13.7 Teoria grawitacji Einsteina - Fizyka dla szkół wyższych. Tom 1
W 1905 roku Albert Einstein (1879–1955) opublikował szczególną teorię względności (ang. Theory of Special Relativity). Teoria ta została omówiona szczeg...
Teoria względności
W 1905 roku Albert Einstein (1879–1955) opublikował szczególną teorię względności (ang. Theory of Special Relativity). Teoria ta została omówiona szczegółowo w rozdziale <anchor>Teoria względności</anchor>, więc powiemy w tym miejscu o niej tylko kilka słów. W teorii tej, prędkość żadnego ciała nie może przekroczyć prędkości światła — jest ona swoistym ograniczeniem prędkości w całym Wszechświecie. Ten prosty fakt został zweryfikowany w niezliczonych eksperymentach. Niesie on jednak ze sobą fundamentalne konsekwencje — przestrzeń i czas nie są absolutne. Dwie osoby poruszające się względem siebie nie zgadzają się co do wyniku pomiaru długości poruszających się obiektów oraz upływającego czasu. Prawie wszystkie prawa mechaniki, których nauczyłeś się w poprzednich rozdziałach, pomimo że są wyjątkowo dokładne nawet przy prędkościach rzędu wielu tysięcy kilometrów na sekundę, zaczynają zawodzić, gdy prędkość ciała zbliża się do prędkości światła.
Rozdz. 5 Wstęp - Fizyka dla szkół wyższych. Tom 3 | OpenStax
Rozdz. 5 Wstęp - Fizyka dla szkół wyższych. Tom 3 \| OpenStax

[Przejdź do treści](#main-content) [Przejdź do informacji o dostępności](https://openstax.org/accessibility-statement)Menu skrótów klawiszowych

[![Logo OpenStax](/rex/releases/v4/6d3f24e/static/media/logo.6064f4d8.svg)](/)

[Fizyka dla szkół wyższych. Tom 3](https://openstax.pl/szczegoly-ksiazki?book=Fizyka_dla_szk%C3%B3%C5%82_wy%C5%BCszych_tom_3)

# Wstęp

[Fizyka dla szkół wyższych. Tom 3](https://openstax.pl/szczegoly-ksiazki?book=Fizyka_dla_szk%C3%B3%C5%82_wy%C5%BCszych_tom_3) Wstęp

SzukajSzukaj

![](/rex/releases/v4/6d3f24e/static/media/text-size.3058fef1.svg)

* * *

Zamknij
Szukaj

![](/rex/releases/v4/6d3f24e/static/media/text-size.3058fef1.svg)

Spis treściSpis treści

Notatki

Drukuj

Spis treści

01. [Przedmowa](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/przedmowa)
02. Optyka



1. 1Natura światła



1. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep)
2. [1.1Rozchodzenie się światła](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-1-rozchodzenie-sie-swiatla)
3. [1.2Prawo odbicia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-2-prawo-odbicia)
4. [1.3Załamanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-3-zalamanie)
5. [1.4Całkowite wewnętrzne odbicie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-4-calkowite-wewnetrzne-odbicie)
6. [1.5Rozszczepienie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-5-rozszczepienie)
7. [1.6Zasada Huygensa](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-6-zasada-huygensa)
8. [1.7Polaryzacja](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-7-polaryzacja)
9. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-zadania-dodatkowe)
7. [Zadania trudniejsze](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-zadania-trudniejsze)

2. 2Optyka geometryczna i tworzenie obrazu



01. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-wstep)
02. [2.1Obrazy tworzone przez zwierciadła płaskie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-1-obrazy-tworzone-przez-zwierciadla-plaskie)
03. [2.2Zwierciadła sferyczne](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-2-zwierciadla-sferyczne)
04. [2.3Obrazy tworzone przez załamanie promieni światła](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-3-obrazy-tworzone-przez-zalamanie-promieni-swiatla)
05. [2.4Cienkie soczewki](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-4-cienkie-soczewki)
06. [2.5Oko](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-5-oko)
07. [2.6Aparat fotograficzny](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-6-aparat-fotograficzny)
08. [2.7Proste przyrządy powiększające](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-7-proste-przyrzady-powiekszajace)
09. [2.8Mikroskopy i teleskopy](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-8-mikroskopy-i-teleskopy)
10. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/2-zadania-dodatkowe)

3. 3Interferencja



1. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-wstep)
2. [3.1Doświadczenie Younga z dwiema szczelinami](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-1-doswiadczenie-younga-z-dwiema-szczelinami)
3. [3.2Matematyczny opis interferencji](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-2-matematyczny-opis-interferencji)
4. [3.3Interferencja na wielu szczelinach](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-3-interferencja-na-wielu-szczelinach)
5. [3.4Interferencja w cienkich warstwach](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-4-interferencja-w-cienkich-warstwach)
6. [3.5Interferometr Michelsona](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-5-interferometr-michelsona)
7. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-zadania-dodatkowe)
7. [Zadania trudniejsze](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/3-zadania-trudniejsze)

4. 4Dyfrakcja



1. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-wstep)
2. [4.1Dyfrakcja na pojedynczej szczelinie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-1-dyfrakcja-na-pojedynczej-szczelinie)
3. [4.2Natężenie światła w dyfrakcji na pojedynczej szczelinie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-2-natezenie-swiatla-w-dyfrakcji-na-pojedynczej-szczelinie)
4. [4.3Dyfrakcja na podwójnej szczelinie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-3-dyfrakcja-na-podwojnej-szczelinie)
5. [4.4Siatki dyfrakcyjne](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-4-siatki-dyfrakcyjne)
6. [4.5Otwory kołowe i rozdzielczość](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-5-otwory-kolowe-i-rozdzielczosc)
7. [4.6Dyfrakcja rentgenowska](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-6-dyfrakcja-rentgenowska)
8. [4.7Holografia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-7-holografia)
9. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-zadania-dodatkowe)
7. [Zadania trudniejsze](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-zadania-trudniejsze)

03. Fizyka współczesna



1. 5Teoria względności



01. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-wstep)
02. [5.1Niezmienność praw fizyki](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-1-niezmiennosc-praw-fizyki)
03. [5.2Względność jednoczesności zdarzeń](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-2-wzglednosc-jednoczesnosci-zdarzen)
04. [5.3Dylatacja czasu](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-3-dylatacja-czasu)
05. [5.4Skrócenie długości w szczególnej teorii względności](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-4-skrocenie-dlugosci-w-szczegolnej-teorii-wzglednosci)
06. [5.5Transformacja Lorentza](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-5-transformacja-lorentza)
07. [5.6Względność prędkości w szczególnej teorii względności](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-6-wzglednosc-predkosci-w-szczegolnej-teorii-wzglednosci)
08. [5.7Relatywistyczny efekt Dopplera](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-7-relatywistyczny-efekt-dopplera)
09. [5.8Pęd relatywistyczny](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-8-ped-relatywistyczny)
10. [5.9Energia relatywistyczna](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-9-energia-relatywistyczna)
11. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-zadania-dodatkowe)

2. 6Fotony i fale materii



1. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-wstep)
2. [6.1Promieniowanie ciała doskonale czarnego](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-1-promieniowanie-ciala-doskonale-czarnego)
3. [6.2Efekt fotoelektryczny](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-2-efekt-fotoelektryczny)
4. [6.3Efekt Comptona](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-3-efekt-comptona)
5. [6.4Model atomu wodoru Bohra](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-4-model-atomu-wodoru-bohra)
6. [6.5Fale de Broglie’a](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-5-fale-de-brogliea)
7. [6.6Dualizm korpuskularno-falowy](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-6-dualizm-korpuskularno-falowy)
8. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/6-zadania-dodatkowe)

3. 7Mechanika kwantowa



1. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-wstep)
2. [7.1Funkcje falowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-1-funkcje-falowe)
3. [7.2Zasada nieoznaczoności Heisenberga](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-2-zasada-nieoznaczonosci-heisenberga)
4. [7.3Równanie Schrӧdingera](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-3-rownanie-schrodingera)
5. [7.4Cząstka kwantowa w pudełku](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-4-czastka-kwantowa-w-pudelku)
6. [7.5Kwantowy oscylator harmoniczny](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-5-kwantowy-oscylator-harmoniczny)
7. [7.6Tunelowanie cząstek przez bariery potencjału](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-6-tunelowanie-czastek-przez-bariery-potencjalu)
8. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-zadania-dodatkowe)
7. [Zadania trudniejsze](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/7-zadania-trudniejsze)

4. 8Budowa atomu



1. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-wstep)
2. [8.1Atom wodoru](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-1-atom-wodoru)
3. [8.2Orbitalny magnetyczny moment dipolowy elektronu](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-2-orbitalny-magnetyczny-moment-dipolowy-elektronu)
4. [8.3Spin elektronu](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-3-spin-elektronu)
5. [8.4Zakaz Pauliego i układ okresowy pierwiastków](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-4-zakaz-pauliego-i-uklad-okresowy-pierwiastkow)
6. [8.5Widma atomowe i promieniowanie rentgenowskie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-5-widma-atomowe-i-promieniowanie-rentgenowskie)
7. [8.6Lasery](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-6-lasery)
8. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/8-zadania-dodatkowe)

5. 9Fizyka materii skondensowanej



01. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-wstep)
02. [9.1Rodzaje wiązań cząsteczkowych](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-1-rodzaje-wiazan-czasteczkowych)
03. [9.2Widma cząsteczkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-2-widma-czasteczkowe)
04. [9.3Wiązania w ciałach stałych](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-3-wiazania-w-cialach-stalych)
05. [9.4Model elektronów swobodnych w metalach](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-4-model-elektronow-swobodnych-w-metalach)
06. [9.5Teoria pasmowa ciał stałych](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-5-teoria-pasmowa-cial-stalych)
07. [9.6Półprzewodniki i domieszkowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-6-polprzewodniki-i-domieszkowanie)
08. [9.7Przyrządy półprzewodnikowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-7-przyrzady-polprzewodnikowe)
09. [9.8Nadprzewodnictwo](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-8-nadprzewodnictwo)
10. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-zadania-dodatkowe)
7. [Zadania trudniejsze](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/9-zadania-trudniejsze)

6. 10Fizyka jądrowa



1. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-wstep)
2. [10.1Własności jądra atomowego](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-1-wlasnosci-jadra-atomowego)
3. [10.2Energia wiązania jądra](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-2-energia-wiazania-jadra)
4. [10.3Rozpad promieniotwórczy](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-3-rozpad-promieniotworczy)
5. [10.4Procesy rozpadu](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-4-procesy-rozpadu)
6. [10.5Rozszczepienie jądra atomowego](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-5-rozszczepienie-jadra-atomowego)
7. [10.6Fuzja jądrowa](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-6-fuzja-jadrowa)
8. [10.7Skutki biologiczne i zastosowania medyczne promieniowania jądrowego](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-7-skutki-biologiczne-i-zastosowania-medyczne-promieniowania-jadrowego)
9. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-zadania-dodatkowe)
7. [Zadania trudniejsze](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/10-zadania-trudniejsze)

7. 11Fizyka cząstek elementarnych i kosmologia



1. [Wstęp](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-wstep)
2. [11.1Wstęp do fizyki cząstek elementarnych](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-1-wstep-do-fizyki-czastek-elementarnych)
3. [11.2Zasady zachowania w fizyce cząstek elementarnych](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-2-zasady-zachowania-w-fizyce-czastek-elementarnych)
4. [11.3Kwarki](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-3-kwarki)
5. [11.4Akceleratory i detektory cząstek](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-4-akceleratory-i-detektory-czastek)
6. [11.5Model standardowy](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-5-model-standardowy)
7. [11.6Wielki Wybuch](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-6-wielki-wybuch)
8. [11.7Ewolucja wczesnego Wszechświata](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-7-ewolucja-wczesnego-wszechswiata)
9. Podsumowanie rozdziału



1. [Kluczowe pojęcia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-kluczowe-pojecia)
2. [Najważniejsze wzory](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-najwazniejsze-wzory)
3. [Podsumowanie](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-podsumowanie)
4. [Pytania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-pytania)
5. [Zadania](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-zadania)
6. [Zadania dodatkowe](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-zadania-dodatkowe)
7. [Zadania trudniejsze](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/11-zadania-trudniejsze)

04. [AJednostki](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/a-jednostki)
05. [BPrzeliczanie jednostek](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/b-przeliczanie-jednostek)
06. [CNajważniejsze stałe fizyczne](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/c-najwazniejsze-stale-fizyczne)
07. [DDane astronomiczne](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/d-dane-astronomiczne)
08. [EWzory matematyczne](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/e-wzory-matematyczne)
09. [FUkład okresowy pierwiastków](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/f-uklad-okresowy-pierwiastkow)
10. [GAlfabet grecki](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/g-alfabet-grecki)
11. Rozwiązania zadań



01. [Rozdział 1](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-1)
02. [Rozdział 2](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-2)
03. [Rozdział 3](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-3)
04. [Rozdział 4](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-4)
05. [Rozdział 5](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-5)
06. [Rozdział 6](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-6)
07. [Rozdział 7](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-7)
08. [Rozdział 8](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-8)
09. [Rozdział 9](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-9)
10. [Rozdział 10](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-10)
11. [Rozdział 11](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/rozdzial-11)

12. [Skorowidz nazwisk](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/skorowidz-nazwisk)
13. [Skorowidz rzeczowy](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/skorowidz-rzeczowy)
14. [Skorowidz terminów obcojęzycznych](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/skorowidz-terminow-obcojezycznych)

Ilustracja 5.1Szczególna teoria względności wyjaśnia, dlaczego na Ziemi czas płynie inaczej niż dla szybko poruszającego się satelity systemu GPS (Global Positioning System). Odbiorniki nawigacji satelitarnej znajdujące się w samochodach nie mogłyby poprawnie określać swojej pozycji na Ziemi, nie biorąc pod uwagę tej rozbieżności. Źródło: USAF


## Treść rozdziału

[5.1Niezmienność praw fizyki](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-1-niezmiennosc-praw-fizyki)

[5.2Względność jednoczesności zdarzeń](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-2-wzglednosc-jednoczesnosci-zdarzen)

[5.3Dylatacja czasu](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-3-dylatacja-czasu)

[5.4Skrócenie długości w szczególnej teorii względności](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-4-skrocenie-dlugosci-w-szczegolnej-teorii-wzglednosci)

[5.5Transformacja Lorentza](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-5-transformacja-lorentza)

[5.6Względność prędkości w szczególnej teorii względności](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-6-wzglednosc-predkosci-w-szczegolnej-teorii-wzglednosci)

[5.7Relatywistyczny efekt Dopplera](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-7-relatywistyczny-efekt-dopplera)

[5.8Pęd relatywistyczny](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-8-ped-relatywistyczny)

[5.9Energia relatywistyczna](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-9-energia-relatywistyczna)

Szczególna teoria względności została sformułowana przez Alberta Einsteina (1879–1955) w 1905 roku. Opisuje ona, w jaki sposób czas, przestrzeń i zjawiska fizyczne zachowują się w różnych układach odniesienia poruszających się ze stałą prędkością względem siebie. Teoria ta różni się od późniejszej pracy Einsteina opisującej ogólną teorię względności, która uwzględnia dowolny układ odniesienia, w tym układ o niezerowym przyspieszeniu. Kluczowym założeniem teorii Einsteina jest niezależność prędkości światła w próżni od układu odniesienia.


Teoria względności doprowadziła do znaczących zmian w sposobie postrzegania czasu i przestrzeni. „Zdroworozsądkowe prawa fizyczne”, których używamy do opisu czasoprzestrzeni opierającej się na prawach Newtona, rozróżniają czas i przestrzeń jako odrębne pojęcia i różnią się znacząco od praw właściwych obiektom poruszającym się z prędkością bliską prędkości światła. Na przykład szczególna teoria względności stwierdza, że pomiary czasu i długości nie są takie same dla poruszających się względem siebie układów odniesienia. Cząstka zaobserwowana w jednym układzie może istnieć 10-8⁢s10-8⁢s, gdy w innym istnieje 2⋅10-8⁢s2⋅10-8⁢s. Pewien przedmiot może mieć 2⁢m2⁢m w jednym układzie, a w innym 3⁢m3⁢m. Te zmiany są zwykle wyraźne dopiero dla prędkości bliskich prędkości światła, ale nawet w przypadku dużo mniejszych prędkości osiąganych przez satelitę GPS, którego poprawne funkcjonowanie wymaga niezwykle dokładnych pomiarów czasowych, zmiana długości w różnych układach odniesienia może wpłynąć na jego działanie i przez to musi zostać wzięta pod uwagę.


Inaczej niż w przypadku mechaniki newtonowskiej (ang. Newtonian mechanics), która opisuje ruch ciał, czy równań Maxwella (ang. Maxwell’s equations), określających zachowanie fal elektromagnetycznych, szczególna teoria względności nie ogranicza się do konkretnego typu zjawiska fizycznego. Jej założenia dotyczące czasoprzestrzeni mają wpływ na wszystkie podstawowe teorie fizyczne.


Poprawki do mechaniki newtonowskiej wprowadzone przez szczególną teorię względności nie są istotne dla obiektów o prędkościach małych w porównaniu z prędkością światła. Nie podważają one klasycznych praw Newtona w tym zakresie. Równania mechaniki relatywistycznej odchodzą znacząco od klasycznej mechaniki Newtona jedynie dla obiektów poruszających się z prędkością relatywistyczną (mniejszą od prędkości światła, ale zbliżoną do niej). W makroskopowym świecie, którego doświadczamy na co dzień, prawa fizyki można uprościć do klasycznej mechaniki Newtona, z pominięciem poprawek wynikających z fizyki relatywistycznej.


[Poprzednia](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/4-zadania-trudniejsze) [Następna](../../fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-1-niezmiennosc-praw-fizyki)

Cytowanie i udostępnianie

Ten podręcznik nie może być wykorzystywany do trenowania sztucznej inteligencji ani do przetwarzania przez systemy sztucznej inteligencji bez zgody OpenStax lub OpenStax Poland.

Chcesz zacytować, udostępnić albo zmodyfikować treść tej książki? Została ona wydana na licencji
[Uznanie autorstwa (CC BY)](https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl), która wymaga od Ciebie uznania autorstwa OpenStax.

**Cytowanie i udostępnienia**

- Jeśli rozpowszechniasz tę książkę w formie drukowanej, umieść na każdej jej kartce informację:


> Treści dostępne za darmo na https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep

- Jeśli rozpowszechniasz całą książkę lub jej fragment w formacie cyfrowym, na każdym widoku strony umieść informację:


> Treści dostępne za darmo na [https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep](https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep)


**Cytowanie**

- Jeśli chcesz zacytować tę książkę, skorzystaj z dostępnych narzędzi do tworzenia wpisów bibliograficznych, jak np.:
[ten](https://www.lib.ncsu.edu/citationbuilder/#/default/default).
   - Autorzy: William Moebs, Samuel J. Ling, Jeff Sanny

  - Wydawca/strona internetowa: OpenStax Poland

  - Tytuł książki: Fizyka dla szkół wyższych. Tom 3

  - Data publikacji: 11 cze 2018

  - Miejscowość: Warszawa

  - URL książki: [https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep](https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/1-wstep)
  - URL fragmentu: [https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-wstep](https://openstax.org/books/fizyka-dla-szk%C3%B3%C5%82-wy%C5%BCszych-tom-3/pages/5-wstep)

© 21 wrz 2022 OpenStax. Treść książki została wytworzona przez OpenStax na licencji Uznanie autorstwa (CC BY) . **Nazwa OpenStax, logo OpenStax, okładki OpenStax, nazwa OpenStax CNX oraz OpenStax CNX logo**
**nie podlegają licencji Creative Commons i wykorzystanie ich jest dozwolone wyłącznie na mocy uprzedniego pisemnego upoważnienia przez Rice University.**

## Naszą misją jest zapewnienie wszystkim dostępu do wiedzy i edukacji.

OpenStax jest częścią Rice University i fundacją non profit typu 501(c)(3). [Wpłać darowiznę](/give) i pomóż nam dotrzeć do większej liczby studentów.

### Pomoc

[Skontaktuj się z nami](/contact)
[Zespół wsparcia](https://help.openstax.org/s/)
[FAQ](/faq)

### OpenStax

[Dla prasy](/press)
[Newsletter](http://www2.openstax.org/l/218812/2016-10-04/lvk)
[Kariera](/careers)

### Zasady korzystania

[Informacja o dostępności](/accessibility-statement)
[Regulamin](/tos)
[Licencja](/license)
[Polityka prywatności](/privacy-policy)

© 1999-2024, Rice University. Jeśli nie zaznaczono inaczej, podręczniki na tej stronie zostały opublikowane na licencji
[Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa](https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/).


Advanced Placement® i AP® są znakami towarowymi zarejestrowanymi i/lub należącymi do fundacji College Board, która nie jest powiązana z tą stroną i jej nie wspiera.


[facebook](https://www.facebook.com/openstax)
[twitter](https://twitter.com/openstax)
[linkedin](https://www.linkedin.com/company/openstax)
[instagram](https://www.instagram.com/openstax/)
[![Logo Rice University]()](http://www.rice.edu)