Rajdowe mistrzostwa świata – Wikipedia, wolna encyklopedia
Rajdowe samochodowe mistrzostwa świata (w skrócie RSMŚ, WRC – ang. World Rally Championship) – najwyższa kategoria rywalizacji w rajdach samochodowych, ...
turbosprężarkę
Każdy samochód specyfikacji WRC obowiązują regulacje przygotowane przez FIA. Definiują one zakres dozwolonych przeróbek w stosunku do drogowej wersji pojazdu, który jest bazą dla samochodu rajdowego, ograniczają maksymalną moc silnika (teoretycznie do 300 KM), minimalną masę pojazdu (1200 kg) i precyzują wymagania w stosunku do wyposażenia odpowiedzialnego za bezpieczeństwo załogi. Silnik może mieć maksymalnie 1600 cm³ pojemności, z reguły posiada <anchor>turbosprężarkę</anchor> oraz sekwencyjną skrzynię biegów o wzmocnionej konstrukcji (w historii aut WRC spotykane były skrzynie posiadające od czterech do siedmiu przełożeń) oraz inteligentny napęd na cztery koła. Samochód ten musi być też przystosowany do poruszania się po normalnych drogach, gdyż musi przemieszczać się nimi pomiędzy metą jednego i startem kolejnego odcinka specjalnego.
Turbosprężarka – Wikipedia, wolna encyklopedia
Turbosprężarka – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Budowa](#Budowa)
- [2Zasada działania](#Zasada_działania)
- [3Typy budowy](#Typy_budowy)Przełącz podsekcję Typy budowy  - [3.1BiTurbo/TwinTurbo](#BiTurbo/TwinTurbo)    - [3.1.1BiTurbo](#BiTurbo)
    - [3.1.2TwinTurbo](#TwinTurbo)
- [4Silniki lotnicze](#Silniki_lotnicze)Przełącz podsekcję Silniki lotnicze  - [4.1Wielostopniowe turbodoładowanie](#Wielostopniowe_turbodoładowanie)
- [5Zalety](#Zalety)
- [6Wady](#Wady)
- [7Zobacz też](#Zobacz_też)
- [8Przypisy](#Przypisy)

Przełącz stan spisu treści

# Turbosprężarka

54 języki

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Turboaanjaer "Turboaanjaer – afrikaans")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D8%AD%D9%86_%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%8A "شاحن توربيني – arabski")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Turbocompresor "Turbocompresor – asturyjski")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Turbodoldurma "Turbodoldurma – azerbejdżański")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BE%D1%80 "Турбокомпресор – bułgarski")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Turbocompressor "Turbocompressor – kataloński")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Turbodmychadlo "Turbodmychadlo – czeski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Turbolader "Turbolader – duński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Turbolader "Turbolader – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Turbokompressor "Turbokompressor – estoński")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CF%80%CE%B5%CF%81%CF%80%CE%BB%CE%AE%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7 "Υπερπλήρωση – grecki")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Turbocharger "Turbocharger – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Turbocompresor "Turbocompresor – hiszpański")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Turbinkompresoro "Turbinkompresoro – esperanto")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Turbokonpresore "Turbokonpresore – baskijski")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%98%D8%B1 "توربوشارژر – perski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Turbocompresseur "Turbocompresseur – francuski")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Turbocompresor "Turbocompresor – galicyjski")
- [ગુજરાતી](https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9F%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AC%E0%AB%8B%E0%AA%9A%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%9C%E0%AA%B0 "ટર્બોચાર્જર – gudżarati")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%ED%84%B0%EB%B3%B4%EC%B0%A8%EC%A0%80 "터보차저 – koreański")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9F%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%B0 "टर्बोचार्जर – hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Turbopuhalo "Turbopuhalo – chorwacki")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Turbin-kompresilo "Turbin-kompresilo – ido")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Turbocharger "Turbocharger – indonezyjski")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/For%C3%BEjappa "Forþjappa – islandzki")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Turbocompressore "Turbocompressore – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%92%D7%93%D7%A9_%D7%98%D7%95%D7%A8%D7%91%D7%95 "מגדש טורבו – hebrajski")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9F%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B3%8B%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E2%80%8C "ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್‌ – kannada")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Turb%C3%B3felt%C3%B6lt%C5%91 "Turbófeltöltő – węgierski")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%9F%E0%B5%BC%E0%B4%AC%E0%B5%8B_%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B5%BC%E0%B4%9C%E0%B5%BC "ടർബോ ചാർജർ – malajalam")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pengecas_turbo "Pengecas turbo – malajski")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Turbolader "Turbolader – niderlandzki")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%83%9C%E3%83%81%E3%83%A3%E3%83%BC%E3%82%B8%E3%83%A3%E3%83%BC "ターボチャージャー – japoński")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Turbo "Turbo – norweski (bokmål)")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Turboladar "Turboladar – norweski (nynorsk)")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%9F%E0%A8%B0%E0%A8%AC%E0%A9%8B_%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%A3 "ਟਰਬੋ ਇੰਜਣ – pendżabski")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%B9%D8%B1%D8%A8%D9%88_(%D9%81%D9%84%D9%85) "ٹربو (فلم) – Western Punjabi")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Turbocompressor "Turbocompressor – portugalski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Grup_de_turbosupraalimentare "Grup de turbosupraalimentare – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B4%D1%83%D0%B2 "Турбонаддув – rosyjski")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Turbocharger "Turbocharger – Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Turbod%C3%BAchadlo_(spa%C4%BEovac%C3%AD_motor) "Turbodúchadlo (spaľovací motor) – słowacki")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Turbopolnilnik "Turbopolnilnik – słoweński")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%DB%86%D8%B1%D8%A8%DB%86%DA%86%D8%A7%D8%B1%D8%AC "تۆربۆچارج – sorani")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BF%D1%83%D1%9A%D0%B0%D1%87 "Турбопуњач – serbski")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Turbopuhalo "Turbopuhalo – serbsko-chorwacki")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Turboahdin "Turboahdin – fiński")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Turbo "Turbo – szwedzki")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B9%82%E0%B8%9A%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%88%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C "เทอร์โบชาร์จเจอร์ – tajski")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Turbo%C5%9Farj "Turboşarj – turecki")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B4%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F "Система турбонаддування – ukraiński")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_t%C4%83ng_%C3%A1p_%C4%91%E1%BB%99ng_c%C6%A1 "Bộ tăng áp động cơ – wietnamski")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%B8%A6%E8%BC%AA%E5%A2%9E%E5%A3%93%E5%99%A8 "渦輪增壓器 – kantoński")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B8%A6%E8%BC%AA%E5%A2%9E%E5%A3%93%E5%99%A8 "渦輪增壓器 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q185525#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Turbospr%C4%99%C5%BCarka)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Turbospr%C4%99%C5%BCarka)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&oldid=73783591 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&id=73783591&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FTurbospr%25C4%2599%25C5%25BCarka)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FTurbospr%25C4%2599%25C5%25BCarka)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q185525 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Turbospr%C4%99%C5%BCarka)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Turbochargers)

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Disambig.svg/25px-Disambig.svg.png)](/wiki/Wikipedia:Strona_ujednoznaczniaj%C4%85ca "Inne znaczenia")Ten artykuł dotyczy turbosprężarki. Zobacz też: inne znaczenia słowa [turbo](/wiki/Turbo "Turbo").[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Turbocharger.jpg/350px-Turbocharger.jpg)](/wiki/Plik:Turbocharger.jpg) Przekrój turbosprężarki; lewa cz. [turbina](/wiki/Turbina "Turbina"), prawa cz. [sprężarka](/wiki/Spr%C4%99%C5%BCarka "Sprężarka")

**Turbosprężarka** – maszyna wirnikowa składająca się z [turbiny](/wiki/Turbina "Turbina") i [sprężarki](/wiki/Spr%C4%99%C5%BCarka "Sprężarka") osadzonych na wspólnym [wale](/wiki/Wa%C5%82_(maszynoznawstwo) "Wał (maszynoznawstwo)"). Służy do [doładowania](/wiki/Uk%C5%82ad_do%C5%82adowania_silnika_spalinowego "Układ doładowania silnika spalinowego") [silnika spalinowego](/wiki/Silnik_spalinowy "Silnik spalinowy") albo [kotła parowego](/wiki/Kocio%C5%82_parowy "Kocioł parowy"). Turbina jest zasilana [spalinami](/wiki/Spaliny "Spaliny") z silnika, a sprężone [powietrze](/wiki/Powietrze "Powietrze") przez **sprężarkę** zasila silnik. Turbosprężarka zwiększa sprawność i moc silnika przez wtłoczenie dodatkowego powietrza do komory spalania. Ta poprawa osiągów względem silnika wolnossącego wynika z tego, że sprężarka jest w stanie podać więcej powietrza (co umożliwia podanie większej ilości paliwa) do komory spalania niż jest to w stanie zrobić [ciśnienie atmosferyczne](/wiki/Ci%C5%9Bnienie_atmosferyczne "Ciśnienie atmosferyczne").

Turbodoładowanie zostało opatentowane w roku 1905 przez Szwajcara, [dr. Alfreda Büchi](/w/index.php?title=Alfred_B%C3%BCchi&action=edit&redlink=1 "Alfred Büchi (strona nie istnieje)"). Od roku 1923, rozwiązanie to było stosowane w wysokoprężnych napędach statków, od roku 1938 w samochodach ciężarowych, zaś od 1973 w osobowych.

Turbosprężarki stosowano także w lotniczych silnikach tłokowych. Do dziś wykorzystuje się je w napędach lokomotyw elektryczno-spalinowych.

## Budowa

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Budowa") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Budowa")\]

Budowa turbosprężarki jest zbliżona do [turbiny gazowej](/wiki/Turbina_gazowa "Turbina gazowa"), ale nie zawiera [komory spalania](/wiki/Komora_spalania "Komora spalania"). Rolę wytwornicy spalin spełnia w tym przypadku silnik spalinowy.

Turbosprężarka składa się z turbiny, czyli tzw. gorącej części (na fotografii z lewej strony, na czerwono) i sprężarki, tzw. chłodnej części (na fotografii z prawej strony, na niebiesko), których [wirniki](/wiki/Wirnik "Wirnik") są sztywno połączone wspólnym [wałem](/wiki/Wa%C5%82_(maszynoznawstwo) "Wał (maszynoznawstwo)"). Turbina, napędzana gazami wylotowymi z silnika, napędza wirnik sprężarki sprężającej powietrze przed dostarczeniem go do silnika (element generujący doładowanie).

## Zasada działania

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Zasada działania") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zasada działania")\]

Obroty sprężarki, a tym samym i jej [stopień sprężania](/wiki/Stopie%C5%84_spr%C4%99%C5%BCania "Stopień sprężania") zależą od ilości gazów napędzających turbinę, która przy małym zapotrzebowaniu na moc jest niewielka. Dlatego, gdy gwałtownie wzrasta zapotrzebowanie na moc silnika (zmiana biegu, wciśnięcie gazu w celu przyspieszenia) pomimo dostarczenia dodatkowego paliwa, przez moment, aż sprężarka zostanie rozpędzona sprężanie sprężarki jest małe, przez co silnik przez moment ma małą moc. Dodatkowo w tym czasie z powodu mniejszej ilości dostarczonego powietrza do [cylindrów](/wiki/Cylinder_(mechanika) "Cylinder (mechanika)"), układ dostarczający paliwo nie może dostarczyć go tyle, co przy statycznym obciążeniu silnika. Efekt mniejszej mocy silnika przy gwałtownym wzroście zapotrzebowania na moc nazywany jest [turbodziurą](/wiki/Turbodziura "Turbodziura"). Usprawnienia konstrukcyjne sprawiają, że dzisiejsze turbosprężarki mają mniejszy moment bezwładności wirnika, a dawkowanie paliwa jest dokładniejsze, przez co efekt _turbodziury_ jest mniejszy.

W celu ograniczenia tego zjawiska stosuje się też sterowanie wydajnością turbosprężarki. Możliwe są tu dwa sposoby – sterowanie ilością spalin przepływających poprzez turbinę lub sterowanie geometrią przepływu.

W pierwszym rozwiązaniu stosuje się zawór obejściowy, który jest sterowany poprzez ciśnienie doładowywania – gdy ciśnienie wytwarzane przez sprężarkę przekracza ustaloną przez konstruktora silnika wartość, zawór otwiera się i przepuszcza część spalin poza wirnikiem turbiny.

Drugim rozwiązaniem jest umieszczenie łopatek sterujących kątem pod jakim spaliny trafiają na łopatki wirnika. Przy małych prędkościach obrotowych silnika, spaliny uderzają w wirnik pod kątem zbliżonym do prostego i jednocześnie łopatki sterujące wytwarzają rodzaj dyszy przyspieszających przepływ spalin. Ograniczenie ciśnienia doładowania polega na kierowaniu strumienia spalin pod coraz ostrzejszym kątem względem łopatek turbiny, przy jednoczesnym poszerzeniu kanału przepływu, co powoduje ograniczenie prędkości spalin. Konstrukcyjnie rozwiązuje się to w ten sposób, że wirnik turbiny otacza rodzaj żaluzji kierujących przepływem spalin.

Pierwotnie ciśnienie doładowywania było sterowane czysto mechanicznie, we współczesnych silnikach samochodowych ciśnieniem steruje sterownik silnika, wykorzystując sygnały z czujników ciśnienia i ilości zassanego powietrza. Elementami wykonawczymi sterującymi zaworami lub żaluzjami są siłowniki pneumatyczne (wykorzystujące podciśnienie) sterowane elektrozaworami lub silniki krokowe – tak jak w silniku 1,2 [TSI](/wiki/Fuel_Stratified_Injection "Fuel Stratified Injection") grupy VW.

W sprężarce rośnie temperatura powietrza w wyniku:

- wzrostu [ciśnienia](/wiki/Ci%C5%9Bnienie "Ciśnienie") (zgodnie z równaniem adiabaty),
- przepływu [ciepła](/wiki/Ciep%C5%82o "Ciepło") przez elementy konstrukcyjne od gorących spalin do chłodniejszego powietrza.

Jest to zjawisko niekorzystne, gdyż obniża efekt działania turbosprężarki, oraz zwiększa temperaturę w momencie spalania. Zwiększenie temperatury wpływa niekorzystnie na elementy silnika, obniża sprawność silnika jak i zwiększa wydzielanie tlenków azotu. Aby obniżyć temperaturę sprężonego powietrza stosowany jest [wymiennik ciepła](/wiki/Wymiennik_ciep%C5%82a "Wymiennik ciepła") zwany [intercoolerem](/wiki/Ch%C5%82odnica_mi%C4%99dzystopniowa "Chłodnica międzystopniowa") lub chłodnicą międzystopniową powietrza.

## Typy budowy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Typy budowy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Typy budowy")\]

### BiTurbo/TwinTurbo

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: BiTurbo/TwinTurbo") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: BiTurbo/TwinTurbo")\]

BiTurbo/TwinTurbo odnosi się do turbodoładowanego silnika spalinowego, dla którego dwie turbosprężarki sprężają dopływające powietrze. Istnieją dwie powszechnie stosowane konfiguracje: równoległe BiTurbo i szeregowe TwinTurbo.

#### BiTurbo

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: BiTurbo") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: BiTurbo")\]

Doładowanie BiTurbo jest to system dwóch turbosprężarek działających równolegle, co ma na celu poprawę nadążności pracy urządzenia doładowującego do zmiennych warunków obciążenia. Wraz ze skróceniem czasu reakcji turbosprężarki na chwilowe obciążenia, zakres jej pracy w warunkach nieustalonych ulega zmniejszeniu[\[1\]](#cite_note-poradnik-1).

System BiTurbo jest charakterystyczny dla silników o większej pojemności skokowej (ponad 2500 cm³). Niesie on ze sobą zminimalizowanie zjawiska bezwładności turbosprężarki przez zastosowanie dwóch równoległych urządzeń oraz możliwość pokrycia zapotrzebowania na powietrze dla silnika o znacznie większej pojemności. Oddzielny system doprowadzenia powietrza do sprężarek jest pożądany dla silników o większej pojemności skokowej, jako że nie mają one niedostatków momentu obrotowego w zakresie wolnych obrotów, jak to się dzieje w przypadku jednostek o mniejszej pojemności.

Stwierdzenie „równolegle” dotyczące dwóch urządzeń, nie określa sposobu ich połączenia, a wskazuje na jednakową pracę wykonywaną przez dwa takie same urządzenia (równolegle). Możliwe jest zatem zastosowanie takiego układu do silników rzędowych oraz wskazane przy doładowaniu silników widlastych (silniki widlaste Audi np. V6 2.7BiT – każda turbina napędzana jest spalinami z 3 cylindrów – lewa i prawa).

#### TwinTurbo

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: TwinTurbo") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: TwinTurbo")\]

TwinTurbo jest rozwiązaniem bardzo podobnym do BiTurbo, różniącym się jednak sposobem pracy. Zastosowano dwie turbosprężarki:

1. mniejszą, pracującą w niskim zakresie prędkości obrotowych silnika (do 1500 obr./min),
2. dużą, która w momencie osiągania wyższych prędkości obrotowych załączana jest stopniowo, żeby od prędkości 2500 obr./min odgrywać decydującą rolę w procesie napełniania silnika.

Dzięki zastosowaniu dwóch różnych wielkości turbosprężarek, poprawiono zakres efektywnej pracy urządzenia w całym zakresie obrotów silnika. Mniejsza turbosprężarka, charakteryzująca się małą bezwładnością łopatek, pracuje przy małych obciążeniach silnika i dodatkowo wykorzystuje zjawisko „sprężania wstępnego”, realizowanego przez większą turbosprężarkę. Przełączanie zasilania strugi powietrza na poszczególne turbosprężarki jest realizowane za pomocą pneumatycznie sterowanego zaworu[\[1\]](#cite_note-poradnik-1).
W tego typu rozwiązaniach tylko jedna turbina jest nieprzerwanie napędzana przez spaliny, a druga załącza się w chwili odpowiedniego zapotrzebowania na moc i napędza drugą sprężarkę. W tym czasie dwa źródła doładowania pracują według zasady szeregowego TwinTurbo. Zaletą tej techniki jest to, że przy niskich obciążeniach całkowity [strumień objętości](/wiki/Strumie%C5%84_obj%C4%99to%C5%9Bci "Strumień objętości") spalin działa tylko na jedną turbinę, co poprawia współczynnik sprawności źródeł doładowania i zmniejsza turbodziurę. Dodatkową zaletą jest to, że większa turbosprężarka osiąga optymalną [prędkość obrotową](/wiki/Pr%C4%99dko%C5%9B%C4%87_obrotowa "Prędkość obrotowa") jeszcze zanim jest potrzebna. Natomiast wadą jest skomplikowany układ kanałów dolotowych i wylotowych. Przykładem wykorzystania tego rozwiązania jest Ford/PSA (DW12BTED4).

## Silniki lotnicze

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Silniki lotnicze") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Silniki lotnicze")\]

Zastosowanie turbosprężarki w [silniku lotniczym](/wiki/Silnik_lotniczy_t%C5%82okowy "Silnik lotniczy tłokowy") miało na celu, nie tyle wzrost [mocy](/wiki/Moc "Moc") na poziomie lotniska, co zmniejszenie spadku mocy silnika w miarę wzrostu wysokości lotu.

Turbosprężarka ma co najmniej dwie zasadnicze zalety w stosunku do sprężarek mechanicznych:

- turbosprężarka nie pobiera mocy od wału silnika, zaś wzrost oporów [wydechu](/wiki/Kolektor_wylotowy "Kolektor wylotowy") jest pomijalnie mały
- w miarę wzrostu [pułapu](/wiki/Pu%C5%82ap "Pułap") lotu rośnie różnica ciśnień pomiędzy kolektorem wydechowym a otaczającym powietrzem, przez co moc na wale turbosprężarki rośnie i doładowanie jest efektywniejsze.

Cecha ta nadaje silnikom z turbosprężarkami cechy silnika wysokościowego, co wyraźnie widać na przykładzie takich silników jak np. [Pratt & Whitney R-2800](/wiki/Pratt_%26_Whitney_R-2800 "Pratt & Whitney R-2800") czy mniejszego [Wright R-1820](/wiki/Wright_R-1820 "Wright R-1820"). Samoloty wyposażone w takie silniki miały wysoki pułap lotu i dobre właściwości manewrowe na dużej wysokości. Silnik R-2800 miał doładowanie dwusystemowe. Powietrze było wpierw sprężane w turbosprężarce, a następnie [mieszanka paliwowo-powietrzna](/wiki/Mieszanka_paliwowo-powietrzna "Mieszanka paliwowo-powietrzna") była dodatkowo sprężana w sprężarce mechanicznej, napędzanej od wału silnika. W niektórych silnikach jak [Wright R-3350](/w/index.php?title=Wright_R-3350&action=edit&redlink=1 "Wright R-3350 (strona nie istnieje)") turbosprężarki przekazywały część mocy na wał silnika, zwiększając jego moc.

### Wielostopniowe turbodoładowanie

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=8 "Edytuj sekcję: Wielostopniowe turbodoładowanie") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=8 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Wielostopniowe turbodoładowanie")\]

Przy wielostopniowym doładowaniu, powietrze jest sprężane przez szereg ustawionych obok siebie sprężarek. Są to zazwyczaj kombinacje sprężarek mechanicznych i turbosprężarek. Osiągnięte [spręże](/wiki/Spr%C4%99%C5%BC "Spręż") mogą być sensownie wykorzystane tylko pod warunkiem znacznie obniżonego ciśnienia zewnętrznego, tak więc technika ta odgrywa rolę tylko przy rozwoju [silników lotniczych](/wiki/Silnik_lotniczy "Silnik lotniczy").

Bardzo istotne jest wzrastające zapotrzebowanie na paliwo, gdy turbosprężarka jest w użyciu. Doprowadzenie przez turbinę większej dawki powietrza do komory cylindrowej, umożliwia spalenie większej dawki paliwa. Niepoprawny bilans pomiędzy paliwem i powietrzem możne doprowadzić do przedwczesnego zdetonowania benzyny (głównie z powodu wysokiej temperatury tworzonej przez turbosprężarkę) i awarii silnika napędzanego benzyną. Zaleca się więc, przy użytku silników turbodoładowanych stosowania benzyny wysokooktanowej, która znacznie obniża to ryzyko.

## Zalety

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=9 "Edytuj sekcję: Zalety") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=9 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zalety")\]

[![Wikipedia:Weryfikowalność](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Question_book-4.svg/50px-Question_book-4.svg.png)](/wiki/Wikipedia:Weryfikowalno%C5%9B%C4%87 "Wikipedia:Weryfikowalność")

**Ta sekcja od 2020-06 wymaga [zweryfikowania](/wiki/Wikipedia:Weryfikowalno%C5%9B%C4%87 "Wikipedia:Weryfikowalność") podanych informacji.**

Należy podać wiarygodne źródła w formie [przypisów bibliograficznych](/wiki/Pomoc:Przypisy "Pomoc:Przypisy").

Część lub nawet wszystkie informacje w sekcji mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.

_Sprawdź w źródłach:_[Encyklopedia PWN](https://encyklopedia.pwn.pl/szukaj/Turbospr%C4%99%C5%BCarka.html) • [Google Books](http://books.google.com/books?as_brr=0&as_pub=-icon&q=%22Turbospr%C4%99%C5%BCarka%22) • [Google Scholar](http://scholar.google.com/scholar?q=%22Turbospr%C4%99%C5%BCarka%22) • [Federacja Bibliotek Cyfrowych](https://fbc.pionier.net.pl/search#fq={!tag=dcterms_accessRights}dcterms_accessRights%3A%22Dost%C4%99p%20otwarty%22&q=%22Turbospr%C4%99%C5%BCarka%22) • [BazHum](https://bazhum.muzhp.pl/artykul/lista/?generalQuery=%22Turbospr%C4%99%C5%BCarka%22) • [BazTech](https://yadda.icm.edu.pl/baztech/search/page.action?qt=SEARCH&q=c_0language_0eq.all*sc.article*c_0keywords_0eq.Turbospr%C4%99%C5%BCarka*l_0*c_0fulltext_0eq.all) • [RCIN](https://rcin.org.pl/dlibra/results?q=%22Turbospr%C4%99%C5%BCarka%22&action=SimpleSearchAction&type=-6&p=0) • Internet Archive ( [texts](https://archive.org/details/texts?query=%22Turbospr%C4%99%C5%BCarka%22) / [inlibrary](https://archive.org/details/inlibrary?query=%22Turbospr%C4%99%C5%BCarka%22))

Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w [dyskusji tej sekcji](/wiki/Dyskusja:Turbospr%C4%99%C5%BCarka "Dyskusja:Turbosprężarka").

Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon [{{Dopracować}}](/wiki/Szablon:Dopracowa%C4%87 "Szablon:Dopracować") z tej sekcji.

Turbosprężarka zastosowana w silniku powoduje:

- wzrost sprawności silnika, poprzez wykorzystanie energii gazów wydechowych,
- wzrost [wysilenia](/wiki/Wysilenie_silnika "Wysilenie silnika"), przez co silnik o określonej mocy ma mniejsze rozmiary i masę w porównaniu do większego silnika o podobnej mocy,
- lepszą [charakterystykę](/wiki/Charakterystyka_zewn%C4%99trzna_silnika "Charakterystyka zewnętrzna silnika") silnika (niższe obroty maksymalnego momentu obrotowego),
- lepsze opłukanie cylindra ze spalin,
- nie występuje odczuwalny spadek mocy w miarę spadku ciśnienia atmosferycznego (większa wysokość pracy silnika).

## Wady

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=10 "Edytuj sekcję: Wady") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=10 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Wady")\]

- podczas sprężania zachodzi niekorzystny wzrost temperatury czynnika roboczego (aby temu przeciwdziałać stosuje się [chłodnicę w układzie doładowania](/wiki/Ch%C5%82odnica_mi%C4%99dzystopniowa "Chłodnica międzystopniowa")),
- podczas pracy w szybkozmiennych obciążeniach wydatek turbosprężarki nie zawsze jest dobrany optymalnie do obciążenia (z tego powodu stosuje się układy regulowanych kierownic w sprężarce, zawory upustowe, układy bi-turbo),
- większa złożoność (i przez to awaryjność) silnika, silnik tego typu wymaga więcej miejsca,
- szybsze zużycie podzespołów silnika,
- w starszych konstrukcjach występuje zjawisko [turbodziury](/wiki/Turbodziura "Turbodziura")[\[2\]](#cite_note-2).

W konstrukcji turbosprężarki znaleźć można zarówno zalety, jak i wady. Większość kierowców uważa jednak, że stanowi ona dobre rozwiązanie i skutecznie ułatwia pracę diesli[\[3\]](#cite_note-3). Użytkownicy pojazdów, wyposażonych w turbo powinni przestrzegać kilku znaczących zasad. Prawidłowa eksploatacja turbosprężarki redukuje ryzyko jej uszkodzenia. Do najbardziej istotnych kwestii zaliczyć można regularną wymianę filtrów i oleju[\[4\]](#cite_note-4). Znaczna przewaga zalet nad wadami sprawia, że niemal wszystkie obecnie produkowane [silniki wysokoprężne](/wiki/Silnik_o_zap%C5%82onie_samoczynnym "Silnik o zapłonie samoczynnym") są silnikami turbodoładowanymi, a część z nich ma [intercooler](/wiki/Ch%C5%82odnica_mi%C4%99dzystopniowa "Chłodnica międzystopniowa") dla poprawy wskaźnika napełniania cylindra ładunkiem. Turbosprężarki są również coraz chętniej stosowane w [silnikach iskrowych](/wiki/Silnik_o_zap%C5%82onie_iskrowym "Silnik o zapłonie iskrowym"), choć mały wydatek spalin i ich wyższa temperatura utrudniają to zastosowanie.

## Zobacz też

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=11 "Edytuj sekcję: Zobacz też") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=11 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zobacz też")\]

- [System podtrzymywania ciśnienia doładowania](/wiki/System_podtrzymywania_ci%C5%9Bnienia_do%C5%82adowania "System podtrzymywania ciśnienia doładowania")

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&veaction=edit&section=12 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&action=edit&section=12 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

1. ↑ [a](#cite_ref-poradnik_1-0)[b](#cite_ref-poradnik_1-1)Poradnik Serwisowy – Doładowanie silników spalinowych nr 1/2007
2. [↑](#cite_ref-2)[_Zasada działania turbosprężarki samochodowej_](http://www.regeneracja-turbosprezarek.pl/zasada-dzialania-turbosprezarki-samochodowej.html) \[online\], www.regeneracja-turbosprezarek.pl \[dostęp 2016-03-31\].
3. [↑](#cite_ref-3)[_TURBOSPRĘŻARKA – istota działania_](http://naprawa-turbosprezarki.pl/turbosprezarka.html) \[online\], naprawa-turbosprezarki.pl \[dostęp 2017-03-01\].
4. [↑](#cite_ref-4)[_Jak dbać o auto z układem turbo i turbosprężarką_](https://www.turbosprezarki.mielec.pl/informator/profilaktyka-turbo/) \[online\], MR Radka Mielec \| Regeneracja turbosprężarek \[dostęp 2023-12-22\](pol.).

[Kontrola autorytatywna](/wiki/Kontrola_autorytatywna "Kontrola autorytatywna") ([Układ doładowania silnika spalinowego](/wiki/Uk%C5%82ad_do%C5%82adowania_silnika_spalinowego "Układ doładowania silnika spalinowego")):

- [LCCN](/wiki/Library_of_Congress_Control_Number "Library of Congress Control Number"): [sh85138729](http://lccn.loc.gov/sh85138729)
- [GND](/wiki/Gemeinsame_Normdatei "Gemeinsame Normdatei"): [4141045-2](http://d-nb.info/gnd/4141045-2)
- [BnF](/wiki/Biblioth%C3%A8que_nationale "Bibliothèque nationale"): [12491468z](http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12491468z)
- [BNCF](/wiki/Centralna_Biblioteka_Narodowa_we_Florencji "Centralna Biblioteka Narodowa we Florencji"): [56252](http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=56252)
- [NKC](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Republiki_Czeskiej "Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej"): [ph301386](http://aut.nkp.cz/ph301386)
- [J9U](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Izraela "Biblioteka Narodowa Izraela"): [987007556042005171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007556042005171)

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa"):

- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [technology/turbocharger](https://www.britannica.com/technology/turbocharger), [technology/turbosupercharger](https://www.britannica.com/technology/turbosupercharger)
- [Treccani](/wiki/Enciclopedia_Treccani "Enciclopedia Treccani"): [turbocompressore](https://www.treccani.it/enciclopedia/turbocompressore)
- [NE.se](/wiki/Nationalencyklopedin "Nationalencyklopedin"): [turboaggregat](https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/turboaggregat)
- [SNL](/wiki/Store_norske_leksikon "Store norske leksikon"): [turboladning](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4342&url_prefix=https://snl.no/&id=turboladning)
- [DSDE](/wiki/Den_Store_Danske_Encyklop%C3%A6di "Den Store Danske Encyklopædi"): [turbolader](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=8313&url_prefix=https://denstoredanske.lex.dk/&id=turbolader)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Turbosprężarka&oldid=73783591](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Turbosprężarka&oldid=73783591)”

[Kategorie](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Sprężarki](/wiki/Kategoria:Spr%C4%99%C5%BCarki "Kategoria:Sprężarki")
- [Turbiny](/wiki/Kategoria:Turbiny "Kategoria:Turbiny")
- [Układ doładowania silnika spalinowego](/wiki/Kategoria:Uk%C5%82ad_do%C5%82adowania_silnika_spalinowego "Kategoria:Układ doładowania silnika spalinowego")

Ukryta kategoria:

- [Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2020-06](/wiki/Kategoria:Artyku%C5%82y_wymagaj%C4%85ce_uzupe%C5%82nienia_%C5%BAr%C3%B3de%C5%82_od_2020-06 "Kategoria:Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2020-06")

- Tę stronę ostatnio edytowano 15 maj 2024, 15:59.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Turbospr%C4%99%C5%BCarka&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)