2017/11/06 6:24 PM ئاوات عەبدولخالق - بیروڕا
بەیاسایی کردنی مارەبڕینی کچان لە تەمەنی ٩ ساڵیدا
ئاوات عەبدولخالق
پرسی زەواج و نیکاح و تەڵاق و فرەژنی و سیغەکردن، گەورە بە بچوک، شیربایی.. بابەت گەلێکی ئەوەندە قورس و ئاڵۆزن، بێگومان ناتوانین لە وتارێکی کورتدا قسە و باسیان لەسەر بکەین، بەتایبەت قسەکردن لەسەر ئەم بابەتانە دەچێتە خانەی فەتوا و حەڵاڵ و حەرام و لادان لە شەریعەت و سەرهەڵدانی بیدعە و لە کۆتاییەکەشیدا مەسەلەی کافربوون و هەڵگەڕاوە لە دیین دێتە ئاراوە.
هەر لەبەرئەوەشە کە نامەوێت زۆر بە زەقی دەست بۆ ئەو بابەتانە بەرم و قسەیان لەسەر بکەم، بە تایبەت کە شارەزاییەکی زۆرباش نیم لە شەریعەت و زانستی فەرمودە دا، لەهەمانکاتدا ئەم بابەتانە مێژوویەکی دوو هەزار ساڵەی هەیە و هەروا بەئاسانی ڕای جیاواز و بۆچوونی بەرامبەر وەرناگرێت، بەڵام ئەوەی کە دەکرێ زۆر بە کورتی قسەی لەسەر بکەین، پرسی بە یاسایی کردنی "مارەبڕینی" کچانە لە تەمەنی نۆ ساڵیدا لەناو پەرلەمانی عێراق و لەسەر بنەمای فیقهی جەعفەریی، کە ئێستا ئامادەکاری بۆ دەکرێ لەم وڵاتە وێرانەیەدا کەناوی عێڕاقە، وێرانە بەمانای پێشێلکردنی مافی مرۆڤ پرسی ئازادی و دیموکراسی و فەرامۆشکردنی پرانسیپەکانی کۆمەڵگەیەکی مەدەنی.
لە ڕاستیدا ئەوەی بە ناوی پەرلەمانی عێڕاقەوە دەکرێ و دەگوزەرێ لەسەر ئەم پرسە و پرۆژە یاساکانی پێشتریش، تەنها ڕووکەشە و ئەوەی کە دەبینرێ ئەجێندایەکی مەزهەبی پوخت و بەرنامە ڕێژییەکی پێشوەختەیە، بێگومان شیعە دەیەوێت لە ڕێگەی ئەم پرۆژە یاسایانەوە فەرزکردنی ئەمری واقیع و باڵادەستی شیعە بەتەواوی بسەپێنی لە عێڕاقدا، هەرچەندە پێشتر ئەم بابەتە "مارەبڕینی کچان" لە تەمەنی منداڵیدا لە وڵاتانی ئەفغانستان "تاڵیبان" و پاکستان و سعودییە و تا ڕادەیەکیش تورکیا، لە دەست یاسا دەرهێندراوە و ڕادەستی مەلاکان کراوە، بەڵام لە عێراقدا هەرچەندە لە دەرەوەی دادگاکان بابەتی مارەبڕینی کچان دوای باڵغبوون کراوە واتە لە تەمەنی نزیکی ١٤ ساڵیدا بووە، بەڵام کاری یاساییان بۆ نەکراوە هەتا تەمەنی ١٨ ساڵی و نەیانتوانیوە عەلام دەربهێنن، یان ئەگەر بۆشیان کرابێت پێچەوانەی یاسا بووە و بە واسیتە و زۆرداری کراوە.
بە بڕوای من هەر لێرەوە شیعە دەیەوێ لە بابەتی سیاسی و ئیداریی و حکومڕانییەوە بپەڕێتەوە بۆ بابەتی مەزهەبی و ئەو پرسانەی کە خیلاف و مێژوویەکی دوورو درێژیان هەیە لەنێوان ئەهلی سوننە و شەیعەدا و ساڵانێکی زۆرە ئوممەی ئیسلامی لەسەر ئەو پرسانە جیاوازن و نەگەیشتوونەتە خاڵی کۆتایی و خوێنی زۆریشی لەسەر ڕێژراوە، لە هەمانکاتیشدا زەبرێکی کوشندە دەدات لە ئەهلی سوننە لە عێڕاق و ناوچەکە، بەدیوەکەی تریشدا هەنگاونانە بۆ قوڵکردنەوەی ناکۆکییە تائیفی و مەزهەبییەکان و دروستکردنی گومان و ڕاڕایی لەسەر شەریعەتی ئیسلام.
هەرچەندە ئەم پرۆژە یاسایە پێچەوانەی دەستووری عێراقە و بەڕوونی لە دەستوودا ئاماژە بەوە کراوە "هەر یاسایەک دەربچێت پێچەوانەی شەریعەتی ئیسلام بێ ئەوە کاری پێناکرێ" و لە خاڵی دووەمیشدا هاتووە "هەر یاسایەک دەربچێ پێچەوانەی بنەماکانی مافی مرۆڤ و ئازادی بێت بەهەمان شێوە کاری پێناکرێ"، کەواتە ئەم پرۆژە یاسایە ئەگەریش لەگەڵ شەریعەتی ئیسلامدا هاوتابێ، ئەوە بێگومان دژی بنەماکانی مافی مرۆڤ و ئازادییە، ئەگەر نا لە کام بنەمای مافی مرۆڤ و مافی ژناندا باسی مارە بڕینی کچان کراوە لە تەمەنی نۆ ساڵیدا.
خۆ ئەگەر شیعە هەر بە زۆری زۆرداریی ئەم پرۆژە یاسایەشی بە زۆرینەی دەنگ تێپەڕاند وەک هەموو پرۆژە یاساکانی تر، ئەوا لە سەرەتادا فاتیحەیەک بۆ عێراق و دواتریش بۆ ئەهلی سوننە و وەقفی سوننی بخوێنن، ئەوە بابەتی دیموکراسی و مافی ژنان و مافی مرۆڤیش ئێوە خۆش.