ئاژانس – سهلام هانهدنى
هیواى منداڵه ونبووهكانى ههڵهبجه و كهسوكاریان بهو پڕۆژهیاسایهیه كه فراكسیۆنه كوردییهكان دهیدهنه پهرلهمانى عێراق، ئهوهش لهسهر داواى پهرلهمانى ئێران كه داواى پاڵپشتیى یاسایى كردبوو تا هاوكار بێت بۆ دۆزینهوه و گهڕانهوهى ونبووهكان بۆ ئامێزى كهسوكاریان.
پهنابردن بۆ پهرلهمانى عێراق، دواى ئهوه دێت له ماوهی ڕابردوودا ههر كاتێك داوا له وڵاتى ئێرانى كرابێت هاوكاریى كۆمهڵهى قوربانیانى ههڵهبجه بكات بۆ دۆزینهوهى منداڵه ونبووهكان داواى یاسایهكى كردووه بۆ ئهوهى به شێوهیهكى فهرمى كارى لهسهر بكات.
״یاسای منداڵه ونبووهكانی ههڵهبجه״ ناونیشانى پڕۆژهكهیه و له لایهن كۆمهڵێك یاساناسهوه ئاماده كراوه و له كۆبوونهوهى فراكسیۆنه كوردییهكان كه 9ى ئهم مانگه بهڕێوه چوو قبووڵ كرا و بڕیار درا بخرێته بهردهم ئهنجوومهنی نوێنهرانی عێراق.
موسهنا ئهمین، سهرۆكى فراكسیۆنى یهكگرتوو له پهرلهمانى عێراق، باس لهوه دهكات له ههنگاوى داهاتوودا كار دهكهن بۆ ئهوهى واژۆ كۆ بكهنهوه و بیخهنه بهرنامهى كارى پهرلهمانهوه.
موسهننا ئهمین، به ״ئاژانس״ى وت: ״ئهمه ههنگاوێكى باشه بۆ ئهوهى ئهو منداڵانهى دهدۆزرێنهوه ماف و ئیمتیازى خۆیان بزانن، بهڵام له ڕاستیدا ئهمه كاتى دهوێت و چونكه دواى پهسهندكردنیشى له پهرلهمان دهبێت حكوومهت كار بكات بۆ جێبهجێكردنى״.
دواى پهسهندكردنى، ڕهشنووسێكى ئهو یاسایه ئاڕاستهى پهرلهمانى ئێرانیش دهكرێت، موسهننا ئهمین، دەڵێت: ״خۆی قسهی لهگهڵ عهلى لاریجانى سهرۆكى پهرلهمانى ئێران كردووه، ئهوانیش دواى گهیشتنى ڕهشنووسى یاساكه، ئەوانیش یاسایهك دهردهكهن بۆ هاوكاریى دۆزینهوهى ئهو منداڵانهى لهو وڵاتهن״.
پێشكهشكردنى پڕۆژهیاسایهك به پهرلهمانى عێراق، دواى بێهیوابوون له پهرلهمانى كوردستان دێت، له مانگی 9ـی ساڵی 2015، پڕۆژهیاسایهكی تایبهت به منداڵه ونبووهكان پێشكهش به پهرلهمانی كوردستان كراوه، بۆ ئهوهی خوێندنهوهی لهسهر بكرێت، بهڵام به هۆی پهكخستنییهوه تاكو ئێستا نهتوانراوه پهسهند بكرێت.
له بڕگهكانى پڕۆژهیاساكهدا باس له ماف و ئیمتیازاتى ئهو منداڵانه كراوە كه دهگهڕێنهوه و شاد دهبنهوه به خێزانهكانیان، حكوومهت و وهزارهتى پهیوهندیداریش پابهند كراون بهوهى له ڕووى ئابوورى و دهروونییهوه كار بكهن بۆ ئهوهى منداڵه دۆزراوهكان بتوانن لهنێو خێزانهكانیان دهست بكهنهوه به ژیانێكى ئاسایى.
فاروق حهمه تۆفیق، یاساناس و یهكێك له دانهرانى پڕۆژهیاساكه، بۆ ״ئاژانس״ى ڕوون كردهوه له پڕۆژهیاساكهدا چهندین میكانیزمیان دیاری كردووه بۆ ئهوهى پهرلهمان و حكوومهتى عێراق كار بكهن و پهیوهندیى به وهزارهتهكانى دهرهوهى وڵاتانى دراوسێ بكهن سهبارهت به ئاگاداربوون له پرسى منداڵه ونبووهكان و ههوڵدان بۆ دۆزینهوهیان.
به پێی ئاماری كۆمهڵهی قوربانیانی كیمیابارانی ههڵهبجه، 76 خێزان له ئێستادا ناویان بۆ 112 منداڵی ونبوو تۆمار كردووه، له دوای ساڵی 2003وه تا ئێستاش 9 منداڵی ونبوو، دوای ئهنجامدانی پشكنینی (DNA) به خێزانهكانیان شاد كراونهتهوه، 12 منداڵی تریش پهیوهندییان به كۆمهڵهكهوه كردووه، خۆیان به ونبووی ههڵهبجه دهناسێنن و بڕیاره پشكنینیان بۆ ئهنجام بدرێت.
دواى گهڕانهوهشیان له وڵاتى ئێرانهوه بۆ ههڵهبجه له ماوهى دوو ساڵى ڕابردوودا، ژمارهیهك منداڵى ونبوو، به هۆى نهبوونى یاسایهك بۆ دیاریكردنى ماف و ئیمتیازیان، تووشى چهندین كێشه و نههامهتى بوونهتهوه، به شێوهیهك له ئێستادا ئهو منداڵانهى كه گهڕاونهتهوه به تهنیا دهژین.
لوقمان عەبدولقادر، سهرۆكى كۆمهڵهى قوربانیانى كیمیارانى ههڵهبجه، به ״ئاژانس״ى ڕاگهیاند، دواى نزیكهى 29 ساڵ بهسهر ئهو تاوانه هێشتا یاسایهك دهرنهكراوه بۆ ئهوهى مافى ئهو منداڵه ونبووانه دیارى بكرێت كه دهدۆزرێنهوه.
لوقمان عەبدولقار كه ئێستا دڵخۆشه به پڕۆژهیاساكه، وتیشى: ״چهندین جار به دانیشتن و تهلهفۆن كه قسهمان لهگهڵ ههر بهرپرسێكى ئێران كردبێت بۆ ئهوهى كارمان بۆ بكهن بۆ دۆزینهوه و گهڕانهوهى منداڵه ونبووهكان پێیان وتووین دهبێت ئهم پرسه به یاسا و له ڕێگهى پهرلهمانهوه بكرێت״.
لوقمان عهبدولقادر، پێی وایه به پهسهندكردن و گهیشتنى ئهم پڕۆژهیاسایه به پهرلهمانى ئێران بهشێكى زۆرى كێشهكانیان چارهسهر دهبن، چونكه ههموو كارهكان له ڕێگهى یاساوه ئهنجام دهدرێن.