# การปฏิบัติการสอนวิทยาศาสตร์แกนกลาง

มันเป็นเรื่องปกตินะครับที่หลักสูตรใดๆ (ไม่ว่าจะเป็นวิชาอะไร หรือของประเทศไหน) ต้องระบุความคาดหวังที่หลักสูตรนั้นอยากให้เกิดขึ้นกับผู้เรียน ซึ่งเราอาจเรียกกันว่า “ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง” (Expected learning outcomes) หลักสูตรวิทยาศาสตร์แกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 ของประเทศไทยก็ได้ระบุความคาดหวังนั้นไว้เช่นกัน ซึ่งอยู่ในรูปแบบของ “ตัวชี้วัด” และ “สาระการเรียนรู้แกนกลาง” แต่สิ่งที่หลักสูตรไม่อาจระบุได้_อย่างเจาะจง_ก็คือรูปแบบการจัดการเรียนการสอนที่จะนำพานักเรียนให้บรรลุตามความคาดหวังเหล่านั้น

การที่หลักสูตรไม่ได้ระบุถึงรูปแบบการจัดการเรียนการสอน_อย่างเจาะจง_ก็ใช่ว่าจะไม่มีเหตุผลนะครับ การระบุ_อย่างเจาะจง_เกินไปว่า “ครูต้องสอนแบบนั้นแบบนี้ การสอนแบบอื่นจะไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของหลักสูตร บลาๆๆๆ” ก็เป็นการบีบบังคับครู ซึ่งโดยธรรมชาติ การบีบบังคับแบบนี้ก็ไม่ใช่เรื่องที่ใครจะสามารถทำได้อยู่แล้ว \[คนที่สอนตามที่หลักสูตรระบุไว้ไม่ได้ ใครก็ไปบังคับให้เขาสอนแบบนั้นไม่ได้อยู่ดี แม้ว่าคนที่ถูกบังคับจะเต็มใจก็ตาม\] หากแต่ครูควรมีโอกาสและอิสระในการคิดว่า การจัดการเรียนการสอนแบบใดสามารถนำพานักเรียนของตนเองให้บรรลุเป้าหมายของหลักสูตรได้ สิ่งที่ดีที่สุดหลักสูตรทำได้ก็คือการให้ “ข้อเสนอแนะ” เกี่ยวกับแนวทางการจัดการเรียนการสอน หลักสูตรส่วนใหญ่จึงมักเจาะจง “เป้าหมาย” แต่ไม่เจาะจง “วิธีการ” เพื่อบรรลุเป้าหมายนั้น

แต่ในบางครั้ง(หรือบ่อยครั้ง) การที่หลักสูตรไม่เจาะจงและเปิดช่องว่างให้ครูได้คิดเกี่ยวกับรูปแบบการจัดการเรียนการสอนก็มีข้อด้อยเหมือนกัน เนื่องด้วยความรู้ ประสบการณ์ และทัศนคติที่หลากหลาย ครูแต่ละคนก็มีรูปแบบการจัดการเรียนการสอนเป็นของตนเอง ซึ่งก็อาจสอดคล้องหรือไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของหลักสูตรก็ได้ นอกจากนี้ การไม่เจาะจงรูปแบบการจัดการเรียนการสอนอย่างชัดเจนก็อาจทำให้ครูเกิดการตีความที่หลากหลายและผิดเพี้ยนไปจากความตั้งใจของหลักสูตร ในกรณีนี้ แม้หลักสูตรถูกเขียนไว้ดีอย่างไรก็ตาม การนำหลักสูตรไปใช้ก็อาจไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์และไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ

มันจึงไม่ใช่งานง่ายเลยนะครับในการเขียนหลักสูตรให้ครูทั้งประเทศใช้ได้อย่างสอดคล้องกับเจตนารมณ์ พร้อมๆ กับการให้อิสระกับครูทั้งประเทศที่จะนำหลักสูตรไปใช้กับนักเรียนได้อย่างเหมาะสมกับบริบทของตนเอง ครูบางคนอาจชอบให้หลักสูตรบอกมาเลยว่า ตนเองต้องสอนอย่างไรและทำอะไรบ้างในชั้นเรียน ยิ่งเป็นขั้นตอน 1 2 3 4 … ได้ก็ยิ่งดี \[ไม่เช่นนั้น แบบเรียนเอกชนคงขายไม่ได้\] แต่ครูบางคนอาจรู้สึกอึดอัดและอยากมีอิสระในการคิดและออกแบบการจัดการเรียนการสอนด้วยตัวเอง มันจึงเป็นภาวะที่ผู้เขียนหลักสูตรต้องหาจุดสมดุลให้พอดี การหาจุดสมดุลนี้จะยิ่งยากขึ้นไปอีกหลายเท่าสำหรับประเทศที่ใหญ่และมีประชากร(ครู)มาก

เนื่องจากประเทศสหรัฐอเมริกากำลังเปลี่ยนแปลงสู่การใช้หลักสูตรวิทยาศาสตร์ใหม่ ซึ่งเขาให้ชื่อว่า “[Next Generation Science Standards](http://www.nextgenscience.org/)” นักการศึกษาเองก็เริ่มมองเห็นปัญหาในอนาคตแล้วว่า ครูอาจไม่เข้าใจและไม่สามารถจัดการเรียนการสอนได้ตามเจตนารมณ์ของหลักสูตร \[ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงแนวคิดทางทฤษฎีพื้นฐานค่อนข้างมากทีเดียว\] ครั้นหลักสูตรวิทยาศาสตร์ใหม่นี้จะไปบอกหรือกำหนดสิ่งที่ครู “ต้องทำ” ในชั้นเรียนก็ไม่ใช่เรื่องดีและเป็นไปได้ ทั้งนี้เพราะประเทศนี้กว้างใหญ่และมีประชากรมาก ซึ่งหมายถึงความหลากหลายของบริบทและผู้เรียนที่มากด้วยเช่นกัน นักการศึกษาจึงต้องเร่งหาวิธีการแก้หรือบรรเทาปัญหานี้ หากไม่เช่นนั้นแล้ว หลักสูตรวิทยาศาสตร์ใหม่ก็จะประสบปัญหาเดิมๆ ที่เคยเกิดขึ้นกับหลักสูตรวิทยาศาสตร์เก่า นั่นคือ ครูมีการตีความเกี่ยวกับแนวทางการจัดการเรียนการสอน \[ด้วยการสืบเสาะทางวิทยาศาสตร์\] ที่หลากหลายและคลาดเคลื่อนไปจากเจตนารมณ์ของหลักสูตร

ในการนี้ พวกเขาได้มีแนวคิดเกี่ยวกับการระบุลักษณะของ “การปฏิบัติการสอนแกนกลาง” ซึ่งพวกเขาเรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า “[A core set of science teaching practices](http://www.readcube.com/articles/10.1002%2Ftea.21171)” หรือ “[a core set of instructional practices for science teachers](http://www.academia.edu/2426853/Proposing_a_core_set_of_instructional_practices_and_tools_for_teachers_of_science)” กล่าวคือ พวกเขาจะไม่ระบุรูปแบบการจัดการเรียนการสอนโดยตรงว่า ครูต้องทำอะไรและอย่างไรในชั้นเรียน แต่พวกเขาจะระบุเพียงว่า ครูต้องสามารถปฏิบัติการสอนในลักษณะใดได้บ้าง ซึ่งเป็นลักษณะของการปฏิบัติการสอนที่ครูจำเป็นต้องมี หากครูต้องการจัดการเรียนการสอนให้ได้ตามเจตนารมณ์ของหลักสูตร \[ในการกำหนดลักษณะของ “การปฏิบัติการสอนแกนกลาง” พวกเขามักใช้วิธีวิจัยแบบเดลฟาย ([Delphi method](http://en.wikipedia.org/wiki/Delphi_method)) ซึ่งผมค่อยนำเสนอทีหลังนะครับ\]

ต่อไปนี้เป็นลักษณะของ “การปฏิบัติการสอนแกนกลาง” ในงานวิจัยเรื่อง “[Identifying a Core Set of Science Teaching Practices: A Delphi Expert Panel Approach](http://www.readcube.com/articles/10.1002%2Ftea.21171)” ครับ (หน้าที่ 13 – 14)

1.  ครูต้องสามารถทำให้นักเรียนมีส่วนร่วม (ทั้งทางกายและทางใจ) ในการสำรวจตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์
2.  ครูต้องสามารถส่งเสริมให้เกิดการอภิปรายของนักเรียนทั้งในกลุ่มย่อยและในชั้นเรียน
3.  ครูต้องสามารถศึกษาและประเมินความคิดของนักเรียน และนำความคิดของนักเรียนไปใช้ประโยชน์ในการจัดการเรียนการสอน
4.  ครูต้องสามารถให้ข้อมูลย้อนกลับที่สร้างสรรค์เกี่ยวกับความคิด การกระทำ และผลงานของนักเรียน
5.  ครูต้องสามารถส่งเสริมให้นักเรียนสร้างและตีความแบบจำลองทางวิทยาศาสตร์
6.  ครูต้องสามารถทำให้นักเรียนเห็นการเชื่อมโยงระหว่างวิทยาศาสตร์และการดำรงชีวิตประจำวัน
7.  ครูต้องสามารถทำให้นักเรียนนำแนวคิดทางวิทยาศาสตร์ไปอธิบายปรากฏการณ์ต่างๆ ได้
8.  ครูต้องสามารถออกแบบการเรียนการสอนที่บูรณาการแนวคิดแกนกลางของสาขา แนวคิดร่วมระหว่างสาขา และการปฏิบัติงานทางวิทยาศาสตร์ \[อันนี้เป็นเรื่องใหม่ของหลักสูตรนี้ครับ ผู้ที่สนใจลองอ่านบทความเรื่อง “[Inquiry กำลังจะหายไป!?!?](http://secondsci.ipst.ac.th/index.php?option=com_content&view=article&id=457:inquirydisappear&catid=19:2009-05-04-05-01-56&Itemid=34)“\]
9.  ครูต้องสามารถสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ในห้องเรียน

การระบุลักษณะของ “การปฏิบัติการสอนแกนกลาง” เหล่านี้จะเป็นกรอบในการผลิตและพัฒนาครู เพื่อส่งเสริมให้ครูจัดการเรียนการสอนได้ตามเจตนารมณ์ของหลักสูตรวิทยาศาสตร์ใหม่ต่อไปครับ