D~ISAY * PEDRERO 3-12 ISANG MAKAPANGYARIHANG KASAYSAYAN NG PAG-IBIG AT PANLILINLJ.NG Isa Pang Madulang Tagumpay Ng ARMANDO GOYENA EMMA ALEGRE CARMENCITA ABAD '~ D-*IN KASAYSAYAN AT DlltlKllYON: SIJSliA C. Dl lll!IUN MUSIKA: f. BllNCIMINO. J.. KASAYSAYAN AT DlltEKSIYOH: JOE CLIMACO AB. ti\'GAN ANG: "FL YING CADET" .JAIME DE LA ROSA * DELIA RAZON REBECCA DEL RIO * WILLIE somo MUSIKA: JUM SILOS, Jr. KA.SAMA SINAi JOSEPH DE &ORDOVA OSCAR KEESEC OSCAR OBLIGACHJN ARTURO MORAN PRISCILL\ RAMIREZ PIANl~G VIDAL CITA OCLL\ l sang Du.la Ng PakikipagsapaJarang Ukha NI{ l ~ N -- Nagtatampok Sa Hukbong Panghimpa~wid Ng Piliµina• 2-MAGASIH NG IAGONG BUHAY ENERO 27, 1957 "¿
N'akapanood kami lta makailari ng palabas•tang. halan sa isang dulaan. Kung sabagay ay magan da at talagang nakaaaliw, nguni't isang bagay la· mang ang aming na.pan s.ih. Sa pa.labas na 1yon lly nag&siganap ang mga babainp; halos "hubad" na. at ipi.nak.ikita ipinaaaninag ang y.ata o katawan. kabuuan ng B a kit pinahihintulu· tan2 makapagtanghal ng gayong palabas ang ating mga dulaan? Sa palagay namin ay hindi na iyan kahilang sa tinatawag na sining. Sapagka't .sa halip na makapagpalawak ng isipan at makaaliw la· mang ng damdamin ng isang nanonood ay nag· huhuyo pang magkasala ang isan2 tao, kung hindi man sa gawa ay sa pani· ngin o sa isip. Walang kahutihang maidudulot sa hayan ang ganyang mga palabas, kaya sa ganang amin ay dapat nang itigil, o dili kaya'y kuSang hu· wag panoorin ng mahuhU ting mamamayan. -Re gina H. Wilado, Kamu· ning, Q. C. sadyang Panahon na naman ng k.nnpanya ng mga kandi dato. At panahon na na· man ng mga pangangako sa hayan: lulunasan ang suliranin sa kawalang-ha· napbuhay, pahabahain ang halaga ng mga hili· ang hin, pagagandahin mga hayan at lunsod pauunlarin ang indu.Stri; yang pilipino ... at kung· anu-ano pan.E! magagan· danJ!: hagay o hakbang sa kapakanan ng havan. Nguni't, pagkatapOs ng haJalan, ang lahat ay mga napapako" ''pangaKon,E! ang mga lamang, tao.ng-hayan ay naiiwang nangakatunganga. -Jose F. Reyes, Lukban, Que zon, at Kaiian kaya mauuwi sa kamay ng mga i?ilipino ang mga p_angunahinc: ka· lakal at pagkahuhay na halos hawak na lahat ng mga dayuhan? Sa pala gay namin ay hindi na ... trialihan kung puspusang harapin ng pamahalaan ~g ba~ay na iyan. Ngu ni t ka1lan ... ? -Silves tre Paitoni, Malolos Bu· la kan. ' Patuloy pa ring nagaga ;1ap. s11. i~a'l il,ang_ pagka· _K;{l.'.lon_ on~ ma!1mit na par.Jd1gailg nu mga kaba ~11 ~ilJai•J" nami.n iHD1 ay hindi na m~itutuwid, ng landas ang mga kaba· taar;i.2 iyan maliban kung gumawa ng mahihigpit na hakbang ang pamaha· laan, sa tulon2 ng mglt guro at ng mga magulani: na rin na· siyang higit sa lahat ay makaaakay sa ikatitino ng fl1&rarrling kabataan. -Myrna Z. de los Santos, Pagsanhan.. Laguna. H i n d i ko malarnan kung bakit sa tuwing na lalapit ang halalan ay nagsisimula namanJI(· mag tuligsaan at "rnag·atake han" ang mga pulitik.o. Tuteo, na kahit sa anon& panahon ay hindi nawa wala an2 pagtutuligsaan ng mga pulitikong mag- kakalabarr ang partido. ~agg~~:~g ª~ain~~n:~~bip:~~ iyan kung; tutuligsaang ang halalan, malapit na at ang mga "baho" at "kasamaan" ng isa't isang pulitikong naghahangad na kumandida.to o muJing kumandidato ay swnisi· ngaw na lahat, gayong ni hindi n~babanggit at nananatilin2 lihim sa ma· habang panahon. Dahil sa katotohanang iyan, naniniwala kaming maging ang mga tinutu tumutuligsa ay ligsa at rin masasa.bing l~ndi "malilinis". Sapa g ka 't kung sadyang malinis ang nanunuligsa nagbu bunyag ng mga "kabulu· ~an" ng isan2 pulitiko, ay 1buhunyag agad sa simui:~ pa at -hindi hihintaying Kuni;i: ganito larrui.ng pana hong mal¡i.pit na ang hala Jan ihuhunyag sa hayan. Lumalabas na may mga pansariling hangarin la mang ang· mga kinauuku· lan, at hindi sadyang nais na maging malinis o tu mulong sa paglilinis ng a t i n g pamahalaan. Teofilo Wo. Dilena; Sampalok, Maynila .. o Gawing ganap ang araw Bayaan ang Coca-Cola na gawin kayong PIN AKAMASIGLA Sa pagkukumpunl ng layag o sa pagganap sa Jarong hlllg DIQo. ~g araw •Y~· giging ganap kung sandaling magpapabingalay na may ~.COia. Sa bbayana,n o karagatan man ay walang nakakatulad ang nakapagpapas1glang linamnam DltO! Kavo'y magbabalik sa paglalaro o paggawa na may panibagong sigla. NgayonaJD. mcigpasinaya sa isang bote ng "nakagigising" na Coca-Cola! MAV PAHINTULOT MAGSABOTELYA §un miguel i!:~erg ENERO 27, 1957.- MAGAllN NGUGONO IUHAY.-..
Beautifies ! Economica/ ! lnsect repellent ! FOR e LEATHER • WOOD • MfTAL
ELIZALDE PAINT & OIL FACTORY . INC_ 3 b Tud""' "'•nlo l U ~I
T<I ~GAllH NG U.GONG &UHAY ENIRO 27, 1'57 ' Kabit magsingdami halos ang bilang ng tao at ng mga manok sa dlig· dlg, tlnatayang isang itlog lamang sa dalawa o tatlong araw ang magigíng rasyon ng isang tao, kung ang lahat ng itlog ay kinakain. lto'y dahil sa pang· yayaring mahina ang produksiyon ng itlog. Ang itlog ay nagtataglay ng halos lahat nang mahahalagang sangkap sa ay pinauunlád ng pamahalaan. ng
Tinalayang kapag ipinatuka ang Aurofac sa labat nang inahing manok, mararagdagan ng máy 160 milyong itlog, sa ·isang .araw, ang produksiyOn sa daigdig. Ito'y sapat nang magdulot ng isang itlog, araw-araw, sa bawa't i.:.o. Ang dami ng Aurofac na ipatutuka sa inahin ay nababatay sa lrundfl:. yon ng manukan at sa paraan ng pagpapatuka. Nguni't bumigit-lrumulang, ang pinakamabuting rasyon nito ay 200 gramo sa bawa't tonelada ng.,patuka. Si Dr. lrving P. Delappe, Direktor sa Pagmamanukan ng American Cy. anamid. ComP.any, ay nagsabing, kapag I~ sa iq1 manok ang Auro 'tac~ pumfpígtl ito !la mga .sakit, nagpapa. dali ftJ._pa pqlakt, nacpaoataas_ ng tlm· ba~F.• at nagpapadali sa panaho·n ng paDflDlttJOC. • ·, -. 1faraming bansá na ang IQ1ilikha at IUJRi!lj~'"..:·A1L?O!fac, at bigit na 'nagiging kasiya-siya ang pagi:aQWnlbn D( mee ~t nito, bu· kod sa .flagtatamo ng ibayon¡ pakinabaac:. 4D" Aurofac ay sadya ng isan¡ datnái&g tuJd,aJ par1._sa ikaMunlad ng _ pagmaQlanukan sa daigdig! . .., ... "'..._. .w .. , tvlMI,.. M :::~-:.==-= JM, ~..,.H ... ,.. fllllrieftl• ... lno1hlnt tnmñ - f1111tvtub . nt Aurof1c. I•
,. .,.. .. ,,... ,... l~Mfhnio .... klM ... ai111id nt1 Au,.,ai¡; N m11 tv,.t, . .
ANO KA~ALUKOVANG MCA PARATAMO ~ PAalG. MAQ~A'/SAY ... NAGIMBAL aq "'buc~tg ba.nsa roa.y ilang lingg<1 na ngayon ang nakara. raan nang malathala sa mga pahayagan na ang Pangulong Magsaysay ay lihiril na nakipagkasun• duan sa mga líder ng opo. !isyon (Liberal) na ang mga tatanggap ng mea "b_i.l'.aya" mula sa Jnmya, b1lang kapaht ng mga pangako ng mga lider ng minorya, na nila Jaman ng isang resolus• yon, na sil•'y tutulong sa pa~ahalaan sa pa[;lutas ito'y ng mga suliranin ng ba.• lalo na ang mga. yan. nauukol sa kabuhayan. Lalo nang nagulat ang mga mamamayan, nang muling malathala sa mga pahayagan na ang Pangu lo .::l.y lumabag umano sa lsa ring "lihim" na kasun· duan na nilagdaan niya noong siya'y isa pang ka gawad ng partido Libe- ~~1~JJ:t:g o~fs~1i ~a~~~~ lapiang, k<1-Pangu!O 1'.asyonalista. Ang nag bunyag na ang Punong ng ay lu• Tagapagpaganap mabag sa kasunduah ay 11 Senador Claro M. Rec to (NP}, isa sa mga ka· 1a91a ng Pangulong Mag· saysay na lumagda sa do kumento. Nang mabunya~ na ang Pangulo ay "lihim na pu~ mayag" na magbíbigay ng ruga kaluwugan. sa mga Iider ng op?sisyon bilang "kabayaran" ng 1<1.p.iang NasyonaUsta ay at para•parang nag1tMI nangamba na ang inga kalaban nlla sa politika Mllklldt• M l1r1w1n 1n1 P1n1ulon11 MlllU'fl•Y' (kl• llhlm p1 noon 1\11 t1n1111ul1n) n1n111 m•1tun911> H l11n° IOd n1 ll•kolad p•111k•t1po1 n1 "m1llnl1" n• h1l•l1n noong 1'51, U¡Nnt 1iyH1tln 11 Gob. Alf11I L1c1on (¡ltn1J Ohll 11 p1gpait1y um1no kly Moi1H P1dll· la .SI RM 1y "nUIP,w1n" 1t n•kuh1 n1 m11 NP H m11lno k1Mlld1to 11 h1l1l1n noon1 1953 dahll 11 k1ny11t1 t1H-pu .. n1 h1nt11rln n1 m11lln9kod 11 ba· yin. N1unl'f. totoo k1y1n11 l11m1ba1 1ly1 11 k11un du1rt, • • 1 WALA NA ANG AKING D/'PAGKATU#AW! / AKO'Y ~ UMllNOM NG Phillips• Milk of Magnesia Oahil sa nagdudulot ng ganap na ginhawa kaysa Jaksanteng iisa ang fiangarin. Ang Phillips Milkof Magnesia ay: kapwa nilu - lunasan ang di natutunawan at pangangasim ng sikmnra. 2 hanggang 4 na kutsara ng Phillips Milk of r.1agnesia na inu - min bago matulog ay malumanay na nagkakabisa- kaya,sa kina umagáhan, sisimulan ninyo ang ara:w na may kahanga-hangang pakiramdam. Laging maglaan ng Phlllips Milk of Magnesia. BANAYAD SA MGA BATA GANAP ANG BISA SA MGA MATAN DA! PHILLIPS• MILK OF MAGNESIA la.ll.o•."l<ll• ... 34M40gt.M•gftnivOIHY<l•o••d•. 20-4 ENU:O 27, 1957 - MAGASIN·NO IAGONG IUHAY-f
J_\ S4tn. LorenlO M. T•ñ•d• (CP) "'Lum•bat 11 RM 1a kH~ndu.n nlr• .. NP" ay makapasok sa. Joo_b ng pamahalaan sa pamama gitan ng "pintuan nitQ sa likod." Dahil dito• ang mata tandana; lidet ng mayor· ya, sa pangunguna ni &ulogio Rodriguez, pa qgulo ng senado at ng partido. 1y nagtungo sa Malakanyang upang ta· nungin óng ~angulo kung tutoo ang mga balita. ~.:J:ª~ ' ' ~~':;:= pagpaganap na totoong tiaa:nl;tgap niya ang pa• ngakon~ tulong ng mga lider ng Cposisyon, nguni't fUndi 1i7a "nangako" na "kbayaran" niya an1 tu Jona na. yaon, :.r:.i:, p:nr:~¡;,ªi:t Oart>n man. may mga fa aloh. b~t t.umanggi . . .tulong na mlborya, (lt la halip •Y anyayahan Mlfl me• ito na sumapi ta JDAiOQa~ •una •Ua'J Kung hindi malcapagsipilyo matapos kumain Sapat na ang Minsang Pagsisipilyo ng COLGATE DENTAL CREAM .,¡ Laban sa Pagkaliulok ng Ngipin sa Maghoponl V Pinapawi ang_ Masamang Hininga Agad-agadl V'Pinananatiling Mapanda't Malinis ang Ngipinl 'ht•kngCol1•I• ukol todlum N..&.•uroyl u itinatagubilin ng PHIUPPINE DENTAL ASSOCIATION PINABABANGO ANG INYONG HININGA HABANG PINANGANGALAGAAN ANG INYONG NGIPIN 1 6-MACIAllM NO llAOONO IUHAY
INHO 27, 1957 1 tunay na may hangarh,:IJ; twnulong sa lapian.g na,.. kararami sa paglutas sa mga sul.iranin ng bansa. Bukod dito, ang _iban¡¡; lider ng mayorya ay ná niniwala rin na ang gina• w{lng pagtanggap qg Pa-. ngulong Magsaysay sa pa nga,koñg tulong ng oposis yon ay isang pag·anim na ang · mga suliranin ng bayan na binabJ.nggit sa resolu.syong pinagtibay n.R' mga lider n2 minorya, at siyang dahilan ng pag· aalok nila ng tulong, ay talaganf? mayroon, at ma rami, at an.e: lapiang Nas· yonalista, sampu ng ad ministrasyon, ay "walang nagawa" sa loob ng halos a~t na taong pagpapala kad ng gobyerno. Ang nilalaman ns reso lusyon.e: pinagtibay ng mga lider ng oposisyon ':Y ang sumusunod: "Bilang sagot sa pakiu ¡ap n.e: Pangulo ng bansa, na ginawa noong Bagong 'raon, para sa isang inag kasanib na kilusan ne la hat nang mga mamama yan. sa huong hansa upang harapin an~ di pangkaraniwang kalaga yan ng daigdig sa kasalu• ~~~n .~: si~=~~:;!!8P:& atin..e: pamhansang kab11- hayan at sa pamumuhay ng mga taong-bayan -ka· min_g kagawad ng Kon gre!'lo na kasapi sa parti do Liberal, na nagtipon sa isang kaukus, ay nag· patibay ng resolusyang ito na nangangako ng sa pagliJr.- aming tulong ~i:a °:i~ª 1:~~~~in8; ra: paki-~inabang para sa hansa. kapaka.nan ~yon sa J!lP P.4takaran ng part.id~ Liberal na, nilalaman ng. platapw ma nito,_upaqg-- ng 1. Matiyak na ang gob yerno ay kikilcs nang tumpa.k upang mapag lingkuran at matugunan ang kailangan ng m¡a mamamayan; 2. Mapatigil ang pag +aas ng halaga ng pamu· muhay, sapagka't ito ang malaka.s . · puminsala sa maliliit na manggagawa; ang ano mang takbo sa pamahalaan, sa pakiki tungo nito sa mga taong bayan, na siyang nagi ging dahilan na; "pabori•· tismo" at siyana; nagbibi gay pagka.kataon . upang ang ilan ay makapagtatag n.11: sindikato at magsiya man Sa pangangalakal, laban sa kapakanan ng mga taong hayan; t . Mapahilis ang. pag• lmha ng mga gawaln sa re! n¡ mga . industriya at pamamagitan ng pagtata ~~~~~;:kí~=b~~ sa.: p~baman¡ lll~ 3. Maituwid lisyang ....... Eulogf• 1.odrlgun. 11na (NP) · • .,,,. Ah tuenufung, ng mga LP, 1umapi sUli 11 NP'' yen, gayundin ang pagtá ta"yo ng mga proyektoog pambayan na di kaila• ,n~~ P~~nta~f~t~~g ating pakikisa.m.ang diplo~ti· ra~::g ~~~;,~a~~g~a~~ ito'y may kalignayan sa pangangalaga at ~ta tanggol ng ating haniia at sa pagpapanatili ng ating kapaniwalaang demokra tiko, na- siyang sandigan ng platapofma ng parti do Liberal; at 6. Magpatibay ng mga bagay·bagay na pakikina bangan ng mga mamama yan, nang walang kaha long politika- S a pamamagitan n g pagpapatibay IlJi! mga su• musunod na paraan; UN A - Pagbibigay - sigla sa industriya ng bansa at pagpapababa ng halaga nR m~a pangk:ini pitang kalakal, inangkat o yari rito sa ating hansa,_ lalo na yaong mga kaila ngan ng m,aliliit na ma mamayan, upane humaba ang halaga ng pamumu hay; mga walang l}anapbuhay, lakas sa pagi,it.i.igay - pambasang kabuhayan at pagpapaunlad ng mga ga· waing pambayan, ·sa pa marilagitan ng pag-6alis n.e: mga tauhang walang kaya, "marumi" at paba· ya, at mapalitan ng mga "tapat" na taon¡;¡: ang la yunin ay makapaglinge kod sa hayan. Ang resolusyong. ito ay ginawa namin dahil· sa paniniyak ng Pangulo na is.9.sakatuparan kaagad upang ínahinto ang masa man.11: takbo ng kabuha~ yang pambansa, na siyang sa paniniwala sumisi.ra taong-hayan sa ng mga pamahalaan, at upang maiwasan ang ano mang sakunang maaaring hu magsak sa pambansang kahuhayan, at sa gayo'y mapatihay ang katayuan r.g pangasiwaan at ma• ging pangmatagalan ang k a n yang magagandang panuk:ala para -sa ma• taong-bayan. PANGALA,WA - Dag ling pagsasagawa ng mga kinakailangang pagbaba· go sa mga tanggapan ng pamahalaan, 1 a 1 o• n a yaong mga may kinala man sa malayang pagda· loy ng mga kalakal na pangkagipitan, palabas o papasok man sa bansa, pamamahagi ng tulong, pagbibigay sigla sa - m g a kapaki-pakinabang na proyekto, paglikha ng mga pagkakataon upang mahigyan ng gawain ang Golt. En- Qulrlno {LP) 'L•hat na. "'&k•-RM. •r d1,.t umali1 u LP,.
Sa pagpapatibay ng pambansang l upo n ng partido Liberal, ka mi, mga kinatawan ng lapian sa kongreso, ay gumawa .ng resolusyon¡;: ito dahil J!n~ga 8~asa~~;gak:g~~~: ngan at sa kapakanan ng mga mamamayail, at ito'y hindi pansamantala la isang pang mang kundi matagalang g a b a y sa nming pagki!os sa mga darating na araw. Isinagawa sa lunsod ng Maynila, sa ika-5 araw ng Enero, 1957._ Pinagtibay at nilagdaan pg mga kagawad ng par· tido Liberal na na sa Kon.. Jreso, at plnagtibayan ng mga kagawad ng pam· bansan.J? lupon. ;~~:~~::r~~~~~ ~~f. ·.Jle nilang maglingkod • yan. Sa kabilang dako, íiig nabunyag na "lihim .na kasunduan" ng PangQ.• long Magsaysay at · ni matatandang lider ng J;Da yorya, ay hindi umaayon sa mga tuligsa ni $ena' dor Recto at _ sa paratang na nilabag ng Punong Tagapagpaganap ang mga pasubali sa nasabing do· kumento. Ayon kay G. · Recto, an.I( kasunduan ay "nagbabawal" sa muling "paghabol" ng ?angulo sa pinakamataas na tungku lin ll.J? hansa pagkatapos niyang manungkulan rig apat na taon. Nguni't .nan.a: Habas ni Senador Lorenzo Tanada ang do kumento, ay wala na· mang binabanggit na g11- yong pasubali. (Lagda) SEBASTIAN C. MOLL Sa pakikipanayam ni Senador Tanada sa mga mamamahayag, pagkata pos niyang ilabas ang "lihirn" na kasunduan" !!-Y sinabi rin niya oa wala :siyang nalalaman tungkol sa umano'y pagsang·ayon ni G. Magsaysay na min san lamang siya kaka.Qdi dato sa pagka·Pangulo, at sa pambasang halalan sa 1957, _ay ipauubaya na niya ito sa ibang lider ng partido. Ang Kalihim Pangkalahatan, Partido Liberal Nagpapatunay: CORNELIO T. VILLAREAL Pinuno, Pambansang Lupon Ayon sa mga hulln¡ ulat s.a senado, ang mga lider ng lapian.e; Nasyona la lista ay maghahain ng ka- hilingan sa Pangulo na mang na nakasisirang pawalang·halaga ang re- puri umano kay G. Mag• solusyon at tanggihan ang , saysay ay ang nilagdaang sertif1iko sa pagsapi sa alok na tulong mga lider la plan g N¡1;syonalista ng minorya, sapagka't ang dokumento ay lubhang noong Enero 17, 1953, "malaman" at maraming' nang anJ!: Pangulo ay isa bagay na di kanais-nais pang Liberal at kagawad sal ng gabinete ng yumaong lalo na ang nauukol paglutas sa mga sulira- Pangulong Elpi<;lio Quiri" nin ng pamahalaan, at no. Nguni't, ayon naman sa Pangulo at sa Pangu humihinging palitan ang "di·karapat-dapat" na pi- long Rodriguez n¡:? serta· nuno ng pamahalaan ng do, ang Punong Tagapag~ mga "tapat'.' at walang paganap ay sumapi sa layunin kundi ang maka- partid o Nasyonalista paglingkod_ sa hayan. SI- 1953, nabi ng lumagda sa dang isang sertipiko sa talaan Nasyonalista, na ito ang ni Senador Jose P. Laurel, ~~b~!~~· n~Pª~g:1tft!:r0:. ama,. ~i G. Magsaysay ay ang kanilang mga tauhan nagbihw sa k a n y a n g tungkulin sa gabinete at ~a mga• tanggapan ng pa- isang bagay noong Marso 9, ibang matatan· nang siya'y lider ng partido tUmlw~Tug n partido u .. beral noong Pebrel'~ 281 1953, kaya noong Marsa 9, 1953, slya'y malaya na upang sumapi sa lapi~ 1i"asyonalista . sinabt Di G .. Tanada na ang unang bilagdaang sertipiko ni G. Magsaysay ay li i y a n g ~pisyal na dokuin~nto - ¡>agsapi .sa par · yoilalista, at an wa; ay ~g tao" · Iamang upang "ma• takpan" ang ginawa nf.., yan~ maruming pakikisa. pi sa }a pian· samantalanJ siya'y - bgawad pa n.1 kalabang partid.o. Gayon man, Ayon kay Pangulong lihim na nilagdaan. Rodriguez, ang kasunduang ~~~a~~~r~~~~~ii I:fc; noong Nobyémbr• _20, 1952, ay isang dokumeilto lamang na panghahawá· kan ng mga lider.n?i.-', -_- _ tido upang ku'ng m _ . si G. Mags~ysay ay_ ~ di niya máaaring isalHa tabi' ang l~pian at ~ mga lider nito na tub11f! long sa kanya up~ matamo niya png pinaka tn.ataas na tungkulin sa ban~c. Dahil sa ang Pa• ngulo ay hindi·naman lu• mabap; sa ano· mang pa• subali mula nang gawín ang lylsnuduan, ang do kumento ay wala nang saysay ngayon, ani ROOri; guez, sapagka't pinatuna yan ni G. Magsaysay na matapat siya sa pagliling kod sa. bayan. Dahil sa ·mga bogay na i.yan, lurnilitaw na anli? ni• lalaman ng kasuriduan ay isang paraang "maii.,ll" lamang si G. Magsaysa7 ng mga Uder ng Nas;v? nalista at Citizens PUV, sapagka't ang mga páSU• 'bali bilang 1 hanggaÍll 4 ng nabanggit na kasurp duan ay pawang tungkol sa politika, katulad ng - kung ialok kay G. May .. saysay ng partido LilJe.. r:~i=~g bi~a~~ina;i~~idr~ opisyaI nito sa pagka-Pa· ngulo, ay tatanggihan nt· ya, at wala siyang ¡fa .. Kone. C:ornelio T. Vlll•rNI (LI") "Mlkii .. IHI NP 1• peglutn ng 1ulir1nln ngHnH." l<ons. Eugenio Perez (LP) "Tulungen eng Pengulong M•1ur1•y'' pan:gyartnan IU'l!:l'1u ng kanyang magiging ka• tambal sa pagkandidato niya, sap_agk,:l't ang pipili ng kandidato sa pagka PangalAwang Pangulo ay ang mga lider din ng pi nag-isang lapian rig NP at CP. Subali't ang ipinipilit lamang ni Tanada, na umano'y pasub@ling nila· bag ng Pangulo, ay ang }tka-5, nagsasabing kung mahalal si G. Mag saysay ay hindi siya ku lkuJui ng · mga tauhang magiging kagawad ng gabinete nan.a; Wi!;l&njil: pahintulot an¡ m¡a pi- sH na !NERO 27, 1957 - llUllU UK J.H ... r"J<ID kay G. Tanada, ang Pa ngulo ay kwnuha ng mgai tauhan para sa kanyang -.gabinete nang hindi m:u\, sa lamang matatandang 1 id e r ng partido. suinangguni Bukod S? nabanggit na ika-5 pasubali at sa sina sabing petsa ng pagsapi ni G. Magsaysay sa. par• ~ido Nasyonalista, ay -wa· inapalit.aw na liri nang ibang-· sa unang "lihim" na pakiki• pagkasunduan ng Pángu .. lo sa isang sarnanhang PfJ"" litika. .<katiWalian" tlMI• JO fHI SIA•ll MAeA&IN NG IAGONG IUHAY-1
)l!NIBINING MARISSA : Ako po'y isang dalagang may 25 taong gulang. Sa kasalukuyan po'y may isang ma roon akong ngingibig na lihim kong minamahal. Sa ganang jialagay ko'y sa kanya ko matatagpuan ang kaliga yahang inaasam ko saka lin2 ako'y "lumagay na sa tahimik." Mapagmahal si ya, maunawain at mabait. Sa tuwing nagkakasarili nan kami'y wala siyang kundi laging iniluluhog ang kanyang tapat na hangarin sa akin. Ako po naman ay lihim na naha- habag sa kanya nguni't hindi ko siya mabigyan og tiyak na katugunan sa 4~ilang ako'y nag-aalin .}angan dala ng kabataan niya ng gulang sa akin. Siya po'y 23 taong gulang lamani:i: at ito po ang la ging pumipigil sa akin 1.1pang siya ay sagutin ko. ibang lumiligaw sa akin na na kahihigit sa aki'n ng gu lang datapwa't sa pala gay ko'y hindi siya ang uri ng lalaking makapag papaligaya sa akin. Hindi ko siya iniibig. Ano po inabuti kong kaya ang Mayroon pong gawin? Tapatin ko na po kaya ang lalaking una kong binanggit o tangga pin ko na itong huli? - SUSANA. MAHAL KONG SUSA NA: Sa ganang palagay l.ll>uoaJang- ko'y hindi alang ang gulang sa nga lang pag-ibig. Sa halip, ang hinahanap ng bawa't isa, kung talagang may · balak: nang lumagay sa ta himik, ay ang tagumpay sa pag at kaligayahan a.asaw&. Kung inaakala mon1 higit kang liligaya NAPATUNAYANG PAGSUBOK! BAGOHG TABLETA DUOULOT HG GIN NG MABILIS NA NAG- NG ULO,SIPON PA~~WA UKOL SA SAKIT HAN, KASUKAS~AN NAKIT NG KALAM AT TRANGKAJo ! ¡~~¡Ja J.~/~~',," \ .. i::~\1,·· \~~& \\ .------..m:-=--. .~:¡11.q•,i•¡•¡•,i.¡•g·11 ..... 1 •@li¡tl&füf é• {!FIASPIRINA . Kapaekayo'y tumunok ng pamawl ng klrot na ka.llanp.n dumaan • sarahan ng slkmu· ra bago makabuli. an¡ pagkakamlt n¡¡: gin· hawaay naantala hanggangwmagbuka..~ 11ng sarahan. Napaga.laman ng mp mang· .. ranlwana: pamaw\ngkirot aybln11balam ang pagdaan sa p111Jgld ng &lkmur.. tuwirang lumalagos ang bisa sa Paligid ng Sikmura ! ••• sinusugpo ong kirot soon man nogmumulo ! ANG TATLONG KAGILA.GllAlAS NA .. PANLABAN SA KllOT .. NG CAFIASPlllNA AY NAGDUOULOT SA INYO NG 3 U lit ng bisong pomowi-ng-kirot ng ospirin ! Datap•,,.'t pii¡:tunok ninyo na: maytatlu· hang bisan¡: CAFIA8PIBINA. e.ng paa:ka bele.m 1y napap11ram. A.ng mga kattbayan u piingga¡¡:amol ay nagpapalunay nasa 1111.nd..!t.ling magsimulang malusaw e.ng ta bletani: CAFIASPIRINA.sa tlyan, ang bisa 9Ugpoan¡:kirotsaanmannagmumula WAlA NG MAKAKAPAllS SA UGONG POIMULANG MAY TATLUHANG BISANG CAFIASPIRINA UKOL SA OAGU, HIGIT NA MATAGAL NA GINHAWA. A1al11hanin. ang CAflASPIRINA ay panghihina,namalimit kaap:ibal ng ki· rol. Angtatlong·sangkapna il(/ysabay· nagdudulot hindi lamang isa kundi da· sabay na nagkakabisa. Bago ninyo ma· lawang daghng nagkakabisang pama· wi ng kirot,at may pangatlopang sani:· laman, ani:: kirot ay napawi na pati ng kap na nagbibigay sigla. pinapawi an~ nnkababai::aba~ na kaagibat nito. 1--MAGASIN NG IAGONG BUHAV ENERO 17, 1957 sa unanl! lalaking binang .. git mo ay bakit mo ipag sasapalaran ang iyong Jti .. nabukasan lalaking inaakala mong hindi ma sa iyo ng kapagdudulot kaligayahan sa dahilan lamanJ! na ang una mong binang_git na talisuyo ay may kabataan sa iyo ang gulang? Bukod dito'y hin di na tutoong malaking agwat ang kabataanl! da lawang taon. Kaya ang maipapayo ko sa iyo, kung talagang mahalaga sa ka looban mo ang una mong binanggit, at inaakala mo ring tapat siya sa kan yang hangarin sa iyo, ay tapatin mo na siya. Baka la katagalan ng panahon ng kanyang pagluhog na hindi mo siya binibigyan ng katiyakanl! sagot ay abutin siya ng panghihi~ nawa at ihanap ng kaluta. san ang kanyang sulira nin sa iba. Ito lamang, Susan3, at umaasa akong nasisiyahan ka sa ibin\~ gay kong paliwanag. - MARISSA. sa BINJBIN!NG MARISSA: Ako po'y may 30 taong gulang na, binata, may tiyak na hanap-buhay at nagbabalak na sa malao't rriadali ay lumagay na sa ttllhimik. . Ako po'y labis na nahuhumaling sa isang dalaga at may isang taong mahigit nang k a m i 'y magkatipan. Kamakailan laman/! ay ipinagtapat ni ya sa akin na nagkaroon siya ng mapait na kara nasan sa kanyang naging kasintahan. At ito po ang dahilan kung bakit labis labis ang kanyang pag sisisi sa ngayon. Sa kabi la po ng lahat ay mina mahal ka pa rin siya. Ta ma po bang magpatuloy pa rin ako ng pakikipag.:. ibigan sa kanya sa kabila ng lahat? - FRANCO FRANCO: Kung sa pal&~ gay mo'y maaari mo si.:. yang patawarin sa kan.:. yang nagawanl! kama.:. lian, lalong mabuti ang sabihin mo sa kanya at. tapatin mo siyang handa k_a hindi lamang sa pa~ papatawad, kundi sa pag.:. Ina limot sa nakaraan. si ya 'y ma7 a~a~an 'wng g1gmg karapat-dapat sa iyong ~agmamahal at. pagtitiwala. Kung hindi ~iya minamahalaga an~ iyong pagmamahal av hindi siya magkakaroon (Buklalia '° p. ao¡
S~~ Kad(9a-,.,&~ Pa+nu~ .,..,.. .... ,_,., • . . ,..,.,..,..,...,, ... ,GMD,..,.,,_.,..,.,_,.. •• , •• , ... ,..,...,~,GWO~~~dll't ~ M.,r1# 51/omo Tillt"Jf' ANG DIBORSIYO SA FILIPINAS A.na·. "diborsiyo" ay hin· di mapairal sa Pilipinas dahil sa mataas na pagpa pahalaga natin sa kabana .. Jan ng "matrimonyo" o kasal, Basama't sa pana· hong ito ay marami nang Pilipino ang sang-ayon sa diborsiyc;i mi Estadas Unidos, ay mapa~ lad pa rin ang Pilipinas sapagka't hindi mapatral ng ·kanyan,g mga batas ang bagay na ita. Higit na nakararaming mamama· .yan ang salungat dito sapagka't naniniwa1a pa rin silang ang "tall" na laganap n NAPATUNAYAN SA PANGGAGAMOT·NA ANG ••• Bü·a·at xnoPoL AY MABILIS NA SUMUSUGPO SA UBO! 5 ulit na lalong mainam kavsa alin mang karaniwang panlunas ! ang pinakamabilis na Pamawi sa U B O al Panghahap4i ng lalamunan DAHIL SA SIPON uminom lagi ng Bl/l·a·at~ ,, rrriffth, .,, .. ~ •. . I · na may XYl.OPOI. WAlANG AlKOHOl • WAlANG OPIO MASARAP PA ANG LASA! I••' "• •• •••••~• I V o'•'"•••••(o••,l•O)i• ·"'·d•••••"•'""'•"••••.0 111•" · e••<•••.~· • • < 0 1 ~~o, .. ·"'''"'"' O O•l t '", 101 • .,1,, ""'-ºº"''" ·º'"""'"'"·º .,.,., . C).l •.~olo•.OOlJ,.¡,, lo•.•·• !.o"••·••.Oi>Olt• .C• ••'"•'.1100 .. •,•••••·•.,(1,'°'"''·''"°''" ·" .. ••·• l1,,.1, o.•of 1 .. .... ... 0110 .. 1.l" º ' º'·' '""'º'""'•'••••·•'•••.0100, .. . ll\,,,,.,,.,..,.,, .. 100.00 .. 1.-11-1
10
MAGASIN NG IAGONG IUHAY
ENERO 27, 19S7 bumubuklod sa mag-ása wa ay napákabana_l . na walan_g Ip&aartng pumatid · maliban sa kamatayan. Sa pakikipanayarft na min sa ilang fitaw na ma mamayan sa bansa ay na batid namin ang mga ba gay na, ayon sa kanilang k'uro-kuro, ay s~yang da hilan kung · bakit hindi dapat umiral dito ang di borslyo: Unang·una, f·s 1 nas a alaN:-alang nila ang ma giging kaJ;,gayan ng mga ana.k ng mag-asawa. Ma giging Jwhabag-habag ang mga bata kung ang mag· 9.sawa ay nagkakahiwa· lay. Kapag d iborsiyado ang mag-asawa ay nagka kakaroon na ng karapatan ang babae' t Jalaki na mu lin~ pakas.al sa kani-kanl lang mapusuan. Mahirap ito para sa mga bata, sa i ba kapa~ pagka't ang hindi na nila tunay na dugo ay nawawalan ng malasakit, Jalona kung mga anak sa una ng ka nilang kabiyak. Bukod diyan, ang mga bata ay nangangailangan ng pag mamahal at pag-aaruga ng kanilang mga magu lang. Sa maling paraan ng par.papalaki na~utu tong lumihis sa ,magan dang landas ng buhcty ang mga bata. At kapag a ng tiata ay lumalaking masa sama ay walang unang ~inisisi kundi ang kani- 1ang mga magulang. Ikalawa., kapag umira l ang diborsiyo ay ma aarinp; mawala ang pag papaha laga ng mga nag nanais "lumagay sa tahi mik" sa kabanalan ng ka· nilang haharaping buhay dala ng kanilang panini walang mabibigyan sila ng kalayaan ng diborsiyo sakali mang hindi sita magkasundo ng kani-ka .. nilang asawa. Samakat wid, ang banal na panini wnla ng mga kabataan sa pa .aasawa, ·ay maaaring m•. ·itan ng dabas at pusól. ng kalooban, .katu lad na nga ng malimlt nating mabasang malu lungkot na kinasasapltan ni? mga nagSisipag-asawa s~ ibang basang umiir<!l ang diborsiyo. Lato na sa· nagi~ing · takbo ng kaisi~ pan ng ating mga kaba taan sa ngayon, tiy.ak na magiging parang isang la ruan larnang ang pag .. aasawa para sa kanila. At kapag sumapit na ang ganyang mga pangyayari ay ano ang magiging ki· nabukasan ng iting ban sa ? Sa kabilang dako na- man, ang mga pag-aalitan ng mag-asawa ay maaring fagmulan na agad ng t u• u y a n g paghihiwalay kung sakaling ang dibor siyo ay umiral sa Pilipi nas. At ang pinakamapait pang ·maaaring sapitin ng maraming ~g-asawa ay ang pagdidiborsiyo agad kahit wnlang sapat na da. hilan. Ito ay hipdi mala )'oni mangyari sa mara· ming mag-asawang Pilipi .. no sapagka't likas sa atin~ Jahi ang pagiging mapu sok at ang. pagkakaroon, ng mataas na pagpapaha laga sa sarili. Sa panig naman n,;: iban¡:? mahilig sa pakiki pagtalo, maaaring isipin nilang papaano kung ta lagan¡:? kinakailangan sa mag-asawa ang maghiwa lay, Jalo pa't ang lalaki, halimbawa, ay tutoong malupit. at pabaya sa pa milya? Kun,c:: talaganc walang Jalong a ngkop na hatol sa ganitong mga pañgyayari kundi an¡; paghfhiwalay, ang atinJZ' mga batas ay nagpapa hintulot naman ng " legal na paghihiwalay" o ang legal separation. Ito ay iginagawad · ng hukuman ~~n~a~~~=~ª~a~;y p!;~:t hiwalayin ang mag-asa wa. Nguni't dito sa f'ilipl nas ay mahirap yatang mapairal ·na batas ang diborsiyo sapa3ka't ang mga mamamayan na rin' ang siyani:? sumasalungat. isa pa'y h.igit na nakara rami ang mga Katoliko sa Pil~piilas at. ayrbn sa mga kautusan ng Kato~isismo ay "hindi dapat papaghi walayin a n g mag-asa wang pinagbuklod sa ha rap ng Díyos". Dahil di yan, marami ang· nanini walang ang Pilipinas ay mapalad sapa~ka't sa hin di pag-iral ng batas sa di borSiyo. ay naiingatar,g banal ng mga pamilyang Pilipino ans:: k3b1malan ng pag-aasawa. --oOo UKOLSA MGA LAGING ABALANG INA NG TAHANAN Hindi maikakailang ma ramin_g ina ng tahanan ang, dahil sa karamihan ng gawain sa bahay, ay nakalilimot na sa mga bagay na na_uukol sa ka· nilang sarili, unang-una na ani pag-aayos ng kata- k:k~~.,r~i~ ~~ªª~:ª~~!: pagka't sa ganyan ay hin di sila nagiging· makata~ rungan sa kanilang sarill Gt maging sa kanilang inga mahal sa bu hay. Ala lahaniri sana.. nilang lagl na ipinagmamalaki ng mga lalaki ang kanilang ls:abiyak, at ng mga bata· ina, ang ka1_1ilan g kung m a 1 n g a t sa sa rili at mukhang kagalang- alalaong baga galang - ay k'ung laging maayos ang katáwan. At kapag kagalang-galang Jag1n¡;: ang ayos ng isang ina, isa itong dahilan sa ika pananatili ng mataas na kalagayan nila sa lipu nan, kahit na ang kita ng mag-anak ay katamtaman Jam:mg. bagay ang mailutulon~ sa marami kung pahahalagahan la mang ang paalaalang ito: Ang tao, kahit na anong Jaki ng suliranin ang pi uapasan, ay hindi dapat magpabaya sa katawan. Kung papaano pinahaha lagahan ng isang tao an_q kanyang sarili ay siya sa ring . pagpapahalaga kanya ng iba. Kaya, kung nagpapabaya sa pag-aayo.i ng katawan ang is.ang tao, ay malaki ang nagaga. w a n g pagkukulang s a kanyang sarili, at sa halip na mak:1tuklas siya ng mabubuting paraan upang malunasan ang mga suli ranin sa buhay ay lalo s i y a n g nawawalan n¡;; pagkakataon. Malaking Ang isang ina ay naka pagdudulot ng malaking kaligayahan sa kanyang pamilya kung siya ay la ¡:;ing banda sa pagsalu bong sa mga panauhin, kung siya ay nag-uukol ng kauntnig panahon para sa kanyang sariling pag papaganda. Ang kasangguni sa pag papaganda ng Fresco, si Ub· Nena Hermosa. ay
rtaglalakip ng ilang mga alihmtuning dapat sundin ng mlJ'.a inR upang mapa natili ang kani\ang ka ayús nang aakit-akit na hindi mag ig ipil ~;1 kani lang tinutupad na ~awai n sa t ahanan . Una sa lahat ay kina kailangan mai ngat' na p-1- ngangal·aga sa k:itawan. ~uª~~~~~~d ~ivº'~~gr:~W~~ na pululan sa¡1::igk;i.'t ang ay ma maiksin.e; buhok daling ayusin bukod pa sa maganel.a sa p¡i,ningin. Bago matulog ay maglaan ng ilan~ minuto upang lagyan n.g "pin curt" o "set" an.g buhok, bago lag yan ng kin ulayang "net". kalagin Kinaumagahan, ang pagkakaayos 11¡; hu hok nang sinundant? gabi at paraanan ng suklay ba go gumawa ng a no mang gawain. Ang ganap na pagaayos ng buhok ay maisasagawa kung naka alis na an ~ kabiyak patu ngong upis ina at an!-( mga a na k ay na ~a paaralan na. Ang mga kagamitan sa ay kaila pagpapaganda isang ngang naiipon sa lalagyan , halimbawa·y kahon n¡::: me!'ia o tukador, .sa isang bandcha o kahit na kahoni,: karton . Sa pa raang ito ay nakahanda na an2 mga kagamitan sa biglaang paggamit at wa la nang panahons masa i-;:a~•a n ~· sa paghahanap. ang ma- agang gising. Bago guma wa ng ano man ay kaila ngang malims ang damit at sa riwa ang anyo sa pa mamagitan ng m aagan~ paliligo at pa~-aayos ng mukha at buhok. Pag-aralan Ang gawain ay isa nang ehersisyo. Matatamo na rito ang balingk initang katawan !a tona kung ga gawa nang magaang ang katawan at mabilis· ang pagkilos. kutis !aban sa dumi. Ma¡;~ pahid din ng kaunting lip ~tick unang hindi rnag mukhang maputla ang la bi . úr~u~~ g~".;~.~~wa k-:1¡~~: taang gu mam it ng aprqn na mactahng alisin kung sakal~ng ma}' dumatin:.; na panauhin . Guinugol ng kaunling Fanahon (kuni.,: wata ang kabiyak), kahit minsan sa is~:ig linggo , up:mg mak<t pa ~- manicure at pedl<:urc. - -000 - PAGTA NGGAP SA MGA DUMADALA\V N'A KAlBIGAN 1Kagm1daha11g-loob 1ú Mn rin .111 /e hlar!iuez 1111 Lib b!1) Ang 1:-;a11 ~ lit•l ay naka pagdudulot n~ kasiyahan sa kar.yan,i:: pa¡:tanggap !la mga dumadalaw na kaibi gan kung ang mga ito ay niya nan~ s inasalubong buong ka luguran. Ang mga panauhing ka ibigan ay maaaring dulutan ng inunlin:;: pampalamig, ka. pe o kahit na a1wn.r.: abot ka kayahan, ng nguni't hu\va;.: n1agpitpa s ikat sa pamamagitan nb( magug ugul na pamalid~ uhaw kung hindi kaya itn o magi gin.i.: .sa nhi lamrtn;; ng di kas iyahau 11 di paif rng:1 k.1ibi kapal<4gay ng gao . Ang tapat na pakiki pa~kaibi1-;an na ipinnhihi· watig ll!! <4nyo ay siyang: pinakamainam na panalu bon .~ .sa mg:1 n<1g~i sida law . Kahit na may himm~· inyong kü sa mga panauhin . hin di na dapat ipaha lnta su kani lu sapagko't a ni:: ga~ yon ay isa n ~ ka){aspanga n ng uga li. Kung hindi ~us • to ang isang tao at ilr:i :iy inyo nan;: dumalaw sa hindi inaaasahan, ~urna· wa ng magalang na dahi· tan upang siya·y iwasan. Gumamit ng katamta mang matke-up upang may magsanggalang . sa Sabihin ~ a k;n1ya na (Buklaliu ~a peh, 20) Alll prl"9ftt mtnok IY ltvftMNngo 1f hltit N Mtltlnt k1t1- litomt1klm k•llNI lln1l11r1n 1t llt·• l:t•• nt lemon n1 hlnl:w• Ml"f' m1nlpl• lt 1An~ur1n llf 1111MI, Sa 2.3 saglit, ang bituing manlalaro ng tenis ay naka tatapos ng isang malakas na pukol. .. Nguni't wala pang Upangmapatudayan kung panokabi lis maekabi.sa ane CORTAL, maghulog ne isang tableta sa isang basonr tubig at parmasdan ang dagliang pagkatunaw nito. Ang nangyayari sa baso ay si:ra rina' nanl)'ayari sa inyong tiyan. Lgyat naginhawa ay lubhang kailangan kung llalYo'y nagdaranas ng sakltng ulo, si pon o pa mnaklt ng ka~"mnan dala ng trangkaso. AngCORTAl ª>' napatunayan na nagdodulot n¡kagyatnaginhawa sapacka't sa sandaling malunok lto'y kagyat na natutunaw Upang mapawi ang klrot sa Jigtas at rnaa asahai:ig kap¡,"raanan lumunok ng di..,-Ung nagkakab;sang CORTAL. Hingin ane tunay na CORTAL na nala kllalang dilaw at uuJ i:ia "Cellophant>" na may Jarawan ng tanya¡ na si Kapltu CORTAL. co·~t~a¡Jt DAGLI ti LIGTAS • TIYAK fNERO- 27, 1957 - MA~ASIN NG IAGONG IUHAY-11
ANG PAG-IBIG SA TINUBUANG LUPA AT PAGMAMALASAKIT ISAGAWA SA KABALAT, KAHIT . SA ANONG PARAAN AY l<IKILALMIN AT KIKILALANING ISANG KABAYAMIHAN Hlf:~l ~~a~gg:a p~:;:: ngan ·ng digma at huma wak ng tabak ang mata taWag na bayani . May roon din,!? mga bayani na kailan man ay hindi hu n.aWak ug tabak, nguni't napalanghal na mga da k.ilang bayani ng lahi. na 11.ng mga alaala ay ma nanaliling buhay sa guni ta ng kanilang mga, ini wan. lan. Dahil dito ay naisi pan ni Graciano ang pu m as o k sa Seminaryo upan~ mas-aral na pag papari. Noong taong 1878 ay i'pinasok si Graci:ino ng binata sa kanyang mga magulang at sinabi niya na kunj? maaari ay sa pi ling nsc: kanyansc: m.ga pin san idaraos niya ang kan yang bakasyon. Ang ma tatanda ay hindi naman Si Graciano Lopez Jacna ay isa sa mga ba yaning iyan. Hindi tabak ang ginamit n iyang san-' data upang ipakipagla ban an.g ating karapatan sa paglaya. Ang ginamit niyang , sandata ay ang kanyang panulat at sa pamamagitan ng kanyang mga latha)ain ay ipinaki paglaban niya ang ating karapatan tungo sa ka sarinlan. s.i Graciano Lopez. Jaena sa bayan ng Jaro, Iloilo noong ika-19 ng Oisyembre. 1856. Mula pa sa pagkabata ay iniha sik na sa kanyans diwa ng kanyang mga magu lan)I; ang gawang kabana- Isinilang kanyanp; mga magulang u seminaryo sa kanilang bayan. N asinag ng kan yang mga guro na si Graciano ay pakik.inaba· ngan kung sakaling ma katapos ng pag-aaral da hil sa taglay na katalinu· han. Nang sumapit ang ba kasyon nang sumunod na taon ay sumulat ang tumutol, kaya't noon din ay sinundo siya sa -semi naryo at inihatid sa bahay ng kanyartg mga pinsan H kanugnog na bayan. linggo pa lamang ang binata sa ~~ªºa~;Kº~iy!Y .~~sa:;:~: ling pamamalakad ng ~g~!;r~:;;:~~~:brsªring May dalawang 11-MMAllN NO IAGONO IUHAY ENIRO 27, 1957 mga ito sa mga nasasaku pan. Dahil sa mga naki kitang iyon ay napunla sa isip ng binata ang li·· hiin . na pagkamuhi sa mga alagad ng simbahan Bt noon din ay kinausap an~ kanyanl{ pinsan. Hindi ako makapani wala na gawin iyon ng mga taong ang lagin¡f jni hahasik sa puso't diwa ng mga mamamayar. ay ang mga baMY na nauukol sa pag-ibig sa Diyos at sa kanyang kapuwa, -nas'a bi pa ni Graciano sa kanyang pinsan. Matagal ko nang ibig isulat sa iyo ang mga ba. Jt:8Y na iyan, nguni't ako'y nag-aalaala na hindi mo paniwalaan. Ngayon ay hindi na ako mapababalik pa ng akin .~ mga magulang sa seminaryo ano man ang rr.angyari. Nang muling sumapit an¡:? pagbubukas ng klase sa seminaryo uy sinundo .si Graciano ng kanyang ama sa bahay ng kanyang pinsan. Tulad nang kan-. yang nasabi ay hindi siya napilit na magbalik sa se mina_ryo at sa halip ay naimungkahi ng binata sa kanyang ama na kunp; ma- ~a;; ~~ ~~;n~~~a~:a~~~~= muklas ng karunungan sa panggagamot. Inakaala ko po na bi Jang isang manggalj!'amot ay higit na mapaglilinJe kuran ko ang aking mga kababayan kaysa sa ma ging isan'1: pari. Hindi ba ninyo nakikila na mara mi sa ating mga kababa yan ang nam~matay sa sakit na hindi man lamang nalalapatan ne: kaukulang lunas bunga ng kanilane: mga kahirapan sa buhay? Kunp; ako ay maglng isang manggagamot. ku sa!'lg ihahand.oe; ko sa ka nha ang aking pagliling kod. pangangat wirang iyon ni Graciano ay 'pinayagan na siya ne kanyang mga magulane: na makaluwas sa Mayni la. Noone; Hunyo, 1879 ay nagpatala si Graciano sa .. Sto. To Pamantasan ng mas. Sa kasamaang-palad ay hindi siya natanggap dahil sa hindi niya taglay "BatchéUer ang titulong Oahil sa en Artes" . na: sryan¡ unan!? kailangan sa )c.ole hiyo ng medisina sa natu· rang pamantasan. Dunga ng malabis na hangarin ng · binata na makatulone: sa kanyang mga kababayan bilang manggagamot, ang j!'ina wa ay pwnasok hilan¡ su paga isang k?.tulonil: mutan ng San Juan de Dios sa ' Intramuros. Sa loob ng ilan~ pana hong paglilingkod ni Gra ciano bilang katulong ng mga manggagamol sa San Juan de Dios ay malaki ang kanyang naiunlad at natuluhan. Hindi no.gta gal at ¡ing binata ay mu ling nagbalik sa kanilnng bayan sa Kabh;ayaan na angkjn ang kauntin~ ka· alaman sa panggagamot. Kusang-loob na inihan. dog ng bin ata an .~ kan yOl ng p<1gl"ilingkod sa kan· y<1ng mga kababayan nang walang baynd. Sa ginawang iyon ni Gracia no ay marami ang nagma hal sa kanya, nguni't sa kabila niyon ay marami rin naman ang nainggit at ang mga at namuhi iyon ant? nagsuplong sa mga maykapangyarihan , Ang salang ipinataw sa kanya ay ang panggaga· mot nang labag sa batas. Dahil sa malungkot na pangyayaring iyon ay na ·tigil ang paglilingkod ni Graciano sa kanyang at sina mga magulang bing ibig niyang maka tuklas ng karunungan sa ibang bansa. Ang kan- ~~'d1 ~~~nmªfuu~8u"t~l 3it nang sumunod na , taon ni Graciano ay nilisan ang tinubuan at nagtungo sa Espanya. lupang Sa Universidad ng ·Va· lencia ay nagpatala ang binata sa kolehiyo ng medisina. Datapwa't hin di pa siya nagtatagal sa pamantasang iyon nang mabalitaan niyang ang ilan sa kanyang mga ka balat ay nagkakatip_un-ti- f:~n sa ~ad~~~~~=~~ m~: "landas" tungo sa ikala laya sa pagkakaalipin ng kanilang bayan. Noon din ay iniwan ni· Graciano ang pamantasan at nagtungo sa Madrid upang mala man kung ano ang maga gawa niyang tulong .sa ~~~~~n~iyam;~on-~ab~~~ sakit ng tao di lamang ang kailangang g.i.mutin sa sariline: lupa kundi pa· ti ang sakit ng bayan. Sa Madrid ay nakatag· ~ "I~fz~r,ra~a0r~~~n~.J~~i r.~rPÍr'&.H~u:;:• T~~~nr~ at Mariano Ponce. Sa ka nilang pagtatagpong iyon ay napag-usapan n i l a ang kahabag-habag na (Bu/dotin sa pahina 19)
(Ika-2 Lab~s) NANG mapatalikod- si Aling Inggay, nilapitan ni Mario ang dalawang ka pMid. Naupo siya sa. tabi ni Victor na naghuhugas ng pinggan. Siniko niya ito. Sino'ng nagsumbong sa Tatay, ikaw ba? Umungol anl{ sasampu• ing taong gulang na si Victor, nguni't hindi ku mibo. Ikaw ba... ang nagsumbong? ikaw ba 1 Nang ayaw sumagot si Victor ay nilingon ni Ma rio si Fred na katabi ng ina sa harap ng kalan. Labindalawang taong gu lang si Fred. Patpatin. Siguro ikaw nga. - Mulin2 siniko ni Mario si Victor. -Alam kong ikaw ang maiging magsusum bong. E, pa'no .. ~ 'tinatanong ng Tatay. Ayokong mag• bulaan- Mahigpit na nakuyom ang palad ni Mario. Ibig ibi_g na niyang suntukin si Victor, nguni't nagpigil siya. Tumindig nJ lamang siya. Tumayo sa isang su lok a\ pinagmasdan ang mga kaaptid. Nakikita ni yang limahid ang panana mit ni Victor, gayundin ni Fred. Kapwa patpatin ang dalawa niyang kapatid na ito. At aywan ni Marió kung bakit bi~lang nawa· la ang pagkamuhing nag lalatang sa kanyang dib· dib. May isang dimawa ring damdaming napukaw sa kanyang puso -damda_ ming singkahulugan ng pagkahaba'g, nguni't hin di niya maaming pagka habag sapagka't batid ni· yang matigas _ang kan yang kalooban: pinatigas iyon ng mga karanasang tinamo niya mula pa sa ng mga kamusmusan, pangyayaring nasaksihan na niya sa kanilang pook. -Siya, maghain na ka yo, -utos ni Aling Inggay sa ,mga anak nang m~inin sinaing. -Ikaw na ang naman, Mario, tumulong ka sa mga kapatid mo. Punasan mo ang mesa. Walang kibong tumali ma si Mario sa utos ng ina. ' Nang makapaghain ang magkakapatid ay tu rnabas si Mang Karyas. N agsalo ang mag-anak sa ímsina na- i'lagliligpit na ang kanyan,g mga kapa tid. Pinupu1111san ni Fred ang mesa, at dinadala na man ni Victor ang mga pinggan sa batala¡i upang hugasan. Muling parang may humarang sa lalamu· nan ni Mario. Parang ibig niyang maiyak. Nguni't hindi. . . . hindi siya ma aaring umiyak. Matigas siya. Matigas. Katulad ng kanyang aina. Kung · may lamang magagawa nga siYa. Kung may magaga- mapulo.ng kanin na jnu• laman ng tatlong inihaw na tuyong tamban na isi nawsaw sa sukang pini saan ng dalawang butil na bawang. ni! sa brasa nito, at ang mga kalamanan ng bisig ay naglalarawan ng lakas na di pa kumukupas. May katatagang inilalarawan ang mukha ng kanyang ama -katatagang wari'y ayaw pasupil sa buhay - at nagkaroon si Mario ng hangaring tarukin ang mga lihim na ikinukubli ng: larawant;! yaon ng ka lakasan. Matagal niyang pinagmasdan ang mga mata ng kanyang ama: ang panlalamlam niyon ay katulad ni sa kanyang ina, naghahayag din ng Pinaglipat pagkapagal. lipat ni Mario ang tingin sa kanyang ama't ina, sa ka ídinako sa kanyang dalawang kapatid na na katungo at walang kakibo kibo sa pagkain, at parang may humaran~ sa kan yang lalamunan. Muli niyang 11adama ang pag- babapgon ng damdaming yaon sa kanyang d1bd1b. wa. . ' At sa pagkadamang wa- tanong: ni Mang Kar·yas ' la siyang magagawa, may nang tumindig si Mario paghihimagsik na nagba· na hindi nauubos ang n~on sa kany.ang kamala pagkain sa kanyang plato. ' yan. Pumasok siya uli sa ·Joob, nguni't hindi siya sa tabi ng kan· naupo at yang ama. Mayamaya matapos makainom ¡:ia'y na sa loob na sina masidlan uli ng tubig ang baso para naman sa kan- Fred at Victor na nanga yang ama. Naupo, siya sa katapo_s .na n~ giria~awa. tabing bintana. Maya•ma- Nak1k1ta m Mario na ya'y pumasok si Mang kagat na ang dilim sa la iyon sa bas ng bintana. Namumu• iüryas. Naupo la-mula pa ang dakong kabilang dulo ng bang- kong kanyang inuupan. kanluran na nilubugan n& Hindi siya kinibo ng ama. Katulad niya, nanungaw -Ano ... hindi. ba kayo din ito at tila nag-iisip na mag-aaral? -Tmig .iy,on ng kanyang ama. -Buk• idinako ang tanaw sa pu- san ninyo ang libro n'yo. lutong ng dikit·dikit na . Parang. makinang n8:g mg:a bahay sa kabilarig panig ng lubak-lubak a,t s1galaw sma Fred at Vic tor. · Pa!Jmat-!lmat na ki- . makipot na Iansang_an. Tumindi~ si Mario. Lu~ nuha m Mat10 ang kan• mabas. Dinatnan niya sa yang aklat na itinabi sa isang sulok, at nakiumpok siya sa mga kapatid. Bi nuklat niya ang aklat sa dakong kinaroroonan ng kanilang leksiyon, Ngu rli't walang pumasok sa kanyang isipan. Na,¡:lalak• bay ang kanyan-'! diwa. Ayaw ka na ba? - Ayoko na ho. Pumasok siya sa loob, Iginala ni Mario ang tingin sa mga kaharap sa hapag. Matagal na napako ang kanyang paningin sa kanyang ina. May mangi lan-ngilan nang puti sa buhok ni Aling Inggay. Humpak ang pisngi nito. AnJ,! mga mata ay nagha• hayag ng pagkapagal at ang mukha ay naglalara wan ng mga kahirapang dinaranas sa buhay. Sa maluwang na leeg ng ku pas at sulsillang kimona ay Iumilitaw ang m8lala lim na hukay sa tabi ng nakaumbok na mga bala gat. Idinako ni Mario ang tingin sa kanyang ama. May mga ugat na nagba· araw. Nadama na ng mga pangunahing tauhan sa kasaysayang ito ang mga unang dagok ng tadhana sa kanilang •buhay Ang nadarama niyan&' paghihiratt ng kanyana ama ... ng kanyang ina •.• laging pag-aapura Ang ng kanyang ama: Ma1:- 11ral kayo, mag-aral ... Bakit ganito lang 'ang nakuha mong mar.ka, ba kit ganito lang?. . . Anc tila makinang pagkilos ng kan)"ang dolawang ka patid .•. Ang mar:.nli pan.r mapapait na karBnasan&' dinanas niYa at nasaksi han sa kanilang pook na iyon. . . Ang kan yang paghihimagsik, ang pac habangad na tumakas nguni't hindi namari. niya magawa. . . Ang psgkabu· yo niya tuloy sa pakiki barkada sa mga batan1- lansangan, anr paglaban ng kara-i-krus, anr laging pagpap11gabl ng uwi mula sa paaralan, ang pagpun· ta niya sa tabing dapt at .pakikipag-away sa mga kapwa bata -mga gawa sa ing nakapagdudulot kanya ng panandaling pagtakas, paglimot... Ang di niya maunawaang pag bibinhi ng kung anon¡ IBukJatln sa ¡iah. 15) ·-,. ... ENERO 27, 1957 - MAGASIN NG BAGONG BUHAY-13
MAGHAHATING-GABI na ay hindi pa dwna. rating si Liz. Inip na inip na sa kahihintay si Aling Ada. Umaga pa nang umalis ang anak na kasa ma ng ilang m.atatalik na kaibigang nagsipag-eskur siyO'n. Hindi sana ga a n o n g mababahala si Aling Ada kung mapag kakatiwalaan ang mga kaibigan ni Liz. Nguni't ~~~ii>~:~ª".~g i~~~g ¡;!~ anR anak na dalaga sa mga pasyalan at pagtiti pon, subali't hindi na ini hahatid "sa pag-uwi. pon. Dumalas ito nang dumalas hanggani sa ma tutong umuwi nang mag hahating-g~.bi. Halos mapikit na sa paghihintay si Aling Ada. Sa pagkakaJuon ng ·kan yan_g paningin sa pintuan ay waring mga yabag ni Liz ang naririnig niya sa bawa't pag-tik-tak ng ora. san. Lalong pinaiinip ng mga tik-tak na iyon ang kanyani paghihintay. Lu makas ang mga tik-:tak na iyon. Pagkaraa'y naging ¡nadadalang at_ mabibigat na yabag. Nagitla si Aling Ada. Wacing sinisisi ni Aling Ada ang pagiging malu wag niya sa anak. Dati rati, nang nabubuhay pa ang kanyan~ kabiyak, ha las hindi makalabas ng bahay si Liz. Maminsan minsan lamang kung ma kaalis ng bahay ang dala ga upang mamasyal. Na puna ni Aling Ada ang pananamlay ng katawan niyon kaya siya na ang humihingi ng pahintulot ng asawa sa pagliliwaliw ng anak. Nang sumakabi lang-buhay ang ama ni Liz. ay si Aling Ada na ang namahala sa pagpa pasunod sa anak. Malu wag siya kay Liz. Nang hilingin ni Liz na tumigil muna siya sa pag aaral ay madaling su mang-ayon si Aling Ada. Sa simula'y naglalagi la mang ang d alaga sa ba hay. Nang maglaon ay nagkaroon siya ng mga kaibigang nagturo sa kan ya ng mga makabagong pagkilos at pag-aayos. Na_ ragdagan pa an_g k anyang mga kaibigan. Naglalabas na siya ng bahay 1,1pang dumalo sa mga pagtiti- . - Mahinay ang pagkabigkas ni Liz sa pangalan ng ina. Mama . . Hindi agad nakata)ro buhat sa kinasasandigang supa ni Aling Ada. Nawa la ang kanyang pangamba at napalitan ng galit. Ti nitigan niya si Liz. Susu ray-suray an¡ dalaga ha bang pilit na itinutulak ang bahagyang nakabu kas na pinto. Namaybay si Liz sa pag_ lapit ·kay Aling Ada. Hi nagkan .niya sa nao ang ina na nakapagbaba na ng paningin. Hindi pa suma sayad ang mga labi niy.a sa nao ni Aling Ada ay humakbang na siyang pa palayo. Biglani nagtindig si Aling Ada. -Lasing ka, Liz.. -nagngingitngit n a sumbat sa dalaga. si Liz sa Tuluy-tuloy kanyang silid. Ibinagsak ang katawan sa malam bot na kama. Liz . .. bakit ka nagla sing? - Nakatayo si Aling Ada sa tapat n g kinahihi gaan ng dalaga. Tumuwid sa pagkaka higa si Liz na ang muk- 14-MAGASIN NG BAGONG BUHAY
INERO 27, 1957 ha'y nakabaon sa, unan. Naghintay pa r in ng tu gon si Aling Ad.a. Hindi.. Mama. Banayad ang pagtugon bi Liz. At hindi na siya mu ling nangusap. Naawa si Aling Ada sa naging anyo ni Liz. Napa wi ang kanyang galit. Inalis niya ang sapatos nito at marahang kinu m uta n. Pagkapatay sa ilaw sa silid ng dalaga ay nagbalik siya sa supang pinaghintayan sa anak. Pilit ni~·ang iwina waksi ang m ga gunita ng maaaring kahinatnan ni Liz. Noon lamang umuwi niya sina Dely lang ho, :-pali· wanag ni Liz. Tiningnan nang tuwid ni Alin_g Ada ang anak.· Wala siyang nainag na pagkaliglllig sa anyo nt Liz. Tumangu-tango siya. Muling nangiti ang kan yang anak. Huwag ka na muling maglalasing, hane? -Ma 'tagal bago nasambit ni Aling Ada ang pagbaba wal sa anak. Tumango si Liz. -At huwag ka nang magpapagabi ng uwi, ha, Liz? Hindi sumagot ang da· laga. Waring napaisip. !binaba ang kinukukot na Salamat al natuklasan ng kanyang lna ang katotohanan . : _ kung hindi ay tiyak no hohantong siya sa kapariwaraan ng lasing ang .lcanyang anak. Nagunita niya ang maaari pan g sumunod doon . . a t ang maaaring magin_g lubusang pagkali mot ni Liz sa sarili. Maraming bagay ang inisip ni Aling Ada ngu ni't hindi siya makatag· po ng kalutasan upang maputol ang labis na la yaw na naipagkaloob ni ya sa anak. Hindi pinatulog si Aling Ada ng kanyang pag-iisip hanggang sa kinaumaga hang nag-aalmu$al na si lang mag-ina. L as in g ka _kagabi, ano? -Pilit na pinababa 'ba ni Aling Ada ang kan· yang tinig. - Sino ang n agsama sa iyo? N gumiti si Liz na pa rang walan~ ano mang nangyari nan~ sinundang gabi. An_g Mama naman . . sliced bread at saka tu· mayo. Mamayang h apon na lamang. Huling •PPOint mcnt ko na hu itong ga gabihin. -Nagsusumam.o ang tinig ni Liz habang nakapatong a n g dala· wang kamay sa balikat ni Aling Ada. Tiningnan siya ng ina. Parang gumuhit sa pa ningin ni Aling Ada ang anyo ni Liz nang naka· raang gabi. Nanumbalik ang g un ita n g hindi nagpatulog sa kanya sa buong magdamag. Nata· kot siya sa maaari pang sumunod sa paglalasing ni Liz. Hindj na niya. ma patatawad ang sarili ka ng higit pag nagkaroon pang malubhang bunga ang labis niyang pagpa palayaw. Hindi ... ! -Malakas ang pagtutol ni Aling Áda sa kahilingan ni' Liz. Bua na sa isip niya ang gagawing paghihigpi! sa anak. Bumitiw si Liz sa pag kakahawak sa balikat ni Aling Ada. Sumimangot. Pagkalagok sa nalalabing kape sa tasa ay pac;labog na lumabas. Saan ka pupunla? -M_aliligo na ho .. . At humina aÍ'lg mga ya bag ni Liz. Naiwang . nag-iisip pa rin si Aling Ada. Naihg pit na ng kanilang katu long ang mga pinagkanan ay naroon pa rin siyang nagbubqlay-bulay. May pagkakataong iniisip ni. yang pagbigyan ang hini hiling ni Liz. Nguni't ina. alala naman niyang ma ging malubha ang huling pagpapapagabi ng anak. Tumunag ang telepono. Naputol ang pagdidili-dili ni Aling Ada. Agad si yang tumayo. Nagtuloy siya' sa salas na kinaro roonan ng telepono. Wala sa laob na dinampot ang awditibo. Liz, ikaw ba? S i Bert ita. . . -narinig ni Aling Ada buhat sa kabilang dula ng kawad. Sa pagka rinig sa pangalang Bert ay nagbago ang anyo ni Aling Ada. Sumidhi ang pagnanais niyang mapa kinggan nang matagalan ang tinig na yaan. Isa si Bert sa mga mafünit magyaya kay Liz. May li· him siyang nalalaman tungkol dito': mapag laro sa mga pus"o si Bert ga yong may pananagutan na. Ako nga si Liz .. tugon ni Aling Ada, Pilit niyang binabago ang kan yang tinig. Nagbabakasa kali siyang mabatid ang kadahilanarl ng pagnanais ni Liz na makalabas ng . bahay sa hapong yaan. Mamaya ª' maghi hintay\ako sa sinabi k ang pagtitipanan na t i n, - .anang tinig. Nandilat ang mga mata ni Aling Ada. -Kung talagang mahal m o ako'y darating ka. Bye ... Nanlumo si Aling Ada. Nadama niyang nanlala mig an_g kanyang mga kamay habang .ibinababa ang awditibo ni? telepono· Sumandig siya sa supa na nakatigagal. Mullng sumurot sa isi pan n iya ang labis .na. pagpapalayaw kay Liz. Sa himig n g tinig ni Bert ay may napag-usapan na. ita at si Liz. At ang hu ling n apagkasunduan ng dalawa ay tuluyang mag wawasak sa inaasam ni yang magandang hinaha • rap para sa anak. Nagtindig si Aling Ada. Makailang ulit siyang nagpabalik-balik sa kabu uan ng salas. Kailangan
niyang rOailayo si Liz kay Bert. N ang magkasalong mu li sina Aling Ada at Liz sa pananghalian ay hindi sila nagkibuan. Tuwing titingnan ni Aling Ada ang anak ay tumutungo ang dalaga. Matagal na huminto sa pagsubo si Aliitg Ada. Nakamasid siya sa anak na hindi tumutingin sa siya ng kanya. Bumuo isang balak na maglalayo kay Liz sa kasusuungang kapahamakan. Nagtaas ng ulo si Liz at nagtama ang mga mata nilang mag-ina. -Liz, -ani Aling Ada, -mamayang hapon ay makaaalis ka, Magpagabi ka kun.e: siya mong ibig. Pinapayagan na kita. Nangiti si Liz sa tinu ran ng ina, nguni't wa Iang bahid ng kagalakan sa mga ngiting yaon. Na pagpaSJahan na niya sa sariling lalekad siya sa hapong yaon, payagan man siya o hindi. Gayon man ay tumingin siya sa ina at nagbigay ng isang "salamat ho." Anong oras ka ba aalis? ho~~andang alas-singko Buweno, -wika ni Aling Ada habang mara hang tumatayo, -ikaw ang bahala. Mayamaya ª":! aalis ako't may bibil bm ako sa Dibisorya. Naiwang binabalangkas ni Liz ang mga balak sa pagsama niya kay Bert. .BIHIS NA l3IHIS na si L1z.· Handang-handa na ang kanyang loob sa pag samang, yaon kay Bert - ll:pang huwag nang mu hng magbalik sa taha- ~~~Jiihfn"t!~ªn~a lif!::~~ siya ng sandali ilang upang lumabas ng kani lang bahay. S~nyorita, sa inyo po, -sab1 ng katulong nila sa bahay, sabay abot sa kan· ya n.e: awditibo ng telepo no. Tumunog ang telepo no nang hindi namamala yan ni Liz. . -;-Kayo po ba si bini bmmg Liz ... ? -tanong ng tir¡.ig sa telepono. Ma rahang sumagot si Liz. Nagta.ka siya sa dí pang ka_ra~1w~ng tinig na yaon. H_md1 mya dating nariri tawag niyon. mg ang Nagpatuloy ang tinig: _ Ako po ay maybahay ni Mr. Bert Valdez. Nahiwa tigan ko. po sa kanyang may na1s na naman si yan.e; linlanging babae. Hindi miminsang nadudu pilas. siya sa pagbanggit ng 1 n y o n g pangalan,' Kung tama po ang hinala kong kayo ang nabibingit sa panganib ay ipi.napayo kong huwag nínyo siyang katagpuin .. Hindi na hinintay ni Liz ang iba pang isasaad n.e; tinig. Agad-agad ni yang ibinaba ang awditi bo ng telepono at mabilis na nagtuloy sa kanyang silid. MAHIHINANG katok sa pinto ng silid ang pu· mukaw kay Liz. Nahuhu laan na niya kung sino ang naroroon. M a m a. , , -Sinalu bong ni Liz ang ina sa pituan at niyakap ito. Akala ko ba'y aalis ka ... ? Hindi na ho. -Pina· hid ni Liz áng basang mga pisngi. -Mamá, na saan ang. pinamili nin yo sa Dibisonya? Nangingiti na si Liz sa pagtatanong. Hindi kumi bo si Aling Ada. Mama, -patuloy ni Liz habang hinahagod ang may puti nang buhok ni Aling Ada. -Noong una'y hindi ko nahalata ang boses ninyo ... Nagulat si Aling Ada. Sa mga mata ni Liz ay nasinag niya ang isang kapasyahang siya niyang pinakaaasam. Mag-aaral a k o uli, Mama. -Tumanaw si Liz sa telepono. Ginawa ni. yang kapansin-pansin kay Aling Ada ang pagtinging iyon. -At ... Mama ... ka hit naman hindi ninyo bi• nago ang boses ninyo'y maniniwala ako. Naluha sa kagalakan si Aling Ada. -Talagang marunong ang anak ko, -aniya habang kinakapi tan sa baywang si Liz. Nagmana ako sa inyo, Mama. Pagka't matalino kayo. Sino ang mag-aaka. lang telepono lamang ang makapipigil sa mga kalu kohan ko? Napakislot si Liz nang rriaramdaman niya ang maliit na kurot sa kan. yang baywang. (X) Sa lbabaw ... CKarurtoac ne na sa p, 131 damdaimog yaon sa kan yang puso - masalimuot, katulad ng pagiginj" ma saJ:imuot ng buhay na kanyang nilakhan at ng katauhang nilikha niyon sa kan yang Sarili ... Hindi pa lubos na nau-· unawaan ni Mario. Bata pa síya. Nguni't may mga katanungan nang nabu buo sa kanyang isipan - mga katanungang hindi niya maihanap ng tiyak na kasagutan. lkasampu na ng gabi nang mahiga si Mang Karyas. Saka lamang ti· niklop ng mga bata ang mga aklat na tinutungba yan. Tulog, na si Aling lnggay. Nahiga sina Fred at Victor sa tabi ng ama. Matapos patayin ang ilaw, si Mario ay nahiga sa isang sulok, malayo sa mga magulang at mga kapatid, May di-mawa ring damdaming gumaga pi sa kanyang katauhan, r1aghahatid sa kanya ng pangungulila. Sa karim· lang naghahari sa kaba hayan ay nakadarama si ya ng pag-iisa; malayo ang inaabot ng kanyang naglalakbay na diwa, du madako sa isang naiibang daigdig, malayo sa maka totohanang kapaligiran na ninanais niyang taka san ... takasan. ~ . ILAN pang buwan ang nakaraan mula noon. Dis yembre•S, 1941 nang gim balin ang lunsod ng May nila ng malalaking titik sa mga pahayagan: Su miklab nng digmaan sa Pasipiko- Binomba n1 mga Hapones . ang mga himpilang pandagat ng Amcrika sa Honolulu. Nagkagulo ang mga tao sa lunsod nang mabali· tang binomba na rin ang Dabaw at ang Bagyo. Big lang naputol ang pagda raos ng klase sa mga pa aralan. Hindi agad nakalikas ang· mag-anak na Mang Karyas. Hindi nila alam kurí.2 saan sila pupunta. Wala silang kamag·anak sa lalawigan. Ang mag- aama ay naghukay na la rnang sa likod-bahay ng mapangungublihan kung sakaling magbagsak ng bomba ang mga kaaway sa lunsod. lsang araw, sa kabila ng mahigpit na bilin ng ama na huwag aalis ng bahay, si Mario ay ·nagsadya k1- na Linda. Tatlong araw nang hindi sila nagkikita ni Linda at kinasasabikan niyang m.akausap ito. Dinatnan ni Mario na na.kahiga si Aling Sinay. May sakit. Na sa tabi nito ang anak;. Nabatid ni Ma• rio na mula nan¡z: maga nap ang kaguluhan sa lunsod ay hindi pa umu uwi si Mang Diego, ang asawang kauli ni Aling Sinay. Pagkaraang maki pag-usap sa lfill.t·ina ay umuwi na si Mario, llan pang araw ay lu gaw na ang kinakain ng. mag-anak nina Mang Karyas.
Mabuti kaya'y pu• munta na tayo sa probin siya, -nasabi tulo"y sa asawa ni Aling Inggay. - Mamamatay tayo ng gu tom dito. "Kahit saan sa probinsiya .. ,. pumunta tayo. Kahit wala tayong kamag-anak doon. . . ma rahil naman ay hindi ta yo mawawalan ng mapa pakituluyan. . . . . Mabuti tayo sa pa roo't malayo penganib. N apatango na Iamang si Mang Karyas. Batid ni· yang tutoo ang sinabi ng asawa. Pinutol ng dig maan ang kanyang ga wain sa piyer, at silang mag·a~ak ay nakaharap sa pagxagutom at panga nib sa lunsod. Nagsimulang maghanda ang mag-anak. · Gumawa si Ma~g Karyas ng isang karitunáng pagkakarga han ng mga kagamitang dadalhin nila sa paglikas. Nang mayari iyon ay bi• nalot ni Aling lnggay sa mga katsa ang kanilang mga damit. Katulong niya sina Victor at Fred sa paghahanda. Nang makitang nalili bang ang kanyang mga magulang at kapatid, si Mario ay tumalilis at nagpunta kina Linda. Di natnan niyang umiiyak si Aling Sinay. lnusisa niya si Linda, at ipinagtapat nito ang dahilan: si Mang Diego pala, ang_ asawang kauli ni Aling Sinay, ay may kinakapisang babae. Mula nang· magkagulo ay nakisama ita sa pangkat ng may masasamang bud· r~ ~aª . ~lfi~~rngs~~a~~~ taong l\agsisialis sa lun sod. Sa tahanan na ng babae na kaisa sa gawaing iyon um!J_uwi si Mang Di:go. . At nakaabot kay Alm.e: Smay ang balita na napatay ang asawa nito sa isang alitan ukol sa pagpapartihan ng mga napanguiimbatan. Mahal ni Aling Siriay ang asa wa, at paanu't paano man ay dinamdam nito . ang pagkasawi ni Mang Diego, sa ilog na ito .•• Fa.alis na kami, Linda,· -ani Mario. -Pupunta kami sa _probinsiya. Ma· buti kaya'y suma.ma na kayong mag-ina sa amin. -Oo nga. Ayoko na rin dito. Natatakot .ako. Sasa bihin ko sa lnay. kal1apo11 pa, giliw, binuo sa hagap na 1.-ita'y ilibot sa aking lumipas - tatripatín natin kung sean nagbuhat ana lamias ng aking mahabang nalakad. Kinausap ni Linda si Aling Sinay. Hindi pa ita gaqap na magaling, ngu ni't pumayag na sa ,amu ki ng anak. Sige, maghanda na mnmnmavbav kita ~a pampang no i!og 11111111 di ka initi't dumaing ng pagod; (ang huling hinampo sa iyong pag-irog, di 11!0 nalalama'y diJii ko nilunod.) kayo, -ani Mario. Uuwi muna ako at sasabi· ·hin ko kay Tatay na sasa ma kayo' sa amin.
ana lagot nang kwintas niring panimdimin, m11t11tun11ha11an m1wg rnigh1tang na butil; sa p11lad monti .wt/a'y huwag paahunin kung ayaw mong ako'U makitan hapisin. Nang makauwi si Ma rio ay dinatnan niyang banda na ang kanyang mga magulang at kapatid sa pag-alis. sa mahinhing wad ng kri.stal na tubig ipinaaanod varing panaginip; salta sa ilalim nito sinisisid nanum ang kaputol ng una kong awit. sa ibavong pr.mpana aking hinirati ano puso sa hirap na gawana·kumasi; doon din, mahal ko, dinidilidili ang bawa't .rinakit na walang-nangvari. Saan ka ba galing, ba ta ka? -nayayamot na tanong ni Mang Karyas. -Nakita nang abala ka rin,i'y kung saan pa nag· suot. Ibinalita ni Mario ang napag-usapan nila sa ba hay nina Linda, at nabag- (Buklatin sa pah. 20) ENERO 27, 1957 - MAGASIN NG BAGONG ~UHAY-15
ffINDI ko natatandaan tiyak na araw nan,e: sabihin niya iyen sa akin pagka't batang-bata pa ako neon. Subali't hin di ke nalilimet ang kal'l yang sinabi. : . ang Kung nais meng pa tayin ang dame, lalo na't masamang damo, ay bu nutin mo ang mga ugat ... Banayad nguni't mar taginting ng kapangyar~· han at katatagan ang t1- nig n,e: aking ama. Malu manay magsalita ang aking ama. . . madalang ... subal,i't hindi ko mawata• san. . . hindi maabot ng mura kong pagkukuro kaya winawalang-halaga ke lamang. Hindi ko na matandaan kung bakit niya nasabi ang gayen sa akin. Ang tanging nagugunita ko'y nakipag-away ako noon sa isa kong pinsang lalaki --ik:ay Jose. Lagi akeng binaharang ni Jese at sinw;untek, la lo na kung kilik ko ang munti kong kapatid na babain,e: si Delya. Ako ang tagapag•alaga ng ma liliit kong kapatid. pagka't wala akong na,katatan dang kapatid na bab'ae. Minsan ay isinwnbong ko sa aking ina ang gina gawang panghahara,ng na legi sa akin .ni Jose suba li't kinagalitan lamang ako at sina:bing iwasan ko na lamang ang aking pinsan. Hindi ako maka· pagswnbong. aking ama. Nangangarnba ako. sa Subali't nang m,insang magtagpo kami sa tin4a han nang utusan ako ng aking ina upang bwnili ng bawang ay hindi na ako nakapagpigil nang buskabin ako ni Jose, .. Susanang pilay .... ! Susanang pilay ... ! Nang mga araW na hi naharang niya ako al si nusuntok ay nakapagti· timpi ake. Subali't nang dustain na niya ang aking ina (maikli ang isang paa ng Nanay ke) sa pama magitan ng panunukso sa akin ay hindi na ako nakapagpatawad pa. Umakyat ang dugo sa ulo ko at sinugod ko siya ng suntok. Nagpambuno kami at napaibabawan ko siya nang kami'y naka gulong na sa lupa. Na malayan ng ama niya ang paglalaban naming iYen pagka't na ~a tabi lamang ng tindahan ang kanilang bahay. Pagalit na pinuk nat ako sa pagkakahawak sa kamay at leeg ni Jese at itinaboy aken.E( pauwi. Kinabukasan ay malu· tinanong Oho ... Tinawag niya akong Susanang pila~, e ... ! Pati Nanay, e, hma· hamak niya! Hindi na umimik ang aking ama. Kinuha ang gulok at nagkayas ng ng isang patpat na may isang metro ang haba at mahigitaia isai;:ig dali ang lapad. Kinabahan ake. Abut-abet ang dasal ko ... napakabilis ng pintig ng aking puso. Malalalim ang akin,E? paghinga. Ma- yamaya'y .. . Halika ... sumama ka sa akin! N an~angalo.E( ang tuhod kong sumuned ako sa kanya. Takang-taka ako nang kami'y pumapasok na sa bakuran nin a J ose. Bakit kaya? Sunud-sunod na naitatanong ke sa sari li. Naratnan namin ang ina ni Jose na nagliligpil ng kinanen, Katatapos la· mang nilang makapag agahan noon. Si Bading, nariyan ba? Wala, na sa opisina na ... manay akong ng aking ama. Inaway mo nga ba si Jose? E, si Jose? -Nariyan s_a loeb .. ba- kit ba? -nagtataka &i Tiya Santay, 16-MAGA$1N NG BAGONG BUHAY ENERO 27; 1957 paimpit na . napapaiyak. Mula noon ay hindi na kami nag-away pa. Napa• ko ang sa isip kintal pangyayaring iyon at ang isang pangungusap ng aking ama ... -Kung pa· patayin mo ang damo ay bunutin mo ang mga ugat ... ! iyen sa• akin ng ama ke subali't hindi ko naunaw3t1-n. Ngu. ni't nang ako'y ilagbibi nata na, nang ako'y nag· &aral na sa haiskul, ay minsan pa niyang nab~ng_ git iyon. At may natan daan akong bahagi ng kanyang mahabang pali- wanag. :Ipiniliwanag
suliranin ay katulad din ng masa· mang clamo na hindi nltg sasawa sa pagsibol. Suba li't walang suliraning hin• di nalulutas nang maayos kung sisikapin mo la m a.n g na pag-aralang mataman kung saan nag· :~sr~:s!~g a~~u~~ª .;::; .mabunet sa pamamagi tan ng iba't ibang mabu buting paraan. Ang mga Nasabi niya sa akin iyon nang ako'y mapili· tang huminto ng pag aaral na ipinagdamdam ke nang labis. E, kung. katulad ho ng suliranin ko. , . ? -:-Sabi kong patanong. Para makatanda ang mga batang iyan ay ma· buting · bigyan natin ng pagkakataong makapalo sa isa't isa, Si Ayong mu na ang darapa at papaluin ni Jose ng dalawampu't limang ulit, pagkatapos ay si Jose namail ang da11a.pa upang paluin ni Ayeng sa p~wit. Natawa muna si Tiya Sanlay at nang matiyak na hindi nagbibiro ang aking ama ay pumayag na. -Kung iyen ba ang mabuti, e.;. Iyan ang mabuti, - sanib ng ama ko, -para magsawa sila sa pananakit sa isa't isa, Tinawag ng Tiya San tay si Jose na namumutla noon at kinakabahan pag. ka't nakitang may ta· ngang pamalong patpat ang aking ama. Nilapitan siya ng ama ko at iniabot ang patpat. Dapa, Ayong.... - utos sa akin ng aking ama. -Sige, Jose, paluin mo siya ng dalawampu't limang ulit. Napamangha muna sl J ose saka mahigpit na tinangnan ang -pamalong patpat. Mabanayad naman akong dumapa sa sahig at kipakabahang naki ramdam. Mayamaya pa'y sunud-sunod nang palo ang lumagapak sa puwlt ko. Tiim-bagang kong ti niis iyon. N a n g hustong dala: wampu't lima na ay pint\ hinto iyon ng aking ama na s i y a n g bumibilang nang m8.lakas. Ikaw naman ang du· mapa, Jese.- .. 1 -Bana yad na utos ni Ama. Inut-inot na dumapa si Jese na nangangataJ nang bahagya. · Buong pagngi• ngitngit kong tinangnan ang pamalong patpat. Naranasan ko na kapljg ang palo ay lumagpak sa tinamaan ay dati nang lubhang naninigid ang sakit kaya gayen aog aking ginawa. Sinikap kong patamaan ng palo ang dati nang tinamaan al nakita kong namimi lipit sa sakit si Jose na Tungkol sa pag-aaral mo? Madali iyan. . . ang dahilan niyan ay karani• wan: ang karal'itaan. ;Ba· kit hindi ka makagawa ng paraan upang mabunot ang kahi't bahagi mal) Ia mang ng ugat ng k~ali·, taang iya:n at Dang ma lanta at mapiliting ma• matay? 1 Mataman akong nag• isip noon. Naiisip kong kung ang ama ke na wa lang naabot kundi ikala· wang baytang lamang ng mababang paaralan ay natuteng makipaghamok {ia larangan ng buhay at 11akapagpalaki ng mga anak, ako p'a kayang na sa ikalawan~ antas na ng haiskul? At, nakabuo ako n~ isang matíbay na pa s i y a : nagmusiko ako. Ilang buwan lamang_ at natuto ake kaya nakapag aral ako nang walang bayad· sa matrikula. Nang makatapos ako sa haiskul ay lumuwas ako ng Maynila na walang tangin,E? baon kundi lakas ng leob at ang pampasig lang pilesepiya ni Ama ... -Sa lahat ng dako ay (Buklatin sa pah. 20) Ang magagandang hálimbawa at simulain ng kanilang aína ay natanim sa kanyang puso at naging gabay niya sa buhay
Sa tulong ng ilang masasamang-loob, isinagawa na ni Ginoong Buenaflor ang binuong balak laban kay Ramon (lka-20 Labas) NANG makaupo na si Ginoong Buenaflor at ang dalawang sa malas ay da ti na niyang It:akilala ay dali-dali siyang um•order ng sapat na alak para sa kanila. Hindi gaya ng da· tin.I( unti-unti ang order niya, may kainuman siy~ o wala. Naisasaloob m yang kailangang maka~a· lik siya kaagad sa kamla bago makaisip si Ginang Buenaflor na muling ma naog sa hardin. Hindi na niya gustong malaman .Pª niyon na lumabas s1ya nang gabing yaon. Marami 'yan, Boss, - puna ng isa sa mga kaha rap niya sa kanyang mga hiningi sa waiter. Mabina ako sa de-es piritu ngayon, Boss. - sabi naman ng isa pa. Nagmamadali ako ka ya bigla ang order natin. -Sinulyapan ni Ginoong Buenaflor ang katatali kod sa kanilang tagapag silbi. -Saka, ayaw kong magpabalik-balik pa rito si Garcia. Ayaw kong ma rinig niya ang pag-uusa pan natin ... Ang pananabik ay na hayag sa mukha n,1? dala viang lalaki. ang titig niya sa dalawa. -Iba ang kundisyong ibibigay ko sa inyo nga yon. Alam na naman nin yong hindi na gaya ng da ti ang tayo natin. Kami'y may ite.tayohg negosyo sa Mindanaw. Mga ilang bu wan na lamang at bubuk san na namin 'yon. Pag nagawa ninyo ito'y bibig yan ko kayo ng mataas na tungkulin doon. Sapakf -sambitla ng dalawa. Pero nasasainyo na rin 'yan ... -pasubali ni Ginoong Buenaflor. Tu mungga siya sa basong hawak. Ano'ng ibig mong sa bihin, Boss? -tanong ni Tinoy. Kapag hindi ninyo na patahimik ang taong sa sabihin ko sa inyo'y parc pareho tayong mauuwi sa wala. Bakit, ano'ng kaugna_ yan ni;: taong iyon? -Si Karyas ang nagtanong, Sino ha 'yen, Boss? Baka kakilala ko ... Jsang binata. Nobyo n¡;: pamangkin ng esposa ko. Ano ngang re1asyon sa negosyo n'yo, Boss? - ulit na usisa ni Tinoy. Sa halip na sumagot ay natingnan ni Ginoong Buenaflor ang kanyang orasang panggalang. Talaga bang nagmaL madali ka? Ngayon naba? -Na sa tinig ni Karyas :mg pananabik. Naparito ako ngayon para matiyak ko lamang kung gusto n'yo ... -ma· layong sagot ni Ginoong Buenaflor. 'Ba, umayaw na ba kami! -ani Tinoy. Mabuti... Kung ga. yo'y hihintayin ko kayo bukas. Doon n'yo na ma· lalaman ang lahat. -At tumayo si Ginoong Bue naflor. halos magkapanabay na tanong ng dalawa na napasunod na rin sa pagtindig ni Gi noong Buenaflor. Saan, Boss? Sa kanto ng Evange Azcarraga ... tanghali. .. at Sa kanto ng Evange Azcarraga ... tanghali. .. at IKALABING-JSA at ka tanghali, kina~, lahati ng bq,kasan - ang hudyat ng pagtatapos ng pang~ umagang klase ay uma lingawngaw sa lahat ng sulok . ng pamantasang pinapasukan nina Aida, Eddie, Chit at Ramon. Si Ramon at Chit ay magka sabay na Jumabas. Hala tang umiiwas si Chit kay Ramon. Mabilis ang pag· hakbang ng dalaga at si Ramon ay malimit na maiwan ni Chit. Si Eddie naman na ka sumusubaybay ngina pa kay Ramon ay ngingiti ngiting napahinto sa isang dako ng mahabang pasilyo at napamasid sa dalawa. At habang naka tanaw sa dalawa ay nai· sasaloob niyang isinasa gawa na nga ni Ramon" ang mungkahi niya rito. Patuloy sa mabilis na paglakad si Chit na para bagang hindi kasama si Ramon, Buong tiyaga na mang sumasabay si Ra· mon. Nasabi na ha sa iyo ni Aida, Chit? -pagkuwa'y naitanong ni Ramon. Kumunot ang _noo ni Chit. -Alin? Nguni't sa halip na ma siraan ng loob ay napa ngiti si Ramon. Hindi pagkayamot ang nahiwa tigan niya sa tinig ni Chit. Alam niyang nagku kunwari lamang si Chit. Alam niyang iba ang na, sa damdamin ni Chit. Hindi pa. seguro sina· sabi sa iyo, -naipakli ni ya. Alin nga? May pagkakiming nati• tigan ni Ramon si Chit. Si Chit ay tumitig din sa kanya. Alin nga 'yen? -Hindi na bale ... Ma· maya ·na. Akala ko, ·alam .mona, e. Nanahimik si Chit at la long binilisan ang pag hakbang. Ihahatid na lang ki.ta, ha? -sambit ni Ramon nang malapit na silang Ju mabas sa gate. Huwag na muna .. -agap ni Chit. -May da- daanan ako e. Maka-abala pa ako sa iyo. Sa ibang araw na. Salamat na lang. -Maano. Sasabihin ko tuloy sa iyo 'yong hindi nasabi sa iyo ni A ida, e ... -Nasabi na niya. Alam ko na 'yon. Sige, ha? Sa• sakay na ako. -At nag mamadaling tumalikod si Chit. Naiwang natutubigan si Ramon. May ilang sandali nanl! nakasasakay si Chit sa pinara niyong jeep ay hindi pa rin siya tumiti na.e: sa pagkakatayo. Hin di humihiwalay ang kan yang sa palayo nang palayong kinasasak· yan ni Chit. tanaw Iba ito.. Hindi bas ta-basta deal ito. . . -Lu minga-linga si Ginoong Buenaflor at nang mati yak na walang maaaring makarinig sa kanila. ay nagpatuloy. . . -Kayo la mang Karyas at Tinoy ang pagkakatiwalaan ko nito. Nasisiyahang nagkati· nginan ang dalawa. Madali lang ito ka yang-kaya n'yo. Ang kundisyon, Boss? -sambot ng tinukoy ni Ginoong Buenaflor na Karyas. 'Yan ang .gusto na ming malaman, Boss, - susog naman ng tinawag niyang Tinoy. -Mabuti na 'yung malinaw. Saglit na napaglipat·li pat ni Ginoong Buenaflor Nakatanaw pa rin si Ra mon sa jeep na iyon nang: dalawang lalaki ang lu mapit sa kanya. 'Igan, maaari bang makausap ka namin? marahang wika ng una sa kanya. · Jsang tinging nag-aalin langan ang iniukol ni Ra· mon sa nagsalita. , -Sino káyo? himig tanong niya sa . -Hindi mo nga kanu kilala, Partner. -Ang pangalawa ang sumagot: Tinapik-tapik [Ja nito si Ramon sa balikat. -Pero huwag kang mag-alala. May mahalagang nilala· kad lang kami at ayon sa napagtanungan namin ay (Buklatin sa pah. 32) . galit na mga kaharap. ANG NOBELANG ITO AY KASAI .UKUYANI.' ISINASADULA ARAW-ARAW MALIBAN. KUNG LINGGO SA HIMPILANG D Z M Y 1830 Sa r .~ltan ng R .. iyo) MULA SA IKA·11:30 HANGGANG IKA-11:45 NG UMAGA. ~~~~~~~~~~-
... ANG PAGLAGAY sa ta himik (pag·aasawa, sa de retsahan) ay para raw isang disgrasya. Ito raw sa isang ay dumarating tao nang hindi nalalarnan at hindi naiiwasan. Ito raw ay hindi nababalak o nahuhulaan ang dating. Sa maikling sabi, disgras ya o aksidente na nga at maaari rin.e sabihing pa· rang kamatayan kung pagdating at pagdating din lamang ang pag-uusa pan. sabihin araw, ninyo kay Aling lngracia ang paniniwalang iyan at tiyak na siya'y kokontra. Hindi siya naniniwalang disgrasya o aksidente o anupaman ang pag·aasa wa. Nasasa-tao raw iyon. Nguni't nang mag-asawa ang kaisa·'isa at ayon sa kanya'y mabait niyang anak na si Boding, naba· go ang paniniwala ni Aling lngracia. Ngayon, para sa kanya, ang pag aasiwa'y hindi lamang disgrasya kung dumating, kundi nakadidisgrasya pa raw pala. Kung bakit? ito ang istorya .. Noong nan sita. Nguni't nan¡:J matauhan si lnyang ay biglang napatigil sa pag tawa at umirap kay Bo- . ding. Basta. sasama na ako sa iyo ngayon. . . -pumi· piksing sabi. Walang nagawa si Bo ding. Pinasakay mya si lnyang sa dala niyang dyip. Pinaharurot niya ang dyip. Sa dyip naibunton ni Boding ang umaatake sa kanyang tuwa, galak, su ya, yamot, takot, panga· ngarap nang gising, lung· kot at marami pang iba. Mula nang mahalata niyang may maaasahan lnyang ay ang siya kay kaibigan niyang Ilokano sa Maynila ang lagi ni yang naaalaala. Ang ma· talik niyang kaibigang yaon ay nag-iisang nama mahay. Minsan nga'y na birQ siya niyon na saka ling maglalayas siya ng babae ay doon niya dal hin. At doon nga dadal• hin ni Boding si Inyang ngayon. TATLONG DAGOK 'NG BUHAY Lalong pinabilis ni Bo d~ng. ang dyip ... Napapa h1gp1t ang pagkakakapit ni lnyang sa isa niyang kamay h::i.bang humaha gunot ang dyip. (Unang Dagok) Ang pag-aasawa ni Bo· ding ay parang disgrasya ngang dumating. Hindi niya akalain. Napagalitan ng mga magulang ang ni liligawan niyang si In· yang, at isang tanghali'y imlbutan siya niyon sa Mahabang Kalsada (dilo hu'y walang kabahay- ba hay). Nagulat pa si Bo· ding nang makita si In· yang na hihikbi-hilcbi. Bakit ka narito? - tanong ni Boding matapos paraban si lnyang ng minamaneho niyang dyip. -Pinagalitan a k o s a amin. Sabi ng tatay ko'y huwag na raw akong uuwi. Malas daw ako sa buhay n'ya. Sasama na ako sa iyo ngayon. Bakit ka naman napa ga1itan? DahH sa !yo. . . Hindi ka raw nagmamano sa kanila kung pumapanhik ka ng ligaw. Pa'no 'kong magma mano sa tatay mO, arrloy tinali ang katnay! Natigil si lnyang sa paghikbi-hikbi. Natingala si Boding at nagkatawa- Nguni't hindi pa halos nakalalabes ng boundary ng probinsiya namin at ng Maynila ang dyip ni Boding nang may sumul pot na hagad sa likuran nila. Gayon na lamang ang pamumutla ni Boding nang matiyak na sila ang tinutugis ng bagad. Si In yan¡;: naman na noon lang nakakita ng hagad ay na pangiti kay Boding. Ano 'yon, ha? -ang tanong. Hindi na nakasagot si Boding pagka't siyang pag-agapay sa kanila ng motorsiklo ng hagad. Nag_ pauna iyon sa kanila. Da Ii-dali namang inihinto ni Boding ang dyip. Bakit? Ano 'yan? - lnyang sa si Bo· tanong uli ni pq,tlang-putlang ding. • -Huwag kang mai ngay, nahuli tayo ... Nga· yon ka mag-iiyak nang palibdhin tayo ... -anas naman ni Boding. Naka tingin siya sa bagad na papalapit sa kanila. Ang layo naman ng agwat mo sa kalaban mo, Amang, -patuyang sabi 18-MAGASlfll NG BAGONG BUHAY ENERO 17, 1957 ng hagad. -Hanggang ngayon ay hindi pa du· marating ang kalaban mo sa karera, a .. May kalaban ba ta yo? -bulong ni Inyang kay Boding. Kahit mangiyak·ngiyak ay napangisi si Boding. .-E, hindi h'f s! gano'n, 1s1p ... Alam nyoy ... Ow, tama na 'yang alam n'yo, alam n'yo ... Marami na 'kong nalala• man, -patuloy' pa ring sabi ng bagad. -Lisen siya, dali .. pagbaba kasakali ni Bodirrg ha• bang dinudukot ang kan yang pitaka. -Alam n'yo, nagtanan Iang kami, e .. Baka hu .. ln~:~~gn_:_°o~ a~~gb~ns; tanan, -ang sabi pagka tapos. -Mukhang Nanay E, tsip.. na 'yang ka sama mo, e ..• nagtanan! . . . Lisensiya! Dali. .. ! Kung di .. Iamang alagad ng batas ang kaharap ni· ya ay malamang na may ginawa si Boding. Tala gang hindi niya nagustu han ang sinabi ng bagad hinggil kay lnyang. At sa sama ng loob at sa galit ibinigay ,na sa hagad ay i~'::;~;R li~~~~i;;~o ang -Sige, sa Obras mo na kunin 'to, -anang hagad nang maabot ang lisen· siya ni Boding at mabig yan siya ng TVR. (Jkalawang Dagok) Pagkaraan ng dalawang araw at tatlong gabins pagtatago ay umuwi na sina Boding. Ang dyíp ding yaon ang dala nila ni lnyang .. Huwag kang mag-ala. la, Boding, magtitiis ako, -aliw pa ni lnyang sa asawa habang tumatakbo ang dyip. Hindi mo masasabi 'yan, gaya ngayon, wala akong lisensiya... Mga llang 11.raw akong hindi makapaghahanap buhay. Makapagtitiis ka ba ng gutom? Baka sa amín, nagdidildil na ng asin ngayon, e, . -Kahit na ... -Wala kang alam na isagot kundi kahit na ... Kasi, nagyaya ka kaagad e . . Mag·iipon muna s~ na ako e... Ngayon, ano'ng iipunin natin, tiket · ng TVR! Anong TVR? Magka· no'ng premyo no'n? Ang pagkakatapak ni Bodin~ sa gasolina ay napadiin. Natuwang-nai- nis siya sa tanong ni In· )yang. nang kaunti ang dyip. Nguni't bigla niyang napabagal uli nang makita niya sa salaming panlikuran ang korte ng isang bagad .. Bumilis Hindi nakaimik si Bo· ding. Hindi pa niya naku kuha ang kanyang lisen siya. Hinintay na lamang niya ang mangyayari. . , Ang hagad ay sumabay sa · kanila. lyon din ang nakahuli sa kanya at ku· muha ng kanyang lisen siya. lpinarada ni Btiding ang dyip. Habang lumala lapit sa kanila ang hagad ay pilit na pinagbabago ni Boding ang tabas ng kanyang mukha. Pina fungkot niyang mabuti. Lisensiya? Hindi nakapiyak si Bo• ding. Naisip niyang alam ng hagod na hindi pa ni- ya nakukuha ang kan yang lisensiya. Mahilig seguro sa pa· mamasyal 'yang misis mo, 'no! ... Kahit wala kang lisensiya, 1!, kasama! N apairap si lnyang sa hagad. E, maaari hu ha, tsip .. .'-nakuhang masabi ni Boding. -Talaga hu'ng nagtanan kami, e ... Nga yon lang kami pauwi.,, -Lalo niyang pinalung• kot ang kanyang mukha. -Baka hu maaaring. , . Walang maraming ki- yaw-.kiyaw, akina 'yang 'binigay ko sa 'yong TVR. Ibinigay ni Boding ang kanyang tiket. . . Inabot iyon ng bagad at binasa, sinulatan at saka ibinalik sa kanya. Sinuspindi siya sa pagtsutsuper. (Ikatlong Dagok) Sa pag·uwi nina Boding ay walang nagawa ang kanilang matatanda. Pag katapos na sabunin silang dalawa; pagkatapos mag iiyak si Aling Ingracia; pagkatapos dagukan ni Mang Turne si Boding; pagkatapos baknatan ng usap ni Aling lngga si lnyang; pagkatapos mag· susuntok sa hangin si Mang Dorong ama naman ni lnyang, inareglo '· ang kasalan. Naging ambis y n na raw ni Mang Doro sa simula pa na makasal nang grande ang sinumang anak ni yang babae. simula't Hindi - nakatutol sina · Mang Turne. Bakit isa pa'y kaisa·isan_e anak nila si Boding. Napilitan si lang ipagbili ang isa sa dalawang kalabaw na ipi nangsasaka nila. Ang la· hat halos, dahil sa kulang pa sa damit nina Boding ang pinagbilhan ng kala baw, ay paamut-amot na lang. Nagsitulong din kina Mang Turne ang kanilang mga kamag•anak, p a t 1 ang kanyang mga kakila la't kaibigan, · kasama na ang kumpare niyang ta ga·Kaingin. Ang Kumpa re niyang taga-Kaingin ang sumagot sa karneng ihahanda sa kasalan. Sumapit ang araw ng kasal ... Sa pag-aarimuhanan pa rin, si Boding na ang na nundo ng mga bisita. Sa nayon ay walang trapik trapik, sabi ni Mang Tur ne, kaya nagtsuper din si Bodin¡? kahit suspendido na. Hakot dito, hakot doon ng mga bisita ang ginawa ni Bodin~... Lusot di to ang patakbo lusot doon Pana y ang kan ni ya. . yang pag~overtake .. . Al (ito na kamalas-malasan seguro ang ikatlong da gok), may nalampasan siyan,g dyip ng PC, At
kamalas·malasan pa rin, traffic commission pa ang natapatan ni Boding. La got. Sinita siya. , . Nguni't nanatiling hin di kumikibo at hindi ku mikilos si Boding... Pini pilit sana niyan~ maiyak, nguni't ayaw namang lu mabas ang kanyang luha. -E, tsip.,, Axaw lang ng kasal ko ngayon. Ki nukumbida ko na lang, , . -Anong kumbida '! - Mabagsik ang PC -Bastai ilabas mo'ng lisensiya mo nang wala ng maraming usapan.,, N apilitan nan2 magta pat si Boding. Sa pagba hakasakaling kaawan si• ya 'y sinabi na niya an¡ katotohanan -wala si yan.2'. lisensiya, suspendi do siya. A, gano'n ha? -patu yang sabi ng PC. -Pu wes,_kung talagan.e;'ikina sal ka'y sa municipal jail kayo mag-honeymoon ng asawa mo ... Wala ka pa lang lisensiya, arya ka nang arya ... Tena. . Iha 'yang; mga tid mo muna sakay mo. Nagugulumihanan.I? su malubong kay Boding si na lnyang, Aling lngra cia at Mang Turne nang makita nilang may kasa m a n g PC si Boding. Ipina.liwanag ni Boding ang lahat. .. Nang mala man naman ni Mang Tur ne ang istorya ay nakiu• sap sa PC ... Aiam n'yo'y talagang: minamalas 'yang anak ko, e. . Baka maaaring sa susunod na n'yo siya hu lihin ... Sabagay, Lolo, pag may nakaalam na pinata wad ko 'yang ana~ n'yo, -sabi ng PC na tila ti pablan ng pagmamakaa wa ni Mang Turne at Aling; lngracia, -e, tiyak na mapapasama ako ... 'Ku, umasa ka y o, kapteyn na walang ma (N akaga kaalam nito. wian nang tawagin ni Mang Turne ng kapteyn ang sinumang sundalong makaharap niya). Nagkapatawaran ... At sa laki ng pasasalamat ni Man.!? Turne ay pinilit ni yang makipag-inuman sa kanila ang PC. , inuman dumating ang tunay na ikatlong da gok. (Baka nakalimutan na ninyo ang Kumpare ni taga Mang Turne na Kaingin, sasagot 'yung daw sa karneng ihahan da, na tumupad naman sa pangako.) Sa inuman. Nguni't hindi nahahalata nina MaJ:?-g Turne ang paglasap-lasap at pagkila kilatis ng PC sa pulutan nilang karne. At nang hindi na makapagpigil ito'y nagsalita: Loto tila Patuloy ang kalabq.w natin ... itong pulutan Natutuwa pang suma ang kumpare ni bad Mang Turne na siyang nagdala ng karne: -A, segurado, kapteyn ... Ka labaw nga 'yan ... Ako ... ako, kapteyn, ang nagda la n'yan dito... -ang pagmamagaling pa ... Alam ba naman nin yong ipinagbabawal nga yon ang pagpatay ng ka labaw? Si Mang Turne at ang kanyang kump<i:re ay nag. katinginan. Malaking kasalanan hu 'yan... -ulit ng PC na masama na ang tingin kina Mang Turne at sa kumpare nito. -Alam ba ninyong maaari kayong mabilibid sa ginawa nin yong iyan? Bigla rin ang pagsagot ng Kumpare ni Mang Turne: -Ha, e ... alam n'yo, kapteyn, ang kala baw na 'yan e, sa kumpa re ko at siya ang nag utos sa aking patayin iyan ... Ang PC ay walang imik na tumayo. - -Ikinalu lungkot ko, ka,ilangang sumama kayo~ngayon din sa akin. . Talagang ang isang ito'y hindi ko na mapatatawad ... Magaga lit na sa akin pati ang Presidente .... Si Mang Turne ang ang mga matang nakati inakay ng PC. Nananalim tig siya sa kanyang Kum• pare. Nan.I? malaman na man ni Aling Ingracia ang nangyari ay umalda bis na nang panangis. Nagulo ang kasalan! (X) ----000-- Ang Dakilang... . (Karu9long 11g nasa pa!i. 121 kalagayan ng kanilang hayan, K.inakailangang mag karoon tayo ng isang pa hayagan upang siyang magbandila ng atin_g mga dakilang layunin. lsang pahayagang magsisilbing tinig natin at siyang magsisiwalat n,1? mga ka hirapang dinararanas ng ating mga kababayan sa kamay ng mg8. kastila! - matigas na nasabi ni Gra ciano sa kalipunang iyon n,e: kanyang mga kabalat. Lahat ay malugod na sumang-ayon sa mungka hi ni Graciano, kaya't hindi naglipat-araw ay sumulat ang binata sa kanyang mga magulang at humihingi ng salapi upang makapagtatag ng isang; malayang pahaya gan. Noong taong 1888, ay itinata,1? ni Graciano sa siyudad ng Barcelona ang pahayl:!gang .. La SoÜdari dad" at siya ang naging LJnang patnugot. Sa pama~ pahayang ng mngitan iyon ay ipinakipaglaban niya ang mga sumusunod: Kalayaan sa pamama hayag; Malinis at mabuting pa mamahala ng pamaha laang Espanya sa Pilipl nas; Karapatan ng mga pa ring Filipino. . . mahalin han ng mga Piliptno ang lahat ng mga paring da yuhan; Kalayaan ng sarillng kuru-kuro; ~::i~:;:~~l s a mi a A n g katalinuhan ng isan,e: tao ay hindi kaila ngang hadlagan ng manlu lupig na kapangyarihan. - Bilang isang mangdirtg mang patnugot ng "La Solidaridad" ay Iubusan niyan.I? tinalakay ang; mga pagmamalupit na ginaga wa ng mga paring kastila sa kanyang mga kababa yan. Kailan man ay hin<Ji siya sinagilahan ng takot at sa kabila niyon ay la long naginJ:! mabagsik ang kanyang panulat. Nang swnapit ang ika- 15 ng Disyembre, 1889 ay isinalin ni Graciano ang kanyang karapatan bilang patnugot ne: "La Solidari dad" sa mga kamay ni Marcelo H. del Pilar. Ga yan pa man ay hindi pa rin siya tum_igil sa pagsu lat ng mga lathalain. Sa kanyang mga lathala ay hindi lamang ang tungkol sa pagmamalupit n_g mga kastila ang kan yanR'. sinusulat. Ipinakila la rin niya sa daigdig at sa matataas na pinuno ng pamahalaang Kastila sa siyudad na iyon na ang mga Filipino ay hindi mga Indio na tulad ng itinatawag sa mga Pili pinong naroroon. Ipinaki lala niya ná tayo man ay may katutubong awiting dapat ipagmalaki. Bilang katunayan. ay isinalin ni ya sa wikang kastila ang mga katutubong awitin sa sariling. baya~ na tulad ng Lolay ng Iloilo at ng Balitaw ng Antique. Sa pamamagitan din ng kis• lap flJ? kanyang diwa ay hayagan niyang sinabi sa pamamagitan ng mga pa hayagan na kung ang ma ling pamamalakad ng Efa. mahalaan,e: Espanya sa Filipinas ay hindi mag babago, ang mga Filipino ay maaaring mag-alsa la ban sa banitang nakasasa kop. Hindi lamang sa paha yagang "La Solidaridad" sumulat ang dakilang pro pagandista. Sa "Los Dos Mundos" ay sumulat din .siya ng mga lathalaing an2 bawa't kataga ay naghihimagsik: at humi hingi ng katarungan para sa kanyang hayan. Nang sumapit ang bu- ba~~ n:a~~~;:Jga~i ~u:~ Pilipínong nakikipagla ban sa ikalalaya ng kani· lang bayan. Kinapos sila sa gastusin, · kaya ang gi nawa ni Marcelo H. del Pilar ay inutusan si Gra ciano na umuwi sa sari ling hayan upang maka-· hin,e:i ng tulong sa mga kabab8yang may mabu buting kalooban. Si Graciano ay umuwi sa sariling hayan noong taong 1890, N agtuloy si ya sa M.aynila at sa bahay ni Moises Salvador sa purok ng Sampaloc tumigil na pangsamantaJa. Ipinagta pat ni Graciano sa kaibi gan an,1? kanyan.I? layon sa pagkakauwi at iyon na man ay hindi nagpabaya. Kusang-loob tinulu ngan anJ:! binata sa pangi ngilak ng salapi. na Sa loob ng ilang buwan ay nakalikom sila n,e: sa pat na S'alapi, kaya't ang binata ay bumalik na sa piling ng kanyang mga k a b a 1 a t sa Barcelona, Espanya. Nang dumating si Gra ciano sa Barcelona ay ka salukuyang may suliranin sina del Pilar at Rizal. Nang makita ng dalawa ang kanilang kaibigan ay agad ipinak:ita .!ing paha yagang kinatathalaan ng isan2 artikulong tumutu ligsa sa mga Pilipinong na sa bansang Espanya. Biglang nag-init ang ulo ni Graciano kaya nang gabing iyon ay agad si yang sumulat ng sagot sa nakalathala at ipinalatha la naman sa pahayagang "Los Dos Mundos" na si y a n g pinakamalaganap na pahayagan sa siyudad na ij'On. Upana- lalong maging mabisa ane kanilang pag tuligsa ay naimungkahi ni Graciano kina del Pilar at Riial na kun,1? maaari ay bigyan nila ng isang bangkete si Don Fernando de Leon y Castillo, at si nabi na niyang ang taong iyon ay malaki ang naga wa sa kapakanan ng mga Filipino noong maging AMA NAMIN ... (Panowagan sa i.sat1g Amang lmnisan sa ,Tarili119 tahanan) Ami n1mln, m11d1n mo 1n1 1min1 k1l191y1n. . Magmul1 n1ng k1ml'y iyeng iw1n, n1p1w1kawak n1 1n9 1tin9 klbuh1yan9 unti· unting n1itat111 H tul o n11 m111111n1n1 p1wi1. N11yon, 1n11 1ting tah1n1n ay · unti· unting in11111y, dumurupok ... lt n1n111n11anib n1 tuluy1n1 gumuho. Sa p11no, .ikaw r1mang 1ng' pin1k1m1tlb1y n• h1llgin1 undlgen ng t1h1n1n1 itol _ B1tid n1min1 nili11n mo klmi d1hll SI l1lon11 lftll'I d1ki11n9 layunin. N1is mong m1hp1glingkod 11 1tin1 b1y1n k1y• pum1gitn1 kl 11 l1r1n111n ... Hindi m1S1m1 ... lt H k1totoh1n1n, n1pulon11 na 11 iyo 1ng m1ramln11 l1urel n1 di m11agaw ng slnuman, naisln rn1n nllang 1ngklnin. Sub1lit m111kl1pl 51 kabil1 n11 9ln111w1 mon11 pi9p1p1k111klt. . . k1t1k1t1k1ng m1y mga' n1mu· muhi pa 11 iyo at n1i1 kang S1buy1n n11 pulikl (T1l1g1n9 llku n1 y1ta H mundon1 ito ni magkaroon nt m11 k11w1y 1n11 i11n1 n19pap1klgitingl) Ano n111yon 1n9 n1k1t1kd1n11 t1muhin mo p1gk1tapos ng l1hlt ... ? Ano 1n1 k•· buluhan ng m11 papurlng luukol 11 lyo, kung 1i1ipot nam1n ang m111 t1on111 11agaw1 ng lahat nan9 klp1r11n1n up1n1 ikaw 1y ib•1Hk at dulut1n ne 11111 k1llg•li111n? Di· yata'I iyan p1 an11 iyong 11nihln ... ? M1S1kill ...... T1l111n1 n1p1k1S1kitl Kaya, urnuwi kl n1 11 atlng t1h1n1n ... k1il1ng1n k1 n1min. Tulun1•n mo k1ming m1k•bangon 11 k1w1w1ng kll1111y1n pagkllapos mong m1klp19lingkod SI ibang ki· napal. N1ibig1y rno n1 1n1 11 g1nan11 k1nll1. . . 1t wal1 nang makHusumb•t S1 iyo bumalik ka m1n 11 S1rlli mon1 t1h~n1n - na siy1ng une 1t hi1it sa l1h1t 1y nang• ngailangan ng lyong klling1l Ama n1min .. , bum11ik kl s1 1min11 pilingl Dlyunyor
ministro sa Pilipinas. sa pagkakataong ay hindi lamang si Don Fer nando de Leon y Castillo ang kanilang aanyayahan ldmdi pati na ang mata taas na tao ng pamaha laan at lipunan ng lunsod na iyon. iyon Ang .· dalawa ay hindi tumutol sa mabutin¡:¡; mungkahi ni Graciano. ~!ndi naglipat-linggo at tsmagawa nila ang balak. Hindi naman nasiphayo ang tatlo pagka't ang la hat ng kanilang pinadal han paanyaya ay pawang nagsidalo. Sa "pagtitipong iyon ay nagtalumpatí si Graciano Lo pez Ja e na at ininsan pa nivan'! tinalakay ang na isang pahaya lathala sa gan na tumutuligsa sa ~a Pilipino. af gayon .n ang mga dákilang si- mulain ng "bayang api." "Ang kalayaan ay isang termometro patungo sa pag-unlad ng isang bayan. Sa Pilipinas, ang kala.: y_aan ay isa Jamang madi hm na pana~inip. Papa ª~º- ~aipakik1lala ng mga P1hpmo , . ~ng kanilang mga s!inling katangian kung ang nagiging bunga ng . bawa't buting ka~ lang magawa patungo sa kaunlaran ay tinutumba san lamang ng kaparusa han... ang sila ay bari lin sa. parang ng Bagum bayan o dili kaya ay ipa tapon sa pulo ng Maria nas ... " Napatigagal ang mga nakikinig sa mga binig kas na iyon ni Graciano. Sa kanilang sarili ay na- , patotohanan nila na ang mga Pilipino ay sadyang "may Halabas" kung ma pagkalooban ng ganap na kalayaan at pagkakataon sa ~~pakanan ng kanilang sanh at ng kanilang b4- yan. Mga Suliranin •.• (Karug. ng nasa p. 8) n2 lakas ng loob na ipag tapat sa iyo ang kanyang nakaraan. lnaa~ahan ko namang kapag nagawa mo ito ay lalo niyqng makikilala an2 iyong ka al kade.kilaan, tapatan isang pang sapagka't sa tulad ng bi yayarinJ¡ nanggit mo ay hil'ldi ma dali ang magpatawad at lumimot kung hindi tala gang tapat ang pagma mahal na iniuukol mo sa kanya. - MARISSA· --oOo- Sining .•• (Karugtong ng 11a sa pah. 11) kayo'y may patutungu hang mahalagang bagay o kaya'y kayo'y rnaysakit at hindi maaaring paki· harapan. Mabuti na ang maging magalang kaysa lurnikha pa ng hindi ka nais-nais na paki.kipagta· lo o kagaspangan ng asal upang di kayo makaroon ng kaaway. Kung rnaga lang ang isang tao at ma bait makisa:ina aj- iginaga lang din siya ng iba, suba U't kung_ rnagpapamalas ng kagaspangan ng ugali sa iba ay mawawalan stya ng kaibigan at paggalang mula. sa kapuwa. Ang isang maliit na ti• nitirahan ay hindi sulira ni~ sa · pagkakaroon ng yang sakit na nagparatay sa kanya sa banig. Siya namang pagkarinig nila ng hihip ng sirena babala ng panganib na dumar& ting. Dali-daling nagpa nakbong patungo sa hu kay sa likod-bahay sina Fred at Victor, kasunod sina Aling lnggay at Mang Ka1·yas. Nang. bali ngan ng tingin ni Mario si Aling Sinay ay nakita niyang nami_milipit ito sa sakit. Hindi lumalayo si Linda sa tabi ng ina. ::1~~gX~~u~~~g ~¡~·fo:~~¡ =n~arga ng ating karl_tu- Dalidalini;t umalis is Ma buffet" ay higit na naba- rio. Nang bumalik ay ka bagay sa maliit na apart- ment sapagka't ang mga sama na ang rnag-ina ni panauhin ay maaaring Linda na may sunong na maglingkod sarili O.t Dati nang kakilala ni n!l~ ang pagpapalagayang Aling Sinay ang mag h1g1t kaysa malawak na ~ asawang Mang Kai'yas at pook na pinagdarausan Aling lngg¡i.y- Sinalubong ni Aling Inggay si Aling ng kasayah:..\1. . Kung magpapasayaw sa Sinay, tinulungang myong apartment sa Iun- mag-ibis ng sunong. s?d, gumamit __ ng mati- tmgkad na kulay ng kot• b1glang so at bagayan ito ng kulay sakit ng ng lobo na nakakabit. sa Sinay. m1ku~~¡~:· naman ang - - - - - - - - - - - - - - - - Sa Ugat... m~~t~~~1:~:~i Pty~f~ ~!~~~g P~~~~~J~~.ªh~~~~~ ay, hyak na hihilinging ~giging pangit para sa inyo ang humingi ng pau- makausap mun·a ang akng man hin sa hindi pagdalo may g a w a in. . . Ang magulang. Ayaw kong kung kayo'y nakararam· taong talagang nagnanais gambalain ang magulang dam Dg pamirnigat ng ka. na gurnawa ay laging na- , ko pagka't natitiyak kong ~~~d~~~~~I~~~l~r:ni1ok~ ka~~t!~~ nga~ag::aw~ga ~:p!iª~!~a~;1:ftr:~~ unang araw ng aking pag- iyon. At ginawa ko ang nag.aanyaya upang mai- tangin_g luiias. Hinikayat saayos ang l"llga bagay-ba- hahanap ng gawain. Su- ko si Lydia na pakasal gay at hindi kayo asaban bali't hindi rin ako nang- Araw-gabi'y na kami nang lihim. Na sa pagdalo. tupad ang arning panga rap nang walang nakata'- talos. Umupa kami ng isang silid. Wala kami ni ano mang kasangka kas' at hindi mahiya ng pan. Napakaliit ng kiniki ta ko. Subali't hindi rin sino mang pinuno ng iba't iban_g tanggapan ang kali4 loob. ako nasiraan ng him ng gabinete sa Mala- Walang suliraning hindi kanyang. Paano ko mala- nalulutas, n a i S as aloob !apitan ang taong Nanghiram muna kami n_ang hindi ako mabibigo? sa kasera ng mesa at Kailangang tuntunin ang Pinagtiyagaan ugat. Nabalitaan ko, ring u Pu a n. isang matalik na muna naming gamitin ang may tagpiang kulambo at pu4 kS¡ibigan. ang kalihim na hindi maaatim na hiyain nit na, banig. Una na nita. Paano ko rnalalapi- ming binili ang mga pa4 ngunahing ka i langan:· tan ang kaibigang iyon? isang kalderong saingan, Nakibalita pa ako. At na- lutuan ng ulam, isang tunton kong isang kamag- anak kong taga-Naik ang dalawang pingg&n, dala maaaring makalapit nang wang pares ng tinidor at di mahihiya ng kaibigang kutsara at isang baso. iyon ng kalihim. lyon ang Nangbihirarn na lamang· ugat!.Iyon ·ang kalutasan! muna kami ng kawali. At, nap,asok ako sa isang Hánggang sa mabili na mang lahat sa p$Unti·unti· tanggapan. tigisang balutan. sa kanilang tatamasahin pa at . Palakad na sila nang sumpungin ng tiyan si Aling lyon · ang dati ni- (ITUTULOY) (Karuglong 11g na sa pal!. 111) hihinawa- naglilimi ako. , . Ang su4 liranin ko'y hanapbuhay paano ko maluluna- -·f:·- Sa lbabaw ... san iyon? Nabalitaan kong 'mala- (Karngtong ng 11a Ja pah. 15} bag ang kalooban ni Mang Karyas. Bumalik ka na sa ka• nila, -aniya sa anak. - Sabihin mong parito na. Huwag na 'ika mo silang magdala ng mga palayok at pinggan. Mga damit na lamang. Baka hindi iyon kong lagi, Matami pa . sanang ba gay na magagawa is Gra ciano na pa..wang mahala ga sa kapakanan ng kan yang bayang tinubuan Nguni't ang mga iyon a.Y hindi na nangyari nang ang dakilang prlSpagan dista ay maratay sa ka rarndaman sa isang paga mutan sa siyudad n2 Bar celona. Sa kanyang pag kakasakit ay walang la ging na sa kanyang tabí kundi si Marcelo H. del Pilar at ilang m.atatapat na kaibigan. Hindi nagta ~al ang karamdaman ni Graciano, at noong ika·20 ng Eenero, 1896 ay bina wian siya ng buhay na hindi man lamang naki· kita ang naging bunga ng kanyang mga pagpapa kasakit tungo sa ikalalaya ng kanyang hayan. (X) ANTO: Ngayon ko lang nalamang lahat pala 1'.19 dalaga rito sa ating n11yon ay ayaw pan9 mag..asawa, TIBO: Pa'no mo nalalaman? ANTO: Isa-isa kong niyayang pakasal sa akin, a, w•· lang pumayagl NENE: INA: lnay, ba't n'yo inibig ang Tatay? 'Yan din ang mataglll ko nang iniisip, anak. NENA: Honey, ha9k11n mo akol TINO: Alisin mo muna 'y11n9 lipslick mo. Mahirap na, malinaw na abidantiya 'yan. BINO: (Lning) Utang na loob, p•bayaan mo 'kong umi· nom n1n11 uminoml Ano'i;:ig pakl•lam mo kung m11· matay man ako sa kaiinom? ANDOY: Wala nga. 0Paro, •nak ka ng Tatay mo, aking alak'yang iniinom mol Nakapag·aral ako 1sang litaw na pamanta- san sa gabi. At doon ko Nagulat na larnang ang nakilala ang kauna-una· a k in g mga magulang hang babaing natutuhang nang matalos nila ang pakaibigin nang taos ng katotohanan. Noon gu aking puso. Naging mala- mawa ng hakbang ang ki ring suliranin ko ang aking ama upang maki pagligaw kay Lydia na pag·ayusan sa mga magu isang mailap lang ni Lydia. Naayos na- at mahin· hing babae. Subali't na- man ang lahat. ~~~;oann:0 k=~~u~:~t ~1 su~~~:f ~! ~~an~~g ~~: ay napak:alubha at hindi nakuha ko siya, ko makayang ihanap ng Nagkasundo kaming pa- kasal. Isa Tia namang suli. kalut8san. lsinangguni ko iyon sa akin~ ama pag ranin iyon. Natatandaan ko ang malimit sabihin ka't lagi akong Jigalig. ng aking ama... Napakabigat na dalahin sa ang mga kailangang ka- sangkapan. Sino man sa mga ng puso nng panibugho. lamang anak ko an_!! rnag·asawa ay nais kong magsarili nag_ lalo pa nga't na agad upang marana· aasawa... ganyang maganda ang san ang magdala ng pa- nanagutan. At kung lala- asawa mo. Nguni't ito an¡ t~i~fn ay;: at~ngs:ag;~: masasabi ko sa iyo: Ang Karaniwan iyan sa bagong ~~--·~ar."SIN NG BAGONG BUHAY ENERO 7.7, 1957 (Buklatin sa pah. 31)
~NDRAKE ang SALAMANGKfRO mnaLEE FALl(•t PHIL PAYIS SA~LAfJ NG 1<N3A /~f"=.UKUL.AM: ISA.,.. 1SArJG"'"P1NAP~KAIJG ~ TAUHAN t700/'l 5A U1251S rJG •IOA~L-ANG MArJ.GOl<U~ - - 11-11 SW5Uf-.10l7: BA60NG f:l\k:rµP~AN- ENErtO 27, 1957 - MAGAllN NG IAGONG IUHAY-4.1
!AN:O PANG/\LAN NG MGA TAUHAN AT ANG MG4. PANGYAYARING BUMUBUO SA MGA KUWENTONG NALALATHALA SA MAGASING ITO AY PAWANG KATHAi'llG-ISIP LAMAN G NG SUMULAT. ANG ANO MANG PAGt<AKAHAWIG SA TUNA Y NA BUHAY O PANGALAN NG SINOMANG TAO, BUfot.AY MAN O PATA Y, AY ISANG PAGKAKATAON LAMANG NA DI SINASADYA) 12-MAGASIN NG BAGONG IUHAY
ENERO 27, 19$7
Al\IG MGA WEGONf
ENERO 27, 1957
MAGASIN NG IA.GONG IUHAY
11
14-MAGASIN NG BAGONG BUHAY ENERO 27, 19S7
D':X,:V~!:~~A .,,,...._SALAP< IMY /1Ñai:Jt4NAN AJs Kvao }J/Mt;tJgn,~NAJCffA. ~ lJl~A174.. P~LQICA, NIYA ~.$ACl~.~AYAM9 '5A.f...Al>J A.T fNIWA#I A/18 SA,~.Mw; IM.Ut.IJNAAI 51 AJIG;;us7z,·r~AJ08'- 7A'Y /JIVS/P /IA &4JG-\ AM9 ~l'IDN~MASP'V Pl!Lf'r ~ 1'!.S~ASO ~ i<APYMJs 6iMAY,,.-,. /ptlJA- 6iVAA,G MJ...AGANI.-' ---, ENERO 27, 1957 - MAGA.SIN NG IAGONG IUHAY-U
26-MAGASIN NG &AG0NG BUHAY ENERO 27, 1957
ANG aking kasciysayan ay isa nang bukas na aklat. Marami na aog na kababatid. Nguni't mina• rapat kong muling isalay say ngayon upang ma ging salamin ng aking kapwa, sapagka't may iti• nuturong magandang ara l. Binatilyo't dalagita pa kami nang lihim na mag- !li Lena. Ang 1Ui7U&Il ~ng pagmamahatan ay tinaglay nam,in hanggl!qg sa kami'y geaap na lña ging dataga at binata. DiyatWt si Lena ang napili mong mag-ari ng iyong panga!an 'l -nasabi sa akin ni Ama nang ipagtapat kong kami'y nagkak¡i.ibigan ni Lena at nais na naming J'lumagay sa tahimik." Ayaw sila kay Lena sapagka't mahi rap, bukod sa walang na abOf. na mataas na pinag aralan. Ipinagtanggol kO ang aking kasintahan. Sinabi ko sa aking ama na ang kaligayahan sa .Pag-aasa- ';.ª s:Íap~~n:it :ta~8~~~~ ngan. lpinakipaglaban ko ang aking karapatan sa pag-ibig. ang aking k~yaan sa paghirang ng kaisang-puso. Tutol man ang akini:t mga magulang ay napakasal kartü ni Lena. At nanaig Naging maligaya ang amin.lil'. pagsasama. Ang akala ko'y hindi na. n;ia ngungulimlim ang langit ng aming pagmamahalan, hanggang sa sumapit ang lsang maulap na yugto sa aminJ? buhay. Isang kapitbahay na min ang naging sanhi ng lahat -si Marta. Nagka· roon sa akin ng pag·ibig si Marta sa kabila ng pag kabatid ni y a n g ako'y mayroon nang pananagu• tan. Inakit niya ako nang gayon na lamang... hang gang sa ganap akong ma· tukso ng kanyang kagal\· daban. At naging malimit ang lihim na pagtatagpo na• min ni Marta. Nagpapa· lipas kólmi. ng maliliga· yang sandali sa kung sa an-saang pook. Unti·unti ko nang napabayaan ang fongkulin ko sa aking asawa, iyan. Dumating: pa ang araw na naging laging mainit ang aking: ulo at si Lena a n g napagbubuntuhan. Malimit ko na siyang da· ragan, hanggang sa nang Hindi lamang lumaon ay natuto akong magbuhat sa kanya ng kamay. Aywan ko kun¡¡ bakit ako nagkagayon .. Talaga yatang ang lala· king may ibang kinahu humalingan ay nakaga gawa ng mga baga y, na hindi marap~t sa tunay na kabyak ng c;libdib,. Subali't nag~ng rnapag. paumanhjn si Lena. Ka hit na nala.man niya anc katotohanan · tungkol • amin ni M_arta ay wlij_a lamaitg ,siyang Q1- man nanggit dooh. Hindi niya ako pinagsabi .. han, o sinumbatan man lamang, bagaman di naka. kaila sa akin ang lihim.na pagdurogo ng kanyana puso. tungkol Lumubha ang kalaga yan ng mga bagaybaa:ay, nang · isang araw ay. umu• wi akong lasing pagkata pos na mfl:gtipan kami nl Marta sa isang otel. Ta lampakanlil: sinabi ko k&.y Lena na mayroon akong ibang inilbig. Na siya'y kalabisan na sa aking bu· hay at higit akong magi ging maligaya kung si· ya'y mawawal.a na sa aking landas. Tulad ang dati, hikbi lamang ang naging katu· ~1.man sa akin ni Lena. Hindi siya nakipagsa gutan man lamang &a akin. N anatili lamang si yang nakatungo na na, natak ang luha. Nang gabing yaon, na: ging magiliw sa akin si Lene.. Hinaplus·haplos pa, ako sa noo samantalang kami'y nakahiga ... Alam kong nanghihi• nawa ka na sa akin, -gu~ tinig ni magaralgal ang yang wika.. -Nguni't ito ang tandaan mo: pinakai· ibig kita, at ano man ang mangyari ay ikaw pa rin ang panginoon ng aking puso! Mahigpit pa nfya akong niyakap na walang tigll ang pagpatak ng kanyang luha. At iyon na ang huling gabi .ng pag-ibig sa akin ni Lena. Kinabukasan, "Klnebuk11H, ned1tn1n ko n11 femef'I nt ••• • nang ak?'Y umuwi ng ba hay buhat sa aking pina· pasukan, ay na'ratnan kong isa na ·siyang bang kay. Sa ginawang pagsi siyasat ng mga tiktik, lu· mitaw na urninom ng ma raming ta b 1 et as an.g akin~ asawa -isang uri ng la\Jletang pamawi n~ kirot at sakit .üg u!c. ?-:fa· sakit na masakit daw ang ngipin ni Lena, ayon sa ilan na.mine kap1tbahay1 P~.o•ap<tl- ~ ¡,..~ ka""'I ~ ee,.;+o R. cad;z. at marahil ay sumobr• ang- nainom na tabletas. lyon ang nakasama, kaya nadisgrasyang namatay. Hindi ko rin naiwasang lumuha sa pagkamatay ng aking asawa. Lalo na nang mabasa ko ang iniwan niyang sulat sa akin, na walang ibang nakababatid kundi ako lamang. Ang sulat na j.yon ay nanatiling lihim sa mahabang panahon, at ngayon. ko lamang ibinu bunyag sa madla. Naito ang liham: Pinakamamahal kit a, asawa ko. At yayamang sa pagkawala_ ko ay doon ka n1.agiging lubos na mali· gaya, binibigyan kita ng ganap na kalayaan. Alam ko ang dahilan np; lahat, si Marta. Kaya, upang maging 1 u b o s na ang jyong kaligayahan ay ku ~ang kikitlin ko ang aking isa_ng naibang buhay· sa kaparaanan. Magdadahi· lan akong masakit ang ngipin. lpamamalay ko sa ating mga kapitbahay at iinom ako ng maramiqg ~letas na pamawi ng kirot. Nakasasama raw iyon, at maaari akong mC\matay. Kung magka gayon, mawawala ako sa iyo~ buhay sa isang ka paraanang hindi maka pagdttdulot ng kaligali· gan sa sinuman. Paalam , . at naw,i'y maging maligaya ka sa píling ng babain11: ipinalit mo sa akin. -Lena. kasala ... ang kadakila in n.I? aking asawa. Subali't huli na ang Ia hat. Wala nang ka~ara· anang maaari akonE¡ ga· win upang maibalik ko siya sa aking piling. ay nagkawal. Ang nagawa s a k o n g pagkakasala aking kabyak ay sinikap kong mapagbayaran sa paglilingkod aking hayan. Subali't malimit ko ring mapanaginip si Le'na. Sa palagay · ko'y hinihintay niya ako . s• kabilang bu hay. Sa kabila ng lahat ay minamahal pa rin niya ako at pinata tawad, kaya nga naghi• hintay pa rin siya sa akin. At nakikinikinila kong kami'y muling magsasa· ma ni Lena sa ibang daig· dig upang doon ko ipada ma sa kanya ang aking pagsisisi sa nagawa kong pagkakasala. Nalalaman kong susunod na rin ako sa kanya. Sapagka't ako'y may sakit, isang karam· ,hindi mapaga· damang ling n¡::: mga manggaga mot. Hinihintay ko na lamang anp; aking huling- Kaya nga ako sa Hindi na nga magtata- ~:n:.ºn:f.a~ª~:na~~~~ns~ gal at susunod na ako sa iwan ni Marta at kanya... kay Lena -sa. ¡¡ko'y sumama sa ibang lalaki. aking asawa na masase.- :1:~~~ 1:~at n~~ggdi;!~: bing isang babaing uliran kakaligaw -ko ng landas, sa pag-ibig at walang ka• ans nagawa' kong pagka.• pantay! (X) Hangga ngayon, mada• ENERO 27, 1t57 - MAGAIU. HG IAOOHO IUHAY-D
21-MAOASIN NG BAOOHG 9UMAY ENERO 27, 1957
Ang mga blttlin ng Hol lywood na magsisilabas the "The Day of iia 'l'rumpet" ng C. H. San tiago Film Organizaion ay na¡sidating sa Mayni la noong Ling'go ng uma ga. Naging masaya ang pagsalubong sa kanila na: mga piriuno ng C.H.S.F.O. ·at ns m,ga bituin ng Pre mtere Productions, · ·at ki nagabihan ay hinand41an ~ 8~i;fn::~=.~ ma n~ mga mam;;i.rnaha inga bituin¡ yag at fi.g Pilipino. Ang mga bituin-n~ Hol lywood na magsistlabas sa "The Day of the Trum pet" ay si na Richard' Arlen, M y ron Healey, Bill Phipp:; at John Agar. Ang huli'y naging kabyak ng bituing si Shirley Temple ng Hollywood., Kasama niLang nagsisi tupad ng mga pangunang papel sa nabanggit na pe likula sina Alicia Vergel, Pancho Magalona at Cie lito Legaspi, sa pamama bala ni Direktor Eddie Romero. Nari~ kapanayamin ng mga mamamahayag, nag pahayag ang mga bituing Amerikano ng labis na k.asiyahan sa malugod na ~~:~::- a~i~~: lt'1'ang:,.e·S;.l ka:nir 'SiMbi' ririfl; isan¡ lipino. bai¡ .ea peli· la ang k~,l>illp¡no il&•kasa· ma D&· .mga -bitltin& Pili plno: .
K.ina~ diii ~g araw na dumatinQ sa Maynila ang m¡a bü.1¡1.i.ng amet!Jl:ano nane- 1';lpelikula ang "The JlJiY of the Trllm~t" sa ·f:r!ia V'lan, llokos· Sur· asahang . rn,ata~ ·ang pag~pelikula sa loob ·Jamanf! . ~ , ma,i.lding pa ú.bon upang ~ltanghal aa iban, -bansa. · Ang pe 'ilo a:y · siyang Jilrulang kauna-unahang pelik.u lan_g- PiUpino na iparna· mahagi sa may 4,000 du laan sa &lados Unidos. 'ay sin~ Ang "The Day of the Tt-umpet" ay kabilan~ sa i:D.atbtánging mga peliku la dahil sa pangyayaring ·nilalabasa.n ng mga tan· yag na bituinR amerika~ n.o". Si MT. Arlen ay kila- · la na .r;ig madla at may tatlumpung taon. nang kacanann sa paglabas sa mga pelikula sa Holly wood. Si Mr. Healey ay Jumabas na sa may 400 pelilrulang <imerikano, kabi'.ang ang "Monsoon" na glnawa sa Ipdiya may khi~ Pelik~i&ng-.ginampa~ nao nin, tt.ng "Samis of !~:.;Jt~rl" "s~!()r\v o¿r~ Yello.w, Rif>~<m". llang taon na ang. nakali lipas. Si Mr. Ph1pps ay: Jumabas na rin sQ di-ma: bilang na pelikula at na karating na sa Pilipinas noon-" mga unang araw ng liberasyon, Siya'y ka· bilang sa hukbong-dagat DI Estados Unidos at ka sama ng mga kawal na nagpalaye sa Kapuluan, Samantala, si Mr. Agar ey naging oplsyal sa huk• bong amerikano, at luma- Tatagang ang "Lo "Waist Gang': éfY hi9di m11i.taJaki nAng gayuh• g•yon lamang. ni)~y .piná,. tutunayan ng iaang' pang"• l!r.:~w:Sg~~~:;:: ~~ro;: Jul.ing o¡¡ "llakallyon Sa m.ga baryo ng Mandayan sa Mindanao: Sa Fagdiriwang ng pista, ang pinal'a-ulo ng pamilya w tribu ay naghahagis ng isang sibat sa isang tumpok· "ª fH"H na n•kalagay sa isang di-maayos n• ,...., na pil'l•li.Ugir•.flt .. ~ ~•ong n•gsasayaw ng ··~n.digm~g'' s•r-•· l(Áp.g nu.a1pul niya ang mg• piti at m•yroong n~~, ang paniw* M..'y rM9';a~aroon ng sakuna sa kanilanCJ b<1yan,·; kun9 ..._ na1Mn9 m-...r09. •y tatangg,ap sil• ng biyaya, Lu~ na m.t..,;a kapa tMl',Mw:ng kaugaliang Pilipinong i,lmiiral hanffot"9 ng1yon ay MolJ pa'cj\,i.Mndog at pe.q.inqm n~ GINEBRA SAN MIGUEL Sa loob ng m•higit n•' ~ d.ung Non, ito .-nu kin•gigir.w•n H mga k•pistehr.t, •f mg• peqtitipon wp•gka't LASA ANG NAGSASABI! SumaWrap lalo an<J mg• im1min kwnC) ..,..., ~INHRA SAN MIGUEL. isang produkto ng LA TONDE:ÑA, INC. ENEllO 27, 1'57- MAOAllN HG U.GONG autlAY_.
Sin• Emm• Al•11r•, Carm•n Sori-11· n:- at !..ourdes G•lici•. H iHng fa!po H "DALAWANG INA" n9 l.VN n• naglalar•w•n ng m•lung· '<d n• ku•ysay•n ng iung in•. .. 1bi11I• si Roslt• Noblt H P•9· ni' ni lhmon D'S•lva tungkol u 11W•k ~ o'y tagpo u º'DOKTORA MILAGROS" n• Fil•n· ::i¡ Piclures n• plnam"n•h•IHn ni tin•t•mpubn ni J. V•I Rico <1.t Fred Montill•. na hiyn. N•ghuhuntah•n sin• Diraktor Ar· rn•ndo Garces •I 1n1 ilang bituin ng "TARHATA" (Sampaguita). Ka. um1 u lar1wo1n sin• Fred Montil- ~~nE::ie Le~:'~~~ p:;;.~:lla:•~:~ Van de Leon, Rii: Miruol at Vic e•ievarn. IO--MAGASIN NG BAGONG IUHAY
ENERO 27, 1957 un ay nagkatuo/aan sila, sa. amuki na rin n_g tatlong lalaki, na magpustahan na n g kau•kaunti. B i lang pagbibigay, puma yag din ang tatlong kasa• pi ng "Lo 'Waist Gang." Nagpustahan sila sa la· rong "black jack". Ngu ni't matagalan, unti-unti nang. lumaku ang pustahan hanggaJ1g sa ang singkuwe-singku wenta lamang ay maging piso•piso na, dala-dalawa:; tatlo-tatlo ... at hanggang sa umabot ng sampu-sam· pung piso. nang tatlong artista, at nalaman na la• rnang nilang sila'y natata lo n_g malaki pagkaraan ng maraming sandali. An.e: ipinagtataka nila, sa tuwing maliit ang kani. lang taya o pusta ay tu• matama, .: nguni't kapa¡ malaki na ay talo~ Napasubo ang At nadiskubre nila ang "milagro" nang dakong" huli. Dinadaya sila ng tatlong lalaki sa pama magitan ng mah11husay na. kaparaanan. Kaya, hinuli nila sa aksiyon ng pagdaraya ang sumusuk· sok ng baraha. At mangyari pa, nagka• roon ng "bakbakan". Hi\1- di napalampas ng tatlong b i t u i n ang ginawang "paglamang" sa kanila at gumanti sa pamamagitan ng balugbugan. Napadapa ang mga magdaraya at sa takot ay isinasauli ang natalong salapi ng tatlong artista. Nguni't bilang pagpapa kamaginoo pagkatapos ng lahat, hindi na tinanggap ng tatlo. lamang ninyo 'yan sa pagpapaga• inyong mga bu mot ng kol!" ang sabi pa ni Zaldy. "Gastusin na oOo - Sa Ugat (Karug. ng na sa P· 20> ~bae, kahi't anong pa.g hihigpit ang gawin m'>, p¡¡:g talagang malikot a/f hindi rno masusupil ~t makagagawa rin kah1't papaano. Subali't kung magkagayon man, bagay na rnatibay ang paniwala kong hindi katulad na asawa mo an_g gagawa ng gayon, ay h1.1-wag kang hahatol agad at huwag kang maniniwala sa bali· ta. Alamin mo ang kato. tohanan, manubok ka, at kung mahuli mo, ay isau Ii mo nang mahusay sa kanyang magulang at maghiwalay kayo. Suba· sandaling maki· li't sa paghiwalay ka ay huwag ka nang makikisama uli, Iyan ang "tandaan mo. Ganyan ang laleking maY karangalan! Sa pagouusap namm ng aking ama ay nasagi ng bisig ko ang isang bote na inuming pampalamig al nabuwal iyon. Napatama iyon sa orasang pangme :;a at sa pagkabigla ko'y nasagi ko pa ang mesa na ikinabagsak orasan sa lapag. Mahal na mahal ng ina ko ang orasang iyon pagka't umano'y kay tagal niyan.i¡: inimpok ang niyon. Sa labis -ibinili panghihilakbot k o n g · nang makitang nabasag ang orasan . ay iyon ang tinangka kong damput~n agad. Subali't rnaagap na nakapagsalita ang aking ama sa isang iglap. ng Iyong bote ang dam· putin mo ... ! Dinampot ko ang bote na ang laman ay umagos sa mesa. Punasan mo muna an_g mesa saka mo dam.· putin ang re:io. N ang madampot ko ang bote ay kalahati pa ang nalabing laman. Kung hindi mo di· nampot agad iyan, di sa na'y umagos na lahat ang laman niyan at nabasa ang buon_g mesa. Mabu· buo mo pa ba ang relo kung damputin mo man agad? Kinagabihan ay ayaw pang mag-uma-umalis sa dili·dili ko ang sinabi ng aking arna. Nag-ibayo tu Ioy ang paghanga ko sa kanya. Mabilis siyang magpasiya, subali't tum· -pak naman, tuloy ang -ikinuwento niya sa amin1' minsan nang iisa pa raw an_g anak nila at ni hindi pa ako ipinaglilihi. Naba litaan ng ama ko na may lumiligaw sa aking ina ... isang dating kaibigan ni ya na may isa na ring anak. Nanubok na min· aking ama at san ang napatun;:i.yang totoo nga a n g kanyang nabalita. Kung wala siya ay uma akyat ng ligaw ang kaibi gan niya. Kunwa'y siya muna ang hahanapin at pag natiyak.nci. wala siya ay saka didiga nang_ hus• to! N agunita ko HinPi kinagalitan ng ama ko ang aking ina. Pi· nagpayuhan lamang na mag-íngat at maging han· dang lagi sa pagtatanggol. Hindi rin kinausap ng ama ~o ang kaibigan niya hinggil sa bag~y na iyon. Masaya pa rin siy8ng nakikipagbatian at hindi nagpapahalata .. Para· sa akin ay napakabigat ria Jalo ng suliraning iyon. Baka kung sa akin nangyari ang gayon ay magkimkim na ako ng poot laban sa kaibigan k? at maghiganti nang mara J1a~. Subali't kaibang·kai ba ltll& ginawang paglu Ys · hg akin¡ ama. Uan¡
'' lbng dum•ting sa M1ynll1 noong Llnggo ng u ,...q1 1ng m111 bituln ng Hollywood n1 tina John Agu, Bill Phipps .1t Mvron He.ley up.1 ng m1111ll1bH u "THE DAV OF THE TRUM l1r1wain 5jn1 Prodyuser Manuel PET" ng C. H. S1nti190 Film Org1niH1tion. K1 11m1 nila u Vi1t1n, Jr, 1t Cirio H. Santiago, na'.Ututuwang paraan. A.t napakadaling gawin. Hindi 1'1Jlang niya iriakyat ng ligaw ang asa• wa ng kaibigan ni"ya. Pi· nadalhan pa nlya ng mga sulat ng pag·ibig. lnaraw· araw niya ang pagdaan sa harapan ng bahay at ka· hi't naroon ang lalakl ay tinatawag niya ang babae upang batiin lamang. La gi siyang maraming &ina• ¡abi yata ang kabilgan ng aking ama. Subali't nang malapit nang malcaayat ay biglang isinara iyon ng aking ina at hinambalos ~f º t~:;d1a~!ki ~i:t~~;a:~ gaw at bumagsak sa lupa. Kinabukasan ay nakipag l..iyan~hiyang usap ang lalaki sa ak.ing Dambana._ (Karugtong ng nasa p. 17) isa ka sa mga dapat na· mini? kausapin. Ano'ng nilalakad nin yo- at sino ang nagsabi sa inyong ako ang dapat n'yong kausapin? -Ha yag na hindi pa rin maka paniwala si Ramon. 'Yon nga ang pag· Nang minsang magdaan '°g aking ama sa hara· pan nJt bahay ng kaibigan niya ay naratnan niyang nagsisibak ng kaho,. ang 18.laki. Binaü .muna -niya ito saka tinaw.ag ang ba· bae. lbig mo ba ng baya· bás? Dadalhan kita rito mamaya? Oo. iyong mga hinog, hane? lpaninigang ko .. , :ijabalitaan na ng ka.ibi- 91111 ug •. aking ama ang iflnagawa niyang pagll gaw sa asawa nito kaya napakalimit mag•away ng mag-asawa. Pagkaalis ng ama ko noon ay · na.kati sampal ang ba· kim ng bae. · Subali't sa kabila ng mga kitlupitan at pag hihigpit ng lalaki ay na paibig pa rin ng ama ko ang asawa ng kanyang ka.ibigan. Gayonman · ay hindi naman niya "pina• patulan". Araw-a~aw na man ay kinukumust• ng ama ko ang akiilg ina at paminsan-minsan ay sinu- 91.lbukan. Jsang araw ay náklta rriyang nagpupu milit ang ~alaki na maka akyat sa aming bahay. Nang ipinid ng aking ina ang pintuan ay sa binta· oa nagswnikap na umak.· 'Pare, marahil ay ito na ang magiging kahuli· hulihan,1t kahilingan ko sa iyo at inaasahan ko na-· mang hindi mo ako bibi guin k u n g gugunitain rin mong may mabuti naman tayong pinagsa• mahan. Ano iyon nakatawang aking ama. Pare? -. t.inong ng Kung maaari sana'y huwag mo nan'g ligawan hindi ang asawa ko. . ko na rin bibiruin si ku- mare ...• Iyon laman¡:? pala, e ... masuswtod ang g u s t o mo, 'Pare ... ! Ncipatawa ako sa san dali ng aking pagm_umu· ni. Naisaloob kong lal)at nga pala ng suliraniti ay may kaakmang kaluta san. Gumaan•gaan ang dalahin ng aking puso. Ganoon ang aking gaga· win, naipasiya ko. Ngayon ay hindi ko na pinahihirapan ang aking s.arili paninibugho. At, napatunayan ko ni tong mga huling araw na hindi naman mapanganib a.ng kagandahan ng aking asawa. (X.> sa uusapan natin, 'Igan! 'Yon nga, Partner. Malalaman mo ang lahat nang iyan ... Tena. Nag-iisip na napahak bang si Ramon. Sumunod siya sa dalawa na tuluy tuloy na sumakay sa kan· yang kotseng nakahimpil sa di-kalayuan sa pintuan ng bakuran ng pamanta san. Sa inanyong yaon ng dalawa ay nagtiim sa kan ya ane; isan¡( hinala. Na paudlot siya sa pagsakay sa kanyang kotse. Bakit pati kotse ko'y kilala n'yo? -naiusig n~· ya sa dalawang nangaka. sakay na. Wala nang maraming tanong, Partner! --mari ing saway ng pangala wang nananalim na ·ang mga ma~. Si Ramon ay nagt&,Jjlg kang tumalikod dahil sa inanyo pangalawa. Nguni't n a kit a ni~·ang nagbunot ang unn. ng Huwag kan¡:? magka· kamali, -matatag na ba la niyon habang itinata pat sa kanya ang kanyon ng hindi mailantad na· re -Nakikiusap na bolber. sa iyo, ayaw mo pa. HaJi. ka na, sakay ! Hindi rin kumilos si ang Ra.mon. nag-aapoy "Tlga matang natitigan ni ya ang dalawa, sa loob ng kanyang kotse. Sumungaw ang tumata wa.~ sa kanya ng partner sa bintanilya ng kotse at tinapik·tapik siya sa sik mura. Ikaw kasi, Pa¡-tner, - aniyon na parang ñanga. ngaral kay Ramon. -Si~ nabi ko na sa iyong wala kaming tangkang masa ma, e ... Tila hihiyain mo pa kami. Tena ... Huwag mong intinhidin 'yang ka sama ko. Talagang gan· yan lang 'yan pag tila mapapahiya. Tena. Hu wag kang matakot. Sagot kita, Partner. kalooban ni Ramon. Utang na loob 'Igan, 'yang kotse huwag pati ay pinag-aalma mo. Partner, pag may na kahalata sa amin ay mato todas ka. Simple lang ang istrok. Tipong artista ka pa naman, di mo paghu• sayin ang arte. Kunwa ri';Y mga kaibigan mo ka m>. Nguni't hindi pinan• sin ni Ram0n ang mga na sa likuran niya. Nang ma. kalabas na sila sa kasiki pan ng trapiko'y nanana lim pa rín ang mga ma. tan,g tiningnan niya· ang mga iyon · sa pamamagi· tan ng rear-glass. Bayaan mo, Tinoy! -marahas na S;&bad ng una. Humigpit ang pag kakapigil nito sa rebolber na patagong nakatuon pa rin kay Ramon. -Ba rnong gawin ang yaan kursunada niya. Baka may ambisyong magbi sa kata lang ng hutas wan gus 'yan. Baka tong matakpan ng diyar· yo, e. Lalong nanalim a n g rnga mata ni Ramon da hil sa sinabi ng naka-re bolber. Dahan·dahan ni yang nakuyom ang kan yang nanginginig- na mga kamao. Nagngalit a p. g kanyang mga bagang. At mula sa mukha ng naki kiramdam na de·rebolber sa hawak a~ gumapang mto ang kanyang tingin. Pagkuwa'y gumalaw ang kanyani;t mga kamay. Bi nuksan niya ang pintong pang-unahan ng kotse at siya'y sumakay. 1 la n g saglit pa'y buhay na ang makina ng kotse. Sa'n n' y o gustong ta yo? -ta· magkausap, rión.i? niya. Kami ang nakaaalam, 'lgan. Sige, basta patak buhin mo.'ng kotse .. Siyanga, Partner. Ba· yaan mo't sasabihin na min sa iyo kung saan ta yo mag-uusap. Nang sumapit sila sa pook na hindi na matao ay naramdaman ni Ra mon ang biglang pagtu· likod niya ng tuon sa kanyon ng rebolber. Ngayon, 'lgan, ay ~ ai langang sumunod kt. sa bawa't sasabihin ko. At sa bawa't kantong nag Ngayon, 'lgan, ay ~ ai langang sumunod kt. sa bawa't sasabihin ko. At sa bawa't kantong nag ma:raanan utos ang de-rebol_bt e - rt1ano. silya. . . mano .. , mano. . . sil ya. . . mano ... Nagngangalit ang mga bagang na ikinanan-ikina liwa ni Ramon.ang- katse. Na sa Jabas na sila ng Maynila. Ang kalsadang binabagtas nila'y naba baybayan ng malagong talahib. Ikaw lang, Karyas, e, dinadaan mo sa init ng ulo. -Narinig ni Ramong sabi ng sa kanya ng Partner. -Ting. nan fuo, di sumakay din si ya. turii.atawag Pasalamat kayo't ~a kot akong· másangkot sa iskandalo. -Basag ang ti nig na wika ni· Ramon. - Kungdi'y nagkasubukan sana tayo. Itigil mo d'yan, 'lgan. Nan.I? maihinto ni Ra mon ang kotse'y naram daman niyang nawala ang pagkakatuon ng re bolber sa kanyang likod. Pumalit ang mátitigas ng kamay ng tumatawag · sa kanya ng Partner. Itinu lak siya nito. -Sige, ba ba! -ang marahas na u tos. --Tama Íla, 'Igan ... Si gé, paandarin nio-na 'yang kotse natin. Naiinip na ka mi· Ang. kotse'y gumalaw. Pabugsu.bugsong urriatra~ at umabante iyon sa pag· labas. sa bakuran ng pa mantasan. Halos mag kaumpug·umpog ang da lawa na magkatabi sa mga panghi.lling upuan. Easy ka. lang, Partner, Pa,1? nasaklan ako ríto'y makikita mo. Pasensiya na kayo! At pinasibad ni Ramon ang kotse. Nagngiingalit wari ang .makina. ng kot se sa mga paghintu-hinto dahil sa kasikipan ng tra· piko. Waring nagbaba~ ya n¡ pa,e:hihima¡:¡¡ik. na Hindi na nakapagpigil si Ramon. Bigla siyang nagbaling at sinikwat ng kanan ang nagtulak sa kanya. Nguni't mabilis iyon. Nakail~g at naka ganti. lsang pabayong suntok ang pinadapo ni yon sa kanyang batok'. Saglit na pinagdimlan. si Rl\mOn at na'ng magka malay siya'y n~ilabas na. siya ng dalawa sa kotse. -Easy ka lang Karyas. Kabilin-bilinan ng Boss na huwag natin siyang uutasin. Sa narinig na yaon ay lakas ng nag-ibayo ang loob ni Ramon. Dinalu hon,1? niya ang dalawa. At maraming mabibig~t na kamay ang dumapo sil kanf•· (ltllllilo1) ENERO 27. 1957 - MAGA.SIN NG IAGONG IUHAY-41
DEODORANT BEAUTY SOAP NA MAY ARO DIN nakasusugpcr so amcry- ~.ts piKlagaga.ndQ 009 im~cm9 ktvttLs ! Onq Otiodin sa fnesco_beout1:1 90'0p Olj nokap.QP.Q.u1 ~9 mqo mik.11ob1.jong naiiwaii so '1nyonq k:utls nq mqG. kal\Orn won g Stl &on. ()rig mqo mi k:ho&yong i.to ang noqlq inq sonki nq omoy - powis ... o..t maao~inq po9m1.1ton ng !!H)º montso ~ i,,atat . fr&SCO kahalaga lamang ng mga karaniwong sabong pampaganda ! Co11uri9llt PMC l 9SS