جەژنی "یارسان"ـەکان یەکێکە له ئایینه کۆنەکانی کوردان و به ناوی "خاوەنکار" دەناسرێت، لەلایەن باوەڕمەندانی ئەو ئاینەوە بەرز ڕادەگێرێت، ئەمڕۆ یەکەم ڕۆژی ئەو جەژنەیە و ماوەی سێ ڕۆژ دەخایەنێت و ڕۆژی چوارەمی بە ڕێوڕەسمی تایبەت کۆتایی پێدەهێنن.
یارسانەکان لەم جەژنەدا بە گرتنی ڕۆژو و خێرکردن 'نەزر' یادی 'سۆڵتان سەحاک' و یارانی وەک پێشەنگی دینی خۆیان بەرز ڕادەگرن.
جەژنی خاوەنکار جەژنی بەرخۆدان و ڕزگارییە، ئەویش دوای بەرخۆدانی سۆڵتان سەحاک "سەید ئیسحاقی بەرزنجی" و یارانی له بەرانبەر دووژمنان ماوەتەوە.
بە باوەڕێک کە هەتا ئێستاش له ناو یارسانەکان ماوەتەوە و لە کتێبه پیرۆزەکانیاندا هاتووه، سولتان سەحاک هاوڕێ له گەڵ سێ کەس له یارانی به ناوەکانی 'داود، بنیامین و پیرمووسی' که به 'یەری تەن' ـ(سێ تەن) ناودارن، لە سەر دووژمنایەتی زڕبراکانی و عەشیرەتێک بە ناوی 'چیچەک' بڕیاری دەرچوون له شارەزوور و ڕۆیشتن بۆ هەورامان دەدەن، له ناو ڕێگادا به هۆی ئەوەی عەشیرەتی چیچەک به نیازی کوشتنی سۆڵتان سەحاک و یارەکانی ئەون، ناچار پەنا دەبەنه ئەشکەوتێک به ناوی 'مەڕنوو' له شاخەکانی شاهۆ.
به باوەڕی یارسانەکان، یەکێک له یارەکانی سوڵتان به ناوی 'داود' بستێک خاک له ژێر فەرشەکەی سۆڵتان هەڵدەگرێت و دەیهاوێتە سەر سوپای چیچەک و ئەو بستە خاکە دەبێتە هۆی تەپوتۆز و ئاسمان تاریک دەکات و کەس لەو سوپایە نامینێت.
له سەر هەمان باوەڕ، دوای سێ رۆژ برسیەتی سوڵتان و یارانی، ژنێک به ناوی 'ڕەمزبار' به کەڵەشێرێک و یەک مەن- کە دەکاتە سێ کیلۆ برنج خواردنێک ساز دەکات پێشکەشی سوڵتان و یارانی دەکات.
له دەفتەری پردیوەری "دیوانه گەورە" سوڵتان فەرمانی داوەتە یارانی له " ١٢ی مانگی سفیدی" 'چلەی زستانی کوردی' سێ رۆژ 'ڕۆژووی مەڕنوو' بگیرێت و ڕۆژی ١٥، ڕۆژی پاتەشاهی و جەژنه پیرۆزەی یارسانە و ئەم سێ رۆژەی ڕۆژووه وەک وەفایەک بۆ یادی "یەری تەن" دەکرێت.
هاوکات بوونی ئەم ڕۆژانه لەگەڵ وەرزی گەیشتنی هەنار، بووەتە هۆی کەڵک وەرگرتنی یارسانەکان لەم میوەیە و پیرۆزبوونی لای ئەوان و له ڕێوڕەسمی ئایینی دۆعای له سەر دەکرێت و وەک "نەزر" بە ناو خەڵکدا بڵاو دەکرێتەوە.
شەوی دواییش به قوربانیکردنی کەڵەشێرێک و پێکهێنانی "جەم" و خوێندنی "کەڵام" و ژەندنی "تەنبوور" ڕێوڕەسمی ڕۆژووگرتن کوتایی پێدێت.