عێراق و كوردستان وهك دوو ناوهندی شارستانی جیهانی، ههم زانستی شوێنهوارو ههمیش زانسته مرۆییهكانی تریش جهخت لهوه دهكهنهوه پێش داهێنانی نوسین و پاش ئهو قۆناغهش لانكه پێگهیشتنی بیری مرۆڤ بوهو ههرچی ئهفسانهو داستان و بۆچونهكان ههیه دهربارهی دروست بوونی ژیان و چۆنیهتی ههڵكردن لهگهڵ پێشهاتهكانی كه رووبهرووی مرۆڤایهتی بۆتهوه سهرچاوهكهی لهم وڵاتهوه بوهو پاشان ورده ورده شوێن و وڵاتانی تر زیادهیان خستۆتهسهر.
له مێژووی پێنج ههزار ساڵی رابردووی عێراقدا هیچ كاتێك ئهو خهڵكانهی لهم شوێنه جوگرافیایهدا ژیاون و دهژین ئهوهندهی ئهم ماوهیه له مێژووی هاوچهرخدا دۆخیان خراپ نهبوه له ههموو لایهنهكانی ژیان، جا چ سیاسی بێت یان كۆمهڵایهتی و ئابوری و رۆشنبیری. دیاره هۆكاریش بۆ ئهم غلۆربونهوهیه بۆ نزمترین ئاستهكانی ژیان هیچ پهیوهندییهكی به كارهساتی سروشتیهوه نیه، خۆ ئهگهر بڵێین جهنگهكانیش وڵاتی گهیاندۆته ئهم ئاسته ، ئهوا ئارگومێنتی زیندو دێته بهرچاو بهوهی وڵاتانی تریش توشی كارهساتی جهنگیی ماڵوێرانكهر بوون و ههڵسانهوه.
ئهوهی له عیراقدا دهگوزهرێ له مێژوودا وێنهی زۆر دهگمهن و كهمه یاخود ههر نییه، هۆكاری یهكهم و كۆتاییش دهگهڕێتهوه بۆ ئهو كۆمهڵهی جڵهوی دهسهڵاتیان گرتۆته دهست و ههندێكیان بهناوی ئایین و ههندهكهی تریشیان بهناوی حوكمی مهدهنیهتهوه وڵاتیان بهرهو كهناری مهرگ بردوه، و ههرچی سیستهمی نێودهوڵهتی و نهتهوه یهكگرتوهكان و رۆژئاواشه به ئهركی ئهخلاقی خۆیان ههڵناسن بهوهی ههرنهبێ و وهك سهرهتای سهرههڵدانی دهوڵهتهكانی كۆتایی حوكمی عوسمانی بیانخهنه ژێر چاودێری خۆیان ، تا نوخبهیهكی ئیداری بتوانن جلهوی دهسهڵات به شێوهیهكی زانستی و دوور لهو بهرهڵاییه وهربگرن. ههرچی ئهو ململانێیهی له نێوان كوردو عهرهب، عهرهب و عهرهب دهگوزهرێ جگه له پهیداكردنی پارهو لوشدانی سهروهت و سامانی عهرزو ئاسمانی ئهم وڵاته هیچی تر نیهو له ریزبهندیهكاندا عێراقیان گهیاندۆته نزمترین ئاستهكانی گهندهڵی.
بهڵگه بۆ قسهكانم زۆرن، له ئێستادا ئهگهر رێكخراوه نێو دهوڵهتیهكان و وڵاتانی كاربهدهست نێردهكانیان بنێرنه عێراق و كوردستان و بزانن چهند كهس دهیهوێ لهم وڵاته كۆچ بكات، بێ گومان له پیاوانی ئاینی نهجهف و كهربهلاو حزبه باڵادهستهكان له عێراق و یهكێتی و پارتی و دارودهستهكانیان كهسی تر نامێنێتهوه و دهبێته مشته خۆڵهكهی كه سهدام حوسێن باسی دهكرد. ئهم قسانهم لهو راپۆرتهی وهزارهتی ناوخۆی ئهڵمانیهوه سهرچاوهی گرت بهوهی هاوڵاتیانی عیراق و كوردستان بۆ چهندهمین جاره پلهی دووهم تۆمار دهكهن كه داوای مافی پهنابهرێتی لهو وڵاته دهكهن لهسهر ئاستی جیهانو بهمهش كوردستان و عیراق له لانكهی شارستانیهت و داهێنهری جۆرهكانی حوكمرانیهوه بۆ جیهان دهبێته وڵاتی غهریبان و تهنها قهله رهشهكان لێی دهخوێنن.