na ugnayan ng buong pamilya SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATANG NASA MURANG EDAD PA G AW AIN 19-21 BUW AN G AW AIN 19-21 BUW AN G AW AIN 19-21 BUW AN Tag (Taya) Mga Gagamiting Tingnan sa Pahina Pouring and Mixing (Ibuhos at Ihalo) Mga Gagamitin Tingnan sa Pahina Dough Play (Paglalaro Ng Clay) Mga Gagamitin Tingnan sa Pahina G AW AIN 19-21 BUW AN G AW AIN 19-21 BUW AN Going to the library/ pagpunta sa aklatan Ball Basics/Paglalaro ng Bola Mga Gagamitin: Tingnan sa Pahina Mga Gagamitin : Tingnan sa Pahina 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout 19 - 21 BUWAN Mga Gawaing Aalalay sa Paghubog ng Bata: 19-24 Buwan 5 Pa kikpagla ro at Pagpukaw ng Isipa n at Pa nda ma Ang mga gawain sa modyul na ito ay itinatakdang ipakita sa loob ng 2 o 3 talakayan. Habang puwede niyong gawin ang ilan sa mga laro sa loob ng talakayang ito, minumungkahi na ang iba ay ipakita at subukan sa mga susunod na pagkikita. Ito ay mga laro na kagigiliwan ng mga bata sa loob ng maraming taon. Mahalaga para sa FSW na bigyang-diin ang mga magagandang katangian ng mga magulang habang nakikita niyo silang sa kanilang anak sa paraang aalalay sa paghubog ng pangangatawan, kakayanang tumugon sa nadarama,kakayanang makihalubilo, kakayanang makapagsalita. Pag-uugnay Ang dami niyo nang ginagawang magagandang bagay para bigyan ng tamang pagpukaw at para kalingain ang inyong anak. Ano ang nagawa niyo nang matagumpay nitong nagdang linggo bilang magulang? Ano pang mga ibang bagay ang ginawa niyo na nagpagaan ng inyong pakiramdam? Ano ang ginawa niyo para mangyari lahat ang mga ito? Paano niyo isasaayos sa ibat ibang paraan ang inyong mga araw nang sa ganon ay maramdaman niyo na may natitira kayong oras para sa mga bagay na mahalaga sa inyo? Katulad nang mahalaga para sa inyong anak na magkaroon ng magandang pagtingin at pakiramdam sa sarili, mahalaga rin sa akin na dapat ay maging maganda rin ang pakiramdam niyo sa inyong sarili at sa inyong mga nagawang gawain. 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang ginagawa niyo para alagaan at kalingain ang inyong sarili? Ang Magagawa ng Paghipo at Pagma ma hal Dahil ang mga batang nasa murang edad pa ay sobrang aktibo, maraming magulang ang nakakalimutan kung gaano kahalaga ang paghipo, paghawak, at pagyapos sa kanila. Ano ang pakiramdam niyo at ng inyong partner tungkol dito? Ang inyong anak ba ay yung tipo ng bata na humihingi ng tulong o naghahanap ng pisikal na pagpapakita ng pagmamahal? O siya ba yung tipo na naaasiwa dito o kadalasan ay hindi naghahanap nito? Paano ito naiiba sa inyong ibang anak? Gaano karaming paghahapols at pagmamahal sa tingin niyo ang kailangan ng mga batang nasa ganitong edad? 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Marami.	Kahit	na	ba	hindi	ito	hinahanap	ng	maraming	mga	bata,	kailangan	pa	rin	nila ng haplos at pagmamahal. Naniniwala ba kayo na kapag ang mga batang lalaki ay binibigyan ng banayad na haplos at pagmamahal, ay lalaki silang "mahina ang loob" o bakla? Iniisip ng maraming magulang na kailangang gawin nilang matapang ang kanilang mga anak. Nag-aalala kasi sila na baka hindi nila mabantayan o mabigyan ng proteksyon ang kanilang mga sarili.
Mahalaga	na	matutunan	ng	mga	bata	na	bantayan	at	protektahan	ang	kanilang sarili.
Natututunan	ng	mga	bata	na	bantayan	at	protektahan	ang	kanilang	sarili	sa	pamamagitan ng pagtanggap muna ng proteksyon at pagbabantay mula sa kanilang mga magulang.
Kapag	sila	ay	pumasok	na	sa	paaralan,	nasa	tamang	edad	na	sila	para	matutunan kung paano po-protektahan at babantayan ang kanilang sarili. Hindi naiintindihan ng ibang magulang na kapag binigyan ang mga bata ng uri ng paghipo at karinyo na kailangan nila, ito pa nga ang maghahanda sa kanila para mas maprotektahan at mabantayan ang mga sarili. 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga batang nakakatanggap ng dampi mula sa magulang ay mas nakakaramdam ng kumpiyansa sa sarili at kapanatagan. Ang mga batang may kumpiyansa sa sarili at panatag ang kalooban ay mas ligtas sa panloloko ng ibang bata. Ano ang mga ibat-ibang uri ng dampi o hipo na kailangan ng inyong anak? Panatag ba ang loob niyo/ at ng inyong partner na ibigay sa inyong anak ang uri ng paglalapat/ o paghipo na Pagyakap Paghalik Pagyapos/pagyukyok Paghaplos sa kanyang mukha at buhok Pag-akbay sa kanya Paghimas o pagtapak sa kanyang likod Pagmasahe/paghaplos Paggulong sa sahig kasama niya Pagkarga sa kanya Pagalalay sa kanya nang mahigpit habang naglalaro Paghawak sa kanyang kamay Pagkandong 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang paghipo ay pumupukas sa ibat ibang bahagi ng utak na mahalaga para sa paghubog at pagkatuto. Ang maagang pagtanggap ng mga paghipo ay konektado sa kung paano balang araw nagkakalinga ang inyong anak sa kanyang anak. Ano ang nakukuha ng mga batang musmos mula sa hipo at karinyo na hindi nila nakikita mula sa mga salita o iba pang uri ng pakikipag-ugnayan, tulad nang pag-ngiti, pakikipag-titigan, pag-puri, atbp? Para sa mga batang nasa murang edad pa, ang mapagkalingang dampi ay katumbas ng pagpaparamdam ng pagmamahal at pagtanggap. Ang hipo marahil ang pinaka-malakas/ mabisang paraan para sa ating lahat na makaramdam na tayo ay tinatanggap, pinahahalagahan, ligtas, at panatag. Kailan sa tingin niyo kailangan ng inyong anak ang pagkarinyo? Para sa anong dahilan?
• Maraming	beses,	araw
-araw,	para	maramdaman	nila	na	sila	ay	minamahal	at pinahahalagahan. Kapag	naglalaro,	para	udyukan	sila	na	matuto	at	matulungan	din	na	magkaroon ng kumpiyansa sa sarili Kung	sila	ay	masasaktan	o	may	sakit,	para	madama	nila	na	iniisip	niyo	ang kanyang kapakanan Para	ipakita	ang	inyong	pagmamahal Sa	pagtulog	o	pagidlip	para	ipanatag	ang	kanilang	kalooban Para	ipanatag	ang	kanilang	loob	sa	buong	araw,	kung	hindi	maganda	ang pakiramdam nila Para	maramdaman	nilang	ligtas	at	panatag	sila
Anong uri ng haplos ang gumagana sa inyong anak para sa bawat sitwasyon na inilahad sa itaas? 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang magagawa niyo para magkaroon kayo ng kumpiyansa na ibigay ang uri ng haplos na kailangan niya? Dahil naiintindihan niyo ang kahalagahan ng mapagkalingang hipo, paano niyo gustong gamitin ito sa inyong anak habang siya ay lumalaki? Naiintindihan niyo ang kahalagahan ng hipo. Alam niyo rin na mas mabilis matuto ang mga bata mula sa pagkakaroon ng aktwal na karanasan tungkol dito. Alam niyo na ang inyong anak ay gagamitin kung ano ang natututnan sa inyo tungkol sa mapagkalingang hipo para sa ibang tao, ngayon at balang-araw. Paano niyo gustong gamitin ng inyong anak ang paghaplos sa ibang tao, ngayon at balang araw? Dagdag na La rua n Para sa mga Bata ng Musmos Dahil masyadong mahal ang mga laruan, kung kayo ay maghahanap ng laruan para sa inyong anak, mahalagang isipin kung gaano niya katagal paglalaruan ito at kung gaano karami ang matututunan niya sa paglalaro nito. 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Narito ang ilang mungkahi tungkol sa mga laruan para sa batang nasa ganitong edad. Handout 19 - 21 BUWAN Mga Laruan na Aalalay sa Paghubog ng mga Bata: 19-24 Buwan Narito ang listahan ng mga laruan para malibang at matuto na ikakatuwang laruin ng mga batang sa ganitong edad, hanggang sila ay dalawa't kalahating taong gulang na. Ang mga laruang ito ay puwedeng bilhin o gawin. •	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	• Bola Pin-up	na	laruan Laruan	na	may	butas	at	may	tinutusok Puzzles	na	may	2	hangang	6	na	piraso Krayola	at	pentel	pen Brotsa	o	brush	ng	pintura	na	pang	matanda	at	pang	bata Mga	lalagyan	o	balde	para	sa	mga	bagay	na	ibinubuhos Malambot	na	masa	ng	arina	o	clay Maliit	na	laruang	nasasakyan Libro Malalaking	beads	para	naitatali Malalaking	laruang	bloke Mga	laruang	may	pihitan	at	switch Malaking	kahon	na	gawa	sa	karton Manyika	at	stuffed	toys Mga	instrumento	sa	musika	na	pambata 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Maraming magulang ang nag-aalala na kapag ang mga anak nila ay humawak ng kanilang laruan, sisirain lang nila ito. Nakakalimutan din nila na ang ilang laruan, tulad ng krayola, pentel pen, at pintura, ay kailangang ilayo at ilalabas lang kapag may ispesyal na okasyon. Para sa nakararaming magulang, mas gumagana sa kanila na magkaroon ng simpleng alituntunin kung paano lalaruin ang mga laruan at kung anong mga laruan ang dapat ilabas lang tuwing ispesyal na okasyon. Nag-aalala ba kayo na baka sirain ng inyong anak ang laruan niya? Bakit sa tingin niyo mahalaga na hayaan ang inyong anak na maglaro ng kanyang laruan kahit na baka masira nila ito? Ano sa tingin niyo ang mga bagay na dapat niyong itayo at ilabas lang tuwing ispesyal na okasyon? 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang ilang simpleng alituntunin na magagawa niyo tungkol sa paggamit ng mga laruan sa bahay Ang Paglalaro Pa ra Matuto At Maliba ng Ang mga gawain sa modyul na ito ay itinatakdang ipakita sa loob ng 2 o 3 talakayan. Habang puwede niyong gawin ang ilan sa mga laro sa loob ng talakayang ito, minumungkahi na ang iba ay ipakita at subukan sa mga susunod na pagkikita. Ito ay mga laro na kagigiliwan ng mga bata sa loob ng maraming taon. Mahalaga para sa FSW na bigyang-diin ang mga magagandang katangian ng mga magulang habang nakikita niyo silang sa kanilang anak sa paraang aalalay sa paghubog ng pangangatawan, kakayanang tumugon sa nadarama,kakayanang makihalubilo, kakayanang makapagsalita. Mga simpleng laro para sa mga batang musmos o paslit Ang mga bata ay natutuo sa paguulit ng mga gawain 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga batang musmos o paslit, nasaan mang sulok sila ng daigdig, ay gustong-gustong sumubok at umulit ng pare-parehong laro. Itong mga simpleng laro ay magmumukhang kakaiba kasi meron silang samut saring klase ayon sa ibat ibang kultura at gawi ng mga pamilya Merong sandaang pamamaraan para magawa ang mga larong ito kasama ang inyong anak. Gamitin ang inyong pagiging malikhain gamit ang kung anomang bagay na matatagpuan sa inyong bahay o sa kung saan man kayo naroroon. Ang mga sumusunod ay ilang mga mungkahi kung paano susubukan at gagawin ang bawat mga laro
Tandaan,	ang	inyong	anak	ay	natututo	sa	paguulit-ulit	ng	Gawain	(paggawa	ng mga parehong Gawain ng paulit-ulit). Kaya asahan na malaman ay mapagod kayo sa paggawa ng parehong laro bago pa man magsawa ang anak niyo dito.
Tandaan	din,	ang	pagbibigay	ng	papuri	sa	pagsubok	at	pagsusumikap	niyang	matuto ay magtataguyod ng kanyang kumpiyansa sa sarili at makakatulong para maging maganda ang tingin niya sa kanyang sarili.
Gamitin	ang	mga	larong	ito	bilang	oportunidad	na	maturuan	ang	inyong anak ng mga bagong salita sa pamamagitan ng pagpapaliwanag kung ano ang kanyang nakikita at ginagawa, at sa pagbibigay sa kanya ng mga tanong na kaya niyang subukang sagutin.
Tandaan	na	gamitin	ang	4	Steps	to	Success	o	ang	4	na	Hakbang	sa	Tagumpay kapag tinuturuan ang inyong anak kung paano gagawin ang mga larong ito. Parating isaisip ang kaligtasan ng inyong anak, lalo na kung ang mga gawain ay nangangailangan ng paggamit ng mga maliliit na bagay, tubig, o kung ang laro ay gagawin sa labas ng bahay. 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 19-21 BUW AN Para hikayatin ang mga bata na sanayin ang kanilang malalaking kalamnan Para unti-unting ituro sa mga bata kung paano makipaglaro sa iba at kung paano magsalitan TAG (Habulan-Taya) Simulan ang larong ito nang may dalawang kalahok lang - isang matanda at ang inyong anak. Simulan ito nang walang kahit anong alituntunin na susundan, hanggang sa ang inyong anak ay matutong humabol at gawing taya ang iba. 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1. Sabihan ang lahat nang maglalaro kung hanggang saan ang buong lugar ng laruan. Sabihan ang lahat ng walag lalagpas sa napagkasunduang lugar ng laruan. 2. Kung 2 o higit pa ang maglalaro, mamili ng magiging taya. 3. Sabihan ang taya na manghabol at subukang tapikin ang ibang kasali. 4. Kapag may natapik ang taya, sasabihan niya na "taya" sa natapik niya. 5. Ang natapik ang siya namang magiging taya at pagpapatuloy ang laro. 6. Kung merong malaking grupo na maglalaro nito, ang mga batang musmos o paslit ay matutuwa na sa simpleng pagtakbo-takbo at sa pagiging bahagi ng larong ito, hanggang sa sila ay nasa tamang edad na para matutunan ang buong laro. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 19-21 BUW AN Para turuan ang mga bata na gamitin ang kanilang kamay, sa pagbuhos at paghalo Pouring and Mixing (Ibuhos at Ihalo) Para turuan ang mga bata kung paanong ang mga bagay na may ibat ibang hugis, katangian, at bigat ay gumagawa at kung ano ang pakiramdam kapag sila ay ibinubuhos 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1. Humanap ng ibat ibang uri ng lalagyan na puwedeng gamitin sa pagbuhog, tulad nang: lalagyan ng pagkain, tasa na meron at walang hawakan, maliit na kaldero, embudo, pansala, mangkok, atbp. 2. Punuin ng ibat ibang uri ng munggo, bigas, buhangin, o maliliit na bato ang isang malaking lalagyan 3. Ipakita sa anak kung paano magsalin mula sa isang lalagyan patungo sa isa pa 4. Bigyan siya ng pamatpat o kutsara para panghalo 5. Kausapin ang inyong anak tungkol sa ginagawa niya habang hinihikayat siya na gumamit ng mga salita sa pamamagitan ng pagsabi halimbawa: ibuhos mo ang mga munggo sa maliit na mangkok. Ipakita mo kung paano paghaluin ang mga buhangin. G AW AIN 19-21 BUW AN Pouring and Mixing (Ibuhos at Ihalo) Tingnan ang 6-12 na buwan sa modyul na Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 19-21 BUW AN Para bigyan ang mga magulang at bata ng pababago sa kapaligiran Para bigyan ang mga bata ng bagong pagkakataon para matuto at mabigyan ng tamang pagpukaw Going To The Going To The Library (Ang Pagpunta sa Aklatan) Para tulungan ang mga bata na mahubog ang pagkagiliw sa libro at pagbabasa Para iugnay ang mga pamilya sa isang mahalagang yaman ng komunidad Hindi alam ng maraming magulang na ang pagpunta sa aklatan ay isang nakakapagunlad na karanasan para sa mga batang nasa murang edad pa pati na rin ang mga batang medyo matanda na. Kapag masyadong mainit o malamig sa labas, ang pagpunta sa aklatan ay maaaring maging isang murang/matipid na paraan ng paglalakwatsa ng buong pamilya. 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Maraming mga aklatan ang nagbibigay ng pagkatuto sa mga bata Ang ilang aklatan ay may mga laruang nagbibigay ng kaalaman sa mga bata pati na rin mga kantang pambata at videotape na pambata. Karamihan sa mga nagtatrabaho sa pambatang seksyon, ay nakakaintindi sa pangangailangan at antas ng sigla ng mga batang nasa murang edad pa. Ipaparamdam nila sa inyo na malugod nila kayong pagsisilbihan. Matutulungan niya kayo kung paano magmahal at mag-alaga ng mga libro. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 19-21 BUW AN Para sanayin ang malalaking kalamnan Para mahubog ang koordinasyon ng mga bahagi ng katawan Ball Basics/ Tungkol sa mga Bola Para turuan ang mga batang musmos ng mas maraming salita at kung paano sila gagamitin sa pangungusap 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1. Magsimula sa paggamit ng 10 hanggang 12 pulgada na bolang plastik o goma Kapag nakipaglaro ng bola sa inyong anak, turuan siya gawin ang mga sumusunod: 1. Magsimula sa paggamit ng 10 hanggang 12 pulgada na bolang plastik o goma Kapag nakipaglaro ng bola sa inyong anak, turuan siya gawin ang mga sumusunod: Pagulungin ito Saluhin ito Sipain ito Hampasin ito gamit ang patpat Ihagis ito... Sa inyo Sa loob ng basket Sa ibabaw nglubid o bakod Papasok ng butas o buslo Sa ilalim ng anomang bagay Papunta sa aso Patalbugin ito Palutangin ito sa tubig 3. Habang kayo ay naglalaro, turuan siya ng mga salita sa pagku-kuwento tungkol sa inyong ginagawa. Hikayatin siya na pag-tagniin ang 2 o 3 salita para maging isang pangungusap. Sabihin halimbawa: Sipain ang bola papunta kay tatay. Ihagis ang bola papunta sa timba. Gawin sa Bahay Kung hindi pa kayo nakapunta kamakailan sa aklatan kasama ang buong pamilya, baka gusto niyong magplanong pumunta ngayong linggo. Aabangan kong makarinig ng kuwento tungkol dito at titingnan ko kung anong mga libro ang inyong napili. Lahat tayo ay maaaring matuto at umunlad 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
© 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. 19-21 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama
Pagtutuuna n ng Pa nsin 6 Pagkalinga sa Magula ng ISPESYAL NA PAG-AARUGA SA MGA INA Para bigyan ng pagkakataon ang mga ina na mabigyan ng ispesyal na pagaaruga Para ipakita sa mga ina kung gaano sila kinikilala at kinalulugdan para sa lahat ng kanilang ginagawa Para hikayatin ang mga ina na sabihin sa kanilang partner/ibang miyembro ng pamilya kung bakit kinikilala niyo ang ginagawa nila G AW AIN 19-21 BUW AN Ispesyal na Pagaaruga ng mga Ina Mga Gagamitin: Mga tagapag-alaga ng bata Isang	volunteer	worker	ng	komunidad	at	iba	pang kaugnay na gamit Handout Wala 19 - 21 BUWAN 19-21 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Dahil ang modyul na ito ay sadyang ginawa para sa pagkalinga ng mga ina at para bigyan sila ng oras para makapag-pahinga mula sa pagiging magulang, minumungkahi na mabigyan ng tagapag-alaga ang bata sa hiwalay na kuwarto. 6 Pagkalinga sa Magula ng Pag-uugnay Paulit-ulit nating pinaguusapan ang tungkol sa kung gaano kahalaga sa inyo na gawin ang mga bagay na nagpapagaan ng inyong pakiramdam at nakakabawas sa inyong pagkabagabag. Ngayon ay meron tayong gawain na magbibigay ng tuwa para sa inyo. Meron tayong kasamang tagapangalaga sa inyong anak para hindi niyo muna sila Ispesyal na Paga a ruga sa mga Ina Madalas ay hindi nakakatanggap ng sapat na pagkilala ang mga ina para sa lahat ng ginagawa nila para alagaan ang iba. Hindi rin sila sapat na nabibigyan ng ispesyal na pagaaruga. Ang araw na ito ay sadyang para sa inyo lang. Isang paraan ito para magsabi ng "salamat". Ito ay nararapat sa inyo at ito ay pinaghirapan niyo. Magsaya tayo! 19-21 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 19-21 BUW AN Para bigyan ng pagkakataon ang mga ina na mabigyan gn ispesyal na pagaaruga Para ibalita sa mga ina kung gaano katindi ang pagkilala na dapat igawad sa kanila para sa lahat ng ginagawa nila. ISPESYAL NA PAGKALINGA SA MGA INA Pa a no ito Gagawin? 1. Humanap ng volunteer (magku-kusang loob) mula sa mga sumusunod na propesyon na pupunta para gumawa ng mga sumusunod na pagaaruga sa ina: 2. Ayusin sa mas maagang panahon kung ano ang gagawin ng propesyunal na ito para sa grupo. Siguraduhin na masasabihan ang mga ina tungkol sa petsa at sa kung ano ang gagawin ng panauhin. Narito ang ilang paraan para paghandaan at isaayos ang mga mangyayari...
Kung	kakaunti	lang	ang	oras,	puwedeng	magsagawa	ng	bunutan para malaman kung sinong ina ang tatanggap ng ispesyal na pagaaruga habang ang iba ay nanonood, tulad nang isang pagsasaayos ng istilo ng pananamit at pagpapaayos ng mukha o pagpapagupit 19-21 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Maghanda	ng	mga	gagamitin	para	ang	lahat	ng	ina	ay	makabahagi o matututunan ang gawain. Halimbawa, natututunan ang isang sayaw, kung paano magmasahe sa kamay,matututunan ang isang tradiysunal na awit paglika ng isang sining, atbp;
Alamin	kung	gaano	kahabang	oras	ang	kakailanganin	para	sa buong gawain nang sa gayon ay hindi magmadali o mapag-iiwanan ng mga ina.
Maghanda	ng	ispesyal	na	meryenda	para	sa	grupo. Gawin sa Bahay Pinagusapan natin noon kung gaano katindi ang pagkawili ng mga bata sa pagtahak ng obstacle course, gawin man ito sa loob o labas ng bahay. Sa linggong ito, gusto niyo bang maglatag ng isang bagong obstacle course na may kasama nang pagtalon, at gamitin ang karanasan na ito para turuan siya ng mga bagong salita? Kilalanin ang kakayahan ng mga magulang 19-21 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 1 Pa nguna hing Pa nga ngalaga PAGPAPAKAIN SA MGA BATANG MUSMOS: NAGBABAGONG MGA PANGANGAILANGAN AT INAASAHAN Para ipakitang normal lang ang hindi matantya at hindi regular na gawi sa pagkain ng mga batang nasa murang edad pa Pagusapan kasama ng mga magulang kung ano ang dapat nilang asahan mula sa mga batang nasa murang edad pa tungkol sa kanilang pagkain Para bigyan ng mungkahi ang mga magulang sa pagbibigay ng masustansya at kaaya-ayang pagkain para sa mga batang nasa m;urang edad pa Para pigilan ang mga magulang na makpagtalo at makipag-away sa kanilang anak tungkol sa pagkain PAGKAIN NANG MAY KUTSARA AT TINIDOR Para talakain ang mga paraan na maggagamit ng mga magulang para unti-unting turuan ang kanilang anak na kumai gamit ang kutsara at tinidor Paano Gagawing Kaaya-aya ang mga Pagkain G AW AIN 22-24 BUW AN Mga Gagamitin: Piraso ng Pagkain Tingnan ang pahina 236-237 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 BUWAN 16-18 BUWAN 19-21 BUWAN 22-24 BUWAN Handouts 22 - 24 BUWAN Gawi sa Pagkain ng mga Batang Musmos: Ano ang Dapat Asahan Mungkahi para sa Pagsusulong ng Malusog na Gawi sa Pagkain 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
1 Pa nguna hing Pa nga ngalaga Pag-uugnay Ano ang mga magagandang nangyari sa inyo bilang magulang nitong nagdaang linggo? Anong mga ibang bagay ang nagawa niyo na nagpagaan ng inyong loob? Anong mga pagkakataon ang inyong sinunggaban para ipakita sa inyong partner/ ibang miyembro ng pamilya na kinikilala niyo ang kanilang ginagawa para sa inyong anak? Ang pagpapahinga ba noong isang linggo ay nakatulong para ang linggong ito ay maging mas maganda para sa inyo at sa inyong pamilya? Sa maraming paraan, ang pagiging isang magulang ay parang pagiging isang sasakyan. Kung ang sasakyan ay may gas, malinis ang langis, at maaalagaan nang husto, ito ay tatakbo ng maayos. Kung ito ay mauubusan ng gas o hindi aalagaan ng mabuti, maaari itong tumirik. Kung kayo ay kakalinga sa iba, at nagbibigay sa iba, para bang ang tanke ninyo ng gas ay unti-unting nauubusan ng laman. Mapapagod kayo at magiging mas mahirap ito sa inyo para magbigay. Kaya bilang magulang, kailangang makahanap tayo ng paraan para panatilihing puno ng gas ang ating tanke, at panatilihing maganda ang ating pakiramdam para parati tayong makapagbigay at parating positibo ang pakikitungo natin sa ating mga anak at kapamilya. May mga araw ban a kumakain siya ng marami at may ibang araw na halos wala siyang kinakain? Nagaalala ba kayo sa nakakasanayan niyang gawi sa pagkain? 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagpapa ka in sa mga Bata ng Musmos: Nagba bagong mga Pa nga nga ila nga n at Ina a sa ha n Napansin niyo siguro na minsan mahirap pakainin ang inyong anak na kumain ng mga pagkaing gusto niyo para sa kanya araw-araw. Napansin niyo ban a merong mga pagkain na gusto niyang kainin parati at maraming mga pagkain na wala siyang hilig kainin? Tumitikim lang ba siya ng ilang pagkain tapos parati ay hihingi siya ng iba para kainin? Karamihan sa mga batang musmos ay hindi kumakain nang kasing lakas kesa noong sanggol pa lang sila. Sa loob ng kanilang unang taon, karamihan sa mga sanggol ay nagiging triple ang bigat o timbang. Pagdating sa ikalawang taon nila, karamihan ay nadadagdagan lang ng 5 libra. Ang mga batang musmos o paslit ay may dinadaanang proseso ng paglaki. Ibig sabihin nito, na sa loob ng ilang linggo ay lumalaki sila nang husto, at pagkatapos ay hihinto sa paglaki. Tapos ay lalaki lalo sila sa loob ng ilang linggo, tapos hihinto uli. Sa mga panahong lumalaki sila, kumakain sila ng madami. Kapag sila ay hindi lumalaki, hindi nila kailangang kumain ng marami. Karamihan sa mga magulang ay nagaalala sa mga panahong mahina kumain ang kanilang anak. Ang ilang mga magulang ay pinipilit at tinatakot ang kanilang mga anak para lang kumain. May kilala ba kayong magulang na gumagawa nito? Sa tingin niyo ba ay epektibo ito? 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Noong bata pa kayo, nangyari na bang pinipilit kayo para kumain? Anong pakiramdam niyo? Nakatulong ba iyon para kumain kayo ng marami? Ano sa tingin niyo ang mararamdaman ng inyong anak kapag pinilit niyo siyang kumain? •	•	•	• Matigas	ang	ulo Nalilito Hindi	ginagalang	Nagagalit Nilalagnat Mahalagang makakain ng sapat na masustansyang pagkain ang mga batang musmos para lumaki silang malusog ang isip at pangagatawan. Minumungkahi ng mga duktor sa bata na hindi dapat pinipilit kumain ang mga batang nagsisimjulang	maglakad.	Imbes	ay	hinihimok	dapat	ng	mga	magulang	ang	kanilang	mga	anak na kumain ng malulusog na pagkain araw-araw. Napapansin ng maraming magulang na malaking tulong na gamitin ang natural na pagkamausisa ng kanilang anak,,,,,,,, ang kanilang kagustuhan na makakilos mag-isa, at ang kanilang pangangailangan na manggaya para mahimok siyang kumain nang mas mabuti. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang nagawa niyo para mapukaw ang interes ng inyong anak sa mga pagkain na gusto niyong kainin niya/ Bakit sa tingin niyo mahalaga para sa mga batang nasa murang edad pa na kumain ng ibat ibang kalse ng malulusog na pagkain?
Kung	hindi	mabibigyan	ng	tamang	sustansya	ang	mga	batang	nasa	murang	edad, ang katawan at utak nila ay hindi lalaki nang husto o lalakas nang husto Mas	mahirap	para	sa	kanila	na	mag-isip	at	matuto	kung	sila	ay	nagugutom	o	hindi sila kumakain na malusog na pagkain Ang	mga	batang	hindi	kumakain	ng	masustansyang	pagkain	ay	madaling	magkasakit Alam ko kung gaano kahalaga sa inyo namaging malusog ang inyong anak. Narito ang ilang bagay na natutunan ng mga dalubhasa at magulang na dapat asahan sa mga batang nasa murang edad pa tungkol sa kanilang gawi sa pagkain, at ilang mungkahi na maaari ninyong gawin para maisulong ang malusog na pagkain. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout 22 - 24 BUWAN Gawi Sa Pagkain ng mga Batang Musmos: Ano ang Dapat Asahan Sang pagsubok para sa mga magulang na mapakain ng mapakain ang kanilang anak ng masustansyang Pagkain. Minsan ay nakakatulong na alam niyo kung ano ang normal at kung ano ang maaari ninyong asahan. Ang pagkakaroon ng kaalaman tungkol sa kung ano ang epektibo sa ibang magulang at bata ay maaaring magpagaan ng pagsubok na ito sa inyo - at sa inyong anak. Ilang kaalaman tungkol sa pagpapakain ng bata
Kailangan	ng	mga	batang	paslit	lang	na	kumain	ng	marami	tuwing	meron	silang bugso ng paglaki. Normal lang na kumain sila ng kaunti sa pagitan ng mga bugsong ito.
Lahat	ng	mga	batang	musmos	ay	may	mga	araw	na	gustong-gusto	nilang	kumain at kumain ng marami, at may mga araw na wala silang gaanong gana sa pagkain. Mas mainam na tingnan kung ano ang uri ng sustansya angnakukuha ng inyong anak sa loob ng isang linggo o isang buwan, kaysa sa loob ng isang araw.
Kadalasan	ay	ayaw	kumain	nang	marami	ang	mga	batang	musmos	kapag	sila ay nag-iipin o may sakit. Normal lang ito. Makakabawi din sila kung maganda na ang kanilang pakiramdam. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang	mga	bata	ay	mas	malakas	kumain	tuwing	malamig	ang	panahon.	Malalamig, matubig na pagkain ay mas kaaya-aya sa kanya tuwing mainit ang panahon.
Ang	sobrang	paginom	ng	inumin	mula	sa	katas	ng	prutas	-	sa	pagitan	ng	oras ng pagkain - ay makakabawas sa gana niya at sa kagustuhan niya na kumain ng masusustansiyang pagkain kapag oras na ng pagkain.
Sa	ngayon,	hindi	na	kailangang	ng	mga	bata	ang	kanilang	bote.	Mas	magiging malusog ang tumutubo nilang ipin kung sila ay iinom na sa tasa imbes sa bote.
Karaniwan	ay	ayaw	ng	mga	bata	na	kumain	ng	gulay	na	nasosobrahan	sa luto o madurog-durog.
Karamihan	sa	mga	bata	ay	ayaw	kumain	ng	mga	pagkaing	kundi	sobrang tabang, sobrang tapang, o mahirap nguyain o lunukin. Para sa ating lahat, pati na rin sa ating mga anak, merong mga pagkain na ayaw natin. Normal lang ito. Handout 22 - 24 BUWAN Mungkahi Para sa mga Batang Nasa Murang Edad Pa: Paghihimok sa Malusog na Pagkain 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kapag	maghahanda	ng	pagkain,	gawin	ito	sa	paraang	magmumukha	itong	kaayaya	sa paningin ng mga bata. > Hatiin ang mga pagkain sa ibat ibang hugis at gamitin ito bilang > Gumawa ng mga pagkain na iba-iba ang kulay > Gumuhit ng mga larawan ng mukha sa mga pagkain gamit ang iba pang pagkain, tulad nang catsup, mustasa, biskwet, tsokolate, munggo, ginayat-gayat na carrots, atbp pagkakataon para turuan ang inyong anak ng pangalan ng ibat ibang hugis Gawing	isang	pagtitipon	ng	pamilya	ang	oras	ng	pagkain.	Ang	mga	batang	musmos ay mahilig gumaya. Kaya kung kayo o ang ibang bata ay makikita nilang natutuwa sa kanilang kinakain, maaaring subukan din nila ang pagkain na iyon. Dahil	ang	tiyan	ng	inyong	anak	ay	maliit	pa,	ang	pagbibigay	sa	kanya	ng	hindi masyadong mabigat na pagkain sa loob ng isang araw, na may masustansyang meryenda sa pagitan nito, ay maaaring gumana nang husto. Parating	siguraduhin	na	may	masustansyang	meryenda	at	gawin	itong	bahagi	ng	pang-araw-araw na pagkain ng inyong anak. Dahil	maraming	gulay	ang	walang	masyadong	lasa,	magugustuhan	ito	ng	inyong	anak	kung	bibigyan	niyo	siya	ng	sawsawan	nito,	tulad	nang	iodized	salt,	kaunting	toyo, ketsup, honey, keso, atbp. Para	sa	mga	pagkaing	hindi	gaanong	gusto	ng	inyong	anak,	tulad	ng	gulay,	subukan	niyong ilagay ito sa sopas. Ang sopas ay magbibigay ng mas malakas na lasa sa mga pagkaing ito at maaari pang palambutin para mas magustuhan ng mga bata. Bigyan	ng	mga	pagpipilian	ang	inyong	anak,	pero	huwag	hihigit	sa	2	pagpipilian. Kung sabihin niyang gusto niya ng iba, sabihin sa kanya na puwede niya iyong makain sa kinabukasan at ulitin ang 2 pagpipilian para sa naturang araw. Iwasang	bigyan	ang	inyong	anak	ng	inumin	mula	sa	katas	ng	prutas,	o	iba	pang matatamis na inumin sa pagitan ng mga oras ng pagkian. Imbes ay bigyan siya ng tubig. Ang mga katas ng prutas ay nagpapabawas ng kanyang gana sa pagkain ng masusustansyang pagkain kapag oras ng pagkain. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kung	hindi	kakain	ng	gabihan	ang	inyong	anak,	sabihin	sa	kanya	na	walang	meryenda bago matulog. Ipaalala sa kanya na kapag hindi siya kumain ng gabihan, siya ay magugutom nang hust bago matulog.
Bigyan	ang	inyong	anak	ng	masustansyang	meryenda.	Umiwas	sa	mga	meryende na nagpapabigat sa kanyang tiyan pero hindi naman nagbibigay ng sustansya.
Hikayatin	ang	inyong	anak	na	tumulong	sa	paghanda	at	paghahain	ng	pagkain. Kung siya ay tutulong, mas magkakaroon siya ng interes na kainin ito
Bigyan	ang	inyong	anak	ng	maliliit	na	bahagi	ng	2	o	3	uri	ng	pagkain	sa	bawat oras ng pagkain.
Huwag	gamitin	ang	pagkain	bilang	pabuya	o	parusa.	Isama	ang	panghimagas bilang bahagi ng inyong pagkain at gawin itong mas masustansya hanggat maaari.
Huwag	umiwas	sa	pagkaing	mataas	sa	taba.	Kailangan	ng	mga	bata	ang	taba	para lumaking malusog ang utak at pangangatawan.
Kung	ang	inyong	anak	ay	nag-iipin	o	may	sakit,	mas	magugustuhan	niya siguro ang uminom kesa kumain. Kung siya ay kakain, malamang ay mas gusto niya ang malambot, malalamig na pagkain. Kapag gumanada na ang kanyang pakiramdam, magkakaroon siya ng matinding gana sa pagkain, kaya hayaan siyang kumain nang kumain para mabawi ang nawalang calories.
Para	sa	mga	pagkaing	tuyo	o	malagkit,	tulad	nang	peanut	butter,	magdagdag	ng iba pang sangkap para madali silang mahimok (gatas, tubig, mayonnaise, mantikilya,	coco	jam)
Huwag	pilitin	ang	inyong	anak	na	ubusin	ang	lahat	ng	laman	ng	plato/ pinggan. Kung ipapaubos sa mga bata ang laman ng pinggan, ituturo lang nito sa kanila na kumain kahit hindi sila gutom. Hindi ito magandang gawi na natututunan nila.
Huwag	gawing	"tagisan	ng	tapang"	ang	pagpapakain	sa	anak.	Kung	ang	inyong anak ay lumalaki at bumibigat ang timbang, walang rason para kayo ay mangamba. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga larawang ito ay nagsasaad ng napakaraming kaalaman at mungkahi Meron ba sa mga kaalamang ito ang nagpamangha sa inyo? Meron ba dito na hindi niyo pinaniniwalaan? Bakit? Anong mga mungkahi dito ang sa tingin niyo ay may saysay o katuturan? Ano ang iba pang masusustansyang pagkain ang maaari niyong iimbak sa inyong bahay? Prutas •	Gulay •	Keso •	Maliliit	na	piraso	ng	mani •	Biskwet	na	may	manipis	na	palaman	tulad nang peanut butter o keso 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Sa tingin niyo ba ay nakakakuha ng sapat na mabuting sustansya linggo-linggo ang inyong anak? Tingnan ang pangunahing pangangailana na modyul para sa 13-15 buwan Balik-aralan natin ang Alituntunin para sa masustansyang pagkain ng mga batang nasa murang edad pa Anong mga pagkain ang gusto niyong kainin pa niya nang husto? Habang binabasa ang mga mungkahi, paano niyo/ninyong partner mahihimok ang inyong anak na kumain ng marami nito? Anong uri ng mga pagkain at meryenda ang binibigay ng inyong tagapag-alaga sa kanya? Paano niyo tatalakayin ang mga ito sa inyong tagapag-alaga? Paano mapapadali ang lahat sa inyo kapag gagawin niyo ang ilan dito. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
May kakayahan ba kayo na bilihin ang mga masusutansyang pagkain na saspat sa pangangailangan ng buong pamilya? Paano ko kayo matutulungan para maka-isip kayo ng paraan na makukuha at makapaghanda ng mas maraming masusutansyang pagkain para sa inyong pamilya? Para sa mga pamilyang nag-nanais na gumawa ng paraan para sa mas masusutansyang pagkain, at malusog na pagsasantabi ng pera para sa malusog na pagkain, tingnan ang GGK Family Enrichment Unit. Kayo ba mismo ay kumakain ng masustansyang pagkain? Mahalaga na kumakain din kayo ng masusutansyang pagkain. Ang pagaalaga sa sarili ngayon ay mangangailangan ng mas kakaunting problema sa kalusugan para sa inyo at sa inyong partner habang tinatakda kayo at magbibigay din ito ng ibayong lakas sa inyo ngayon. Alam niyo na gusto ng mga bata na manggaya. Kaya kung ano man ang kinakain niyo at ng inyong partner, yun rin ang magugustuhang kainin ng inyong anak. Anong mga pagkain ang napansin niyong gustong kainin ng inyong anak dahil kayo at ang inyong partner/ ibang miyembro ng pamilya ay kumakain din nito? 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga bata ay kadalasang na-e-engganyo na kumain kung tumutulong sila sa paggawanito at kung kaaya-aya itong tingnan. Ang pagbibigay ng kaaya-ayang anyo sa mga masusustansyang pagkain ay isang paraan para himukin ang inyong anak na kainin ang mga ito. Ang paggamit ng mga salita para ilarawan ang mga hugis ng mga pagkaing ito at ang pagkukuwento sa kanila ay magbibigay din ng pagkakataon para turuan ang inyong anak ng mga bagong salita. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para gawing mas kaay-aya ang mga pagkain sa paningin ng mga bata Para himukin ang mga batang nasa murang edad pa na kumain ng masustansyang pagkain Paano Gagawing Mas Kaaya-Aya ang Pagkain 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gamitin ang inyong imahinasyon Pa a no ito Gagawin? 1. Kutsarain ang gitnang bahagi ng kahit anong piraso ng binalatang prutas, tulad ng pakwan, mansanans, mangga... 2. Gumamit ng mgas maliit na piraso ng prutas para gumawa ng imahe ng mga tao,isda, o haop na nakasakay sa bangka. 3. Ang mga layag ng bangka ay maaaring gawa sa piraso ng keso o tinapay na na hiniwa sa mga hugis na tatsulok, na may nakadikit na posteng gawa sa carrot o hiwa ng pinya o hindi luto na spaghetti. 4. Para himukin ang inyong anak na kainin ang pagkain, gumawa ng kuwento. Sabihin halimbawa, gusto ng bangka na iikot ang mga bata, pero sobra-sobra ang dalang gamit sa bangka. Sa tingin ko ay kailangang kainin mo na yung isda, bago makaandar ang bangka. Puwede bang kagatin ang buntot ng isda? Mang Patatas/Mukhang Kanin 1. Gumawa ng isang pabilog na manipis na patty (parang sa hamburger) mula sa isang kutsara ng kanin. Gumamit ng ibang gulay para gumawa ng mukha, buhok, tenga, atbp. Halimbawa, gamitin ang carrot para sa mata. 2. Gumamit ng gayat-gayat na manipis na keso bilang buhok.Gumamit ng ginayat na sitaw o kalabasa, para sa bibig at tenga. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Mga Taong Hotcake 1. Imbes na gumawa ng tradisyunal na bilog na pancake, subukang gawin ito sa mga sumusunod na anyo: Aso o pusa Isada Letra Numero Tatsulog Ngiti Puno Pagka in Ga mit a ng Kutsa ra at Tinidor Katulad ng kahit sa anong bagay, gusto na marahil ng inyong anak na kumain mag-isa, tulad nang ginagawa ng mga matanda. Nagpakita na ba siya ng interes na kumain gamit ang kutsara at tinidor? Ano ang nagawa niyo na para turuan siya kung paano kumain gamit ang mga ito. Nag-aalala ba kayo na baka masaktan lang niya ang kanyang sarili? Para sa mga magulang na naturuan na ang anak na kumain gamit ang kutsara at tinidor, papurihan sila sa pagiging mabuting guro. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang anak niyo ay nasa hustong edad na para gumamit ng kutsara at tinidor. Ano sa tingin niyo ang magagawa niyo para tulungan siya na matutunan ito? •
• Bigyan	siya	ng	maliit	na	kubyertos	na	hindi	madulas Himukin	siya	na	magsanay	sa	pamamagitan	ng	pagbibigay	ng	ilang	piraso	ng gayat
-gayat na pagkain, tulad ng: saging, papaya, karne, lutong gulay, o keso. Ipakita	sa	kanya	kung	paano	tumusok	at	sumandok	gamit	ang	mga	kubyertos. Malamang ay gayahin niya kayo. Kung	hindi	niya	kayang	tumuhog	o	sumandok	ng	mag
-isa,	itusok	ito	para sa kanya. Ilagay ang kubyertos sa mesa. Himukin siya na kainin ito at kainin kung ano ang nasa tinidor. Himukin	siya	na	magsanay	sa	tulong	niyo. Huwag	kalimutang	purihin	siya	sa	kanyang	pagpupursigi. Gawin sa Bahay Sa buong linggong ito, gusto niyo bang subukang maging malikhain sa paggawa ng pagkaing kaaya
-ayang tingnan at kainin para sa inyong anak? Ano sa tingin niyo ang magugustuhan niyong gawin? Ano ang kakailanganin niyo para magawa ito? Magkaroon ng kaalaman tungkol sa pinahahalagahan ng mga magulang 22
-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
© 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. 22-24 MODYUL #1 Pangunahing Pangangalaga
Pagtutuuna n ng Pa nsin 2 Paghubog sa Ka ka aya ha ng Ma kisala muha at Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n KAALAMAN TUNGKOL SA PAGMA-MAY-ARI: ANG MGA BAGAY NA AKIN AT ANG MGA BAGAY NA SA IYO Talakayin ang tungkol sa konsepto ng pagmamay-ari para sa mga batang musmos Para ipakita sa mga magulang kung paanong ang paggamit ng mga batang musmos ng salitang "akin" ay konektado sa paghubog ng kanyang paguunawa sa salitang pagmamay-ari Para pagusapan kung paanong ang pagmamay-ari ay may kaugnayan sa pagkakaroon ng kakayahang magbahagi sa kinalaunan PAGHIKAYAT SA MGA BATA NA MAGBAHAGI Magbigay ng mga mungkahi kung paano makakaalalay ang mga magulang sa usapin ng pagma-may-ari at unti-unting maituro sa mga bata ang tungkol sa pagbibigayan Para hikayatin ang mga magulang na huwag pilitin ang kanilang mga anak na magbahagi "PARELLEL PLAY" O PAKIKIPAGLARO KATABI ANG IBANG BATA Para pagusapan kung bakit normal sa mga batang musmos na huwag makipaglaro sa ibang bata na maaring makasakit sa isat-isa 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
AKO AT IKAW: SINO AKO? Para talakayin na mahalaga para sa mga batang musmos na magkaroon ng pagkilala sa sariling pagkatao Para himukin ang mga magulang na bigyan ng oportunidad ang mga bata na makilala ang sarili sa harap ng salamin at sa mga litrato G AW AIN 22-24 BUW AN G AW AIN 22-24 BUW AN Sinong May-Ari Nito? Mga Gagamitin: Nasaan Ako? Mga Gagamitin: Pare-parehong damit na pagaari ng ibat ibang miyembro ng pamilya Isang malaking salamin o mga larawan ng anak na mag-isa lang o may kasamang ibang tao Handouts 22 - 24 BUWAN Pagkakaroon ng Kaalaman tungkol sa Pagmamay-ari: Sa inyo at sa Akin Paghahanda sa inyong anak na matutong magbahagi 22-24 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 BUWAN 16-18 BUWAN 19-21 BUWAN 22-24 BUWAN 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
2 Paghubog sa Ka ka aya ha ng Ma kisala muha at Ka kaya ha ng Tumugon sa mga Nara ra mda ma n Pag-uugnay Kamusta ang mga nangyari sa inyong pamilya ngayong nagdaang linggo? Ano ang ginawa niyo at ng inyong partner para umalalay sa isa't isa at magkaroon sandali ng kasiyahan sa loob ng linggong ito? Marami na bang nakakain ang inyong anak ng mga pagkaing gusto niyong kainin niya? Ano ang nagawa niyo para himukin ang inyong anak na kainin ang mga pagkaing ito? Paano nito napagaan ang takbo ng inyong buhay? Gumawa ba kayo ng mga pagkain na kaaya-aya sa kanyang paningin at mukhang masarap kainin? Ka ala ma n Tungkol sa Pagma-May-Ari: Ang mga Bagay na Akin at a ng mga Bagay na sa Iyo Napansin niyo ba na isa sa mga paboritong salita ng inyong anak ay ang salitang akin? Anong nangyayari tuwing may isang batang kumukuha ng gamit mula sa inyong anak na linalaro niya o iniisip niyang kanya? 22-24 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Ano sa tingin niyo ang nararamdaman ng inyong anak? Hindi ginagalang Dismayado Walang lakas o kapangyarihan Galit Ano ang nararamdaman niyo kapag may ibang tao na umagaw sa bagay na pagaari niyo at ayaw niyong mapunta ito sa kamay ng taong iyon? Ito rin ang nararamdaman ng inyong anak. Hindi ginagalang Dismayado Walang lakas o kapangyarihan Galit 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang nararamdaman ng inyong anak kapag pinapakita niyo sa kanya na naiinitindihan niyo ang kanyang nadarama? LIGTAS PANATAG ANG LOOB MINAMAHAL NAUUNAWAAN NABABANTAYAN PINAPAHALAGAHAN Pagusapan natin kung bakit ang mga batang musmos ay may matinding pangangailangan na mag-may-ari ng mga bagay at kung bakit mahalaga ito para sa kanilang paghubog. 22-24 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Alam niyo ba na ang pagkatuto ng mga salitang "akin" at pagsasanay sa paggamit nito ay bahagi ng pagaaral tungkol sa konsepto ng pagmamay-ari at pagbabahagi? Ano ang nararamdaman niyo kapag ang anak niyo ay nagsasabi ng "akin"? Nag-aalala ba kayo na baka hindi siya marunong magbigay at siya ay lumaking maramot? Sa anong edad sa tingin niyo dapat matutong magbigay ang inynog anak? Karamihan sa mga magulang ay nagugulat na malaman na ang mga bata ay hindi talaga kayang	magbigay	hanggang	sila	ay	tumuntong	sa	edad	na	4	o	5	taon.	Pero	dapat	ay	matutunan nila ang tungkol sa pagbibigay kung sil ay 2 o 3 taon pa lang. Alam niyo ba na ang mga bata ay kailangang matuto muna tungkol sa kung ano ang pakiramdam na mag may-ari ng mga bagay (na magkaroon ng mga bagay na pagaaari nila) bago sila matutuong magbahagi? Kapag ang inyong anak ay gumagamit ng salitang akin, siya ay unti-unting nagkakaroon ng kaalaman tungkol sa pagma-may-ari. Sa simula, naiisip niyang ang lahat ng bagay ay sa kanya. Ito ay normal lang. 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kailangang maisip niya na ang lahat ng bagay ay sa kanya bago niya maiintindihan na maraming bagay ang pag-aari pala ng iba. Bahagi ang pagkakaroon ng ganitong paguunawa ay ang pagkakaroon ng kaalaman tungkol sa ibig sabihin ng akin at iyo. Kailangan niya ng maraming pagsasanay sa paggamit ng mga salitang "akin" at "iyo" bago niya matutunang magbahagi. Sabihin niyo nga kung ano ang ginagawa ng inyong anak para matutunan ang tungkol sa iyo, akin at sa pagma-may-ari. Handouts 22 - 24 BUWAN Pagkakaroon ng Kaalaman tungkol sa Pagmamay-ari: Sa inyo at sa Akin Paghahanda sa inyong anak na matutong magbahagi 22-24 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Narito ang ilang paraan para ihanda ang inyong anak na matutong magbigay kinalaunan sa pamamagitan ng pagtulong sa kanya na maunawaan ngayon ang ibig sabihin ng pagmamay-ari (akin).
Tukuyin	ang	mga	paboritong	gamit	ng	inyong	anak	tulad	nang	kumot, manyika,	stuffed	toy,	o	iba	pang	laruan.	Huwag	hayaan	ang	ibang	bata	o	miyembro ng pamilya na gamitin ang mga ito. Kung merong ibang taong gusto ng mga ito, kausapin at sabihin halimbawa: Ito ang ispesyal na trak ni Benito. Hindi mo ito puwedeng laruin.
Sabihan	ang	inyong	anak	na	humanap	ng	ibang	laruan	para	magamit	ng	ibang bata o miyembro ng pamilya.
Araw-araw,	humanap	at	sumunggab	ng	mga	oportunidad	para	sabihin	sa	inyong anak kung ano ang mga bagay ang pagaari niya. Sabihin halimbawa: Ito ay damit ni Nanay. Ito ay akin. Ito ay damit ni Lani. Ito ay sa iyo.
Humanap	ng	ispesyal	na	lugar,	tulad	ng	isang	kahon	o	kabinet	para	pagtaguan ng mga natatanging gamit ng inyong anak. Himukin siya na ilagay ang mga gamit niya doon sa lalagyan para walang ibang makagalaw ng mga ito. Dahil mahalaga sa inyo na matutong magbigay ang inyong anak, ano ang ginagawa niyo ngayon para alalayan ang inyong anak na madaanan ng matagumpay ang yugtong ito ng kanyang paglaki at paghubog? 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Paano niyo magagamit ang E-Parenting para tulungan siyang magbigay? Mas mabilis niyang madadaanan ang yugtong ito kung matutulungan niyo siya. Narito ang ilang laro na magbibigay sa kanya ng mga pagkakataon para sanayin ang sarili sa konspeto ng pagmamay-ari at sa paggamit ng mga salitang iyo at akin. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para ituro sa mga bata ang konsepto ng pagmamay-ari Para ituro sa mga bata ang ibig sabihin ng mga salitang "akin" at "iyo" Sino ang May-Ari Nito? 22-24 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Pa a no ito Gagawin? 1. Kumuha/Mangalap	ng	3	o	4	na	ibat	ibang	gamit	pang-kasuotan	na	magkakatulad pero pagaaari ng ibat ibang miyembro ng pamilya. Halimbawa - sapatos ni nanay, sapatos ni taty, at sapatos ni kuya. 2. Pagsama-samahin ang magkakatulad na bagay. 3. Sabihin sa inyong anak na hanapin ang mga bagay na para sa kanya at pasara sa ibang miyembro ng pamilya. Sabihin halimbawa: Nasaan ang sapatos ni Kuya Stephen? Nasaan ang sapatos ni Kuya Ameng? 4. Kapag	nahanap	ng	inyong	anak	ang	bagay	na	pinapahanap	niyo	sa	kanya, sabihin	sa	kanya:	Tama,	yan	ang	sapatos	ni	Kuya	Stephen.	Yan	ang	akin.	Ngayon kaya mo bang hanapin ang sapatos mo? 5. Kung mali ang makuhang sapatos/sabihin halimbawa: Hindi. Yan	ay	akin.	Narito	ang	sapatos	ni	Kuya	Ameng.	Ito	ang	sa	iyo. Paghikayat sa mga Bata na Magba hagi Napansin niyo ba yung mga sandali na ang inyong anak ay nagbahagi ng pagkain o iba pang bagay? Karamihan sa mga magulang ay nagtataka na malaman na ang mga bata ay wala talagang kakayahan	pa	na	magbahagi	ng	husto	hanggang	sa	sila	ay	4	o	5	taong	gulang	na.	Ang	pagbabahai ay isang bagay na pinag-aaralan ng mga bata. Hindi ito natural na lumalabas sa paguugali nila. 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Puwede silang simulang turuan tungkol sa pagbabahagi kung sila ay 2 0 3 taong gulang. Sa loob ng panahong ito ng pagkatuto, hindi dapat asahan ng mga magulang na ang kanilang mga anak ay makakapagbahagi ng marami o magagawang ibahagi ang karamihan sa kanilang mga bagay. Ang pagkakaroon ng kakayahang magbigay ay natututunan sa loob ng maraming taon at sa pagpapakita ng maraming magagandang halimbawa, pagsasanay at pagpupuri. Bakit gusto niyo na matuto ang inyong anak kung paano magbahagi? Bakit mahalaga ang pagbabahagi sa inyong pamilya? Kailan natuto ang inyong anak na magbahagi? Ano ang ginawa niyo o ano ang ginagawa niyo para turuan ang inyong anak tungkol sa pagbabahagi? 22-24 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Ano sa tingin niyo ang gumagana nang husto? Ano ang hindi epektibo? Handouts 22 - 24 BUWAN Paghahanda sa Inyong Anak na Matutong Magbahagi Kapag tinuturuan ang inyong anak tungkol sa pagbabahagi, mainam na simulan ito sa pagsabi sa kanya na magbahagi ng mga bagay na di gaanong mahalaga sa kanya Karaniwan ay mas mabuting tanungin siya na magbahagi sa mga matatanda na kilalang-kilala niya, imbes na magbigay sa mga batang tulad niya. 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ilang mga bagay na magandang gamitin para ibahagi sa iba
• Piraso	ng	pagkain,	kung	marami	siya	nito	at	hindi	hahanapin	kung	mabawasan ng 1 o 2 Mga	laruan	na	hindi	niya	gaanong	gusto Mga	pagkaing	kathang	isip	lang	kapag	naglalaro	ng	kunwa
-kunwari Tuwing nagbabahagi ang inyong anak, purihin siya at sabihin sa kanya kung gaano niyo siya ipinagmamalaki dahil nagbibigay siya. Sabihin halimbawa: Wow. Ang bait mo Mahalaga na hindi niyo parusahan ang inyong anak kapag ayaw niyang magbahagi.Tandaan, normal lang ito. "Parellel Play" O Pa kikipagla ro Kata bi a ng Iba ng Bata Ano ang napansin niyo tungkol sa kung paano makipaglaro ang inyong anak at kung sino ang gusto niyang kalaro? Alam niyo ba na ang gusto ng mga batang musmos na maglaro na malapit sa tabi ng ibang bata; pero hindi talaga nila gustong makipaglaro nang husto sa mga batang iyon? Normal lang ito. 22
-24 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Ang mga batang musmos o paslit ay kadalasang naglalarong mag-isa o may kasamang matanda. Kung	sila	ay	3	o	4	na	taong	gulang	na,	saka	lang	sila	nagsisimulang	makihalubilo	at	makipaglaro sa ibang bata. Nahihirapan ba kayo / ng inyong partner kapag ang inyong anak ay ayaw makipaglaro sa ibang bata? Naiintindihan ba ng inyong tagapag-alaga at ibang miyembro ng pamilya na normal lang ito. Dahil hindi pa kaya ng mga batang musmos na makipaglaro o makipagbahagi sa iba, natuklasan ng ibang mga magulang na kung meron silang higit pa sa isa na kulay ng mga paborito niyang laruan, nababawasan ang pagtatalo sa pagitan ng mga bata. Kadalasan ay nakakatulong ito para maging madali sa mga magulang at iba pang tagapag-alaga dahil mas magiging kaunti ang pag init ng ulo at magiging mas kaunti ang pananakit at pangangaggat. Ako at Ikaw: Sino Ako? Habang ang mga batang musmos ay natututo tungkol sa "akin" at "iyo" natututo din sila tungkol sa "ako" at "ikaw". Natututunan ng inyong anak na siya ay isang natatanging tao. Ito ay mahalaga sa kanyang pagkahubog. Nakikilala ba niya ang kanyang sarili sa mga litrato o salamin? Ano ang ginagawa niya para sabihin o ipakita na nakikilala niya ang kanyang sarili? Mahalaga na ang mga batang paslit ay mabigyan ng mga pagkakaktaon na makita ang sarili sa litrato o salamin. 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para ipakita sa mga bata kung ano ang itsura nila Para turuan ang mga bata na sila ay natatangi at kaisa-isa Nasaan Ako? Pa a no ito Gagawin? 1. Maghanap ng mga litrato kung saan makikita ng inyong anak - yung nagiisa siya, at yung may kasama siyang iba 2. Ipahanap niyo sa kanya ang kanyang sarili sa larawan sa pagsabi ng ganito: Sino ito? O Nassaan si Jeremie? 3. Tulungan siyang hanapin ang sarili sa pamamagitan ng pagturo kung hindi niya kayang mahanap ang sarili. 4. Kung	ibang	tao	ang	maituturo	niya,	sabihin	sa	kanya	kung	sino	iyon	at	tanungin siya uli na hanapin ang sarili. 5. Kung wala kayong mga litrato, subukan ang gawaing ito gamit ang salamin. 22-24 MODYUL #2 © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Gawin sa Bahay Ngayon na naiintindihan niyo na ang kahalagahan na matutunan ng inyong anak ang tungkol sa pagmamay-ari at "akin" at "iyo," gusto niyo bang maglaan ng ilang sandali ngayong linggo kung bakit ito ay mahalaga para sa mga taong nag-aalaga sa inyong anak? Hindi ba kayo maaasiwang magbahagi ng mga mungkahi kung paano nila matutulungan ang inyong anak na matuto tungkol sa "akin" at "iyo"? Tandaang ipaalala sa kanila na kailangan niya munang matutunan ang tungkol sa "akin" at "iyo" bago siya matutong magbahagi. Pag-yabungin kung ano ang mahalaga para sa mga magulang 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
© 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. 22-24 MODYUL #2 Paghubog sa Kakayahang Makisalamuha at Kakayahang Tumugon sa mga Nararamdaman
Pagtutuuna n ng Pa nsin 3 Mga Senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-Ugnaya n PAG-UNAWA SA MGA SENYALES AT PAHIWATIG NG INYONG ANAK Para pagusapan ang mga hindi binibigkas na pahiwatig at senyales na binibigay ng inyong anak para ipahiwatig ang kanyang kasiyahan, pananabik, takot, pangamba, galit, pagkabigo, kung ano ang gusto nila, at kung ano ang ayaw nila Para tulungan ang mga magulang na makilala kung paanong nakaka-apekto sa pakiramdam at paguugali ng inyong anak ang inyong mga tugon sa kanila Para isulong ang mapagmalasakit na pagtugon sa paguugali ng batang musmos ISANG PAGSAMBULAT NG MGA SALITA Pagusapan ang tungkol sa mga salita na nagagagamit at naiintindihan ng mga bata kapag sila ay 2 taon na PAGBABASA: PAGSASABUHYA NG MGA SALITA Para bigyang diin ang kahalagahan ng pagbabasa para sa mga batang musmos Para magbahagi ng mga paraan para makapagbasa sa mga bata sa paraang aalalay sa kanilang pagkatuto at bilang paghahanda sa kanilang pagbabasa Para hikayatin ang mga magulang na magbahagi sa mga programa na nagtuturong bumasa para sa mga matatanda, kung sakali mang wala silang kumpiyansa sa kakayanan na magbasa Para hikayatin ang mga magulang na magsimula nang maglaro ng mga salita kasama ang kanilang anak 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 22-24 BUW AN G AW AIN 22-24 BUW AN Going To The Library/ Pagpunta Sa Aklatan Ball Basics/Paglalaro ng Bola Mga Gagamitin: Tingnan sa Pahina Mga Gagamitin : Tingnan sa Pahina Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 BUWAN 16-18 BUWAN 19-21 BUWAN 22-24 BUWAN 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout Wika/Pakikipagugnayan: 19-24 Buwan 22 - 24 BUWAN 3 Mga Senyales at Pa ma mara a n ng Pa kikipag-Ugnaya n Pag-uugnay Kamusta ang nangyari sa inyo noong kinausap niyo ang inyong tagapag-alaga o iba pang miyembro ng pamilya tunkgol sa kahalagahan ng "ownership o pagmamay-ari" para sa inyong anak? Naiintindihan na ba nila ngayon kung bakit niya kailangang magamit ang mga salitang "akin" at hindi magbahagi ngayon nang sa gayon ay matuto siyang magbahagi sa iba kinalaunan? Kamusta ang nagdaang linggong ito para sa inyo bilang magulang? Ano ang ginawa niyo at ng inyong partner para alagaan ang inyong sarili? Ano ang nararamdaman ng inyong anak kapag naiintindihan niyo ang gusto niyang ipahiwatig sa inyo? Ano ang pakiramda niya kung hindi niyo siya naiintindihan? 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang pakiramdam niyo kapag sinusubukan niyang magpahayag ng isang bagay sa inyong partner/ ibang miyembro ng pamilya at hindi ka nila naiintindihan? Normal lang na makaramdam ng pagkabigo at parang walang nakakaunawa sa inyo. Ang paggawa ng E-parenting at Play by Play ay magagandang paraan para tulungan ang inyong anak na maramdamang may nakakaunawa sa kanya. Puwede niyo ba akong bigyan ng ilang halimbawa kung paano niyo ginagamit ang "Daily Do's" o yung pang-araw-araw na gawain at kung paano siya tumutugon? Gumamit ng paglalahad ng sariling karanasan para ipaliwanag ang mga benepisyo nito. 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang ginagawa ng inyong anak sa kanyang mukha, katawan, at boses para sabihin sa inyo na siya ay masaya at/ o nananabik? •	•	•	•	•	•	•	•	•	• Siya	ay	tumatawa Siya	ay	tumatalon-talon Ang	buong	katawan	niya	ay	kumekembot Ang	mukha	niya	ay	nagbabago	ng	kulay	at	mamula-mula Himihinga	siya	ng	mas	malalim	at	mas	mabilis Pinapalakpak	niya	ang	kanyang	kamay Ang	mga	mata	niya	ay	lumalaki	at	kumikinang Tumitili	siya	nang	may	kagalakan Inaabotniya	ang	kanyang	kamaysa	inyo Tumatakbo-takbo	siya Naiihi	siya	sa	saluwal Ano ang ginagawa ng inyong anak kapag siya ay natatakot o nangangamba? •	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	• Siya	ay	umaangkla	o	gusto	niyang	hinahawakan	siya	nang	mahigpit Siya	ay	umaatras	o	tumatakbong	palayo Pinipikit	ang	kanyang	mata Umiiyak Naiihi	sa	saluwal Nagtatago Kumukunot	ang	noo Nginangatngat	ang	nguso Sinusubo	ang	hinlalaki Kinukuha	ang	kanyang	laruang	panangga Lumulukot	ang	likod	sa	anyong	parang	fetus	o	sanggol	sa	sinapupunan Namumutla	ang	mukha Lumalalim	at	bumibilis	ang	paghinga Kumekembot Nananakit	o	nangangagat Gustong	mag-dede Nagngunguy-ngoy 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang mga bagay na ginagawa ng inyong anak mgayon sa kanyang katawan, mukha, o boses para sabihin sa inyo kung ano ang kailangan niya o ayaw niya? •	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	• Tumitingi	siya	sa	inyo Sumisigaw Umiiyak Tumatawa Tumuturo Pumapadyak	o	sumisipa Sumisimangot,	pinahahaba	ang	nguso Umaangkla Pumapalakpak Pinatitigas	ang	katawan Tumitili Nagniningning	ang	mga	mata Inaabot	ang	kamay	para	magpakarga Ano ang ginagawa ng inyong anak kapag siya ay nagagalit o nadidismaya? •	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	•	• Iniitsa	ang	gamit Nananakit Tinitikom	ang	labi Sumisigaw Aligaga/nagrereklamo Nangangagat Naninipa Sinusumpong Namumula	sa	galit	ang	mukha Pinipigil	ang	paghinga Umiiyak Natatae	sa	saluwal Pinatitigas	ang	katawan	o	pinalalambot	ito Hindi	titingin	sa	inyo 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang gingawa ng inyong anak para ipakita na gusto niya o kailangan niya ang isang bagay?
• Inuulit	niya	ang	tunog	hanggang	makuha/maintindihan	niyo	ang	kanyang hinihingi Susunggaban	niya	ito	at	hindi	bibitawan Sumisigaw	siya	para	makuha	ito Pinupukpok	niya	ang	kamay	sa	mesa Sinusubukan	magpayapos Kumakapit Tumuturo Tumuturo	at	gumagawa	ng	mga	tunog Hinihila	kayo	papunta	sa	bagay	na	iyon Kinukuha	ang	inyong	kamay Tumatakbo	patungo	duon Para sa nakararaming magulang, ang pagunawa sa kung ano ang kailangan o gusto ng kanilang anak ay isang pagsubok. Pagkatapos malaman kung ano ang kailangan o gusto ng inyong anak, kailangan niyo namang pagpasyahan kung ito ay makabubuti sa kanya o hindi. Sa mga sanggol, mas madali. Kadalasan, ibibigay niyo lang lahat ng kailangan at gusto niya. Sa mga batang musmos, pinagusapan na natin kung gaano kahalaga sa kanila na unti
-unting matutong mag
-antay. Marami ring mga bagay na hindi dapat ibigay sa kanila kasi hindi ligtas ang mga ito. 22
-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag
-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Matagal pa bago magkaroon ng sapat na alam na mga wika ang inyong anak para ipahayag ang marami sa kanyang nararamdaman sa pamamgitan ng pagsasalita. Ano ang mga ginagawa niyo para turuan ang inyong anak ng mga salita para ipahayag ang kanilang emosyon/nararamdaman? Kaya, ang pagunawa sa kung ano ang sinasabi nila nang hindi gumagamit ng salita ay nagpapadali ng takbo ng inyong buhay. Ang patuloy na pagtuturo sa kanya ng mga salita para ipahayag ang kanyang nararamdaman ay nakakatulong sa kanya na maramdaman na naiintindihan siya ngayon at kapag pumapasok na siya sa paaralan. Ang mga batang musmos o paslit ay nakakaramdam at nagpapahayag ng ibat ibang emosyon sa oras-oras. Ang pagunawa sa kung ano ang nais ipahiwatig ng inyong anak ay pagganap sa papel ng isang imbestigador. Maglaan ng 10 hanggang 15 minuto araw-araw na maging imbestigador. 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Sa pagtuon ng pansin sa kung ano ang gustong sabihin ng inyong mga anak, magiging mas madali para sa inyo na malaman kung anong kailangan o gusto nila. Sa ganitong paraan, kung kayo ay abala, mas madali niyong malalaman kung ano ang sinasabi niya sa inyo at kung ano ang magagawa niyo para tumugon. Pa a no ito Gagawin? 1. Ihinto ang inyong ginagawa sa loob ng 10 hanggang 15 minuto. 2. Masusing panoorin ang lahat ng ginagawa ng inyong anak gamit ang kanilang mukha, katawan, at boses para makipagugnayan sa inyo o sa iba. Kamusta ang kanyang pakiramdam - ano ang kanyang kailangan - ano ang kanyang gusto? 3. Mag-ukol ng ispesyal na pansin sa mga maliliit na bagay, tulad nang: •	•	•	• Pagbabago	sa	kulay Pagbabago	sa	kanyang	mata Ano	ang	ginagawa	niya	sa	kanyang	bibig Pagkislot	ng	mga	daliri Kung	paano	niya	inaalalayan	ang	kanyang	katawan 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
4. Magmasid at makinig sa kung paano niya sinasabi sa inyo na siya ay: •	• Masaya	at/o	nananabik Galit	at/o	dismayado Takot	at/o	nagaalala 5. Pansinin kung ano ang ginagawa niyo at ng iba kapag siya ay nagpapahayag ng emosyon o nagpapakita sa inyo na meron siyang gusto. Ano ang itinuturo nito sa kanya? 6. Ano ang itinuturo sa inyong anak ng mga bagay na ginagawa niyo? Merong mga bagay na hindi niya maaaring magawa o makuha. •	•	•	•	• Paggalang	sa	iba? Na	mahal	niyo	siya? Na	makakapag-antay	siya	ng	ilang	minuto? Siya	ay	ligtas? Po-protektahan	niyo	siya? Siya	ay	mahalagang	tao? Pagsa mbulat ng mga Salita Marami na tayong napag-usapan tungkol sa pagtuturo sa inyong anak ng mga bagong salita. Anong mga bagong salita ang natutunan na ng inyong anak? Anong mga salita ang nasasabi niya nang magkasama? Pagtungtong ng inyong anak ng 2 taon, ito ang maaari niyong asahan na matututunan ng inyong anak. 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout Wika/pakikipagugnayan: 19
24 buwan 22
24 BUWAN
Gumagamit	ng	15	hanggang	50	salita
Nakakaunawa	ng	300	salita	pagtuntong	ng	2	taon
Ginagamit	ang	sariling	pangalan	para	tumukoy	sa	sarili
Gumagaya	sa	mga	tunog	na	naririnig	sa	bahay	at	sa	kalsada
Tumuturo	at	ginagamit	ang	boses	ng	sabay
Natatandaan	ang	mga	pangalan	ng	mga	taong	kilala	niya
Gumagamit	ng	mga	salita	para	ilarawan	ang	mga	bagay	(mabilis, bilog,malaki)
Madalas	ay	nakakagamit	ng	2-3	salitang	pangungusap Pagba ba sa : Pagsa sa buhay Ng Mga Salita Napagusapan na natin noon ang tungkol sa kahalagahan ng pagbabasa para sa inyong anak. Ngayong lumalaki na ang inyong anak, gusto niyong gumawa pa kayo ng ibang bagay maliban sa pagturo sa mga bagay na nasa libro at sa pagbigay ng pangalan sa mga ito. Nakakaintindi na siya ng mga kuwento ngayon. Kaya gusto niya ngayon na basahan niyo siya at bigyan ng mailiking kuwento. Para sa ibang magulang, ito ay nagbibigay sa kanila ng di kaaya-ayang pakiramdam kasi wala silang ganap na kumpiyansa sa magbasa ng malakas. 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Paano ba ito sa inyo? Gusto niyo ba/ ng inyong partner na maging mas mahusay magbasa para tumaas ang kumpiyansa sa pagbabasa para sa inyong anak? Hindi niyo kailangang maging bihasa sa pagbabasa para mabuo ang hilig ng inyong anak sa pagbabasa kasama niyo. Ang mas ikalulugod niya ay ang pagiging malapit sa inyo. Kung hindi kayo masyadong sanay bumasa, puwde kayong gumawa ng sarili niyong mga kuwento habang binubuklat ang isang "picture book" - o libro na nagkukuwento gamit ang mga larawan. Kung gusto niyong maging bihasa ang inyong anak sa pagbabasa sa kinalaunan, makakatulong sa kanya kung magagawa niyo siyang basahan ng libro. Kailangan niyong magkaroon ng oras para matutong maging isang bihasa sa pagbabasa para matulungan niyo sila bago pa sila lumaki. Kung gusto niyo pang maging bihasa sa pagbabasa, merong mga programa dito sa ating komunidad na makakatulong sa inyo. 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Magbahagi ng karanasan ng isang kaibigan o kamaganak na nagkaroon ng positiong karanasan nuong siya ay sumubok ng mga programa para sa pagbabasa at pagsusulat. Tingnan ang Growing Great Family unit o Gabay sa Pagbuo ng Kahanga-hangang Pamilya kung paano aalalayan ang mga magulang na makamit ang kanilang mga hangarin. Meron ba kayong inilalaan na ispesyal na sandali araw-araw para sa pagbabasa o pagkukuwento sa inyong anak? Ano ang natututunan ng inyong anak kapag naglalaan kayo ng isa o higit pang oras ng pagbabasa sa loob ng isang araw?
Ang	pagkakaroon	ng	mga	ispesyal	na	sandali	para	tutukan	ang	ilang	gawain	tulad nang pagbabasa, pagidlip, pagkain, atbp ay makakatulong para madali siyang masanay sa mga "school routines" o ang pang-araw-araw na takbo ng mga nakatakdang gawain sa loob ng iskuwelahan.
Matututo	siya	ng	mas	maraming	wika	at	ang	mga	kahulugan	ng	mga	ito Magbibigay	ito	ng	ilang	sandali	ng	katahimikan	para	maging	mas malapit sa isat isa Makakatulong	ito	na	pakalmahin	siya	kung	sakali	mang	masama	ang	loob	o masyadaong aktibo
Ipapakita	nito	na	ang	pagbabasa	at	pagkatuto	ay	nakakawili 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Meron ba kayong sapat na libro para sa inyong mga anak? Anong uri ng mga libro ang gusto niya ngayon? Mas gusto niya ba kung babasahan niyo lang siya ng 1 hanggang 2 pangungusap mula sa isang pahina, o mas gusto niya na binabasa ang buong kuwento? Gusto ba niyang ituro ang mga larawan at pinipilit ba niyang bigkasin kung ano ang mga ito? Sino ang naglilipat ng pahina? Karamihan sa mga batang musmos ay hindi gustong makinig ng isang buong kuwento. Matapos ang 1 o 2 pangungusap, gusto na nilang ilipat ang pahina at magtanong, o di kaya ay tumuro sa mga bagay na makikita sa libro. Minsan ay nakakaramdam ng kabiguan ang mga magulang kasi gusto nilang mabasa ang buong kuwento. Iniisip ng ilang magulang na ang kanilang mga anak dapat marunong nang magbasa. Ang inyong anak ay hindi pa handang bumasa ngayon, pero makakatulong na maihanda sila sa pagbabasa sa pamamagitan ng pagtuturo sa kanila ngayon kung ano ang itsura ng mga wikang binibigkas niyo kung titingnan sa papel. 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Alam niyo ba na minumungkahi ng mga eksperto sa pagbabasa na tuwing nagbabasa ka kasama ang inyong anak, mas makabubuti na ituro niyo gamit ang daliri ang mga salita na inyong binibigkas. Ang ilang mga magulang ay nag-aalala kasi wala silang masyadong libro para sa mga batang nasa murang edad pa. Ang paghiram ng mga libro sa aklatan ng barangay ay isang paraan para makagamit ng mga libro. Maaari rin kayong humiram sa mga kaibigan,kapitbahay at ibang kamag anak. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para turuan ang mga bata ng mas marami pang salita at ang kahulugan ng mga ito Buhanign Hugis Sipa Pagsasabuhay ng mga Salita Para ihanda ang mga bata sa pagbabasa Bato Gulay Bulaklak Paa Upuan Pa a no ito Gagawin? 1. Gumupit ng mga papel sa maninipis na mahahabang hibla, 2X6 na pulgada o kumuha ng maliit na tisa o white board Takbo Puno Halik Back-pack Ulo 2. Gamit ang krayola, pentel pen o tasa, sumulat ng mga salita na tumutukoy sa pangalan ng mga bagay na nakikita ng inyong anak sa paligid. Aso Kutsara Trak Bukas Bola Halo halo Ngiti Kamay Talon Kotse Biskwet 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
3. Magpakita lang ng isang salita sa inyong anak araw-araw. Nanay/tatay 4. Bigkasin	ang	salita	ng	paulit-ulit	habang	itinuturo	ang	bagay	o	habang	nilalarawan sa pamamagitan ng pagkilos ng katawan. Umawit ng mga kanta na kung saan mababanggit ang salita. 5. Sa umaga/araw, tumuro sa bagay o isalarawan sa pamamgitan ng pagkilos ng katawan nang paulit-ulit. Tuwing gagawin ito, ituro o ipakita sa inyong anak ang salita. 6. Ang dalawang awit na puwede niyong subukan ay Kung Ikaw ay Masaya at Paa, Tuhod, Balikat, Ulo. Siguraduhin na gawin ang paglalarawan, tulad ng pagpalakpak at pagtalon, paggalaw ng katawan habang pinapakita sa inyong anak ang nakasulat na salita Gawin sa Bahay Gusto niyo ba yung mungkahi na pagsasabuhay ng isang salita araw-araw para sa inyong anak? Paano niyo it magagawa sa inyong bahay? Paano niyo mahihikayat ang mga matatandang bata sa inyong pamilya na laruin din ito? Marami kayong magagandang natutunan na paraan para turuan ang inyong anak. Masuwerte siya sa pagkakaroon ng magulang na siniguradong magiging handa siya sa kanyang pagpasok sa paaralan. Kung iisipin niyo na marami kayong makakamit, meron kayang magkatiwala 22-24 MODYUL #3 Mga Senyales at Pamamaraan ng Pakikipag-Ugnayan © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 4 Paghubog ng Pa nga ngatawa n at Uta k PAGALALAY SA PAGHUBOG NG PANGANGATAWAN AT UTAK: ANO ANG KAILANGAN NG MGA BATA ARAW-ARAW Para pagusapan kung ano ang magagawa ng mga magulang araw-araw para umalalay sa pagkatuto ng mga bata Para	balik-aralan	ang	4	Steps	to	Success	o	4	na	Hakbang	Tungo	sa	Tagumpay	kapag nagtuturo ng mga bagong bagay sa mga bata Para pagusapan kung paano ang pang-aasar at pagpaparusa sa mga bata para sa kanilang mga pagkakakamali ay nakakasagabal sa kanilang pagkatuto MATEMATIKA AT LOHIKA: MGA PAGKAKATAON PARA SA MABILIS NA PAGKATUTO Para magbahagi ng impormasyon tungkol sa matematika at lohika at kung paano magagamit ito bilang tulong sa paghubog ng utak ng mga batang musmos o paslit 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 22-24 BUW AN G AW AIN 22-24 BUW AN Shape Sorter (Ihulog sa Tamang Butas) Hatch and Match (Pagtugmatugmain ang Magkakapareho) Mga gagamitin: Plastik o lalagyang karton na may matibay na takip, maliit na bola, spongha, kahoy na korteng bloke, gunting Mga gagamitin: Ibat ibang bagay na pares-pares Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 BUWAN 16-18 BUWAN 19-21 BUWAN 22-24 BUWAN 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout L-E-A-R-N/ MATUTO 22 - 24 BUWAN 4 Paghubog ng Pa nga ngatawa n at Uta k Pag-uugnay Anong magandang nangyari sa inyo bilang magulang nitong nagdaang linggo? Ano pa ang nagawa niyo na nakapagpagaan ng inyong kalooban? Nuong nakaraan ay simubukan natin ang parong Pagsasabuhay ng mga Salita. Pinagusapan din natin kung paanong ang mga batang nasa murang edad pa ay nalilibang sa pakikinig ng kuwento, sa pagbabasa, at sa pagbibigkas ng mga salita na may kasamang pagkilos ng katawan. Anong uri ng pagbabasa at mga gawaing may kaugnayan sa pagsasalita ang ginagawa niyo/at ng ibang miyembro ng pamilyakasama ang inyong anak? Ano ang pinakagusto niyong gawin? Ano ang nakakalibang para sa kanya? Mukhang ang inyong anak ay nalilibang kapag ginagamit niyo ang inyong imahinasyon at pagka-malikhain. Humahanga ako sa kung gaano karami ang kanyang natututunan. Dapat niyong ipagmalaki ang inyong sarili. 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagsuporta sa Paghubog ng Pa nga ngatawa n at Uta k: Ano a ng Pa ng-Araw-Araw na Pa nga nga ila nga n ng mga Bata Kayo at ang inyong pamliya ay marami nang ginagawang magagandang bagay para tuluyang lumaki at matuto ang inyong anak. Minumungkahi ng mga eksperto sa paghubog ng mga bata na kung ang mga magulang at tagapag-alaga ay gumagawa ng mga bagay-bagay araw-araw, ang anak nila ay hindi lang matututo kundi magkakaroon pa ng higit na hilig na matuto. Maraming simpleng paraan para maalala kung ano ang pwede niyong gawin kasama ng inyong anak araw-araw. Handout L-E-A-R-N-S 22 - 24 BUWAN 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Kung gagawin niyo ang mga sumusunod na bagay araw-araw, kasama ang inyong anak, hindi lang siya matututo, kundi magkakaroon pa ng matinding hilig na matuto: L - anguage/Wika Gumamit at turuan siya ng mga bagong salita at ang mga kahulugan nito. E- xplore/ Magsaliksik at tumuklas Hikayatin siya na magsaliksik at maging mausisa A- ppreciate and Approval/ Pagkilala at pagsang-ayon Ipakita sa kanya at sabihin kung gaano siya ka-galing at kung gaano niyo siya kamahal R- epetition/ Pag-uulit Magsanay, magsanay, at gawin ang mga parehong gawain ng paulit-ulit. N-o Teasing/ Walang Tuksuhan Huwag ma-muna, magparusa, o mangantywa sa mga kamalian o pagsusumikap na matuto S- how/ Ipakita Ipakita kung paano gawin ito gamit ang inyong sariling aksyon at paguugali/gawi Ang 4 na Hakbang Tungo sa Tagumpay Step 1: Kunin ang kanyang atensyon Step 2: Ipakita sa kanya kung paano ito gawin Step 3: magmasid at magantay na gawin niya ito nang mag-isa Step	4:	Purihin	siya	sa	kung	ano	ang	gaggawin	niya	ng	mabuti Kung hindi pa niya ito makasanayan, ulitin ang mga hakbang na ito 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Alin sa mga bagay na ito ang sa tingin niyo ay medyo bihasa kayo? Alin sa mga bagay na ito ang balak niyong gawin nang mas madalas? Paano niyo hinihikayat ang pagka mausisa at pagsasaliksik ng inyong anak? Para sa maraming mga magulang, mahirap himukin ang pagsasaliksik o pagtuklas dahil ito ay nangangailangan nang pagka-makalat at dagdag na trabaho para sa kanila. Ilang mga magulang ang napapansin na lang na pinaparusahan nila o pinagbabawalan ang kanilang anak kapag sila ay naguusisa. Paano sa tingin niyo ito makakatulong sa paghubog ng saloobin ng inyong anak tungkol sa pagkatuto, sa pagaaral ng mga bagay-bagay, at tungkol sa kanilang sarili. Naaalala niyo pa ba kung pinaparusahan kayo sa pagiging mausisa at sa pagsubok ng mga bagong bagay?Ano ang pakiramdam ng inyong partner tungkol dito? Umaasa sa iba Nahihiya Natatakot sumubok Nadidismaya Nababasawan ang kumpiyansa sa sarili Kinakabahan Nakikimi 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Maraming mga magulang ang naniniwala na kung pipigilan nila ang kanilang anak, linalayo nila ito sa problema o kapinsalaan o gulo. Totoo ito minsan, pero ang madalas nilang ginagawa ay pigilan ang pagkahubog at pagkatuto ng bata. Noong bata pa kayo, paano hinihimok ng matatanda ang inyong pagkamausisa? Paano rin ito ginagawa ng partner niyo? Ano ang nararamdaman niyo sa mga ginagawa nila? Meron bang sandali noon na inaasar o pinagtatawanan kayo kung nakakagawa kayo ng mali o kaya ay sumubok gumawa ng ibang bagay? Sino ang nagbigay sa inyo ng proteksyon o sumubok na pagaanin ang loob niyo? Ano ang nararamdaman ng inyong anak tungkol sa pagtuklas at sa paggawa ng mga pagkakamali? 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang magagawa niyo para maging maganda ang pakiramdam niya tungkol sa pagsubok na matuto ng bagong bagay?
Himukin	siya	tuwing	makaranas	ng	kabiguan.
Gumawa	ng	paraan	para	siya	ay	magtagumpay.
Magpakita	ng	pagunawa	kapag	siya	ay	nagkakamali.
Protektahan	siya	kapag	may	nanunukso	sa	kanya.
Gamitin	ang	4	na	Hakbang	tungo	sa	Tagumpay Matematika At Lohika : Mga Pagka kata on Para sa Ma bilis na Pagkatuto Alam niyo na ang utak ng inyong anak ay lumalaki nang lumalaki at mas marami nang mga koneksyon ngayon. Naalala niyo pa rin siguro na merong mga ilang pagkakataon na kung saan ang utak ng inyong anak ay mas handa ng matuto ng ilang bagay. Kung hindi niya matututunan ang mga bagay na ito sa loob ng mga naturang ispesyal na pagkakataon, magiging mas mahirap para sa kanya na matutunan ang mga bagay na ito sa kinalaunan. Ang	tawag	ng	mga	eksperto	dito	ay	"Windows	of	Opportunity"	o	ang	mga	pagkakataon	na	dapat sunggaban dahil bukas ang kanilang isipan at mabilis ang kanialng pagkatuto. Naaalala niyo pa kung paano natin pinagusapan noon ang tungkol sa mga bata at ang pangagnailangan nilang magsanay tumingin sa ibat ibang hugis, kulay, galaw nung sila ay sanggol pa dahil ito ang sandali na kung saan ang utak nila ay natututong tumingin ng tama (tumalas ang paningin)? Ngayon, ang utak ng inyong anak ay handa ng matuto tungkol sa mga bagay na makakatulong sa kanya na matuto ng matematika at lohika (paghahanap ng rason, sentido kumon, pagiisip, pagunawa sa mga bagay-bagay) balang araw. 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Nasimulan niyo na ang paglatag ng pundasyon sa pagtuturo sa kanya ng mga konseptong tulad ng: •	•	Magkaiba • Pagpapares	Maliit Pagbubulod	Magkapareho	3 Pagsusukat	2 Pagbibilang	1	Malaki Ngayon ay puwede tayong sumubok ng mga dagdag na gawain para makatulong sa paglatag ng pundasyon sa pagaaral ng matematika habang andyan ang pagkakataon para sa mas mabilis na pagkatuto sa mga nabanggit na bagay. Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para turuan ang mga batang musmos tungkol sa ibat ibang hugis sa pamamagitan ng paghawak at pagkapa dito Maglatag ng pundasyon para matutunan ang tungkol sa mga hugis at matematika SHAPE SORTER (Ihulog sa tamang butas) Para mahubog ang koordinasyon ng kamay at mata Para matutunan ang pangalan ng ibat ibang hugis 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1. Humanap ng kahon ng sapatos o matibay na lalagyan ng pagkain na may takip na maaaring matanggal at maibalik. Kakailanganing gumawa ng butas sa takip. Huwag gumamit ng lata o matigas na lalagyang plastik dahil maaaring makasugat ang matalas na gilid ng mga ito. 2. Humanap ng maliit na bola at isang bloke na gawa sa kahoy o plastik o gupitin ang spongha sa tatlong hugis: isang bilog, isang parisukat, isang tatsulok. 3. Gumupit ng butas sa takip para ang bawat hugis ay magkakasya at makakalusot sa iisang butas lang (ang parisukat na butas ay gawin maliit para hindi makalusot ang bola sa parisukat na butas). 4. Ipakita sa inyong anak ang ibat ibang hugis at pangalanan ang mga ito. 5. Ipakita sa kanya kung paano nagkakasya ang bawat hugis sa butas na ka-anyo nito na nasa takip ng lalagyan. 6. Ituro sa kanya ang mga salita na may kaugnayan sa mga hugis sa pagsasabi halimbawa: ilagay ang bote sa bilog na butas. O Tama yan. Yan ang parisukat na butas. 7. Himukin siya na subukang ipasok ang mga hugis sa mga butas. Sa simula ay malamang kailanganin niya ang tulong niyo. 8. Tuwing mapapalusot niya ang isang bagay sa butas, magpakita ng pananabik at sabihin sa kanya kung gaano siya kagaling. 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 22-24 BUW AN Hatch a Match (Pares-Pares) 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak Bakit Kailangang Gawin Ito? Maghanap ng 5 o 6 na ibat ibang bagay na mag kapares - tulad nang sapatos, medyas, bola, bracelet, kutsara, mangkok, sumbrero, tisyu, plastik na baso, libro, atbp Ilagay lahat ang mga ito sa harap ng inyong anak. Pumili ng isang bagay at ipahanap sa kanya ang kapares nito. Sabihin halimbawa: Narito ang tasa. Kaya mo bang hanapin ang isa pang kapares nito? Kaya mo bang hanapin ang kapareho nito? Kung pipili siya ng isang bagay na hindi kapareho, sabihin halimbawa: Hindi ito isang tasa. Kaya mo bang hanapin yung tasa? Himukin siya na subukan uli. Tulungan siya kung nakakaramdam siya ng kabiguan sa pamamagitan ng paggawa ng mga bagay tulad nang pagturo sa tasa o sa pagpulot dito at pagsabi: Ito ba ang tasa? Oo, ito ang tasa. Ang dalawang tasa ay magkapareho. © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Habang gumagawa kayo ng mga bagay-bagay sa loob o labas ng inyong bahay, ngayong linggo, tulad nang pagluluto, paglilinis, iba pang gawain o mga pagtitipon, gusto niyo bang sunggaban ang pagkakataon na maghanap ng mga paraan para sanayin ang inyong anak sa pagbubukod at pagpapares? Lumikha ng paraan para magudyok:Bigyang-diin ang kalakasan ng 13-15 MODYUL #4 Paghubog ng Pangangatawan at Utak © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pagtutuuna n ng Pa nsin 5 Pa kikpagla ro at Pagpukaw ng Isipa n at Pa nda ma PAGSASAAYOS SA GAWAIN NG INYONG ANAK SA LOOB NG ISANG ARAW Para pagusapan ang tungkol sa pang-araw-araw o lingguhang talaan ng mga gagawin na maghahanda sa pagpasok sa paaralan ng mga bata Para pagusapan kung ano ang nararamdaman ng mga bata kung sila ay kulang or sobra sa mga gawaing nakatakda nilang gawin Para hikayatin ang mga magulang na magbahagi ng kanilang nararamdaman tungkol sa pagaayos ng sarili nilang oras Para hikayatin ang mga magulang na unti-unting sanayin ang mga sarili sa paggawa ng pang-araw-araw o lingguhang talaan ng mga gagawin, kasama na ang mga karaniwang ginagawa at ang mga anak PAGLALARO PARA MATUTO AT MAGLIBANG Para ipakita ang mga laro na puwedeng subukan ng mga magulang kasama ang kanilang mga anak para umalalay sa kanilang pagkatuto at para sa mas masiglang ugnayan ng buong pamilya 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
G AW AIN 22-24 BUW AN G AW AIN 22-24 BUW AN It's an Orchestra (Tunog Orkestra) Simon Says Mga Gagamitin: Tingnan sa Pahina Mga Gagamitin : Tingnan sa Pahina G AW AIN 22-24 BUW AN G AW AIN 22-24 BUW AN G AW AIN 22-24 BUW AN Making Art: Paper Art Making Art: Color Search Likhang Sining: Paghahanap Ng Kulay Making Art Outdoor Art (Likhang-Sining: Sining Gawa sa Labas ng Bahay) 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Handout 22 - 24 BUWAN Buwanang talaan ng mga gagawin - ang araw natin - ang buong linggo natin 5 Pa kikpagla ro at Pagpukaw ng Isipa n at Pa nda ma Ang mga gawain sa modyul na ito ay itinatakdang ipakita sa loob ng 2 o 3 talakayan. Habang puwede niyong gawin ang ilan sa mga laro sa loob ng talakayang ito, minumungkahi na ang iba ay ipakita at subukan sa mga susunod na pagkikita. Ito ay mga laro na kagigiliwan ng mga bata sa loob ng maraming taon. Mahalaga para sa FSW na bigyang-diin ang mga magagandang katangian ng mga magulang habang nakikita niyo silang sa kanilang anak sa paraang aalalay sa paghubog ng pangangatawan, kakayanang tumugon sa nadarama,kakayanang makihalubilo, kakayanang makapagsalita. Pag-uugnay Kamusta ang linggong nagdaan para sa inyo bilang magulang? Ano ang mga ginawa niyo na nagpagaan ng inyong kalooban? Minsan kapag tayo ay pagod, nahihirapan tayong maalala lahat ng magagandang bagay na ginagawa natin. Ang paglalaan ng ilang sandali para gawin ito ay nagbibigay sa atin ng higit na lakas. Nakatuklas ba kayo o ang inyong kapamilya ng mga nakakalibang na paraan para sanayin ang inyong anak sa pagpapares at pagbubukod? Ano pa ang ginagawa iyo na nagbibigay sa inyo ng ibayong 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano sa tingin niyo ang matututunan ng inyong anak sa pagkakaroon ngayon ng simpleng talaan ng gawain? • • • Merong	oras	para	simulan	at	tapusin	ang	ginagawa	niya Kung	hindi	niya	magagawa	o	matatapos	ang	isang	bagay	ngayon,	puwede	niya itong gawin bukas Merong	mga	bagay	na	inaasahan	niya	at	aabangan Nakakaramdam	siya	ng	seguridad	sa	sarili	kapag	may	inaasahan	siyang	bagay at nangyayari ito Unti-unti	nitong	tinuturo	ang	tungkol	sa	pagpa-plano Nakakatulong	ito	na	lumipat	siya	mula	sa	isang	gawain	papunta	sa	isa	pa	nang hindi sumasama ang loob Unti-unti	nitong	tinuturo	ang	konsepto	ng	oras
Sa tingin niyo, posible ba na magtala ng napakaraming gawain araw-araw para sa mga batang nasa murang edad pa? Kailan sa tingin niyo magiging sobra na para sa kanya ang bilang ng mga gawain? Ano ang maaaring masabing kulang pa? Pagsa sa ayos sa mga Gawa in ng Ana k sa Loob ng Isa ng Araw Napagusapan na natin nang bahagya noon kung bakit mahalaga para sa mga bata na magkaroon ng mga paulit-ulit na nakatakdang gawain. Ang paggawa ng mga parehong gawain sa halos parehong oas araw-araw ay tutulong sa inyong anak na maging mahusay sa pagaaral kapag siya ay pumapasok na. Sa paaralan, ang mga bata ay may sinusunod na talatakdaan o takdang mga gagawin. Halimbawa, maaaring magsimula sila sa pakikinig ng kuwento. Tapos baka gumawa sila ng mga likhang-sining; sabay meryenda. Suno ay baka mag-aral sila ng musika, na susundan ng paglalaro. Bawat araw ay magkakapareho. Para sa mga batang walang pagsasanay sa pagsunod ng mga talaan ng gawain, ang pagsasaayos ng kils at gawi para sa paaralan ay magiging mahirap. 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano sa tingin niyo ang pakiramdam ng mga batang nasa murang edad pa kapag masyadong marami o masyadong kaunti ang mga gawaing nasa kanilang talatakdaan? Dismayado Naiinip Mabilis uminit ang ulo/masyadong nagrereklamo Nalulungkot at pagod Walang hinto sa mga gawain Hindi mapigilan Nagaalala Ano ang pakiramdam niyo kapag meron kayong sobrang daming gawain o di kaya ay sobrang kaunti naman? 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang inyong saloobin tungkol sa pagkakaroon ng talaan ng gawain at mga paulit-ulit na gawain? Sa tingin niyo ba ay makakabuti sa inyo at sa inyong anak na magsimulang bumuo ng talaan ng ilang gawain na gagawin sa parehong oras araw-araw? Ano-anong mga gawain ang ginagawa niyo na sa parehong oras araw-araw? Anong mga gawain ang ginagawa niyo o ng ibang miymebro ng pamilya sa inyong anak linggo-linggo? Maraming magulang ang hindi alam kung gaano karaming takda ang ipagagawa sa kanila sa loob ng isang araw, para sa kanilang anak na magdadalawang-taon na. Narito ang ilang halimbawa na maaaring maging epektibo: Umaga Bumangon mula sa kama Kumain ng almusal Maghilamos at magsipilyo ng ipin Magbihis "Tumulong" sa gawaing bahay Hapon Maglaro sa labas ng bahay Magbasa/makinig ng kuwento Matulog Magmeryenda Maglaro Gabi Kumain ng gabihan Maligo Magsipilyo ng ipin Magbasa/makinig ng kuwento At gumawa ng iba pang ritwal o nakasanayang gawin bago matulog 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Alin sa mga nabanggit ang ginagawa niyo na? Ginagawa niyo ba ang mga bagay na ito sa halos parehong oras araw-araw? Ano ang gusto niyo pang idagdag? Ano sa tingin niyo ang maaari niyang simulang gawin sa parehong oras araw-araw? Anong mga gawain ang ginagawa niyo sa ilang piling araw lang, tulad nang pagsimba kung linggo, o pamimili tuwing sabado? 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ano ang pakiramdam kapag sinusubukan mong magpahayag ng isang bagay sa inyong partner/ ibang miyembro ng pamilya at hindi ka nila maintindihan? Handout Buwanang Talaan ng mga Gawain 22 - 24 BUWAN Mga ginagawa natin araw-araw (kasama nino) Oras	_________	_	______________________________ Oras	__________	Oras	__________	Oras	__________ 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
BUWANANG TALAAN NG MGA GAGAWIN Ang linggo natin natin (Kasama nino) Mga ispesyal na bagay na ginagawa Lunes	Martes Miyerkules Huwebes Biyernes Sabado Linggo Unang linggo: salita/konsepto/kulay na ituturo...kailan/ paano ito gagawin Ikalawang linggo: salita/konsepto/kulay na ituturo...kailan/ paano ito gagawin At ipagpatuloy para sa mga susunod na linggo. 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Paglalaro Pa ra Matuto at Magliba ng Ang mga gawain sa modyul na ito ay itinatakdang ipakita sa loob ng 2 o 3 talakayan. Habang puwede niyong gawin ang ilan sa mga laro sa loob ng talakayang ito, minumungkahi na ang iba ay ipakita at subukan sa mga susunod na pagkikita. Ito ay mga laro na kagigiliwan ng mga bata sa loob ng maraming taon. Mahalaga para sa FSW na bigyang-diin ang mga magagandang katangian ng mga magulang habang nakikita niyo silang sa kanilang anak sa paraang aalalay sa paghubog ng pangangatawan, kakayanang tumugon sa nadarama,kakayanang makihalubilo, kakayanang makapagsalita. Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain Mga Smipleng Laro para Sa Mga Batang nasa Murang edad Pa 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga batang musmos o paslit, nasaan mang sulok sila ng daigdig, ay gustong-gustong sumubok at umulit ng pare-parehong laro Itong mga simpleng laro ay magmumukhang kakaiba kasi meron silang samut saring klase ayon sa ibat ibang kultura at gawi ng mga pamilya Merong sandaang pamamaraan para magawa ang mga larong ito kasama ang inyong anak. Gamitin ang inyong pagiging malikhain gamit ang kung anomang bagay na matatagpuan sa inyong bahay o sa kung saan man kayo naroroon. Ang mga sumusunod ay ilang mga mungkahi kung paano susubok at gagawin ang bawat mga laro
Tandaan, ang inyong anak ay natututo sa paguulit-ulit ng Gawain. Kaya asahan na malamang ay mapagod kayo sa paggawa ng parehong laro bago pa man magsawa ang anak niyo dito.
Tandaan din, ang pagbibigay ng papuri sa pagsubok at pagsusumikap niyang matuto ay magtataguyod ng kanyang kumpiyansa sa sarili at makakatulong para maging maganda ang tingin niya sa kanyang sarili.
Gamitin ang mga larong ito bilang oportunidad na maturuan ang inyong anak ng mga bagong salita sa pamamagitan ng pagpapaliwanag kung ano ang kanyang nakikita at ginagawa, at sa pagbibigay sa kanya ng mga tanong na kaya niyang subukang sagutin.
Tandaan	na	gamiting	ang	4	Steps	to	Success	o	ang	4	na	Hakbang	sa	Tagumpay kapag tinuturuan ang inyong anak kung paano gagawin ang mga larong ito. 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para turuan ang mga bata tungkol sa musika at ritmo/himig Para bigyan ng pagkakataon ang mga pamilya na maglibang at magdiwang na magkakasama It's an Orchestra (Tunog Orkestra) Pa a no ito Gagawin? 1. Mangalap ng ibat ibang plastik, bakal at kahoy na lalagyan at mga bagay tulad nang takip ng kawali, lalagyan ng pagkain, mangkok na gawa sa metal, kutsarang gawa sa kahoy, chopsticks, kutsara na gawa sa bakal, mga basket na may takip, kawayan, maliliit na bato, mga kabibe, biags, mnggo, hilaw na macaroni, at mga buto-buto. Mangalap ng mga bagay na ginagamit para gumawa ng mga tradisyunal na gamit sa musika na tinutugtog sa inyong komunidad. 2. Buhusan ang bawat lalagyan ng isa sa mga nabanggit na bagay na lilikha ng kaibang tunog. Siguraduhin na ang mga takip ay nakasarang mabuti (may tapal o pandikit) 1. Mangalap ng ibat ibang plastik, bakal at kahoy na lalagyan at mga bagay tulad nang takip ng kawali, lalagyan ng pagkain, mangkok na gawa sa metal, kutsarang gawa sa kahoy, chopsticks, kutsara na gawa sa bakal, mga basket na may takip, kawayan, maliliit na bato, mga kabibe, biags, mnggo, hilaw na macaroni, at mga buto-buto. Mangalap ng mga bagay na ginagamit para gumawa ng mga tradisyunal na gamit sa musika na tinutugtog sa inyong komunidad. 2. Buhusan ang bawat lalagyan ng isa sa mga nabanggit na bagay na lilikha ng kaibang tunog. Siguraduhin na ang mga takip ay nakasarang mabuti (may tapal o pandikit) 3. Lagyan ng palamuti ang bawat instrumento 4. Ilinya ang mga instrumento sa ibabaw ng mesa o sa sahig Ipalita sa inyong anak kung paano gumagawa ng musika gamit ang mga instrumento 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
6. Yayain ang buong pamilya na kumanta. Habang kumakanta, sabihan ang mga miyembro ng pamilya na gumawa ng tunog gamit ang mga instrumento 7. Kung meron kayong tape recorder, harmonica, o iba pang instrumento, idagdag ito sa inyon orkestra Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para turuan ang mga batang musmos tungkol sa konspeto ng pareho at magkaiba Para turuan ang mga batang musmos para makatukoy/makakilala at makapagbigay ng pangalan sa mga kulay Making Art: Color Search Likhang Sining: Paghahanap ng Kulay Para umalalay sa pagkilos nang magisa ng mga bata sa pagpapakita sa kanila na maaari silang makahanap ng mga bagay nang nagiisa 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1. Sabihan ang inyong anak n pumili ng isang pangunahing kulay tulad nang pula, asul, berde, dilaw, kahel, itim, 2. Sa isang pirasong papel, gumuhit ng bilog at lagyan ito ng napiling kulay 3. Hikayatin ang inyong anak na gumawa ng ibang hugis at mga sulat-sulat gamit ang napiling kulay 4. Bigyan ng basket ang inyong anak, bag o lalagyan para sa pangangalap ng mga bagay na makikita niya sa paligid ng bahay na kapareho ng kulay sa napili niya 5. Tumuro sa kinulayan na bilog sa papel at sabihin sa kanya: Ito ay pula. Kaya mo bang humanap ng iba pang bagay na may kaparehong kulay? 6. Tuwing makakakita siya ng isang bagay na kapareho ng kulay, sabihin halimbawa: Tama! Ito ay pula din. Ang galing mo!/Ang talino mo! Kaya mo pang maghanap ng iba na kulay pula? 7. Sa simula ay mangangailangan ng tulong ng inynog anak. Kung makakakuha siya ng bagay na iba ang kulay, sabihin halimbwa: Hindi. Hindi ito kulay pula. Ipakita sa kanya ang bagay na kulay pula at sabihin: Ito ba ay pula? Oo. Puwede mo itong ilagay sa iyong basket. 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para sanayin ang mga kakayanan na magagamit sa pagsusulat balang araw Para turuan ang mga batang musmos na kumilala at magbigay ng pangalan sa mga ibat ibang hugis Likhang-Sining: Sining Gawa sa Labas ng Bahay Para mahubog pa lalo ang koordinasyon ng malaki at maliit na kalamnan Ang pag-gawa ng mga simpleng art tatlong beses sa isang linggo na kasama ang inyong anak ay isa sa mga espesyal na gawain na maaari niyang abangan. Gamit ang inyong pagiging malikhain at ang pag-obserba ng mga bagong ideya ay magiging kaaya-aya ang pag-gawa ng mga simpleng art. 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pa a no ito Gagawin? 1. Humanap ng maliit na lugar ng patag na lakaran/bangketa, buhangin o tuntungan 2. Gamit ang tisa o pamatpat, ipakita sa inyong anak kung paano gumawa ng mga linya at simpleng hugis 3. Hikayatin ang anak na gumawa ng mga tuwid at paliko-likong linya, bilog, tatsulok, at parisukat. Puwede niyo ring gamitin ang mga guhit na ito para bumuo ng simpleng bagay tulad nang puno, bahay, kotse, at mga hayop. 4. Ituro	sa	inyong	anak	ang	mga	salita	na	katumbas	ng	mga	hugis	habang	ginuguhit sila 5. Kapag napagod na ang inyong anak sa paggawa ng mga anyo, maaari ninyong subukang maglaro ng paglundag-lundag sa mga linya na ginawa niya. 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Gawin sa Bahay Pinagusapan natin ang tungkol sa paggawa ng talatakdaan at pagkakaroon ng mga regular/ karaniwang gawain araw-araw. Para sa maraming tao, mahirap ito para sa kanila. Kung ito ay mahirap para sa inyo, ang madalas na gumagana ay ang pagsisimula sa pamamagitan nang pagda-dagdag ng isang bagay sa isang araw at pagsasanay na gawin ito araw-araw sa loob ng 2 o 3 linggo bago kayo magdagdag uli ng bago. Ang pagdadagdag ng higit sa isa o dalawang bagay sa isang araw ay kadalasang hindi gumagana ng pangmatagalan. Ano yung isang bagay na gusto niyong idagdag o baguhin sa inyong araw o linggo? Para sa mga pamilyang nahihrapan sa pagsunod sa mga nakatakdang gawain at mga paulit-ulit na gawain, sumangguni sa GGF Unit. Tandaan, ang mga pamilya ay makakaranas ng mas matinding tagumpay kung pagiibayuhin niyo kung ano na ang nagawa nila nang mahusay. Kilalanin o papurihan sila para sa mga maliit na hakbang na ginagawa nila. Mahalaga na suportahan ang mga magulang sa pagtatakda ng mga planong posibleng tuparin. Kung mukhang nababawasan ang gana o motibasyon ng mga magulang, ang pagbibigay diin sa kanilang mga tagumpay ay maaaring magbigay sa kanila ng bagong lakas. Sa susunod nating pagkikita ay ipagdiriwang natin ang ikalawang taon natin bilang magkakasama sa programang ito. Titingnan natin uli ang baul ng alaala ng inyong anak at kung ano na ang nailagay niyo rito. Kaya puwede niyo ba itong ihanda para sa ating susunod na pagkikita? Ang lahat ay responsible sa kanilang mga desisyon at kilos okasyon 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
© 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC. 22-24 MODYUL #5 Pakikpaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama
Pagtutuuna n ng Pa nsin 6 Pagkalinga sa Magula ng MGA TRADISYON AT KULTURA: PAGBUBUKLOD NG PAMILYA Para pagusapan ang kahalagahan ng mga tradisyon ng pamilya at ng kultura Para hikayatin ang mga magulang na magtaguyod ng makahulugang tradisyon sa buhay ng mga bata PAGBABALIK-TANAW SA IKALAWANG TAON Para papurihan at kilalanin ang mga magulang para sa lahat ng pagsusumikap, oras at pagaalaga na ibinigay nila sa kanilang anak. G AW AIN 22-24 BUW AN G AW AIN 22-24 BUW AN Baul ng Alaala Peny Card (Tarhetang Barya) Mga Gagamitin: Tingnan ang 0-12 Buwan Mga Gagamiting: Mga baraya na nilimbag ngayong taon Papel at lapis o ballpen Pentel pen at/o pintura para palamuti ng tarheta 22-24 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga Bata ay Natututo sa paguuulit ng mga Gawain TINGNAN ANG SIMPLENG LARO PARA SA MGA BATA Sa Modyul na Pakikipaglaro at Pagpukaw ng Isipan at Pandama 13-15 BUWAN 16-18 BUWAN 19-21 BUWAN 22-24 BUWAN Handout Wala 22 - 24 BUWAN 6 Pagkalinga sa Magula ng Para ipagdiwang ang pagkumpleto ng ikalawang taon ng programa, minumungkahi na ang tagapangasiwa ay gumawa ng card para sa bawat magulang. Maglagay ng maikling sulat na kumikilala sa maraming positibong bagay na nagawa ng mga magulang para makapag-ambag sa kanyang kalusugan, pagkatuto, at kaligayahan. Dahil ito ay isang pagdiriwang, mag-isip ng mga malikhaing paraan para gawing masaya at ispesyal ang araw na ito. 22-24 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Pag-uugnay Ngayon ay ipagdiriwang natin ang ikalawang taon nang pagiging magulang sa pamamagitan ng pagpapakita sa inyo kung gaano katinding oras at lakas ang kinikilala natin. Maglalaan din tayo ng kaunting oras para pagusapan kung gaano kahalaga ang mga kaugalian at kultura ng mga pamilya at komunidad. Tra disyon at Kultura : Pagbubuklod ng Pa milya Nagusap tayo noon tungkol sa kung gaano kahalaga ang kaugalian at kultura para sa mga bata at mga pamilya. Hanggang ngayon, ang inyong anak ay masyado pang bata para maintindihan at maramdaman ang kahulugan at kahalagahan nito. Ang mga tradisyon ay nagbibigay sa pamilya at komunidad ng pagkilala sa sarili at umaalalay sa mga karaniwang paniniwala at pinahahalagahan. Ang ilang bata na lumalaki nang walang matibay na ugnayan sa tradisyon at kultura ay kadalasang nararamdaman na parang merong kulang sa buhay nila. Sa loob ng nakaraang dalawang taon, pinagusapan natin at nagbahagi ng tradisyon ng inyong pamilya. Anong mga tradisyon at kultura ang pinakamahalaga para sa inyo? Anong mga kaugalian ang naaalala niyo mula sa inyong pagkabata? Ano ang meron sila na nagpapagaan ng inyong kalooban? 22-24 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ang mga tradisyon na naaalala ko at nagbigay sa akin ng magandang pakiramdam ay... ang mga bagay na ito ay hindi ko ginastusan pero napagaan nito ang kalooban ko. Iyon ay mga bagay na ginawa namin bilang isang pamilya. Nagbigay ito sa akin ng mga ispesyal na sandali para abangan ang susunod na taon at tumutulong para maramdaman ko na ispesyal ako. Anong mga kaugalian ang gusto niyong maintindihan at angkinin ng inyong anak bilang bahagi ng kanilang buhay. Kung kayo ay lumaki sa isang pamily na walang matatag na mga tradisyon o kultura, paano niyo malilikha ito para sa inyong anak at pamilya? Sa tingin niyo ba ay kailangan niyong gumastos ng malaki para lumikha ng mga tradisyon? Ang mga tradisyon ng pamilya ang hindi dapat maging malaki at bongga? Madalas ay yung mga simpleng kaugalian/tradisyon ang mas makahulugan para sa maraming bata. Ilang mga bagay na ginagawa ng mga pamilya sa ibat ibang kultura para ipagdiwang ang mga ispesyal na araw at okasyon ay: •	• •	•	•	•	•	• Kumanta	ng	mga	tradisyunal	na	kanta/kantang-bayan Maghanda	at	kumain	ng	ispesyal	na	pagkain	nang	sama-sama Gumawa	ng	mga	bagay	gamit	ang	likas	na	yaman	sa	paligid	tulad	ng	lambat, kamanyang, o instrumentong pang-musika Magluto	ng	suman	o	biko	o	kakanin	gamit	ang	paboritong	recipe	ng	pamilya Pumunta	sa	parada	o	manood	ng	fireworks Magsayawan Magbasa	ng	paboritong	libor Maghuntahan	kasama	ang	mga	kamaganak	at	kaibigan Pumunta	sa	isang	perya,	piknik,	o	sa	isang	ispesyal	na	lugar Bumisita	sa	kamaganak 22-24 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Nakakaramdam ka ba ng pamimilit nila sa mga kaibigan, kamaganak o ng nakikita niya sa telebisyon para gumastos ng sobra-sobra bilang bahagi ng inyong mga ispesyal na araw at tradisyon ng pamilya? Pina-paramdam ba nila sa inyo na kung hindi kayo gagastos ng maraming pera, na hindi kayo mabuting magulang? Nagbibigay ba ito sa inyo ng pagkabagabag? Bakit? Paano niyo maaaring simulan na magtatag ng mga tradisyon para sa inyong anak na magbibigay sa kanila ng mga alaala ng pagiging malapit ng buong pamilya, masaya, at nagbibigayan nang wala kayong nararamdamang pamimilit na gumastos nang malaki. Ang anak niyo ay sobrang swerte sa pagkakaroon ng mga magulang na binibigyang halaga ang pagtaguyod ng mga tradisyon at makabuluhang magagandang alalala para sa kanya. Pagba balikta naw sa Nagda a ng Ikalawa ng Ta on Halos isang taon ang nakalipas, gumawa kayo ng baul ng alaala para sa inyong anak at pinagusapan natin ngayon ang paglalagay ng mga bagay sa loob nito paminsan-minsan. Ngayon, silipin natin kung ano ang nasa kahon at pagusapan ang tungkol sa mga mabubuting bagay na nangyari sa taong ito. Dahil walang kasing-daming mga ispesyal na okasyon na nangyari sa ikalawang taon, huwag kayong malungkot kung kakaunti lang ang laman ng inyong baul para sa taong ito. 22-24 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Ilang mga bagay na puwede niyong idagdag ay: Ilang	larawan •	Mga	tatak	ng	paborito	niyang	pagkain •	Mga	paborito	niyong	laruan	na	pinagsawaan •	Mga	paboritong	damit	na	kinalakihan •	Mga	litratong	siya	mismo	ang	kumuha •	Mga	litrato	ng	ibang	miyembro	ng	pamilya •	Kutsara't	tinidor	na	pambata •	Ang	tarheta	ng	Barya	niyo	para	sa	iklawang	taon	niya Sa tingin niyo ba ay magiging masaya kung papakulayan niyo sa inyong anak ang pabalat ng tarheta habang Kung hindi pa kayo nakagawa ng tarheta ng barya para sa inyong anak para sa taong ito, gusto niyong gumawa ng isa ngayon? 22-24 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
Bakit Kailangang Gawin Ito? G AW AIN 22-24 BUW AN Para hikayatin ang mga magulang na lumikha/ipagpatuloy ang mga tradisyon ng pamilya Para bigyan ang mga anak ng kaunting pagkilala sa kanilang kasaysayan Likhang-Sining: Sining Gawa sa Labas ng Bahay Pa a no ito Gagawin? 1. Bawat taon o bago dumating ang kaarawan ng inyong anak, magdikit ng isang barya na ginawa sa nasabing taon sa isang tarheta o piraso ng papel. Isulat din ang taon ng barya sa tarheta para sakali mang mahulog ang barya ay makikita pa rin ang petsa. 2. Sa tarheta, sumulat ng maikling liham para sa inyong anak at isama: 3. Ibigay ang tarheta sa inyong anak sa kanyang kaarawan at ilagay ito sa baul ng alaala para maitago. Ang tarheta ng barya ay itinatago at hindi ginagawang laruan ng bata dahil ang barya ay maaaring maisubo at maging sanhi ng pagbabara sa lalamunan. 22-24 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.
• Mga	bagay	na	nagagawa	na	niya	sa	taong	ito Mga	bagay	na	naituro	niya	sa	inyo Mga	ginagawa	niya	na	nagpapatawa	sa	inyo Mga	natutunan	niya Bakit	ikinalulugod	niyo	siya	ngayong	taon Mga	pagsubok	na	dinaanan	niya Mga	paborito	niyang	gawain/pagkain Mga	bagay	na	likha	niya Mga	pangalan	ng	guro/tagapag
-alaga	niya Mga	pangalan	ng	kanyang	alagang	hayop Gawin sa Bahay Tandaan na ipakita sa inyong partner at sa sarili ang pagkilala sa lahat ng oras at lakas na ibinubuhos niyo para maging mabuting magulang. Bigyang
-diin ang mga positibong katangian ng mga magulang 22
-24 MODYUL #6 Pagkalinga sa mga Magulang © 1999 / Revised 2004 GREAT KIDS, INC.