نزیكهی یهك ملیۆن خهڵكی رۆهینگیا ، كهمیهتێكی موسڵمانی ستهملێكراو ، له میانمار ههن كه له ههمو جۆره ناسنامه و شوناسێك بهدهركراون و لێیان قهدهغهكراوه، ناتوانن ببنه خاوهن ناسنامهو شوناسی خۆیان، بووزاییهكان ئهوان وهك ئاوارهی بهنگلادش ناودهبهن، ئهمه وایكردوه كه ئهوان گهورهترین گروپی جیهان بن كه له ناسنامهو شوناسی خۆیان بێبهشكرابن.
تهنگژه له ساتی توندرهویهكانی 25 ئۆگهست رابووردو، لهنێوان گروپی "سوپای رزگاری روهینگیای ئاراكان" لهگهڵ سوپای میانمار له ولایهتی راخین، توندتر بوون، ههڵبهته ڕیشهی ئهم تهنگژانه دهگهڕێتهوه بۆ دهورانی دابهشكردنی هیند لهوسهردهمهدا كه لهژێر دهسهڵاتی داگیركاری ئینگلیزدا بوو، كه هاوشێوهی میانمارو بهنگلادش بوو.
تهنگژهیهك كه بههۆیهوه زیاد له 370 كهس لهوان بهرهو بهنگلادشی دراوسێی میانمار ههڵهاتن.
موسڵمانانی روهینگیا:
رۆهینگیا گهورهترین گروپی بێ ناسنامهن له جیهاندا، یهكێكن لهو كهمایهتیانهی كه بهتوندی لهژێر ستهمو زۆرداریدان، موسڵمانانی میانمار به شێوهزاری (شیتاگونیه) قسهدهكهن، كه شێوهزاری بنگالییه و له ناوچهكانی باشوری ڕۆژههڵاتی بهنگلادشدا بهكار دههێنرێت، نزیكهی یهك ملیۆن موسڵمانی روهینگیایی له میانمار ژیان بهسهردهبهن، ههندێك لهوان له ئوردوگاكان وهك ئاواره دهژین، بهتایبهت له ویلایهتی راخین. پاساوی حكومهتی میانمار بهرانبهر ئهوهی كه ناسنامهو شوناس ناداته موسڵمانانی روهینگیا، یاسای ساڵی 1982ی میانماره، لهم یاسایهدا هاتوه كه تهنها نهتهوهیهك كه بتوانن بیسهلمێنن كه پێش ساڵی 1823 (پێش جهنگی یهكمی ئینگلیز و میانمار كه به داگیركهری ئهو وڵاته ناسرا) له سهرزهوی میانمار بوون ، ئهتوانن ناسنامهو شوناسی میانماریان ههبێت. لهلایهكی ترهوه روهینگیاییهكان جهخت دهكهنهوه لهسهر ئهوهی كه بونی ئهوان له میانمار دهگهڕێتهوه بۆ پێش ئهو مێژووه، واته پێش ساڵی (1823).
بهدرێژایی ساڵانی كۆتایی لهڕێگهی دهریاوه ههڵهاتون بۆ وڵاتانی مالیزیاو ئهندهنوسیا، ههندێكیتر بهرو بهنگلادش ههڵهاتوون، وڵاتێك كه زیاتر ئهوان له ئوردوگاكاندا نیشتهجێدهكات.
بارودۆخ و ژیانێكی تاقهت پڕوكێن:
موسڵمانانی رۆهینگیا له میانمار، به خهڵكی بێگانهو دهرهكی دێنه ئهژمار، ههربۆیه له ژیانی رۆژانهیاندا زۆرێك نارهحهتی دههێنرێته بهردهمیان، وهك كارپێكردنی تۆبزی و گاڵتهپێكردن و قهدهغهكردنی هاتوچۆ لێیان و سهپاندتی بڕیارگهلێكی ستهمكارانه له پرۆسهی هاوسهرگیریدا و داگیركردنی زهوی و زارو چهندین كردهوهی تری بهد بهرانبهریان ئهنجام دهدرێت، لهههمانكاتدا له بواری پهروهردهو فێركردن و خزمهتگوزاری كۆمهڵایهتی ستهمی زۆریان بهرانبهر دهكرێت.
هێرشی خوێناوی سوپا دژی موسڵمانانی روهینگیا:
ساڵی 2012 روبهڕوبونهوهی توند لهنێوان بوزاییهكان و موسڵمانهكاندا رویدا، لهم روبهروبونهانهدا لانی كهم 200 كهس كوژران، كه زۆرترینی كوژراوهكان موسڵمان بون، له ئۆكتۆبهری ساڵی 2016 دا روبهڕوبونهوهیهكیی تری توند لهم وڵاتهدا ڕوویدا، ئهمهش لهو ساتهدا بوو كه سوپای میانمار ئۆپهراسیۆنی دژ به ئهندامانی (سوپای رزگاری روهینگیای ئاراكان) ئهنجامدا، لهو هێرشانهشدا هێزهكانی سوپا توندوتیژێكی زۆری ترسناكیان دژ به موسڵمانانی بۆرما ئهنجامدا، دهیهها ههزاران كهس لهو هێرشانه له گوندهكانیان ههڵهاتن . سوپای میانمار دهسیاندا گوشتاری زۆر و جینۆسایدی موسڵمانان. ئهمه له ساتێكدا كه موسڵمانان جگه له چهكی سارد هیچ چهكێكی تریان پێ نهبووه.