Psychoterapia poznawczo-behawioralna - Wikipedia
Psychoterapia poznawczo-behawioralna to grupa terapii odwołujących się do wspólnych założeń teoretycznych, zgodnie z którymi objawy psychopatologiczne, ...
medycyny opartej na dowodach
Psychoterapia poznawczo-behawioralna to grupa terapii odwołujących się do wspólnych założeń teoretycznych, zgodnie z którymi objawy psychopatologiczne, dysfunkcjonalne zachowania i emocje jednostki można wyjaśnić na podstawie teorii uczenia się i uwzględnienia pośredniczącej roli procesów poznawczych. Cel terapii dotyczy skutecznej poprawy jakości życia pacjenta, co osiąga się poprzez modyfikację zachowań i sposobu myślenia. Zasadnicze cechy procesu terapii stanowią: oparcie na współpracy między terapeutą a pacjentem, zorientowanie na rozwiązanie problemu, skupienie na teraźniejszości (z uwzględnieniem mechanizmów psychorozwojowych powstawania zaburzeń i dysfunkcji), ograniczenie w czasie oraz stosowanie odpowiednich technik terapeutycznych. Skuteczność oddziaływań psychoterapeutycznych jest poddawana ocenie, analogicznie do oceny skuteczności farmakoterapii – w badaniach eksperymentalnych wpisanych w nurt <anchor>medycyny opartej na dowodach</anchor> naukowych (ang. evidence based medicine – EBM)[1].
Medycyna oparta na faktach – Wikipedia, wolna encyklopedia
Medycyna oparta na faktach – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Medycyna+oparta+na+faktach "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Medycyna+oparta+na+faktach "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Medycyna+oparta+na+faktach "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Medycyna+oparta+na+faktach "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Historia](#Historia)
- [2Współczesność](#Współczesność)
- [3Metody postępowania](#Metody_postępowania)
- [4Inne dziedziny](#Inne_dziedziny)
- [5Zobacz też](#Zobacz_też)
- [6Uwagi](#Uwagi)
- [7Przypisy](#Przypisy)
- [8Linki zewnętrzne](#Linki_zewnętrzne)

Przełącz stan spisu treści

# Medycyna oparta na faktach

34 języki

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Bewysgebaseerde_medisyne "Bewysgebaseerde medisyne – afrikaans")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%D8%A8_%D9%85%D8%B3%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%84%D9%8A%D9%84 "طب مسند بالدليل – arabski")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Medicina_basada_en_l%27evid%C3%A8ncia "Medicina basada en l'evidència – kataloński")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D3%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D3%B3%D0%BB%D0%BB%C4%95_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Ӗнентерӳллĕ медицина – czuwaski")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Evidence-based_medicine "Evidence-based medicine – czeski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Evidensbaseret_medicin "Evidensbaseret medicin – duński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Evidenzbasierte_Medizin "Evidenzbasierte Medizin – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/T%C3%B5endusp%C3%B5hine_meditsiin "Tõenduspõhine meditsiin – estoński")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Evidence-based_medicine "Evidence-based medicine – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Medicina_basada_en_la_evidencia "Medicina basada en la evidencia – hiszpański")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/La%C5%ADindika%C4%B5a_medicino "Laŭindikaĵa medicino – esperanto")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Ebidentzian_Oinarritutako_Medikuntza "Ebidentzian Oinarritutako Medikuntza – baskijski")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C_%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF "پزشکی مبتنی بر شواهد – perski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9decine_fond%C3%A9e_sur_les_faits "Médecine fondée sur les faits – francuski")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Leigheas_ar_Bhonn_Fianaise "Leigheas ar Bhonn Fianaise – irlandzki")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EA%B7%BC%EA%B1%B0%EC%A4%91%EC%8B%AC%EC%9D%98%ED%95%99 "근거중심의학 – koreański")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%86%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%A4_%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%BE "साक्ष्य आधारित चिकित्सा – hindi")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Kedokteran_berbasis_bukti "Kedokteran berbasis bukti – indonezyjski")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Medicina_basata_sulle_evidenze "Medicina basata sulle evidenze – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A8%D7%A4%D7%95%D7%90%D7%94_%D7%9E%D7%91%D7%95%D7%A1%D7%A1%D7%AA_%D7%A8%D7%90%D7%99%D7%95%D7%AA "רפואה מבוססת ראיות – hebrajski")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Bizony%C3%ADt%C3%A9kokon_alapul%C3%B3_orvosl%C3%A1s "Bizonyítékokon alapuló orvoslás – węgierski")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Evidence-based_medicine "Evidence-based medicine – niderlandzki")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%A0%B9%E6%8B%A0%E3%81%AB%E5%9F%BA%E3%81%A5%E3%81%8F%E5%8C%BB%E7%99%82 "根拠に基づく医療 – japoński")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Evidensbasert_medisin "Evidensbasert medisin – norweski (bokmål)")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Medicina_baseada_em_evid%C3%AAncias "Medicina baseada em evidências – portugalski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Medicin%C4%83_bazat%C4%83_pe_dovezi "Medicină bazată pe dovezi – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Доказательная медицина – rosyjski")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Z_dokazi_podprta_medicina "Z dokazi podprta medicina – słoweński")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/N%C3%A4ytt%C3%B6%C3%B6n_perustuva_l%C3%A4%C3%A4ketiede "Näyttöön perustuva lääketiede – fiński")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Evidensbaserad_medicin "Evidensbaserad medicin – szwedzki")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%A7%E0%B8%8A%E0%B8%9B%E0%B8%8F%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%AD%E0%B8%B4%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%90%E0%B8%B2%E0%B8%99 "เวชปฏิบัติอิงหลักฐาน – tajski")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Доказова медицина – ukraiński")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_h%E1%BB%8Dc_th%E1%BB%B1c_ch%E1%BB%A9ng "Y học thực chứng – wietnamski")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%BE%AA%E8%AF%81%E5%8C%BB%E5%AD%A6 "循证医学 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q691640#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Medycyna_oparta_na_faktach "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Medycyna_oparta_na_faktach "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Medycyna_oparta_na_faktach)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Medycyna_oparta_na_faktach)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Medycyna_oparta_na_faktach "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Medycyna_oparta_na_faktach "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&oldid=73773789 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Medycyna_oparta_na_faktach&id=73773789&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FMedycyna_oparta_na_faktach)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FMedycyna_oparta_na_faktach)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q691640 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Medycyna+oparta+na+faktach)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Medycyna_oparta_na_faktach&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Evidence-based_medicine)

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

(Przekierowano z [Evidence-based medicine](/w/index.php?title=Evidence-based_medicine&redirect=no "Evidence-based medicine"))

**Medycyna oparta na faktach**, **medycyna oparta na dowodach** ( **naukowych**), **EBM** (od [ang.](/wiki/J%C4%99zyk_angielski "Język angielski") _evidence-based medicine_) – korzystanie w postępowaniu klinicznym z wiarygodnych dowodów naukowych[\[1\]](#cite_note-PI-EBM-1)[\[2\]](#cite_note-ebm-bmj-2) dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa terapii. Dowodów takich dostarczają wyniki [badań eksperymentalnych](/wiki/Badania_eksperymentalne_(medycyna) "Badania eksperymentalne (medycyna)") ( [RCT](/wiki/Randomizowane_kontrolowane_badania_kliniczne "Randomizowane kontrolowane badania kliniczne")) oraz [badań obserwacyjnych](/wiki/Badania_obserwacyjne "Badania obserwacyjne")[\[1\]](#cite_note-PI-EBM-1)[\[2\]](#cite_note-ebm-bmj-2).

Inne polskie odpowiedniki terminu EBM to „ewaluacja badań medycznych” (dla uzyskania identycznego skrótowca) i „praktyka oparta na wiarygodnych i aktualnych publikacjach” (POWAP) – jednak tłumaczenia te nie oddają pierwotnego znaczenia terminu[\[a\]](#cite_note-u1-3).

## Historia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Historia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Historia")\]

Jako protoplastę medycyny opartej na faktach wskazuje się wiedeńskiego lekarza [Ignaza Semmelweisa](/wiki/Ignaz_Semmelweis "Ignaz Semmelweis"), który w 1840 roku na podstawie badań [statystycznych](/wiki/Statystyka "Statystyka") skorelował umieralność kobiet na wydziale położniczym z wcześniejszą pracą lekarzy w [prosektorium](/wiki/Prosektorium "Prosektorium") i na tej podstawie wysnuł wniosek, że zakażenia poporodowe muszą być powodowane przez jakiś czynnik zakaźny przenoszony przez lekarzy. Dzięki tej obserwacji Semmelweis był w stanie obniżyć umieralność w połogu z 12% do 2% przez wprowadzenie procedury dezynfekcji rąk przez lekarzy opuszczających prosektorium[\[3\]](#cite_note-4), pomimo że nie potrafił precyzyjnie wyjaśnić mechanizmu zakażenia ( [Ludwik Pasteur](/wiki/Louis_Pasteur "Louis Pasteur") opisał go dopiero 20 lat później).

EBM rozwinęła się w latach 80. XX wieku jako reakcja na powszechną w medycynie dominację paradygmatu opartego na naukach podstawowych ( [patofizjologia](/wiki/Fizjologia_patologiczna "Fizjologia patologiczna"), [biochemia](/wiki/Biochemia "Biochemia")). Wywodzi się z [epidemiologii klinicznej](/wiki/Epidemiologia_kliniczna "Epidemiologia kliniczna"), dyscypliny zajmującej się problematyką [eksperymentu medycznego](/wiki/Eksperyment_kliniczny "Eksperyment kliniczny") i oceną wiarygodności badań klinicznych. Według części źródeł powstała na [McMaster University](/wiki/Uniwersytet_McMastera "Uniwersytet McMastera") w Kanadzie[\[4\]](#cite_note-ebm1-5), według innych – w uczelniach brytyjskich ( [Uniwersytet Oksfordzki](/wiki/Uniwersytet_Oksfordzki "Uniwersytet Oksfordzki"), [Londyńska Szkoła Higieny i Medycyny Tropikalnej](/wiki/Londy%C5%84ska_Szko%C5%82a_Higieny_i_Medycyny_Tropikalnej "Londyńska Szkoła Higieny i Medycyny Tropikalnej") i in.). „Ojcami EBM” bywają nazywani zarówno [David Sackett](/wiki/David_Sackett "David Sackett") (1934-2015) z McMaster University[\[5\]](#cite_note-McMaster-2015-6)[\[6\]](#cite_note-Picard-2015-7), jak [Archie Cochrane](/wiki/Archibald_Cochrane "Archibald Cochrane") (1909–1988) z [University College London](/wiki/University_College_London "University College London")[\[7\]](#cite_note-Stavrou-2014-8), autor klasycznej dla EBM książki _Effectiveness & Efficiency: Random Reflections on Health Services_[\[8\]](#cite_note-Eff&Eff-1999-9)[\[9\]](#cite_note-Eff&Eff-1972-10), upamiętniony nazwą utworzonej w 1993 roku [Cochrane Collaboration](/wiki/Cochrane_Collaboration "Cochrane Collaboration"), której celem jest gromadzenie wiarygodnych danych, dot. skuteczności tysięcy nowych procedur medycznych. Istotny wkład w budowanie statystycznych podstaw EBM wniósł też [Douglas Altman](/wiki/Douglas_Altman "Douglas Altman") (1948–2018), współtwórca Cochrane Collaboration, [CONSORT](/wiki/CONSORT "CONSORT") i in.

## Współczesność

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Współczesność") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Współczesność")\]

W skład EBM wchodzi, między innymi, typologia poszczególnych rodzajów klinicznych [badań naukowych](/wiki/Badania_naukowe "Badania naukowe") (w tym badania obserwacyjne i eksperymentalne) wraz z charakterystyką ich wiarygodności, wyszukiwanie publikacji naukowych (charakterystyki dostępnych baz informacji medycznej, na przykład MedLine[\[10\]](#cite_note-11), EMBASE ), podstawy [biostatystyki](/wiki/Biostatystyka "Biostatystyka"), zasady sporządzania badań wtórnych, takich jak [przeglądy systematyczne](/wiki/Przegl%C4%85d_systematyczny "Przegląd systematyczny") czy [metaanaliz](/wiki/Metaanaliza "Metaanaliza").

EBM nie ogranicza się jednak do operowania statystyką i metodami epidemiologii; oryginalne sformułowanie twórcy EBM G. Guyatta „best available evidence” nie wyklucza bowiem korzystania np. z mniej wiarygodnych doniesień naukowych (np. opisy przypadków), o ile lepsze nie istnieją lub nie są w danym momencie dostępne. Czyni to EBM nurtem otwartym na nowe koncepcje, o czym świadczy ewolucja „medycyny opartej na faktach” z buntowniczo nastawionego nurtu lat 80. do obecnie dominującego integracyjnego podejścia.

Owo integracyjne podejście, określane niekiedy żartobliwie jako _medicine based evidence_ ( _fakty oparte na medycynie_) rehabilituje rolę indywidualnego doświadczenia lekarza i patofizjologii oraz wartości pacjenta jako równoprawnych z dowodami naukowymi czynników w podejmowaniu decyzji medycznych.

Amerykańska fundacja ABIM w ramach kampanii _Choosing Wisely_ publikuje listę rozpowszechnionych w środowisku lekarskim terapii lub analiz, które w świetle badań naukowych są nieuzasadnione lub nieskuteczne[\[11\]](#cite_note-12).

Stosowanie podejścia EBM nie rozwiązało takich negatywnych aspektów jak błędne dowody (np. wykorzystanie wyników [niepoprawnie sporządzonych raportów z RCT](/wiki/Randomizowane_kontrolowane_badania_kliniczne#Raporty_z_badań "Randomizowane kontrolowane badania kliniczne")) czy wpływ ukrytych interesów w publikowaniu badań naukowych, które są coraz bardziej wyszukane i trudniejsze do wykazania. Nie przesądza to o tym, że model EBM okazał się bezwartościowy, jednak niezbędny wydaje się powrót do zasad EBM, etycznych aspektów leczenia chorych, indywidualnych i zrozumiałych procedur raczej niż sztywnych reguł postępowania[\[12\]](#cite_note-13).

## Metody postępowania

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Metody postępowania") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Metody postępowania")\]

Proces postępowania w EBM można streścić w następujących pięciu krokach[\[13\]](#cite_note-ebm_sicily-14):

- sprowadzenie problemu do postaci prawidłowo sformułowanego pytania; wymaga to krytycznego stawiania pytań, zaplanowania badania i określenia mocy dowodów[\[14\]](#cite_note-jrsm-15)
- systematyczne pozyskiwanie najlepszych dostępnych dowodów
- krytyczna ocena spójności wewnętrznej dowodów[\[15\]](#cite_note-parks-16), z uwzględnieniem następujących elementów:

  - [błędy systematyczne](/wiki/B%C5%82%C4%85d_systematyczny "Błąd systematyczny") wynikające z niewłaściwego doboru [próby](/wiki/Pr%C3%B3ba_statystyczna "Próba statystyczna"), zakłócenia przebiegu informacji i wpływu zmiennych [interweniujących](/wiki/Zmienna_obja%C5%9Bniaj%C4%85ca "Zmienna objaśniająca")
  - ilościowe aspekty rozpoznania i leczenia
  - wpływ wielkości próby na wyniki badania
  - kliniczne znaczenie wyników badania
  - możliwości uogólniania wyników badania
- zastosowanie wyników badania w praktyce[\[16\]](#cite_note-epling-17)
- ocena skuteczności[\[17\]](#cite_note-jamtved-18).

## Inne dziedziny

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: Inne dziedziny") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Inne dziedziny")\]

Pojęcie EBM zostało z czasem uwzględnione w innych dziedzinach klinicznych, w tym pielęgniarstwie, stomatologii, fizjoterapii, [farmakologii](/wiki/Farmakologia "Farmakologia"). W efekcie powstało określenie EBHC ( _evidence-based health care_), czyli opieka oparta na wiarygodnych i aktualnych publikacjach naukowych.

Powstało również pojęcie EBNP ( _evidence-based nursing practice_), czyli opieka pielęgniarska oparta na faktach. EBNP wdraża podobne zasady jak EBM, promując rozwiązywanie dylematów klinicznych, pielęgnacyjnych w oparciu o wykorzystanie oryginalnych doniesień. Wiarygodnych doniesień naukowych dostarcza [baza Cochrane'a](/wiki/Cochrane_Collaboration "Cochrane Collaboration") czy elektroniczny podręcznik UpToDate, baza Medline[\[18\]](#cite_note-19).

Pojęciem wywodzącym się bezpośrednio z EBM jest EBD ( _[evidence-based design](/w/index.php?title=Evidence-based_design&action=edit&redlink=1 "Evidence-based design (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q5418320#sitelinks-wikipedia "d:Q5418320")_), czyli projektowanie oparte na dowodach/badaniach naukowych. Stosowane do projektowania szpitali, placówek służby zdrowia, a także mebli medycznych.

Postuluje się także rozszerzenie działań „opartych na dowodach” na [politykę społeczną](/wiki/Polityka_spo%C5%82eczna "Polityka społeczna")[\[19\]](#cite_note-20) ( _evidence-based policy_) i [tworzenie prawa](/wiki/Legislacja "Legislacja") ( _evidence-based legislation_)\[ [potrzebny przypis](/wiki/Pomoc:Przypisy "Pomoc:Przypisy")\].

Coraz szerzej pojawia się również koncepcja zarządzania opartego na dowodach ( _[evidence-based management](/w/index.php?title=Evidence-based_management&action=edit&redlink=1 "Evidence-based management (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q5418329#sitelinks-wikipedia "d:Q5418329")_) oraz szkoleń opartych na dowodach ( _evidence-based training_)[\[20\]](#cite_note-21).

## Zobacz też

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: Zobacz też") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zobacz też")\]

- [Cochrane Collaboration](/wiki/Cochrane_Collaboration "Cochrane Collaboration")
- [technologia medyczna](/wiki/Technologia_medyczna "Technologia medyczna")
- [harvest plot](/wiki/Harvest_plot "Harvest plot")

## Uwagi

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: Uwagi") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Uwagi")\]

1. [↑](#cite_ref-u1_3-0)według Polskiego Instytutu Evidence Based Medicine[\[1\]](#cite_note-PI-EBM-1)

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

01. ↑ [a](#cite_ref-PI-EBM_1-0)[b](#cite_ref-PI-EBM_1-1)[c](#cite_ref-PI-EBM_1-2)[Mapa serwisu](http://ebm.org.pl/map.php?_tc=5216E767D8D95B8918C1F9B40A895EE1). \[w:\] _Polski Instytut Evidence Based Medicine (PI-EBM)_ \[on-line\]. PI-EBM. \[dostęp 2020-01-18\].
02. ↑ [a](#cite_ref-ebm-bmj_2-0)[b](#cite_ref-ebm-bmj_2-1)D. L Sackett, W. M C Rosenberg, J A M. Gray, R B. Haynes i inni. [_Evidence based medicine: what it is and what it isn't_](http://www.bmj.com/content/312/7023/71). „BMJ”. 312 (7023), s. 71-72, 1996-01-13. BMJ. [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.1136/bmj.312.7023.71](https://doi.org/10.1136/bmj.312.7023.71). [ISSN](/wiki/International_Standard_Serial_Number "International Standard Serial Number") [0959-8138](http://worldcat.org/issn/0959-8138). (ang.).
03. [↑](#cite_ref-4)Ian Ayres: _[Super Crunchers](https://archive.org/details/isbn_9780719564659)_. 2008\. [ISBN 0-7195-6465-4](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/0719564654 "Specjalna:Książki/0719564654"). Brak numerów stron w książce
04. [↑](#cite_ref-ebm1_5-0)Victor M. Montori, Gordon H. Guyatt. [_Progress in Evidence-Based Medicine_](https://archive.ph/20140214042624/http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=182722). „JAMA”. 300 (15), s. 1814-1816, 2008. [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.1001/jama.300.15.1814](https://doi.org/10.1001/jama.300.15.1814). (ang.).
05. [↑](#cite_ref-McMaster-2015_6-0)red.. [_David Sackett remembered as 'father of evidence-based medicine'_](https://fhs.mcmaster.ca/network/david_sackett.html). „McMaster Faculty of Health Sciences Newsmagazine”. 9 (3), 2015. McMaster Faculty of Health Sciences Newsmagazine. (ang.).brak numeru strony
06. [↑](#cite_ref-Picard-2015_7-0)André Picard: [David Sackett: The father of evidence-based medicine](https://www.theglobeandmail.com/life/health-and-fitness/health/david-sackett-the-father-of-evidence-based-medicine/article24607930/). \[w:\] _The Globe and Mail_ \[on-line\]. May 25, 2015. \[dostęp 2020-08-06\]. (ang.).
07. [↑](#cite_ref-Stavrou-2014_8-0)Antonio Stavrou, Dimitrios Challoumas, Georgios Dimitrakakis. [_Archibald Cochrane (1909–1988): the father of evidence-based medicine_](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3867052/). „InteractiveCardioVascularand ThoracicSurgery”, s. 121–124, 2014. Oxford University Press. [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.1093/icvts/ivt451](https://doi.org/10.1093/icvts/ivt451). (ang.).
08. [↑](#cite_ref-Eff&Eff-1999_9-0)Archie L. Cochrane: _[Effectiveness & Efficiency: Random Reflections on Health Services](https://books.google.pl/books?id=jRsEIDJwSy8C&dq=Effectiveness+and+Efficiency:+Random+Reflections+on+Health+Services,+first+published+in+1972&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjfqpLrsfvoAhWwpYsKHZs8BEAQ6AEIJzAA)_. Taylor & Francis, 1999, s. 103. [ISBN 1-85315-394-X](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/185315394X "Specjalna:Książki/185315394X").
09. [↑](#cite_ref-Eff&Eff-1972_10-0)Archie L. Cochrane: _[Effectiveness & Efficiency: Random Reflections on Health Services](https://www.nuffieldtrust.org.uk/files/2017-01/effectiveness-and-efficiency-web-final.pdf)_. The Nuffield Provintial Hospitals Trust, 1972, s. 92.
10. [↑](#cite_ref-11)[Baza artykułów MedLine](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/). \[dostęp 2009-12-08\].
11. [↑](#cite_ref-12)[Five Things Physicians and Patients Should Question](http://choosingwisely.org/?page_id=13). ABIM.
12. [↑](#cite_ref-13)Trisha Greenhalgh, Jeremy Howick, Neal Maskrey. [_Evidence based medicine: a movement in crisis?_](http://www.bmj.com/content/bmj/348/bmj.g3725.full.pdf). „BMJ”, Published 13 June 2014. [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.1136/bmj.g3725](https://doi.org/10.1136/bmj.g3725).
13. [↑](#cite_ref-ebm_sicily_14-0)Martin Dawes, William Summerskill, Paul Glasziou et al.. [_Sicily statement on evidence-based practice_](http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1472-6920-5-1.pdf). „BMC Medical Education”. 5 (1), s. 1-7, 2005. [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.1186/1472-6920-5-1](https://doi.org/10.1186/1472-6920-5-1).
14. [↑](#cite_ref-jrsm_15-0)David L Sackett, William M C Rosenberg,. [_The need for evidence-based medicine_](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1295384/pdf/jrsocmed00064-0020.pdf). „J R Soc Med”. 88, s. 620-624, 1995. (ang.).
15. [↑](#cite_ref-parks_16-0)Parkes J, Hyde C, Deeks JJ, Milne R. [_Teaching critical appraisal skills in health care settings (Review)_](https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD001270/full). „The Cochrane Library”, 2001. [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.1002/14651858.CD001270](https://doi.org/10.1002/14651858.CD001270).
16. [↑](#cite_ref-epling_17-0)Epling J, Smucny J, Patil A, Tudiver F. [_Teaching evidence-based medicine skills through a residency-developed guideline_](http://www.stfm.org/Portals/49/Documents/FMPDF/FamilyMedicineVol34Issue9Epling646.pdf). „Fam Med”. 34 (9), s. 646–8, October 2002.
17. [↑](#cite_ref-jamtved_18-0)Jamtvedt G, Young JM, Kristoffersen DT, Thomson O'Brien MA, Oxman AD. _Audit and feedback: effects on professional practice and health care outcomes_. „Cochrane Database Syst Rev”, s. CD000259, 2003. [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.1002/14651858.CD000259](https://doi.org/10.1002/14651858.CD000259).
18. [↑](#cite_ref-19)Europejskie Centrum Kształcenia Podyplomowego: [Evidence Based Nursing - co to jest?](https://web.archive.org/web/20121011060545/http://eckp.wroclaw.pl/evidence-based-nursing.php?subaction=showfull&id=1311192208&archive=&start_from=&ucat=10&). Wrocław, 2011. \[dostęp 2011-11-17\]. \[zarchiwizowane z [tego adresu](http://eckp.wroclaw.pl/evidence-based-nursing.php?subaction=showfull&id=1311192208&archive=&start_from=&ucat=10) (2012-10-11)\].
19. [↑](#cite_ref-20)Nick Black: [Evidence based policy: proceed with care](http://www.bmj.com/cgi/content/full/323/7307/275). BMJ, 2001.
20. [↑](#cite_ref-21)ProjektM, [_Edukacja oparta na dowodach. - Moderator - Szkoły, szkolenia, usługi doradcze_](http://web.archive.org/web/20180327153500/http://moderator.edu.pl/edukacja-oparta-na-dowodach/), „Moderator - Szkoły, szkolenia, usługi doradcze”, 20 czerwca 2017 \[dostęp 2018-03-27\] \[zarchiwizowane z [adresu](http://moderator.edu.pl/edukacja-oparta-na-dowodach/) 2018-03-27\].

## Linki zewnętrzne

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&veaction=edit&section=8 "Edytuj sekcję: Linki zewnętrzne") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&action=edit&section=8 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Linki zewnętrzne")\]

- [![publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Open_Access_logo_green_alt2.svg/8px-Open_Access_logo_green_alt2.svg.png)](/wiki/Otwarty_dost%C4%99p "publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać")[Karolina Głowacka](/wiki/Karolina_G%C5%82owacka "Karolina Głowacka") i Jakub Zawiła-Niedźwiecki, _[Medycyna oparta na dowodach – czy jest dla niej skuteczna alternatywa?](https://www.youtube.com/watch?v=ku50w71WKEQ)_, kanał „Radio Naukowe” na [YouTube](/wiki/YouTube "YouTube"), 21 września 2023 \[dostęp 2023-09-21\].
- Hriday M. Shah (BS, Medical Student), Kevin C. Chung (MD, MS, Professor of Surgery). [_Archie Cochrane and his vision for evidence-based medicine_](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2746659/). „Plastic and Reconstructive Surgery”. 124 (3), s. 982–988, 2009 Sep. [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.1097/PRS.0b013e3181b03928](https://doi.org/10.1097/PRS.0b013e3181b03928). [ISSN](/wiki/International_Standard_Serial_Number "International Standard Serial Number") [0032-1052](http://worldcat.org/issn/0032-1052). (ang.).

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Star_of_life.svg/20px-Star_of_life.svg.png)[Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii](/wiki/Wikipedia:Zastrze%C5%BCenia_dotycz%C4%85ce_poj%C4%99%C4%87_medycznych "Wikipedia:Zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych").

[Kontrola autorytatywna](/wiki/Kontrola_autorytatywna "Kontrola autorytatywna") (academic medicine):

- [LCCN](/wiki/Library_of_Congress_Control_Number "Library of Congress Control Number"): [sh97007984](http://lccn.loc.gov/sh97007984)
- [GND](/wiki/Gemeinsame_Normdatei "Gemeinsame Normdatei"): [4543414-1](http://d-nb.info/gnd/4543414-1)
- [BnF](/wiki/Biblioth%C3%A8que_nationale "Bibliothèque nationale"): [136087861](http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb136087861)
- [BNCF](/wiki/Centralna_Biblioteka_Narodowa_we_Florencji "Centralna Biblioteka Narodowa we Florencji"): [52104](http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=52104)
- [NKC](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Republiki_Czeskiej "Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej"): [ph187985](http://aut.nkp.cz/ph187985)
- [J9U](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Izraela "Biblioteka Narodowa Izraela"): [987007549198105171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007549198105171)

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa"):

- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [topic/evidence-based-medicine](https://www.britannica.com/topic/evidence-based-medicine)
- [Catalana](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P1296 "d:Property:P1296"): [0251128](https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0251128.xml)
- [DSDE](/wiki/Den_Store_Danske_Encyklop%C3%A6di "Den Store Danske Encyklopædi"): [evidensbaseret\_medicin](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=8313&url_prefix=https://denstoredanske.lex.dk/&id=evidensbaseret_medicin)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Medycyna\_oparta\_na\_faktach&oldid=73773789](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&oldid=73773789)”

[Kategoria](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Medycyna oparta na faktach](/wiki/Kategoria:Medycyna_oparta_na_faktach "Kategoria:Medycyna oparta na faktach")

Ukryte kategorie:

- [Szablon cytowania książki – brak numeru strony](/wiki/Kategoria:Szablon_cytowania_ksi%C4%85%C5%BCki_%E2%80%93_brak_numeru_strony "Kategoria:Szablon cytowania książki – brak numeru strony")
- [Szablon cytowania czasopisma – brak numeru strony](/wiki/Kategoria:Szablon_cytowania_czasopisma_%E2%80%93_brak_numeru_strony "Kategoria:Szablon cytowania czasopisma – brak numeru strony")
- [Artykuły z propozycjami tłumaczeń](/wiki/Kategoria:Artyku%C5%82y_z_propozycjami_t%C5%82umacze%C5%84 "Kategoria:Artykuły z propozycjami tłumaczeń")
- [Artykuły z brakującymi przypisami od 2014-02](/wiki/Kategoria:Artyku%C5%82y_z_brakuj%C4%85cymi_przypisami_od_2014-02 "Kategoria:Artykuły z brakującymi przypisami od 2014-02")
- [Kontrola autorytatywna potrzebuje polskiej etykiety](/wiki/Kategoria:Kontrola_autorytatywna_potrzebuje_polskiej_etykiety "Kategoria:Kontrola autorytatywna potrzebuje polskiej etykiety")

- Tę stronę ostatnio edytowano 14 maj 2024, 12:33.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Medycyna_oparta_na_faktach&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)