ANG Pahayagan ng Partido Komunista ng Pilipinas Pinapatnubayan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo Tomo LIII Blg. 6 Marso 21, 2022 EDITORYAL Hin di ma ti ti nag ang mag ka sa nib na la kas ng ma sa at huk bong ba yan Ma ta pos ang anim na taon, bi ni go ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB) at ng sam ba ya nang Pi li pi no ang re hi meng US-Du ter te sa taun-ta on ni ‐ tong dek la ra syong du du ru gin ang re bo lu syo nar yong ar ma dong pa ‐ ki ki ba ka. Sa ha lip na ma ga pi, ang ma pang hi mag sik na di wa at de ter mi na syon ng ba yan ay la long nag-aa lab sa ha rap ng wa lang ha bas na pa sis tang pang ga ‐ ga his at te ro ris mo ng es ta do at ng ma la wak na pag du ru sa sa ila lim ng bat bat sa kri sis na nag hi hi nga long nag ha ha ring sis te ma. Mis tu lang mga asong ulol na pi ‐ na ka wa lan sa pag ka ka ka de na ang mga pa sis tang sun da lo, pu lis at tau ‐ hang pa ra mi li tar pa ra wa lang-ha bas na ma ni ba sib sa taum ba yan. Lu mu ‐ sob ang mga ha li maw kung saan mu lat, nag ka kai sa at na ki ki ba ka ang taum ba yan upang si la'y lum pu hin sa ta kot, pi ri ngan, bu sa lan at ga pu sin. Sa utos ng ka ni lang uhaw-sa- du gong among si Du ter te, di nu mog at di na has ni la ang taum bar yo. Bi ‐ nu ra ang pag ta ta ngi kung si no ang ar ma do at si no ang hin di. Ka bi-ka bi ‐ la ang mga pag pa tay, pag du kot, pag-a res to, pag tortyur at pag ku long at pag pi lit na "u ma min at su mu ko" la ban sa ma sang wa lang san da ta pa ra lu ma ban. Ki nu ral at pi na li bu tan ang ka ni lang mga ko mu ni dad upang man ma nan ang ba wat ni lang ki bot. Na ti wang wang ang mga bu kid at ang ya man ng gu bat ay nai wang hin di na pa ki na ba ngan. Bi nom ba, ki nan yon at pi nau la nan ng ba la ang ka ni lang mga bar yo, bu kid at bun dok. Du ma lu hong ang mga mi na han, mga plan ta syo n, pro yek tong eko tu ‐ ris mo, tu lay at mga kal sa da pa ra uma gos ang tu bo at ma min tog ang mga bul sa ng na nga nga bun dat na ma la la king ka pi ta lis ta, pa ngi no ong maylu pa, ko mer sya nte at mga lu long sa ko rap syong upi syal ng mi li tar. Pi ‐ na la la yas ang ma sang mi nor ya sa ka ni lang lu pa at pi lit di na da la sa mga "pa ba hay" na ma la yo sa ka ni lang ta ‐ ha nang gu bat. Mil yun-mil yong mag ‐ sa sa ka ang ni lu gi ng im por ta syon ng bi gas at mga da yu hang pro duk to, ma lao'y pi na la yas, pi ni lit iben ta ang ka ni lang lu pa at ini wang na ka han du ‐ say sa lu sak ng hi rap at gu tom. Su ba lit hin di na ti ti nag ang
taum ba yan at ang huk bong ba yan. Bag kus, la long na gi ging taim tim ang ka ni lang di wa at ka pa sya han na lu ‐ ma ban at ha ra pin ang anu mang hi ‐ rap at sakripi syo pa ra isu long ang ka bu ti han ng sam ba ya nan. Sa tu long ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB), pa tu loy na bi nu buo ang mga sa li gang sa ma hang ma sa ng mga mag sa sa ka, ka ba ta an, ka ba bai ‐ han, mga ba ta at mang ga ga wang pang kul tu ra sa bar yo. Na tu tu tu nan ang pa ngi ngiba ba w sa ta kot at ang mga pa ra an ng pag la ban. Nai da ra os ang mga pu long at pag-aa ral na hin ‐ di na ki ki ta, naaa moy o na ri ri nig ng aa li-a li gid na pa sis ta. Sa ma-sa ma ni lang si nu su way ang ka bi-ka bi lang utos ng nag-aa mu-a mu hang sun da lo na umi gib ng tu big, ma ngu ha ng pang ga tong o mag li nis o mag kum pu ‐ ni sa ka ni lang kam po. Su mi si gaw ang mga pa der sa mga is lo gang nag ha ‐ ha yag ng hi na ing at ga lit ng taum ba ‐ yan. Ma hig pit ni lang mi na man ma nan ang mga ha li maw upang pi gi lan ang anu mang te ro ris tang ba lak la ban sa taum bar yo, at sa ma-sa mang ku mi ki ‐ los pa ra su mak lo lo sa si nu mang ka ‐ pit ba hay na di na da lu hong. Sa pag tu ‐ tu lu ngan ng yu nit ng huk bo at mi li ‐ sya, ang mga kam pu han o ba raks ng mga ha li maw ay ta hi mik na ni la la pi ‐ tan o inaa sin ta mu la sa dis tan sya ng mga Pu lang man di rig ma. Sa tu long ng huk bong ba yan, tu ‐ mi tin dig ang ma sang mag sa sa ka pa ‐ ra ipag la ban ang ka ni lang hi na ing la ban sa la bis-la bis na upa sa lu pa, pa ra ita as ang sa hod ng mga mang ‐ ga ga wang bu kid at ita as ang pre syo ng ka ni lang mga pro duk to. Sa ma- sa mang ni lu lu tas ang prob le ma sa eko nom ya, ka ti wa sa yan, ka lu su gan at edu ka syo n. Pi nap lantsa ang mga si ga lot sa ha nay ng ma sa upang ma ‐ buo ang hi git na pag ka kai sa sa pag ‐ lu tas ng mas ma la la king prob le ma. Sa pag tu tu lu ngan ng huk bo at ng ma sa, ti yak na su su long ang dig ‐ mang ba yan sa buong ban sa. May hang ga nan din ang te ro ris mong bi ‐ na ba li ngan ng mga pa sis tang reak ‐ syu nar yo, ang da mi ng bom bang ini ‐ hu hu log o kan yon na pi na sa sa bog, o ng da mi ng swel du hang mer senar yo na pwe deng pu ma li bot o su ma kop sa ilam pung li bong bar yong nag ba ba ‐ ngon at lu ma la ban. Da pat ubos-ka yang ku mi los ang huk bo at ang Par ti do at isa ba li kat ang ma bi bi gat na tung ku lin pa ra pa ‐ tu loy na pa la ka sin ang BHB, mag rek ‐ rut at mag sa nay ng ilan li bong ba ‐ gong Pu lang man di rig ma mu la sa ka ‐ ba ta ang mag sa sa ka, at mga mang ‐ ga ga wa at in te lektwal na pe ti bur ges, ka ba bai han at iba pang sek tor. Da ‐ pat pa tu loy na pan da yin at pag ti ba ‐ yin ang mu lat na di sip li nang ba kal ng ANG Nilalaman Editoryal: Hin di ma ti ti nag ang mag ka sa nib na Tomo LIII Blg. 6 | Marso 21, 2022 la kas ng ma sa at huk bong ba yan 1 Ser bi syong huk bo, ka li ngang ma sa 3 Ang Ang Bayan ay inilalabas sa Na ka hi hi long si rit-pre syo ng la ngis 4 wikang Pilipino, Bisaya, Iloco, Hiligaynon, Waray, Ingles at Espanyol. Rip leng R4, na sam san ng BHB 4 Pam ban sang sa hod na ₱750, iginiit 5 Mga protesta 5 Tumatanggap ang Ang Bayan ng mga 3 kon sul tant ng NDFP, iligal na inaresto 6 kontribusyon sa anyo ng mga artikulo #StopTheBom bing sPH 6 at balita. Hinihikayat din ang mga Sa madaling salita 7 mambabasa na magpaabot ng mga Pa nu num ba lik ng TGCP, ma ri ing ti nu tu tu lan 8 puna at rekomendasyon sa ikauunlad Mga ma sa ker sa pa na hon ni Marcos 9 ng ating pahayagan. Kam pan ya ng re bo lu syong ag rar yo sa India 10 Ang Ang Bayan ay inilalathala dalawang beses bawat buwan ng Komite Sentral ng Partido Komunista ng Pilipinas @cpp_angbayan 2 mga Pu lang man di rig ma sa pa ma ‐ ma gi tan ng pus pu sang pag ta ta as ng ka ni lang ka mu la tang pam pu li ti ka at pang-i deo lo hi ya. Da pat la long ita as ng huk bong ba yan ang ka ka ya han sa pa ki ki dig mang ge ril ya, ang pag si sik ‐ re to sa mga pa ra an ni to ng pag la la ‐ kad at pag ka kam po, upang ma na ti ‐ ling bu lag at bi ngi ang kaa way at ma pa wa lang say say ang mga bom ba at ma ka ba gong ka ga mi tan sa pag ‐ sa sar bey lans at pam bo bom ba. Sa ma hig pit na sik re tong pag ki los, la ‐ ging ma ha ha wa kan ng BHB ang tak ‐ ti kal na ini sya ti ba sa dig ma an, at ma pa na na ti li ang ma hig pit na ug na ‐ yan at pag tu tu lu ngan sa ma sa. Da pat sa pu lin ng la hat ng yu nit ng BHB ang mga aral mu la sa di na nas na pag ka bi go ng ilang yu nit sa na ka ‐ ra ang taong pa gda lu hong ng kaa way. Pi na tu tu na yan ni to sa atin ang ka ‐ tum pa kan ng pag su su long ng ma sak ‐ law at maig ting na pa ki ki dig mang ge ‐ ril ya sa ba ta yan na pa pa la wak at pa ‐ pa la lim na ba seng ma sa upang hin di ma su kol ang mga yu nit ng huk bo. Sa ma hig pit at ma la wak na su por ta ng ma sa, pa tu loy na ma ka ko kontra-en ‐ sir ku lo, ma pag ka kai tan ang kaa way ng tar get, ma bi lis na ma ka li li pat-li ‐ pat, at ma ka bi bi ra sa gi lid at li ku ran. Ti yak na tu luy-tu loy na la la kas at la la wak ang ar ma dong re bo lu ‐ syon sa pag-ang kop at pag bi go ng BHB sa pi na ig ting na estra te hi kong open si ba ng kaa way, sa pag pu pun ‐ ya gi na iba yong pa hig pi tin ang ug ‐ na yan sa ma sa, sa pag ta tang gol sa ka ni la la ban sa pa sis mo, sa pag pa ‐ pa la kas ng ka ni lang mga sa li gang sa ma hang ma sa at sa ma lik ha in at de ter mi na dong pag la ban sa pa sis ‐ tang kaa way at pag su long ng mga pa ki ki ba kang an tip yu dal. Da pat ihan da ng Par ti do, ng BHB at ng sam ba ya nang Pi li pi no ang isip sa pag ha rap sa ma la la ki at maiig ting na pag la ban sa pa sis mo at te ro ris mo ng es ta do. Sa pag di ri wang ng na la la ‐ pit na ika-53 ani ber sar yo ng BHB, tu ma naw ta yo sa pag ka mit ng iba ‐ yong pag su long sa da ra ting na mga taon at buuin ang ka pasyahan sa tu ‐ luy-tu loy na pag bag tas at pag su long sa lan das ng ar ma dong re bo lu syo n. Marso 21, 2022 ANG BAYAN
Ser bi syong huk bo, ka li ngang ma sa Ma ya man sa ka ra na san ng pag bi bi gay ng ser bi syong me di ‐ kal ang mga man di rig mang me dik ng Ba gong Huk bong Ba ‐ yan (BHB). Da hil na ha ha rap sa la hat ng kla seng sit wa syo n, na ‐ ga ga may ng mga me dik ng Huk bo, na ka ra mi han ay mu la sa ma ‐ iba-i bang ti po ng sang mag sa sa ka, ang pag-a ga pay sa pang-emerhensyang me di kal. Isang ha lim ba wa ang ka so ni Ison, 9-ta ong gu lang na ba tang Du ‐ ma gat na na du las sa ba tu han at na ‐ ba li an ng bra so. Na daa nan si ya at kan yang ama ng mga Pulang man di ‐ rig ma sa ta bing ilog nang mang ya ri ang ak si den te. Na sa bar yo noon ang isang yu nit ng BHB kung ka ya ma bi ‐ lis na na ka sak lo lo ang upi syal me di ‐ kal ni to. "Ha los ma wa lan ng uli rat ang ba ta at im pit na umii yak sa sa kit," sa lay say ni Ka No noy, isa sa mga man di rig mang su mak lo lo sa mag- ama. Da hil sa nay sa ma bi li sang ki ‐ los, agad na na ka pag-i pon ng be ta ‐ di ne, gasa, plas ter, elas tic ban da ge at pain re liever ang tim ng mga man di rig ma. Bit bit ang first aid bag at pis to la, agad na pi nun ta han ng ka ni lang me dik na si Ka Ai da ang ba ta at ni la pa tan ng first aid. Ni lag ‐ yan din si ya ng ba lang kat. Sa pat na na tu gu nan ang emerhensya at nai ‐ tu loy ng yu nit ang pag pu pu long ma ‐ sa sa bar yo, ka sa ma ang ina ni Ison na noo'y a la lang-a la la sa kan yang anak. Ma ka li pas ang ku lang isang bu ‐ wan, na daa nan ulit ng mga ka sa ma si Ison at ang iba pang ba ta sa ta ‐ bing-i log. Hi lom na ang kan yang su ‐ gat at bra so mu la sa hi git isang ling ‐ gong pa ba lik-ba lik na pag ga mot at pag hi lot ng mga ka sa ma sa kan yang bra so. Nang ka mus ta hin, buong sig ‐ lang sa got ni Ison na ma ga ling na si ‐ ya. "Na ka ak yat na nga ulit ako sa mang ga at na ka pa ngu ha na ng bu ‐ nga pa ra ki na Ta tay," sa bay wa si was ng kan yang ka nang bra so. Nag-a bot si ya ng li mang pi ra song bu nga pa ra sa mga ka sa ma. "Sa la mat po ta la ga sa in yo. Gu ma ling na ang bra so ko. Pra mis po, mag-ii ngat na ako sa su su nod!" Nag-a lok ang mga ba ta na tu mu long sa mga man di rig ma pa ra ita wid ang ka ni lang mga ga mit sa ilog. Si Ison, ka sa ma ng iba pang mga ba tang Du ma gat, ay "dray ber ng mga ka sa ma." Tu mu tu ‐ long si la pa ra lig tas na ita wid ang mga ga mit ng mga ka sa ma ka pag ma la ki ang ilog at ma du las ang ba tu ‐ han. Isi na sa kay ni la ang mga bag sa ma la la ki ni lang sal ba bi da at ini la la ‐ ngoy sa ka bi lang pam pang. Ka ra ni wan na ang ga ni tong mga tag po sa mga lu gar na ki ni ki lu san ng huk bong ba yan. Da hil sa lat sa aten ‐ syong me di kal ang ma ra ming bar yo sa ka bun du kan, na kaa sa si la sa ser ‐ bi syo ng BHB. Kung ka ya na man ilang beses ni lang ibi na ba lik ang pag ka li nga sa mga ka sa ma. Ga ni to ang ka ra na san ng me dik na si Ka Pri mo, na min san ay ti na ma an ng ba la sa paa nang ma pa la ban ang kan yang yu nit. Sa una'y ina ka la ni ‐ yang "mai ga ga pang" ni ya ang kan ‐ yang sa ri li pe ro hin di ni ya ito ki na ya sa ka lau nan. Inu song si ya ng mga ka sa ma sa du yan la lu pa't hin di pa si la na ka la la yo ay pi na sa bu gan si la ng mor tar ng kaa way. Nag ma ni ob ra si la pa la yo sa ope ‐ ra syon ng mga sun da lo nang ma hi git da la wang ling go. Sa ba wat ko mu ni ‐ dad na ka ni lang na da daa nan, ma bi lis si lang si na sa lu bong ng ma sa. Sa ba ‐ wat isa, may da lang sup lay ng pag ‐ ka in ang ma sa at ulat sa ka la ga yan ANG BAYAN Marso 21, 2022 ng se gu ri dad sa ka ni lang da daa nang ru ta. Ma la ki ang tu long ni la sa pag ‐ bu bu hat kay Ka Pri mo. "Nag pa sa lin-sa lin ang ga ni tong sis te ma sa ba wat sit yong di naa nan na min," sa lay say ni Ka Pri mo. Sa git na ng lak bay, du ma ting si Gi mo, isang mag sa sa kang min san na ni ‐ yang gi na mot. Na puk pok noon sa ulo si Gi mo at na wa lan ng ma lay. Si Ka Pri mo ang nag la pat ng first aid sa kan ya at nag ban tay hang gang nag ‐ ka ma lay. Ti ni yak din ni yang maa yos ang la gay ng pa sye nte ba go si ya lu ‐ mi san sa lu gar. "Nang ma la man kong ikaw ang na su ga tan, sa bi ko, sa sa ma ta la ga ako't ma ka tu long! Pa ra na man ma ‐ ka ba wi ako sa iyo," sa lu bong ni Gi mo kay Ka Pri mo. Lub ha itong iki na tu wa ng su ga tang man di rig ma at hi git na na ka pag pa ti bay sa kan yang pa ni nin ‐ di gan na mag sil bi sa re bo lu syo n. Hin di ma da li ang mga daang bi nag ‐ tas ni la - ma ki tid, ma ta rik, ta gi lid at ma su kal. Sa ma-sa mang nag tu long ang Pu lang huk bo at ma sa hang gang mai la bas at ma ka pag pa ga mot si Ka Pri mo. Gu ma ling si Ka Pri mo ma ta pos ang ilang bu wang ga mu tan. Nang ma ka ba lik si ya, ka sa ma na ni ya sa Pu lang huk bo si Gi mo. 3
Na ka hi hi long si rit-pre syo ng la ngis, bi li hin at si ngil sa ser bi syo Mis tu lang kwi tis ang pi na ka hu ling pag si bad ng pre syo ng mga pro duk tong pet rol yo noong Mar so 15. Umaa bot sa ₱13.15 ang idi nag dag sa ka da lit ‐ ro ng die sel, ₱7.10 sa ga so li na at ₱10.50 sa gaas. Ito ang ika-12 at pi na ka ma ‐ la king pa tong sa pre syo si mu la 2022. Da hil di to, uma bot na sa ha los ₱31 ang ka buuang taas-pre syo ng mga pro duk tong pet rol yo mu la Ene ro. Ha los dob le na ito ng buong-ta ong pag dag dag noong 2021. Mas ma la ki pa ang pa tong sa pre syo ng mga pro ‐ duk tong pet rol yo sa mga pru bin sya. Ang kat wi ran ng mga kum pan ya sa la ngis, ma lu lu gi raw si la kung hin ‐ di mag ta ta as ng pre syo da hil sa tu ‐ ma ta as na pre syo ng im por ted na kru do. Ka ya na man, sa ma ma ma yan ni la ipi na ba ba li kat ang pagtaas ng presyo. Da hil sa ga ni tong pag ka su ‐ ga pa sa tu bo ka ya tu ma bo ang Pet ‐ ron ng ₱6.41 bil yon noong na ka ra ang taon. Ma la king ka buk tu tan, kung tu ‐ tuu sin, ang ling gu hang pag ta as ng pre syo da hil la ging may ilang bu wang im bak ang mga kum pan ya na hin di apek ta do ng pag ba gu-ba go ng mga pre syo. May hi gan teng mga im ba kan ng kru do ang Chi na, Ja pan, South Ko rea, Si nga po re at iba pang ban sa kung saan nag-aang kat ang Pi li pi nas ng mga pro duk tong pet rol yo. Ka bi lang sa pi na ka nag du ru sa sa pag ta as ng pre syo ng la ngis ay ang mga dray ber ng pam pub li kong transpor ta syo n. Ayon sa Pi nag-i sang Sa ma han ng mga Tsu per at Ope rey ‐ tor Na ti on wi de (Pis ton), umaa bot ng ₱363 ka da araw ang na wa wa lang ki ‐ ta ng mga dray ber. Dahil rin dito ay nababawasan pa ng halos ₱145 ang ng mga kinikitang ₱300-₱400 mamamalakaya. Sim bi lis din ng si rit-pre syo ang pag-a nun syo na man ng Me ralco na mag ta ta as ito ng si ngil nang ₱0.063 ka da ki lo watt hour o ka tum bas ng ₱13 ka da bu wan pa ra sa isang ti ra ‐ han na ku mo kon su mo ng 200 ki lo ‐ watt hour ka da bu wan. Hin di pa diu ‐ ma no sak law ni to ang pag ta as ng pre syo ng pet rol yo. Sa mga pa leng ke na man, tu ma as na rin nang ma hi git ₱1 ang mga de- la tang kar ne at ₱2.75 ang ga tas na kon den sa da. Ang mga pag ta as na ito ay epek to pa la mang ng nag da ang mga ling gong pag si rit sa pre syo ng la ‐ Rip leng R4, na sam san ng BHB-Su ri gao del Sur Inam bus ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB)-Su ri gao del Sur ang mga sun da lo ng 75th IB na lu lan ng ha bal-ha bal ha bang bu mib ya he sa Pu rok 2, Ba ra ngay Bol ho on, San Mi gu el noong Mar so 14. Na sam sam mu la sa ka ni la ang isang rip ‐ leng R4 ha bang na pas lang ang isang sun da lo. Pau wi ang mga sun da lo mu la sa ope ra syong kom bat sa ka la pit na mga ko mu ni dad. Hu mi ngi na man ng pau man hin ang yu nit ng BHB ma ta pos ma su ga ‐ tan ang isang si bil yang dray ber sa am bus. man ang na pas lang ng BHB sa isang kontra-reyd la ban sa 88th IB sa Sit ‐ yo Ben dum, Ba ra ngay Bus di sa pa re ‐ hong syu dad noong Mar so 9. Pi tong sun da lo ang na pas lang sa kontra-o pen si ba ng BHB-Bu kid non la ban sa nag-oo pe ra syong mga tro ‐ pa ng 1st Scout Ra ngers Bat ta li on at 8th IB sa Sit yo Kii to, Ba ra ngay Can- a yan, Ma lay ba lay City tang ha li noong Mar so 3. Isang sundalo na ‐ Sa Agusan del Sur, dalawang sundalo ng 67th IB ang napaslang habang pito ang nasugatan sa ambus ng BHB sa Barangay Manat, Trento noong Marso 12. Mag ka ka su nod na ope ra syong ini lun sad ng BHB- ha ras ang 4 ngis. Ayon sa Phi lip pi ne Ama lga ma ted Su per mar kets Associa ti on, tu ma as na nang 3% hang gang 6% ang pre syo ng mga ba ta yang pro duk to mu la unang ling go ng Mar so. Ang mga im por ted na pag ka in, ka tu lad ng ga tas ng ba ta, ay maaa ring tu ma as ng hang gang 15%. Pi na nga ngam ba han na rin ang po sib leng pag ta as ng pre syo ng bi gas ng hang gang ₱3 ka da ki lo da hil sa pag ta as ng pre syo di la mang ng la ‐ ngis, kun di pa ti ng pa ta ba. Prob le ma do rin ma ging ma li li it na ne go sya nte da hil sa gas tos ni la sa transpor ta syo n. Sa Be ngu et, ang mga trucker na nag de de li ber ng gu ‐ lay sa mga pa leng ke sa May ni la ay gu ma gas tos na ng dag dag na ₱7,000 nga yong Mar so kum pa ra sa gas tos ni la noong Ene ro. Sa la hat na ito, ang tu gon ng re ‐ hi meng Du ter te ay big yan ng ka ka ‐ ram pot na ₱200 ka da bu wan o ₱6 ka ‐ da araw ang ka da pa mil yang ka bi lang sa 50% na pi na ka ma hi hi rap (sa mga benepisyaryo lamang ng 4Ps, ayon sa huling paglilinaw ng Malacañang). May ka ka ram pot ding sub sid yo na ini la an pa ra sa mga tsu per (₱6,500) at ma li li it na ma ngi ngis da. Li ban sa Sundan sa pahina 5 Northern Sa mar (Ro dan te Urtal Com mand) sa mga ba ra ngay ng Ca ‐ tu big. Noong Peb re ro 16, pi na pu tu ‐ kan ng BHB ang mga tro pa ng PNP-Special Acti on Force sa pa gi tan ng Ba ra ngay Roxas at Ba ra ngay San Jo se (He bo bol lao). Da la wang sun da ‐ lo ang na pa tay at da la wa ang na su ‐ ga tan. Sa Ba ra ngay Tu ngod non noong Peb re ro 21, pi na pu tu kan ng BHB ang 20 nag-oo pe ra syong kaa way. Da la ‐ wa ang naiu lat na na pas lang. Mu ling pi na pu tu kan ng mga Pu lang man di ‐ rig ma ang mga nag-oo pe ra syong tro pa sa CM Recto (Lo be dico) noong Peb re ro 24. Marso 21, 2022 ANG BAYAN
Pam ban sang sa hod na ₱750, iginiit Mu ling igi ni it ng mga mang ga ga wa ang pag-iinsti tu syu na li sa sa pam ban sang mi ni mum na sa hod na ₱750 kada araw sa ha rap ng nag taa sang pre syo ng ba ta yang bi li hin at si ngil sa ser bi syo. Ayon sa Ibon Foun da ti on, la lu pang lu ma yo sa ka sa lu ku yang mi ni mum ang na ka bu bu hay na sa hod. Sa kwen ta ng gru po, kai la ngan ng isang pa ‐ mil yang may li mang myembro nang ₱1,072 ka da araw o ₱25,252 ka da bu wan pa ra ma bu hay ng di sen te sa Met ro Ma ni la. Ito ay sa ka la ga yang ini la gay ng es ta do sa "ma ba bang" 3% ang tan tos ng impla syon noong Peb re ro. Hin di ni to sak law ang pag si rit ng mga pre syo nga yong Mar so. Ta li was sa pag da da hi lan ng mga upi syal sa eko nom ya ng re hi meng Du ter te, hin di to to ong tu ma ta as ang mga pre syo da hil iti na ta as ang sa ‐ hod. Pi na ka ma ba gal ang pag ta as ng mga sa hod sa ila lim ng re hi meng Du ter te at pi na ka ma ba ba ang ha la ga ni to sa na ka ra ang 35 taon. Noong Ma yo 11, mu ling ini ha pag ng Unity for Wa ge Increa se Now! ang pe ti syon ng mga mang ga wa pa ra sa dag dag na sa hod sa upi si na ng De partment of La bor and Employ ment. Ito ay ma ta pos ang isang kon sul ‐ ta syon na di na lu han ng ma hi git 100 mang ga ga wa sa Na tio nal Cat hed ral ng Igle sia Fi li pi na Inde pen di en te sa lun sod ng May ni la. Noong Mar so 17, nag pi ket ang mga mang ga ga wa sa ha rap ng Kong re ‐ so ha bang di ni di nig ang pa nu ka la pa ra sa pam ban sang mi ni mum na sa hod. Araw ng Kababaihan Naging okasyon rin ang ika-105 Pandaigdigang Araw ng Kababaihan noong Marso 8 para ilabas ng kababaihan ang kanilang pagkamuhi sa rehimeng Duterte sa gitna ng nagtataasang presyo. Pinangunahan ng mga myembro ng Gab rie la ang mga pagtitipon ng kababaihan sa Metro Manila, Baguio City, Cavite, Naga City at Davao City para gunitain ang okasyon. Ini ha lin tu lad ni Joms Salva dor ng Gab rie la ang kai nu ti lan ni Rod ri go Du ter te sa pag ti gil sa su nud-su nod na pag ta as ng pre syo sa "pam bu bug ‐ bog ng asa wa na hin di nag sa sa wang mang-a bu so hang ga't hin di na ma ‐ ma tay ang ba bae." Mu la sa Men dio la, di na la ni la ang pro tes ta sa Li wa ‐ sang Bo nifacio, pa re ho sa lun sod ng May ni la. Mula sa pahina 4 sag lit lamang din itong ma sa sa id, hin di la hat ay na bi big yan da hil sa pi na hi ‐ rap na pro se so ng pag ku ha at ka ku pa ran ng mga ahen sya na ila bas ang pon do (sa ilang bahagi ng Northern Mindanao, ₱6,000 lamang ang natatanggap ng mga tsuper, at depende kung ano ang kulay sa pulitika). Ang kag yat na hi ni hi ngi ng mga tsu per at kon syu mer, irol bak ang pre syo ng la ngis sa an tas ba go ang 2022. Giit din ni lang sus pen di hin man la mang ang bu wis sa la ngis. Ti nang gi han ito ng rehimeng Du ter te ka hit pa na ka ku lek ta na ito ng ma hi git ₱75 bil yon mu la sa mga bu wis sa la ngis na bi na ya ran ng ma ma ma yan. Ilan sa mga pa na wa gang ito ang iti nam bol ng mga de mok ra ti kong gru ‐ po sa ilang araw na pro tes ta mu la noong Mar so 15-18 la ban sa pag ta as ng pre syo ng la ngis. Nag ka ro on ng koor di na dong mga pag ki los sa iba't ibang ba ha gi ng Met ro Ma ni la, Neg ros, Iloi lo, Davao City at Le gazpi City. Nag ‐ lun sad din ng ti gil-pa la ot ang Pa ma la ka ya sa La gu na de Bay at Ma ni la Bay. Lumalakas din ang sigaw ng mga drayber ng dyip para itaas hanggang ₱10 ang pamasahe. Kakabit nito ang panawagan para sa dagdag sahod, pagpababa ng presyo ng pagkain at bilhin, pagpapahinto sa pagtatambak ng imported na produktong agrikultural, pagtaas sa presyo ng mga produktong magsasaka, at iba pang kagyat na kahingian. ANG BAYAN Marso 21, 2022 Barikada ng taumbaryo sa Negros. Pinalibutan ng mga residente ng Sityo Cabiti, Barangay Santol, Binalbagan ang bahay ng kababaryo nilang si Lucia Sales noong madaling araw ng Marso 20 para ipagtanggol siya laban sa sumasalakay na sundalo at pulis. Si Sales ay tinarget ng mga pwersa ng estsado dahil kasapi ng Asosasyon para sang mga Mangunguma kag Mamumugon sa Uma. sa Kauswagan Ika27 taong ka ma ta yan ni Flor Con templacion. Gi nu ni ta ng Mig ‐ ran te noong Mar so 17 ang pag pa tay kay Flor Con templacion sa pa ma ma ‐ gi tan ng isang pi ket sa Men dio la, May ni la. Si Con templacion, isang do ‐ mes tic hel per, ay bi ni tay sa Si nga po re sa ka song pag pa tay . Hi na tu lan si ya ng ka ma ta yan doon noong 1995. Bik ti ‐ ma si ya ng ka pa ba ya an ng reak syu ‐ nar yong es ta do sa Pi li pi nas sa mga mig ran teng Pi li pi no. Hus ti sya pa ra sa New Ba ta an 5! Nag ka ro on ng prog ra ma sa Davao City, Ce bu City at Quezon City upang ipa na wa gan ang hus ti sya pa ra sa New Ba ta an 5 noong Mar so 11 ma ta pos lu ma bas ang ini syal na au ‐ topsy sa ka ta wan ni Chad Booc. Lu ‐ ma bas sa im bes ti ga syon na na ma tay si Booc ma ta pos pau la nan si ya ng ba la. Ba gamat hin di na du ma an sa aw top si ya ang iba pang bik ti ma, naob ser ba han sa mga ka ta wan ni na Elgyn Ba lo nga at Ge leju ra in Ngujo III ang ka tu lad na ba kas ng ma ra ‐ ming ba la at pa sa. Ala wans ng mga tit ser, hu wag bu ‐ wi san. Nag pi ket ang mga myembro ng Alli ance of Concer ned Teachers (ACT) sa ha rap ng upi si na ng Co ‐ me lec noong Mar so 10 pa ra kas ti gu ‐ hin ang 20% bu wis na ipi na taw sa ka ni lang ala wans pange lek syo n. Sa ulat ng mga lo kal na un yon ng ACT, ang ka ka ram pot na ₱2,000 na ala ‐ wans ay ka kal ta san ng ₱400 na bu ‐ wis. Sa na ka ra an, na sa 5% la mang ang kal tas na bu wis. Pa na wa gan na noon na tang ga lin ito. 5
3 kon sul tant ng NDFP, iligal na inaresto Tatlong kon sul tant ng Na tio nal De mocra tic Front of the Phi lip pi nes (NDFP) ang iligal na inaresto ng mga pwer sa ng mi li tar ni tong na ka ra ang da la ‐ wang ling go. Dalawa sa kanila ang hindi pa inililitaw. Sa man ta la, da la wang li ‐ der ma sa na sang kot sa kam pan yang elek to ral ang mag ka su nod na ti nang kang pa ta yin at 13 si bil yang Lu mad ang ili gal na iki nu long. Di nu kot ng mga ele men to ng Eas tern Min da nao Com mand ng AFP si Ezequiel Da gu man, kon sul ‐ tant ng NDFP sa Sout hern Min da ‐ nao. Mu la pa Mar so 7 na wa wa la si Da gu man. Di nu kot si ya ha bang na ‐ sa bi ya he pa pun tang ko mu ni dad ng mga mag sa sa ka sa New Co rel la, Davao del Nor te. Na ka tak da sa na si yang ma ki pag kon sul ta han sa mga mang ga ga wa at mag sa sa ka sa plan ‐ ta syo n. Sa Northern Sa mar, di nu kot ng mi li tar ang konsultant na si Edwin Alcid, ki la la bi lang Ka Veejo, at da la ‐ wa ni yang ka sa mang si bil yan noong Mar so 8 sa Ba ra ngay San Jo se, Ca ‐ tu big. Si Ka Veejo, 74 taong gulang, ay may diabetes at kailangan ng aten syong me di kal. Hin di pa rin ini li ‐ li taw ng AFP si Ka Veejo, re ti ra dong kad re ng Par ti do Ko mu nis ta ng Pi li ‐ pi nas. Ayon sa ulat, da la wang he li ‐ kop ter ng AFP ang lu ma pag sa bar yo pa ra ku nin si la. Isa pang konsultant, si Ramon inaresto Patriarca, ang sa Negros. noong Marso 18 Kasamang inaresto sina Carmen Jonahville Matarlo at John Michael aktibistang mga Baldonado, manana liksik na nagsasagawa ng iligal na imbesti gasyon sa mga asyenda ng pamilyang Cojuangco sa Sityo Tondo, Barangay Suay, Himamaylan, Negros Oriental. Sinampahan sila ng gawa-gawang kaso. Bigong pag pa tay. Bi na ril ng di ki la lang mga la la ki si Larry Vil le gas, li der ng Pis ton-Ge ne ral San tos at kampanyador ng Bayan Muna noong Mar so 13. Pi na sok ng mga sa la rin ang kan yang ba hay sa Ba ra ngay Bua yan, Ge ne ral San tos City. Nau ‐ na na siyang ni- red tag ng NTF- ELCAC. Sa man ta la, hi na rang at ti nu tu ‐ kan ng ka lib re .45 ng di ki la lang ka ‐ la la ki han si Ama lia Alcan ta ra, li ‐ der-ma ra li ta sa Pook Ma li nis, Ba ra ‐ ngay UP Cam pus, Quezon City noong Mar so 12. Na bi go na man ito nang agad na ru mes pon de ang mga re si ‐ den te sa lu gar. Ili gal na pang-aa res to at de ‐ ten syo n. Sa Bu kid non, li mang si bil ‐ yan ang ili gal na ina res to sa Si tyo Ki lap-a gan, Ba ra ngay Can-a yan, Ma lay ba lay City noong Mar so 3, ha ‐ bang nagtotro so pa ra sa ka ni lang mga ba hay nang maa bu tan si la ng 1st Scout Ra nger Bat ta li on. Si la ay ti nortyur, ti na ni man ng ma ta ta as na ka lib reng ba ril, pam pa sa bog at lap ‐ #StopTheBom bing sPH, iki na kam pan ya sa ibang ban sa INILUNSAD NG FRIENDS of the Fi li pi no Peop le in Struggle (FFPS) ang kam pan ya pa ra sa pag wa wa kas sa wa lang-pa tu mang ga at la bis na na ka ‐ si sin dak na mga ae ri al bom bing sa mga si bil yang ko mu ni dad sa Pi li pi nas. Nai ta la na ang hi git sa 200 ka so ng mga ae ri al bom bing at pa nga ngan yon ng mga pwer sa ng Armed Forces of the Phi lip pi nes sa ila lim ng pa nu ‐ nung ku lan ni Du ter te. Ini lun sad ng gru po ang kam pan ya pa ra ma ka hi kayat ng mga kai bi gan at al ya do sa iba't ibang ban sa na su por ta han at pa la wa kin ang pag tu tol sa ae ri al bom bing na si bil yan ang pa ngu na hing apek ta do. "Ang mga ko ‐ mu ni dad ng mga ma hi hi rap na mag sa sa ka at ka tu tu bo sa pi na ka ma la la ‐ yong lu gar ang hi na ham ba los ni to," ayon sa gru po. 6 top, at pi na la bas na mga ka sa pi ng Ba gong Huk bong Ba yan. Siyam na magsasaka, walo ang Lumad, ang idinetine simula unang linggo ng Marso sa Barangay White Culaman, Kitaotao, Bukidnon ng mga sundalo ng 72nd IB sa isang lokal na klinik. Pinwersa silang "sumuko" bilang kasapi ng BHB para "linisin" ang kanilang mga pangalan at ngayon ay iligal na ikinulong ng mga sundalo. Sa Cavi te, 10 bo lun tir ng kam ‐ pan yang Ma ka ba yan for Le ni-Ki ko ang ina res to noong Mar so 10 sa Sit yo Si la ngan at Ta la ba 7, Bacoor. Sa ta bing ng "ge ra kontra-dro ga" si na la kay ng yu nit ng PNP-Bacoor ang ko mu ni dad. Tat lo rin ang su ga ‐ tan sa pag sa la kay na ki ni la lang si ‐ na Char lie Aqui no, Richard Fe li pe at Johnmel da Lucer nas. Bi nug bog din si Joel Sa la ban ya, bi se pre si ‐ den te ng Anak pa wis Partylist-Cavi ‐ te at pi na pu tu kan ang kan yang asa wa. Ili gal ding idi ne ti ne ng PNP-Si ‐ lang, sa Si lang, Cavi te si Jo nat han Merca do, ta ga pag sa li ta ng Teat ro Ka ba ta an Mu la sa Na yon at da la wa pa ni yang ka sa ma. Na ka la ya rin si ya ma ka li pas ang da la wang araw na pag ka ka ku long. Inaresto ang mga progresibo ilang araw matapos i-red tag ni Sen. Panfilo Lacson at Cong. Crispin Remulla ang mga dumalo sa raling Leni-Kiko sa Cavite. si Carlo Reduta, organisador ng grupong Coco Levy Funds Ibalik sa Amin-Quezon noong Marso 18 ng gabi sa Barangay Cawayan, Gumaca. Inaresto Pam bo bom ba. Noong Peb re ro 20, hin di ba ba ba sa wa long bom ba ang ini hu log ng AFP sa li mang sa ka ‐ han sa Ba ra ngay Deit de Tu rag, Silvi no Lo bos, Northern Samar. Ki ‐ nau ma ga han inistra ping ng mga he ‐ li kop ter ni to ang mga sa ka han. Wa ‐ sak ang isang ba hay sa sa ka han at mga pu no ng ni yog. Isang sa ka han din ang na si ra ma ta pos lapagan ng he li kop ter. Marso 21, 2022 ANG BAYAN
ANG BAYAN Marso 21, 2022 7
Pa nu num ba lik ng open-pit mi ning at TGCP, ma ri ing ti nu tu tu lan Ma ri ing ti nu tu tu lan ng ma ma ma yan ng South Co ta ba to ang hak bang ng lo kal na gub yer no na am yen da han ang Envi ron men t Co de na nag ba ba wal sa open-pit mi ning sa pru bin sya. Noong Peb re ro, da la wang ser ye ng kon sul ta syon ang kun wa'y isi na ga wa ng mga lo kal na upi syal pa ra ku nin ang upin yon ng mga re si den ‐ te. Ito ay ka hit wa la na mang nag ba ba go sa mga ba ta yan kung ba kit una nang ipi ‐ nag ba wal ang pa ma ma ra ang open-pit sa pru bin sya. Ma hi git 3,000 ma ma ma yan ang lu ma hok sa kon sul ta syon pa ra tu tu lan ang open-pit mi ning. Ka bi lang sa mga tu mu ‐ tu tol ang Archdioce se ng Mar bel, mga or ga ni sa syong mag sa sa ka, mga li der ng mga set ler at ng tri bung B'la an na lub hang apek ta do sa mga ope ra syon ng kum pan ya. Ang mga kon sul ta syon ay isi na ‐ ga wa sa tu lak ng Sagit ta ri us Mi nes Incor po ra ted (SMI), ka sab wat ang ilang mga upi syal at ga mit ang ilang li der-ka tu tu bo, pa ra mu ling big yan- da an ang ope ra syon ng Tam pa kan Gold-Cop per Project (TGCP). Isa ito sa mga pro yek tong mu ling na bu hay ma ta pos ila bas ng re hi meng Du ter te ang Execu tive Order 130 na mu ling nag pa hin tu lot pa ma ma ra ang sa open-pit sa pag mi mi na sa ta bing ng pag bu hay ng eko nom ya. Ipi na ti gil ang ga ni tong mga ope ra syon ng noo'y Deparment of Environment and Natural Resources Sec. Gi na Lo pez. pag had lang ng ma ma ma yan sa TGCP sa ha rap ng Execu tive Order 79 ng re ‐ hi meng Be nig no Aqui no III na nag la ‐ la yong pa ngi ba ba wan ang pag ba ba wal sa open-pit mi ning at pag ka loo ban ng Envi ron mental Compli ance Cer tifica te ang SMI noong Peb re ro 2013. Ang TGCP ay su ma sak law sa ilam ‐ pung li bong ek tar ya ng mi na sa hang ‐ ga nan ng mga pru bin sya ng South Co ‐ ta ba to, Davao del Sur, Sul tan Ku da rat at Sa ra nga ni Province. Si na sa bing ito ang pi na ka ma la king mi na ng gin to sa buong South East Asia. Si na sa bi ring isa ito sa may pi na ka ma la king de po si ‐ to ng cop per sa buong mun do. lu mag da ang ma hi git 90,000 in di bid wal sa pe ‐ ti syon la ban sa pag-am yenda sa Envi ‐ ron ment Co de. Ba go ni to, ibi na su ra ng isang lo kal na kor te noong Oktub re 2020 ang ka song isi nam pa ng SMI pa ‐ ra ipa wa lam bi sa ang lo kal na ba tas. Noong Oktub re 2021, Isi na ba tas ang Envi ron ment Co de noong 2010 du lot ng pag gi gi it ng ma ‐ ma ma yan sa pru bin sya na iti gil ang open-pit mi ning ng noo'y Xstra ta-SMI. Na ging ka sang ka pan ang ko di go sa Wa lang lu bay na pag la ban Tat long de ka da nang ni la ba nan ng ma ma ma yan ng Far South Min da ‐ nao ang TGCP sa pa ra ang ar ma do at di ar ma do. Da hil sa ma la kas at ma la ‐ wa kang de mok ra ti kong ki lu sang ma sa at sa pa ki kii sa ng ma si ga sig na ar ma ‐ dong pag la ban ng ma sa at ma ta ta ‐ gum pay na mga ak syong pag pa pa ru sa at open si ba ng Ba gong Huk bong Ba ‐ yan sa re hi yon ay na pa la yas ang mga 8 dam bu ha lang mul ti na syu nal na noo'y nag-oo pe reyt ng mi na. Mu la nang buk san ang mi na, nag pa lit-pa lit na ito ng may-a ri. Noong 2005, ibi nen ta ng Wes tern Mi ning Cor po ra ti on ng Austra lia ang mi na han sa Xstra ta Plc., na nag ben ‐ ta na man ng mga sa pi ni to sa Glenco re noong 2013. Uma lis ang Glenco re noong 2015 at nai wan na so long ope rey tor ang SMI. Su nud-su nod din ang mga ta ‐ gum pay na li gal ang na ka pi gil sa tu ‐ luy-tu loy na ope ra syon ng mi na sa mga pa na hong ito. Noong 2004, na ‐ na lo ang pe ti syong ini ha in sa kor te ng or ga ni sa syong La Bu gal na ku ‐ muk westyon sa li ga li dad ng Mi ning Act of 1995. Bi na lik tad ito ng Kor te Sup re ma da hil ki na kai la ngan uma no ng es ta do ang ki ta mu la sa mga da ‐ yu hang ma mu mu hu nan sa mi na. Noong Mar so 2020, pi na la wig ng re hi meng Du ter te ang pa so nang Fi ‐ nancial and Technical Assis tance Agree ment nang 12 taon. Sinundan ito ng paglalabas ng National Commission on Indigenous Peoples ng "Cer tifica ti ‐ on Precon di ti on" gamit ang diumano'y pagsang-ayon ng mga li der ng tri bung B'la an. Su ba lit ayon sa mga ulat, ha ‐ ya gan ang pa nu nu hol ng kum pan ya pa ra ma pa pa yag ni to ang mga li der ng mga tri bo. Ang pi nag hi hi na la an na ‐ mang pa tu loy na ku mu kontra ay ti na ‐ ta kot at pi nag ba ban ta an ng mi li tar. La ga nap na ka ra ha san ang iti ‐ nu gon ng militar at mga ba ya rang ahen te ng kum pan ya pa ra sa mga ku mu kontra sa pro yek tang mi na sa an yo ng mga ekstra hu di syal na pa ‐ ma mas lang, pagdukot at pag tortyur la ban sa mga hu ma had lang sa mga ope ra syong mi na. Ilan sa mga bik ti ‐ mang pi nas lang ay ang mga ak ti bis ‐ tang si na Re na to Pacai de, mag ka pa ‐ tid na La ga ro, Boy Bil la nes, ang mag-a mang Da tu Anting at Vik tor Fre ay at si Jovy Ca pi on at kan yang da la wang ma li li it na anak. May mga ka so ng pag ka wa la ng ilang in di bid ‐ wal ang iniuug nay din sa mi li tar. Marso 21, 2022 ANG BAYAN
Pag ba ba lik-ta naw sa mga ma sa ker sa mga Mo ro sa pa na hon ng dik ta du rang US-Marcos Isang ma la king ka hi ba ngan at ma pan lin ‐ lang na ka si nu nga li ngan ang pag gi gi it na wa lang na ga nap na ma sa ker tu lad ng in si ‐ den teng Ja bi dah sa ila lim ng ba tas mi li tar ni Ferdinand Marcos Sr. Ito ang na ging tu gon ng mga Mo ro sa pau lit-u lit na pag de dek la ra ng mga reak syu nar yong ma ka-Marcos na ga wa-ga wa at pan lo lo ko la mang ang mga kwen tong ma sa ker la ban sa mga Mo ro. Nakikita nilang mahalagang gunitain ang mga ito habang papalapit ang eleksyon at muli na namang lumalapit ang mga pulitiko para kunin ang kanilang boto. Isa sa ga yong mga ma sa ker ang ti na gu ‐ ri ang Ja bi dah mas sacre kung saan pi na tay ang 28 ka ba ta ang Mo ro ma ta pos tu mang gi sa utos ng Armed Forces of the Philippines (AFP) na pa ta yin ang ka ‐ ni lang kap wa Mus lim pa ra sa ku pin ang Sa bah. Na ga nap ang ma sa ker noong Mar so 18, 1968 ha bang si na ‐ sa nay si la sa is la ng Cor re gi dor, Cavite City. Ki ni ki la la sa ka say sa yan na ang Ja bi dah mas sacre ang na ging mit sa ng ar ma dong pa ki ki ba ka ng Mo ro Na tio ‐ nal Li be ra ti on Front o MNLF na iti na ‐ tag ni Prof. Nur Mi sua ri noong 1969. Pe ro ang iti nu tu ring ng mga Moro na pi na ka ma ra has at pi na ka ma la king ka ‐ so ng ma sa ker sa kanilang ka say sa yan ay ang na ga nap sa Pa lim bang sa Sul ‐ tan Ku da rat noong Set yembre 24, 1974. Hang gang nga yon, sa ri wa sa alaa la ng mga bik ti mang na ka lig tas ang ka ru mal-du mal na pang ya ya ri at ka lu pi tan na ka ni lang di na nas sa ka ‐ may ng pa sis tang pwer sa ng es ta do. "Tyem pong ma da ling araw noon, at ka ta ta pos la mang ng ikaa pat na araw ng aming taim tim na pag-oob ser ‐ ba ng Ra ma dan nang big lang pi nau la ‐ nan ka mi ng mga bala ng kan yon ng mi li tar," sa lay say ni Ama Amed, pu ‐ nong gu ro ng isang mad ra sah sa na wi (eskwe la han ng hayskul) na na ka pa na ‐ yam ng Ang Ba yan. "Ilang ba ra ngay sa aming ba yan ang ti na ma an sa pam bo ‐ bom ba. Su mi si gaw na ang mga tao sa sob rang ta kot, la lu na ang mga ba ta at ka ba bai han. Wa la na ka ming na ga wa kun di ma na la ngin kay Allah." Ti ned yer pa la mang si Ama Amed noon na na nga nga rap ma ka pag ta pos pa ra ma ka tu long sa kan yang mga kap wa Mus lim. Nang lu mu sob ang mga sun da lo, ka bi lang si ya sa mga ka ‐ ba ta ang na ka lig tas at nag ta go sa gu ‐ bat hang gang uma lis ang mga sun da ‐ lo. Ga yun pa man, ilang myembro ng kan yang pa mil ya ang hin di na ka lig tas. "Pag ka ta pos ng pam bo bom ba ay hin di pa na kun ten to ang mi li tar. Apat na ba tal yong pwer sa ng AFP ang su ‐ mu god sa mga si bil yang ko mu ni dad at di na kip ang la hat ng mga taong ka ni ‐ lang naa bu tan. Pwer sa hang ki na lad kad ang mga la la ki at iki nu long sa mosque ng Tacbil sa Barangay Ma lis bong." Ayon sa mga na ti pong sa lay say ng mga bik ti mang na ka lig tas, may 1,500 na ka la la ki hang edad 11 hang ‐ gang 70 taong gu lang na iki nu long sa mosque ang pi na tay ng mga pa sis ta. May mga ulat na nag sa sa bing uma bot sa 3,000 ang na ma tay sa iba't-i bang mga in si den te sa pa na hong iyon. "Araw-a raw ay may pi na pa la bas na gru pong tig-10 o hi git pa ra pa ta ‐ yin. Si la mis mo ang pi na pa hu kay ng ka ni lang li bi ngan ba go si la ba ri lin ng mga sun da lo. Ka pag nag re rek la mo ang mga bi hag na na gu gu tom ay hi ‐ na ha gi san la mang si la ng kop ra. Sa pi ‐ li tan si lang pi nag hu hu bad at pi na ga ‐ ga wa ng ka las wa an, ba gay na iti nu tu ‐ ring na ma bi gat na ka sa la nan kay Allah. Ni la pas ta ngan ni la at ni yu ra ‐ kan ang aming pag ka tao at pa gi ging Mus lim," ma lu ha-lu hang inaa la la ni Ama Amed ang bru tal na ka ra na san. Nai ta la rin na uma bot sa 3,000 ka ba bai han at mga ba ta na may edad 9 hang gang 60 ang ina res to at iki nu ‐ long sa isang bo de ga sa bar yo at sa mga bar ko ng mi li tar. Ma hi git 300 ba hay ang si nu nog ng mga pa sis ta. "Ma ra ming ka ba bai han ang gi na ‐ ha sa ng mga sun da lo. Ma ra ming mga ba ta rin ang na ma tay sa sob rang gu ‐ tom at hi rap ng ka ni lang ka la ga yan." Nang ya ri ang ma sa ker sa Pa lim ‐ bang da la wang taon ma ta pos idek ‐ la ra ng re hi meng Marcos ang batas militar noong Set yembre 21, 1972. Ayon sa ilang im por ma syo n, pi ‐ na nga ngam ba han noon ng re hi meng Marcos na la la wak pa ang ki lu san ng MNLF hin di la mang sa Pa lim bang at ibang ba ha gi ng Sul tan Ku da rat, kun di sa buong er yang sak law ng noo'y Central Min da nao Com mand ng AFP. Idi na hi lan ng AFP na pa kay uma no ni lang tu gi sin ang mga re bel ‐ deng MNLF. Su ba lit ang ini lun sad ng es ta do ay ope ra syong pag li pol sa ma ma ma yan ng Pa lim bang. Sa utos ng dik ta dor, idi ni ri he ng mga he ne ral ng AFP ang pam bo bom ba at pag ma ‐ sa ker sa mga si bil yang Mo ro. Ka sa ‐ Sundan sa pahina 10 ANG BAYAN Marso 21, 2022 9
Kam pan ya sa pag ha han da ng lu pa, ba ha gi ng re bo lu syong ag rar yo sa India Ipi nag di wang ng re bo lu syo nar yong ma ma ma yan ng India noong Peb re ro yang ga mit ang mga mag sa sa ka. Tu ‐ wing ga bi, nag ta tang hal ng mga prog ra mang pang kul tu ra ang mga ar tis ta ng ba yan. Sa hu ling araw ng ak ti bi dad, nag ka ka tay ang mga ko ‐ mi te ng ba ka bi lang han dog sa mga ka la hok. Ka da taon, nag la la an ng pon do ang mga lo kal na gub yer nong ba yan pa ra ipan tus tos sa ak ti bi dad na ini ha ha lin tu lad ng CPI-Maoist sa tra ba hong ko mu nal. ang ta gum pay ng kam pan ya sa ma la wa kang land leve ling na si ni mu lan noong 2011. Ang land leve ling ay pag ha han da sa lu pa pa ra ma ka pag-i pon ito ng tu big at maa bot ng pag da loy ng tu big mu la sa mga di ke ng iri ga syon ka tu lad ng mga tu bi gan ng pa lay sa Pi li pi nas. Ang kam pan ya ng pag ha han da ng lu pa ay ba ha gi ng pag pa pa un lad sa at ra sa dong ag ri kul tu ra at ita as ang pro duk syon sa ka na yu nan ng India. Par ti ku lar sa es ta do ng Bas tar, na kaa sa sa ulan ang pag sa sa ka ng la ‐ ma ma ma yan. Na ka pagta ta nim mang si la ma la pit sa mga pond (ma ‐ li it na la wa) at bu kal. (Ang mga es ta ‐ do sa India ay ka tum bas ng re hi yon sa Pi li pi nas pe ro hi git na mas ma la ‐ ki.) Si ni mu lan di to ang kam pan ya pa ‐ ra sa tu bi gan noong 2011. Pi na ngu ‐ na han ng mga komite ng mama ‐ mayan ang kam pan ya sa pag pa pa tag ng ma sa sak law na mga lu pa in. Nag ‐ la an ang mga ko mi te ng mi ni mum na 5 hang gang 20 araw ng pag pa pa tag ng lu pa ka da ko mu ni dad. Ba go iki na ‐ ka sa ang tra ba ho sa mga sa ka han, idi na da os ang mga pu long pag si si ya ‐ sat kung saan si nu su ri ang ka ta yu an sa eko nom ya ng taum bar yo at pag ‐ pir mi sa pag su su ri sa uri ng mga pa ‐ mil ya. Iti na tak da di to kung si nu-si no ang may pi na ka ma ti tin ding pa nga ‐ ngai la ngan. Isi na sa ma sa ko lek ti ‐ bong pag si si kap ang mga lu pa ng mga mar tir at man di rig ma ng Peop ‐ le's Li be ra ti on Gue ril la Army, ang huk bong ba yan na pinamumunuan ng Communist Party of India-Maoist (CPI-Maoist). Ka da taon, ma hi git 1.5 lakh o 150,000 ang buong sig lang lu ‐ ma la hok sa mga ak ti bi dad na ito. Noong 2021, ini lun sad ng Dan ‐ da ka ran ya Special Zo nal Com mi tee ang pag su su ma sa 10 taong ka ra na ‐ san sa kam pan ya. Sang kot ri to ang la hat ng mga ko mi te ng ma ma ma ‐ yan. Sa kop ng pang-so nang ko mi te ang ma la la wak na re hi yon ng Chhat ‐ tis garh, Odis ha, Te la nga na at Andhra. Tu wing may ko lek ti bong pag ha ‐ han da ng lu pa, umaa la lay ang mga de par ta men to sa pang ka lu su gan ng mga komite ng mamamayan. Lu ma ‐ la hok din ang mga Pu lang ge ril ya. Da hil wa lang mga ma ki nang pang- ag ri kul tu ra, nag da da la ng ka ni-kan ‐ Hin di kai lan man na ging ma sa ya ang reak syu nar yong es ta do sa mga re por mang ag rar yong saan mang ba ha gi ng Dan da ka ran ya. Sa na ka ‐ ra ang 10 taon, hin di ba ba ba sa anim na ka sa ma ang na pa tay sa mga pa ‐ na na la kay ng mga pwer sa ng es ta do sa mga ak ti bi dad na ito. Ili gal na si ‐ na sam sam ng mga pu lis ang mga ga ‐ mot na ini ha han da ng mga ko mi teng me di kal. Pi naiig ting ni la ang mga ope ra syong pan tu gis sa mga pa na ‐ hong nag ha han da pa ra sa pag ta ta ‐ nim ang ma ma ma yan. Pe ro da hil ma lik ha in ang ma sa, may mga pa ‐ ma ma ra an na si la pa ra lin la ngin o ili his ang aten syon ng kaa way mu la sa ka ni lang mga ak ti bi dad. (Ha ngo sa ulat na ibi na ha gi ni Ka sa ‐ mang Amrut ng CPI-Maoist). Mula sa pahina 9 ma sa na mu no sa pag pa pa tu pad ni to ang hi ni rang ni Marcos bi lang gu ber ‐ na dor noon ng Sul tan Ku da rat na si BGen. Gonza lo H. Siongco. Bu kod sa mga ma sa ker ng Ja bi ‐ dah at Pa lim bang, hin di rin ma li li mu ‐ tan ang ma sa ker sa Ma ni li noong 1971. Di to, uma bot sa 70 ma na nam ‐ pa la ta ya ang pi na tay sa loob ng ka ‐ ni lang mosque sa Ba ra ngay Ma ni li sa ba yan ng Car men, North Co ta ba to. Naganap din sa taong iyon ang Tacub mas sacre na ku mi til sa 40 si bil yang Mo ro. Pau wi ang na tu rang mga bik ti ‐ ma ma ta pos na na bi gong ma ka bo to sa gi na nap na es pe syal na elek syo n. Hi na rang si la ng mga sun da lo at pi ‐ nag ba ba ril sa isang tsek poynt sa ba ‐ yan ng Tacub sa La nao del Nor te. Sa buong pa na hon ng pag ha ha ‐ ring mi li tar ni Marcos ay na wa sak ang ma ra ming pa ma ya nang Mo ro sa Min da nao, ma hi git 200,000 ang ki ‐ ni ti lan ng bu hay at ma ra mi ang na ‐ pi li tang lumisan, ka bi lang na ang ka la ha ting mil yon na lu mi kas sa Sa ‐ bah, Ma lay sia. 10 Marso 21, 2022 ANG BAYAN


TAO PO! TULOY! HALINA SA LOOB NG TAO FR. BERT ALEJO, SJ Department of Sociology and Anthropology Ateneo de Manila University START OF LECTURE | 0:33 [0:33 - 0:52 | LECTURE INTRODUCTION] Tao po! Ah, tuloy! Gusto ko kayong anyayahan na pagnilayan itong isa sa pinakamaganda at pinakamakahulugang salita sa karanasan ng Pilipino ng pagpapakatao. Ano yun? Yung salitang loob. [0:53 - 3:21 | LOOB: SALITANG BUKAL PILIPINONG KARANASAN NG PAGPAPAKATAO] Isipin mo: Pagka' masama yung damdamin mo, sasabihin mo [na ang] "sakit ang loob mo." Pagka' matapang ka, may tatag ng loob [ka] na harapin ang mga hamon sa buhay. Pagka' binabalikan mo yung pagpapasalamat mo sa iyong mga magulang, tinatanong mo ang utang na loob. Tapos 'yun bang feeling generous ka, puno ka ng kagandahang loob, isipin mo ang ganda-ganda, noh? At kapag iyon bang matagal-tagal yung hamon sa buhay mo, kailangan [mo] ng tibay ng loob. Tapos kung minsan, nagkasala ka tapos ang hamon naman sa'yo yung hindi lang magsisi kundi magbagong-loob. Ibig sabihin na bagong buhay ka na. At kung meron ka namang gustong makaibigan at dahan-dahan nagkakilala kayo, baka sabihin: "Aba, tignan mo yung dalawa na 'yon--nagkahulihan na ng loob!" At yung 'pag binalikan mo yung buhay ng mga bayani, sasabihin mo: "Ibang klase sila--dakila ang kanilang kalooban. Handa silang mag-alay ng buhay [at] mang pagpapakasakit." Yung mga estudyante pagka' meron disaster na nagvo-volunteer. Ano tawag doon? Yung sa JVP (Jesuit Volunteers Philippines Foundations, Inc.) na kusang loob--paglilingkod na pagmamalasakit na bukal sa loob. Ang ganda-ganda! Kapag galing naman sa gulo ay "panatag ang loob." Kapag hindi ka makapag-desisyon, sabihin mo "Maulap ang aking loob." Pero kapag naging malinaw sa iyo ang lahat, naging makulay na ang iyong buhay, sasabihin mo "Wow, lumiliwayway na ang aking loob." Ibig-sabihin "Nakikita ko na yung ganda ng buhay." Kaya yung, halimbawa, counselling: galing sa maulap ang loob, ngayon ay nagliliwayway na ang kaniyang loob. Kaya siguro, ewan ko kung papaano [ko] kayo hihimukin pero ako, gigil-na-gigil at gandang- ganda ako sa salitang loob. Hindi ito basta hindi labas, kundi isang uri ng pagpapakatao ayon
sa karanasang Pilipino na buong-buo ka; na meron kang pagmamalay, meron kang damdamin, at may katumbas din itong kakayahan. [3:22 - 10:36 | SAAN NANGGAGALING ANG PAGNINILAY TUNGKOL SA LOOB?] Ngayon, siguro matatanong mo "Father, papaano mo naisip 'yan?" Siguro sasabihin ko na sa inyo kung saan nanggagaling ito, noh? Yung una yung pagtataka. Kase nung, ano, nung seminarista pa ako, ang trabaho ko [noon ay] sa mga manggagawa, sa mga urban poor, sa mga maralitang tagalungsod at nakilala ko rin yung mga katutubo dyan sa Sierra Madre. Nung minsan, pag-uwi ko, naghuhubad ako ng sapatos [tapos] kinakapa ng paa ko yung tsinelas sa sahig, ewan ko pakiramdam ko: Nandito na ako sa bahay pero damang-dama ko yung mga pinagdadaanan ng mga manggagawa, yung mga mahihirap. Andito na ako! Naka-uwi na ako, eh! Pero bakit parang dala-dala ko pa rin yung kanilang naramdaman.? Dala-dala ko rin yung larawan ni Buboy na, sa giit na ng kahirapan (?), nagsisikap sumulat ng tula. Nandudoon sila, nandidito ako, pero parang nandidito sila. Nasaan sila? Sa balat ko? Sa buhok ko? Hindi. Sa loob. Ano 'tong loob na para bang pati 'yong kapwa na nasa malayo ay naririto at namamalayan ko, nararamdaman ko, at may iba akong parang pananagutan sa kanila? Pangalawa, hindi ko lang sila naalala kundi bakit yung mga nakiki-baka, yung mga scientist, mga misyonaryo, mga writer, mga nagsusulat, mga magulang na nagsasakripisyo-- bakit sila nagsasakripisyo? Saan nanggaling yun? Yung iba nga ay nag-aalay ng buhay para lang tumaas nang konti ang sweldo. Diba yung mga nasa frontliners sa pagaalaga ng mga may sakit, delikado ang buhay nila? Bakit? Saan nanggagaling yun? Magkano ba naman ang sweldo nila? Ibig-sabihin, may iba pa silang pinaghuhugutan. Ano yun? Bulsa nila? Sapatos? Hindi--loob. Muli, pangalawang pagtataka, ano ba itong loob na parang pinanggagalingan ng sining? Dito sa loob hinuhugot ang mga salawikain. Dito galing sa loob bumubukal ang mga awit, ang mga bagong tula, ang mga bagong pelikula, ang mga akdang sining--dito rin hinuhugot yung kakayahang magsakripisyo. 'Di ba nakakalula? Ano itong loob na parang umaabot sa kapwa kahit malayo sila? Ano itong loob na kahit na iyo'y malayo ay nakakarating dito sa akin? Ano 'tong loob na pinanggagalingan ng kadakilaan; ng pinanggagalingan ng kakayahang magsakripisyo? Nalulula po ako at inaanyayahan ko kayo [na] damahin 'yon. Ngayon sasabihin mo, "Loob? Edi inside!" Hindi. Makukuha mo ba 'yan 'pag x-ray? Makukuha mo lang yung buto! Makukuha mo ba yung loob sa blood test? Makukuha mo lang yung chemical component. Pero hindi mo pa rin makukuha kung ano ba yung loob ng tao--isang hiwaga ito. May idadagdag pa ako: Ito pa lang loob ay hindi basta loob ko lang. Kwentuhan ko kayo: Umakyat ako eh--may isang grupo kami, umakyat kami dyan sa Sierra Madre maghapon kami naglalakad. Nung dumudilim na, mabuti na lamang malinaw [at] maliwanag ang buwan. At
tapos sinubaybay namin yung daloy ng ilog papatungo sa tribo pero kinakabahan kami kasi baka mamaya wild life, may wild people din doon. Pero nakakatuwa, sa sinig ng buwan, nakalakad kami. Maya-maya, mayroong bonfire, mayroong apoy--ibig sabihin malapit na yung tribo. Tapos narinig namin [tahol] kumakahol ang aso--domesticated animal--nandiyadiyan na talaga yung hinahanap naming tribo. Nung malapit na malapit na kami, may sumalubong na isang matanda. Ang pangalan pala niya si Kaka Ito--may tali ang noo, ang ulo, puti ang buhok, naka-jacket na maong na kupas, may kwintas ng mga pangil ng, siguro, usa o baboy damo. Naka-bahag siya, may tungkod, tapos ngumiti siya sa amin. Kinakabahan [at] nagtinginan kami. Pero alam niyo? Hindi ko makakalimutan yung sinabi niya sa amin. May tungkod siya [at] sabi niya: "Tuloy kayo. Tao kayong pumarito. Tao rin naman kaming dinatnan ninyo. Ipalagay ninyo ang inyong loob. Kapwa tao tayo." Sabi ko, nung una kinakabahan kami [kase] baka mamaya masaktan kami, may marahas na mangyayari, yun pala hindi. Taong taga-bundok, hindi naman nag-aral ng maraming mga libro, pero pinatuloy kami at binigkas niya na sabi: "Tao kayong pumarito. Tao rin kaming dinatnan ninyo. Magkakapwa tao tayo. Ipanatag ninyo ang loob. Kahit saan ninyo iiwan ang gamit, walang magagalaw sapagkat kapwa tao tayo dito." Saan--paano kami naging kapwa [kung] ngayon lang kami nagkita? Paano niya--saan nanggagaling yung kaniyang pagpapa-tuloy sa amin? Sa loob. Ano itong loob na ang magka- hindi magkakilala ay pwede magkadugtong ng bituka? Pwedeng magkaroon ng puwang ang iba sa aking sarili at ako naman sa kanila? Ewan ko--kamusta kayo? Ako? Nalulula ako dito na ako maliit lang akong tao, pero kaya ko palang tanggapin sa aking loob ang maraming mga ibang kapwa-tao sa maramdaman ko dahil lamang malayan ko ang kanilang mga pinaghirapan, nararamdaman ko rin ang kanilang mga pinagdadaanan. Dito nagsimula yung pagtatanong ko: ano nga ba itong loob? Loob ng tao? Ngayon, siguro sa pag-aaral ng, ano, sikolohiya, ng pilosopiya, ng teolohiya, pag-unawa sa loob ng tao, sabi ko saan ako mag-uumpisa para sagutin ang pagkalulang ito? Bukod sa karanasan, nakita ko mayroon palang wika na loob. May sinasabi yung salita na loob. Kung gusto mong maunawaan yung loob, edi tumuloy ka. Dito ngayon pumapasok yung magandang karanasan. [10:37 - 13:38 | BAHAY KUBO & BALIK SA TAO PO...] Naalala ko ngayon tuloy! Hindi nga ba merong kantang tinuturo sa mga bata? Ano yun? Bahay Kubo. Bahay Kubo / kahit munti--Ituloy niyo!--Ang halaman doon / ay sari-sari / Singkamas at talong--
Teka muna: hindi ba ang pinag-uusapan ay bahay kubo? Maliit na bahay? Pero bakit yung kanta nauwi doon sa halamanan? Ganito pala kase 'yon. Kase yung kubo, kung titignan mo mula sa labas, parang ang liit-liit lang. Yung ibang kubo, para bang--ano lang--mga 4 square meters lang siguro! Pero kapag pumasok ka at bukas ang bintana, ibang-iba ang karanasan ng yung loob kung titingnan mo lang sa labas, ibang-iba naman yung loob kung nasa loob ka na at bukas ang bintana. Maiintindihan mo na pati ang tanawing bukid yung mga halaman ay bahagi rin ng karanasang ang sarap naman dito sa loob! Hindi mo pala pwedeng husgahan ang loob nang pasilip-silip ka lang sa labas. Kailangan tumuloy ka. Pero bago ka tumuloy, kumatok ka muna! Hindi ba ano? Tapos pag pinatuloy ka, bukas ang bintana, mararamdaman mo na pati yung nasa paligid-ligid- -mga halaman, mga tanawing bundok at tanawing bukid--ay bahagi rin ng karanasang loob. Inaanyayahan ko kayo na ano pagnilay-nilayan yan siguro sa ibang panahon sa sarili niyo, sundin ninyo. Ngayon sasabihin mo "Eh wala nang bahay kubo! Bahay condo nalang!" [tawa] Pag-isipan niyo rin, kung tutuusin niyo, tignan mo yung sari-sari store yung mga vendor dyan sa tabi ng kalsada--ang liit-liit. Sasabihin mo "Paano sila nabubuhay diyan?" Pero pagka' maki-upo ka sa kanila, makikita mo kung papaano sila magmahal sa kanilang anak, papaano sila makipag-trato sa customer. Makikita mo may iba silang kadakilaan hindi sila kasing liit ng iniisip mo mula sa labas. Lumalaki, parang nagiging dakila, ang kanilang dangal kapag sinubukan mong pumasok sa kanilang daigdig. Nabanggit ko yung daigdig--ang loob pala--ito ngayon ang magandang leksyon! Ang loob pala ay hindi isang sulok ng dibdib kundi isang malawak na daigdig. Umaabot ang loob doon sa mga halaman, eh kasi ako ang nagtanim niyan! Ipagmamalaki ko yan! Umaabot ang loob doon sa kapwa-tao. [13:39 - 16:24 | KAYA PALA] Ano ang ibig mo sabihin father? Well kunwari may anak ako--kunwari lang--nakita ko yung anak ko may lumapit, hinampas, piningol--anong mararamdaman ko? Masasaktan ako! Sasabihin mo ba "Ay corny mo naman. Ba't ka masasaktan eh nasa labas naman yung bata?" Hindi! Saan ba ako nasaktan? Sa balat? Sa balahibo? Sa buto? Hindi--saan? Sa loob. Paano nangyari na nasaktan ako sa loob samantalang yung anak naman ay nasa labas? Hala! Bakit? Kase mayroong tagong ugnayan--may tagong ugnayan tayo na yung loob ko ay kakabit, kaugnay nung mga tao na may makahulugang ugnayan ang aking sarili sa aking kapwa. Kaya ito palang loob ay isang daigdig ng kamalayan at ng damdamin na pwede mo akong saktan, pwede mo akong pasayahin. Subukan mo naman eh nakita ko na niregaluhan mo naman yung anak ko edi siyempre matutuwa naman ako, diba? Ibig-sabihin, ang loob pala ay hindi isang sulok ng dibdib na ang kipot-kipot, pero isang daigdig na makahulugang-ugnayan na hindi ito napapakitid kahit na may social distancing--o diba noh? Ito pala'y isang daigdig ng makahulugang-ugnayan.
Kaya nga siguro mas maintindihan mo kung bakit kapag sinaktan mo yung mahal ko, nasasaktan din ako. Maiintindihan din natin na kapag binu-bulldozer ngayon yung mga barung- barong, [mga] maliliit na tirahan, ng mga maralitang tagalungsod paano bang habang ginigiba yung bubong, yung haligi, mayroon ding nagigiba sa kanilang damdamin, sa kanilang dibdib. Bakit? Pinaghirapan ko 'yan! Mas maiintindihan din natin ngayon kung bakit yung mga katutubo nakita nilang binu-bulldozer, pinuputol yung mga puno habang tumutumba yung kahoy sasabihin, "Tanim yan ng mga ninuno namin!" Sasabihin mo pa, "Hindi, wag kayo mag- alala. Papalitan namin yan ng ibang lupa pareho ng size." "Hindi! Diyan nakalibing ang aming mga ninuno. 'Pag nagbukas kami ng bintana, yung bundok na 'yan ang nakikita [namin]. Ngayon kung aalisin mo yung bundok na 'yan, nasisira na ang aming daigdig, yung pananaw [namin] at may epekto ito sa kolektibong loob ng tribo." Kaya siguro, uulitin ko, inaanyayahan ko kayo na oo nga, noh? Pag-nilayan nga natin itong loob na ito. [16:25 - 17:03 | ISANG KAHIG, ISANG TUKA] Siguro huling larawan lang, meron akong isang tanaga na: Sa ibabaw ng tubig, mga isla'y hiwalay. Pero kapag ikaw ay sumisid sa pusod ng daigdig, lahat ay magkaugnay. Yun palang pagkakaiba-iba natin ng relihiyon, ng mga kultura, ng kasarian, ng gender--lahat na yan--ay yan ay pagkakaiba [at] pagkakahiwalay ng mga isla sa ibabaw ng tubig. Pero kapag ikaw ay nagpalalim sa iyong kalooban, matutuklasan mo [na] may mga tagong ugnayan. Magkakadugtong ang ating mga bituka. Kaya siguro mas maiintindihan natin yung malasakit. [17:04 - 17:39 | MALASAKIT] Malasakit--ano ba yung kusang loob na paglilingkod? Yung pagvo-volunteer? Saludo ako. Yung mga employer, pagka nag-submit sa inyo ng biodata, tignan niyo 'wag lang yung educational attainment--tignan niyo rin [yung] volunteer work. Oh diba? Eh kase diyan mo makikita yung kanilang kalooban. Yung pagka may naghihirap, mayroong tumutulong-- dito ngayon natin nakikita ang dangal ng tao; dito natin maunawaan. [17:40 - 21:01 | ANG BALANGKAS NG LOOB] So, medyo ibang paraan siya; ibang landas ng pag-unawa sa self, yung understanding the self. Hindi ito kinukuha sa stethoscope, hindi to yun kinukuha mo sa x-ray na "Wag kang gagalaw- -PSSHK!" ganyan, makita mo yung estruktura ng buto. Ang loob pala ay isang daigdig ng dangal ng pagka-malikhain na kaugnayan ng isang tao sa kanyang kapwa pati rin sa mga bagay sa mundo sa lupa at matutuklasan mong magpakalalim pa sa Maykapal. Kaya sabi ko daigdig, pagka' daigdig mayroong lawak. Ito yung lawak ng abot-malay na kaya tayo nag-eexposure para mamalayan ko yung pinagdadaanan din ng iba. Pagka' daigdig, hindi
lang ito abot-malay kundi abot-dama. Si Pope Francis nasa Roma! Sabi niya, "Nabalitaan ko yung sa Yolanda [...] pupunta ako doon." Naramdaman din niya kase sa kadakilaan ng kaniyang loob, mayroon siyang abot-dama na umabot pati sa mga biktima ng Yolanda. At yung daigdig din ay may laman. Dito rin naisasakatuparan na pangangatawanan ang pagbubuo ng loob kaya itataya ko yung aking katawan, itataya ko ang aking lakas para isakatuparan yung aking desisyon na tumulong sa iba. At ito masusukat ito sa tagal. May kasabihan sa tagalog: Ang tunay na tubo, matamis hanggang dulo. Katunay yan ng paninindigan, yung loob mo ay hindi loob kung maya-maya, nagbago ka na. Kaya siguro maganda rin tignan ang loob sa tagal sa panahon at yung--bilib nga ako doon sa mga nananagutan, nanunumpa, at yung talagang pinaninindigan nila ang kanilang sariling pasya. Yan yung tinatawag na pagbubuo ng loob na mayroon akong pasya batay sa matalinong pagmamalay sa nangyayari, batay sa malalim na pakikidama sa iba, batay sa tamang kalkulasyon ng aking abot-kaya. Pagka ganito, pasya ko umu-oo ang aking malay, umu-oo ang aking damdamin, umu-oo pati ang aking katawan-- buong-buo ako. At sa kagandahang loob, sa pagtanaw ng utang na loob, sa kadakilaan ng loob- -buong-buo. Sana tanggapin natin ito bilang landas ng pag-unawa sa tao. Kung tignan natin, maraming implikasyon ang karunungang ito. Pero isang implikasyon ay yung tungkol sa dahas. Kung ang talagang tamang relasyon ay kakatok ka ng "Tao po! Tao ako!" at papatuloyin ka "Tao rin kami dito!" at yung pagbubukas ng pinto at pagtuloy sa loob, yun ang magandang ugnayan. Ano naman ang kaugnayan nito sa pag-unawa natin sa dahas? [21:02 - 22:09 | DALAWANG URI NG DAHAS] Dalawang uri ng dahas ang lumilitaw dito. Yung isa ay panghihimasok. Yun bang pumapasok ka ni hindi ka naman kumatok! Nanghihimasok ka. Pangalawa: pananakop. Yun bang ipinapaloob mo siya na hindi naman niya gustong pumasok. Alam niyo, dalawang uri ng dahas 'yan. Ang maganda sana kakatok ako at patutuloyin, pero kung hindi ako kumakatok bigla ko nalang papasukin yung daigdig mo, isang uri ng dahas yan. Dahas yan--ang tawag yan panghihimasok. Pero kung dumadaan lang ako o kaya bumibisita ka lang tapos sasakupin mo ako, isang uri pa rin yan ng dahas. At, tingin ko, yun ang isa sa mga nangyari sa ating kasaysayan--gahasa! Sinakop na, pinaghimasukan pa pati ang ating kaisipan, ang ating kalooban. Dapat tayo lumaya at bahagi ito ng paglaya ng ating kalooban. Tapos pagka malinis din ang loob, walang daya. [22:10 - 22:31 | KORUPSYON AY DAYA SA BAYAN AT DAYA SA LOOB] Alam niyo, pwede ring gamitin ito sa pag-unawa sa korupsyon sa lipunan--na ang korupsyon ay hindi lang paglabag sa batas kundi daya sa bayan at daya rin sa loob. Ang basura sa lipunan ay nanggagaling sa basura ng kalooban. [22:32 - 23:21 | DAHAS AY PAGKITIL SA DAIGDIG] At sa bandang huli, tungkol sa pagpatay, sinabi natin ang loob ay isang daigdig. Kapag pumatay ka ng tao, pinatay mo na rin ang kanyang daigdig--ang kaniyang pananaw. Hindi na siya makakakita ng kulay, ng mga bulaklak. Pag pinatay mo ang tao, pinatay mo rin ang kaniyang pandinig. Hindi na niya maririnig ang mga uyayi para sa bata, mga awit, at mga tula. Pag pinatay mo yung isang tao, pinutol mo na rin ang kaniyang dila na yun ang paraan ng
pagpapahayag niya ng kaniyang mga saloobin. Pinutol mo na rin ang kaniyang mga kamay at paa na hindi na rin siya makapag-lakbay. Pag pumatay ka ng isang tao, pumatay ka ng isang daigdig. [23:22 - 25:04 | PAGLILINAW SA KONSEPTO NG ABOT] Ganun din naman kung gusto mong tumulong sa counselling, hindi siya na bibigyan mo lang siya ng susunod na hakbang kung anong gagawin. Ang pagtulong, ang pagkabibigay ng counselling ay pagbibigay ng isang bagong daigdig kung saan nagkakaroon ng bagong kahulugan ang kaniyang buhay. Kaya siguro ay isabuhay natin ito: Abot-malay--palawakin natin ang ating kamalayan sa mga nangyayari hanggang sa abot- tanaw. Palalimin natin sa abot-dama ang ating kakayahang makiramdam sa mga pinagdadaanan ng iba. At patibayin natin ang ating abot-kaya bilang pagsasabuhay ng ating pananagutan at pag-asa. Pero siyempre may limitasyon yan. Hindi lahat kaya kong malaman--may hangganan ang aking abot-tanaw. Hindi lahat ng daing ng sanlibutan ay kaya kong maramdaman--may panahon din namamanhid ako. At hindi ko rin kayang gawin ang lahat--may pananagutan ako sa mundo pero hindi ko sagutin ang buong mundo. Siguro yun ang realismo ng abot--hindi ko sakop ang buong mundo sapagkat hindi ako ang manliligtas, hindi ako ang Mesiyas...si Hesus siguro ang Mesiyas. Sa kaniyang pagdipa sa krus, inaabot niya ng malay ang mga nangyayari sa mundo. Sa kaniyang pagdipa, inaabot niya ng dama ang mga pinagdadaanan ng tao. At sa kaniyang pagdipa, inaabot din niya sa kaniyang kakayahan ang pagliligtas sa tao. [25:05 - 26:20 | PAGTANAW NG UTANG NA LOOB] Bandang huli, gusto kong magpasalamat sa mga unang mga pantas na nagmuni-muni at nagnilay sa loob. Hindi ito personal na bunga lang ng pagiisip. Nang-uutangan ako ng loob kila Pete Lacaba, Padre Leonardo Mercado, Rey Ileto, Zeus Psalazar at Ver Enriquez, Fr. Ferriols, Emerita Quito, Jose de Mesa, kay Vince Rafael, Dionisio Miranda. May mga makata rin si Ed Maranan, Joe Ma. Sison. Pintor: sila Egay Fernandez; Arkitekto Leandro Locsin at marami pang iba. At siyempre, unang una diyan si Gat Apolinario Mabini na nagsabing: "Kung gusto talaga natin ng rebolusyon ng totoong pagbabago, dapat binabago natin hindi lang institusyon kundi ang ating kalooban." Saludo sa mga makatang lungsod, saludo sa nagaalaga sa Wikang Pilipino. Sa bandang huli, salamat po sa inyong pakikinig. Damang-dama ko na nagkahulihan tayo ng loob. Sana maramdaman din natin yung sa pagbubukas ng loob, andiyadiyan din ang kapwa, andiyadiyan din ang ating Manlilikha. END OF LECTURE | 26:21