عەلی باپیر
لەوانەیە ئەم وتارە لە https://web.archive.org/web/20110307132501/http://www.alibapir.net/alibapirPages.php?page=biblography ( · ) لەبەرگیرابێتەوە، لەوانەیە ئەم کارە دژی سیاسەتی مافی لەبەرگرتنەوەی ویکیپیدیا بێت. (حوزەیرانی ٢٠٢٠)
|عەلی ئەحمەد باپیر|
|لەدایکبوون||عەلی باپیر وەتمان|
١٩٦١ (تەمەن ٥٩–٦٠)
گوندی کەنجاڕە، سەنگەسەر، پشدەر
|نەتەوە||کورد|
|پیشە||سەرۆکی کۆمەڵی دادگەریی کوردستان، نووسەر|
|تەلەڤیزیۆن||پەیام، کۆمەڵ|
|حیزبی سیاسی||کۆمەڵی دادگەریی کوردستان|
|ئایین||ئیسلام – سوننە|
|وێبگە|
|www|
عەلی باپیر وەتمان لەدایکبووی ١٩٦١ کوردستان / سلێمانی / قەزای پشدەر.لە هۆزی میراودەلیە. سەرۆکی کۆمەڵی دادگەریی کوردستانە، عەلی باپیر نووسەر و بیرمەندی ئیسلامی کوردە و زیاتر لە ١١٠ کتێبی بە زمانی کوردی و عەرەبی لەگەڵ ھەزاران شریتی دەنگی و وتار و سیمینارە ڕۆشنبیری و ئایینییەکانی دا. لە ھەولێر خۆی بۆ پەرلەمانی عێراق ھەڵبژارد و لە ھەموو لیستەکانی ھەولێر پلەی یەکەمی وەرگرت.
ژیانی سەرەتایی و خوێندنی[دەستکاری]
لە ساڵی ١٩٦٧ دا چووەتە قوتابخانەی سەرەتایی سەنگەسەر و پۆلی یەکەمی بڕیووە، پاشان بەھۆی ماڵ گواستنەوەیانەوە لە بەستەسێنی سەروو ەوە بۆ گردی تلێ و پاشان بۆ شارۆچکەی ڕانیە. ھەرچەندە پۆلی دووەمی سەرەتایی لە ماڵی پووری و لە شارۆچکەی چوارقوڕنە خوێندووە و یەکەمیش بووە، بەڵام بەھۆی نەھێنانی ئەمری نەقڵکرانی لە سەنگەسەرەوە بۆ چوارقوڕنە، ئەو ساڵەی فەوتاوە و پاش ماڵ گواستنەوەیان بۆ ڕانیە لە ساڵی ١٩٦٩ دیسان چووەتەوە پۆلی دووەمی سەرەتایی و ھەتا ساڵی ١٩٧٣ پۆلی شەشەمی سەرەتایی تەواوکردووە و ھەموو پۆلەکانی بە سەرکەوتوویی بڕیوە. پاشان لە ساڵی ١٩٧٤ ھەر لە ڕانیە چووەتە پەیمانگای ئیسلامیی لە پۆلی یەکەم و بە پلەی یەکەم دەرچووە و ساڵی ١٩٧٥یش بەھۆی ڕووخانی شۆڕشی ئەیلوولەوە خوێندنی فەوتاوە و لە ساڵی ١٩٧٦ لە شاری سلێمانی چووەتە پۆلی دووەمی ناوەندی پەیمانگای ئیسلامیی و ھەتا ساڵی ١٩٨٠ لە سلێمانی خوێندوویەتی و پۆلی شەشەمی ئامادەیی ئیسلامیی تەواوکردووە و ھەموو پۆلەکانی بە پلەی یەکەم بڕیوە و لە پۆلی شەشی پەیمانگای ئیسلامیی –ئامادەیی ئیسلامیی کۆی گشتی نمرەکانی ٩٠ بووە. ئینجا لە ساڵی ١٩٨٠–١٩٨١ چووتە کۆلێژی فیقھ لە شاری نەجەف، کە ھەرچەندە بەھۆی بەرزیی نمرەکانییەوە دەشیتوانی بچێتە ھەرکام لە کۆلێژی (الشریعە) و (الآداب) ی بەغداد، بەڵام کۆلێژی فیقھی نەجەف ھەڵدەبژێرێ کە خاوەن پلە کەمەکانی وەردەگرتن، بە مەبەستی شارەزابوون لە بیر و مەزھەبی شیعە.
پاشان لە کۆتایی ساڵی ١٩٨١دا کە دەچێتەوە نەجەف بۆ درێژەدانی بە خوێندنی زانکۆ لە کۆلێژی فیقھ بۆ ساڵی دووەم، لەلایەن ھاوەڵێکی ھاوپۆلییەوە ئاگادار دەکرێتەوە کە ڕژێمی بەعس بڕیاری دستگیرکردنی داوە، بۆیە یەکسەر نەجەف و کۆلێژەکەی بەجێدەھێڵێ و دەگەڕێتەوە بۆ ڕانیە و لەوێش دوای ئەوەی موختار ئاگاداری دەکاتەوە کە لەلایەن دائیرەی (ئەمن) ەوە داوای لێکراوە کە ماڵ و ناونیشانی ئەویان پێ بڵێ بە مەبەستی گرتنی، پاش چەند ڕۆژێک خۆحەشاردان بەرەو ئێران دەچێ و بۆ ماوەی شەش مانگ لە کوردستانی ئێران دەمێنێتەوە و لە دێی بەردەڕەشی نێوان سەردەشت و بانە لە حوجرە و قوتابخانەی مەلا محەممەدی عەزیزی بەردەڕەشی سەرگەرمی خوێندن دەبێ، و لەو ماوەیەشدا خۆی فێری زمانی فارسی دەکات و ھەوڵدان بۆ بەھێزکردنی لایەنی بیریی و ڕووحی، لەسەر بانگەواز بەردەوام دەبێ و لەو ماوەیەشدا کۆمەڵێک وتووێژ لەگەڵ کەسانێکی عەلمانیی سەر بە حیزبە لائیکەکانی کوردستانی ئێراندا دەبێ، کە سێ لەو وتووێژانە:
- (سەلماندنی بوونی خوا)
- (سۆزی نەتەوایەتیی)
- (دادگەریی کۆمەڵایەتیی) یان لا پەیدا دەبن، ھەروەھا ھەر لە میانەی مانەوەی لە ئێران و ھاموشۆی بۆ کوردستانی عێراقدا چەند وتووێژ و شەڕەقسەیەکی دیکەشی لەگەڵ ژمارەیەک لە بەرپرسانی مارکسیستی ئەوسای یەکێک لە لایەنە سیاسییەکانی کوردستانی عێراقدا دەبێ کە دواتر لە دووتوێی (ئیسلام ئیسلامە، نە ئایدیالیزمە، نە ماتریالیزم) و (ئیسلام وریاکەرەوەیە نەک تریاک) دا بەرجەستە بوون، کە دواتر ھەموویان لە پەرتووکی (دەبەرێک ڕاچوونی ئیسلام و ڕێچکان) دا کۆکرانەوەو چاپ کران.
ژیان و کارو چالاکییەکان[دەستکاری]
دوای شەش مانگ مانەوە لە کوردستانی ئێران بەرەو تارانی پایتەختی ئیران بەڕێدەکەوێ بەنیازی درێژەدان بە خوێندنی زانکۆ، بەڵام پاش شەش مانگ مانەوە ھەوڵەکانی بێھوودە دەبن و دەگەڕێتەوە کوردستانی عێراق و لەڕێی چەند دۆست و برادەرێکەوە کێشەی ڕژێمی بەشێوەیەکی کاتی بۆ چارەسەر دەکرێ و سەرەنجام لە ئەوقافی ھەولێر تاقیکردنەوەیەکی پێشنوێژیی و وتاربێژیی دەدات و بەپلەیەکی زۆر باش دەردەچێ و لە ١٩٨٣ لە مزگەوتی (نەوڕەسی) لە (ڕانیە) وەردەگیرێت، بەشێوەی (الإنتداب) لەجیاتی خزمەتی سەربازیی و کێشەی سەربازیی نەکردنیشی چارەسەر دەبێ. و لە ھەمان ساڵی ١٩٨٣ دا یەکەمین پەرتووکی دەنووسێ بەناوی (پوختەیەک دەربارەی ئیسلام) و لە ساڵی ١٩٨٤ لە بەغداد چاپ دەکرێ، ھەر لەو ساڵەشدا قورئان بەتەواوی لەبەردەکات.
و لە ساڵی ١٩٩١دا ھاوڕێ لەگەڵ ھەریەک لە مەلا مەحموودی ئازادیی و مەلا ئەبووبەکری صدیقیدا و لەڕێگای پاکستانەوە سەفەری حەج دەکات و نزیکەی سێ مانگی پێدەچێ و وەک شاندێکی ڕەسمیی بزووتنەوەش –کە ئەو کاتە ئەندامی مەکتەبی سیاسیی دەبێ- لەگەڵ ژمارەیەک کەسایەتی دیدار و گفتوگۆی دەبێ چ لە سعودییە و چ لە پاکستانیش، وەک:(عمر عبدالرحمن) ی میسری و (برھان الدین ڕبانی) و.. لە (پیشاور) ی پاکستانیش سمینارێک بە زمانی عەرەبی دەبەستێ لەبارەی کێشەی کورد و چۆنییەتی چارەسەرکردنییەوە لە ڕوانگەی ئیسلامەوە، و ئەو کاتە لە گۆڤاری (المرابطون) دا بڵاوکراوەتەوە.
عەلی باپیر و کێشەکانی بزووتنەوە[دەستکاری]
دوای ئەوەی لە مانگی ١٢ی ساڵی ١٩٩٣ دا شەڕ و گێچەڵ پێکردنی یەکێتی بە بزووتنەوە ڕوودەدات و لە ئەنجامدا سەرجەم بنکە و بارەگاکانی بزووتنەوە پاش بەرگرییەکی بەھێز لەلایەن یەکێتییەوە دەگیرێن و ژمارەیەکی زۆریش لە ھەردوولا دەکوژرێن، و ئەویش بەشێوەیەکی سەرسوڕھێنەر و بە ھاوکاری چەند براو دۆستێکی دڵسۆز لەگەڵ سێ پێشمەرگەی دیکەدا دەربازی دەبێت، سەرەنجام دەچێتە ناوچە سنوورییەکانی کوردستانی ئێران و ژمارەیەکی باش لە ھێزی پێشمەرگە لە نزیک قاسمەڕەش و زەڵێ کۆدەکاتەوە و ھاوکات لەگەڵ شەڕی شارەزوور ئەویش شەڕێکی دیکەی جەنگ دژ بە یەکێتی لە پشدەر دەکاتەوە و پاش چەند مانگێک جەنگ و ڕووبەڕووبوونەوە لە ئاکامدا یەکێتی داوای ڕاگرتنی شەڕ دەکات و مل بۆ داواکارییەکانی بزووتنەوە کەچ دەکات، کە لە گێڕانەوەی بنکە و بارەگاکان و قەرەبووکردنەوەی زیانە ماددییەکاندا خۆی نواندووە. پاش ھاتنەوەی بزووتنەوەش بۆ نێو شار و شارۆچکەکانی کوردستان، وەک ئەندامێکی مەکتەبی سیاسی و بەرپرسی مەکتەبی ڕێکخستن لە کاروباری حیزبیدا بەردەوام دەبێ ھەتا مانگی ٨ی ساڵی ٢٠٠٠ کە یەکەمین کۆنگرەی بزووتنەوەی یەکبوونی ئیسلامیی، لە گوندی (تەوێڵەی تێدا بەسترا، کە لە ئاکامی ئەو کۆنگرەیەدا وەرچەرخان و گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی و گرنگ لە ژیانی ئەودا بەتایبەتی و لە بزووتنەوەدا بەگشتی ڕوویدا وەک لەخوارەوە بەکورتی ئاماژەی پێکراوە.
لێرەدا بەکورتی ئاماژە بە چەند خاڵێکی ئەو شەش حەوت ساڵەی تەمەنی کراوە واتە لە ساڵی ١٩٩٤ تاکو ٢٠٠٠:
لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٤ دوای ئەوەی خۆی دەچێتە ناوچە سنوورییەکان و سەرگەرمی کۆکردنەوە و ڕێکخستنەوەی ھێزەکانیان دەبێ ماوەی چەند مانگێک ھەردوو ھاوسەری بە خۆحەشاردان دەیگوزەرێنن و پاشان ماڵەکەی دەباتە نەغەدە و دواتریش دەیگوازێتەوە بۆ مەریوان و لە ساڵی ١٩٩٥ و ١٩٩٦ دا ماڵی ھاوسەرێکی لە ئەحمەد ئاوا و ماڵی ئەوی دیشیان لە مەریوان دەبێ.
دامەزراندنی کۆمەڵی ئیسلامی و کارەکانی لەو کۆمەڵەیەدا[دەستکاری]
- بەر لەوەی کۆمەڵی ئیسلامیی ڕابگەیەنرێ نامیلکەیەکی ٢٥ بڕگەیی دەنووسێ بە ناونیشانی: (بنەما شەرعییەکان و ھێڵە گشتییەکانی کۆمەڵێکی ئیسلامیی ڕەسەن) و لەگەڵ ئەندامانی سەرکردایەتیدا دەیخاتە ڕوو و تاووتوێی دەکەن و ئەو بیست و پێنج خاڵە دەکرێتە بناغەی بەرنامەی بیری و سیاسەتی شەرعیی کۆمەڵ.
- پێش ڕاگەیاندنی کۆمەڵی ئیسلامیی و دوای بە بنبەست گەیشتنی باری بزووتنەوەی یەکبوون، دەچێتە ماڵی ھەرکام لە: صدیق عەبدولعەزیز و شێخ محەممەد بەرزنجی و ئەحمەد کاکە مەحموود و بەنۆرە و بە جیاجیا داوا لەھەر سێکیان دەکات کە ڕابەرایەتی ئەو گۆڕانکارییە بکەن کە خۆی فەرز کردووە، و ئامادەیی بەیعەت پێدان و پشتگیریی کردنی تەواوی خۆیشی و ئەوانەش کە بە قسەی دەکەن بۆیان دەربڕێ، بەڵام ھیچ کامیان ئامادە نابن بێنەپێش!
- لە ساڵی ٢٠٠٣ دا بنکە و بارەگاکانی کۆمەڵ لە شارەزوور و ھەورامان لەلایەن ئەمریکاوە مووشەکباران دەکرێن و لە ئاکامدا نزیکی ١٠٠ کەسێکیان لە ئەندام و کادیر و پێشمەرگە لێ شەھید و بریندار دەبێ و سەرەنجام بەپێی ڕێککەوتنێک لەگەڵ یەکێتیدا بنکە و بارەگاکانیان دەگوازنەوە بۆ ناوچەی پشدەر و خۆیشی بە ماڵ و خێزانەوە لە گوندی دارەشمانە نیشتەجێ دەبێ، تاکو لەنزیکەوە سەرپەرشتی ھێزەکان و بنکە و بارەگاکانیان بکات.
- و لە مانگی ١١ی ٢٠٠٥دا و لە یەکەمین کۆنگرەی کۆمەڵی ئیسلامیی دا بە یەکدەنگیی ئەندامانی کۆنگرە بە ئەمیری کۆمەڵ ھەڵبژێردرایەوە.
- و لە ساڵی ٢٠٠٧ دا لەگەڵ شاندێکی کۆمەڵی ئیسلامییدا لە تاران بەشداریی کۆنفڕانسی پشتگیریی کردن لە خەڵکی فەڵەستین دەکات و لەگەڵ خالید مشعلی بەرپرسی مەکتەبی سیاسیی بزووتنەوەی حەماس یەکتر دەبینن.
- لە ھەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نیشتیمانی عێراقی ساڵی ٢٠١٠ دەردەچێت و دەبێتە ئەندام پەرلەمانی عیراقی.
لە چوارەمین کۆنگرەی کۆمەڵی ئیسلامیدا، ئاڵا، ناوی حیزب و پۆستی ئەمیری حیزبەکە بەزۆرینەی دەنگی ئەندامانی کۆنگرە گۆڕی، و ناوی حیزبەکە گۆڕدرا بە کۆمەڵی دادگەریی کوردستان و ھەروەھا ئاڵای کۆمەڵیش گۆڕی و ناوی پۆستی ئەمیریشیان کردە سەرۆک و عەلی باپیر وەکوو سەرۆکی حیزبەکە ھەڵبژێردرا.[١] [٢]
بەرھەم و نامیلکەکان[دەستکاری]
- خواناسیی، ئایین، ئیمان.
- زانایانی ئیسلام کێن و چۆنن؟
- گەڕانەوە لای خوا -عز وجل-.
- بنچینە گرنگەکانی ھەڵسوکەوتی شەرعییانە و ژیرانە لەگەڵ وردە بابەتە خیلافییەکاندا.
- تاقیکردنەوەی خوا بۆ بەندەکانی چی یە و چۆنە؟!
- کۆمەڵی ئیسلامیی، ئامانج و ھەڵوێستەکانی.
- پاساو و بەڵگە شەرعییەکانی بنیاتنانی کۆمەڵی ئیسلامیی، ئاڵقەکانی: ١ و ٢ و ٣ و ٤.
- ئافرەتی مسوڵمانی کورد: مافە شەرعییەکانی و ئەرکە گرنگەکانی.
- ئافرەت و خێزان لە سایەی شەریعەتدا.
- چەند مەسەلەیەکی باوی سەردەم.
- چەند ڕێڕوونییەک بۆ خوشک و برایانمان لە ھەندەران.
- پەرتووک: سنوورە قەدەغەکان مەشکێنن! (چاوپێکەوتن لەگەڵ د. حوسێن محەممەد عەزیز).
- چۆن ھەڵسوکەوت لەگەڵ خەڵکیدا بکەین؟!
- شەھید کێیە و چ پلە و پایەیەکی ھەیە؟!
- جیھاد لەڕێی خوادا چییە و بۆچی دەکرێ و چۆن دەکرێ؟!
- بۆ ئەوەی لەسەر جیھاد کردنمان قەرزدار نەبینەوە!
- جیھاد لەڕێی خوادا و چەند سەرنج و ئاگادارییەک.
- نامیلکە: کار و پڕۆژەی ئیسلامییمان (وتاری کۆنگرەی یەکەمی کۆمەڵی ئیسلامیی).
- پەرتووک: ئەشکەنجە و زیندان (چاوپێکەوتن لەگەڵ ھاوژین عومەر).
- ئیسلام و مسوڵمانییەتیی و کاری ئیسلامیی، لەبەر ڕۆشنایی قورئان و سوننەتدا.
- تەوژمی ئیسلامیی و عەلمانیی و خاڵە ھاوبەش و جیاوازەکانیان.
- چۆن باشتر لە قورئان بەھرەمەند دەبین؟!
- چەند بابەتێکی ھونەریی لەبەر ڕۆشنایی قورئان و سوننەتدا.
- واقیعی ھەرێمی کوردستان… دیکدێکی ئیسلامییانە.
- گەنجەکانمان لەنێوان ڕەسەنایەتی و لاسایی کردنەوەدا.
- بە دوورخستنەوەی ئافرەت لە ئیسلام چ زیانێک دەکەین؟
- سیاسەتی ئیسلامیی و چەند ڕوونکردنەوەیەک.
- چۆنییەتی بوونە پێشەنگ و بنیاتنانی بنکەی جەماوەریی.
- قوتابیانی زانیاریی شەرعیی و چەند سەرنج و ڕێنمایییەک.
- چەند بنەمایەکی گرنگی وتاربێژیی.
- خوو و ڕەوشتی بەرز و پەسند سەنگی مەحەکی مسوڵمانەتییە.
- بانگەواز بۆ لای خوا، چییە و چۆن و بۆچی و بە کێ دەکرێ؟!
- قوتابیان لەم ھەل و مەرجەدا پێویستە چۆن بن و چی بکەن؟
- سروشت و پایەکانی خێزان و مەسەلەی چەندژنیی لە تەرازووی شەرع و عەقڵدا.
- با وریابین داڕووخانی ڕەوشت کۆمەڵگاکەمان بەرەو ھەڵدێر دەبات!
- نامیلکە: گەنج لە چەمکە ھەنووکەیییەکاندا (چاوپێکەوتن لەگەڵ ناجیح حەمەفەرەج).
- نامیلکە: چیف وحوار (چاوپێکەوتن لەگەڵ کەناڵی (العربیة)).
- نامیلکە: حوار خاص (چاوپێکەوتن لەگەڵ کەناڵی (العالم)).
سەرچاوەکان[دەستکاری]
- ڕووداو: کۆمەڵ ئاڵا، ناوی حیزب و پۆستی ئەمیری گۆڕی، نووسراو لە در ٢٠ ی شوباتی ٢٠٢٠؛ سەردان لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠.
- کوردپرێس: کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان ناوەکەی گۆڕی بە کۆمەڵی دادگەریی کوردستان، نووسراو لە در ٢٠ ی شوباتی ٢٠٢٠؛ سەردان لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠.