عیماد ئالیخان
زانکۆ واتە زانست واتە جھێ ب دەستڤەئینانا زانین و زانست و باوەرنامێ د ھەر بوارەکی دا و بلندترین قوناغا خواندنێ یە د ھەر وەلاتەکی دا، کۆ قوتابی خوە تێدا ئاڤابکەت ژ ھەموو لایەکی ڤە زانستی، رەوشەنبیری و ویژدانی و … ھتد، لێ ب رێژەیەکا بەرچاڤ ل کوردستانێ ئەو زانین ب گشتی نەمایە و ناھێتە دیتن و بوویە جھێ نمایشکرنا جل و بەرگان یان ژی بوویە جھێ پێشانگەھێن ترۆمبێلێن نوو کو ھەموو جورێن ترۆمبێلان لێ دھێنە دیتن. مادەم زۆربەیا گەنجێن مە ھند حەز و ئارەزو ل سەر خواندنا ڤان بەشێن ھەی ل زانکۆ و پەیمانگەھان نەبیت، بۆچی وەزارەتا خواندنا بلند ھزر د ڤەکرنا ھندەک بەشێن دی یێن زانکۆ و پەیمانگەھان ناکەت کۆ ببنە جھێ مفا وەرگرتنا ڤان جورە قوتابیان یێن کو ئەڤ خالە ژێ دگرن، بۆ نموونە بەشێن نمایشکرنا جل و بەرگ، ترۆمبێلان، دو رویاتی و واستەکاری و … ھتد؟! ئەز باوەرم د ڤی بیاڤی دا پرانیا خویندکارێن زانکۆ و پەیمانگەھان دێ مفای ژێ بینن و دێ پلێن ھەرە بەرز و نایاب ب دەست خوڤە ئینن و دێ ھەڤرکیەکا ب ھێز د ناڤبەرا وان دا پەیدابیت بۆ ب دەستڤەئینانا سەرکەفتنێ و رێزێن ئێکێ، ژبەرکو حەزا وان ل سەر ڤان خالێن من ل سەری ئاماژە پێدای زۆرە و ھوسا دھێتە دیتن کۆ زانکۆ و پەیمانگەھ نە ماینە جھێ خواندن و بەرزکرنا ئاستێ زانستی ژ لایێ قوتابیان ڤە و د بیاڤێن دی یێن زانستی یێن جودا جودا دا. ئەگەر ئەم ل ئەگەرێن لاوازیا ئاستێ زانستی بگەرین و رێکە چارەیەکێ بۆ بینین ل سەرانسەری کوردستانێ و ل ھەموو قوناغێن جودا جودا ژ سەرەتایی تا زانکۆیێ دێ بۆ مە دیاربیت کۆ ئەڤە ئێک ژ وان ئەگەرایە یێن کو ئاستێ زانستی سال بۆ سالێ لاوازبووی کۆ گەنجێن مە ل زانکۆ و پەیمانگەھان و ژ ھەردو رەگەزان چ گرنگیێ ب خواندنێ نادەن و بەرێ وان مایە ل ھندەک کارێن دی کو دۆرن ژ زانستی. لەوا دەمێ خواندنا خوە ل زانکۆیێ ب دوماھی دئینن و دەلیڤەیێن کاری بۆ پەیدا دبن چ گرێبەستەک بیت یان ژی دامەزراندن ل جھەکێ حکومی یان یێ ئەھلی د وی کار و ئەرکێ خوەدا نە ل وی ئاستی نە کو بشێن سەرکەفتنێ بینن، بۆ نموونە ئەگەر بۆ مامۆستا و ل قوتابخانێن سەرەتایی وانە دانە قوتابیان و نە ل وی ئاستێ زانستی بیت دێ چاوا زارۆکان فێری زانستی کەت؟! یان ژی ئەگەر بۆ نوشدار؟ و ھوسا تا دوماھیێ. لەوا پرانیا قوتابیان دەمێ ژ زانکۆیئ دەردچن نە ل وی ئاستێ زانستی یێ پێدڤی دانە، نە ژلایێ بسپوریا خوە و نەیا گشتی و ئەڤە کارەساتە و نەخوشیەکا ترسناکە جڤاک ھەموو ڤەگرتی، بلا ئارمانجا وان نە ب تنێ دەستڤەئینانا باوەرنامێ بیت، ژ بەرکو باوەرنامە یا بێ زانین چ مفا تێدا نینە و بتنێ کاغەزەکە و نە زێدەتر. کومەکا پسیاران د مەژیێ مرۆڤی دا پەیدادبن ژ ئەنجامێ ڤێ دیاردەیا بەرچاڤ ل زانکۆ و پەیمانگەھان، ئەرێ ئەگەرێ دۆرکەتنا خویندکاران ل ھەموو قوناغان ب گشتی و یێن زانکۆیێ ب تایبەت ژ خواندنێ و زانستی چنە؟ خێزان و جڤاک ئەگەرن؟ یان ژی سیستەم و پرۆگرامێن د ناڤا زانکۆیێ دا ئەو وەسا دۆرئێخستینە ژ خواندنێ؟ یان ژی ماموستایێن زانکۆیێ نە ل وی ئاستێ زانستی، رەوشەنبیری… ھتد نە کو شیابن کارتێکرنێ ل قوتابی بکەن و بەرێ وان بدەنە خواندنێ؟ یان راگەھاندن و زنجیرێن بیانی و تۆرێن جڤاکی ئەگەرن؟ یان ژی د بێ ھیڤی نە ژ حکومەتێ ژبەرکو دەمێ دەردچن ژ زانکۆیێ دەلیڤەیا دامەزراندنێ نینە و ئێدی خواندن بۆ وان نەیا گرنگە و بتنێ مەرەما وان بوویە ب دەستڤەئینانا باوەرناما زانکۆیێ و بوراندنا دەمی؟ و یان و یان و … ھتد. بۆچی وەزارەتا خواندنا بلند و جھێن شولەژێ تا نوکە دیڤچوونا ڤێ کێشێ ناکەن و چارەیەکێ بۆ نابینن؟ ژ بەرکو ئاڤەدانکرنا ھەر وەلاتەکی ژ خواندن و زانینێ دەستپێدکەت و خرابکرن و وێرانکرنا وەلاتان ژی ژ پشتگوھ ئێخستنا خواندن و زانینێ یە!