Attenti a quei due! Ang kaligtasan ng mga maliliit na bata o n i p p i l fi
2 Ang nilalaman Napakahirap lumaking ligtas Ang kwarto ko: ang mundo ko saksakan, ilaw, maliliit na ilaw na pambata, moistener, interphone, bihisan ng bata, mga laruan, unan, kulambo Ang kusina: napakaraming magagandang bagay upuang pambata, initan ng bote, kalan, maliliit na home appliances, hurno, gas, drawer at aparador Ang salas: ang paborito ko drawer, telebisyon, kable, ilaw, wire, switch, corner ng mga gamit at mga babasagin, balkon Ang banyo: atraksyong delikado blower, gripo, bath tub, mga gamot Sa pamamasyal sa parke upuang pambata, stroller, upuang pambisikleta, bisikleta, mga laruan, tub at pool Mga laruang hindi delikado bago bumili, bago gamitin, pagkatapos gamitin Baby S.O.S. pag nakuryente, pag napaso, pag nalason, pag nabulunan Ang kasiguraduhan ay...ang hindi pagpapadala sa stress Upang makaiwas... 4 6 8 10 12 14 16 16 18 18
Huwag mong hawakan ito, mag-ingat ka doon, huwag mong isubo iyan: nakakainis! Napakaraming bagay na ipinagbabawal ang inay at itay: pero napakagaling nila. Tinuruan nila akong maging maingat at nailayo nila ako sa mga delikadong bagay na nakatago sa bahay. 3
4 Napakahirap namang lumaki sa siguradong lugar Balik tayo sa simula. Ako si Ale at napakalikot kong bata: noong maliit pa lang ako, lahat ng mga bagay sa bahay ay nakakaakit sa akin at pinapakialaman ko. Minsan ay sobrang kulit ko at dahil sa sobrang usisero at hindi pa gaanong nakakaintindi nakakagawa ako ng mga bagay na delikado pala para sa akin. Ang daming ginawa ng inay at itay upang maiiwas ako sa panganib, at ngayong malaki na ako naiintindihan ko na kung gaano kahalaga ang mga ginawa nila para sa akin. Una sa lahat ay ginawan nila ng paraan na hindi maging mapanganib ang bahay sa pamamagitan ng appliances o calamitano na sigurado at paglalagay ng mga ito sa mga tamang lugar. At syempre pa gumamit din sila ng mga appliances na napapakinabangan ng mga matatanda pero delikado na pagka hawak na ng bata...parang armas? Hindi lang armas: parang pansabog na nakakamatay, kanyon na nakakasira, patalim na nakakapatay...pasensya na at nagpapadala ako. Ang dami talagang ginawang pagiingat nila inay at itay, binantayan nila ako ng mabuti, nilagyan nila ang bahay ng mga aparato na nakakatulong sa pagiwas sa mga insidente. Ako man ay natuto na ring maging maingat. At gusto kong ituro sa mga batang katulad ko at sa mga "matatanda" kung ano ang kailangang gawin para hindi maging mapanganib ang isang bahay.
5
6 Ang kwarto ko: ang mundo ko Nakikita niyo ba ang maliliit na butas sa pader? Mga saksakan iyon. Noong unang beses ko silang nakita ay sinubukan kong ipasok doon ang mga daliri ko: akala ko kasi para sa mga daliri iyon. Mabuti na lang at naging maingat si papa. Upang iwasan na masaktan ako, pinalagyan nya ng security mark ang mga saksakan upang maharangan ang mga butas at maiwasan na saksakan ko ito ng kung ano mang matatalim na bagay na mapulot ko.
MGA SAKSAKAN Magpakabit ng mga saksakan na may security mark na protektado upang maiwasan na ang mga bata ay makasaksaksak ng bagay na metal at makuryente ang mga ito. MGA LAMPARA AT ILAW May mga nabibiling lampada na hugis laruan na nababagay sa kwarto ng mga bata na napakababa ng security voltage, Pumili ng night light para sa gabi: hindi ito magastos sa kuryente at ito ay sinasaksak ng diretso sa kuryente. MOISTENER Kailangang ilagay ang moistener sa lugar na hindi naaabot ng mga bata sa isang matibay na patungan. Hwag kalimutang palitan ang tubig araw-araw upang maiwasan ang bakterya at germs. INTERPHONE Ito ay binubuo ng dalawang parte at nererecord nito ang malakas at mahinang ingay sa kwarto ng mga bata upang marinig ito ng mga magulang sa kanilang kwarto: sa ganitong paraan ay kontrolado ang mga anak niyo at wala kayong pag-aalala. LAMESANG PINAGBIBIHISAN NG MGA BATA Kailangan na ang pinagpapatungan ng bata ay matibay at makapal, nagkakalaki ng 60x80 cm, nahuhugasan at gawa sa materyales na hindi nakakalason. Huwag iiwanan ang batang nag-iisa sa patungan. ANG MGA LARUAN Kailangang ilagay ito sa lugar na maabot ng mga bata. Kapag bibili ng laruan na ginagamitan ng baterya siguraduhing pasado ito sa security rules. Mag-ingat sa mga laruan na may nakalagay na "gamitin na nakabantay ang mga matanda" at sundin ito. Laging tingnan ang mga baterya kapag sira at luma na maaring makalason ito. KUNA Kailangang matibay ito at may kutson upang hindi mauntog ang bata. Ang harang ay kailangag hindi bababa sa 80 cm at ang distansya sa dalawang harang ay hindi lalagpas sa 8 cm para maiwasan na ilagay ng bata ang ulo niya dito. UNAN Kailangang ang unan ay hindi masyadong malambot at hindi masyadong malaki upang maiwasan na hindi madaganan at hindi makahinga ang bata. May mabibiling unan na gawa sa materyales na nadadaanan ng hangin kaya makakahinga ang bata kahit na nakadapa ito. KULAMBO kapag tag-init lagyan ng proteksyon ang mga bata sa lamok gamitin ang kulambo: ito ay nagpoprotekta at nakakapasok ang hangin at ilaw dito. 7
8 Ang kusina: napakaraming masarap at magagandang bahay Dito ko ginagawa ang paborito kong gawain: kumain, noong una ay ayaw kong maupo sa high chair dahil nakikita ko na ang iba ay nakaupo sa mababang silya, nakakagala dahil walang sinturon. Lahat talaga ay nandito na, wala ng kulang: apoy, tubig, init ng hurno, ang ingay ng mga appliances, mga pagsasaksakan, mga kable, mabubuksang aparador, mabubuksang takip ng bote. Mga bagay na nakakaakit sa mga bata pero ginawan ng paraan ng inay upang hindi maging delikado ang mga ito.
UPUANG PAMBATA Kailangang matibay ito at hindi bumabaliktad, kailangan na ang patungan ng paa ng bata ay hindi magagamit sa pagtayo dito. Laging ikabit ang sinturong pangkaligtasan. INITAN NG BOTE Ilayo ito sa bata. Laging siguraduhin na ang taas ng tubig ay nasa minimum at tama ang temperature nito. Laging subukan sa kamay ang temperature ng gatas bago ibigay ang bote sa bata. KALAN Ituro sa mga bata na huwag lumapit sa kalan at huwag paglaruan ang bukasan ng gas. Piliin ang kalan na may proteksyon upang makaiwas na mabagsakan ang mga bata ng kaldero at may protekson na pumipigil sa paglabas ng gas sakali mang mamatay ang apoy ng kalan. Ilagay ang kalanmalapit sa pader upang hindi maabot ng mga bata. Huwag hahayaang nakalitaw ang hawakan ng mga kaldero. KURYENTE Huwag iiwanang nakasindi ang mga gamit na di kuryente na walang nagbabantay kapag may mga bata. Turuan ang mga batang huwag hawakan ang mga mainit na bagay na di kuryente kapag mainit ito upang hindi sila mapaso. MALILIIT NA DE KURYENTENG APPLIANCES Laging kontrolin na ito ay binuo ayon sa security rules at ingatan ang mga ito. Huwag hahayaan nakasaksak ito kapag hindi ginagamit at iligpit pagkatapos nitong gamitin na iniingatan ang saksakan. Piliin ang appliances na may protection system na nagpipigil sa parteng gumagalaw kapag inaangat ito. HURNO Magingat sa parteng babasagin ng hurno ng maaring uminit at makapaso. Kapag binuksan pinto ng lagayan ng hurno maari itong patungan at kahit na ang mga appliances ay gawa na sinunuod ang mga rules maari pa ring bumaliktad kaya kailangang mag-ingat dito. GAS Kapag may gamit na di gas kailangang nakakapasok ang hangin dito. Kinakailangan na ang daanan ng hangin ay 10x10 cm. DRAWER AT APARADOR Ang mga sabon, posporo, kutsilyo, gunting, panglinis, pamatay ng insekto...huwag hahayaang maabot ang mga ito ng mga bata. Ilagay ang mga ito sa aparador na nakasarado. 9
Ang salas: ang paborito ko Ang sarap magaakyat. Dahil sa hindi pa ako naipapasyal ng inay at itay sa bundok, pinagbubuksan ako ang mga drawer ng aparador at pinapanik ko ang mga ito. Kaya lang, nakakainis hindi din nakalagpas kay itay ito. Maganda ding tuklasin ang salas. Anong ginagawa ng makina na iyon na nagsasalita mag-isa na nakapatay? Nakakaakit talaga siya: sinusubukan kong hilain ang kordon nito pero napapahinto ako dahil naalala ko ang sabi ni itay: "hindi pwedeng gawin yan pagkat delikado!". 10 10
TOKADOR Kailangang lagyan ng harang ang mga ito upang maiwasan na gamitin itong hagdan at mabaliktaran nito ang mga bata. TELEBISYON Hindi ito pinapayo sa maliliit na bata. Kapag nanonood ay kailangang ang layo ay 5 beses sa diagonal ng monitor nito. NAKALITAW NA KABLE Ipinagbabawal ang nakalabas na kable pagkat maaring bunutin ito ng mga bata. MGA BOMBILYA Kapag napundi ang bombilya, laging patayin ang switch, huwag hahayaang walang nakakabit na bombilya sa lagayan nito upang maiwasan na ipasok nga bata ang daliri dito at makuryente. KORDON NG KURYENTE Huwag iiwanang nakakalat at hindi nakatago ang mga kordon. Magingat sa extension pagkat maaring madapa ang mga bata dito. Iwasang magsaksak ng maraming appliances sa isang saksakan at gumamit ng multiple na saksakan ng may security mark. CIRCUIT BREAKER SWITCH Magpakabit ng switch na tinatawag ding salvavita (circuit breaker) na kumukontrol sa kuryente. MGA ANGULO AT BABASAGIN Lagyan pantakip sa corner na gawa sa goma. Ang mga patungan at pintuan na gawa sa babasaging bagay ay maaring dikitan ng proteksyon na gawa sa plastik upang maiwasan na kumalat at magkakahiwalay sa maliliit at delikadong parte kapag nabasag ito. BALKONAHE Kapag ang balkonahe ay nasa salas kontrolin na ang harang ay hindi pahalang at maaring akyatan. Kapag ito ay bertikal kailangang hindi nakakalusot ang ulo ng bata dito. Laging kontrolin na walang nakalagay na bagay na maaring panikan ng bata sa balkonahe at sa may bintana. 1111
Ang banyo: atraksyon na nakamamatay Noong maliit ako sa totoo lang mas gusto kong magtilagsik ng tubig sa tub kesa maligo. Pero kailangang maging maingat. Laging sinasabi sa akin ni inay na mayroon daw dalawang kaibigan sa banyo: si kuryente at si tubig. Mga gamit na napapakinabangan pero kapag ginamit na magkasabay ay nagiging kaaway na delikado na maaring makasakit. Kaya naman paisaisa lang ang paggamit upang tumagal ang pagiging magkaibigan. 12 12
BLOWER Mas magandang hindi gamitin ito sa banyo o hindi malapit sa tub o lababo lalo na pag may laman itong tubig. Huwag hahayaang gamitin ito ng mga bata na nagiisa. Turuan silang huwag gamitin ito kapag basa ang kamay o kapag nakayapak. Laging alisin sa saksakan pagkatapos gamitin ito. GRIPO Ang delikado sa gripo ay ang mainit na tubig na nakakapaso at nakakasunog. Laging kontrolin ang temperatura ng tubig na kinakailangan ay hindi sobrang mainit. BATYA (Bath tub) Huwag sobrang punuin ng tubig. Upang maiwasan na madulas ang bata dito lagyan ito ng carpet o stiker na hindi nakakadulas. Laging kontrolin ang tamperatura ng tubig. Huwag iiwanang nag-iisa ang bata. MGA GAMOT Kailangang itago ang mga ito sa lugar na hindi naaabot ng mga bata o sa loob ng de kandadong aparador. 1313
Sa pamamasyal at sa parke Noong maliit pa ako ang iba ang nagmamaneho para sa akin habang nakatali ako sa stroller na parang isang salami. Sa kotse at sa bisikleta ay lagi akong nakatali sa upuan ko; palaging sila ang namimili ng dadaanan. Sa parke ay gusto kong hayaan akong kumilos mag-isa pero laging nakamasid ang inay at itay kinokontrol nila ang swing, sinasamahan nila akong tingnan ang mga isda sa tubig, at nang simulan ko nang gamitin ang bisikleta, pinagsuot nila ako ng helmet! 1414
UPUANG PAMBATA Mula pa noong 1988 ay obligatory nang gumamit ng upuang pambata sa sasakyan; kailangang pasado ito sa standard may nakadikit na stiker ng batas ECE 44.03 o di kaya'y 44.04. Para sa seguridad ng bata, kinakailangang gamitin ang upuang nababagay sa edad nito hanggang sa kanyang paglaki (hanggang sa timbang na 36 kg at taas na 150 cm). May 4 na grupo ng upuang pambata: grupo 0 e 0+ (na ang hugis ay parang itlog) ang posisyon nito nito sa sasakyan ay nakatalikod (kabaliktaran ng direkson ng takbo), ang grupo I at II naman ay kailangang nakaharap, at ang grupo III ay ang pang-alsa na ginagamit na suot ang seat belt. Kapag ang sasakyan ay may airbag ang upuan ng bata ay kailangang nakalagay sa upuan ng bata ay kailangang nakalagay sa upuan sa likuran, ang pinakasiguradong lugar upuan sa likuran, ang pinakasiguradong lugar na paglagyan ng upuang pambata. na paglagyan ng upuang pambata. • STROLLER Kailangang solid at matibay ito, gumagana Kailangang solid at matibay ito, gumagana ng mabuti ang preno at security lock. ng mabuti ang preno at security lock. Siguraduhing nakasara ng maayos ang Siguraduhing nakasara ng maayos ang childproof lock at nakakabit ang security belt. childproof lock at nakakabit ang security belt. • UPUANG PAMBISIKLETA Kpag gumagamit ng upuan na nilalagay sa Kpag gumagamit ng upuan na nilalagay sa likuran piliin ang may patungan ng paa na likuran piliin ang may patungan ng paa na nasasara sa gilid para hindi maabot nang nasasara sa gilid para hindi maabot nang paa ang gulong at para mapigilan ito. May paa ang gulong at para mapigilan ito. May nabibili ring upuan para sa maliliit na bata nabibili ring upuan para sa maliliit na bata na sa nilalagay sa unahan. na sa nilalagay sa unahan. Laging ikabit ang safety belt. Laging ikabit ang safety belt. TRICYCLE AT BISIKLETA Kinakailangang matibay at tama ang sukat nang mga ito . Ipagamit ito sa mga bata sa mga lugar na ligtas tulad ng parke, hardin at kalsadang hindi nadadaanan ng sasakyan. Pasuotin ng helmet ang mga malaking bata na may tatak na CE (Conformité Européenne) na nagpapatunay na naayon ito sa european security rules. LARUAN Bago paglaruin ang mga bata sa swing, slide o rides, siguraduhin na solid ito, na may proteksyon sa tagiliran ang slide, na ang rides ay may kadena at ang nagpapaikot dito ay gumagana ng maayos. BATYA AT POOL Ang mga bata ay maari ding malunod sa ilang centimeter lamang na tubig. Kapag gumagamit ng pool na gawa sa goma, kahit na kaunting tubig lamang ang maaring ilagay dito, mas maigi pa ring laging may nakabantay sa bata. Pagkatapos gamitin, huwag hahayaang ang tubig sa batya o pool at kontrolin na walang naiwang nakakaakit na laruan sa loob nito.Kailangang nakasara at may takip ang pool o nakaligpit sa lugar na may bakod kapag hindi ginagamit ito. 15
Mahalagang payo Mga laruang ligtas Kinakailangang ang mga laruan ay may marka ng CE, gawa sa hindi toxic na materyales at hindi nasusunog. Bago bumili kontrolin na ang edad ng inyong anak ay ang edad na nakalagay sa laruan, basahin ng mabuti ang instructions sa paggamit at ang mga paalala. Pagkatapos gamitin, kontrolin ang lagay ng larua, kapag may damage o sira na ito o kapag nagdadalawang isip kung ligtas ba ito, ipagawa o di kaya'y itapon ito. Baby S.O.S. Kapag nakuryente Kapag nakuryente ng mahina ang mga resulta nito ay: malaking takot ng bata at pamumula sa parte ng katawan na nakuryente. Basain ng malamig na tubig ang parteng nasaktan, pahiran ng gamot sa paso at balutin ng nasterilize na gauze. Kapag ang bata ay nakakabit sa source ng kuryente, alisin ito dito ng mabilisan, mas mabuti kung gagamit ng baston na gawa sa kahoy upang maiwasan na makuryente din. Kung malapit ang main switch patayin agad ito. Kapag malakas ang pagkuryente ang bata ay may sintomas ng shock (pawis, madalas na tibok, suka) kailangang magptungo agad sa fi rst aid. Kinakailangang ang mga laruan ay may marka ng CE, gawa sa hindi toxic na materyales at hindi nasusunog. Bago bumili kontrolin na ang edad ng inyong anak ay ang edad na nakalagay sa laruan, basahin ng mabuti ang instructions sa paggamit at ang mga paalala. Pagkatapos gamitin, kontrolin ang lagay ng larua, kapag may damage o sira na ito o kapag nagdadalawang isip kung ligtas ba ito, ipagawa o di kaya'y itapon ito. 16
Pagkapaso Kapag maliit lang ang paso, basain ito ng malamig na tubig: ang lamig ay nakaka-anaesthetize at nakakakontrol sa pagbuo ng sugat (blister). Pahiran ng gamot sa paso ang sugat. Kapag malaki ang paso huwag huhubarin ang damit- baka lalong lumala ang sitwasyon- basain at palamigin sa pamamagitan ng malamig na tubig ang paso at magtungo sa fi rst-aid. Huwag gumamit ng langis at ointment. Pagkalason Tawagan ang antipoison center na pinakamalapit, ipaalam ang edad at timbang ng bata at higit sa lahat magbigay ng impormasyon sa bagay na nakalason. Pagkasakal Kapag nasakalang bata dahil may nalunok na bagay kailangang alisin ito sa lalamunan. Kapag maliit ang bata ay sanggol, ilagay ito sa braso na nakadapa (nakapatong sa kamay nyo ang ulo) paluin sa balikat para matulungan itong ilabas ang nalunok na bagay. Kapag medyo malaki na ang bata padapain ito sa hita na nakababa ang ulo, alalayan ang dibdib at paluin sa likod. 17
Ang pagiging maingat ay... Ang hindi pagpapadala sa stress Ang stress, alalahanin, psychological discomfort ang sobrang excitement ay maaring maging dahilan ng pagkawala ng atensyon at hindi pag-ingat at ng hindi wastong galaw pagkilos ng hindi tama. Mas madaling maperwisyo kapa: • pagod o sobrang dami ang ginagawa, • nag-aalala, • hindi binibigyan ng importansya ang panganib dahil sobra ang tiwala sa sarili. Upang makaiwas Matutong magbigay ng priyoridad sa mga bagay na kinakailangang gawin na nirerespeto ang sariling pangangailangan. Ang pagod at sobra-sobrang gawain ay hindi maganda para sa buhay na may kalidad. Huminto at mag-isip. Ang pag-aalala ay nakakaistorbo at nakakakundisyon. Pagkalason... at intoxication • Basahin ng mabuti ang label na nasa lalagyan na may simbolo ng panganib at instruction sa paggamit ng mga produktong panglinis at hygiene. Huwag bibili ng produkto na walang label at instruction sa paggamit kahit na mas mura ito. • Huwag ililipat ang mga delikadong produkto sa mga lalagyan na walang pangalan o sa lalagyan na naiiba sa orihinal na lalagyan. Gumamit ng gwantes para ma proteksyunan ang kamay. Pagkalason... sunog • Huwag maglalagay ng kurtina malapit sa kalan at heater. • Itago sa protektadong lugar ang mga produkto tulad ng alkohol at trielina. • Huwag lumapit sa kalan kapag may suot na damit na nakalaylay at gawa sa synthetic na materyales. • Gumamit ng proteksyon sa chimney. • Huwag tatakpan ang ilaw ng basahan o papel. • Alisin sa saksakan ang antenna kapag alakas ang ulan. • Patayin ang tv na gamit ang switch at hindi lamang ang remote control. • Huwag ilalagay ang tv malapit sa mga kagamiyùtan na madaling masunog, huwag itong ilalagay sa loob ng aparador. Huwag maninigarilyo sa kama o sa upuan: baka makatulog kayo. • Kung maari maglagay ng fi re extinguisher sa loob ng bahay. 18
Para sa karagdagang impormasyon Sa bawat Azienda Usl ay matatagpuan mo ang representative ng proyektong rehiyonal para sa prebensyon ng mga aksidente sa loob ng tahanan. Upang malaman kung saan ito matatagpuan at upang humingi ng karagdagang impormasyon tumawag lamang sa toll free number ng Serbisyong Pangkalusugan ng rehiyon Emilia-Romagna Numero Verde lunes-biyernes 8,30-17,30 sabado 8,30-13,30. Coordinamento redazionale ed editoriale: Marta Fin (Agenzia informazione e Uffi cio stampa della Giunta regionale) Redazione: Marinella Natali, Adele Ballarini (Servizio sanità pubblica, Regione Emilia-Romagna), Laura Vicinelli (Azienda Usl di Bologna), Serena Lanzarini (Azienda Usl di Imola) Grafi ca: Tracce - Modena Stampa: Ottobre 2011 Le illustrazioni sono tratte dal fi lmato "Attenti a quei due!" visibile su


6 Edukasyon sa Pagpapakatao Unang Markahan - Modyul 2 Pagsang-ayon Sa Pasya Ng Nakararami Kung Nakabubuti Ito
Edukasyon Sa Pagpapakatao (EsP) - Ikaanim na Baitang Alternative Delivery Mode Unang Markahan - Modyul 2 Pagsang-ayon Sa Pasya Ng Nakararami Kung Nakabubuti Ito Unang Edisyon, 2020 Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad. Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito. Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul Manunulat: Julie Naisa P. Castor, Ma. Cristina P. Paclibar Editor: Maricha D. Rojo, Carmelita R. Segara Tagasuri: Zaldy H. Reliquias, PhD, Raulito D. Dinaga, Othelo M. Beating Tagaguhit: Recel Joy D. Vasquez Tagalapat: Othelo M. Beating Tagapamahala: Marsette D. Sabbaluca, CESO VI, SDS Dennis G. Develos, PhD - OIC, ASDS Ma. Theresa P. Geroso - OIC, ASDS Zaldy H. Reliquias PhD, Chief-CID Raulito D. Dinaga, EPS-LRM Carmelita R. Segara, EPS-EsP Maricha D. Rojo, Div. EsP Coor. Othelo M. Beating, PDO II-LRM Printed in the Philippines by ________________________ Department of Education - Region VI-Western Visayas Office Address: Duran Street, Iloilo City, Philippines, 5000 Telefax: E-mail Address: deped6@deped.gov.ph (033) 336-2816, (033) 509-7653
Edukasyon sa Pagpapakatao Unang Markahan - Modyul 2 Pagsang-ayon Sa Pasya Ng Nakararami Kung Nakabubuti Ito 6
Paunang Salita Para sa tagapagdaloy: Malugod na pagtanggap sa asignaturang Edukasyon sa Pagpapakatao - Ikaanim na Baitang ng Alternative Delivery Mode (ADM) Modyul para sa araling Pagsang-ayon Sa Pasya Ng Nakararami Kung Nakabubuti Ito. Ang modyul na ito ay pinagtulungang dinisenyo, nilinang at sinuri ng mga edukador mula sa pampubliko at pampribadong institusyon upang gabayan ka, ang gurong tagapagdaloy upang matulungang makamit ng mag-aaral ang pamantayang itinakda ng Kurikulum ng K to12 habang kanilang pinanagumpayan ang pansarili, panlipunan at pang-ekonomikong hamon sa pag-aaral. Bilang karagdagan sa materyal ng pangunahing teksto, makikita ninyo ang kahong ito sa pinakakatawan ng modyul: Mga Tala para sa Guro Ito'y paalala, panulong o estratehiyang magagamit sa paggabay sa mag-aaral. naglalaman ng mga Bilang tagapagdaloy, inaasahang bibigyan mo ng paunang kaalaman ang mag-aaral kung paano gamitin ang modyul na ito. Kinakailangan ding subaybayan at itala ang pag-unlad nila habang hinahayaan silang pamahalaan ang kanilang sariling pagkatuto. Bukod dito, inaasahan mula sa iyo na higit pang hikayatin at gabayan ang mag-aaral habang isinasagawa ang mga gawaing nakapaloob sa modyul. ii
Para sa mag-aaral: Malugod na pagtanggap sa Edukasyong Pagpapakatao - Ikaanim na Baitang ng Alternative Delivery Mode (ADM) Modyul ukol sa Pagsang-ayon Sa Pasya Ng Nakararami Kung Nakabubuti Ito! Ang modyul na ito ay ginawa bilang tugon sa iyong pangangailangan. Layunin nitong matulungan ka sa iyong pag-aaral habang wala ka sa loob ng silid- aralan. Hangad din nitong madulutan ka ng mga makabuluhang oportunidad sa pagkatuto. Ang modyul na ito ay may mga bahagi at icon na dapat mong maunawaan. Alamin Sa bahaging ito, malalaman mo ang mga dapat mong matutuhan sa modyul. Subukin Sa pagsusulit na ito, makikita natin kung ano na ang kaalaman mo sa aralin ng modyul. Kung nakuha mo ang lahat ng (100%), maaari mong tamang laktawan ang bahaging ito ng modyul. sagot Balikan Ito ay maikling pagsasanay o balik-aral upang matulungan kang maiugnay ang kasalukuyang aralin sa naunang leksyon. Tuklasin Sa bahaging ito, ang bagong aralin ay ipakikilala sa iyo sa maraming paraan tulad ng isang kuwento, awitin, tula, pambukas na suliranin, gawain o isang sitwasyon. Suriin Sa seksyong ito, bibigyan ka ng maikling pagtalakay nitong aralin. matulungan kang maunawaan ang bagong konsepto at mga kasanayan. sa Layunin Pagyamanin Binubuo ito ng mga gawaing para sa malayang pagsasanay upang mapagtibay ang iyong pang-unawa at mga kasanayan sa paksa. Maaari mong iwasto ang mga sagot mo sa pagsasanay gamit ang susi sa pagwawasto sa huling bahagi ng modyul. Isaisip Naglalaman ito ng mga katanungan o pupunan ang patlang ng pangungusap o talata upang maproseso anong natutuhan mo mula sa aralin. kung Isagawa Ito ay naglalaman ng gawaing makatutulong sa iyo upang maisalin ang bagong kaalaman o kasanayan sa tunay na sitwasyon o iii
realidad ng buhay. Tayahin Ito ay gawain na naglalayong matasa o masukat sa pagkamit ng natutuhang kompetensi. ang antas ng pagkatuto Karagdagang Gawain Sa bahaging ito, may ibibigay sa iyong panibagong gawain upang pagyamanin ang iyong kaalaman o kasanayan sa natutuhang aralin. Susi sa Pagwawasto Naglalaman ito ng mga tamang sagot sa lahat ng mga gawain sa modyul. Sa katapusan ng modyul na ito, makikita mo rin ang: Sanggunian Ito ang talaan ng lahat ng pinagkuhanan sa paglikha o paglinang ng modyul na ito. Ang sumusunod ay mahahalagang paalala sa paggamit ng modyul na ito: 1. Gamitin ang modyul nang may pag-iingat. Huwag lalagyan ng anumang marka o sulat ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay. 2. Huwag kalimutang sagutin ang Subukin bago lumipat sa iba pang gawaing napapaloob sa modyul. 3. Basahing mabuti ang mga panuto bago gawin ang bawat pagsasanay. 4. Obserbahan ang katapatan at integridad sa pagsasagawa ng mga gawain at sa pagwawasto ng mga kasagutan. 5. Tapusin ang kasalukuyang gawain bago pumunta sa iba pang pagsasanay. 6. Pakibalik ang modyul na ito sa iyong guro o tagapagdaloy kung tapos nang sagutin lahat ng pagsasanay. Kung sakaling ikaw ay mahirapang sagutin ang mga gawain sa modyul na ito, huwag mag-aalinlangang konsultahin ang inyong guro o tagapagdaloy. Maaari ka rin humingi ng tulong kay nanay o tatay, o sa nakatatanda mong kapatid o sino man sa iyong mga kasama sa bahay na mas nakatatanda sa iyo. Laging itanim sa iyong isipang hindi ka nag-iisa. Umaasa kami, sa pamamagitan ng modyul na ito, makararanas ka ng makahulugang pagkatuto at makakakuha ka ng malalim na pang-unawa sa kaugnay na mga kompetensi. Kaya mo ito! iv
Alamin Sa modyul na ito ay matutuhan mo ang mga hakbang na makatutulong sa iyo na makapagdesisyon sa pamamagitan ng pagsang-ayon sa pasya ng nakararami kung ito sa palagay mo ay makabubuti. Marami tayong hinaharap at pinagdadaanan sa araw-araw na pamumuhay. At sa bawat araw na ito ay kailangan mo ng tulong ng iba lalong-lalo na sa isang batang tulad mo na limitado pa ang maaaring gawin upang makapagdesisyon. Sa paggawa mo ng isang desisyon o pasya mararanasan mo ang sari-saring damdamin ayon sa resulta nito. Minsan ay masaya, meron ding malungkot, nakakainis o nakakabahala. Nararapat na alam mo kung sino ang dapat lapitan sa panahon na kailangan mo ang opinyon o ideya ng iba upang makagawa ka ng tamang desisyon o pagpapasiya. Sa katapusan ng modyul na ito, inaasahang masagot mo ang tanong: Bakit mahalagang sumang-ayon sa pasya ng nakararami kung nakabubuti ito? Sa modyul na ito inaasahang maipamamalas mo ang sumusunod na kaalaman, kakayahan, pag-unawa at paglalapat. 1. Natutukoy ang tama at hindi tamang hakbang sa pagbuo ng isang desisyon na makabubuti sa sarili sa pagsang-ayon sa pasya ng nakararami. 2. Nasusuri ang tama at hindi tamang hakbang sa pagbuo ng isang desisyon na makabubuti sa sarili sa pagsang-ayon sa pasya ng nakararami. 3. Naipapaliwanag ang mga tamang hakbang na makatutulong sa pagbuo ng isang desisyon na makabubuti sa sarili sa pagsang-ayon sa pasya ng nakararami. 4. Nauunawaan ang mga tamang hakbang na makatutulong sa pagbuo ng isang desisyon na makabubuti sa sarili sa pagsang-ayon sa pasya ng nakararami. 1
Subukin Panuto: Tukuyin kung TAMA o MALI ang mga pangungusap. Isulat sa kuwaderno ang iyong sagot ______________ 1. Padalos-dalos na pagpapasya ng nakararami ay laging nakabubuti sa akin. ______________ 2. Ang pagbibigay ng pasya o paggawa ng desisyon ay dapat makabubuti sa lahat upang walang matapakan/masaktan o mapinsala. ______________ 3. Ang desisyon ay dapat ayon sa ating konsensya. ______________ 4. Sinusuri at pinag-iisipan muna ang bawat pasya na ginagawa o ibibigay. ______________ 5. Tanggapin agad ang pasya ng iba nang walang pag- aalinlangan. ______________ 6. Kumonsulta sa mga nakakatanda upang mas matulungan ka sa pagpapasya. ______________ 7. Dapat ang desisyong gagawin ay ayon sa pananampalataya, o sa kinabibilangang relihiyon. ______________ 8. Pag-isipan at suriing mabuti ang maaaring kahinatnan o maging bunga o resulta ng isang gagawing desisyon o bibitawang pasya. ______________ 9. Ipagwalang bahala ang mga ibinibigay na desisyong tulong ng iba. ______________ 10. Pag-aralan lahat ang posibleng desisyon bago gumawa ng huling pagpapasya. 2
Aralin 1 Pagsang-ayon Sa Pasiya Ng Nakararami Kung Nakabubuti Ito Gumagawa tayo ng maraming desisyon araw-araw. Ano ang halimbawang naiisip mo? Ano ang masasabi mo tungkol sa isang karaniwang desisyon na nagawa mo na o kinailangan mong gawin sa araw-araw? May mga tao, maging batang katulad mo na gusto nilang sila ang magpasya sa lahat ng bagay para sa kanilang sarili dahil iniisip nilang ito ay karapatan nila. Hangga't maaari, talagang hindi nila hinahayaan na iba ang magdesisyon para sa kanila. Pero may mga tao naman na takot gumawa ng desisyon. Ang iba ay kumokonsulta pa sa mga guidebook o bago makapagdesisyon. Ito ay nangangahulugan na binibigyang-halaga natin ang mga payo o pasya ng iba. Bakit kaya ganito? tagapayo at nagbabayad para humingi ng payo Balikan Panuto: Iguhit sa iyong kuwaderno ang mukhang masaya malungkot sitwasyon. kung tama at naman kung mali ang iyong mararamdaman sa bawat ______________ 1. Nawala mo ang pambayad sa kuryente. Sinabihan ka ng pinsan mo na ipaalam ang totoo sa iyong mga magulang kahit na magalit at malungkot sila dahil inutang lamang ang pera na naiwala mo. ______________ 2. May inuumpisahan kang isang bagay na makatutulong para mabawasan ang basura sa inyong paligid. Pinayuhan ka ng iyong guro na ipagpatuloy ang naimbento mo at ipakita sa inyong punong guro para mabigyan ng pansin at mapanatili ang kalinisan ng inyong kapaligiran. ______________ 3. Nawalan ng trabaho ang tatay mo at hirap na kayo sa buhay dahil may mga maliliit ka pang kapatid. Sinabihan ka ng inyong kapitbahay na maghanap ng trabaho. ______________ 4. Ikaw ay may talento sa pagkanta, niyaya ka ng iyong kasamahan sa simbahan na sumali sa kanilang choir ngunit sinabihan ka ng iyong barkada na huwag na dahil aksaya lamang ito sa oras. 3
______________ 5. May proyekto kayo sa EsP na ipapasa sa Huwebes, niyaya ka ng iyong mga kaklase na sabay kayong gumawa ng proyektong iyon para masaya at makapagbigay ng opinyon sa isa't isa upang maging maganda ang kalalabasan nito. ______________ 6. Gusto mong bumili ng bagong MP3 player ngunit ang ibinigay na pera sa iyo ng iyong nanay ay sapat lamang para ipambili mo ng iyong materyales para sa sasalihan mong paligsahan. Sinunod mo ang payo ng iyong kaklase na ibili na lamang ang pera ng MP3 dahil kailangan mo din naman ito sa inyong Music subject. ______________ 7. Gutom kayo ng kaibigan mo at walang makain. Sinabihan ka na kunin ang pitaka na nasa bag ng kaklase mong katabi kapag siya ay umalis. Mga Tala para sa Guro Katungkulan mong tiyakin na ang bawat mag-aaral ay mabibigyan ng sapat na suporta at alalay mula sa kanilang magulang, nakatatandang kapatid sa bahay o kahit na sa mga kamag-anak, kaibigan at kapitbahay. Tuklasin Magandang araw! Inaasahan sa modyul na ito na ikaw ay makatutukoy, makapagsusuri, makagagawa at makapagpapaliwanang ng mga tamang hakbang na makatutulong sa pagbuo ng isang desisyon sa pamamagitan ng pagsang-ayon sa pasya ng nakararami na sa mapanuri mong pag-iisip alam mong ito ay makabubuti. 4
Panuto: Basahin ang talata at sagutin ang sumusunod na tanong. Ang mga-anak na Reyes ay likas na matulungin. Sila ay nagpunta sa kalapit na Barangay upang tulungan ang mga taong nasunugan. Sina Aling Oneng at Mang Romy ang nagbibigay ng pagkain. Sina Argie, Tina at Leo ang tumutulong sa pag-eempake ng mga pagkain na ipamimigay. "Ako na ang maglalagay ng noodles sa supot," ang sabi ni Argie. "Ikaw naman Tina ang maglagay ng mga de lata. Sila naman ang maglalagay ng mga bigas," sabay turo ng dalawang bata kay Leo. Ang pamilya ay masayang-masaya kapag sila ay may natutulungan. Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. 1. 2. Bakit sila nasa kalapit Barangay? 3. Anong uri ng mga bata ang magkakapatid? 4. Ano ang katangiang taglay ng mag-anak? 5. Ano ang maaaring maging batayan ng isang pamilya upang maging masaya? Ilarawan ang mga bata sa kuwento. 6. Kung ikaw ay isa sa mga anak nila G. at Gng. Reyes, paano mo sila tutularan? Bakit? 5
Suriin Panuto: Basahin ang talata at sagutin ang mga tanong. May isang batang mabait na ang pangalan ay Honesto. Isang araw may nakita siyang tumatakbong lalaki na may dalang bagong cellphone at bag. Hinahabol ito ng babaeng umiiyak. Nagtago ang lalaki sa likod ng bahay ni Honesto. Nakita din niya sa di kalayuan ay may pulis na naghahanap sa lalaking magnanakaw. Walang pasubali at buong katapangang itinuro ni Honesto ang lalaki sa mga pulis. Laking pasasalamat ng babae na naibalik ang bagong cellphone na ireregalo sa anak na may kaarawan. Masayang-masaya ang pamilya ni Honesto sa ipinakitang katapangan. Gawing isulat sa iyong kuwaderno ang sagot sa sumusunod: 1. Ilarawan ang mga tauhan sa kuwento. 2. Tungkol saan ang kuwentong iyong nabasa? 3. Paano naisauli ang cellphone at bag sa may-ari? 4. Ano ang ginawa ni Honesto? Sa iyong palagay, makabubuti ba ito sa kaniyang pamilya? Bakit? 5. Kung ikaw si Honesto, ano ang gagawin mo? Bakit? 6
Pagyamanin Ang lahat ng pangyayari sa ating buhay ay nagmula sa isang pagpapasya. Ang paggawa ng pasya mula sa desisyon ng iba na maaaring pagsisihan dahil sa hindi magandang resulta ay may tamang hakbang o paraan upang maiwasan. Panuto: Isulat sa iyong kuwaderno ang sinasaad ng sumusunod. 1. Sino sino ang malalapit na tao sa iyong buhay na hinihingan mo ng opinyon o payo sa panahon na kailangan mo ng tulong upang makapagdesisyon o makagawa ka ng tamang pasya? Gumuhit ng isang hugis puso at isulat sa loob ang sagot. 2. Anong pagkakataon o sitwasyon sa iyong buhay na gumawa ka ng isang mahalagang pagpapasya. Sino ang iyong nilapitan at sinang-ayunan mo kaya nakagawa ka ng mabuting pasya? 3. Lahat ba ng mungkahi o tulong na ibinibigay ng nakararami ukol sa pagpapasya ay dapat mong sang-ayunan? Bakit? 4. Sino ang mas pakikinggan mo sa pagpapasya, ang nakakatanda sa iyo o ang mas nakababata? Bakit? 5. Ano ang gagawin mo kung hindi ka sigurado sa pasya ng nakararami dahil mayroon kang pakiramdam na magdudulot ito ng hindi maganda at maaaring pagsisisihan ang pagsang-ayon sa kanilang pasya? 6. Ano ang mga pangunahing hakbang na pwede mong gawin bago gumawa ng desisyon o magbigay ng iyong pasya? 7. Dapat bang sumangguni ka pa sa ibang tao pagkatapos mong humingi ng tulong at may mga mungkahing pasya na galing sa iba? Bakit? 8. Nagiging magaan ba para sa iyo ang pagpapasya kapag may tulong ng ibang tao? Bakit? 9. Bakit mahalaga ang tulong ng ibang tao sa paggawa mo ng pasya? 10. Ano ang ibig sabihin ng kasabihang, "Ang matalinong pagpasya ay tulad ng pagmamaneho sa kalsada?" 7
Isaisip Sa pagkakataong ito, inaasahan na iyo nang napagtanto at binigyang halaga ang pagpapahalaga sa ating sariling pamilya. Ito ang nagbibigay sa atin ng lakas upang malampasan ang ano mang pagsubok o hamon ng buhay. Panatilihing masaya, nagkakaintindihan, buo at matagumpay ang bawat pamilya. Kung kinakailangang isakripisyo ang pansariling kapakanan, gawin natin alang alang sa kapanan ng bawat isa. Marahil ngayon atin nang maisasapuso at maisasagawa ang pagsang-ayon sa pasya ng nakakarami kung talaga namang ito'y makabubuti sa nakararami. Gayunpaman, ating pagpapahalagahan ang mga tamang hakbang o proseso bago makapagpasya. Kinakailangan nating suriin ang sanhi at pag-aralan bawat isa ang posibleng solusyon at ang maaaring kahihinatnan nito. Ayon nga kay Aristotle "man is a rational being". Ang tao raw ay may angking galing at talino na may kakayahan na makapangatwiran at makapagpaliwanag kaya naman nakagagawa ng desisyon sa buhay. Meron tayong lahat nito, kinakailangan lamang nating linangin at paghusayin. Isagawa Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang sumusunod. Isulat sa iyong kuwaderno ang titik ng napiling pinakaangkop na sagot. 1. Ang pagpapahalaga at ang pagsang-ayon sa pasya ng nakararami ay isang katangian na kaaya-aya bilang isang kasapi ng pamilya. Paano mo ito maipapakita? A. Magsasawalang kibo na lamang kung sila ay nakapagpasya na. B. Magbibigay ng iyong sariling pananaw at hindi susunod sa kanila. C. Bigyang halaga, respetuhin at tumulong upang maisakatuparan ang desisyon ng nakararami. D. Hayaan silang magdesisyon dahil wala ka namang maitutulong. 2. Alin sa sumusunod ang una at pinakapangunahing pamantayan sa paghubog ng isang maayos at matatag na pamilya? A. Pagkakaroon ng responsableng ama at mapagmahal na ina na nagsasama nang matiwasay at payapa. B. Pagpadami ng mga anak. C. Balewalain ang karapatan ng bawat kasapi pamilya. D. Pagbibigay ng luho sa mga anak. 3. Ang pamilya Vergara ay sama-samang nagsisimba kung Linggo at sama- sama ring nananalangin sa araw-araw. Anong katangian ang ipinapakita ng pamilyang ito na dapat tularan? 8
A. Pamilyang may malasakit sa karapatan ng bawat isa. B. Pamilyang may pagmamahal at respeto sa isa't isa. C. Pamilyang nagkakaisa sa pananampalataya. D. Pamilyang nagkakaunawan at nagbibigayan suporta sa bawat kasapi 4. Ang pagsang-ayon ay pagtanggap, pagpayag at pakikiisa sa ipinyon ng iba. Alin sa sumusunod ang nagpapahayag ng pagsang ayon sa nakararami? A. "Bakit hindi ninyo naisipang ibahin ang plano?" B. "Kaisa mo ako sa bahaging iyan, lubos akong nananalig." C. "Sana sa susunod hindi lang parati kayo ang masusunod." D. "Wala na ba kayong maisip na paraan?" 5. Bakit natin pinahahalagahan ang makakabuti para sa nakakarami? A. Upang mapangalagaan ang kapakanan ng bawat kasapi. B. Upang maiwasan ang hindi pagkakaunawaan. C. Upang maiwasan ang pagkamakasarili. D. Lahat ng sagot ay tama. Tayahin Panuto: Sagutin ang mga tanong. Isulat ito sa iyong kuwaderno. 1. Ano ang mga kaalaman mo upang makapagpasya para sa sarili mo? Patunayan 2. Bakit mahalagang igalang ang pasya ng nakararami? 3. Ano ang epekto ng di- pagsang-ayon sa pasya ng nakararami? Bakit? 4. Ano ang tamang paraan ng pagsalungat sa opinyon ng iba? Bakit? 5. Paano ka makagagawa ng tamang desisyon? 9
1. 2. 3. 4. 5. Karagdagang Gawain Panuto: Unawain ang bawat sitwasyon. Isulat ang tsek ( ) kung TAMA o kung totoo ang isinasaad at ekis () kung sa iyong palagay ay di totoo o MALI. Gawin ito sa iyong kuwaderno. TAMA 1. Hindi ka sumama sa pagpunta ng buo ninyong pamilya sa Campuestuhan dahil gusto mo ay sa Boracay kayo magbabakasyon. 2. Makinig sa opinyon ng ibang kasapi ng pamilya at isa- isahing suriin ang mga ito bago makapagdesisyon 3. Nagkayayaan ang barkada mo sa isang sikat na kainan. Inis na inis ka dahil ayaw mo sa restawran na iyon. 4. Ang pagpapasya ay may kaakibat na magagandang ibubunga. 5. Bumili ka ng segunda manong cellphone kahit na tutol ang mga magulang mo. 6. Sumang-ayon ka sa pasya ng nakararami kahit hindi mo pa nasusuri ang mga ito. 7. Sa pagpapasya, tukuyin mula sa mga pagpipilian ang pinakamabuting solusyon at pag-aralan ang maaaring kalalabasan nito. 8. Kailangan mong magdesisyon ng may gabay ng Diyos. 9. Kung hindi naging mabuti ang bunga ng iyong pagdedesisyon sisihin mo ang ibang tao. 10. Ang mabuti at mapanuring pagpapasya ay maaaring humantong sa magagandang bunga. 10 MALI
Susi sa Pagwawasto 11
Sanggunian
proseso
ng
paggawa
ng
mabutingpasya
Mga
Salik
Sa
Pagpapasya
i
mga
hakbang
sa
pagpasya108
108750_woman
girl
clip
art
girl
thinking
png Two
friends
vector
917250
12
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa: Department of Education - Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR) Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600 Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985 Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph