Religia – Wikipedia, wolna encyklopedia
Religia – system wierzeń i praktyk określający relację między różnie pojmowaną sferą sacrum (świętością) i sferą boską a społeczeństwem, grupą lub jednostką ...
społeczną dewiacją
Badacze z dziedziny nauk społecznych zgromadzili mnóstwo dowodów na dobroczynny wpływ religii. Stwierdzili, że powoduje ona dobre samopoczucie i pomaga uporać się ze <anchor>społeczną dewiacją</anchor>. Daniel Hall, lekarz z Centrum Medycznego Uniwersytetu w Pittsburghu, odkrył, że cotygodniowe uczestnictwo w nabożeństwie może dodać dwa albo trzy lata życia. Badanie przeprowadzone na 7 tysiącach osób w starszym wieku w Centrum Medycznym na Uniwersytecie Duke’a w 1997 roku wykazało, że religijne praktyki mogą wzmacniać system immunologiczny i obniżać ciśnienie krwi. Badanie opinii publicznej przez Instytut Pew wykazało, że Amerykanie, którzy uczestniczą w religijnych nabożeństwach raz w tygodniu albo częściej, są szczęśliwsi (43%) od tych, którzy chodzą do kościoła raz na miesiąc albo rzadziej (31%) bądź rzadko lub nigdy (26%). Biali protestanci ewangelikalni częściej donoszą, że są szczęśliwi, niż biali protestanci ewangeliccy: 43% w porównaniu z 33%. Związek między szczęściem a chodzeniem do kościoła utrzymuje się na dość wyrównanym poziomie od lat siedemdziesiątych, kiedy to Pew rozpoczął badania.
Dewiacja społeczna – Wikipedia, wolna encyklopedia
Dewiacja społeczna – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Dewiacja+spo%C5%82eczna "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Dewiacja+spo%C5%82eczna "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Dewiacja+spo%C5%82eczna "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Dewiacja+spo%C5%82eczna "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Teorie zachowań dewiacyjnych](#Teorie_zachowań_dewiacyjnych)Przełącz podsekcję Teorie zachowań dewiacyjnych  - [1.1Koncepcje biologiczne i psychologiczne](#Koncepcje_biologiczne_i_psychologiczne)
  - [1.2Koncepcje strukturalno-funkcjonalne](#Koncepcje_strukturalno-funkcjonalne)
  - [1.3Koncepcje socjalizacyjno-kulturowe](#Koncepcje_socjalizacyjno-kulturowe)
  - [1.4Koncepcje naznaczania społecznego](#Koncepcje_naznaczania_społecznego)
  - [1.5Koncepcje kontroli społecznej](#Koncepcje_kontroli_społecznej)
  - [1.6Koncepcje konfliktowe](#Koncepcje_konfliktowe)
- [2Zobacz też](#Zobacz_też)
- [3Przypisy](#Przypisy)
- [4Bibliografia](#Bibliografia)

Przełącz stan spisu treści

# Dewiacja społeczna

36 języków

- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%81_(%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9) "انحراف (علم الاجتماع) – arabski")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%B0%D0%B4%D1%85%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5 "Грамадзкае адхіленьне – Belarusian (Taraškievica orthography)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BD%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 "Девиантно поведение – bułgarski")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Desviaci%C3%B3_(sociologia) "Desviació (sociologia) – kataloński")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Deviace_(sociologie) "Deviace (sociologie) – czeski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Afvigelsessociologi "Afvigelsessociologi – duński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Devianz "Devianz – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/H%C3%A4lbiv_k%C3%A4itumine "Hälbiv käitumine – estoński")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Deviance_(sociology) "Deviance (sociology) – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Sociolog%C3%ADa_de_la_desviaci%C3%B3n "Sociología de la desviación – hiszpański")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%AC%E2%80%8C%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C "کج‌رفتاری – perski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/D%C3%A9viance "Déviance – francuski")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Claona%C3%ADocht "Claonaíocht – irlandzki")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%9D%BC%ED%83%88 "일탈 – koreański")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B4%D6%87%D5%AB%D5%A1%D5%B6%D5%BF_%D5%BE%D5%A1%D6%80%D6%84 "Դևիանտ վարք – ormiański")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Devijantnost "Devijantnost – chorwacki")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Perilaku_menyimpang "Perilaku menyimpang – indonezyjski")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Devianza_(sociologia) "Devianza (sociologia) – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A1%D7%98%D7%99%D7%99%D7%94_%D7%97%D7%91%D7%A8%D7%AA%D7%99%D7%AA "סטייה חברתית – hebrajski")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90 "დევიაცია – gruziński")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%9B "Девианттық мінез-құлық – kazachski")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%83%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BC-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BC "Девианттуу жүрүм-турум – kirgiski")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Deviancia "Deviancia – węgierski")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BD%D0%BE_%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5 "Девијантно однесување – macedoński")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Deviant_gedrag "Deviant gedrag – niderlandzki")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%80%B8%E8%84%B1 "逸脱 – japoński")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Desvio_(sociologia) "Desvio (sociologia) – portugalski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Devian%C8%9B%C4%83 "Devianță – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 "Девиантное поведение – rosyjski")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82_(%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0) "Девијантност (социологија) – serbski")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Poikkeavuus "Poikkeavuus – fiński")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Avvikande_beteende "Avvikande beteende – szwedzki")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Sosyolojide_sapma "Sosyolojide sapma – turecki")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%B2%D1%96%D0%B0%D1%86%D1%96%D1%8F_(%D1%81%D0%BE%D1%86%D1%96%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F) "Девіація (соціологія) – ukraiński")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%87ch_l%E1%BA%A1c_(x%C3%A3_h%E1%BB%99i_h%E1%BB%8Dc) "Lệch lạc (xã hội học) – wietnamski")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%B6%8A%E8%BD%A8%E7%A4%BE%E4%BC%9A%E5%AD%A6 "越轨社会学 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q623184#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Dewiacja_spo%C5%82eczna "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Dewiacja_spo%C5%82eczna "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Dewiacja_spo%C5%82eczna)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Dewiacja_spo%C5%82eczna)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Dewiacja_spo%C5%82eczna "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Dewiacja_spo%C5%82eczna "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&oldid=69694217 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Dewiacja_spo%C5%82eczna&id=69694217&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FDewiacja_spo%25C5%2582eczna)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FDewiacja_spo%25C5%2582eczna)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q623184 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Dewiacja+spo%C5%82eczna)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Deviance_(sociology))

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Non-smoking.JPG/220px-Non-smoking.JPG)](/wiki/Plik:Non-smoking.JPG) Palenie tytoniu w miejscu, gdzie jest to zabronione, jest przykładem dewiacji

**Dewiacja społeczna** – odchylenie od reguł [działania społecznego](/wiki/Dzia%C5%82anie_(socjologia)#Działanie_społeczne "Działanie (socjologia)"), postępowanie niezgodne z [normami](/wiki/Norma_spo%C5%82eczna "Norma społeczna"), a także z [wartościami](/wiki/Warto%C5%9Bci "Wartości") przyjętymi w [społeczeństwie](/wiki/Spo%C5%82ecze%C5%84stwo "Społeczeństwo") lub w [grupie społecznej](/wiki/Grupa_spo%C5%82eczna "Grupa społeczna"). Zachowania dewiacyjne nie są jednoznacznie interpretowane i ich określenie jest zależne od przyjętych [systemów normatywnych](/wiki/System_aksjonormatywny "System aksjonormatywny") w danym społeczeństwie. W niektórych ujęciach teoretycznych definiowane jest [relatywistycznie](/wiki/Relatywizm "Relatywizm") jako zachowanie, które zostało przez społeczność zdefiniowane jako dewiacyjne. Pojęcie to upowszechniło się najpierw w socjologii amerykańskiej, dla odróżnienia od określenia [patologii](/wiki/Psychopatologia "Psychopatologia").

Jednym z pierwszych przedstawicieli nauk społecznych, którzy podejmowali problem odstępstw od norm, był [Émile Durkheim](/wiki/%C3%89mile_Durkheim "Émile Durkheim"), który w pracy „Zasady metody socjologicznej” poświęcił jeden rozdział na kwestię odróżniania [faktów](/wiki/Fakt_spo%C5%82eczny "Fakt społeczny") normalnych i patologicznych, gdzie pisał, że „ _o fakcie społecznym nie można tedy powiedzieć, że jest normalny dla określonego rodzaju społecznego, jeżeli się nie doda, jaką równie określoną fazę rozwojową mamy na myśli. W rezultacie, aby wiedzieć, czy faktowi przysługuje ta nazwa, nie wystarczy obserwować, w jakiej fazie występuje u większości społeczeństw danego rodzaju, lecz trzeba również brać pod uwagę odpowiednią fazę ich ewolucji_”[\[1\]](#cite_note-1). Przy określaniu normalności nie podkreślał też aspektu [moralnego](/wiki/Moralno%C5%9B%C4%87 "Moralność"): „ _Przede wszystkim zbrodnia jest normalna, ponieważ społeczeństwo bez zbrodni jest niemożliwe_”[\[2\]](#cite_note-2). Odnosił się w tym przypadku do normalności, jako powszechności zjawisk w społeczeństwie.

## Teorie zachowań dewiacyjnych

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Teorie zachowań dewiacyjnych") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Teorie zachowań dewiacyjnych")\]

### Koncepcje biologiczne i psychologiczne

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Koncepcje biologiczne i psychologiczne") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Koncepcje biologiczne i psychologiczne")\]

We wczesnych koncepcjach biologicznych źródła dewiacji ujmuje się jako leżące w cechach wrodzonych [dewiantów](/w/index.php?title=Dewiant&action=edit&redlink=1 "Dewiant (strona nie istnieje)"). W ujęciu psychologicznym źródła dewiacji leżą w cechach osobowości. W tym ujęciu stany psychiczne nie podlegają kontroli jednostki i odpowiadają za niekonwencjonalne zachowania.

### Koncepcje strukturalno-funkcjonalne

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Koncepcje strukturalno-funkcjonalne") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Koncepcje strukturalno-funkcjonalne")\]

W ujęciu [funkcjonalnym](/wiki/Funkcjonalizm_(socjologia) "Funkcjonalizm (socjologia)") dewiacja oznacza _społeczną dezorganizację_, stan zakłócenia [równowagi społecznej](/wiki/Porz%C4%85dek_spo%C5%82eczny "Porządek społeczny"), czego przejawem jest osłabienie [więzi społecznych](/wiki/Wi%C4%99%C5%BA_spo%C5%82eczna "Więź społeczna"), utrudnienia w realizacji pewnych wartości i potrzeb, zachwianie systemu norm, oraz nieskuteczność [kontroli społecznej](/wiki/Kontrola_spo%C5%82eczna "Kontrola społeczna").

Sposoby

przystosowaniaCele kulturoweZinstytucjonalizowane

środki
Konformizm++
Innowacja+-
Rytualizm-+
Wycofanie--
Bunt+/-+/-

Według [Roberta Mertona](/wiki/Robert_K._Merton "Robert K. Merton") dewiacja społeczna to wszelkie przejawy zachowania innego niż [konformistyczne](/wiki/Konformizm "Konformizm"). Stwierdził on, że z pięciu istniejących jego zdaniem typów indywidualnego przystosowania, 4 typy to zachowania dewiacyjne. Zaliczył do nich: [innowację](/wiki/Innowacja_(socjologia) "Innowacja (socjologia)"), [rytualizm](/wiki/Rytualizm "Rytualizm"), [wycofanie](/wiki/Wycofanie_(socjologia) "Wycofanie (socjologia)") oraz [bunt](/wiki/Bunt "Bunt").
Biorąc pod uwagę stopień akceptacji reguł działania społecznego, można wymienić dodatkowe typy dewiacji: [nonkonformizm](/wiki/Nonkonformizm "Nonkonformizm"), [negatywizm](/wiki/Negatywizm "Negatywizm") i [oportunizm](/wiki/Oportunizm "Oportunizm"). Przy czym dewiacja nie musi oznaczać [dysfunkcji](/wiki/Dysfunkcja "Dysfunkcja").

Według [Roberta Mertona](/wiki/Robert_K._Merton "Robert K. Merton") dewiację można podzielić na:

- **dewiację funkcjonalną**: czyn niezgodny z ogólnie przyjętymi normami.
- **dewiację normatywną**: czyn niezgodny z ogólnie przyjętymi normami, którego dokonanie podlega negatywnej sankcji społecznej.

### Koncepcje socjalizacyjno-kulturowe

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: Koncepcje socjalizacyjno-kulturowe") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Koncepcje socjalizacyjno-kulturowe")\]

Socjolodzy zorientowani na czynniki środowiskowe ( [Edwin Sutherland](/w/index.php?title=Edwin_Sutherland&action=edit&redlink=1 "Edwin Sutherland (strona nie istnieje)"), [Albert Cohen](/wiki/Albert_Cohen "Albert Cohen"), [Walter B. Miller](/wiki/Walter_B._Miller "Walter B. Miller"), [Lloyd Ohlin](/w/index.php?title=Lloyd_Ohlin&action=edit&redlink=1 "Lloyd Ohlin (strona nie istnieje)"), [Richard Cloward](/w/index.php?title=Richard_Cloward&action=edit&redlink=1 "Richard Cloward (strona nie istnieje)")) zakładali, że są to zachowania wyuczone w procesie [socjalizacji](/wiki/Socjalizacja "Socjalizacja"), w których część norm i wartości jest odmienna i często sprzeczna w [kulturze dominującej](/wiki/Kultura_dominuj%C4%85ca "Kultura dominująca").

Suterland twierdził, że na zachowania nonkonformistyczne jednostki nie mają wpływu czynniki [dziedziczne](/wiki/Dziedziczenie_(biologia) "Dziedziczenie (biologia)"), zakładając, że przyswajane są one w procesie socjalizacji. Zarzucał zwolennikom istnienia wrodzonych cech przestępczych, że jeśli istnieć miałyby czynniki dziedziczne determinujące zostanie [przestępcą](/wiki/Przest%C4%99pstwo "Przestępstwo"), to powinny być czynniki determinujące jednostkę do bycia np. sędzią[\[3\]](#cite_note-3). Andrzej Siemaszko przedstawił 9 twierdzeń składających się na teorię Sutherlanda:[\[4\]](#cite_note-4)

1. _Zachowanie przestępcze jest zachowaniem wyuczonym_
2. _Uczenie się zachowania przestępczego następuje w toku interakcji z innymi osobami w procesie komunikowania się_
3. _Zasadnicza część procesu uczenia się zachowania przestępczego odbywa się w obrębie [grup pierwotnych](/wiki/Grupa_pierwotna "Grupa pierwotna")_
4. _Uczenie się zachowania przestępczego obejmuje zarówno techniki popełniania przestępstw \[...\] jak i konkretne kierunki [motywacji](/wiki/Motywacja "Motywacja"), dążeń, racjonalizacji i postaw_
5. _Uczenie się konkretnych kierunków motywacji i dążeń jest wynikiem takiego sposobu definiowania norm prawnych, który sprzyja bądź nie sprzyja naruszaniu ich_
6. _Jednostka staje się przestępcą wskutek nadwyżki definicji sprzyjających naruszaniu prawa nad definicjami nie sprzyjającymi naruszaniu prawa_
7. _Zróżnicowane powiązania mogą się różnić częstotliwością, czasem trwania, uprzedniością i intensywnością_
8. _Proces uczenia się zachowania przestępczego przez powiązania z wzorami zachowań przestępczych i nieprzestępczych obejmuje te same mechanizmy, co każde inne uczenie się_
9. _Chociaż zachowanie przestępcze jest wyrazem ogólnych [potrzeb](/wiki/Potrzeba "Potrzeba") i wartości, nie można go nimi wyjaśnić, gdyż zachowanie nieprzestępcze jest wyrazem takich samych potrzeb i wartości_ Nie można go więc wyjaśnić jakimiś wewnętrznymi skłonnościami człowieka.

Cloward i Olin zakładali, że tworzenie się [podkultur](/wiki/Subkultura "Subkultura"), które mają wpływ na socjalizację jednostki, zależy od tego czy jednostka przypisuje swoje niepowodzenia własnym wadom, czy też istniejący ład społeczny przyczynia się do tego stanu rzeczy. Jedynie w drugim przypadku jest duże prawdopodobieństwo wykształcenia się podkultur. Jeżeli istniejące normy nie są przez nie uważane za [prawomocne](/wiki/Prawomocno%C5%9B%C4%87 "Prawomocność"), jednostki mogą negować ich moralną zasadność. Nie prowadzi to jednak natychmiast do zachowania dewiacyjnego, ponieważ jednostka potrzebuje wsparcia innych osób, aby móc odrzucić [poczucie winy](/wiki/Poczucie_winy "Poczucie winy"). Jeżeli społeczność doprowadza do odseparowania tego typu grup, może w nich zwiększać się poziom [solidarności](/wiki/Solidarno%C5%9B%C4%87_(socjologia) "Solidarność (socjologia)") i wytwarza się tożsamość grup dewiacyjnych[\[5\]](#cite_note-5).

Utworzyli oni także typologię grup dewiacyjnych, opisując: podkultury przestępcze, podkultury konfliktowe i podkultury wycofania.

### Koncepcje naznaczania społecznego

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: Koncepcje naznaczania społecznego") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Koncepcje naznaczania społecznego")\]

W ujęciu [interakcjonistycznym](/wiki/Interakcjonizm_symboliczny "Interakcjonizm symboliczny") nie zwracano uwagi na to, dlaczego istnieje dewiacja, lecz zakładano, że istotne jest badanie reakcji grup społecznych na dewiacje od przyjętych w nich norm społecznych, przy czym to co jest dewiacją lub zachowaniem konformistycznym nie jest stanem, lecz procesem wynikającym z interakcji antagonistycznych grup i jednostek.

W tym nurcie badania koncentrują się na sposobach identyfikowania się zachowań jako dewiacyjnych, przy czym uważa się, że zachowania jednostek nie są dewiacyjne jako takie, póki nie zostaną zdefiniowane jako dewiacyjne. [Howard Becker](/w/index.php?title=Howard_Becker&action=edit&redlink=1 "Howard Becker (strona nie istnieje)") i [Kai Erikson](/w/index.php?title=Kai_Erikson&action=edit&redlink=1 "Kai Erikson (strona nie istnieje)") zakładali, że dewiant nie ma wpływu na to, czy jego zachowanie będzie określane jako dewiacyjne i przez to może stać się ofiarą [stygmatyzacji](/wiki/Stygmatyzacja "Stygmatyzacja").

[Howard Becker](/w/index.php?title=Howard_Becker&action=edit&redlink=1 "Howard Becker (strona nie istnieje)") wprowadził typologię w zależności od postrzegania zachowania jako dewiacyjnego:

- **zachowanie błędnie oceniane** – gdy jest zgodne z regułami, a postrzegane jest jako dewiacyjne
- **zachowanie konformistyczne** – zgodne z regułami i nie postrzegane jako dewiacyjne
- **dewiacja czysta** – jednostka łamie reguły i jej zachowanie jest postrzegane jako dewiacyjne
- **dewiacja ukryta (potencjalna)** – jednostka łamie reguły, lecz jej zachowanie nie jest postrzegane jako dewiacyjne. jeżeli zakłada się, że dewiacja zależy od społecznej percepcji tego zjawiska, dopóki nie zostanie ona wykryta i określona przez społeczność jako dewiacja, pozostaje jedynie dewiacją potencjalną[\[6\]](#cite_note-6).

[Harold Garfinkel](/wiki/Harold_Garfinkel "Harold Garfinkel") w swym ujęciu [etnometodologicznym](/wiki/Etnometodologia "Etnometodologia") opisał problem rytualnego degradowania statusu jednostki, przy czym degradacja ta dokonywana może być nie tylko przez powołanych do tego w danym społeczeństwie funkcjonariusza. W tej ceremonii
jednostce nadaje się nową tożsamość, jej działania łączy się z czynnikami motywacyjnymi i „udowadnia”, że jest to typ człowieka, który mógłby dokonać czyny dewiacyjnego.

Do koncepcji naznaczania odnosi się także typologia [Edwina Lemerta](/w/index.php?title=Edwin_Lemert&action=edit&redlink=1 "Edwin Lemert (strona nie istnieje)"), który wprowadził rozróżnienie dewiacji na:

- **pierwotną**: wstępny akt przekroczenia norm, który nie spotyka się z silnymi społecznymi sankcjami i jest niejako jednorazowy (np. przebiegnięcie na czerwonym świetle). W wyniku procesu _normalizacji aktów dewiacyjnych_ takie czyny nie pozostają w świadomości jednostki.
- **wtórną**: jeśli nie zachodzi proces normalizacji, osoba która przekroczyła normy zyskuje w społeczeństwie etykietkę „dewianta” (zobacz: [teoria etykietowania](/w/index.php?title=Teoria_etykietowania&action=edit&redlink=1 "Teoria etykietowania (strona nie istnieje)")). W takich przypadkach etykieta może stać się podstawą tożsamości jednostki.

### Koncepcje kontroli społecznej

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: Koncepcje kontroli społecznej") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Koncepcje kontroli społecznej")\]

W ujęciu Durkheima kontrola zachowań dewiacyjnych jest możliwa tylko wówczas, gdy społeczeństwo jest silnie zintegrowane, ponieważ jednostka sama w sobie ma podwójną naturę ( [Homo duplex](/wiki/Homo_duplex "Homo duplex")) – jest zarówno zwierzęciem, kierującym się [instynktami](/wiki/Instynkt "Instynkt") jak i ma naturę społeczną, jest jednostką myślącą[\[7\]](#cite_note-7). „ _Kiedy społeczeństwo jest silnie zintegrowane, utrzymuje jednostki w zależności od siebie, do swoich usług, a w związku z tym nie pozwala im robić tego, co chcą._”[\[8\]](#cite_note-8)

Spośród współczesnych socjologów w nurt [kontroli społecznej](/wiki/Kontrola_spo%C5%82eczna "Kontrola społeczna") wpisują się [Albert Reiss](/w/index.php?title=Albert_Reiss&action=edit&redlink=1 "Albert Reiss (strona nie istnieje)"), [Ivan Nye](/w/index.php?title=Ivan_Nye&action=edit&redlink=1 "Ivan Nye (strona nie istnieje)") i [Travis Hirschi](/w/index.php?title=Travis_Hirschi&action=edit&redlink=1 "Travis Hirschi (strona nie istnieje)"). W swoich pracach jednak nie przedstawili mechanizmu powstawania dewiacji, a jedynie wyliczyli listę czynników, które sprzyjać mogą konformizmowi grupowemu lub dewiacji, gdy tych czynników brakuje.

Według Reissa na zwiększenie się zachowania dewiacyjnego mają takie czynniki jak:

- osłabienie dotychczasowych mechanizmów kontroli
- brak jasno określonych norm społecznych w [grupach odniesienia](/wiki/Grupa_odniesienia "Grupa odniesienia")
- brak [internalizacji](/wiki/Internalizacja "Internalizacja") konformistycznych norm zachowania[\[9\]](#cite_note-9).

W ujęciu Hirschiego takimi czynnikami wzmacniającymi konformizm były: przywiązanie do otoczenia, zaangażowanie (zainwestowanie) w działanie konformistyczne, zaabsorbowanie działaniami zgodnymi z normami i przekonanie o konieczności działania zgodnie z normami.

### Koncepcje konfliktowe

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Koncepcje konfliktowe") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Koncepcje konfliktowe")\]

W tym ujęciu zakłada się, że o określeniu tego czym jest dewiacja stanowią [warstwy](/wiki/Warstwa_spo%C5%82eczna "Warstwa społeczna") posiadające [władzę](/wiki/W%C5%82adza "Władza") i przymusu. Należy ją rozumieć w kontekście [nierówności](/wiki/Nier%C3%B3wno%C5%9Bci_spo%C5%82eczne "Nierówności społeczne") i konfliktów pomiędzy interesami różnych grup społecznych, przy czym jest ona zjawiskiem stałym w każdym społeczeństwie.

## Zobacz też

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=8 "Edytuj sekcję: Zobacz też") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=8 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zobacz też")\]

- [anomia](/wiki/Anomia_(stan_spo%C5%82eczny) "Anomia (stan społeczny)")
- [kryminologia](/wiki/Kryminologia "Kryminologia")
- [człowiek zboczeniec](/wiki/Typologia_osobowo%C5%9Bci_Floriana_Znanieckiego "Typologia osobowości Floriana Znanieckiego")

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=9 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=9 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

1. [↑](#cite_ref-1)[Émile Durkheim](/wiki/%C3%89mile_Durkheim "Émile Durkheim"): _Zasady metody socjologicznej_. Warszawa rok= 2000: PWN, s. 89-90, seria: Biblioteka socjologiczna. [ISBN 83-01-13276-0](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301132760 "Specjalna:Książki/8301132760").
2. [↑](#cite_ref-2)[Émile Durkheim](/wiki/%C3%89mile_Durkheim "Émile Durkheim"): _Zasady metody socjologicznej_. Warszawa rok= 2000: PWN, s. 101, seria: Biblioteka socjologiczna. [ISBN 83-01-13276-0](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301132760 "Specjalna:Książki/8301132760").
3. [↑](#cite_ref-3)[Andrzej Siemaszko](/wiki/Andrzej_Siemaszko "Andrzej Siemaszko"): _Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych_. Warszawa: PWN, 1993, s. 92. [ISBN 83-01-11071-6](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301110716 "Specjalna:Książki/8301110716").
4. [↑](#cite_ref-4)[Andrzej Siemaszko](/wiki/Andrzej_Siemaszko "Andrzej Siemaszko"): _Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych_. Warszawa: PWN, 1993, s. 91-105. [ISBN 83-01-11071-6](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301110716 "Specjalna:Książki/8301110716").
5. [↑](#cite_ref-5)[Andrzej Siemaszko](/wiki/Andrzej_Siemaszko "Andrzej Siemaszko"): _Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych_. Warszawa: PWN, 1993, s. 166-170. [ISBN 83-01-11071-6](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301110716 "Specjalna:Książki/8301110716").
6. [↑](#cite_ref-6)[Andrzej Siemaszko](/wiki/Andrzej_Siemaszko "Andrzej Siemaszko"): _Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych_. Warszawa: PWN, 1993, s. 303-305. [ISBN 83-01-11071-6](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301110716 "Specjalna:Książki/8301110716").
7. [↑](#cite_ref-7)[Andrzej Siemaszko](/wiki/Andrzej_Siemaszko "Andrzej Siemaszko"): _Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych_. Warszawa rok= 1993: PWN, s. 208-209. [ISBN 83-01-11071-6](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301110716 "Specjalna:Książki/8301110716").
8. [↑](#cite_ref-8)[Émile Durkheim](/wiki/%C3%89mile_Durkheim "Émile Durkheim"): _Samobójstwo_. Warszawa rok= 2006: Oficyna Naukowa, s. 265. [ISBN 83-7459-016-5](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8374590165 "Specjalna:Książki/8374590165").
9. [↑](#cite_ref-9)[Andrzej Siemaszko](/wiki/Andrzej_Siemaszko "Andrzej Siemaszko"): _Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych_. Warszawa rok= 1993: PWN, s. 227. [ISBN 83-01-11071-6](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301110716 "Specjalna:Książki/8301110716").

## Bibliografia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&veaction=edit&section=10 "Edytuj sekcję: Bibliografia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&action=edit&section=10 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Bibliografia")\]

- J. Błuszkowski, _Paradoksy normalności i dewiacji_, w: M. Karwat, _Paradoksy polityki_, Warszawa 2005.
- A. Giddens, _Socjologia_, Warszawa 2004
- R. K. Merton, _Teoria socjologiczna i struktura społeczna_, Warszawa 2002, rozdz. Struktura społeczna i anomia, s. 197 – 224.
- [Jerzy Kwaśniewski](/w/index.php?title=Erzy_Kwa%C5%9Bniewski_(socjolog)&action=edit&redlink=1 "Erzy Kwaśniewski (socjolog) (strona nie istnieje)"): Dewiacja społeczna. W: _Encyklopedia Socjologii_. T. 1: A-J. Warszawa: Oficyna Naukowa, 1998, s. 125-129. [ISBN 83-85505-71-7](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8385505717 "Specjalna:Książki/8385505717").
- [Andrzej Siemaszko](/wiki/Andrzej_Siemaszko "Andrzej Siemaszko"): _Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych_. Warszawa: PWN, 1993. [ISBN 83-01-11071-6](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301110716 "Specjalna:Książki/8301110716"). Brak numerów stron w książce

[Kontrola autorytatywna](/wiki/Kontrola_autorytatywna "Kontrola autorytatywna") ([pojęcie](/wiki/Poj%C4%99cie "Pojęcie")):

- [LCCN](/wiki/Library_of_Congress_Control_Number "Library of Congress Control Number"): [sh85037372](http://lccn.loc.gov/sh85037372)
- [GND](/wiki/Gemeinsame_Normdatei "Gemeinsame Normdatei"): [4000320-6](http://d-nb.info/gnd/4000320-6)
- [BnF](/wiki/Biblioth%C3%A8que_nationale "Bibliothèque nationale"): [11940026c](http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11940026c)
- [BNCF](/wiki/Centralna_Biblioteka_Narodowa_we_Florencji "Centralna Biblioteka Narodowa we Florencji"): [12443](http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=12443)
- [NKC](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Republiki_Czeskiej "Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej"): [ph125780](http://aut.nkp.cz/ph125780)
- [J9U](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Izraela "Biblioteka Narodowa Izraela"): [987007550687905171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007550687905171)
- [LNB](/wiki/Biblioteka_Narodowa_%C5%81otwy "Biblioteka Narodowa Łotwy"): [000050594](https://kopkatalogs.lv/F?func=direct&local_base=lnc10&doc_number=000050594&P_CON_LNG=ENG), [000349694](https://kopkatalogs.lv/F?func=direct&local_base=lnc10&doc_number=000349694&P_CON_LNG=ENG)

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa"):

- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [topic/deviance](https://www.britannica.com/topic/deviance)
- [Treccani](/wiki/Enciclopedia_Treccani "Enciclopedia Treccani"): [devianza](https://www.treccani.it/enciclopedia/devianza)
- [Universalis](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P3219 "d:Property:P3219"): [deviance-sociologie](https://www.universalis.fr/encyclopedie/deviance-sociologie/)
- [Nacionālā enciklopēdija](/wiki/Nacion%C4%81l%C4%81_enciklop%C4%93dija "Nacionālā enciklopēdija"): [2633](https://enciklopedija.lv/skirklis/2633)
- [Catalana](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P1296 "d:Property:P1296"): [0175949](https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0175949.xml)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dewiacja\_społeczna&oldid=69694217](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dewiacja_społeczna&oldid=69694217)”

[Kategorie](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Socjologia dewiacji i kontroli społecznej](/wiki/Kategoria:Socjologia_dewiacji_i_kontroli_spo%C5%82ecznej "Kategoria:Socjologia dewiacji i kontroli społecznej")
- [Profilaktyka społeczna](/wiki/Kategoria:Profilaktyka_spo%C5%82eczna "Kategoria:Profilaktyka społeczna")
- [Praca socjalna](/wiki/Kategoria:Praca_socjalna "Kategoria:Praca socjalna")

Ukryta kategoria:

- [Szablon cytowania książki – brak numeru strony](/wiki/Kategoria:Szablon_cytowania_ksi%C4%85%C5%BCki_%E2%80%93_brak_numeru_strony "Kategoria:Szablon cytowania książki – brak numeru strony")

- Tę stronę ostatnio edytowano 25 lut 2023, 01:33.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Dewiacja_spo%C5%82eczna&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)