# ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน

ในช่วงก่อนหน้านี้ ผมได้นำเสนอหนังสือเล่มหนึ่ง ซึ่งมีชื่อว่า“[Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation](http://books.google.co.th/books?id=CAVIOrW3vYAC&printsec=frontcover&hl=th&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false)” หนังสือเ่ล่มนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับ [Situated Learning](http://www.inquiringmind.in.th/archives/1076 "Situated Learning") ซึ่งเป็นทฤษฎีการเรียนรู้ที่เน้นบริบททางสังคมและวัฒนธรรม กระบวนการที่ก่อให้เกิดการเรียนรู้ลักษณะนี้มีชื่อว่า“**Legitimate Peripheral Participation**” ซึ่งผมแปลเป็นภาษาไทยว่า “**การมีส่วนร่วมจากรอบนอกอย่างชอบธรรม**” อาจารย์ที่ยังไม่คุ้นเคยกับ [Situated Learning](http://www.inquiringmind.in.th/archives/1076 "Situated Learning") ก็ลองอ่านเนื้อหาย้อนหลังได้ครับ

ผมยังมีหนังสืออีกเล่มหนึ่งครับ ที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับ [Situated Learning](http://www.inquiringmind.in.th/archives/1076 "Situated Learning") หนังสือเล่มนี้มีชื่อว่า “[Communities of Practice: Learning, Meaning, and Identity](http://books.google.co.th/books?id=heBZpgYUKdAC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false)” (ผู้เขียนหนังสือเล่มนี้ก็คือหนึ่งในผู้เขียนหนังสือที่มีชื่อว่า“[Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation](http://books.google.co.th/books?id=CAVIOrW3vYAC&printsec=frontcover&hl=th&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false)” ครับ) เนื้อหาของหนังสือเล่มนี้เป็นการนำเสนอแนวคิดที่มีชื่อว่า“**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” (Community of practice) ซึ่งเป็นบริบทที่เอื้อให้เกิดการเรียนรู้จาก “**การมีส่วนร่วมจากรอบนอกอย่างชอบธรรม**” หากเราลองค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับแนวคิดนี้ในวงการวิทยาศาสตร์ศึกษา เราก็จะพบงานวิจัยอยู่หลายเรื่องเหมือนกันครับ ตัวอย่างเช่น

* [LabNet: Toward a Community of Practice](http://link.springer.com/article/10.1007/BF00694594)
* [Science Education as/for Participation in the Community](http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/sce.10113/abstract)
* [From Science Teacher to Teacher Leader: Leadership Development as Meaning Making in a Community of Practice](http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/sce.10022/abstract)

ดังนั้น เราลองมาศึกษาแนวคิด “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” จากหนังสือเรื่อง “[Communities of Practice: Learning, Meaning, and Identity](http://books.google.co.th/books?id=heBZpgYUKdAC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false)” กันดีกว่าครับ ทั้งหมดนี้เป็นการตีความของผมเอง

แม้ในหนังสือเล่มข้างต้น ผู้เขียนไม่ได้ให้นิยามโดยตรงว่า “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” คืออะไร แต่ผมขอสรุปง่ายๆ ว่า “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” ก็คือกลุ่มคนที่ปฏิบัติงานเดียวกันครับ เช่น กลุ่มคนที่ปฏิบัติงานทางวิทยาศาสตร์ (นั่นคือ นักวิทยาศาสตร์) กลุ่มคนที่สอนวิทยาศาสตร์ (นั่นคือ ครูวิทยาศาสตร์) และ กลุ่มคนที่พัฒนาโปรแกรมคอมพิวเตอร์ (นั่นคือ นักเขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์) คำว่า “ชุมชน” ในที่นี้ไม่ได้หมายความว่า กลุ่มคนเหล่านั้นต้องอยู่รวมกัน ณ ที่ใดที่หนึ่งในช่วงเวลาเดียวกันนะครับ กลุ่มคนเหล่านี้อาจอยู่ห่างกันคนละซีกโลกก็ได้ครับ คำว่า “ชุมชน” ในที่นี้ก็ไม่ได้หมายความว่า กลุ่มคนเหล่านี้ต้องสามัคคีกันหรือมีความคิดที่สอดคล้องกัน กลุ่มคนเหล่านี้ทะเลาะกันได้ เกลียดชังกันได้ และชิงดีชิงเด่นกันได้ครับ **คำว่า “ชุมชน” ในที่นี้มีความหมายแค่ว่า กลุ่มคนเหล่านี้มีการปฏิบัติงานเดียวกัน** ลักษณะ 3 ประการที่แสดงถึงความเป็น “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” ประกอบด้วย

1.  การมีส่วนร่วมและมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกันอย่างสม่ำเสมอ (Mutual engagement)
2.  การมีเป้า้หมายและวัตถุประสงค์ร่วมกันในการปฏิบัติงาน (Joint enterprise)
3.  การแลกเปลี่ยนและใช้ทรัพยากรร่วมกัน (Shared repertoire)

ผมค่อยนำเสนอลักษณะ 3 ประการข้างต้นอย่างละเอียดทีหลังนะครับ ผมขอนำเสนอก่อนว่า “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” เกี่ยวข้องอะไรกับการเรียนรู้จาก “**การมีส่วนร่วมจากรอบนอกอย่างชอบธรรม**”

“**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” ใดๆ ก็ตามมักประกอบด้วยกลุ่มคนที่มีความสามารถในการปฏิบัติงานนั้นๆ หลายระดับ เช่น กลุ่มคนที่มีความเชี่ยวชาญ (มืออาชีพ) กลุ่มคนที่อยู่ระดับกลางๆ (คนที่เชี่ยวชาญบางเรื่อง และไม่เชี่ยวชาญบางเรื่อง) และกลุ่มคนที่มือใหม่และกำลังเรียนรู้เรื่องต่างๆ ในการนี้ ผู้ที่เป็นมือใหม่ต้องได้รับการยอมรับในเบื้องต้นจากผู้ที่เป็นมืออาชีพในฐานะสมาชิกคนหนึ่งของ “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” นั้นก่อน จากนั้น ผู้ที่เป็นมือใหม่ต้องผ่านการเรียนรู้การปฏิบัติงานแต่ละด้าน ตั้งแต่ด้านที่มีความซับซ้อนน้อยไปยังด้านที่มีความซับซ้อนมากขึ้น ในการนี้ ผู้ที่เป็นมือใหม่ก็ต้องเรียนรู้จากมืออาชีพเพื่อให้ตนเองมีความเชี่ยวชาญในระดับที่สูงขึ้น การเรียนรู้ภายใน “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” นี้จึงไม่ใช่การเรียนรู้ “**เพื่อรู้**” เท่านั้น แต่เป็นการเรียนรู้ “**เพื่อปฏิบัติงาน**” นั้นให้ได้, “**เพื่อให้ตนเองได้รับการยอมรับ**” จากสมาชิกในชุมชนนั้น, “**เพื่อเป็นส่วนหนึ่ง**” ของชุมชนนั้น, และ “**เพื่อสร้างอัตลักษณ์ของตนเอง**” ในชุมชนนั้น การเรียนรู้นี้จึงเป็นการเรียนรู้ที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงตนเองของผู้ที่เป็นมือใหม่ ผลของการเรียนรู้นี้จึงมีพลังมาก เพราะมันสามารถเปลี่ยนแปลงชีวิตของคน 1 คน จากมือใหม่ไปเป็นมืออาชีพใน “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติการ**” นั้น

อันที่จริง เนื้อหาในหนังสือเล่มนี้มีความซับซ้อนมากกว่านี้นะครับ ในโลกแห่งความเป็นจริง “**ชุมชนแหง่การปฏิบัติงาน**” มีอยู่หลากกลาย ซึ่งคน 1 คน อาจเป็นสมาชิกของ “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” เหล่านั้นในระดับที่แตกต่างกัน คนเดียวกันอาจเป็นมืออาชีพใน “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” หนึ่ง แต่เป็นมือใหม่ในอีก “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” หนึ่ง และเป็นมือกลางๆ ในอีก “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” หนึ่งก็ได้ ตัวอย่างเช่น นาย ก. อาจเป็นมืออาชีพในวงการมือถือ แต่เป็นมือใหม่ในวงการพระเครื่อง และเป็นมือกลางๆ ในวงการถ่ายภาพ เป็นต้น การที่คน 1 คน อยู่ในหลาย “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” ก่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่าง “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติงาน**” ได้เช่นกัน

กลุ่มคนที่สอนวิทยาศาสตร์ก็เป็น “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติการ**” หนึ่ง และนักการศึกษาหลายท่านก็กำลังพยายามส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้จาก “**การมีส่วนร่วมจากรอบนอกอย่างชอบธรรม**” ภายใน “**ชุมชนแห่งการปฏิบัติการ**” แห่งนี้ครับ