احمد نور
ئهم دشێن ئهگهرێن قهبیلكرنا دوعایێ لسهر دوو جوران دابهش بكهین:
1- ئهگهرێن نهدیار و ههستپێكری
2- ئهگهرێن دیار و بهرجهسته
ئهگهرێن نهدیار و ههستپێكری:
ئهگهرێن نهدیار وان خالان ب خوهڤه دگرت یێن ههستپێكرنهكا ماددى نهبن، ئانكو ب شێوهیهكێ دی ئهم دشێن بێژین ههر ئهگهرهكێ ب دلی ڤه گرێدایی، كو (ئنیهت، دلسوزی، راستگویی، یهقین، باوهری ب خودایی، تهوهكولهكا 100%، ئهنجامنهدانا گونههێن ب دلی دهێنه ئهنجامدان، …..هتد) ب خوهڤه دگرت، و لسهر مرۆڤی پێدڤییه ههر ئهگهرهكێ ب دلی ڤه گرێدایی مرۆڤ ب جهـ بینت.
د فهرمودهیهكا پیرۆز دا هاتیه:
حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا يَحْيَى بْن الْمُغِيرَة أَخْبَرَنَا جَرِير عَنْ عَبْدَة بْن أَبِي بَرْزَة … دَعْوَة الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ " قَالَ " {يَا رَبّ مَسْأَلَة عَائِشَة " فَهَبَطَ جِبْرِيل فَقَالَ " اللَّه يُقْرِؤُكَ السَّلَام هَذَا عَبْدِي الصَّالِح بِالنِّيَّةِ الصَّادِقَة وَقَلْبه نَقِيّ يَقُول يَا رَبّ فَأَقُول لَبَّيْكَ فَأَقْضِي حَاجَته}.(18) ئانكو (ئوبهی كورێ نافعی دبێژت: من و موسلمانا عائیشایێ پسیار ژ ڤێ ئایهتێ (اجيب دعوة الداع إذا دعان) ژ پێغهمبهری -سلاڤێن خودێ لسهر بن- كر ، پێغهمبهری -سلاڤێن خودێ لسهر بن- گوت: یا خودێ پسیارا عائیشایێ، و جبریل هاته خار و گوته پێغهمبهرى: ئهڤ بهندهیێ من یێ قهنجه، ب ئنیهتهكا راسته، و دلێ وی یێ پاقژه و دبێژت یا خودێ ، ئهز دبێژمێ: دێ ههوجهییا وی بجهئینم) (19).
ژ ڤێ فهرمودهیێ بۆ مه دیار دبت كو ئهگهرێن ب دلی ڤه گرێدایی گرنگییهكا مهزن یێن ههین كو خودایێ مهزن ئاماژه ب پاك و پاقژییا دلی و ئنیهتێ كریه.
ئهگهرێن دیار و بهرجهسته:
ئهڤ پشكه ژی وان ئهگهرێن ماددی و بهرجهسته ب خوهڤه دگرت ئهوێن د شیانێن مرۆڤ دا ههین ههستهكا ماددی و بهرجهستهیی بۆ ههبت وهكی (خارنا حهلال، ڤهخارنا حهلال، جل و بهرگێ حهلال، ئهنجامدانا گهلهك عیبادهتێن سوننهت پشتى فهرزان، نیاسین و خوهنێزیككرنا ژ خودایی د خوهشی و بهرفرههییان دا، ئهنجامنهدانا گونههێن ب لهشی ڤه گرێدایی،……هتد) و لسهر مرۆڤی پێدڤیه ڤان ئهگهران ژی ههمییان لسهر خوه ب جهـ بینت.
داكو دوعایێن مرۆڤی بهێنه قهبیل كرن دڤێت مرۆڤ بشێت ههڤسهنگییهكا خوهجهـ دناڤبهرا ههر دوو جورێن ئهگهران دا پهیدابكین و دڤێت دگهل ئێك ل ئێك ئاست بن ههروهكی ههر دوو لایێن تهرازیێ، و ههردهمێ ههڤسهنگییا لایهكێ یان جورهكێ تێكچوو و ئێك ژ ئێكێ نزمتر یان بلندتر لێهات یان ب شێوهیهكێ دی خهمساری د جورهكێ دا هاته كرن، دێ كارتێكرنێ ل لایێ دی كت و ههڤسهنگی تێكچت و چ گاڤا ههڤسنهگی تێكچوو دێ كارتێكرن ل قهبیلكرنا دوعایێ هێته كرن، لهوما نابت چ جاران ههڤسهنگی دناڤبهرا ههر دوو جورێن ئهگهران دا تێكبچت.
و لسهر ڤێ چهندێ و ههڤسهنگییا ئهگهرێن دیار و ئهگهرێن نهدیار شهوكانی دبێژت پێ رابینا ئهو چهندا خودایێ مهزن فهرمان پێكری و هێلانا وێ چهندا نههی ژێ هاتیه كرن (20) و مهرهم ژێ ئهوه مرۆڤ وێ چهندا ب دلی ڤه فهرمان پێ هاتیه كرن ئهنجامبدت و نههی ژێ هاتیه كرن بهێلت وهكی ئنیهت و پشتبهشتن و …..هتد، ههروهسا ئهو چهندا ب شێوهیێ بهرجهسته ژی ههیی ب جهـ بینت وهكی خارنا حهلال و جل و بهرگێ حهلال و خوه ژ وێ چهندا نههی ژێ هاتیه كرن دویر بێخت وهكی ڤهخارنا حهرام و پارێ ب ریبایێ پهیدا دبت و …..هتد.
بهلێ ل ڤێرێ دڤێت ئاماژهیێ ب خالهكا گرنگ بدهین كو ئهو ژی دبت د هندهك جاران دا و ژ لایێ رێژهیهكا كێم یا مرۆڤان ڤه ههر دوو جورێن ئهگهران بهێنه بجهئینان، و دوعایهك ژ لایێ وی كهسی ڤه بهێته كرن بهلێ چ د دهمێ كورت دا یان ژی د دهمێ درێژ دا نههێته قهبیلكرن، ئهرێ بوچی؟
دبت ئهڤ حالهته گهلهك یێ كێم بت، راسته رێژهیهكا مهزن یا خهلكێ دوعایان دكن و دوعایێن وان ناهێنه قهبیلكرن بهلێ ناكهڤنه دبن ڤێ خالێ ڤه، چونكی ئهگهر ئهو كهسه دویڤچوونهكا هویر و كویر بۆ خوه بكن دێ بینن خهمسارییهكا مهزن ژ لایێ وان ڤه د دهرحهقا ههر دوو جورێن ئهگهران دا یێ هاتیه كرن، یان جورهك گهلهك یێ هاتیه پاراستن و خهمسارى د جورێ دی دا یێ هاتیه كرن.
بهلێ دبت حالهت ههبت ب دیتنا مرۆڤی یا بهرتهنگ دوعا مرۆڤی پشتى ب جهئینانا ههمی ئهگهران نههاتیه قهبیلكرن، د ڤی حالهتی دا فاكتهرهكێ دی دهێته دناڤ قهبیلكرنا دوعایێ دا كو ئهو ژی فاكتهرێ ههلبژارتنا خودایی یه بۆ وی كهسی وهك دیار دوعایا وی نههاتیه قهبیل كرن ب تاقیكرنا ههستكرنا ب قهبیلنهبینا دوعایێ د دنیایێ دا و ئهگهر ئهو كهسه د ڤێ تاقیكرنێ دا ب سهركهفت دوعایا وی یان دێ د دهمهكێ درێژ دا بۆ وی هێته قهبیل كرن یان ژی ب دوعایا وی دێ تهرازییا خێرێن وی گرانتر بت، و دبت قهدهرهكا بۆ وی هاتیه نڤیسین ژێ ببت.