<https://www.gnoxis.com/t43159-avrupali-cadilarin-bostanlari-istanbullu-kocakarilarin-cicek-asisi-ve-cinchon-kontesinin-kinakina-agaclari-modern-tip-tarihi-kadinlari-neden-yazmadi/>
<http://schema.org/text>
"Bu yazı, modern tıbbın tarihi yazılırken ve modern tıbbi bilgi üretilirken, kadınların sağaltım bilgisinin bu süreçlerin dışına atıldığını, ikincilleştirildiğini, görmezden gelindiğini ortaya koymaktadır.\n \n\n\n\tNihan Bozok \n \n\n\n\t \n\tMakalenin takip ettiği argümana göre, modern tıp, objektiflik, kanıtlanabilirlik, akılcılık ve ilerlemecilik ilkeleri etrafında şekillenirken, kadınların eskilerden beri sözlü aktarımla, çıraklıkla biriktirdikleri sağaltım bilgisi, botanik bilgisi ve bakım bilgisi, bu ilkelere uymadıkları iddiası ile özellikle kayda geçirilmedi. Dahası, kadınların elinde tuttuğu tıbbi bilginin önemli bir bölümü modern tıbbın kaynaklarından birisi olarak değerlendirilmedi ve sistematik olarak, bilinçli bir şekilde yok edildi.\n \n\n\n\t \n\tBöyle bir tarihin ve pratiğin dışına atılma olayı, hem ataerkil anaakım tarih yazımı hem de modern bilimin ataerkil ideoloji ile biçimlenen işleyiş ilkeleri ile ilgilidir. Bu yazı, beyaz, batılı, rasyonel, modern erkek tıp figürünü merkeze alarak ilerleyen tıbbın karşısına on yedinci yüzyıl civarlarından, farklı coğrafyalardan üç hikâye çıkarmaktadır. Birinci hikâye, Avrupalı cadıların şeceresi tutulmayan, yakılan şifalı bitki bahçeleridir. İkincisi, adları tıp tarihine yazılmayan, varlıklarını yine kadınların mektuplaşmalarından öğrendiğimiz çiçek aşısı yapan Osmanlı İstanbul’undan kocakarılardır. Üçüncüsü ise, Cinchon Kontesinin, anavatanı And Dağları olan ve kabuklarından yapılan ilaçla sıtmayı iyileştiren kınakına ağaçlarını Avrupa’ya tanıtması hikâyesinin hayalci bulunması ile ilgilidir.\n \n\n\n\tModern Tıbbın Doğuşunda Kıymetsiz Görülenler \n\t“Bilge bir kadın vardı köyde, o da fal bakardı, kalkıp şehre, kızının yanına gitti. İki çuval… iki çuval şifalı bitki götürdü yanında. Her şey Tanrı’nın takdiri ama işte... İçinde ilaç kaynatılan eski toprak güveçler… beyaz kaput bezleri… O şehirde bunlara kimin ihtiyacı olur ki?” diye anlatmıştı Belarus’lu yaşlı bir kadın Svetlana Aleksiyeviç’e ve yumuşak bir sesle devam etmişti köyünü kastederek “bizse burada… Tıpkı kuşlar gibi… Toprağı, otları, ağaçları okuruz” .\n \n\n\n\t \n\tKuzey Afrika’daki Kabyle kabilesinden yaşlı bir kadın da Pierre Bourdieu’ya benzer şeyler anlatmıştı, onun sesi galiba daha kızgındı: “Eskiden insanlar hastalığın ne olduğunu bilmezlerdi. Yatağa giderlerdi ve ölürlerdi. Biz bugünlerde karaciğer, akciğer, bağırsak, mide, bilmem ne gibi lafları öğreniyoruz! İnsanlar karnında bir acı olduğunu bilirlerdi, insanlar bundan ölürlerdi. Ölüm ilkin hastanın konuşmasını vururdu: Hasta dilsiz olurdu” .\n \n\n\n\t \n\tBu defa Karadeniz’den bir yaşlı kadın, Sylvia W. Önder’e anlatmış: “Otların başından hap yaparlardı. Onu yutarduk. Yolda, tarlalarda bir çiçek biter, mal yaylağında… şimdi yapan yok, ooh! Doğru doktora gidiyiler. Şimdi başı ağrıyan doğru doktora gidiyor… Evvelde öyleydi gülüm. Şimdi ben şaşırıyorum” .\n \n\n\n\t \n\tFarklı kültürlerden gelen, birbirine uzak coğrafyalardan konuşan bu yaşlı kadınların sözlerinde ortaklaşan bir şeyler var. Kadınlar, alttan alta hastalığa, sağlığa, tedaviye, şifaya, ölüme dair bildiklerinin, görüp geçirdiklerinin, muteber sayılmadığını, kıymetsiz görüldüğünü söylüyorlar. Bu kadınların, hüzünle, kızgınlıkla ve bazen şaşkınlıkla anlattıkları bu hikâyelerin, günümüzde tıbbın fazlasıyla profesyonelleşmiş ve teknik bir uygulama alanına dönüşmüş olmasıyla elbette ilgisi var. Ancak, kocakarıların sağaltıcı becerilerine, şifacı kimliklerine düşen gölge bugünün işi değil, daha eski tarihsel süreçlere, birkaç yüzyıl öncesine, modern tıp biliminin başlangıcına dayanıyor. Kadınların anlattıklarının ardında, tarihsel kökleri modern tıbbın doğuşuna uzanan sistematik bir dışlanma, ikincilleştirilme, yok sayılma, yok edilme hikâyesi var. Bu kadınların büyük büyük nineleri, ellerinde muazzam bir tıbbi bilgi birikimi ve tıbbi uygulama deneyimi olmasına rağmen, Achterberg’in dediği gibi, “modern tıbbın doğuşunda bulunmayanlar[dır]” .\n \n\n\n\t \n\tBen bu yazıda, bir zamanlar kadın şifacıların ellerinde tuttukları tıbbi bilgi birikiminin ve de kadınların bizzat kendilerinin nasıl ve neden modern tıbbın doğuşu sürecinin dışında tutulduğunu tartışacağım. Burada adı geçen modern tıbbı pek çok şekilde tarif edebiliriz. Ancak çok basitçe, bugün deneyimlediğimiz haliyle modern tıp, hastalığın tedavi yerinin hastanın evi değil hastane olduğu, ilaçların yerel şifacıdan değil, diplomalı doktorun reçetesi ile standart olarak paketlenmiş biçimde eczaneden alındığı, hastalıkların adının, tanısının, tedavisinin tüm dünyada standartlaştığı, tanıda, tedavide tıp fakültesi mezunu doktorun yetkili olduğu, bu doktorun da hastalıkları, bedeni, biyolojiyi, anatomiyi ve diğer şeyleri tıpkı dünyadaki diğer meslektaşları gibi okulda, standart müfredat ve uygulamalardan öğrendiği, insanın ölümünün kaderle değil hastalıkla, hastalığın uhrevi cezayla değil dünyevi biyolojiyle, fizyolojiyle, anatomiyle açıklandığı, her adımını rasyonalite ilkesinin yönettiği bir tıp sistemidir.\n \n\n\n\t \n\tBilindiği üzere, modern tıbbın temelleri Avrupa’da atıldı. Daha sonra bu tıp sistemi, kendisi dışındaki tıp pratiklerini alternatif, güvenilmez, ilkel gibi kategorilere sıkıştırıp neredeyse tümüyle geçersiz kılarak, hegemonik bir biçimde tüm dünyaya yayıldı. Modern tıp, on beşinci yüzyılda belirtilerini gösteren ve özellikle on sekizinci yüzyıldan itibaren olgunlaşan ilerlemecilik, objektiflik, kanıta dayanırlık gibi bir takım pozitif modern bilimlere özgü ilkeleri takip ederek gelişti .\n \n\n\n\tBöyle bir güzergâh takip eden bir gelişme biçimi, o zamana değin geçerli olmuş kimi tıbbi bilgi ve pratikleri görünmez kıldı, gölgede bıraktı ya da tamamen yok etti. Özellikle, kadınların çok eskilerden beri biriktirdikleri sağaltım bilgisi, botanik bilgisi ve bakım bilgisi kayda geçirilmeyerek, modern tıbbın kaynaklarından birisi olarak değerlendirilmeyerek, sistematik olarak, bilinçli bir şekilde yok edildi. Hatta, Avrupa Ortaçağı’nın sonlarına doğru bu bilginin taşıyıcısı şifacı kadınlar, cadılar yakılarak bilginin devamlılığı kesintiye uğratıldı. Sonuçta, hem modern tıbbın tarihi yazılırken ve bilgisi üretilip biriktirilirken, hem de modern tıp pratiği uygulanırken kadınlar bu süreçlerin dışına atılmaya çalışıldı ve büyük bir ölçüde atıldılar da.\n \n\n\n\t \n\tAma biz bugün feminist düşüncenin, ataerkil anaakım tarih yazımına getirdiği eleştirilerden biliyoruz ki, tarihin yazılmasında neyin kayda geçirileceği güç ilişkileri ile yakından ilgilidir. Ve feminist tarih yazımı, bu güç ilişkilerini deşifre edip, tarihin dışına atılanları “akıllı özneler” olarak geri çağırma gücüne sahiptir. Bu yazıda, yapabildiğim kadarıyla ve büyük bir tıp tarihi, bilim tarihi eleştirisi iddiasına saplanmamaya da gayret ederek, bazı kadınları tıp tarihine geri çağıracağım.\n \n\n\n\tÖte yandan, modernitenin bilimlerinin epistemolojik karakterine yönelik feminist eleştiri de açıkça gösterdi ki, bilgi bir boşluk içinde kendiliğinden ortaya çıkıp dolaşmaz ve tarafsız işlemez, bilgi toplumsal olarak konumlanmıştır .\n \n\n\n\tBilgi, mutlaka tarihsel bağlamına özgü iktidar ilişkileri, toplumsal hiyerarşiler, sınıf aidiyetleri, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleriyle ilişki içinde üretilir, dolayıma girer, sonra yine bu ilişkisellik içinde doğru ya da yanlış, değerli ya da geçersiz addedilir. Dolayısıyla, feminist eleştirinin ortaya koyduklarından yola çıkarak söyleyebiliriz ki, şifacı kadınların tıbbi bilgisi yanlış, geçersiz, işe yaramaz olduğu için dışlanmadı; kadınların kendileri de sapkın, cahil, eksantrik, tuhaf değildi. Olan şey, bilimin ve tarihin ataerkil ideoloji ile biçimlenen ayrımcı ve ayrıştırıcı işleyiş ilkeleri yüzünden, kadınların ve kuşaklardır ellerinde olan tıbbi bilgilerin, belirli bir tarihsel dönemde, tıp alanından kovulmasıydı.\n \n\n\n\t \n\tAşağıda, modern tıp alanında tarihe yazılanlar ve yazılmayanlarla, otlarla ve bitkilerle, ritüellerle, özellikle de kadınlarla ve biraz da erkeklerle ilgili bir dizi hikâye anlatıyorum. Bu hikâyelerde, modern tıp alanının, bilgi üretecek, bilgisi kıymet görecek, bilgi birikimi değerlendirilecek bir özne olarak şifacı kadını nasıl kapı dışarı ettiğinin izlerini süreceğim. Hangi mekanizmalar işletilerek, o güne değin hastalıkları sağaltan kadın figürü, modern tıp için yeterince rasyonel, yeterince objektif, yeterince tutarlı, yeterince kanıtlarla konuşan, yeterince bilimsel olarak görülmedi? Bu sorunun peşinden gidiyorum.\n \n"
<https://www.gnoxis.com/t43159-avrupali-cadilarin-bostanlari-istanbullu-kocakarilarin-cicek-asisi-ve-cinchon-kontesinin-kinakina-agaclari-modern-tip-tarihi-kadinlari-neden-yazmadi/>