<https://www.gnoxis.com/t43159-avrupali-cadilarin-bostanlari-istanbullu-kocakarilarin-cicek-asisi-ve-cinchon-kontesinin-kinakina-agaclari-modern-tip-tarihi-kadinlari-neden-yazmadi/#comment-754707>
<http://schema.org/text>
"Salaone’nin Muhteşem Koleksiyonu ve Kaydedilmeye Değer Bulunmayan Cadıların Bostanları \n\t1663-1753 yılları arasında yaşamış Hans Sloane İrlandalı bir doktor ve botanikçiydi. Meşhur bir doğa gözlemcisi ve yararlı bitki toplayıcısıydı; sınır tanımaz bir koleksiyonerdi. Çağdaşı maceraperestlerin, fetihçilerin, sömürgecilerin, heveslilerin Avrupa dışındaki topraklara yaptıkları yolculuklar furyasına katılmış ve doğada sıra dışı bir şeyle karşılaşıp karşılaşmayacağı merakı ile Atlas Okyanusu’nda üç ay süren bir yolculuk yapmış, adanın valisinin özel doktoru olarak Jamaika’ya varmıştı. Adada günlükler tutmuş, bitki ve hayvanlardan örnekler toplamış, bu örnekleri resimlendirmişti. Kakao gibi kendisine yeni gelen pek çok bitkiyi resimlemiş ve neye şifa olduklarını yazmıştı. Adadan dönerken gemisine tüm topladıklarını ve timsah, yılan, iguana gibi hayvanları da yüklemişti, hayvanlar yolculuğa dayanamayıp ölmüşlerdi.\n \n\n\n\tSloane İngiltere’ye döndükten sonra da toplama tutkusunun peşinden gitmiş ve ömrü boyunca binlerce nesneyi, bitkiyi, hayvanı toplamış, yazmış, kaydetmişti. Öldüğünde ardında, kurutulmuş bitkilerden oluşmuş iki yüz altmış beş cilt, on iki bin beş yüz bitki özü, kimi iskelet kimi dondurulmuş altı bin kabuklu, dokuz bin omurgasız hayvan, binlerce kuş, yumurta, yuva ve yine binlerce maden, kaya, fosil örneği, takı, madeni para, madalyon sanat eseri, daha başka pek çok pek çok şeyler ve de elli bin kitaplık bir kütüphane bırakmıştı .\n \n\n\n\t \n\tÇin’den, Hindistan’dan, Kuzey Amerika’dan ve bilumum yerlerden gelen türlü nesneler, nadir el yazmaları, insan derisinden ayakkabılar onun merakından kurtulamamıştı. Sloane “dünyayı biriktirmişti” . \n\tBu devasa birikimi muhafaza edebilmek için Britanya Müzesi (British Museum) açılmış, koleksiyon Doğa Tarihi Müzesi’nin (Natural History Museum) ve Britanya Kütüphanesi’nin (British Library) temelini oluşturmuştur. \n\tDünyaları bilmeye, biriktirmeye kalkışan Sloane’ın hayatını uzunca anlattım; çünkü o modern anlamdaki bilimsel ilerlemenin, spesifik bir bilgi biriktirme usulünün, modernitenin bilimlerinin öncü bilim adamları kuşağının ve çağına özgü bağlamsal bir zihniyetin temsil edici örneklerinden birisidir. Sloane’ın hikâyesi modern bilimin karakteristik özelliklerini taşıyor, tersinden okunduğunda da hangi özellikleri taşımayanların bilimin sınırlarının dışına atıldığını anlatıyor. Kendisi, tıpkı pek çok çağdaşı bilim adamı gibi, dünyada evrensel geçerliliği olan bilginin var olduğuna ve biriktirilebileceğine inanmıştır. Düzenli, yazılı, sınıflandırılmış, kayıt altına alınmış, örneklerle delillendirilmiş bir bilgi birikimi oluşturmuştur. Royal Society’ye üye ve sonra da başkan olmuştur. Zengin bir adamdır. Zaten beyaz, batılı ve erkektir. Kendisinin ve bilgi birikimin sıfatları onu modern bilim adamlarının öncülerinden biri ilan etmek için yeterli olmuştur; bilim tarihi onu sıkı sıkıya benimsemiştir, kaydetmiştir, öğretmiş ve aktarmıştır.\n \n\n\n\t \n \n\n\n\tGelgelelim Sloane’ın yaşadığı dönemde, bilim adamlarının dünyayı dolaşan ve sınırları aşan bilme, biriktirme, kaydetme merakı dağların doruklarında ve okyanusların derinlerindeyken, bilim tarihine kaydı düşülmeyen kadim bir bilgi birikimi de sistematik olarak yok edilmekteydi. Bu kayda değer görülmeyen bilgi birikimi kadın şifacıların kuşaklardır birbirlerine, neredeyse tamamen sözlü olarak aktardığı şifalı bitkilerin ve sağaltımın bilgisiydi. Kadın şifacılar, nam-ı diğer cadılar, kocakarılar, Avrupa’nın farklı bölgelerinde değişik zamanlarda başlayan ve kabaca söyleyecek olursak on dördüncü yüzyıldan, on sekizinci yüzyıl başlarına uzanan sürede vuku bulan katliamlarla yakıldılar, yok edildiler.\n \n\n\n\tCadı avları Ortaçağ’da başlamış, ironiktir ki “akıl çağında”, “aydınlanma çağında” devam etmişti. Avrupa’da dört yüzyıl boyunca on binlerce insan (içlerinde çok az erkek de vardı) cadılık suçu işledikleri için yargılandılar ve öldürüldüler.\n \n\n\n\tOrtada toplumsal bir paranoya vardı ve cadıların yargılandığı davaların sayısı yüz bini geçiyordu. Nihayetinde, cadılık suçlamasına dayanan katliamlar sonucu yüzbinlerce kişi öldürülmüştü . Bu o zamanların Avrupa’sı için muazzam bir sayıydı. Şimdi de öyle. Cadılara yöneltilen suçlamalar üç temel mesele etrafında dolanıyordu: erkeklere karşı işlenen cinsel suçlar, kendi arasında örgütlenmek, büyüyle zarar vermek ve de iyileştirmek .\n \n\n\n\tOysa modern tıbbın yaygınlaşmasına değin, cadılık pratikleri dünyanın tüm coğrafyalarında farklı biçimlerde tatbik edilmişti. Ama cadılar, özelikle Avrupa’da, önce Hristiyanlık için, sonra da modern bilimlerin gelişmesi için tehdit olarak görüldüler. Cadılar genellikle formel eğitimden geçmemiş, düşük toplumsal gruplardan gelen köylü kadınlardı. Şifa verirken başvurdukları güçlerin kendilerinde içkin olarak bulunduğu düşünülüyordu. İnanılan oydu ki, bu gücü aile üyelerinden miras alıyorlar, doğa üstü güçlerle iletişime geçiyorlar ve şeytanla sıkı dostluk kuruyorlardı .\n \n\n\n\tCadıları suçlayanlar, öldürenler, şeytanla bu kadınlar arasında özel bir anlaşma olduğunu ve bu yüzden de kadınların zararlı büyüler yaptığını düşünüyorlardı. Ayrıca kadınların şeytanın cinsel ayartmalarına boyun eğdiklerine de inanılıyordu .\n \n\n\n\t \n\tCadı olmakla suçlanan kadınlar, çeşitli hastalıklara, çeşitli otlarla, karışımlarla, dilden dile sözlü olarak kendilerine aktarılmış reçetelerle şifa vermeye çalışırken, işin içine şans muskalarını, kötü ruhları kovma ayinlerini, büyüleri, erotik sihirleri, efsunu, dansı, cazibeyi, hayal gücünü, sırları, falı, biliciliği, nazarı, yıldızların ve ayın hareketlerini de katıyorlardı. Kadınların etraflarında bir sürü hayvan ve ellerinin altında pek çok bitki vardı. Dolayısıyla, cadılarla birlikte pek çok hayvan da yakıldı. Çünkü cadıların hayvan dostlarının şeytanın kılık değiştirmiş hali olduğu düşünülüyordu. Ayrıca, cadının kendisinin hayvana dönüşebilme gücü olduğuna inanılıyordu. Cadılar karga ya da yarasa kılığına bürünüyor ve böylece geceleri türlü maceralara atılıyorlardı. Keçiler cadıyı uçuruyor, kurbağalar zehirlerine kaynak oluyordu. Öte yandan, bu şifacı kadınların, içinde, reçetelerini oluşturmak için yetiştirdikleri şifalı bitkilerin, sebzelerin, ağaçların, çiçeklerin bulunduğu büyük bahçeleri, bostanları vardı. Kadınlar yakılırken buralar da yakılıyordu.\n \n\n\n\t \n\tYukarıda Sloane’ın maceralarını anlatırken tarif ettiğim o döneme özgü, dünyaları kucaklayan kaydetme merakı, bu cadı bahçelerine, bostanlarına nedense uğramadı. Cahil yaşlı kocakarının şifa bahçesinde neler olduğu, bunların nasıl ekilip biçildiği, gün doğumunda mı gece mi toplanıp hasat edildikleri, daha da önemlisi neyin ne kadar neyle karıştırılıp hangi hastalığa şifa diye verildiği yazılmaya değer görülmedi. Oysa cadıların yargılandıkları davalarda, şahitler eşliğinde, süpürgenin önüne mi yoksa arkasına mı binerek uçtukları bile zabıtlara geçiriliyordu.\n \n\n\n\tFakat bahçelerine ne ekip biçtikleri, insanlara ne içirdikleri, ne sürdükleri yazılmıyordu. İşte böyle böyle kadınlar bilinçli olarak, sistematik şekilde tıp pratiğinin dışına atılıyorlardı.\n \n\n\n\tŞifacı kadının uyku iksirleri, sinir ilaçları, uyuşturucuları, yatıştırıcıları, ağrı dindiricileri, kusturucuları, çocuk düşürtücü karışımları, zehirleri, mutluluk vericileri, yağları, merhemleri ve tüm bunların formülleri tarihe gömülüyordu.\n \n\n\n\tNihayetinde, cadılık kendi çağına özgü yapma etme ve düşünme biçimlerinin bir parçasıydı ve esasen çağ değişiyordu; her anlamda büyü bozuluyordu. Feodalizmden kapitalizme geçiş süreci ve daha spesifik olarak Ortaçağ sonlarına doğru kırsal kapitalizmin yaygınlaştırılması süreci cadı avının arka planında işliyordu. \n\tKöylülerin gücünün kırılmasında, toprak özelleştirmelerinde kadının dışarıda tutulmasında, üretken olmayan kadın cinselliğinin kontrolünde, kadın emeğinin değersizleştirilmesinde bu avlar çok önemli rol oynadı. Bu süreç için Silvia Federici şöyle diyor:\n \n\n\n\t \n\tCadıların güçsüzlerin silahı olduğu anlatılır hep. Oysa bu yaşlı kadınlar aynı zamanda kapitalist ilişkilerin yaygınlaşmasıyla birlikte komünal ilişkilerin yıkılmasına direnmeye en meyilli kesimdi. Topluluğun bilgisi ve belleği onlarda cisimleşmişti. Cadı avı yaşlı kadın imgesini alt üst etti: Geleneksel olarak bilge olarak bakılan bu yaşlı kadın artık kısırlığın ve hayata düşmanlığın simgesi haline gelmişti Tıp alanında gerçekleşmekte olan paradigma değişimi de bu tarihsel arka planın içine oturuyordu.\n \n\n\n\t \n\tDoğayı kontrol altına almak, buna göre bir iş örgütlenmesi kurabilmek, kapitalist üretim ilkelerinin işlemeye başlamasını sağlayabilmek için gerekli olan ilkelerden birisi de akılcılıktı ve şifacı kadınların tıbbi pratiklerinde büyü, doğanın güçleri, doğa üstü güçler, metafizik olan hep iç içe geçmişti. Tıp gibi yaşamsal bir alanda hüküm süren, toplumsal kabul gören, özellikle yoksullar ve köylüler arasında fazlasıyla yaygın olan bu tür bir akıldışılık, daha sonraları ufkunu tamamen kapitalizmle birleştirecek olan modern tıp için kabul edilemez bir durumdu.\n \n\n\n\t \n \n"
<https://www.gnoxis.com/t43159-avrupali-cadilarin-bostanlari-istanbullu-kocakarilarin-cicek-asisi-ve-cinchon-kontesinin-kinakina-agaclari-modern-tip-tarihi-kadinlari-neden-yazmadi/>