

شتاینمایەر بوو بە سەرۆکی ئەڵمانیا
ئامادەکردنی: بورهان ئەمین
14/2/2017


ڕۆژی ١٢/٢ پەرلەمانی ئەڵمانیا Bundestag بەئامادەبونی ١٢٣٩ پەرلەمانتار کەدەکاتە کۆی پەرلەمانتاران کە ٦٣٠ کەسن وئەوەندەی تریش لەنوێنەرانی پەرلەمانی هەر ١٦ هەرێم ونوێنەرانی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، لەدانیشتنێکی تایبەتدا بۆ دەستنیشانکردنی سەرۆکی ئەڵمانیا کۆبونەوەیەکی سازداو تیایدا «فرەنک ڤاڵتەر شتاینمایەر»ی وەزیری دەرەوەی پێشوو، وهکو سهرۆکی نوێی ئهڵمانیا ههڵبژێرا.
چهندین کاندید
لهو ههڵبژاردنهدا، جگه له « فرەنک ڤاڵتەر شتاینمایەر»ی وەزیری دەرەوەی پێشوو وسەرکردەی پارتی سۆسیالدیموکراتی ئەڵمانی،ژمارەیەک کاندید ڕکابەری یەکتریان کرد بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستە. لهوانه : (ئەلێکسەندەر هۆڵد)لەپارتی چەپ و(کریستۆڤ بوتەڤاگە) وەک کاندیدی ئازاد و (ئەلبرێشت گلاسە)ی توندڕەو لە پارتی جێگرەوە بۆ ئەڵمانیاو( ئینگلبێرت سۆننبۆرن)لە پارتی قەراسنەکان بوون، لەئەنجامی دەنگدانێکی نهێنیدا شتاینمایەر بە ٩٣١ دەنگ سەرکەوتنی بەدەستهێنا.
دیپلۆماتێکی بهئهزموون
«فرەنک ڤاڵتەر شتاینمایەر»سیاسەتمەداری بەناوبانگی پارتی سۆسیالدیموکراتی ئەڵمانی SPD لەساڵی ١٩٥٦ لەدۆرتمۆند لەدایکبوە،دکتۆرای هەیە لەیاسا،تا ئێستالەسەر لیستی پارتەکەی چەند پۆستێکی گرنگی لەناو حکومەت هەبووەلەوانە: جێگری ڕاویژکاروسەرۆکی ڕێکخراوی ئاسایش و هاریکاری ئەوروپاو دواهەمینیشیان لەکاتی دۆڕاندنی لەبەرامبەر ئەنجێلا مێرکل بۆپۆستی ڕاویژکاری ئەڵمانیالە ٢٠١٢،پۆستی وەزارەتی دەرەوەی پێدراو لەکۆتایی ساڵی ڕابردوش لەدوای کۆتایی هاتنی خولی سەرۆکایەتی یوخام گاوک و ئامادەیی و دەستلەکارکێشانەوەی، لەلایەن پارتەکەیەوە بە ڕێککەوتن لەگەڵ هاوپەیمانی دیموکراتی کریستیان «پارتەکەی مێرکل» کە زۆرینەی پەرلەمانن،بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆکایەتی ئەم خولەی ئێستا کاندیدکراو لە هەڵبژاردنی ناو پەرلەماندا سەرکەوتنی بەدەستهێنا.
دوانزهمین سهرۆکی ئهڵمانیا
بەمجۆرە لەوەتەی ساڵی ١٩٤٩ ودامەزرانی کۆماری ئەڵمانیای فیدڕاڵ بووبە دوانزەمین سەرۆکی ئەو وڵاتە، ئەم کەسایەتیە توانایەکی باشی هەیە لەدروستکردنی پەیوەندی باش لەگەڵ وڵاتان و دیپلۆماتێکی زیرەکو لێهاتوە، لەماوەی کاری وەزارەتی دەرەوەدا توانی سەرنجی ئەڵمانەکان و دونیای دەرەوە بۆخۆی ڕابکێشێت بەزیرەکیەوە توانی نوێنەرایەتی وڵاتەکەی بەهێزبکات لەکاری دیپلۆماسیدا.
کهسێکی خۆشهویسته
لەنێوەندی سیاسی ئەڵمانیادا جگە لە توندڕەوەکان نەبێت وەک سیاسیەکی میانرەو لەسەرخۆ ناسراوەو لەلای ئەنجێلا مێرکلیش بەکەسێکی خۆشەویست و هاوکارولێهاتو دانراوە،لەگەڵ زۆرینەی بەرپرس و وەزیرەکانی ئێستای کابینەی حکومەت دۆستایەتی پتەوو باشی هەیە و بەگشتی هەموویان لێی ڕازین.
دهستاودهستکردنی دهسهڵات
بەپێی دەستور هەرخولێکی سەرۆکایەتی ماوەکەی پێنج ساڵەو «یواخم گاوک»ی سەرۆکی ئێستا خولەکەی تا ١٨ ی مانگی ئازار بەردەوام دەبێت،بەپێی ڕاپرسیەکان ٧٠%ی خەڵکی ئەڵمان پێیان باشبو ئەم خولەش خۆی کاندیدبکاتەوەو لەم پۆستە بمێنێتەوە،خاتو مێرکلیش پێشنیازی کردبو بەڵام بەهۆی هەڵکشانی تەمەنیەوە کە(٧٦) ساڵە،هەروەها لەپێناو دستاودەستپێکردنی دەسەڵات ئاشکرای کرد کەخۆی بۆ خولێکی تری سەرۆکایەتی هەڵنابژێڕیتەوەو ڕێگە لەبەردەم کەسانی تر خۆش دەکات تا بتوانن لەڕێی ئەم پۆستە خزمەت بە کۆمەڵگاو وڵاتەکەیان بگەیەنن.
ناوبراو سیاسەتمەدارێکی ناوداری پارتی کریستیانەو دۆستایەتی دێرینی لەگەڵ مێرکل هەیە،خولەکەی خۆی بە ڕێک وپێک وسەرکەوتوانە بردەسەرو زۆر داکۆکی لە سیاسەتی مێرکل کرد سەبارەت بە کۆچبەرانوداڵدەدانیان لەناو ئەڵمانیا، هەمیشە داوای پێکەوەژیان ئاشتی وتەبایی نێوان گەلانی دەکرد و لەبۆنە گشتیەکاندا وتاری مەنتیقی ونوێخوازانەی دادەدا.
دهسهڵاتێکی تهشریفاتی
شایانی باسە پۆستی سەرۆک لەئەڵمانیا باڵاترین دەسەڵاتە،بەهۆی ئەزمونی خراپی نازیەت ودەسەڵاتی ڕەهای هیتلەر لەجەنگی جیهانی دووەم بوە دیکتاتۆرێکی بێ وێنەو قەیسەر ئاسا دەسەڵاتی بەسەر هەموو لایەکدا دەکیشا، بۆیە دەستوری نوێ دەسەڵاتێکی شایستەو فەخری و سنورداری بۆ سەرۆک دیاریکردوەو دەسەڵاتێکی تەشریفاتی هەیە،بەپێیەوە کاروبارە پرۆتۆکۆلیەکان ونوێنەرایەتی و سەردانی وڵاتان و پێشوازی سەرۆکەکان دەکات،ئیمزا لەسەر ئەوڕێککەوتن وپەیماننامانە دەکاتە کەوڵاتەکەی لەگەڵ دونیای دەرەوەدا دەیبەستێت،هەروەها ئیمزاکردنی ئەو بڕیارانەی کەلەپەرلەمانیش دەردەچن.
سهرۆك بهشێکه له چارهسهر
لەکاتی بونی کێشەکاندا وتاری میانڕەوانە دادەداو دەبێتە بەشێک لەچارەسەر نهک کێشه،لەناوخۆدا ڕەمزی یەکێتی وپێکەوەژیانوئاشتی وتەبایی نێوان کۆمەڵگاو پاراستنی دەستورە لەهەرپێشێلکردنێک،بەیەک چاو سەیری هەمووپێکهاتەو ئاین و پارت وقەوارە سیاسیەکان دەکات،بەپێی دەستوریش هەر کەسێک ئەو پۆستە وەربگرێت دەبێت لەوماوەیەدادەست لە کاری حیزبی وئەندامێتی پارتەکەی هەڵگرێ و ببێتە موڵکی هەموان.
هاوسهنگی وڵات
لەئەڵمانیا سەرۆک لەکاتی سەرهەڵدانی تەنگژەو قەیرانە سیاسیەکان ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێت ،مافی ئەوەی هەیە داوای ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەخت بکاو هەر ئەویش پیشنیاز ی دامەزراندنی ڕاوێژکار دەکات بۆپەرلەمان،ئیمزا لەسەر دامەزراندنی پۆستە باڵاکانی حکومەت و دادوەرو پلەدارە سەربازیەکان دەکاو هاوسەنگی وڵات ڕادەگرێت،شتانمایەر بەفەرمی لە ١٩ی ئازاری ئهمساڵ وەک سەرۆکی نوێی ئەڵمانیا دەستبەکاردەبێت.