<https://www.gnoxis.com/t43159-avrupali-cadilarin-bostanlari-istanbullu-kocakarilarin-cicek-asisi-ve-cinchon-kontesinin-kinakina-agaclari-modern-tip-tarihi-kadinlari-neden-yazmadi/#comment-754709>
<http://schema.org/text>
"Tarihin Kenar Süsü Olarak Cinchon Kontesinin Kınakınası \n\tYazının sonlarına doğru gelirken, yine benzer bir tarihsel dönem içinde kalarak, küçük bir hikâye daha anlatmak istiyorum. Bu defa hikâye, Avrupa’daki cadı avını ve görmezden gelinen İstanbullu kocakarıları geride bırakıp, Latin Amerika’ya, Peru’ya, And Dağları ormanlarına doğru uzanıyor. Anlatacaklarım sıtma hastalığı ile ilgili.\n \n\n\n\t \n\tSıtma hastalığı dünyanın bilinen en eski hastalıklarından birisidir. İnsanların tarım yapmaya başladıkları için süreç içinde göçebeliği terk ederek yerleşik hayata geçmeleriyle beraber ortaya çıkmıştır. İlk başlarda, Afrika’nın aşağı Sahra’sında ormanları kesip tarım arazilerine dönüştüren insanlar, sıtmayı kendilerine bulaştıracak sivrisinekler için ılık su birikintileriyle dolu mükemmel üreme ve yaşama ortamları yaratmışlardır. Sonraları sıtma buradan Ortadoğu’ya ve Akdeniz’e geçmiş, Çin’de ve Hindistan’da da yine tarım bataklıklarından yayılmaya başlamıştır. Ve tıpkı yukarıda anlattığım çiçek hastalığı gibi, on altıncı yüzyıldan itibaren Avrupalı meraklıların, keşifçilerin, sömürücülerin beraberlerinde getirdikleri bir Truva Atı olarak Yeni Dünya’ya taşınmıştır.\n \n\n\n\tBu büyük kıyımcının, sıtmanın, dünyanın başından beri ölenlerin neredeyse yarısının sebebi olduğu düşünülmektedir. Hem de insanlık sahnesinden çiçek hastalığı gibi öyle kolay kolay geriye çekilmemiştir. Örneğin, sadece 1829-1833 yılları arasında Pasifik kıyı bölgesinde yüz elli bin yerli Amerikalının canını almıştır.\n \n\n\n\tBugün ise, her yıl yaklaşık altı yüz milyon insana yerleşmekte ve Afrika’da her yıl bir milyon bebeğin hayatının sonunun gelmesine sebep olmaktadır. Bu hastalığın tarihi küreselleşmenin en erken tarihi olarak okunabilir ya da çiçek hastalığı gibi yine sömürgeleştirmenin biyolojik silahlarından biri olarak görülebilir. \n\tBen burada hastalığın uzun tarihi içinde bir durağa dikkat çekmek istiyorum. Bu durak, kınakına ağacının kabuğundan elde edilen kininin bulunması ve Avrupa’ya tanıtılması ile ilgilidir. Sıtmanın sık sık getirdiği dayanılmaz titreme ve ateş nöbetlerine şifa olan kininin bulunması, on yedinci yüzyıl tıbbının en tesadüfi başarısı olarak görülür.\n \n\n\n\tAnlatılır ki, Güney Amerika kıtası yerlilerinden birisi, bir gün And Dağları’nın sık ormanlarında kaybolmuş, ateşi de çok yüksekmiş, susuzluğunu gidermek için durgun bir su birikintisinden su içmiş. Tadı biraz acı olan suyun etrafı da biteviye kınakına ağaçlarıyla kaplıymış. Yerli, suyu içince, önce zehirlendiğini düşünmüş, ama sonra da bakmış ki ateşi düşüyor. Köye gidince başına gelenleri anlatmış ve o vakitten sonra ateş düşürmek için köylüler bu ağacın kabuğunu kullanmaya başlamışlar ve kınakına ağacının kabuğunun marifetleri bu yörelerde bilinir olmuş.15 Bu kabuğun şifalı marifetlerinin And Dağları’nı aşıp, Avrupa’ya ulaşması ise Chinchon kontesi sayesinde olmuş. Kontes, 1629-1639 yılları arasında, İspanyol valisinin eşi olarak Peru’da bulunmuş. Burayken sıtma hastalığına yakalanmış, ateşler içinde yatmış ve kınakına ağacının kabuğuyla tedavi edilmiş, ölümden dönmüş, şifa bulmuş. Kontes daha sonra ülkesi İspanya’ya bu kabuktan ithal etmiş ve ağacın sağaltıcı meziyetlerini Avrupa’ya tanıtmış.\n \n\n\n\tKontesin bu hikâyesi esasen birkaç defa tarihe kayıt düşülmüş. Şöyle ki, kontesin kinin üzerinde bıraktığı ize öncelikle Carl Linnaeus’ta rastlıyoruz. Linnaeus, 1707-1778 yılları arasında yaşamış, tıp eğitimi almış, bilim tarihine her şeyi sıralama ve sistemleştirme saplantısıyla geçmiş, botanik biliminin kurucusu kabul edilmiştir ve tıpkı daha önce anlattığım Hans Sloane gibi modern bilimlerin öncü bilim adamlarındandır.\n \n\n\n\tLinnaeus, bugün Türkçede kınakına adıyla bildiğimiz ağacın isim babasıdır ve ağaca bu ismi Chinchon kontesinin onuruna vermiştir. Türkçeye kınakına ağacı olarak geçen bu ağaca, Linnaeus tam olarak kontesi işaret eden “Chinchona Tree” adını vermiştir. İsimlendirmenin ardından yaklaşık yüzyıl zaman geçtikten sonra, Clements Markham adında bir bilim adamı, 1874 yılında, kınakına ağacının kontes tarafından Avrupa’ya getirilmesini odağına almaya niyetlenerek, Chinchon kontesinin anılarını yazmaya girişmiştir. Anılar günümüze de ulaşmıştır.\n \n\n\n\tMarkham, kontesin kocasının ve babasının soylarını, varlıklarını, büyük büyük başarılarını uzun uzun anlattıktan sonra, kontesin gösterişli yapraklı, rayihalı çiçek salkımlı kınakına ağaçlarını Avrupa’ya tanıttığını da yazmıştır (1874, v). Üçüncü bir kaynak ise Melanie Lipinska tarafından, 1900 yılında Paris Üniversitesi’nde yazılan bir doktora tezidir.18 Geçmişten bugüne kadın doktorların anlatıldığı bu ödüllü, saygın çalışmada yine kontes, kınakına ağacı ve kinin beraber anlatılmışlardır .\n \n"
<https://www.gnoxis.com/t43159-avrupali-cadilarin-bostanlari-istanbullu-kocakarilarin-cicek-asisi-ve-cinchon-kontesinin-kinakina-agaclari-modern-tip-tarihi-kadinlari-neden-yazmadi/>