Antropocen – Wikipedia, wolna encyklopedia
... Stratygraficzną, będzie europejskim satelitą wspierającym złotego gwoździa. ... Teoria systemów-światów. Bibliografia. edytuj. EwaE. Bińczyk EwaE., Epoka ...
trzeciego świata
Antropocen to czas ogromnego zanieczyszczania środowiska. Brak skutecznej polityki gospodarowania odpadami i emitowanymi gazami (zwłaszcza w krajach <anchor>trzeciego świata</anchor>) prowadzi do drastycznych skutków, takich jak:
Trzeci Świat – Wikipedia, wolna encyklopedia
Trzeci Świat – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Trzeci+%C5%9Awiat "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Trzeci+%C5%9Awiat "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Trzeci+%C5%9Awiat "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Trzeci+%C5%9Awiat "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Geneza pojęcia](#Geneza_pojęcia)
- [2Państwa Trzeciego Świata](#Państwa_Trzeciego_Świata)
- [3Znaczenie](#Znaczenie)Przełącz podsekcję Znaczenie  - [3.1Trzeci Świat – sens polityczny](#Trzeci_Świat_–_sens_polityczny)
  - [3.2Trzeci Świat – sens społeczno-gospodarczy](#Trzeci_Świat_–_sens_społeczno-gospodarczy)    - [3.2.1Charakterystyka państw](#Charakterystyka_państw)
- [4Krytyka pojęcia](#Krytyka_pojęcia)
- [5Zobacz też](#Zobacz_też)
- [6Przypisy](#Przypisy)

Przełącz stan spisu treści

# Trzeci Świat

66 języków

- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB "العالم الثالث – arabski")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%A4%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC_%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC "তৃতীয় বিশ্ব – bengalski")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%96_%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82 "Трэці свет – białoruski")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B8_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82 "Трети свят – bułgarski")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Tercer_M%C3%B3n "Tercer Món – kataloński")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/T%C5%99et%C3%AD_sv%C4%9Bt "Třetí svět – czeski")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Y_Trydydd_Byd "Y Trydydd Byd – walijski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Tredje_verden "Tredje verden – duński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Dritte_Welt "Dritte Welt – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Kolmas_Maailm "Kolmas Maailm – estoński")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%8E%CF%81%CE%B5%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%A4%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9A%CF%8C%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%85 "Χώρες του Τρίτου Κόσμου – grecki")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Third_World "Third World – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Tercer_mundo "Tercer mundo – hiszpański")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Tria_mondo "Tria mondo – esperanto")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Hirugarren_Mundua "Hirugarren Mundua – baskijski")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%88%D9%85 "جهان سوم – perski")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/Tri%C3%B0i_heimurin "Triði heimurin – farerski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tiers_monde "Tiers monde – francuski")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Terceiro_Mundo "Terceiro Mundo – galicyjski")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%A0%9C3%EC%84%B8%EA%B3%84 "제3세계 – koreański")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B5%D6%80%D6%80%D5%B8%D6%80%D5%A4_%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0 "Երրորդ աշխարհ – ormiański")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%A4%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5 "तृतीय विश्व – hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Tre%C4%87i_svijet "Treći svijet – chorwacki")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Triesma_mondo "Triesma mondo – ido")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Dunia_Ketiga "Dunia Ketiga – indonezyjski")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/%C3%9Eri%C3%B0ji_heimurinn "Þriðji heimurinn – islandzki")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Terzo_mondo "Terzo mondo – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%A2%D7%95%D7%9C%D7%9D_%D7%94%D7%A9%D7%9C%D7%99%D7%A9%D7%99 "העולם השלישי – hebrajski")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%9D "მესამე სამყარო – gruziński")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%AE%D1%88%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC "Үшінші әлем – kazachski")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Third_World "Third World – kreolski haitański")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Tre%C5%A1%C4%81_pasaule "Trešā pasaule – łotewski")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Tre%C4%8Diasis_pasaulis "Trečiasis pasaulis – litewski")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Harmadik_vil%C3%A1g "Harmadik világ – węgierski")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%88%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%AA "دول العالم التالت – egipski arabski")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Dunia_Ketiga "Dunia Ketiga – malajski")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Derde_wereld "Derde wereld – niderlandzki")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%AC%AC%E4%B8%89%E4%B8%96%E7%95%8C "第三世界 – japoński")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Den_tredje_verden "Den tredje verden – norweski (bokmål)")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Den_tredje_verda "Den tredje verda – norweski (nynorsk)")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Uchinchi_dunyo "Uchinchi dunyo – uzbecki")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%DB%8C%D8%B3%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7 "تیسری دنیا – Western Punjabi")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%B1%DB%90%DB%8C%D9%85%D9%87_%D9%86%DA%93%DB%8D "درېیمه نړۍ – paszto")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Terceiro_Mundo "Terceiro Mundo – portugalski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Lumea_a_treia "Lumea a treia – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B8%D1%80 "Третий мир – rosyjski")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Third_Warld "Third Warld – scots")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Terzu_Munnu "Terzu Munnu – sycylijski")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%92_%E0%B6%BD%E0%B7%9D%E0%B6%9A%E0%B6%BA "තුන්වෙනි ලෝකය – syngaleski")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Third_World "Third World – Simple English")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%BD%D9%8A%D9%86_%D8%AF%D9%8F%D9%86%D9%8A%D8%A7 "ٽين دُنيا – sindhi")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Rozvojov%C3%A1_krajina "Rozvojová krajina – słowacki")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%80%D0%B5%D1%9B%D0%B8_%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82 "Трећи свет – serbski")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Tre%C4%87i_svijet "Treći svijet – serbsko-chorwacki")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Kolmas_maailma "Kolmas maailma – fiński")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Tredje_v%C3%A4rlden "Tredje världen – szwedzki")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ikatlong_Mundo "Ikatlong Mundo – tagalski")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%82%E0%B8%A5%E0%B8%81%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A1 "โลกที่สาม – tajski")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D2%B6%D0%B0%D2%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B5%D1%8E%D0%BC "Ҷаҳони сеюм – tadżycki")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%9C%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC_d%C3%BCnya_%C3%BClkesi "Üçüncü dünya ülkesi – turecki")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%B9_%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%82 "Третій світ – ukraiński")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%DB%8C%D8%B3%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7 "تیسری دنیا – urdu")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_ba "Thế giới thứ ba – wietnamski")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E7%AC%AC%E4%B8%89%E4%B8%96%E7%95%8C "第三世界 – wu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E7%AC%AC%E4%B8%89%E4%B8%96%E7%95%8C "第三世界 – kantoński")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%AC%AC%E4%B8%89%E4%B8%96%E7%95%8C "第三世界 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q180194#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Trzeci_%C5%9Awiat "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Trzeci_%C5%9Awiat "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Trzeci_%C5%9Awiat)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Trzeci_%C5%9Awiat)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Trzeci_%C5%9Awiat "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Trzeci_%C5%9Awiat "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&oldid=74485863 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Trzeci_%C5%9Awiat&id=74485863&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FTrzeci_%25C5%259Awiat)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FTrzeci_%25C5%259Awiat)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q180194 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Trzeci+%C5%9Awiat)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Trzeci_%C5%9Awiat&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Third_World)

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/First_second_third_worlds_map.svg/400px-First_second_third_worlds_map.svg.png)](/wiki/Plik:First_second_third_worlds_map.svg) Świat podczas [zimnej wojny](/wiki/Zimna_wojna "Zimna wojna"): niebieskim kolorem oznaczony został _Pierwszy Świat_, czerwonym _Drugi Świat_, a zielonym _Trzeci Świat_

**Trzeci Świat** – powstałe w okresie [zimnej wojny](/wiki/Zimna_wojna "Zimna wojna") określenie grupy [państw](/wiki/Pa%C5%84stwo "Państwo") nienależących ani do bloku zachodniego – w którym dominował [kapitalizm](/wiki/Kapitalizm "Kapitalizm"), ani do [bloku wschodniego](/wiki/Blok_wschodni "Blok wschodni") – gdzie dominował ustrój [socjalistyczny](/wiki/Socjalizm "Socjalizm").

Popularyzacja tego pojęcia nastąpiła po [konferencji w Bandungu](/wiki/Konferencja_w_Bandungu "Konferencja w Bandungu") w 1955 r.[\[1\]](#cite_note-Solarz76-1) Od tej konferencji też zaczęto łączyć pojęcie Trzeciego Świata z [ruchem dekolonizacji](/wiki/Dekolonizacja "Dekolonizacja").

_Trzeci świat_ jest współcześnie pojęciem [stygmatyzującym](/wiki/Stygmatyzacja "Stygmatyzacja") poprzez związane z nim negatywne skojarzenia i [stereotypy](/wiki/Stereotyp "Stereotyp"). Kojarzony jest z biedą, głodem, zacofaniem, konfliktami i niestabilnością[\[2\]](#cite_note-Solarz112-2). Obecnie instytucje zajmujące się problematyką globalną używają określeń Globalna Północ, dawniej _[Pierwszy Świat](/wiki/Pierwszy_%C5%9Awiat "Pierwszy Świat")_ i _[Drugi Świat](/wiki/Drugi_%C5%9Awiat "Drugi Świat")_, i **Globalne Południe** (eng. [Global South](/w/index.php?title=Global_North_and_Global_South&action=edit&redlink=1 "Global North and Global South (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q1203182#sitelinks-wikipedia "d:Q1203182"))[\[3\]](#cite_note-3), dawniej _Trzeci Świat_ i _[Czwarty Świat](/wiki/Czwarty_%C5%9Awiat "Czwarty Świat")_.[\[4\]](#cite_note-4)[\[5\]](#cite_note-5) Za twórcę terminu "Globalne Południe" uznaje się amerykańskiego autora i aktywistę ruchu politycznego Nowej Lewicy ( [New Left](/wiki/Nowa_lewica "Nowa lewica")) wyrosłego pod wpływem [Szkoły Frankfurckiej](/wiki/Szko%C5%82a_frankfurcka "Szkoła frankfurcka")[\[6\]](#cite_note-6)[\[7\]](#cite_note-7), [Carla Ogelsby'ego](/w/index.php?title=Carl_Oglesby&action=edit&redlink=1 "Carl Oglesby (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q5040592#sitelinks-wikipedia "d:Q5040592"), w latach 1965–1966 przewodniczący lewicowej organizacji studenckiej [Students for a Democratic Society](/wiki/Students_for_a_Democratic_Society "Students for a Democratic Society") (SDS), który użył tego sformułowania po raz pierwszy w 1969 r. w swoim artykule (autor nazywa go 'listem') pt. "Notes on a Decade: Ready for the Dustbin" (Notatki o dekadzie: gotowe na śmietnik), opublikowanym w podwójnym wydaniu z sierpnia/grudnia 1969 r. neolewicowego pisma [Liberation](/w/index.php?title=Liberation_(czasopismo_ameryka%C5%84skie)&action=edit&redlink=1 "Liberation (czasopismo amerykańskie) (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q6540983#sitelinks-wikipedia "d:Q6540983")[\[8\]](#cite_note-8)

## Geneza pojęcia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Geneza pojęcia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Geneza pojęcia")\]

Jako twórcę pojęcia wskazuje się najczęściej francuskiego demografa i socjologa Alfreda Sauvy’ego, który miał go użyć po raz pierwszy w 1952 r. Nawiązywał on do pamfletu z okresu [rewolucji francuskiej](/wiki/Rewolucja_francuska "Rewolucja francuska"), autorstwa księdza [Emmanuela-Josepha Sieyèsa](/wiki/Emmanuel-Joseph_Siey%C3%A8s "Emmanuel-Joseph Sieyès"), " _[Czym jest stan trzeci?](/wiki/Czym_jest_stan_trzeci%3F "Czym jest stan trzeci?")"_. Pamflet wskazywał na dysproporcje między faktyczną rolą [stanu trzeciego](/wiki/Stan_trzeci "Stan trzeci") w społeczeństwie francuskim, a jego miejscem we francuskim ustroju[\[9\]](#cite_note-rewolucja-9). Zdaniem Alfreda Sauvy’ego, tak jak stan trzeci domagał się równych praw w okresie rewolucji francuskiej, tak samo teraz państwa trzeciego świata domagają się równej pozycji na arenie międzynarodowej[\[10\]](#cite_note-Malendowski-10). Pierwszeństwo Sauvy’ego jest jednak niepewne i niekiedy autorstwo terminu przypisywane jest [Frantzowi Fanonowi](/wiki/Frantz_Fanon "Frantz Fanon"), [Georges’owi Balandierowi](/wiki/Georges_Balandier "Georges Balandier"), a także (mylnie) [Claude'owi Bourdetowi](/w/index.php?title=Claude_Bourdet&action=edit&redlink=1 "Claude Bourdet (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q2977067#sitelinks-wikipedia "d:Q2977067"), reprezentantowi Nowej Lewicy we Francji[\[11\]](#cite_note-Solarz17-11)[\[12\]](#cite_note-12).

Zwrot ma pochodzenie francuskie ( _Tiers monde_). W świecie anglosaskim używano początkowo określeń „Świat Pośredni” czy „Międzyświat”, które jednak nie zyskały popularności[\[13\]](#cite_note-Solarz97-13).

## Państwa Trzeciego Świata

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Państwa Trzeciego Świata") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Państwa Trzeciego Świata")\]

Nie ma zgody co do tego, jakie państwa można było przypisać do Trzeciego Świata. Częściowo wynika to z nieostrości pojęcia, a częściowo ze zmian społeczno-gospodarczych w niektórych krajach.

Do krajów _Trzeciego Świata_ zaliczano ponad 130 państw, przede wszystkim [afrykańskich](/wiki/Afryka "Afryka"), [azjatyckich](/wiki/Azja "Azja") i należących do [Ameryki Łacińskiej](/wiki/Ameryka_%C5%81aci%C5%84ska "Ameryka Łacińska"). Państwa te charakteryzowały się słabym [uprzemysłowieniem](/wiki/Przemys%C5%82 "Przemysł") i dominacją form [społeczeństwa tradycyjnego](/wiki/Spo%C5%82ecze%C5%84stwo_tradycyjne "Społeczeństwo tradycyjne"). Z czasem też termin _Trzeci Świat_ oznaczać zaczął grupę ubogich państw niezachodnich, o tradycji postkolonialnej.

Do krajów Trzeciego Świata zaliczano najczęściej kraje afrykańskie (wyłączając niekiedy [Republikę Południowej Afryki](/wiki/Po%C5%82udniowa_Afryka "Południowa Afryka")), kraje azjatyckie (wyłączając obszar byłego [ZSRR](/wiki/Zwi%C4%85zek_Socjalistycznych_Republik_Radzieckich "Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich"), [Japonię](/wiki/Japonia "Japonia"), [Izrael](/wiki/Izrael "Izrael"), [Cypr](/wiki/Cypr "Cypr"), Chiny i [Turcję](/wiki/Turcja "Turcja")), oraz państwa obu Ameryk, położone na południe od [granicy Stanów Zjednoczonych i Meksyku](/wiki/Granica_ameryka%C5%84sko-meksyka%C5%84ska "Granica amerykańsko-meksykańska"). Do krajów Trzeciego Świata zaliczane były również kraje [Oceanii](/wiki/Oceania "Oceania"), bez [Australii](/wiki/Australia "Australia") i [Nowej Zelandii](/wiki/Nowa_Zelandia "Nowa Zelandia")[\[14\]](#cite_note-Solarz19-14).

W niektórych ujęciach za kraje Trzeciego Świata uznawano również niektóre kraje europejskie, takie jak [Grecja](/wiki/Grecja "Grecja"), [Portugalia](/wiki/Portugalia "Portugalia"), [Rumunia](/wiki/Rumunia "Rumunia") czy [Jugosławia](/wiki/Serbia "Serbia")[\[15\]](#cite_note-Solarz23-15).

Te wyróżnienia opierają się najczęściej na ujęciu _Trzeciego Świata_ jako grupy państw słabo rozwiniętych. Autorzy, którzy rozumieją _Trzeci Świat_ jako grupę państw pozostających w okresie zimnej wojny poza blokami wschodnim i zachodnim, wyłączają z trzeciego świata kraje socjalistyczne ( [Kubę](/wiki/Kuba "Kuba"), [ChRL](/wiki/Chi%C5%84ska_Republika_Ludowa "Chińska Republika Ludowa"), [Mongolię](/wiki/Mongolia "Mongolia"), [Wietnam Północny](/wiki/Wietnam_P%C3%B3%C5%82nocny "Wietnam Północny") i [Koreę Północną](/wiki/Korea_P%C3%B3%C5%82nocna "Korea Północna")[\[16\]](#cite_note-Solarz22-16)).

## Znaczenie

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Znaczenie") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Znaczenie")\]

Od samego początku _Trzeci Świat_ używany był w dwóch podstawowych znaczeniach: krajów niebędących w blokach wschodnim i zachodnim, oraz krajów słabo rozwiniętych. Znaczenia te tylko częściowo się pokrywały, co skutkowało nieostrością pojęcia.

### Trzeci Świat – sens polityczny

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: Trzeci Świat – sens polityczny") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Trzeci Świat – sens polityczny")\]

W tym znaczeniu Trzeci Świat utożsamiony był z [państwami niezaangażowanymi](/wiki/Ruch_pa%C5%84stw_niezaanga%C5%BCowanych "Ruch państw niezaangażowanych") w rywalizację zimnowojenną. Zgodnie z tym rozumieniem do [Pierwszego Świata](/wiki/Pierwszy_%C5%9Awiat "Pierwszy Świat") zaliczano zachodnie państwa kapitalistyczne, a do [Drugiego Świata](/wiki/Drugi_%C5%9Awiat "Drugi Świat") kraje komunistyczne. Oprócz _Trzeciego Świata_ jako pojęcia zamienne używano również _trzeciej siły_, _trzeciej drogi_ oraz _państwa niezaangażowane_[\[17\]](#cite_note-Solarz34-17).

Jednocześnie wskazywano, że państwa określane tym pojęciem są bardzo zróżnicowane, znacznie bardziej niż państwa Pierwszego i Drugiego Świata. W szczególności nie jest prawdą, jakoby kraje Trzeciego Świata były jednolitym blokiem politycznym, odpowiadającym blokom kapitalistycznemu i komunistycznemu. Część z państw trzecioświatowych skłaniała się ku związkom z Zachodem, część ku ZSRR, a część próbowała prowadzić samodzielną politykę zagraniczną[\[18\]](#cite_note-Solarz46-18).

Wraz z rozpadem [systemu dwubiegunowego](/w/index.php?title=System_dwubiegunowy&action=edit&redlink=1 "System dwubiegunowy (strona nie istnieje)") polityczny sens _Trzeciego Świata_ stracił na znaczeniu.

### Trzeci Świat – sens społeczno-gospodarczy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: Trzeci Świat – sens społeczno-gospodarczy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Trzeci Świat – sens społeczno-gospodarczy")\]

Obecnie osoby używające pojęcia _Trzeci Świat_ najczęściej nazywają tak kraje o niskim poziomie rozwoju społeczno-ekonomicznego. Źródła tego znaczenia znajdują się w pierwszym eseju Alfreda Sauvy z 1952 r., który łączył _Trzeci Świat_ z [oenzetowskim](/wiki/Organizacja_Narod%C3%B3w_Zjednoczonych "Organizacja Narodów Zjednoczonych") pojęciem [krajów niedorozwiniętych](/w/index.php?title=Kraje_niedorozwini%C4%99te&action=edit&redlink=1 "Kraje niedorozwinięte (strona nie istnieje)")[\[19\]](#cite_note-Solarz57-19). Inni autorzy utożsamiali _Trzeci Świat_ z takimi pojęciami jak [kraje słabo rozwinięte](/w/index.php?title=Kraje_s%C5%82abo_rozwini%C4%99te&action=edit&redlink=1 "Kraje słabo rozwinięte (strona nie istnieje)"), [kraje rozwijające się](/wiki/Kraje_rozwijaj%C4%85ce_si%C4%99 "Kraje rozwijające się"), [Południe](/w/index.php?title=Po%C5%82udnie_(stosunki_mi%C4%99dzynarodowe)&action=edit&redlink=1 "Południe (stosunki międzynarodowe) (strona nie istnieje)")[\[20\]](#cite_note-Solarz74-20).

#### Charakterystyka państw

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: Charakterystyka państw") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Charakterystyka państw")\]

Jako cechy charakterystyczne tych państw wymienia się:

1. przeszłość [kolonialną](/wiki/Kolonializm "Kolonializm") – dużym problemem pozostaje utrzymująca się [zależność postkolonialna](/wiki/Neokolonializm "Neokolonializm") od metropolii;
2. niski stopień rozwoju gospodarczego – bieda i zacofanie gospodarcze pozostaje głównym problemem krajów Trzeciego Świata. Od czasu powstania pojęcia część państw tej grupy odnotowała znaczący wzrost gospodarczy (szczególnie _[azjatyckie tygrysy](/wiki/Azjatyckie_tygrysy "Azjatyckie tygrysy")_), dzięki czemu dołączyły do grupy krajów rozwiniętych.
3. mocno zróżnicowaną [strukturę społeczną](/wiki/Struktura_spo%C5%82eczna "Struktura społeczna") i [etniczną](/wiki/Etniczno%C5%9B%C4%87 "Etniczność"), prowadzącą do licznych konfliktów o [charakterze etnicznym](/wiki/Konflikt_etniczny "Konflikt etniczny"), [religijnym](/w/index.php?title=Konflikt_religijny&action=edit&redlink=1 "Konflikt religijny (strona nie istnieje)") i [społecznym](/wiki/Konflikt_spo%C5%82eczny "Konflikt społeczny"); w większości państw nie wykształciła się też jednolita [tożsamość narodowa](/wiki/To%C5%BCsamo%C5%9B%C4%87_narodowa "Tożsamość narodowa");
4. słabość instytucji politycznych – systemy polityczne krajów Trzeciego Świata są często niestabilne, przechodząc między rządami [demokratycznymi](/wiki/Demokracja "Demokracja") i [autorytarnymi](/wiki/Autorytaryzm_(ustr%C3%B3j) "Autorytaryzm (ustrój)"). W niektórych krajach (obecnie w [Somalii](/wiki/Somalia "Somalia")) nastąpił też całkowity rozpad instytucji politycznych.

## Krytyka pojęcia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Krytyka pojęcia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Krytyka pojęcia")\]

Pojęcie _Trzeciego Świata_ było celem wielu krytyk. Wskazywano, że kraje Trzeciego Świata są zbyt zróżnicowane, aby wrzucać je do jednej kategorii. Pojęcie to sugeruje, że kraje tak różne jak np. [Niger](/wiki/Niger "Niger"), [Argentyna](/wiki/Argentyna "Argentyna"), [Korea Południowa](/wiki/Korea_Po%C5%82udniowa "Korea Południowa") czy [Kuwejt](/wiki/Kuwejt "Kuwejt") mają wspólne problemy czy interesy polityczne. Koniec zimnej wojny spowodował, że straciło aktualność polityczne znaczenie _Trzeciego Świata_. Dynamiczny rozwój ekonomiczny wielu „trzecioświatowych” krajów podważył z kolei zasadność znaczenia społeczno-gospodarczego. W konsekwencji _Trzeci Świat_ jest pojęciem bardzo upraszczającym rzeczywistość międzynarodową i ukrywającym jej faktyczne zróżnicowanie[\[21\]](#cite_note-Solarz97a-21).

## Zobacz też

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=8 "Edytuj sekcję: Zobacz też") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=8 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zobacz też")\]

Informacje w [projektach siostrzanych](/wiki/Wikipedia:Projekty_siostrzane "Wikipedia:Projekty siostrzane")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/13px-Commons-logo.svg.png)](/wiki/Plik:Commons-logo.svg)[**Multimedia**](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Third_world?uselang=pl) w [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons "Wikimedia Commons")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/WiktionaryPl_nodesc.svg/15px-WiktionaryPl_nodesc.svg.png)](/wiki/Plik:WiktionaryPl_nodesc.svg)**[Definicje słownikowe](https://pl.wiktionary.org/wiki/Trzeci_%C5%9Awiat "wikt:Trzeci Świat")** w [Wikisłowniku](/wiki/Wikis%C5%82ownik "Wikisłownik")

- [Pierwszy Świat](/wiki/Pierwszy_%C5%9Awiat "Pierwszy Świat")
- [Drugi Świat](/wiki/Drugi_%C5%9Awiat "Drugi Świat")
- [Czwarty Świat](/wiki/Czwarty_%C5%9Awiat "Czwarty Świat")
- [BRICS](/wiki/BRICS "BRICS")

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&veaction=edit&section=9 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&action=edit&section=9 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

01. [↑](#cite_ref-Solarz76_1-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 76. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
02. [↑](#cite_ref-Solarz112_2-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 112-117. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
03. [↑](#cite_ref-3)Sebastian Hauga, Jacqueline Braveboy-Wagnerc and Günther Maihold ."The ‘Global South’ in the study of world politics: examining a meta category". Third World Quarterly. 2021, Vol. 42, No. 9, 1923–1944. [https://doi.org/10.1080/01436597.2021.1948831](https://doi.org/10.1080/01436597.2021.1948831)
04. [↑](#cite_ref-4)[globalna.edu.pl](https://www.globalna.edu.pl). \[dostęp 2019-11-06\]. (pol.).
05. [↑](#cite_ref-5)[globalnepoludnie.pl](http://globalnepoludnie.pl). \[dostęp 2019-11-06\]. (pol.).
06. [↑](#cite_ref-6)[_Adorno (by L. Proyect)_](http://www.columbia.edu/~lnp3/mydocs/modernism/adorno.htm) \[online\], columbia.edu \[dostęp 2024-04-26\].
07. [↑](#cite_ref-7)David Held, Introduction to critical theory : Horkheimer to Habermas. 1980, Berkeley : University of California Press. s. 13.
08. [↑](#cite_ref-8)Subhendu Mund, Re-Reimagi(ni)ng Identities: Contextualising Global South and Carl Oglesby. Editorial. Indian Association for Commonwealth Literature and Language Studies E-Newsletter, Issue 9: 2020. s. 5.
09. [↑](#cite_ref-rewolucja_9-0)Rozdział XVI. Wielka rewolucja we Francji 1789–1799. W: Melania Sobańska-Bondaruk, Stanisław Bogusław Lenard: _Wiek XVI-XVII w źródłach_. Warszawa: [Wydawnictwo Naukowe PWN](/wiki/Wydawnictwo_Naukowe_PWN "Wydawnictwo Naukowe PWN"), 1997, s. 484. [ISBN 83-01-12438-5](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301124385 "Specjalna:Książki/8301124385").
10. [↑](#cite_ref-Malendowski_10-0)W.Malendowski: _Stosunki międzynarodowe_. Wrocław: Atla2, 2000. Brak numerów stron w książce
11. [↑](#cite_ref-Solarz17_11-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 17. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
12. [↑](#cite_ref-12)Micaud, Charles A. “The ‘New Left’ in France.” World Politics 10, no. 4 (1958): 537–59. [https://doi.org/10.2307/2009276](https://doi.org/10.2307/2009276).
13. [↑](#cite_ref-Solarz97_13-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 97. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
14. [↑](#cite_ref-Solarz19_14-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 19-31. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
15. [↑](#cite_ref-Solarz23_15-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 23. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
16. [↑](#cite_ref-Solarz22_16-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 22. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
17. [↑](#cite_ref-Solarz34_17-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 34-35. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
18. [↑](#cite_ref-Solarz46_18-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 46-56. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
19. [↑](#cite_ref-Solarz57_19-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 57. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
20. [↑](#cite_ref-Solarz74_20-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 74=75. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").
21. [↑](#cite_ref-Solarz97a_21-0)Marcin Wojciech Solarz: _Trzeci Świat. Zarys biografii pojęcia_. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 97-111. [ISBN 978-83-235-0470-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788323504702 "Specjalna:Książki/9788323504702").

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa") (grupa):

- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [topic/Third-World](https://www.britannica.com/topic/Third-World)
- [Treccani](/wiki/Enciclopedia_Treccani "Enciclopedia Treccani"): [terzo-mondo](https://www.treccani.it/enciclopedia/terzo-mondo)
- [Universalis](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P3219 "d:Property:P3219"): [tiers-monde](https://www.universalis.fr/encyclopedie/tiers-monde/)
- [NE.se](/wiki/Nationalencyklopedin "Nationalencyklopedin"): [tredje-världen](https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/tredje-v%C3%A4rlden)
- [SNL](/wiki/Store_norske_leksikon "Store norske leksikon"): [Den\_tredje\_verden](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4342&url_prefix=https://snl.no/&id=Den_tredje_verden)
- [Catalana](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P1296 "d:Property:P1296"): [0065619](https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0065619.xml)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Trzeci\_Świat&oldid=74485863](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Trzeci_Świat&oldid=74485863)”

[Kategoria](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Teoria stosunków międzynarodowych](/wiki/Kategoria:Teoria_stosunk%C3%B3w_mi%C4%99dzynarodowych "Kategoria:Teoria stosunków międzynarodowych")

Ukryte kategorie:

- [Szablon cytowania książki – brak numeru strony](/wiki/Kategoria:Szablon_cytowania_ksi%C4%85%C5%BCki_%E2%80%93_brak_numeru_strony "Kategoria:Szablon cytowania książki – brak numeru strony")
- [Artykuły z propozycjami tłumaczeń](/wiki/Kategoria:Artyku%C5%82y_z_propozycjami_t%C5%82umacze%C5%84 "Kategoria:Artykuły z propozycjami tłumaczeń")

- Tę stronę ostatnio edytowano 5 sie 2024, 14:49.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Trzeci_%C5%9Awiat&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)