یەكشەممە, 3 ماي 2020 – 08:13 ڕۆژنیوز – یەحیا کەریم
ڕۆژی ١١ی مانگی یەکی ئەمساڵ، بەلەمێکی کۆچبەران بە ٥٣ سەرنشینەوە لە ئاوەکانی نێوان یۆنان و ئیتاڵیا لە دەریای ئایۆن ژێرئاوکەوت، کە ٢٣ کەسیان کوردی باشوری کوردستان بوون، بەوتەی دەزگای لوتکە بۆ کاروباری ئاوارەو پەنابەران، تەرمی پێنج کەسیان گەڕێندراوەتەوە و سێ کۆچبەریش ڕزگار کراون و ١٥ کۆچبەری دیکەشیان بێسەروشوێن بوون.
یەکەمجار نییە کە هەواڵی دڵخۆشکەر لەبارەی چارەنوسی بێسەروشوێنانی دەریای ئیجەوە بە کەسوکاری قوربانیان ڕادەگەیەندرێت، ناوە ناوە زەنگی تەلەفۆن لێرە و لەوێ، لە وەخت و ناوەخت ڕایاندەچڵەکێنێت، هەزاران دۆلاریان پێ خەرج دەکەن، دەستی دەستییان پێدەکەن، دواجاریش هەواڵدەر لە چاو و گوێ وندەبێ و بۆ هەمیشە تەلەفۆنەکەی بەڕوویاندا دادەخات.
درەنگانێکی شەوی هەینی ڕابردوو، لە پڕ زەنگی مۆبایلی یەکێک لە کەسوکاری ئەو بێسەروشوێنانەی دەریای ئایۆن لێدەدات کە خەڵکی شارۆچکەی دەربەندیخانە، دەنگێک کە بە کزی هاوار دەکات ئەوان ماون و نەمردوون.
ئەوان کێن؟ تۆ کێی؟ لەکوێی؟ لەم پرسیارانەدا هەواڵدەر دەنگی نامێنێ و پەیوەندییەکەی دەپچڕێت، دوای چەند خولەکێک دووبارە لەڕێی هەمان ژمارەی هەندەرانەوە پەیوەندی بە برای گەنجە بێسەروشوێنەکەی دەربەندیخانەوە دەکاتەوە و دەڵێت، ڕۆڵەکانتان نەخنکاون و لەلای پۆلیسی ئۆکرانیا دەستبەسەرن.
برای گەنجەکە دوای چەند پرسیارێک دڵنیا دەبێتەوە، کە مەبەستی هەواڵدەرەکە ڕۆڵەکەی ئەوانە و لەگەڵ باقی هاوڕێکانی لە زیندانن و نەخنکاون.
ڕۆژنیوز ماوەی سێ ڕۆژە لەگەڵ کەسوکاری ئەو قوربانییە بێسەروشوێنانە و ڕێکخراوەکان و حکومەت و تەنانەت هەواڵدەرەکەی هەندەرانیش لە پەیوەندییدایە بۆ دەستکەوتنی سەرەداوێکی هەواڵەکە و دواجار ئاشکراکردنی چارەنووسی بێسەروشوێنانی ئەو ڕووداوە دڵتەزێنە.
کەسوکاری ئەو قوربانییانە لەدوای ڕوداوەکەوە چەندینجار هەوڵیانداوە بۆ دۆزینەوەی تەرمی ڕۆڵەکانیان لەناو دەریای ئایۆن و یەکلاکردنەوەی چارەنووسیان، بەڵام هیچ ئەنجامێکی نەبووە و لەوکاتەشەوە تا ئێستا چەندین هەواڵی ساختە و سەیر و سەمەرەیان پێدەگات.
هەرچەندە زۆربەیان پرسەی بێ تەرمیان بۆ ڕۆڵەکانیان دانا، بەڵام بەشێکی کەمیان ئامادە نەبوون پرسە دابنێن و بە ئێستاشەوە چاوەڕێی هەواڵێکن بە مان و نەمانی کوڕەکانیان.
ئاری جەلال، سەرۆکی دەزگای لوتکە لەبارەی دیارنەمانی کۆچبەرانەوە دەڵێت، هیچ کەیسێک لای ئەوان بەشێوەی فەرمی تۆمار نەکراوە، ئەوەی لە ڕابردوودا تۆمار کراوە، تەنها ئەو کۆچبەرانە بوون کە لە ڕووداوە نەخوازراوەکاندا بێسەروشوێن بوون بە تایبەتی لە دەریادا کە ژمارەیان دەگاتە ١٧٠ کەس.
سەرۆکی دەزگاکە بە ڕۆژنیوزی ڕاگەیاند، سەرەتای گەیشتی کۆچبەران بە وڵاتانی بەلکان بەتایبەتی یۆنان، بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک یان زیاتر لە هەفتەیەک لە گرتوخانەدا دەستبەسەر دەکرێن، ئەوەش دەبێتە هۆکاری دابڕان لە کەسوکاریان کە زۆرجار زۆرێک لەو کۆچبەرانە "بە تایبەت گەنجەکان" جیادەکرێنەوە بۆ زیاتر لە سێ مانگ دەستبەسەر دەکرێن.
هەواڵدەرەکەی ئەمجارەی دەریای ئایۆن، گەنجێکی دانیشتووی شارۆچکەی دەربەندیخانە، وەک خۆی باسی دەکات، ماوەی چەند مانگێکە لەلایەن پۆلیسی ئۆکرانیاوە دەستبەسەرە، هاوەڵی گەنجە بێسەروشوێنەکانی دەریای ئایۆن بووە لە زیندان، بەڵام بەوتەی خۆی، ئەو پێشتر لە کاروانێکی دیکەی کۆچبەراندا گیراوە و سزاکەی لەسەرەتای ئەم مانگەوە کۆتایی هاتووە.
لە ماوەی سێ ڕۆژی ڕابردوودا کەسوکاری ئەو گەنجە بێسەروشوێنانە پەیوەندییەکی چڕو پڕیان لەگەڵ گەنجە هەواڵدەرەکەی دەربەندیخان ئەنجامداوە تا دڵنیاببنەوە لە زانیارییەکان و شوێن پێ هەڵگرتنی ئەو گەنجانە.
ئێستا دوایین هەوڵی کەسوکاری ئەو ١٥ گەنجە، ئاگادارکردنەوەی کونسوڵخانەی ئۆکرانیایە لە هەولێر و ڕادەستکردنی پاسپۆرتەکانیان تا لەماوەیەکی کەمدا سۆراخیان ئاشکرا بکرێ و بتوانرێت بگەڕێنرێنەوە باشووری کوردستان.
دیاردەی دیارنەمان و بێسەرشوێنبوونی کۆچبەران دوای گەیشتنیان و ڕادەستکردنیان بە هێزەکانی پۆلیسی ئەو وڵاتانە زیادیکردووە.
بەرەبەیانی ڕۆژی ٢٨ی نیسانی ئەمساڵ بەلەمێک بە ٣٠ کۆچبەرەوە گەیشتە باکوری رۆژئاوای دورگەی سامۆسی سەربە وڵاتی یۆنان، دوای ئەوەی دەگەنە گوندی دراکایۆی، یەکێک لە کۆچبەرەکان داوا لە دانیشتویەکی ئەو گوندە دەکات کە پۆلیس لە گەشتنی ئەوان ئاگادار بکاتەوە.
بەپێی وتەی دانیشتوانی گوندی دراکایۆی، پاش کەمێک پۆلیسی کەناراوەکان دەگەنە گوندەکە و کۆچبەرە تازە گەیشتووەکان بە ئۆتۆمبێلێکی جۆری ڤان لەوێ دووردەخەنەوە، بەڵام ئیتر بەهیچ شێوەیەک ئەم کۆچبەرانە دیارنامێنن.
بەوتەی ئاری جەلال، سەرۆکی دەزگای لوتکە، بە تەنها لە مانگی ڕابردوودا ئەوە دووەم حاڵەتی دیارنەمانی کۆچبەرانە کە لە دورگەی سامۆس ڕوودەدات، حاڵەتی یەکەم لە یەکی نیساندا روویدا کە ٢٦ کۆچبەر دوای گەیشتنیان بە وڵاتی یۆنان و دەستگیرکردنیان لەلایەن پۆلیسی ئەو وڵاتەوە هیچ سۆراغێکیان نییە، پۆلیسی یۆنانیش سوورە لە حاشا کردن و دەڵێت لەم رۆژانەدا هیچ کۆچبەرێک ڕووی لە دورگەی سامۆس نەکردووە.
ڕەوشی کۆچبەرانی وڵاتی یۆنان بەگشتی زۆر خراپە
سنوورەکانی وڵاتی یۆنان لەئێستادا بووەتە مەترسیدارترین شوێن بۆ کۆچبەران، سەرەڕای دەستدرێژکردنە سەر کۆچبەران لەلایەن گروپ و مافیاکانەوە، پۆلیسی یۆنانیش ماوەی چەندین مانگە زۆر بەتوندیی مامەڵە لەگەڵ ئەو کۆچبەرانەدا دەکات کە سنوری وڵاتەکەیان دەبەزێنن.
دەزگاکە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوو تا ئێستا توانیویەتی زیاتر لە ٢٤٠ تەرمی ڕێگا جیاجیاکانی دەریایی و وشکانی بگەڕێنێتەوە زێدی خۆیان، چەندین کۆچبەریشی شادکردووەتەوە بە کەسوکارەکانیان دوای بێسەروشوێن بونیان.
بەپێی بەڵگەکانی دەزگاکە، لەماوەی ڕابردوو ئێستاشدا کەسانێک بە بیانووی جیاواز و بەرژەوەندیی تایبەت، ئەم هەلەیان قۆستووەتەوە و سودمەندبوون، هەندێکجاریش بوونەتەهۆی کولاندنەوەی زامی ساڕێژ نەبووی دایکان و باوکانی جەرگ سوتا و کە تامەزرۆی بیستنی هەواڵی ڕۆڵەکانیانن، بەڵام دواجار بێ ئەنجام بووە.
دەریای ئیجە ساڵانێکی زۆرە رێڕەوی پەڕینەوەی زۆرینەی پەنابەرانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە بۆ وڵاتانی ئەوروپاو نزیکترین ڕێڕەوی ئاوییە بۆ ئەو مەبەستە.
لە دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١شەپۆلی کۆچبەری لە هەرێمی کوردستان دەستیپێکردووەو لە سەردەمی شەڕی ناوخۆش ڕێژەکەی گەیشتە لوتکەو تا ئێستاش کۆچ بەردەوامە، بەپێی ئامارە نافەرمییەکان لە ماوەی ٢٥ ساڵی رابردوودا نزیکەی ١٠ هەزار کۆچبەری وڵاتان بە هەرێمیشەوە لە ئیجەدا خنکاون، هەر ئەوەش وایکردووە ئیجە بە گۆڕستانی کۆچبەران بناسرێت.
https://youtu.be/7Q5TA85BCzQ">
ش.ف