Ang Dapat Gawin Kung Ikaw ay Na-scam Tagalog $$$... ? Alamin kung ano ang dapat gawin kung nagbayad ka sa isang tao na sa palagay mo ay scammer, o kung ibinigay mo sa scammer ang iyong personal na impormasyon o access sa iyong computer o telepono. Maaaring maging sobrang nakakakumbinsi ang mga scammer. Tumatawag sila, nag- i-email, at nagpapadala sa atin ng mga text message sa pagsubok na kunin ang ating pera o sensitibong personal na impormasyon - kagaya ng ating Social Security number o mga account number. At magaling sila sa ginagawa nila. Heto ang dapat mong gawin kung nagbayad ka sa isang tao na sa palagay mo ay scammer o ibinigay mo sa kanila ang iyong personal na impormasyon o access sa iyong computer o telepono. Kung nagbayad ka sa isang scammer, maaaring nawala na ang pera mo. Anuman ang paraang ginamit mo sa pagbabayad, laging sulit na tanungin ang kompanyang ginamit mo sa pagpapadala ng pera kung may paraan para mabawi ito. Kung Nagbayad ka sa Isang Scammer Nagbayad ka ba gamit ang credit card o debit card? Makipag-ugnayan sa kompanya o bangkong nag-isyu ng credit card o debit card. Sabihin sa kanila na isa itong mapandayang pagbabayad. Hilingin sa kanila na bawiin ang transaksyon at ibalik sa iyo ang pera mo. Nagsagawa ba ang scammer ng di-awtorisadong paglilipat ng pondo mula sa iyong account sa bangko? Makipag-ugnayan sa bangko at sabihin sa kanila na iyon ay isang di-awtorisadong debit o withdrawal. Hilingin sa kanila na bawiin ang transaksyon at ibalik sa iyo ang pera mo. Nagbayad ka ba gamit ang gift card? Makipag-ugnayan sa kompanyang nag-isyu ng gift card. Sabihin sa kanila na ginamit iyon sa isang scam at hilingin sa kanila na i-refund ang pera mo. Itago pa rin ang mismong gift card, at ang resibo ng gift card. Nagpadala ka ba ng wire transfer sa pamamagitan ng kompanyang kagaya ng Western Union o MoneyGram? Makipag-ugnayan sa kompanya ng wire transfer. Sabihin sa kanila na isa itong mapandayang pagpapadala. Hilingin sa kanila na bawiin ang transaksyon at ibalik sa iyo ang pera mo. MoneyGram sa 1-800-955-7777 • Western Union sa 1-800-448-1492 • Ria (mga paglilipat ng pondo na hindi sa Walmart) sa 1-877-443-1399 • Ria (mga paglilipat ng pondo na Walmart2Walmart) sa 1-855-355-2144 Nagpadala ka ba ng wire transfer sa pamamagitan ng iyong bangko? Makipag-ugnayan sa iyong bangko at isumbong ang mapandayang paglilipat ng pondo. Hilingin sa kanila na bawiin ang transaksyon at ibalik sa iyo ang pera mo. Nagpadala ka ba ng pera sa pamamagitan ng money transfer app? Isumbong ang mapandayang transaksyon sa kompanya ng money transfer app at hilingin sa kanila na bawiin ang bayad. Kung ni-link mo ang app sa credit card o debit card, isumbong ang pandaraya sa kompanya o bangko ng iyong credit card. Hilingin sa kanila na bawiin ang ibinayad.
Nagbayad ka ba gamit ang cryptocurrency? Karaniwan nang hindi mababawi ang mga pagbabayad gamit ang cryptocurrency. Kapag nagbayad ka gamit ang cryptocurrency, mababawi mo lang ang pera mo kung ipapadala ito sa iyo ng taong binayaran mo. Pero makipag-ugnayan sa kompanya na ginamit mo upang maipadala ang pera at sabihin sa kanila na ito ay isang mapanlinlang na transaksyon. Hilingin sa kanila na ipawalang-bisa ang transaksyong iyon, kung maaari. Nagpadala ka ba ng pera? Kung ipinadala mo ang pera sa pamamagitan ng koreo ng U.S., makipag- ugnayan sa U.S. Postal Inspection Service sa 877-876-2455 at hilingin sa kanila na harangin ang pakete. Para malaman ang higit pa tungkol sa prosesong ito, bisitahin ang Pagharang sa Pakete ng USPS: Ang mga Pangunahing Impormasyon. Kung gumamit ka ng iba pang serbisyo sa paghahatid, makipag-ugnayan sa kanila kaagad hangga't maaari. Kung Ibinigay mo sa Scammer ang Iyong Personal na Impormasyon Ibinigay mo ba sa scammer ang iyong Social Security number? Pumunta sa IdentityTheft.gov para makita kung anong mga hakbang ang dapat gawin, kasali na rito ang pagsubaybay sa iyong kredito. Ibinigay mo ba sa scammer ang iyong username at password? Gumawa ng password na bago at mahirap hulaan. Kung ginagamit mo ang parehong password sa iba pang lugar, palitan rin ito doon. Kung Nagkaroon ang Scammer ng Access sa Iyong Computer o Telepono May remote access ba ang scammer sa iyong computer? I-update ang security software ng iyong computer, mag-scan, at burahin ang anumang natukoy nito bilang problema. Pagkatapos, isagawa ang iba pang hakbang para maprotektahan ang iyong personal na impormasyon. Nakokontrol ba ng scammer ang iyong numero at account sa telepono? Makipag-ugnayan sa iyong service provider para mabawi ang kontrol sa iyong numero sa telepono. Pagkatapos mo itong gawin, palitan ang password ng iyong account. Suriin din kung may mga di-awtorisadong pagbabayad o pagbabago sa iyong credit card, bank account, at iba pang pinansiyal na account. Kung may nakita kang anuman, isumbong ito sa kompanya o institusyon. Pagkatapos, pumunta sa IdentityTheft.gov para makita kung anong karagdagang hakbang ang dapat mong gawin. Iulat ang Scam sa FTC Kapag nagsumbong o nag-ulat ka ng scam, maaaring gamitin ng FTC ang impormasyon para bumuo ng kaso laban sa mga scammer, tuklasin ang mga trend, turuan ang publiko, at ibahagi ang data tungkol sa nangyayari sa iyong komunidad. Kung nakaranas ka ng scam - o may nakita kang ganito, isumbong ito sa FTC sa ReportFraud.ftc.gov Oktubre 2022 Tingnan kung anong nangyayari sa iyong estado o metro area sa pamamagitan ng pagbisita sa ftc.gov/exploredata


3 MTB-MLE (Kapampangan) Kapat a Kwarter - Modyul 27: Week 3 Akikilala ampon Agagamit la ring Preposition at Prepositional Phrases
MTB-MLE - Katlung Gradu Alternative Delivery Mode Kapat a Kwarter - Modyul 27: Akikilala ampon Agagamit la ring Preposition at Prepositional Phrases Unang Edisyon, 2020 Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad. Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito. Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa kagawaran. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul Manunulat: Carla Valencia Medina Patnugot: Leha L. Regala Tagasuri: Cherry G. Vinluan EdD Tagaguhit: Carla Valencia Medina Tagalapat: Erwin H. Iruma Tagapamahala: Engr. Edgard C. Domingo PhD, CESO V- Schools Division Superintendent Melissa S. Sanchez PhD, CESE- Asst. Schools Division Superintendent Shirley B. Zipagan PhD- Asst. Schools Division Superintendent Celia R. Lacanlale PhD, Chief, CID Cherry G. Vinluan EdD, EPS Filipino Ruby Murallos Jimenez PhD, EPS-LRMS June D. Cunanan- EPS, ADM Division Coordinator Inilimbag sa Pilipinas ng SDO Pampanga Kagawaran ng Edukasyon - Rehiyon III Office Address: High School Blvd., Barangay Lourdes City of San Fernando (P) Telefax: E-mail Address:
MTB-MLE (Kapampangan) Kapat a Kwarter - Modyul 27: Week 3 Akikilala ampon Agagamit la ring Preposition at Prepositional Phrases 3
Paunang Salita Para sa tagapagdaloy: Malugod na pagtanggap sa asignaturang MTB-MLE 3 ng Alternative Delivery Mode (ADM) Modyul para sa araling Akikilala ampon Agagamit la ring Preposition at Prepositional Phrases! Ang modyul na ito ay pinagtulungang dinisenyo, nilinang at sinuri ng mga edukador mula sa pampubliko at pampribadong institusyon upang gabayan ka, ang gurong tagapagdaloy upang matulungang makamit ng mag-aaral ang pamantayang itinakda ng Kurikulum ng K to12 habang kanilang pinanagumpayan ang pansarili, panlipunan at pang-ekonomikong hamon sa pag-aaral. Ang tulong-aral na ito ay umaasang makauugnay ang mag-aaral sa mapatnubay at malayang pagkatuto sa mga gawain ayon sa kanilang kakayahan, bilis at oras. Naglalayon din itong matulungan ang mag-aaral upang makamit ang ika-21 siglong mga kasanayan habang isinasaalang-alang ang kanilang mga pangangailangan at kalagayan. Bilang karagdagan sa materyal ng pangunahing teksto, makikita ninyo ang kahong ito sa pinakakatawan ng modyul: Mga Tala para sa Guro Ito'y naglalaman ng mga paalala, panulong o estratehiyang magagamit sa paggabay sa mag-aaral. Bilang tagapagdaloy, inaasahang bibigyan mo ng paunang kaalaman ang mag-aaral kung paano gamitin ang modyul na ito. Kinakailangan ding subaybayan at itala ang pag-unlad nila habang hinahayaan silang pamahalaan ang kanilang sariling pagkatuto. Bukod dito, inaasahan mula sa iyo na higit pang hikayatin at gabayan ang mag-aaral habang isinasagawa ang mga gawaing nakapaloob sa modyul. ii
Para sa mag-aaral: Malugod na pagtanggap sa asignaturang MTB-MLE 3 ng Alternative Delivery Mode (ADM) Modyul para sa araling Akikilala ampon Agagamit la ring Preposition at Prepositional Phrases! Ang modyul na ito ay ginawa bilang tugon sa iyong pangangailangan. Layunin nitong matulungan ka sa iyong pag-aaral habang wala ka sa loob ng silid-aralan. Hangad din nitong madulutan ka ng mga makabuluhang oportunidad sa pagkatuto. Ang modyul na ito ay may mga bahagi at icon na dapat mong maunawaan. Alamin Sa bahaging ito, malalaman mo ang mga dapat mong matutuhan sa modyul. Subukin Sa pagsusulit na ito, makikita natin kung ano na ang kaalaman mo sa aralin ng modyul. Kung nakuha mo ang lahat ng tamang sagot (100%), maaari mong laktawan ang bahaging ito ng modyul. Balikan Ito ay maikling pagsasanay o balik-aral upang matulungan kang maiugnay ang kasalukuyang aralin sa naunang leksyon. Tuklasin Sa bahaging ito, ang bagong aralin ay ipakikilala sa iyo sa maraming paraan tulad ng isang kuwento, awitin, tula, pambukas na suliranin, gawain o isang sitwasyon. Suriin Sa seksyong ito, bibigyan ka ng maikling pagtalakay sa aralin. Layunin nitong matulungan kang maunawaan ang bagong konsepto at mga kasanayan. Pagyamanin Binubuo ito ng mga gawaing para sa malayang pagsasanay upang mapagtibay ang iyong pang-unawa at mga kasanayan sa paksa. Maaari mong iwasto ang mga sagot mo sa pagsasanay gamit ang susi sa pagwawasto sa huling bahagi ng modyul. Isaisip Naglalaman ito ng mga katanungan o pupunan ang patlang ng pangungusap o talata upang maproseso kung anong natutuhan mo mula sa aralin. Isagawa Ito ay naglalaman ng gawaing makatutulong sa iyo upang maisalin ang bagong kaalaman o kasanayan sa tunay na sitwasyon o realidad ng buhay. iii
Tayahin Ito ay gawain na naglalayong matasa o masukat ang antas ng pagkatuto sa pagkamit ng natutuhang kompetensi. Karagdagang Gawain Sa bahaging ito, may ibibigay sa iyong panibagong gawain upang pagyamanin ang iyong kaalaman o kasanayan sa natutuhang aralin. Susi sa Pagwawasto Naglalaman ito ng mga tamang sagot sa lahat ng mga gawain sa modyul. Sa katapusan ng modyul na ito, makikita mo rin ang: Sanggunian Ito ang talaan ng lahat ng pinagkuhanan sa paglikha o paglinang ng modyul na ito. Ang sumusunod ay mahahalagang paalala sa paggamit ng modyul na ito: 1. Gamitin ang modyul nang may pag-iingat. Huwag lalagyan ng marka o sulat ang anomang bahagi ng modyul. Gumamit ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay. 2. Huwag kalimutang sagutin ang Subukin bago lumipat sa iba pang gawaing napapaloob sa modyul. 3. Basahing mabuti ang mga panuto bago gawin ang bawat pagsasanay. 4. Obserbahan ang katapatan at integridad sa pagsasagawa ng mga gawain at sa pagwawasto ng mga kasagutan. 5. Tapusin ang kasalukuyang gawain bago pumunta sa iba pang pagsasanay. 6. Pakibalik ang modyul na ito sa iyong guro o tagapagdaloy kung tapos nang sagutin lahat ng pagsasanay. Kung sakaling ikaw ay mahirapang sagutin ang mga gawain sa modyul na ito, huwag mag-aalinlangang konsultahin ang inyong guro o tagapagdaloy. Maaari ka ring humingi ng tulong kay nanay o tatay, o sa nakatatanda mong kapatid o sino man sa iyong mga kasama sa bahay na mas nakatatanda sa iyo. Laging itanim sa iyong isipang hindi ka nag-iisa. Umaasa kami, sa pamamagitan ng modyul na ito, makararanas ka ng makahulugang pagkatuto at makakakuha ka ng malalim na pang-unawa sa kaugnay na mga kompetensi. Kaya mo ito! iv
Pakibalwan Ing modyul ayni atin yang aliwa-liwang pamagsane ban linangan ing kakayanan mu king pamangilala ampon pamangamit karing preposition at prepositional phrases. Bayu ya mayari ing modyul ayni, asahan ku ing kakayanan mu karing pakatuki: 1. akilala ampon agamit la ring preposition ampon prepositional phrases (MT3G-IVh-2.6.) 2. apakit ing pamanyaup, pamisanmetung ampon lugud king pamilya Subukan King pamagsaneng ini akit tamu nung nanu na ing kebalwan mu king modyul ayni. Gamitan me ing pamantayan king lalam: Pilinan ya ing ustung grupu ning salita tungkul karing balang litratu. Isulat ing letra ning pakibatking papil. 1. A. ding gule kilub ning kaing B. ding gule gilid ning kaing C. ding gule lual ning kaing D. ding gule lalam ning kaing 2. A. ding gule babo ning lamesa B. ding gule gilid ning lamesa C. ding gule lual ning lamesa D. ding gule lalam ning lamesa 1
3. A. ding gule king arap ning lalaki B. ding gule gilid ning lalaki C. ding gule gulut ning lalaki D. ding gule lalam ning lalaki 4. A. ding gule king babo ning lalaki B. ding gule gilid ning lalaki C. ding gule gulut ning lalaki D. ding gule lalam ning lalaki 5. A. ing kulabasababo ning luklukan B. ing kulabasa gilid ning luklukan C. ing kulabasa gulut ning luklukan D. ing kulabasa lalam ning luklukan 2
Lisyun 1 Pamangilala ampon Pamangamit karing Preposition at Prepositional Phrases Maulaga ing abalu mu ing eksaktung direksyun o lokasyun ning metung a bage ban mas malagwa ing pamanintun king metung a bage, lugal o tau. Ing pamanyagut karing pamagsane king modyul ayni makasaup ya kekang magaral ban aintindyan ampon atandanan mu ing aliwa-liwang direksyun o lokasyun ning metung a bage, lugal o tau. Balikan King pamangilala karing preposition ampon prepositional phrases, maulaga ing atin kang kebalwan karing panlagyu (nouns) ampon pamalit panlagyu (pronouns) uling ding preposition ilang tutuglung karing panlagyu ampon pamalit panlagyu. Anya balikan tala ring milabas tang pegaralan tungkul karing panlagyu ampon pamalit lagyu kapamilatan ning pamanyagut karing pakatuking kutang king lalam. Isulat ing kekang pakibat king papil. Ding pakatuking amanu king lalam pisamut lang panlagyu ampon pamalit lagyu. Sabyan nung panlagyu o pamalit lagyu ya kapamilatan ning pamanyulat king ustung dane king lele ning litratu. 3
basket aku bale ika gule karela PANLAGYU PAMALIT LAGYU Mga Tala para sa Guro Ang inyong patnubay at pagsubaybay ay kinakailangan ng iyong mag-aaral upang matutuhan niya ang mga aralin at masagutan ng wasto ang mga gawain sa kagamitang ito. 4
Tuklasan Magaling! Ngeni gamitan taya ing kebalwan mu karing panlagyu ampon pamalit lagyu ban kilalanan tala ring preposition at prepositional phrase. Basan me ing dayalogu da ri Tatang Mando ampo ring kayang anak i Clara at I Ara. Aldo ning Sabadu, masaya lang atyu king gulut ning bale ri Tatang Mando, Clara ampong Ara. Ara: Tatang, Clara, kasaya ku naman ngening akakit kula ring gule king arap ko. Lawen mu la, karakal da ring gule king kilub basket. Tatang Mando: Wa anak, masanting abalu taya ing programang "quarantanim". Ngening panaun ning Covid-19, e malyaring manatili king lual bale. Clara: Anya masanting ing menanaman tamu king gulut tamung bale. Makaiwas tana king sakit, makatipid tamu pa king panyaliwan. 5
Tatang Mando: Ustu ka karin anak. Makasiguradu tamu pang malinis at masustansiya ing kakanan tamu. Tara na, pupulan ta nala pa ring sibuyas atyu king lele da ring okra. Ara: Kayari ku la lege ring gule king kilub bale Tatang, sopan dakayung ating Clara. Pakibatan la ring pakatuking kutang. Isulat ing pakibatking papil. 1. Nukarin la mamupul gule di Tatang Mando, Clara ampon Ara? A. king arap bale B. king gulut bale C. king kilub bale D. king lalam bale 2. Nukarin da la lege ring karelang pupul a gule? A. king arap kaing B. king gulut kaing C. king kilub kaing D. king lalam kaing 3. Bakit ali la malyaring manatili king lual bale di Tatang Mando, Clara ampon Ara? A. ban makaiwas king albug B. ban makaiwas king gastus C. ban makaiwas karing managal asu D. ban makaiwas king pandemya, Covid-19 4. Nukarin la makatanam ding sibuyas? A. king arap da ring okra B. king gulut da ring okra C. king lalam da ring okra D. king lele ra ring okra 5. Nukarin na la dala Ara ringkarelang pinupul a gule? A. king arap bale B. king gulut bale C. king kilub bale D. king lalam bale 6
Suryan Basan la ring pakatuking telatag a menibatan king binasa mung dayalogu. Mamupul lang gule king gulut bale • Marakal la ring gule king kilub basket. • Ngening panaun ning Covid-19, e malyaring manatili king lual bale. Pupulan ta nala pa ring sibuyas atyu king lele ra ring okra. Nukarin la mamupul gule? king gulut bale Ilage ku la ring pinupul a gule king kilub bale. Nukarin la makalage ring gule? king kilub basket Nukarin la e malyaring manatili king panaun ning Covid? king lual bale Nukarin la pupulan ding sibuyas? king lele da ring carrots Nukarin dala ilage ring apupul dang gule? king kilub bale Nanu ing tutukuyan da ring balang grupu da ring amanung makagulis? direksyun o lokasyun Magaling! Ding amanu o grupu da ring amanung tutukuy king direksyun o lokasyun awsan talang preposition o prepositional phrases. impormasyun tungkul king lokasyun, direksyun, espasyu, o oras. Deng preposition kadalasan parti na la ning grupu ning amanu uling atin lang parating katuking panlagyu o pamalit panlagyu. Deng Preposition mamye lang Alimbawa: Ing asu linundag ya babo bakud. Munta ku king doktor 7
Pagyamanan Tune ping makiramdam ka kanaku. Mekeni't magsane kapa. Gabe a Pamagsane 1 Lawen me ing posisyun na ning bayabas. Pitayid mu la ring ustung preposition karing katumbas dang amanu gamit ing gulis. A. arap B. babo C. lele D. kilub E. lalam Gabe a Pamagtasa 1 Isulat mu la ring ustung preposition karing baling litratu. 1. 2. 8
3. 4. 5. Gabe a Pamagsane 2 Pwera king pamananaman da ri Tatang Mando, Clara at Ara, atin la namang sese pusa ring mikapatad a taganang kaluguran da. Tara't basan me ing poesia king lalam. Nukarin la ring Sese? nang Carla Valencia Medina Ating mikapatad lagyu ra Clara at Ara Ating lang sese pusa, lima la King sobra ra dakal, aldo-aldo pantunan da la Nukarin la kaya pupunta? I Kat matudtud ya babo luklukan Samantalang i Ket atyu king lele pipanganan Oyta i Kit panagalan ne ing dagis kilub bale I Kot naman makabante ya karing arap sinampe AI Kut mamyalung yang bola lalam lamesa Atin la palang kanya kanyang gagawan ding karelang sese Pakibatan la ring pakatuking kutang. Isulat king papil ding kekang pakibat. 1. Nanu la ring sese ra ring mikapatad? 2. Pilan la ring karelang sese? 3. Nukarin ya i Kat? 4. Nukarin ya I Kit? 9
5. Nukarin ya i Kot? 6. Nanu la ring prepositions a megamit king poesia? Sumulat atlu. Gabe a Pamagtasa 2 Gagaling naka, anak! Tune pin antindian mung masalese ing kekang babasan. Keni at pakibatan me ing tutuking pamagsane. Basan me ing kwentu. Pakibatan me ing kutang king kekang papil. Ding Mikapatad nang Carla Valencia Medina Maganaka at masipag lang anak di Clara ampo ing kayang wali, i Ara. Kaynakan da pamu, tirwanan da nalang sumaup king obra bale ring kayang Tatang Mando at Inang Selya. Kagising dang abak, mangadi la ampon magpasalamat king Apung Ginu saka ra na umpisan ing obrang bale. Ilele ra ing karelang pipagkeran king kilub paradul. Ilage ra la ring karelang pyalungan king lalam lamesa. Iligpit dala ringkarelang libru king istanti. Kayari reng lininis ing kwartung pitudturan, sumaup la maglinis king kilub bale. Iligpit de ing keng babo lamesa bayu la mangan almusal saka la munta king gulut bale ban manugtug tanaman. Masaya la ri Tatang Mando ampon Inang Selya king ganaka at sipagan da ring karelang anak. Gulisan mu la ring megamit a prepositional phrase king kwentu. 1. Ilele raing karelang pipagkeran king kilub paradul. 2. Ilage ra la ring karelang pyalungan king lalam lamesa. 3. Iligpit dala ring karelang libru king istanti. 4. Sumaup la maglinis king kilub bale. 5. Iligpit de ing keng babo lamesa bayu la mangan. 10
Malayang Pamagsane 1 Pagaralan ing litratu. Gamitan ing ustung preposition karing balang telatag makasulat king kaun. kilub wanan kayli lalam babo libutad 1. Ing pusa atyu king ________ ning luklukan. 2. Ing asu atyu king ________ ning lamesa. 3. Ing munika atyu king ________ ra ring ulunan. 4. Ing lampshade atyu king ________ ning luklukan. 5. Ing payung atyu king________ da ring ulunan. 11
MalayangPamagtasa 1 Isulat la ring ustung preposition karing pakatuking pusisyun da ring animalis. Malayang Pamagsane 2 Magaling! Ngeni naman, isulat me ing ustung prepositional phrase. 1. Ing orasan atyu ______. 2. Ing bola atyu ______. 3. Ing pusa atyu ______. 4. Ing libru atyu ______. 5. Ding ulunan atyu ______. 12
Malayang Pamagtasa 2 Magaling naka tagana. Ika naman ngeni ing mag-drowing nung nukarin la ring panlagyu. Gamitan me ing litratu king lalam. Mag-drowing kang: 1. bola king wanan na ning asu 2. libru king babo ning istanti 3. lasu king arap ning asu 4. ulunan king libutad ning luklukan 5. lagyu mu king lalam ning orasan 13
Tandanan Ban abalu tamu nung atandanan mu ing kekang pegaralan king modyul ayni, isulat me ing ustung pakibat kareng pakatuking telatag. Deng (1)_______________ mamye lang impormasyun tungkul king lokasyun, direksyun, espasyu, o oras. Deti kadalasan parti na la ning grupu ning amanu uling atin lang parating katuking (2)_______________ o (3)_______________. Deng (4)_______________ naman grupu lang salita a atin preposition. Pamangawa Ngeni balu mu na la ring prepositions, gawan me ing tutuking pamagsane. Ating maka drowing a bale king lalam. Kopyan me ampon i-pwestu mu la ring gamit atiu lalam bale king pusisyun a buri mu saka ka sumulat telatag king lalam a ating preposition. Gulisan me ing sinulat mung prepositional phrase. 14
1. 2. 3. 4. 5. Ebalwasyun Bilugan ya ing megamit a preposition karing balang telatag. 1. Kwanan me ing lapis king kilub bag. 2. Ilage me ing libru king babo lamesa. 3. Kuskusan mu la ring awang king lual. 4. Talakad siping ning pisara. 5. Palisan me ing lalam mung luklukan. 15
Karagdagang Pamagsane Ban lalu pang lumalam ing kebalwan mu karing preposition o prepositional phrases, gawan taya ing king litratu king lele. King balang punlas ning sampaga, ating preposition. Sumulat kang telatag gamit deting balang preposition. 16
Susi da reng Ustung Sagut 6.babo, lele, kilub, arap, lalam sinampe 5.makabante ya karing arap bale 4.panagalan ne ing dagis kilub 3.matudtud ya babo luklukan lima 2. 1.pusa Gabay na Gawain Malayang Tayahin 2 5.king babo ning luklukan 4. king babo ning lamesa 3. king lele ning luklukan 2. king lalam ning lamesa 1. king babo ning lamesa 5.ba 4.gulut kilub 3. lele 2. 1.arap Gabay na Tayahin 1 Malayang Gawain 2 Gabay na Gawain 1 Malayang Tayahin 1 5.C. C 4.D 3.D 2.C 1. B 5. libutad 4. gulut 3. libutad 2. lalam 1. babo karela ika Tuklasin gule bale aku basket Malayang Gawain 1 LAGYU PAMALIT PANLAGYU 5. Iligpit de ing keng babo lamesa bayu la mangan. 4. Sumaup la maglinis king kilub bale. 3. Iligpit dala ding karelang libru king istanti. lamesa. 2. Ilage da la ding karelang pyalungan kinglalam 1. Ilele da ing karelang pipagkeran king kilub paradul. Gabay na Tayahin 2 Balikan 5.D 4. A 3.A 2. A 1. A Subukin 17
Dependi ing sagut karing anak Karagdagang Gawain lalam Siping Lual 2. Babo kilub 5. 4. 3. 2. 1. Tayahin Dependi ing sagut karing anak Isagawa 4.prepositional phrase 3.pamalit lagyu 2.panlagyu 1.preposition Isaisip Pisanggunian 2013. K To 12 Curriculum Guide. p.138. 2014. Mother Tongue-Based Multilingual Education Kagamitan Ng Mag-Aaral Kapampangan. 1st ed. Book Media Press, Inc. & Printwell, Inc., pp.342-345. 2015. Mother Tongue-Based Multilingual Education Teacher's Guide. 1st ed. Philippines Rex Book Store, Inc., pp.420-424. For inquiries or feedback, please write or call: Department of Education - Region III, SDO Pampanga High School Blvd., Barangay Lourdes City of San Fernando (P) Telefax: Email Address: 18


God Creates His Kingdom Genesis 1:26-29 Then God said, "Let us make man in our image, after our likeness. And let them have dominion over the fish of the sea and over the birds of the heavens and over the livestock and over all the earth and over every creeping thing that creeps on the earth." 27 So God created man in his own image, in the image of God he created him; male and female he created them. 28 And God blessed them. And God said to them, "Be fruitful and multiply and fill the earth and subdue it and have dominion over the fish of the sea and over the birds of the heavens and over every living thing that moves on the earth." 29 And God said, "Behold, I have given you every plant yielding seed that is on the face of all the earth, and every tree with seed in its fruit. You shall have them for food.[1] (ESV) Not Another New Year's Resolution Di ko alam kung may New Year's Resolution na kayo, pero ito ang proposal ko na gawin nating lahat sa church. Babasahin natin ang buong Bibliya - mula Genesis hanggang Revelation - mula January hanggang December. Susundan natin ang istorya ng buong Bibliya, mula sa paglikha ng Dios hanggang sa pagdating ng Panginoong Jesus. Babasahin natin sa personal na quiet time natin araw-araw (siguraduhing meron nang Bible reading plan). Pag-uusapan din natin sa family worship time, kasama mga bata dito (siguraduhing may Family Worship Guide, invite parents sa orientation). Papakinggan natin sa mga sermon kada-Linggo. Pag-uusapan din at pagtutulungang isabuhay sa mga K-Groups (kung wala pa kayo, hanap ng dalawa o tatlong makakasama). Maaaring ang ilan sa inyo di pa nagagawang basahin ang buong Bibliya, 'wag kayong mag-alala, pagtutulungan natin. Ang iba naman ay taun-taon nang ginagawa, pero ngayon lang natin ito gagawin na buong church. Let's do it together. Help each other. Be accountable. Expect life-change. Expect God to work in amazing ways as we do it as a church.
A Wedding, a Funeral, and a Birthday Isang kainaman ng ministeryo naming mga pastor ay mas marami kaming pagkakataong pag-isipan ang tungkol sa buhay. Mula pagsilang ng sanggol, hanggang kasalan, hanggang kamatayan ang sakop ng ministeryo ng pastor. Wednesday, dumalo kami sa kasal ng kaibigan ng asawa ko, at sa January ang una kong ikakasal. Katapusan ng buhay binata at dalaga at simula ng bagong pamilya. Nitong Thursday funeral ng tatay ng kapatid natin dito. Katapusan ng isang buhay, pasimula ng bagong yugto sa buhay ng pamilya. Kahapon ay birthday ng anak ko, pagdiriwang ng pasimula ng buhay na bigay ng Dios. Kahapon din ay pagtatapos ng taon, at ngayon ang simula ng panibagong taon. Kapag may natapos at nagsimula, magtatanong tayo, Ano nang gagawin ko ngayon? Paano ko naman gagawin iyon? At kung gagawin ko iyon, bakit ko naman kelangang gawin? Meron bang bago? Meron pang mangyayaring iba? Giginhawa kaya ang buhay ko o mas magiging mahirap? Kung magiging maganda, paano? Ang dami nating tanong sa buhay. Ganun din mga Israelitang papasok sa lupang ipinangako ng Dios. Sino ba tayo? Anong gagawin natin sa lupang ito? Paano natin magagawa ito? Bakit ba tayo dinala dito ng Dios? Sino ba siya? Ano ba ang gusto niyang mangyari sa atin? Kaya isinulat ni Moises ang unang limang aklat sa Bibliya para sagutin ang mga tanong na ito sa pamamagitan ng isang kuwento, isang totoong kuwento, totoong nangyari. At ito ang simula ng kuwento... God Created Everything Ang Kuwentong ito ay tungkol sa Diyos - kung sino siya, ano ang ginawa niya, at ano ang plano niyang mangyari. "Nang pasimula, nilikha ng Dios ang langit ang ang mundo " (Gen. 1:1). Wala pa ang lahat ng bagay narito na ang Dios - Ama, Anak, at Espiritu - isang Dios, tatlong persona. Lahat ng bagay sa mundo at sa langit ay ginawa ng Dios mula sa wala. Lahat ng nakikita natin, pati di natin natatanaw galing sa Dios, at para sa Dios. Mula sa mga anghel sa langit hanggang sa mga insekto sa lupa, lahat para sa Dios. Sa kapangyarihan ng kanyang salita, nalikha ang lahat. Sinabi niyang, "Magkaroon ng liwanag," nagkaroon nga ng liwanag. Dito nagsimulang buuin ng Dios ang mundong titirhan ng tao, ang mundong magsisilbing lugar na paghaharian ng Dios. Sa unang araw, pinaghiwalay niya ang liwanag sa kadiliman, ang araw sa gabi. Sa ikalawang araw, pinaghiwalay niya ang tubig at kalawakan. Sa ikatlong araw, pinagbukod niya ang tubig at lupa sa mundo. Sa araw ding ito sinimulan niyang ihanda ang mundo para maging maganda at kapaki-pakinabang. Pinatubo niya ang iba't ibang uri ng puno at halaman. Sa ika-apat na araw naman, nilikha niya ang araw, buwan at mga bituin. Sa ikalimang araw ay ang iba't ibang uri ng isda at mga ibon. Sa ika-anim naman ay ang
mga hayop sa lupa - may maliit, may malaki, may maamo, may mailap. Nakita ng Dios ang lahat ng kanyang ginawa at nasiyahan siya sa ganda ng nakita niya. God Created Us Pero may kulang pa, hindi pa tapos ang kanyang obra maestra. Pagkatapos niyang ihanda ang mundo, sinabi ng Dios, "Likhain natin ang tao ayon sa ating larawan (Gen. 1:26). Sila ang mamamahala sa mundo, sa mga halaman at mga hayop na naririto." Kaya dumampot ang Dios ng lupa, hiningahan niya ito, nagkaroon ng buhay, at naging tao. Siya ang unang lalaki na ang pangalan ay Adan. Pagkatapos nito, nilikha ng Dios ang unang babae, si Eba. Hindi lang lalaki ang ginawa ng Dios dahil sabi niya, "Hindi mabuting mabuhay ang tao nang nag-iisa lang, kaya igagawa ko siya ng kasama na tutulong sa kanya at nararapat sa kanya" (2:18). Kaya mula sa isa sa mga tadyang ni Adan, ginawa itong babae ng Dios, at iniharap kay Adan. "Kaya nilikha ng Dios ang tao na lalaki at babae ayon sa wangis niya " (1:27). Pinagpala ng Dios ang unang mag-asawa at binigyan ng kakayahang magpakarami sa pamamagitan ng mga anak na galing sa kanila. Sinabihan niya sila, "Magpakarami kayo para mangalat ang lahi ninyo at mamahala sa buong mundo" (1:28). Inilagay niya sila sa isang magandang hardin, isang lugar kung saan nasa kanila na ang lahat ng kailangan nila para masiyahan sa buhay (2:8). Sabi sa kanila ng Dios, "Ibinibigay ko sa inyo ang mga pananim na nagbubunga ng butil at ang mga punongkahoy na namumunga para kainin ninyo" (1:29). Sa gitna ng hardin, merong dalawang espesyal na puno. Ang isa ay ang Punong Nagbibigay-Buhay. Ang isa naman ay ang Punong Nagbibigay-Kaalaman ng Mabuti at Masama (2:9). Sinabi ng Dios kay Adan at Eba na puwede silang kumain ng galing sa anumang puno maliban lang sa isa - ang Punong Nagbibigay-Kaalaman ng Mabuti at Masama. Nagbigay siya ng babala na kung kakain sila ng bunga nito, tiyak na mamamatay sila (2:16). Araw-araw, dumarating ang Dios, naglalakad na kasama ng mga tao, at nakikipagkuwentuhan sa kanila. Ipinakita niya sa kanila kung paano mamuhay nang kasiya-siya - isang buhay na malapit sa Dios at nasa ilalim ng kanyang pangangalaga at pamamahala. Nasisiyahan naman sina Adan at Eba na kasama ang Dios. Nang matapos ang paglikha ng Dios, tiningnan niya lahat ng ginawa niya at "lubos siyang nasiyahan" (1:31). Nagpahinga siya at naglaan ng isang araw sa loob ng isang linggo bilang araw ng pamamahinga para sa kanyang mga nilikha. Who is this Creator? Sa unang dalawang pahina pa lang ng ating Bibliya, napakagandang kuwento ang
masisilayan natin. At ang maganda dito, totoong lahat ito. At dito pinapakilala ng Dios ang kanyang sarili. Mahalaga ang kuwento ng isang kaibigan para makilala natin siya. Sa pamamagitan din ng kuwento ng Bibliya pinakikilala ng Dios kung sino siya. Who is this Creator? Ano ang kaibahan niya sa maraming mga diyus-diyosan na sinasamba ng ibang tao? Ano ang kaibahan niya sa lahat ng kanyang nilikha? Bakit siya lang ang dapat sambahin at wala nang iba? 4Gs - God is good, gracious, great and glorious. Alam natin ang apat na itong katangian ng Dios. Pero sa tuwing nakakalimutan natin, o di natin pinaniniwalaan, pumapasok ang kasalanan. Ito ang babalik-balikan natin sa kabuuan ng Kuwento. God is good. Mabuti ang Dios. Lahat ng ginawa niya ay mabuti. "God saw everything that he had made, and behold, it was very good" (1:31). Wala siyang ginawang masama. Anumang di maganda o masamang nangyayari ngayon di sa Dios nagmula. Ang nais ng Dios sa ating kanyang mga nilikha ay para sa ikabubuti natin. Mula sa kanyang paglikha hanggang ngayon, pinatutunayan niyang mabuti siya. Never for once instance should we doubt his goodness. God is gracious. Mapagpala ang Dios. Hindi lang basta mabuti ang kanyang ginagawa, sagana siya sa kabutihan. Hindi naman niya tayo kailangang likhain, pero ginawa niya. Binigyan niya tayo ng buhay. Binasbasan tayo ng Dios bilang tanda ng pagpapalang nakalaan para sa atin. Binigyan tayo ng pagkain na makakain. Food not just to meet hunger but to enjoy. Lahat ng pagkain sa hardin puwede nilang kanin, maliban lang sa isa. Kaya sila pinagbawalan kasi para din naman sa kanila iyon. Kung nakinig sila sa warning ng Dios, di sana'y di papasok ang kasalanan at kamatayan. Tapos sa lahat ng nilikha ng Dios tayo ang pinakamahalaga, tayo lang ang maydala ng kanyang larawan. Ni ang mga anghel ay di nilikha sa larawan ng Dios. Napakalaking pribilehiyo ang binigay niya sa atin. Ginawa pa niya tayong hari sa lahat ng kanyang nilikha. Kailangan ba niyang gawin iyon? Di naman di ba? God is great. Dakila ang Dios. "Panginoon kong Dios, kayo ay dakila sa lahat. Nadadamitan kayo ng kadakilaan at karangalan" (Psa. 104:1). Kung ang kalawakan ay di masukat ang lawak at luwang, di rin natin masusukat kung gaano kadakila ang Dios natin (Psa. 145:3). From the largest galaxies and stars, to the tiniest insects and microorganisms, his greatness is unfathomable. Pambihira ang kanyang kapangyarihan, isang salita lang, nalikha ang lahat ng bagay. Mula sa wala, nagkaroon. Dakila ang karunungan niya. Hiwalay siya sa kanyang mga nilikha. Siya ang Hari. Walang dapat umagaw ng tronong iyon mula sa kanya. God is glorious. Marangal ang Dios. "Ang inyong karilagan ay nakikita sa buong sanlibutan" (Psa. 8:1, 9). He is not just the Master Engineer, he is also the Master Architect. There is not just structure but beauty, variety, and harmony in his creation. Pinakamaganda sa lahat, ang masterpiece, ay ang tao. We are beautiful because God
is "beautiful beyond description." We are created in the image of God. A proof that our God is a glorious God. What are We Here for? Our Identity and Mission in Life Nilikha ng Dios ang lalaki at babae sa kanyang larawan. Dala-dala natin kung sino ang Dios. We are God's image-bearers. Ito ang identity natin. Ito ang pinakamahalaga sa resume o bio-data natin. Hindi yung natapos natin sa kolehiyo, hindi yung income statement natin, hindi yung propesyon natin, hindi kung sinong tanyag na tao ang kilala natin, hindi yung posisyon natin sa ministeryo. Kung ang tayo'y larawan ng Dios. From that identity flows our mission. 4Rs naman. Mahalaga 'to kasi tatanungin natin, bakit ba tayo nabubuhay? Ano ang silbi ng buhay? Bakit mo ginagawa ang mga ginagawa mo? Kung may New Year's Resolution ka, bakit yun? So, anong misyong ibinigay sa atin ng Dios, di lang kay Adan at Eba? Reflect God's image. May kinalaman ito sa relasyon ng tao sa Dios. Kaya tayo nilikha ng Dios sa kanyang larawan, para magkaroon ng magandang relasyon sa kanya. Sina Adan at Eba kasama ng Dios na lumalakad sa hardin, nakakausap siya, sinasamba, minamahal. Nais niya sa lahat ng ginagawa natin siya ang nabibigyan ng karangalan (1 Cor. 10:31). Our mission in life is to make God look as glorious and great and good and gracious as he really is. Na sa buhay natin, makita na talagang tulad tayo ng Dios. Ngayong isang taon na si Daniel, natutuwa kaming mag-asawa kapag ginagaya niya ang mga ginagawa namin (clap, dance, march, eat-bulaga, etc.). We put a smile in God's face when he sees us just like him. Reproduce God's image. May kinalaman ito sa relasyon ng tao sa kapwa-tao. Gusto ng Dios na magpakarami sina Adan at Eba, upang kumalat ang larawan at karangalan ng Dios sa pamamagitan ng pag-aanak. "Nang 130 taon na si Adan, isinilang ang kanyang anak na kawangis niya. Pinangalanan niya itong Set" (Gen. 5:3). Hindi lang ito sa pag-aanak, kundi sa tamang pangangalaga sa mga anak, sa relasyon ng mag- asawa na sumasalamin sa relasyon ng Ama, Anak at Espiritu, sa relasyon ng asawa sa kanyang asawa na nakapagpapalapit sa Dios, sa pag-aampon din ng anak, sa pagtuturo at paggabay sa isang kapatid kay Cristo sa discipleship journey para maging kawangis ni Cristo, sa pagkalinga sa mga mahihirap, sa magandang relasyon sa kapwa tao. Kapag nakikita ng mga tao na tayo ay namumuhay ayon sa larawan ng Dios at sila rin ay tumutulad naman sa atin, we are reproducing the image of God. Reign over God's creation. May kinalaman ito sa relasyon natin sa iba pang nilikha ng Dios, sa mundong ibinigay sa atin ng Dios para tirhan at pangalagaan. Sa pagtatrabaho gusto ng Dios na paghusayan natin at gamitin ang lakas at dunong na bigay ng Dios. Ang mundong tinitirhan natin gusto niyang pamahalaan natin at alagaan, hindi abusuhin at sirain. Tulad niya sa kanyang pagiging malikhain, gusto rin niyang ipagpatuloy natin
ang pagiging malikhain. Dahil binigyan niya tayo ng tungkulin sa kanyang nilikha, may pananagutan tayo sa kanya. Oo, tayo ang hari dito sa mundo, pero mananagot tayo sa Hari ng lahat. "Pinarangalan n'yo kami na parang mga hari. Pinamahala n'yo kami sa inyong mga nilalang, at ipinasailalim sa amin ang lahat ng bagay" (Psa. 8:5-6). Receive God's grace. May kinalaman ito sa relasyon ng Dios sa tao. Sabi niya puwedeng kainin ang mga bungang nasa mga puno maliban lang sa isa. Ibinigay ng Dios sa tao ang lahat ng kailangan nila. Ang Dios ang nagbibigay, tayo ang tumatanggap. Wala tayong maibibigay na di galing sa Dios. Wala tayong magagawa para Dios na para bang may kailangan siya sa atin. Mula simula hanggang ngayon gusto niya tayong maging mga receivers. At kapag tumanggap ng biyaya ay magpasalamat at magpuri sa kanya. The Beginning, Middle and End of the Story Sa simula ng Kuwento, nagpakilala na ang Dios - he is great, glorious, good and gracious. Wala nang hihigit pa sa kanya. Anumang makita natin sa mundong ito na dakila, maganda, mabuti, at mapagpala, wala pa sa kalingkingan ng mga katangiang ito ng Dios. Ayaw niyang ipagpalit natin siya. Ayaw niyang may ibang Dios, dahil isa lang siya. Pinakita rin niya kung ano ang misyon ng tao sa buhay - bilang mga nilikha ayon sa kanyang larawan. Napakagandang simula ng Kuwento. Pero anong nangyari? Alam nating ngayon di na tulad ng dati. Bakit ganon? Bakit di ganito ang ginagawa ng mga tao? Bakit di na nakikita kung sino ang Dios? Alam natin may problema. Kahit magbatian pa tayo ng Happy New Year, alam natin hindi lahat masaya. May sakit. May hirap ng buhay. May kabigatan. Di naman ganito sa hardin na tirahan nila Adan at Eba. Anong nangyari? Malalaman natin sa susunod na bahagi ng Kuwento. Nakita natin ang simula, alam nating di na ganito ngayon. Pero kung alam din natin ang katapusan ng Kuwento, makikita nating ang nais niya ay ibalik tayo sa Garden of Eden. Ganito ang mangyayari, pinakita ni Jesus kay apostol Juan, "Pagkatapos nito, nakita ko ang bagong langit at ang bagong lupa. Naglaho na ang dating langit at lupa, pati na rin ang dagat" (Rev. 21:1). Paano mangyayari ito? Sa pamamagitan din ng gawa ng Dios sa pamamagitan ng kanyang Anak na si Cristo - na sa pasimula pa ay Dios na at kasama na ng Dios (John 1:1-3). Bago tuluyang mabalik sa dati ang lahat, tayo muna ang ibinabalik niya sa kanya, at muling binubuo ang larawang nasira, "Ang sinumang nakay Cristo ay isa nang bagong nilalang. Wala na ang dati niyang pagkatao; binago na siya. Ang lahat ng ito'y gawa ng Dios na nagpanumbalik sa atin sa kanya sa pamamagitan ni Cristo" (2 Cor. 5:17-18). Kung tayo'y nakay Cristo, meron na tayong "bagong pagkatao. Ang pagkataong ito'y patuloy na binabago ng Dios na lumikha nito, para maging katulad niya
tayo at para makilala natin siya nang lubusan" (Col. 3:10).


Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 0
Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 0 NIH Publication No. 08-6345 July 2008
Be Heart Smart Did you know that heart disease is a serious problem among Filipino Americans? ■ It is one of the leading causes of death for Filipino Americans. ■ Filipino Americans have higher blood pressure than other Asian Americans. ■ In the Philippines, about one in four Filipino adults has high blood pressure. Lola Caridad de la Cruz (Idad)* will show you how she and her family take care of their hearts. Lola is Tagalog for grandmother. Idad is the nickname for her last name, Caridad. 2 Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
Sumbay sa Galaw Alam mo bang ang karamdaman sa puso ay isang malubhang problema sa mga Pilipino-Amerikano? ■ Ito ang isa sa mga nangungunang sanhi ng pagkamatay ng mga Pilipino-Amerikano. ■ Mas mataas ang presyon ng dugo ng mga Pilipino- Amerikano kaysa sa iba pang Amerikanong Asyano. ■ Sa Pilipinas, tinatayang 1 sa 4 na Pilipinong nasa hustong gulang ang may alta presyon. Lola Caridad de la Cruz (Idad)* ay magpapakita sa inyo kung paano pinangangalagaan niya at ng pamilya ang kani-kanilang mga puso. Mayor de 200 mg/dL (More than 200 mg/dL) Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 5 0 1 35 30 30 25 20 20 15 10 10 40 40 30 30 20 20 10 10 3
The Amazing Heart Your heart is one of your strongest muscles. It pumps blood through miles of blood vessels to all parts of your body. The heart is so important; you want to keep it healthy. When the heart stops, life stops. A Wake-Up Call Lola: "The doctor told me I am overweight and have high blood pressure. She said that my age, being overweight, and having high blood pressure increase my risk for heart disease." 4 Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
Ang Nakamamanghang Puso Ang iyong puso ay isa sa iyong pinakamatitibay na kalamnan. Nagbobomba ito ng sa milya-milyang daluyan ng dugo sa lahat ng mga bahagi ng iyong katawan. Lubhang napakahalaga ng pusong gugustuhin mo itong panatilihing malusog. Kapag tumigil na ang puso, titigil ang buhay. Isang Pampagising Lola: "Sinabi sa akin ng duktor na sobra ako sa timbang at may alta presyon ako. Sinabi niya na sa gulang ko, ang pagiging sobra sa timbang, at ang pagkakaroon ng alta presyon ay nagdaragdag sa akin ng panganib ng pagkakaroon ng sakit sa puso." Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 5
Important Facts About Heart Disease What is heart disease? Heart disease develops over many years. It happens when the blood vessels going to the heart get narrow and clogged. A heart attack can happen when these blood vessels are clogged. 1. Normal Artery (Normal na Artery) 2. Clogged Artery (Baradong Artery) What are risk factors? Risk factors are traits and habits that make you more likely to get heart disease. You can do something about some risk factors; others you cannot change. 6 Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
Mga Mahahalagang Katotohanan Tungkol sa Sakit sa Puso Ano ang sakit sa puso? Mayor de 200 mg/dL Nabubuo ang sakit sa puso sa maraming taon. Nangyayari ito kapag ang daluyan ng dugo na patungo sa puso ay nagiging makitid at barado. Maaaring maganap ang atake sa puso kapag nabarahan ang mga daluyan ng dugo ng ito. (More than 200 mg/dL) Ano ang mga kadahilanan ng panganib? Ang mga kadahilanan ng panganib ay ang mga pag-uugali at nakagawiang gawin na sanhi upang mas malamang kang magkaroon ng sakit sa puso. May magagawa kang ilang bagay tungkol sa ilang mga kadahilanan ng panganib; subalit ang iba ay hindi mo na mababago. Mayor de 200 mg/dL (More than 200 mg/dL) 5 0 1 Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? 5 Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 0 1 40 40 35 30 30 20 20 10 40 40 30 30 20 20 10 10 35 30 30 25 15 10 40 20 20 10 10 7
Are You at Risk for Heart Disease? Look at the list of risk factors below. Check all the risk factors you have. ✓ ❑ Risk factors you can do something about: ❑ Being overweight ❑ Not sure ❑ Lack of physical activity ❑ High blood cholesterol ❑ Not sure ❑ High blood pressure ❑ Not sure ❑ Diabetes ❑ Not sure ❑ Cigarette smoking The more risk factors you have, the greater your chances of developing heart disease. 8 Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
Nangangamba ka bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Tingnan ang listahan ng mga kadahilanan ng panganib sa ibaba. Lagyan ng tsek ang lahat ng mga kadahilanan ng panganib na mayroon ka. ✓ ❑ Mga kadahilanan ng panganib na magagawan mo ng paraan: ❑ Pagiging sobra sa timbang ❑ Hindi sigurado ❑ Kakulangan ng pisikal na aktibidad ❑ Kolesterol ng alta presyon ❑ Hindi sigurado ❑ Alta presyon ❑ Hindi sigurado ❑ Diyabetis ❑ Hindi sigurado ❑ Paninigarilyo Kung mas marami kang kadahilanan ng panganib, mas marami ang iyong tsansa ng pagkakaroon ng sakit sa puso. Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 9
✓ ❑ 10 Risk factors you cannot change: ■ Age (45 years or older for men, 55 years or older for women) ■ Family history
Father or brother with heart disease before age 55
Mother or sister with heart disease before age 65 Lola: "The good news is that my family and I can do many things to lower our risk for heart disease. I am changing my habits because I want to be at my children's graduations and weddings." Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
✓ ❑ Mga kadahilanan ng panganib na hindi mo mababago: ■ Gulang (45 taong gulang o mas matanda para sa mga kalalakihan, 55 na taong gulang o mas matanda para sa mga kababaihan) ■ Kasaysayan sa pamilya
Ama o kapatid na lalaki na may sakit sa puso bago ang gulang na 55
Ina o kapatid na babae na may sakit sa puso bago ang gulang na 65 Lola: "Ang mabuting balita ay ako at ang aking pamilya ay maraming magagawa upang mapababa ang aming panganib ng pagkakaroon ng sakit sa puso. Babaguhin ko ang aking mga nakagasanayang gawin sapagkat nais ko pa ring makita ang mga pagtatapos at kasal ng aking mga anak." Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 11
12 ■ ■ ■ Take the Path to Heart Health Lose weight if you are overweight. Eat smaller portions, and if you are still hungry, have a salad. Get 30 to 60 minutes of moderate physical activity on most days. Walk every day. You can walk with a friend or family member after dinner every night. Eat less saturated fat and sodium. grill chicken without the skin instead of frying. Use fewer high-sodium sauces, such as monosodium glutamate (MSG); soy sauce; fish sauce; salted shrimp paste; salty, dried fish; and, salty dried shrimp. Use herbs instead of salt to season the food. Bake, broil, or Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
■ ■ ■ Sundin ang Landas sa Malusog na Puso Magbawas ng timbang kung sobra ka sa timbang. Kumain nang mas kaunti. Kung nagugutom ka pa, mag-ensalada. Maglaan ng 30 hanggang 60 minuto ng katamtamang aktibidad na pisikal sa karamihang mga araw. Maglakad araw-araw. Maari kang maglakad kasama ang isang kaibigan o kasapi ng pamilya tuwing gabi pagkatapos maghapunan. saturated fat at asin. Kumain ng mas kaunting Maghurno, maglitson, o mag-ihaw ng manok na walang balat sa halip na magprito. Gumamit ng mga sarsa na mas kaunti ang nilalamang asin, tulad ng betsin, toyo, patis, alamang, tuyo, at hibi. Gumamit ng mga damong nakakain sa halip na asin bilang pampalasa sa pagkain. Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 13
14 ■ ■ ■ Eat more fruits and vegetables. Enjoy them with meals, as a snack, or for dessert. Limit beverages and foods with sugar, like soda, cookies, and ice cream. Quit smoking if you smoke. Keep your home smoke free. Smoke- Free Home Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
■ ■ ■ Kumain ng mas maraming mga prutas at gulay. Maganyak sa mga ito kasama ang mga pagkaing, tulad ng merienda, o para sa panghimagas. Limitahan ang mga inumin at pagkaing may asukal, kagaya ng soda, cookies, at sorbetes. Tumigil sa paninigarilyo kung naninigarilyo. Panatilihing walang naninigarilyo sa bahay. Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 15
16 ■ Have regular checkups. Use your heart health card (see page 22) to track your weight, waist measurement, blood pressure, blood cholesterol, and blood glucose (to test for diabetes). ■ Take prescribed medications as your doctor tells you. Lola: "Changing old habits is no easy chore, but as a family we have helped each other learn the warning signs of a heart attack. We are also more active and we eat healthier meals." Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
■ Regular na magpatingin sa duktor. iyong heart health card (tingnan ang pahina 23) upang masubaybayan ang iyong timbang, sukat ng baywang, presyon ng dugo, kolesterol sa dugo, at glucose sa dugo (pagsusuri para sa diyabetis). Gamitin ang ■ Uminom ng mga iniresetang gamot ng iyong duktor tulad nang sinabi sa iyo ng duktor. Lola: "Hindi madaling baguhin ang mga dati mo nang nakasanayang gawin, ngunit bilang isang pamilya ay tinulungan namin ang bawat isa na matutunan ang mga senyales ng babala sa isang atake sa puso. Mas aktibo rin kami at kumakain ng mga mas nakakalusog na pagkain." Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 17
Don't Wait Call 9-1-1 if you feel any of these symptoms of a heart attack. Chest discomfort Arm or back discomfort Neck or jaw discomfort Trouble breathing, with or without chest discomfort Feeling light- headed or breaking into a cold sweat Feeling sick or discomfort in your stomach 18 Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
Huwag Maghintay Tumawag sa 9-1-1 kung nararamdaman mo ang anuman sa mga sintomas ng isang atake sa puso. Kawalang-ginhawa sa dibdib Kawalang-ginahawa sa braso o likod) Kawalang-ginhawa sa leeg o panga Hirap sa paghinga na maaaring mayroon o walang sakit sa dibdib Pakiramdam na lumulutang o pamamawis ng malamig Pakiramdam ng masakit o kawalang-ginahawa sa iyong tiyan Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 19
Take Action! ✓ ❑ Check the steps you will take for a healthy heart. ❑ Learn about the risk factors for heart disease. ❑ Eat heart healthy foods. ❑ Be physically active on most days of the week. ❑ Learn the symptoms of a heart attack and stroke. ❑ Have your blood pressure, blood cholesterol, and blood glucose (blood sugar) checked. ❑ Have your weight and waist measured. ❑ Ask your family, friends, and doctor for help to change your health habits. If your community has community health workers, seek their support. For more information on your heart health, call: 20 Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
Kumilos! ✓ ❑ Lagyan ng tsek ang mga hakbang na gagawin para sa isang malusog na puso. ❑ Alamin ang tungkol sa mga kadahilanan ng panganib sa pagkakaroon ng sakit sa puso. ❑ Kumain ng mga pagkaing malusog sa puso. ❑ Maging aktibong pisikal sa nakararaming mga araw ng linggo. ❑ Alamin ang mga sintomas para sa isang atake sa puso at stroke. ❑ Ipasuri ang iyong presyon ng dugo, kolesterol sa dugo, at blood glucose (asukal sa dugo). ❑ Magpatimbang at ipasukat ang iyong baywang. ❑ Hingin ang tulong ng iyong pamilya, mga kaibigan, at duktor upang upang baguhin ang iyong mga nakasanayang gawin na may kinalaman sa kalusugan. Kung ang iyong pamayanan ay may mga kawani ng kalusugang pampamayanan, hingin ang kanilang suporta. Para sa karagdagang impormasyon sa iyong kalusugan sa puso, tumawag sa: Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 21
My Heart Health Card Use this card to record the results of your tests. Take action to keep your heart healthy. Name: NOTE: ♥ = Normal values Weight Date Result Body Mass Index (BMI) ♥18.5 to 24.9 Date Result Waist Measurement ♥ Men - 40 inches Date Result (102 centimeters) or less ♥ Women - 35 inches (88 centimeters) or less Blood Pressure ♥ Less than 120/80 mmHg Date Result Tests to measure "fats" in the blood Total Cholesterol ♥ Less than 200 mg/dL (ideal) Date Result LDL ♥ Less than 100 mg/dL (ideal) ♥ Less than 130 mg/dL (near ideal) Date Result HDL ♥ 40 mg/dL or more Date Result Triglycerides ♥ Less than 150 mg/dL Date Result Tests to check sugar in the blood for diabetes Blood Glucose ♥ Less than 100 mg/dL Date Result A1C ♥ Less than 7% Date Result Other tests Date Result 22 Are You at Risk for Heart Disease? Healthy Heart, Healthy Family
Aking Heart Health Card Gamitin ang kard na ito upang maitala ang mga resulta ng iyong mga pagsusuri. Kumilos upang mapanatilihing malusog ang iyong puso. Pangalan: TANDAAN: ♥ = Normal na mga halaga Timbang Petsa Resulta Body Mass Index (BMI) ♥18.5 hanggang 24.9 Petsa Resulta Sukat ng Baywang ♥ Kalalakihan - 40 pulgada (102 cm) o mas mababa ♥ Kababaihan - 35 pulgada (88 cm) o mas mababa Petsa Resulta Presyon ng Dugo ♥ Mababa sa 120/80 mmHg Petsa Resulta Mga pagsusuri upang masukat ang "fats" sa dugo Kabuuang Kolesterol ♥ Mababa sa 200 mg/dL Petsa Resulta LDL ♥ Mababa sa 100 mg/dL (pinakamainam) ♥ Mababa sa 130 mg/dL (malapit sa kainaman) Petsa Resulta HDL ♥ Higit sa 40 mg/dL Petsa Resulta Triglycerides ♥ Mababa sa 150 mg/dL Petsa Resulta Mga pagsusuri upang masuri ang asukal sa dugo para sa diyabetis Asukal sa dugo (pag-aayuno) ♥ Mababa sa 100 mg/dL Petsa Resulta A1C ♥ Mababa sa 7% Petsa Resulta Iba pang mga pagsusuri Petsa Resulta Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso? Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 23
Read other booklets in the Healthy Heart, Healthy Family series: ■ Help Your Heart: Control Your High Blood Pressure ■ Be Heart Smart: Keep Your Cholesterol in Check ■ Keep the Beat: Aim for a Healthy Weight ■ Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes ■ Be Heart Healthy: Enjoy Living Smoke Free For More Information The NHLBI Information Center is a service of the National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) of the National Institutes of Health. The Information Center provides information to health professionals, patients, and the public about the treatment, diagnosis, and prevention of heart, lung, and blood diseases. Please contact the Information Center for prices and availability of publications. NHLBI Information Center P.O. Box 30105 Bethesda, MD 20824-0105 Telephone: 301-592-8573 TTY: 240-629-3255 Fax: 301-592-8563 E-mail: nhlbiinfo@rover.nhlbi.nih.gov Other publications are also available on the NHLBI Web site at
DISCRIMINATION PROHIBITED: Under provisions of applicable public laws enacted by Congress since 1964, no person in the United States shall, on the grounds of race, color, national origin, handicap, or age, be excluded from participation in, be denied the benefits of, or be subjected to discrimination under any program or activity (or, on the basis of sex, with respect to any education program and activity) receiving Federal financial assistance. In addition, Executive Order 11141 prohibits discrimination on the basis of age by contractors and subcontractors in the performance of Federal contracts, and Executive Order 11246 states that no federally funded contractor may discriminate against any employee or applicant for employment because of race, color, religion, sex, or national origin. Therefore, the National Heart, Lung, and Blood Institute must be operated in compliance with these laws and Executive Orders.
NIH Publication No. 08
6345 July 2008


Pagpasok Nang Walang Pahintulot Ano ang kriminal na pagpasok nang walang pahintulot? Ang kriminal na pagpasok nang walang pahintulot ay nangyayari kapag ang mga tao ay nasa isang pag-aari na hindi niya dapat kinaroroonan, o maaari itong mangyari kapag nilabag ng mga tao ang mga kondisyon sa pagpasok sa isang pag- aari. Ang mga kondisyon sa pagpasok ay ang mga patakaran at kondisyon sa kung sinu-sino sa pangkalahatang publiko ang maaaring pumasok sa isa pribadong pag- aari. Ano ang Unang Antas ng Kriminal na Pagpasok Nang Walang Pahintulot? "Ang isang tao ay napatunayang nagkasala ng kriminal na pagpasok nang walang pahintulot sa unang antas kung sinadya niyang pumasok o manatili sa isang gusali nang labag sa batas."SMC 12A.08.040.A.1 (Binigyang-diin.) "Ang kriminal na pagpasok nang walang pahintulot sa unang antas ay isang gross misdemeanor (lubhang maliit na pagkakasala)."SMC 12A.08.040.A.2. Ang pinakamabigat na parusa ay 364 araw na pagkabilanggo at multang $5,000. Ano ang Ikalawang Antas ng Kriminal na Pagpasok Nang Walang Pahintulot? "Ang isang tao ay napatunayang nagkasala ng kriminal na pagpasok nang walang pahintulot sa ikalawang antas kung sinadya niyang pumasok o manatili sa looban ng iba sa ilalim ng mga kalagayan na hindi tumutukoy sa kriminal na pagpasok nang walang pahintulot sa unang antas."SMC 12A.08.040.B.1 (Binigyang-diin.) Ang kriminal na pagpasok nang walang pahintulot sa ikalawang antas ay isang misdemeanor (maliit na pagkakasala). SMC 12A.08.040.B.2. Ang pinakamabigat na parusa ay 90 araw na pagkabilanggo at multang $1,000. Anu-ano ang mga positibong depensa sa kriminal na pagpasok nang walang pahintulot? Sinasaad ng SMC 12A.08.040.C na: Sa anumang pagsasakdal sa ilalim ng SMC 12A.08.040 A o B, isang positibong depensa na: February 20, 2013
1. Ang gusaling nasasangkot sa paglabag sa ilalim ng Section 12A.08.040 A ay abandonado; o 2. Ang looban nang panahong iyon ay bukas para sa publiko at ang nasasakdal ay nakatugon sa lahat ng ayon sa batas na mga kondisyon na ipinatutupad sa pagpunta o pananatili sa looban; o 3. Ang nasasakdal ay makatwirang naniniwala na ang may-ari ng looban o ang taong binigyang kapangyarihan na magpahintulot sa pagpasok doon, ay nagbigay pahintulot sa kanya na pumasok o manatili; o 4. Sinusubukan ng nasasakdal na maghatid ng legal na proseso, kabilang na ang anumang dokumentong hinihiling o pinapayagan na ihatid sa mga tao o pag-aari ng anumang batas, panuntunan, ordinansa, regulasyon, o utos ng hukuman, hindi kasama ang paghahatid ng mga sulat ng Estados Unidos. Ang depensang ito ay iiral lamang kung ang nasasakdal ay hindi pumasok sa pribadong tirahan o iba pang gusali na hindi bukas para sa publiko at ang pagpasok sa looban ay makatwiran at kailangan para sa paghahatid ng legal na proseso. Anu-ano ang mga karaniwang kondisyon sa pagpasok para sa komersiyal na pag-aari? Ang mga kondisyon sa pagpasok ay ang mga patakaran at kondisyon kung sinu- sinong miyembro ng pangkalahatang publiko ang maaaring pumasok sa karamihan ng mga komersiyal na pag-aari. Kabilang sa mga patakaran at kondisyong ito ang: Dapat na isang mamimili o kliyente; Dapat na walang nilalabag na batas ng Seattle Municipal Code o Revised Code of Washington; at Dapat na pumasok sa oras ng negosyo. Ano ang mangyayari sa isa na lumalabag sa mga kondisyon sa pagpasok? Ang mga indibidwal na nakatanggap ng paunawa sa mga kondisyon sa pagpasok, ito man ay sa pamamagitan ng karatula, sulat o sinambit mula sa isa na may awtoridad na kontrolin ang mga kondisyon sa pagpasok, at kasunod nito ay lumabag sa mga kondisyong iyon sa pagpasok ay maaaring arestuhin sa kasong kriminal na pagpasok nang walang pahintulot. Gayunman, karaniwan na, ang mga February 20, 2013
lumabag ay binabalaan sa unang pagkakataon na nilabag nila ang mga kondisyon sa pagpasok o na binawi ang pribilehiyo nila na pumasok sa pag-aari, at binibigyan sila ng pagkakataong umalis bago sila maaresto. Kapag patuloy nilang lalabagin ang mga kondisyon sa pagpasok o tumangging umalis kapag sinabihan, maaari silang arestuhin sa kasong kriminal na pagpasok nang walang pahintulot. Contract Trespass Program Ano ang Contract Trespass Program? Ang City Attorney's Office ng Seattle at Seattle Police Department, kasama ang Racial Disparity Project, ay bumuo ng mga bagong protokol upang tugunan ang mga problema sa pagpasok nang walang pahintulot na kinakaharap ng kumunidad. Ang Contract Trespass Program ay isang kasunduan sa pagitan ng mga may-ari ng pribadong pag-aari, mga negosyo at ng departamento ng pulisya upang kontrolin ang mga kondisyon sa pagpasok sa pribadong pag-aari. Maaaring kasama dito ang ganap na pagbabawal sa mga tao na pumasok sa pag- aari, o maaaring magsangkot ito ng pagpapahintulot sa mga tao na pumasok sa pag-aari sa ilalim lamang ng ilang kondisyon. Ang mga kalagayan na maaaring ipatupad sa pamamagitan ng Contract Trespass Program ay nakatala sa mga kasunduan at ipinaskil sa mga looban. Sa pamamagitan ng paglagda sa kontrata sa departamento ng pulisya, sumasang-ayon ang mga may-ari ng pag-aari na pahintulutan ang mga opisyal ng pulisya na babalaan at saka arestuhin ang mga tao na patuloy na lumalabag sa mga kondisyon kapag wala ang mga may-ari. Maaari bang mag-sign up ang mga pribadong tahanan na maging bahagi ng Contract Trespass Program? Hindi, ang mga pribadong tahanan at mga multi-family housing unit ay hindi kuwalipikado para sa Contract Trespass Program, maliban kung bakante ang mga ito. Ang mga pag-aari na bukas para sa pangkalahatang publiko ay maaaring sumali sa Contract Trespass Program. February 20, 2013
Ano ang pananagutan ng may-ari ng pag-aari sa ilalim ng trespass program? Ang mga may-ari ay maraming pananagutan na nakabalangkas sa kasunduan. Kapansin-pansin, ang mga may-ari ay dapat na magpaskil ng karatula na nagbibigay-alam sa publiko tungkol sa kondisyon sa pagpasok sa kanilang pag- aari, at dapat silang makipagtulungan sa pagsasakdal sa mga inakusahan ng kriminal na pagpasok nang walang pahintulot o iba pang krimen. Ang lokasyon ng karatula at ang mga babala nito ay maaaring maging napakahalaga sa matagumpay na pagsasakdal. Hinihimok ang mga may-ari ng pag-aari na makipagtulungan sa mga opisyal ng SPD at sa Precinct Liaison Attorney upang matiyak na nalagyan ng angkop na karatula ang kanilang mga pag-aari. Paano ako magsa-sign up para sa Contract Trespass Program? Ang mga may-ari ay dapat na makipag-ugnayan sa presinto ng pulis upang makakuha ng trespass authorization form. Maaari itong gawin alinman sa personal na pagpunta sa presinto o sa pamamagitan ng email. Maaaari mong iderekta ang lahat ng katanungan tungkol sa programang ito sa mga sumusunod na email address: Sinu-sino ang maaaring magbigay ng babala sa ilalim ngContract Trespass Program? Para sa mga pag-aari na nasailalim sa Contract Trespass Program, ang isang opisyal ng departamento ng pulisya, o isang kinatawan ng may-ari ng pag-aari o umuupa na may awtoridad na kontrolin ang mga kondisyon sa pagpasok ay maaaring magbabala sa mga indibidwal na nilabag nila ang mga kondisyon sa pagpasok at anumang paglabag sa hinaharap ay maaaring magresulta ng pagkaaresto. Kapag ang may-ari ng pribadong pag-aari o nangungupahan ang nagbigay-alam sa indibidwal tungkol sa mga kondisyon sa pagpasok o bumawi sa pribilehiyo ng indibidwal na pumasok sa pag-aari, ang may-aring iyon ng February 20, 2013
pribadong pag-aari o nangungupahan ay dapat na makipagtulungan sa pagsasakdal sa kaso ng kriminal na pagpasok nang walang pahintulot. Napapaso ba ang mga babala sa pagpasok nang walang pahintulot? Hindi, kapag inabisuhan na ang isa tungkol sa mga kondisyon sa pagpasok at nababalaan na tungkol sa mga kondisyong iyon, ang babala ay hindi napapaso. Ang mga may-ari ba ng pag-aari na nasa ilalim ng Contract Trespass Program ay maaari pa rin magbawal sa mga indibidwal na pumasok sa kanilang pag-aari? Oo, lahat ng batas sa kriminal na pagpasok nang walang pahintulot ay mananatiling may-bisa at maaari pa rin pagbawalan ang isang tao na pumasok sa kanilang pag-aari gaano man kahabang panahon nila naisin. Ang isa na may awtoridad na magpaliwanag sa mga kondisyon sa pagpasok o bumawi sa pribilehiyo sa pagpasok sa pag-aari ay dapat na tumestigo sa korte na binawi niya ang mga pribilehiyo ng taong iyon na pumasok sa pag-aari at na tumanggi ang taong iyon na umalis o bumalik ito sa pag-aari. Hinihimok ang mga may-ari ng pag-aari na mag-ingat ng detalyadong mga rekord ng kanilang interaksiyon sa pumasok nang walang pahintulot sa kanilang pag-aari, lalo na kung pinagbawalan nilang pumasok ang indibidwal. Maaari bang magbigay ng mga babala sa pagpasok nang walang pahintulot ang mga may-ari ng pribadong pag-aari na hindi kasali sa Contract Trespass Program? Ang mga may-ari ng pribadong pag-aari na hindi kasali sa Contract Trespass Program ay maaaring bumuo ng sarili nilang mga protokol upang kontrolin ang mga kondisyon sa pagpasok sa kanilang pag-aari. Para sa matagumpay na pagsasakdal, ang isa na may awtoridad na kumontrol sa mga kondisyon sa pagpasok at bumawi sa pribilehiyo na pumasok sa pag-aari ay dapat na tumestigo na (1) alam ng tao at dapat na nalaman niya ang mga kondisyon sa pagpasok, (2) nilabag ng tao ang mga kondisyon sa pagpasok o binawi ang pribilehiyo nila na February 20, 2013
pumasok sa pag-aari, at (3) tumanggi ang taong iyon na ihinto ang ginagawang labag sa batas o umalis o bumalik sila sa pag-aari makaraang binawi na ang kanilang mga pribilehiyo. Hinihimok ang mga may-ari ng pag-aari na mag-ingat ng detalyadong mga rekord ng mga interaksiyon sa mga nanghimasok sa kanilang pag-aari. Maaari bang arestuhin ng mga pulis ang mga lumalabag sa batas na binabalaan ng mga may-ari ng pag-aari na wala sa ilalim ng Contract Trespass Program? Oo, lahat ng batas sa kriminal na pagpasok nang walang pahintulot ay mananatili. May pagpapasiya ang mga pulis na arestuhin ang mga lumalabag sa batas sa kasong kriminal na pagpasok nang walang pahintulot sa anumang pag-aari kung mayroong nakikipagtulungan at beripikadong nagrereklamo, kabilang na ang mga pag-aari na hindi nasasailalim sa trespass program. Anu-anong mga kaso ang maaaring isampa sa mga lumalabag sa trespass program? Kriminal na pagpasok nang walang pahintulot Unang Antas (sa loob ng gusali) - malubhang pagkakasala; pinakamabigat na parusa: 364 araw na pagkakabilanggo at multang $5,000. Kriminal na pagpasok nang walang pahintulot Ikalawang Antas (sa labas ng gusali) - maliit na pagkakasala; pinakamabigat na parusa: 90 araw na pagkakabilanggo at multang $1,000. Binabago ba ng trespass program na ito ang anumang umiiral na mga batas sa kriminal na pagpasok nang walang pahintulot? Hindi, ang Contract Trespass Program ay hindi kapalit ng nakatakdang batas. Maaaring mang-aresto ang mga pulis dahil sa paglabag sa SMC 12A.08.040 (Kriminal na pagpasok nang walang pahintulot) sa anumang pribadong pag-aari anuman ang kasunduan sa babala sa pagpasok nang walang pahintulot kung ang isa na may awtoridad na magtakda ng mga patakaran sa pagpasok o bumawi sa pribilehiyo sa pagpasok sa pag-aari ay una nang nagbabala sa indibidwal tungkol sa paglabag sa pagpasok nang walang pahintulot at tetestigo bilang saksi. February 20, 2013
Parks Trespass Program Ano ang Parks Trespass Program? Ang Parks Trespass Program ng Lungsod ay katulad ng Contract Trespass Program. Pinagtibay ng Parks Department ang mga alituntunin sa paggawi para sa mga parke sa Lungsod at ipinaskil ang mga ito sa ilang mga parke. Ipapaliwanag ng Seattle Police Department, mga Park Ranger at iba pang itinalaga ng superintendent ng mga Parke ang mga kondisyon sa pagpasok at maglalabas ng mga babala sa kriminal na pagpasok nang walang pahintulot sa sinumang indibidwal na lumalabag sa Park Rule (Alituntunin ng Parke), iba pang lokal na batas, o batas ng estado. Karagdagan pa, ang mga Park Ranger ay maaaring sumulat ng mga pagsipi para sa mga partikular na paglabag sa mga Park Rule, at ang mga opisyal ng pulisya ay maaaring sumulat ng mga sibil na pagsipi para sa paglabag sa Municipal Code ng Seattle o Revised Code of Washington o mang-aresto ng mga tao dahil sa gawaing kriminal. Ang Parks Trespass Program ba ay iiral sa lahat ng pag-aari ng mga Parke? Oo, ang Parks Trespass Program ay iiral sa lahat ng pag-aari ng mga Parke. Napapaso ba ang babala sa pagpasok nang walang pahintulot sa mga Parke? Hindi, hindi napapaso ang mga babala sa pagpasok nang walang pahintulot sa mga Parke. Ano ang nangyayari sa isang indibidwal na lumalabag sa Park Rule makaraang bigyang-babala sa kriminal na pagpasok nang walang pahintulot? Kung nakatanggap ang isang tao ng babala sa pagpasok nang walang pahintulot at tumangging umalis o tumigil sa labag sa batas na paggawi o bumalik sa anumang pag-aari ng parke at nilalabag ang iba pang angkop na mga tuntunin o batas, ang tao ay maaaring arestuhin sa kasong kriminal na pagpasok nang walang pahintulot. Paanong ang isang tao ay mapagbabawalang pumunta sa isang Parke? February 20, 2013
Mga pagbabawal ng Park Ranger at Opisyal ng Pulisya na pumunta sa Parke: Kung ang isang paggawi na naging dahilan ng babala sa pagpasok nang walang pahintulot ay lumikha ng seryosong panganib ng pinsala sa tao o pinsala sa pag- aari, ang tao ay maaaring paalisin at pagbawalan na pumunta sa parke para sa nalalabing bahagi ng araw. Kung ang paggawi ay nagsasangkot ng mabigat napagkakasala o paglabag sa pagtataglay ng armas, ang tao ay pagbabawalang pumunta sa pag-aari ng Parke ng hanggang isang taon. Utos ng Korte na Pagbabawal: Sa panahon ng kriminal na pagsasakdal, hihilingin ng Tanggapan ng Abogado ng Lungsod na ipatupad ang No Contact Order sa isang partikular na parke o sa maraming parke. Ang No Contact Order ay magkakabisa: Kapag naakusahan ang taong iyon; Bilang kondisyon sa pagpapalaya sa bilangguan habang hinihintay ang pagtapos sa kasong kriminal; o Sa paghatol, bilang bahagi ng hatol o ng kondisyon ng probasyon. Ano ang mangyayari sa isang indibidwal na pumasok o nanatili sa isang parke pagkatapos na paalisin sa panahon ng pagbabawal? Maliban sa protektadong paghayag sa First Amendment, ang sinumang indibidwal na pumasok o manatili sa isang parke kung saan una na siyang pinagbawalang pumunta ay maaaring arestuhin at litisin sa kasong kriminal na pagpasok nang walang pahintulot. February 20, 2013


Mga Madalas Itanong (FAQs) Pagsiklab ng Tigdas - Utos ng Opisyal ng Kalusugan 1. Ano ang tigdas? Ang tigdas ay isang lubhang nakakahawang sakit na dulot ng isang virus na naninirahan sa ilong at lalamunan ng mga taong naimpeksyon. Ang mga sintomas ng tigdas ay kinabibilangan ng: Lagnat (101 °F o mas mataas) • Ubo • Sipon • Namumulang naluluhang mga mata • Pantal ng mapupulang batik. Ang ilan ay bahagyang namamantal. Karaniwang nagsisimula sa mukha o kung saan nagsimula magkaroon ng buhok (hairline) at kumakalat sa ibang bahagi ng katawan. Mga Pangunahing Punto Ang tigdas ay maaaring humantong sa malubhang karamdaman, pagkakahospital, at maging kamatayan. Kabilang sa mga malalang karamdaman ang: Pagtatae • Impeksyon sa Tainga • Pinsala sa Utak Pagkabingi • Pulmonya Ang mga buntis, sanggol, maliliit na bata, at mga taong may huminag sistema ng imyunidad ay nasa pinakamataas na panganib ng malubhang karamdaman. Walang lunas sa tigdas. Madaling kumalat ang tigdas sa pamamgitan ng hangin kapag umubo o bumahin ang taong may impeksyon. Ang tigdas ay isang panganib sa kalusugan para sa mga mag-aaral at kawani na hindi kailanman nagkaroon ng tigdas o hindi nakatanggap ng mga inirerekomendang dosis ng bakuna sa tigdas. 2. Paano kumakalat ang tigdas? Ang tigdas ay madaling kumakalat sa pamamagitan ng hangin kapag ang isang may impeksyong tao ay nagsasalita, humihinga, umuubo o bumabahin. Siyam sa 10 katao na hindi pa nabakunahan para sa tigdas ang magkakaroon ng tigdas kung sila ay malantad sa virus. Maaari kang magkaroon ng tigdas kung malalanghap mo ang parehong hangin ng isang taong may tigdas, kahit na hanggang sa dalawang oras pagkatapos na ang tao ay umalis sa lugar. Maaari ring kumalat ang tigdas bago pa man magkaroon ng mga sintomas ang taong may impeksyon. Ang pagsunod sa mga pag- iingat sa Utos ng Opisyal ng Kalusugan ay maaaring makapigil sa pagkalat ng tigdas. Para sa mas marami pang impormasyon: 3. Sino ang Opisyal ng Kalusugan? Ang Opisyal ng Kalusugan ay isang manggagamot, na hinirang ng County Board of Supervisors, na nagpapatupad ng mga batas at gumagawa ng aksyon upang maprotektahan ang komunidad at mapigilan ang sakit o pinsala. Ang mga tagapagpatupad ng batas ay maaaring makipagtulungan sa Opisyal ng Kalusugan, kung kinakailangan, upang ipatupad ang mga Utos na inilabas. Tigdas Mga Mura o Walang Gastos na Bakunang mga Klinika o idayal ang 2-1-1 4. Bakit ako nakakatanggap ng Utos ng Opisyal ng Kalusugan? Tumatanggap ka ng Utos ng Opisyal ng Kalusugan dahil nakasalamuha mo o nalantad ka sa isang taong nadayagnos na may tigdas at hindi ka nagbigay ng kinakailangang katibayan ng imyunidad sa sakit sa tigdas (ibig sabihin, ang mga dokumentasyon na natanggap mo ay nangangailangan ng dosis ng bakuna sa tigdas o resulta ng pagsusuri ng dugo na nagpapakita na ikaw ay may imyunidad) sa Kagawaran ng Pampublikong Kalusugan. Kaya, ikaw ay nasa panganib na magkaroon ng tigdas at ikalat ito sa iba. Los Angeles County Department of Public Health Vaccine Preventable Disease Control Program Revised 1/22/24 (Tagalog/Filipino) Page 1 of 2 Mga Iskedyul ng Pagbabakuna
Mga Madalas Itanong (FAQs) Pagsiklab ng Tigdas - Utos ng Opisyal ng Kalusugan 5. Ano ang kinakailangan kong gawin ayon sa Utos ng Opisyal ng Kalusugan? Ang Utos ng Opisyal ng Kalusgan ay isang naaayon sa batas utos, na nangangailangan na mahigpit mong sundin ang isang hanay ng mga pag-iingat upang maprotektahan ang iyong sarili at mabawasan ang pagkakataon na ikaw ay makapagkalat ng tigdas sa iba. Kabilang sa utos ang numero ng telepono ng Nars ng Pampublikong Kalusugan para matawagan mo ng kahit anumang mga katanungan na may kaugnayan sa utos na ito. Hanggang sa ikaw ay nakalaya na mulas sa Utos: Manatili sa bahay/sa iyong tirahan at limitahan ang iyong pagkilos. Hindi ka maaaring pumasok sa paaralan o magtrabaho sa labas ng iyong tahanan/tirahan. Iwasan ang anumang pampublikong lugar kung saan maaari kang makasalamuha ng maraming tao, kabilang ang mga silid-aralan, mga bulwagan ng pag-aaral, mga silid- aklatan, mga lugar ng pagsamba, sinehan, mga tindahan ng groseri, mga sentro ng pamilihan, gym, mga kaganapan sa labas, at mga kaganapan sa palakasan. Kung mayroon kang anumang mga tipanan (appointment) na kinakailangan mong umalis sa iyong tahanan/tirahan, tulad ng mga tipanan sa doktor, dentista, at mga may kaugnayan sa paaralan, ipaalam sa Narse ng Pampublikong Kalusugan. Kung kinakailangan mo na bumisita sa doktor, tawagan ang doktor bago pumunta sa opisina at ipaalam sa kanila na nagkaroon ka ng kontak sa virus ng tigdas, upang maaari silang makagawa ng mga pag-iingat sa pagkontrol ng impeksiyon upang mabawasan ang tsansa ng pagkalat ng tigdas. Huwag gumamit ng pampubliko o komersyal na transportasyon, tulad ng mga bus, subway, tren, taxi, inuupahang pinagsasamahang sasakyan (ride share), o eroplano. Huwag mong pabisitahin ang sinuman sa iyo sa iyong tahanan/tirahan maliban kung sila ay nasasla na at inaprubahan ng mga kawani ng Pampublikong Kalusugan at may imyunidad na sa tigdas. Kung balak mong lumipat sa ibang kwarto/tirahan, manyaring ipaalam sa Nars ng Pampublikong Kalusugan. • Gumawa ng mga hakbang upang mapigilan ang pagkalat ng mga mikrobyo na maaaring maging sanhi ng tigdas, tulad ng laging pagtatakip sa iyong bibig at ilong ng tisyu kapag bumabahin o umuubo. Kung mayroon kang mga sintomas ng tigdas, tulad ng lagnat, ubo, sipon, mapulang mata, at/o pantal, tawagan ang Nars ng Pampublikong Kalusugan sa numero ng telepono na nakalista sa Utos ng Opisyal ng Kalusugan. Makipagtulungan sa aming mga kawani ng Pampublikong Kalusugan, na magbabahagi ng impormasyon, sasagutin ang iyong mga katanungan, tulungan kang sundin ang mga pag-iingat na ito, at subaybayan ang iyong pagsunod. 6. Gaano ko katagal kinakailangang sundin ang Utos ng Opisyal ng Kalusugan? Ang Utos ng Opisyal ng Kalusugan ay mananatili hanggang 1) Magbigay ka ng dokumentasyon na natanggap mo ang kinakailangang bilang ng dosis ng bakuna sa tigdas (MMR), o 2) Nagsumite ka ng mga resulta ng isang pagsusuri ng dugo na nagpapakita na ikaw ay may imyunidad sa tigdas, o 3) Naabot mo na ang katapusan ng panahon ng paglilimlim (incubation). Sa mga kasong ito, makakatanggap ka ng isang abiso na nagpapalaya sa iyo mula sa Utos. 7. Ano ang dapat kong gawin kung hindi maganda ang aking pakiramdam o magkaroon ng mga sintomas na maaaring may kaugnayan sa tigdas? Kung hindi maganda ang iyong pakiramdam o kung mayroon kang anumang mga sintomas na maaaring may kaugnayan sa tigdas, tulad ng lagnat, ubo, sipon, mapulang mata, at/o pantal, tawagan agad ang Narse ng Pampublikong Kalusugan. Tutulungan ka ng Nars na magpasya kung dapat kang humingi ng medikal na pangangalaga. Kung kailangan mo ngang magpatingin sa doktor, tawagan ang doktor bago pumunta sa opisina at ipaalam sa opisina na ikaw ay nalantad sa virus ng tigdas, upang makagawa sila ng mga hakbang upang mabawasan ang tsansa ng pagkalat ng tigdas. Los Angeles County Department of Public Health Vaccine Preventable Disease Control Program Revised 1/22/24 (Tagalog/Filipino) Page 2 of 2