Sztuka wojenna – Wikipedia, wolna encyklopedia
Zasady sztuki wojennej w historii · Napoleon precyzował 10 zasad sztuki wojennej. Były to: ześrodkowanie sił, zaskoczenie, duch i morale, jedność dowodzenia, ...
Ferdinand Foch
W starożytności zaliczana do filozofii[13]. Czy sztuka wojenna jest nauką czy sztuką – odpowiedź na to pytanie nie jest ustalona. Nauka i technologia były i pozostaną głównymi czynnikami stale zmieniającymi charakter wojny pozwalający na uzyskanie przewagi i na zwycięstwo, jednak próby prowadzenia wojny wyłącznie w sposób naukowy w dużej mierze zawiodły. Wojna jest zjawiskiem zbyt złożonym, chaotycznym i nieprzewidywalnym[14]. <anchor>Ferdinand Foch</anchor> pisał, że sztuka wojenna jest daleka od tego, aby można ją było uznać za naukę ścisłą, albowiem wojna sama w sobie, to dramat przerażający i pełen namiętności. Franciszek Skibiński zaś stwierdził, że w każdej epoce historycznej w której postać wojny, w związku z rozwojem narzędzi walki, ulegała znacznym przemianom, odzywali się sceptycy zakładający, że w obliczu nowych broni i nowych zjawisk pola walki, sztuka wojenna przestanie mieć jakiekolwiek znaczenie, a zwycięstwo stanie się wyłącznie kwestią zmiażdżenia przeciwnika przez prymitywną i brutalną przemoc materialną[15].
Ferdinand Foch – Wikipedia, wolna encyklopedia
Ferdinand Foch – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Ferdinand+Foch "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Ferdinand+Foch "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Ferdinand+Foch "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Ferdinand+Foch "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Życiorys](#Życiorys)Przełącz podsekcję Życiorys  - [1.1Dzieciństwo i młodość](#Dzieciństwo_i_młodość)
  - [1.2Służba wojskowa](#Służba_wojskowa)
  - [1.3I wojna światowa](#I_wojna_światowa)
  - [1.4Okres powojenny](#Okres_powojenny)
  - [1.5Związki z Polską](#Związki_z_Polską)
- [2Upamiętnienie](#Upamiętnienie)
- [3Odznaczenia](#Odznaczenia)
- [4Przypisy](#Przypisy)
- [5Bibliografia](#Bibliografia)
- [6Linki zewnętrzne](#Linki_zewnętrzne)

Przełącz stan spisu treści

# Ferdinand Foch

56 języków

- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%86_%D9%81%D9%88%D8%B4 "فردينان فوش – arabski")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – asturyjski")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Fo%C5%9F "Ferdinand Foş – azerbejdżański")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%D0%A4%D0%BE%D1%88 "Фердынанд Фош – białoruski")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%8D%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%D0%A4%D0%BE%D1%88 "Фэрдынанд Фош – Belarusian (Taraškievica orthography)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%BE%D1%88 "Фердинан Фош – bułgarski")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – kataloński")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – czeski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – duński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – estoński")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CE%B5%CF%81%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%AC%CE%BD_%CE%A6%CE%BF%CF%82 "Φερντινάν Φος – grecki")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – hiszpański")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – esperanto")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – baskijski")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%AF_%D9%81%D9%88%D8%B4 "فردیناند فوش – perski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – francuski")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – galicyjski")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%ED%8E%98%EB%A5%B4%EB%94%94%EB%82%AD_%ED%8F%AC%EC%8A%88 "페르디낭 포슈 – koreański")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%96%D5%A5%D6%80%D5%A4%D5%AB%D5%B6%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%96%D5%B8%D5%B7 "Ֆերդինանդ Ֆոշ – ormiański")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – chorwacki")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – ido")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – indonezyjski")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – islandzki")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A4%D7%A8%D7%93%D7%99%D7%A0%D7%A0%D7%93_%D7%A4%D7%95%D7%A9 "פרדיננד פוש – hebrajski")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9C_%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98 "ფერდინან ფოში – gruziński")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Ferdinandus_Foch "Ferdinandus Foch – łaciński")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Ferdinands_Fo%C5%A1s "Ferdinands Fošs – łotewski")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – luksemburski")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – węgierski")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%D0%A4%D0%BE%D1%88 "Фердинанд Фош – macedoński")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AB%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%82_%E0%A4%AB%E0%A5%89%E0%A4%B6 "फेर्दीनां फॉश – marathi")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%AF_%D9%81%D9%88%D8%B4 "فرديناند فوش – egipski arabski")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – malajski")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – niderlandzki")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%83%95%E3%82%A7%E3%83%AB%E3%83%87%E3%82%A3%E3%83%8A%E3%83%B3%E3%83%BB%E3%83%95%E3%82%A9%E3%83%83%E3%82%B7%E3%83%A5 "フェルディナン・フォッシュ – japoński")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – norweski (bokmål)")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foish "Ferdinand Foish – oksytański")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – portugalski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%88,_%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4 "Фош, Фердинанд – rosyjski")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – słoweński")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%D0%A4%D0%BE%D1%88 "Фердинанд Фош – serbski")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – serbsko-chorwacki")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – fiński")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – szwedzki")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%81%E0%B8%9F%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%99%E0%B9%87%E0%B8%AD%E0%B8%87_%E0%B8%9F%E0%B9%87%E0%B8%AD%E0%B8%8A "แฟร์ดีน็อง ฟ็อช – tajski")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – turecki")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%D0%A4%D0%BE%D1%88 "Фердинанд Фош – ukraiński")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%88%DB%8C%D9%86%D9%86%DA%88_%D9%81%D9%88%D8%B4 "فرڈیننڈ فوش – urdu")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Foch "Ferdinand Foch – wietnamski")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E8%B4%B9%E8%BF%AA%E5%8D%97%C2%B7%E7%A6%8F%E7%85%A6 "费迪南·福煦 – wu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%96%90%E8%BF%AA%E5%8D%97%C2%B7%E7%A6%8F%E7%85%A6 "斐迪南·福煦 – kantoński")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%B2%BB%E8%BF%AA%E5%8D%97%C2%B7%E7%A6%8F%E7%85%A6 "費迪南·福煦 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q192615#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Ferdinand_Foch "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Ferdinand_Foch "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Ferdinand_Foch)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Ferdinand_Foch)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Ferdinand_Foch "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Ferdinand_Foch "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&oldid=74480074 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Ferdinand_Foch&id=74480074&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FFerdinand_Foch)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FFerdinand_Foch)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q192615 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Ferdinand+Foch)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Ferdinand_Foch&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Ferdinand_Foch)
- [Wikicytaty](https://pl.wikiquote.org/wiki/Ferdinand_Foch)

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ferdinand Foch

[![Ilustracja](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Ferdinand_Foch_pre_1915.jpg/167px-Ferdinand_Foch_pre_1915.jpg)](/wiki/Plik:Ferdinand_Foch_pre_1915.jpg "Marsz. Ferdinand Foch (przed 1915)")

Marsz. Ferdinand Foch (przed 1915)
![Marszałek Francji](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Army_France_OF10.png/50px-Army_France_OF10.png)[Marszałek Francji](/wiki/Marsza%C5%82kowie_Francji "Marszałkowie Francji")Data i miejsce urodzenia

2 października 1851

[Tarbes](/wiki/Tarbes "Tarbes"), [II Republika Francuska](/wiki/II_Republika_Francuska "II Republika Francuska")

Data i miejsce śmierci

20 marca 1929

[Paryż](/wiki/Pary%C5%BC "Paryż"), [III Republika Francuska](/wiki/III_Republika_Francuska "III Republika Francuska")

Przebieg służby
Lata służby

1870–1923

Siły zbrojne

[![Armée française](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Armoiries_r%C3%A9publique_fran%C3%A7aise.svg/20px-Armoiries_r%C3%A9publique_fran%C3%A7aise.svg.png)](/wiki/Plik:Armoiries_r%C3%A9publique_fran%C3%A7aise.svg "Armée française")[Armée française](/wiki/Francuskie_Si%C5%82y_Zbrojne "Francuskie Siły Zbrojne")

Stanowiska

dowódca: 14. Dywizji,

8\. i 20. Korpusu Armijnego,

9\. oraz 7. i 8. Armii,

szef Sztabu Generalnego, przewodniczący Rady Wojennej [Sprzymierzonych](/wiki/Ententa "Ententa"), naczelny wódz Sił Sprzymierzonych

Główne wojny i bitwy

[I wojna światowa](/wiki/I_wojna_%C5%9Bwiatowa "I wojna światowa"):

- [I bitwa nad Marną](/wiki/I_bitwa_nad_Marn%C4%85 "I bitwa nad Marną"),
- [I bitwa pod Ypres](/wiki/I_bitwa_pod_Ypres "I bitwa pod Ypres"),
- [bitwa nad Sommą](/wiki/Bitwa_nad_Somm%C4%85 "Bitwa nad Sommą")

[![podpis](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Signature_Ferdinand_Foch.svg/130px-Signature_Ferdinand_Foch.svg.png)](/wiki/Plik:Signature_Ferdinand_Foch.svg)Odznaczenia
[![Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Legion_Honneur_GC_ribbon.svg/40px-Legion_Honneur_GC_ribbon.svg.png)](/wiki/Legia_Honorowa "Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)")[![Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Legion_Honneur_GO_ribbon.svg/40px-Legion_Honneur_GO_ribbon.svg.png)](/wiki/Legia_Honorowa "Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)")[![Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg/40px-Legion_Honneur_Commandeur_ribbon.svg.png)](/wiki/Legia_Honorowa "Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)")[![Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg/40px-Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg.png)](/wiki/Legia_Honorowa "Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)")[![Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg/40px-Legion_Honneur_Chevalier_ribbon.svg.png)](/wiki/Legia_Honorowa "Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)")[![Medal Wojskowy (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Medaille_militaire_ribbon.svg/40px-Medaille_militaire_ribbon.svg.png)](/wiki/Medal_Wojskowy_(Francja) "Medal Wojskowy (Francja)")[![Krzyż Wojenny 1914–1918 (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Croix_de_Guerre_1914-1918_ribbon.svg/40px-Croix_de_Guerre_1914-1918_ribbon.svg.png)](/wiki/Krzy%C5%BC_Wojenny_(Francja) "Krzyż Wojenny 1914–1918 (Francja)")[![Oficer Orderu Palm Akademickich (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Palmes_academiques_Officier_ribbon.svg/40px-Palmes_academiques_Officier_ribbon.svg.png)](/wiki/Order_Palm_Akademickich "Oficer Orderu Palm Akademickich (Francja)")[![Medal pamiątkowy wojny 1870–1871 (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Medaille_commemorative_de_la_guerre_1870-1871_ribbon.svg/40px-Medaille_commemorative_de_la_guerre_1870-1871_ribbon.svg.png)](/wiki/Plik:Medaille_commemorative_de_la_guerre_1870-1871_ribbon.svg "Medal pamiątkowy wojny 1870–1871 (Francja)")[![Medal Pamiątkowy Wielkiej Wojny (Francja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Medaille_commemorative_de_la_Guerre_1914-1918_ribbon.svg/40px-Medaille_commemorative_de_la_Guerre_1914-1918_ribbon.svg.png)](/wiki/Medal_Pami%C4%85tkowy_Wielkiej_Wojny "Medal Pamiątkowy Wielkiej Wojny (Francja)")[![Order Orła Białego (1921–1990)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/POL_Order_Or%C5%82a_Bia%C5%82ego_BAR_%281921-1990%29.svg/40px-POL_Order_Or%C5%82a_Bia%C5%82ego_BAR_%281921-1990%29.svg.png)](/wiki/Order_Or%C5%82a_Bia%C5%82ego "Order Orła Białego (1921–1990)")[![Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/POL_Virtuti_Militari_Wielki_BAR.svg/40px-POL_Virtuti_Militari_Wielki_BAR.svg.png)](/wiki/Order_Virtuti_Militari "Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari")[![Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/POL_Virtuti_Militari_Srebrny_BAR.svg/40px-POL_Virtuti_Militari_Srebrny_BAR.svg.png)](/wiki/Order_Virtuti_Militari "Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari")[![Krzyż Walecznych (1920–1941, czterokrotnie)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/POL_Krzy%C5%BC_Walecznych_%281920%29_4r_BAR.svg/40px-POL_Krzy%C5%BC_Walecznych_%281920%29_4r_BAR.svg.png)](/wiki/Krzy%C5%BC_Walecznych "Krzyż Walecznych (1920–1941, czterokrotnie)")[![Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Order_of_the_Bath_UK_ribbon.svg/40px-Order_of_the_Bath_UK_ribbon.svg.png)](/wiki/Order_%C5%81a%C5%BAni "Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania)")[![Order za Wybitną Służbę (Wielka Brytania)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Dso-ribbon.png/40px-Dso-ribbon.png)](/wiki/Plik:Dso-ribbon.png "Order za Wybitną Służbę (Wielka Brytania)")[![Order Zasługi (Wielka Brytania)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Gal%C3%B3_de_l%27Orde_del_M%C3%A8rit_%28UK%29.svg/40px-Gal%C3%B3_de_l%27Orde_del_M%C3%A8rit_%28UK%29.svg.png)](/wiki/Order_Zas%C5%82ugi_(Wielka_Brytania) "Order Zasługi (Wielka Brytania)")[![Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Grand_Crest_Ordre_de_Leopold.png/40px-Grand_Crest_Ordre_de_Leopold.png)](/wiki/Order_Leopolda_(Belgia) "Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia)")[![Krzyż Wojskowy I Klasy (Belgia)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/BEL_Militair_Kruis_1klasse_BAR.svg/40px-BEL_Militair_Kruis_1klasse_BAR.svg.png)](/wiki/Krzy%C5%BC_Wojskowy_(Belgia) "Krzyż Wojskowy I Klasy (Belgia)")[![Krzyż Wojenny (Belgia) (1914–1918)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/BEL_Croix_de_Guerre_WW1_ribbon.svg/40px-BEL_Croix_de_Guerre_WW1_ribbon.svg.png)](/wiki/Krzy%C5%BC_Wojenny_(Belgia) "Krzyż Wojenny (Belgia) (1914–1918)")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/M%C3%A9daille_ou_Croix_de_l%27Yser_%28Belgium%29_-_ribbon_bar.gif/40px-M%C3%A9daille_ou_Croix_de_l%27Yser_%28Belgium%29_-_ribbon_bar.gif)](/wiki/Plik:M%C3%A9daille_ou_Croix_de_l%27Yser_(Belgium)_-_ribbon_bar.gif)[![Krzyż św. Jerzego II stopnia (Imperium Rosyjskie)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/RUS_Imperial_Order_of_Saint_George_ribbon.svg/40px-RUS_Imperial_Order_of_Saint_George_ribbon.svg.png)](/wiki/Krzy%C5%BC_%C5%9Awi%C4%99tego_Jerzego_(Imperium_Rosyjskie) "Krzyż św. Jerzego II stopnia (Imperium Rosyjskie)")[![Order Wojenny Pogromcy Niedźwiedzia (Łotwa)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Lacplesis_Military_Order_Ribbon.png/40px-Lacplesis_Military_Order_Ribbon.png)](/wiki/Order_Pogromcy_Nied%C5%BAwiedzia "Order Wojenny Pogromcy Niedźwiedzia (Łotwa)")[![Wielka Wstęga Orderu Alawitów (do 1955, Maroko)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/MAR_Order_of_the_Ouissam_Alaouite_-_Grand_Cross_%281913-1956%29_BAR.png/40px-MAR_Order_of_the_Ouissam_Alaouite_-_Grand_Cross_%281913-1956%29_BAR.png)](/wiki/Order_Alawit%C3%B3w "Wielka Wstęga Orderu Alawitów (do 1955, Maroko)")[![Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę (Stany Zjednoczone)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/U.S._Army_Distinguished_Service_Medal_ribbon.svg/40px-U.S._Army_Distinguished_Service_Medal_ribbon.svg.png)](/wiki/Medal_Si%C5%82_L%C4%85dowych_za_Wybitn%C4%85_S%C5%82u%C5%BCb%C4%99 "Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę (Stany Zjednoczone)")[![Order Lwa Białego I klasy (Czechosłowacja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/CZE_Rad_Bileho_Lva_3_tridy_BAR.svg/40px-CZE_Rad_Bileho_Lva_3_tridy_BAR.svg.png)](/wiki/Order_Lwa_Bia%C5%82ego "Order Lwa Białego I klasy (Czechosłowacja)")[![Krzyż Wojenny Czechosłowacki](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Czechoslovak_War_Cross_1918_Bar.png/40px-Czechoslovak_War_Cross_1918_Bar.png)](/wiki/Krzy%C5%BC_Wojenny_Czechos%C5%82owacki_(1914%E2%80%931918) "Krzyż Wojenny Czechosłowacki")[![Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/GRE_Order_Redeemer_1Class.png/40px-GRE_Order_Redeemer_1Class.png)](/wiki/Order_Zbawiciela "Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja)")[![Krzyż Wielki Orderu Karola III (Hiszpania)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/ESP_Charles_III_Order_GC.svg/40px-ESP_Charles_III_Order_GC.svg.png)](/wiki/Order_Karola_III "Krzyż Wielki Orderu Karola III (Hiszpania)")[![Wielka Wstęga Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/JPN_Kyokujitsu-sho_1Class_BAR.svg/40px-JPN_Kyokujitsu-sho_1Class_BAR.svg.png)](/wiki/Order_Wschodz%C4%85cego_S%C5%82o%C5%84ca "Wielka Wstęga Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia)")[![Krzyż Wielki Orderu Danebroga (Dania)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Order_of_the_Dannebrog_S.K.svg/40px-Order_of_the_Dannebrog_S.K.svg.png)](/wiki/Order_Danebroga "Krzyż Wielki Orderu Danebroga (Dania)")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/PRT_Military_Order_of_the_Tower_and_of_the_Sword_-_Grand_Cross_BAR.png/40px-PRT_Military_Order_of_the_Tower_and_of_the_Sword_-_Grand_Cross_BAR.png)](/wiki/Order_Wie%C5%BCy_i_Miecza "Order Wieży i Miecza")[![Krzyż Wielki Orderu Daniły I (Czarnogóra)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/ME_Order_of_Danilo_I_Knight_Grand_Cross_BAR.svg/40px-ME_Order_of_Danilo_I_Knight_Grand_Cross_BAR.svg.png)](/wiki/Order_Dani%C5%82y_I "Krzyż Wielki Orderu Daniły I (Czarnogóra)")[![Order Sabaudzki Wojskowy I Klasy](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Cavaliere_di_gran_croce_OMS_BAR.svg/40px-Cavaliere_di_gran_croce_OMS_BAR.svg.png)](/wiki/Order_Sabaudzki_Wojskowy "Order Sabaudzki Wojskowy I Klasy")[![Krzyż Zasługi Wojennej (Królestwo Włoch)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Croce_di_guerra_al_merito_BAR.svg/40px-Croce_di_guerra_al_merito_BAR.svg.png)](/wiki/Krzy%C5%BC_Zas%C5%82ugi_Wojennej_(W%C5%82ochy) "Krzyż Zasługi Wojennej (Królestwo Włoch)")[![Krzyż Wielki Orderu Orła Białego (Serbia)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/SRB-SHS-YUG_Orden_Belog_Orla_VKrst_BAR.svg/40px-SRB-SHS-YUG_Orden_Belog_Orla_VKrst_BAR.svg.png)](/wiki/Order_Or%C5%82a_Bia%C5%82ego_(Serbia) "Krzyż Wielki Orderu Orła Białego (Serbia)")[![Złoty Medal Waleczności (Królestwa Serbii)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Bravery_Medal_Milos_Obilic%2C_1913_rib.png/40px-Bravery_Medal_Milos_Obilic%2C_1913_rib.png)](/wiki/Medal_Waleczno%C5%9Bci_(Serbia) "Złoty Medal Waleczności (Królestwa Serbii)")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Order_of_Rama_1st_Class_ribbon.svg/40px-Order_of_Rama_1st_Class_ribbon.svg.png)](/wiki/Plik:Order_of_Rama_1st_Class_ribbon.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/PAN_Medalla_de_la_Solidaridad.png/40px-PAN_Medalla_de_la_Solidaridad.png)](/wiki/Plik:PAN_Medalla_de_la_Solidaridad.png)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/21px-Commons-logo.svg.png)](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ferdinand_Foch "Commons")[Multimedia w Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ferdinand_Foch "commons:Category:Ferdinand Foch")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/24px-Wikiquote-logo.svg.png)](https://pl.wikiquote.org/wiki/Ferdinand_Foch "Wikicytaty")[Cytaty w Wikicytatach](https://pl.wikiquote.org/wiki/Ferdinand_Foch "q:Ferdinand Foch")

**Ferdinand Foch** (ur. [2 października](/wiki/2_pa%C5%BAdziernika "2 października") [1851](/wiki/1851 "1851") w [Tarbes](/wiki/Tarbes "Tarbes"), zm. [20 marca](/wiki/20_marca "20 marca") [1929](/wiki/1929 "1929") w [Paryżu](/wiki/Pary%C5%BC "Paryż")) – [francuski](/wiki/Francuzi "Francuzi") dowódca i teoretyk wojskowy, dowódca wyższych [związków taktycznych](/wiki/Zwi%C4%85zek_taktyczny "Związek taktyczny") [armii francuskiej](/wiki/Francuskie_Si%C5%82y_Zbrojne "Francuskie Siły Zbrojne"), [marszałek Francji](/wiki/Marsza%C5%82kowie_Francji "Marszałkowie Francji") (1918), [marszałek polny](/wiki/Marsza%C5%82ek_polny "Marszałek polny") Wielkiej Brytanii (1919) i [marszałek Polski](/wiki/Marsza%C5%82ek_Polski "Marszałek Polski") (1923), szef Sztabu Generalnego, przewodniczący Rady Wojennej [Sprzymierzonych](/wiki/Ententa "Ententa"), naczelny wódz Sił Sprzymierzonych.

## Życiorys

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Życiorys") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Życiorys")\]

### Dzieciństwo i młodość

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Dzieciństwo i młodość") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Dzieciństwo i młodość")\]

Urodził się 2 października 1851 roku w [Tarbes](/wiki/Tarbes "Tarbes") – miejscowości leżącej w rejonie [Midi-Pyrénées](/wiki/Midi-Pireneje "Midi-Pireneje"), w departamencie [Hautes-Pyrénées](/wiki/Pireneje_Wysokie "Pireneje Wysokie") u podnóża [Pirenejów](/wiki/Pireneje "Pireneje"). Syn urzędnika, prawnuk oficera z armii [Napoleona Bonaparte](/wiki/Napoleon_Bonaparte "Napoleon Bonaparte"), wychowywany był w atmosferze kultu tradycji napoleońskich. Kształcił się w [jezuickich](/wiki/Jezuici "Jezuici") kolegiach św. Michała w [Saint-Étienne](/wiki/Saint-%C3%89tienne "Saint-Étienne") i św. Klemensa w [Metz](/wiki/Metz "Metz"). Po rozpoczęciu [wojny francusko-pruskiej](/wiki/Wojna_francusko-pruska "Wojna francusko-pruska") w 1870 roku wstąpił ochotniczo do wojska do 4. Pułku Piechoty (ranny, trafił do prowizorycznego szpitala, który zorganizowano w [Théâtre de l’Odéon](/wiki/Th%C3%A9%C3%A2tre_de_l%E2%80%99Od%C3%A9on "Théâtre de l’Odéon"), gdzie opiekowała się nim [Sarah Bernhardt](/wiki/Sarah_Bernhardt "Sarah Bernhardt"))[\[1\]](#cite_note-1). [Zdemobilizowany](/wiki/Demobilizacja "Demobilizacja") w marcu 1871 roku rozpoczął naukę na [politechnice](/wiki/%C3%89cole_polytechnique "École polytechnique") w [Paryżu](/wiki/Pary%C5%BC "Paryż").

### Służba wojskowa

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Służba wojskowa") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Służba wojskowa")\]

Ukończył Oficerską Szkołę Inżynieryjną Artylerii. Stopień oficerski otrzymał we wrześniu 1874 roku, służąc w 24. Pułku Artylerii. W 1887 roku ukończył Akademię Sztabu Generalnego (ASG). W latach 1887–1889 służył w 3. Oddziale Sztabu Generalnego. Od 1890 roku był wykładowcą strategii ogólnej w ASG. Napisał szereg rozpraw wojskowo-teoretycznych o wykorzystaniu taktyki [Napoleona](/wiki/Napoleon_Bonaparte "Napoleon Bonaparte") we współczesnych warunkach. W latach 1895–1901 profesor ASG, w 1901 roku odwołany za [klerykalizm](/wiki/Klerykalizm "Klerykalizm"). Następnie został pomocnikiem dowódcy 20. Pułku Artylerii.

Znany był z głębokiego przywiązania do [wiary katolickiej](/wiki/Katolicyzm "Katolicyzm"), co w świeckiej Francji było nierzadko przeszkodą w zrobieniu kariery wojskowej[\[2\]](#cite_note-2). Mimo to został w 1903 roku awansowany do stopnia pułkownika i objął dowództwo 35. Pułku Artylerii, zaś w 1905 roku otrzymał stopień generała brygady z wyznaczeniem na komendanta ASG. Od 1911 roku dowódca 14. Dywizji, od roku 1912 – 8. Korpusu Armijnego (KA), a od roku 1913 – 20. Korpusu Armijnego, na czele którego rozpoczął udział w [I wojnie światowej](/wiki/I_wojna_%C5%9Bwiatowa "I wojna światowa") w składzie 2. Armii.

### I wojna światowa

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: I wojna światowa") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: I wojna światowa")\]

Od 28 sierpnia 1914 roku Foch pełnił funkcję dowódcy Grupy Armijnej w składzie 9. i 11. KA, 42. Dywizji Piechoty i 2. Dywizji Kawalerii. 4 września tego roku grupa ta została przemianowana w 9. Armię. W czasie [bitwy nad Marną](/wiki/I_bitwa_nad_Marn%C4%85 "I bitwa nad Marną") dowodzona przez niego armia wykazała dużą waleczność i opór. 4 października wyznaczony na pomocnika Naczelnego Dowódcy gen. [Josepha Joffre'a](/wiki/Joseph_Joffre "Joseph Joffre"), z zadaniem koordynowania działań wszystkich armii działających na północy Francji.

Będąc w czasie I wojny światowej zwolennikiem działań ofensywnych sprawił, że wielu żołnierzy z jego 20. Korpusu zginęło w sierpniu 1914 roku od ognia niemieckich [karabinów maszynowych](/wiki/Karabin_maszynowy "Karabin maszynowy"). W prowadzonych operacjach nie stosował manewru i prowadził operacje całym [frontem](/wiki/Front_(wojsko) "Front (wojsko)"), spychając wojska niemieckie na kolejne pozycje, co prowadziło do dużych strat w ludziach i technice.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/General_Foch.jpg/190px-General_Foch.jpg)](/wiki/Plik:General_Foch.jpg) Gen. Ferdinand Foch w 1916 r.

W listopadzie 1914 roku brał udział w [bitwie pod Ypres](/wiki/I_bitwa_pod_Ypres "I bitwa pod Ypres"), podczas której koordynował działania oddziałów sojuszniczych armii. W styczniu 1915 roku został wyznaczony na dowódcę Północnej Grupy Armii, z którą brał udział w operacjach zaczepnych, m.in. dowodził ofensywą w [Artois](/wiki/Artois "Artois"), a w okresie lipiec – listopad 1916 roku uczestniczył w [bitwie nad Sommą](/wiki/Bitwa_nad_Somm%C4%85 "Bitwa nad Sommą").

Po odejściu ze stanowiska gen. Joffre'a w grudniu 1916 roku został zwolniony z obowiązków dowódczych i z grupą oficerów skierowany do opracowania planu działań w wypadku naruszenia neutralności [Szwajcarii](/wiki/Szwajcaria "Szwajcaria"). W styczniu 1917 roku przedstawił projekt planu, który został zatwierdzony. Od stycznia do marca 1917 roku czasowo dowodził 7. i 8. Armią. W kwietniu 1917 roku przebywał z misją we [Włoszech](/wiki/Kr%C3%B3lestwo_W%C5%82och_(1861%E2%80%931946) "Królestwo Włoch (1861–1946)"), gdzie uzgadniano warunki wejścia wojsk angielskich i francuskich do tego kraju, na wypadek konieczności. 5 maja 1917 roku wyznaczony na stanowisko szefa Sztabu Generalnego. W styczniu 1918 roku, oprócz stanowiska szefa Sztabu Generalnego, został wyznaczony na przewodniczącego Rady Wojennej Sprzymierzonych. Od marca 1918 roku był koordynatorem działań wojsk Sprzymierzonych na Zachodnim Froncie. We wrześniu 1918 roku przeprowadził udaną kontrofensywę nad [Sommą](/wiki/Somma_(rzeka) "Somma (rzeka)"), która zdecydowała o pokonaniu Niemiec.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Waffenstillstand_gr.jpg/240px-Waffenstillstand_gr.jpg)](/wiki/Plik:Waffenstillstand_gr.jpg) Podpisanie [rozejmu w Compiègne](/wiki/Rozejm_w_Compi%C3%A8gne_(1918) "Rozejm w Compiègne (1918)") w 1918 r. (marsz. Ferdinand Foch drugi z prawej)

W czasie kryzysu na froncie w marcu i maju 1918 roku, kiedy wojska niemieckie zagrażały Paryżowi, pokazał silny charakter, odwagę i gotowość do brania na siebie odpowiedzialności. Dzięki tym cechom doprowadził do zakończenia działań wojennych i zawarcia pokoju. Był głównym przedstawicielem Francji w rozmowach dotyczących [zawieszenia broni](/wiki/Rozejm "Rozejm") w listopadzie 1918 roku, osobiście dyktując stronie niemieckiej warunki zawieszenia broni. Jako naczelny wódz wszystkich sił Sprzymierzonych na [froncie zachodnim](/wiki/Front_zachodni_(I_wojna_%C5%9Bwiatowa) "Front zachodni (I wojna światowa)") podpisał w [rozejm w Compiègne](/wiki/Rozejm_w_Compi%C3%A8gne_(1918) "Rozejm w Compiègne (1918)") kończący działania wojenne z Niemcami 11 listopada 1918 roku. Jego rola w ostatecznym zwycięstwie nad koalicją [państw centralnych](/wiki/Pa%C5%84stwa_centralne "Państwa centralne") jest trudna do przecenienia.

### Okres powojenny

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: Okres powojenny") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Okres powojenny")\]

W latach 1918–1920 był jednym z organizatorów interwencji wojskowej w [Rosji Radzieckiej](/wiki/Rosyjska_Federacyjna_Socjalistyczna_Republika_Radziecka "Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka"). Od 1919 roku był prezydentem Wyższej Rady Wojennej. Gdy podpisano [traktat wersalski](/wiki/Traktat_wersalski "Traktat wersalski") wypowiedział się o nim następująco: " _To nie pokój, lecz [zawieszenie broni](/wiki/Rozejm "Rozejm") na dwadzieścia lat_".

Był nieprzejednanym wrogiem Niemiec, dążył do ostatecznego ich zniszczenia, by już więcej nie zagrażały [Europie](/wiki/Europa "Europa"). Planował wspólne uderzenie wraz z Polską na Niemcy, które miało polegać na "przecięciu" Niemiec na pół, a potem osobnym pacyfikowaniu części północnej i południowej[\[3\]](#cite_note-3).

Był autorem książki _O prowadzeniu wojny_, _Wspomnienia (wojna 1914–1918)_. Zmarł 20 marca 1929 roku w wieku 78 lat w Paryżu. Został pochowany w paryskim [Kościele Inwalidów](/wiki/D%C3%B4me_des_Invalides "Dôme des Invalides"). Mowę pogrzebową wygłosił francuski prezydent czasu wojny [Raymond Poincaré](/wiki/Raymond_Poincar%C3%A9 "Raymond Poincaré").

### Związki z Polską

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: Związki z Polską") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Związki z Polską")\]

Lekarzem rodziny Foch był Polak o nazwisku Michałowski, który mając szesnaście lat wziął udział w [powstaniu styczniowym](/wiki/Powstanie_styczniowe "Powstanie styczniowe"), a po jego klęsce emigrował do Francji i osiadł w [Montpellier](/wiki/Montpellier "Montpellier")[\[4\]](#cite_note-4).

Foch znany był jako przyjaciel Polski. Swą zdecydowaną postawą (m.in. groźbą interwencji zbrojnej) wymusił na rządzie niemieckim przerwanie kontrofensywy przeciwko [powstańcom wielkopolskim](/wiki/Powstanie_wielkopolskie "Powstanie wielkopolskie").

5 lutego 1921 roku w szkole wojskowej w Saint-Cyr Józef Piłsudski odpiął ze swego munduru własny krzyż Virtuti Militari, udekorował nim Marszałka Focha i wygłosił następujące przemówienie (zamieszczone w Monitorze Polskim z 7 lutego 1921 r.):[\[5\]](#cite_note-5)

> _"Znajduję się na tej ziemi francuskiej, zaprzyjaźnionej z Polską, którą z radością reprezentuję, w charakterze Prezydenta Republiki. Jednakże w obecności Wielkiego Wodza, który potrafił odnieść zwycięstwo wśród najtrudniejszych warunków, nie mogę zapomnieć, że jestem żołnierzem. Jako żołnierz podziwiałem i podziwiam olbrzymie dzieło, jakiego dokonałeś, biorąc na swoje barki tak olbrzymią odpowiedzialność. I dlatego dziś z uczuciem głębokiej radości ofiaruję Ci krzyż „Virtuti Militari”, ten krzyż, który jest mi tak drogi, a który nosiłem na swojej piersi, jako Naczelny Wódz Armii Polskiej."_

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Ferdinand_Foch%27s_tomb_at_Les_Invalides%2C_July_28%2C_2013.jpg/220px-Ferdinand_Foch%27s_tomb_at_Les_Invalides%2C_July_28%2C_2013.jpg)](/wiki/Plik:Ferdinand_Foch%27s_tomb_at_Les_Invalides,_July_28,_2013.jpg) Sarkofag Marszałka Focha w [Kościele Inwalidów](/wiki/D%C3%B4me_des_Invalides "Dôme des Invalides") w [Paryżu](/wiki/Pary%C5%BC "Paryż")

W piątek 13 kwietnia 1923 roku Prezydent RP [Stanisław Wojciechowski](/wiki/Stanis%C5%82aw_Wojciechowski "Stanisław Wojciechowski"), na wniosek Ministra Spraw Wojskowych generała dywizji [Kazimierza Sosnkowskiego](/wiki/Kazimierz_Sosnkowski "Kazimierz Sosnkowski") i uchwały Rady Ministrów, nadał Ferdinandowi Fochowi tytuł [marszałka Polski](/wiki/Marsza%C5%82ek_Polski "Marszałek Polski")[\[6\]](#cite_note-6).

W środę 2 maja 1923 roku o godz. 7.25 na [dworcu kolejowym w Dziedzicach](/wiki/Czechowice-Dziedzice_(stacja_kolejowa) "Czechowice-Dziedzice (stacja kolejowa)") generał Sosnkowski w imieniu Rady Ministrów przywitał marszałka Ferdinanda Focha przemówieniem „(…) _Przy pierwszym kroku Pańskim w Polsce Panie marszałku Foch, Marszałku Francji i Marszałku Anglii, mam honor wręczyć Ci dekret mianowania Pana Marszałkiem Polski, a jako widoczny symbol tej godności buławę Marszałkowską, którą Prezydent Rzeczypospolitej polecił mi doręczyć w jego imieniu”_ po czym wręczył dekret i buławę. Następnego dnia na [placu Saskim](/wiki/Plac_marsz._J%C3%B3zefa_Pi%C5%82sudskiego_w_Warszawie "Plac marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie") w Warszawie Marszałek Foch wziął udział w uroczystym odsłonięciu [pomnika księcia Józefa Poniatowskiego](/wiki/Pomnik_ksi%C4%99cia_J%C3%B3zefa_Poniatowskiego_w_Warszawie "Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie")[\[7\]](#cite_note-7)[\[8\]](#cite_note-8). Tego samego dnia o godz. 3.15 na [lotnisku mokotowskim](/wiki/Lotnisko_mokotowskie "Lotnisko mokotowskie") w Warszawie wylądowała francuska [eskadra](/wiki/Eskadra_(lotnictwo) "Eskadra (lotnictwo)") w składzie sześciu samolotów [Breguet XIV](/wiki/Breguet_14 "Breguet 14")[\[9\]](#cite_note-9).

W piątek 4 maja:

- godz. 9.20 wizytował [Szkołę Podchorążych Piechoty](/wiki/Szko%C5%82a_Podchor%C4%85%C5%BCych_Piechoty "Szkoła Podchorążych Piechoty"),
- godz. 10.00 w [Belwederze](/wiki/Belweder_w_Warszawie "Belweder w Warszawie") został odznaczony przez Prezydenta RP [Krzyżem Wielkim Orderu Wojennego Virtuti Militari](/wiki/Order_Virtuti_Militari "Order Virtuti Militari"),
- godz. 11.00 wizytował [Wyższą Szkołę Wojenną](/wiki/Wy%C5%BCsza_Szko%C5%82a_Wojenna "Wyższa Szkoła Wojenna") i [Wyższą Szkołę Intendentury](/wiki/Wy%C5%BCsza_Szko%C5%82a_Intendentury "Wyższa Szkoła Intendentury"),
- dziesięć minut spędził w [„Zachęcie”](/wiki/Zach%C4%99ta_Narodowa_Galeria_Sztuki "Zachęta Narodowa Galeria Sztuki"),
- zwiedził [Muzeum Wojska Polskiego](/wiki/Muzeum_Wojska_Polskiego_w_Warszawie "Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie"), gdzie był mile zdziwiony widokiem swojego portretu, na którym był przepasany wstęgą orderu Virtuti Militari,
- godz. 14.00 w Belwederze był podejmowany śniadaniem przez Prezydenta Wojciechowskiego,
- wieczorem na Zamku Królewskim był podejmowany obiadem przez Ministra Spraw Wojskowych generała Sosnkowskiego[\[10\]](#cite_note-10).

W sobotę 5 maja w [Sztabie Generalnym](/wiki/Sztab_Generalny_Wojska_Polskiego "Sztab Generalny Wojska Polskiego"), w towarzystwie szefa Francuskiej Misji Wojskowej w Polsce generała [Charlesa Josepha Duponta](/wiki/Charles_Joseph_Dupont "Charles Joseph Dupont") wziął udział w konferencji z marszałkiem Piłsudskim. W przerwie konferencji wziął udział w śniadaniu wydanym na jego cześć przez Ministra Spraw Zagranicznych [Aleksandra Skrzyńskiego](/wiki/Aleksander_Skrzy%C5%84ski "Aleksander Skrzyński") w pokojach [Pałacu Potockich](/wiki/Pa%C5%82ac_Potockich_w_Warszawie "Pałac Potockich w Warszawie")[\[11\]](#cite_note-11).

11 maja odbyła się w auli [Politechniki Lwowskiej](/wiki/Politechnika_Lwowska "Politechnika Lwowska") uroczystość nadania [doktoratu honoris causa](/wiki/Doktor_honoris_causa "Doktor honoris causa") marszałkowi Francji Ferdinandowi Fochowi. Wydarzeniu temu nadano szczególnie uroczysty charakter, całe grono wystąpiło we [frakach](/wiki/Frak "Frak"), u wrót uczelni witali Focha rektor [Julian Fabiański](/wiki/Julian_Fabia%C5%84ski "Julian Fabiański") i prorektor [Maksymilian Tytus Huber](/wiki/Maksymilian_Tytus_Huber "Maksymilian Tytus Huber"), oni też w auli wygłosili odpowiednie przemówienia. W imieniu młodzieży przemawiał, w mundurze [kapitana](/wiki/Kapitan_(ranga) "Kapitan (ranga)") [Wojska Polskiego](/wiki/Wojsko_Polskie_(II_RP) "Wojsko Polskie (II RP)"), były prezes Bratniej Pomocy, Jan Nawrocki. Kiedy marszałek opuszczał gmach, rozentuzjazmowana młodzież studencka wyprzęgła konie i pociągnęła karetę przy pomocy lin ulicami Sapiehy i Kopernika, wśród wiwatujących gęstych szpalerów ludności do ratusza.

Otrzymał także tytuły doktora [honoris causa](/wiki/Doktor_honoris_causa "Doktor honoris causa") [Uniwersytetu Jagiellońskiego](/wiki/Uniwersytet_Jagiello%C5%84ski "Uniwersytet Jagielloński") (1918), [Uniwersytetu Warszawskiego](/wiki/Uniwersytet_Warszawski "Uniwersytet Warszawski") (1921)[\[12\]](#cite_note-12), [Uniwersytetu Poznańskiego](/wiki/Uniwersytet_im._Adama_Mickiewicza_w_Poznaniu "Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu") (1923) oraz [Uniwersytetu](/wiki/Doktorzy_honoris_causa_Uniwersytetu_Jana_Kazimierza_we_Lwowie "Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie")[\[13\]](#cite_note-13) i [Politechniki Lwowskiej](/wiki/Politechnika_Lwowska "Politechnika Lwowska") (1923). Ferdinandowi Fochowi przyznano tytuły: [Honorowego Obywatela Lwowa](/wiki/Honorowi_obywatele_Lwowa "Honorowi obywatele Lwowa")[\[14\]](#cite_note-14)[\[15\]](#cite_note-15), [Honorowego Obywatela miasta stołecznego Warszawy](/wiki/Honorowi_obywatele_miasta_sto%C5%82ecznego_Warszawy "Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy") 19 kwietnia 1923 roku[\[16\]](#cite_note-16), [honorowego obywatela Torunia](/wiki/Honorowi_obywatele_Torunia "Honorowi obywatele Torunia") (kwiecień 1923)[\[17\]](#cite_note-17), Honorowego Obywatela [Grudziądza](/wiki/Grudzi%C4%85dz "Grudziądz") (26 kwietnia 1923, mimo iż nigdy w Grudziądzu nie był).

## Upamiętnienie

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Upamiętnienie") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Upamiętnienie")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/FS_Foch_high_speed_turn.jpg/240px-FS_Foch_high_speed_turn.jpg)](/wiki/Plik:FS_Foch_high_speed_turn.jpg) Lotniskowiec [Francuskiej Marynarki Wojennej](/wiki/Marine_nationale "Marine nationale") – „ [Foch](/wiki/Foch_(1960) "Foch (1960)")”.[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Chrzanow_focha.JPG/240px-Chrzanow_focha.JPG)](/wiki/Plik:Chrzanow_focha.JPG) ulica Ferdynanda Focha w [Chrzanowie](/wiki/Chrzan%C3%B3w "Chrzanów")

Imieniem Ferdynanda Focha nazwano francuskie ulice m.in. w: [Paryżu](/wiki/Pary%C5%BC "Paryż") i [Nicei](/wiki/Nicea "Nicea") oraz polskie w: [Bydgoszczy](/wiki/Bydgoszcz "Bydgoszcz"), [Chełmnie](/wiki/Che%C5%82mno "Chełmno") (obecnie Grudziądzka), [Chrzanowie](/wiki/Chrzan%C3%B3w "Chrzanów")[\[18\]](#cite_note-18), [Gdańsku](/wiki/Gda%C5%84sk "Gdańsk"), [Gdyni](/wiki/Gdynia "Gdynia"), [Częstochowie](/wiki/Cz%C4%99stochowa "Częstochowa"), [Grudziądzu](/wiki/Grudzi%C4%85dz "Grudziądz"), [Krakowie](/wiki/Krak%C3%B3w "Kraków"), [Nowym Dworze Mazowieckim](/wiki/Nowy_Dw%C3%B3r_Mazowiecki "Nowy Dwór Mazowiecki"), [Ostrowcu Świętokrzyskim](/wiki/Ostrowiec_%C5%9Awi%C4%99tokrzyski "Ostrowiec Świętokrzyski"), [Poznaniu](/wiki/Pozna%C5%84 "Poznań") (obecnie [Głogowska](/wiki/Ulica_G%C5%82ogowska_w_Poznaniu "Ulica Głogowska w Poznaniu")), [Tarnowie](/wiki/Tarn%C3%B3w "Tarnów") (obecnie Bema), [Pruszkowie](/wiki/Pruszk%C3%B3w "Pruszków"), [Przemyślu](/wiki/Przemy%C5%9Bl "Przemyśl") i [Radomiu](/wiki/Radom "Radom"). Od 2018 roku w Poznaniu istnieje [Skwer im. Ferdynanda Focha](/wiki/Skwer_Ferdynanda_Focha_w_Poznaniu "Skwer Ferdynanda Focha w Poznaniu") (uroczystego nadania nazwy dokonali wiceprezydent miasta Jędrzej Solarski oraz ambasador Francji [Pierre Lévy](/wiki/Pierre_L%C3%A9vy_(dyplomata) "Pierre Lévy (dyplomata)"))[\[19\]](#cite_note-19). W okresie przedwojennym gdyńskie [Wzgórze Św. Maksymiliana](/wiki/Wzg%C3%B3rze_%C5%9Aw._Maksymiliana "Wzgórze Św. Maksymiliana") nosiło nazwę: _Wzgórze Focha_.

Przed [II wojną światową](/wiki/II_wojna_%C5%9Bwiatowa "II wojna światowa") ulicę marsz. Ferdinanda Focha posiadały również [Warszawa](/wiki/Warszawa "Warszawa") i Kielce. Po blisko 60 latach stolica Polski ma ponownie ulicę, której patronem jest marszałek – taką decyzję w styczniu 2010 roku podjęli stołeczni radni[\[20\]](#cite_note-20), a 1 czerwca 2010 roku prezydent [Hanna Gronkiewicz-Waltz](/wiki/Hanna_Gronkiewicz-Waltz "Hanna Gronkiewicz-Waltz") i ambasador Francji [Francois Barry Delongchamps](/w/index.php?title=Francois_Barry_Delongchamps&action=edit&redlink=1 "Francois Barry Delongchamps (strona nie istnieje)") uroczyście nadali nazwę ulicy Focha przedłużeniu ul. Trębackiej do Ossolińskich[\[21\]](#cite_note-21).
Na wniosek francuskiego personelu kopalni Knurów w dniu 17 września 1922 roku szyb IV nazwano imieniem marszałka. Kopalnię tę po 2000 roku połączono z sąsiednią Kopalnią Węgla Kamiennego Szczygłowice. Obecnie jako [Kopalnia Węgla Kamiennego Knurów-Szczygłowice](/wiki/Kopalnia_W%C4%99gla_Kamiennego_Knur%C3%B3w-Szczyg%C5%82owice "Kopalnia Węgla Kamiennego Knurów-Szczygłowice") wchodzi w skład [Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A.](/wiki/Jastrz%C4%99bska_Sp%C3%B3%C5%82ka_W%C4%99glowa "Jastrzębska Spółka Węglowa")

Imieniem marszałka Focha nazwano okręt [Francuskiej Marynarki Wojennej](/wiki/Marine_nationale "Marine nationale") – lotniskowiec typu _[Clemenceau](/wiki/Lotniskowce_typu_Clemenceau "Lotniskowce typu Clemenceau")_ – „ [Foch](/wiki/Foch_(1960) "Foch (1960)")”.

W czeskim mieście [Čáslav](/wiki/%C4%8C%C3%A1slav "Čáslav") został ustawiony pomnik Ferdinanda Focha, który po ustanowieniu [protektoratu Czech i Moraw](/wiki/Protektorat_Czech_i_Moraw "Protektorat Czech i Moraw") został usunięty przez Niemców w sierpniu 1939 roku[\[22\]](#cite_note-22). Pomniki konne marszałka znajdują się m.in. w [Cassel](/wiki/Cassel_(Francja) "Cassel (Francja)"), na [Trocadéro](/wiki/Trocad%C3%A9ro "Trocadéro") w [Paryżu](/wiki/Pary%C5%BC "Paryż"), w [Tarbes](/wiki/Tarbes "Tarbes") oraz w [Londynie](/wiki/Londyn "Londyn"). Pełnopostaciowy kamienny monument znajduje się w [Compiègne](/wiki/Compi%C3%A8gne "Compiègne") oraz stalowy w [Knurowie](/wiki/Pomnik_Marsza%C5%82ka_Ferdynanda_Focha_w_Knurowie "Pomnik Marszałka Ferdynanda Focha w Knurowie").

Ukazany został w filmach fabularnych, m.in. w _[Na Zachodzie bez zmian](/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian_(film_2022) "Na Zachodzie bez zmian (film 2022)")_ ( _Im Westen nichts Neues_) z 2022, gdzie zagrał go [Thibault de Montalembert](/w/index.php?title=Thibault_de_Montalembert&action=edit&redlink=1 "Thibault de Montalembert (strona nie istnieje)")[\[23\]](#cite_note-).

## Odznaczenia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=8 "Edytuj sekcję: Odznaczenia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=8 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Odznaczenia")\]

- [Krzyż Wielki Orderu Legii Honorowej](/wiki/Legia_Honorowa "Legia Honorowa") ( _Grand Croix Légion d'honneur_, 8 października 1915)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- Wielki Oficer Orderu Legii Honorowej ( _Grand Officier Légion d'honneur_, 18 września 1914)
- Komandor Orderu Legii Honorowej ( _Commandeur Légion d'honneur_, 31 grudnia 1913)
- Oficer Orderu Legii Honorowej ( _Officier Légion d'honneur_, 11 lipca 1908)
- Kawaler Orderu Legii Honorowej ( _Chevalier Légion d'honneur_, 9 lipca 1892)
- [Medal Wojskowy](/wiki/Medal_Wojskowy_(Francja) "Medal Wojskowy (Francja)") ( _Médaille militaire_, 21 grudnia 1916, Francja)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wojenny 1914–1918](/wiki/Krzy%C5%BC_Wojenny_(Francja) "Krzyż Wojenny (Francja)") ( _Croix de Guerre_, Francja)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Oficer Orderu Palm Akademickich](/wiki/Order_Palm_Akademickich "Order Palm Akademickich") ( _Officier L'Ordre des Palmes académiques_, [Francja](/wiki/Francja "Francja"))[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- Medal pamiątkowy wojny 1870–1871 ( _Médaille commémorative de la Guerre 1870–1871_, Francja)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Medal Pamiątkowy Wielkiej Wojny](/wiki/Medal_Pami%C4%85tkowy_Wielkiej_Wojny "Medal Pamiątkowy Wielkiej Wojny") (Francja)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Order Orła Białego](/wiki/Order_Or%C5%82a_Bia%C5%82ego "Order Orła Białego") (15 kwietnia 1923, Polska)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari](/wiki/Order_Virtuti_Militari "Order Virtuti Militari") (15 kwietnia 1923, Polska)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari](/wiki/Order_Virtuti_Militari "Order Virtuti Militari") (1921, Polska)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)[\[25\]](#cite_note-25)
- [Krzyż Walecznych](/wiki/Krzy%C5%BC_Walecznych "Krzyż Walecznych") – czterokrotnie (1921, Polska)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)[\[26\]](#cite_note-26)
- [Krzyż Wielki Orderu Łaźni](/wiki/Order_%C5%81a%C5%BAni "Order Łaźni") ( _Grand Cross Order of the Bath_, [Wielka Brytania](/wiki/Wielka_Brytania "Wielka Brytania"))[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Order Wybitnej Służby](/wiki/Order_Wybitnej_S%C5%82u%C5%BCby "Order Wybitnej Służby") ( _Distinguished Service Order_, Wielka Brytania)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Order Zasługi](/wiki/Order_Zas%C5%82ugi_(Wielka_Brytania) "Order Zasługi (Wielka Brytania)") ( _Order of Merit_, [Wielka Brytania](/wiki/Wielka_Brytania "Wielka Brytania"))[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Wielka Wstęga Orderu Leopolda](/wiki/Order_Leopolda_(Belgia) "Order Leopolda (Belgia)") ( _Grand-Cordon Ordre de Léopold_, [Belgia](/wiki/Belgia "Belgia"))[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wojskowy (Belgia)](/wiki/Krzy%C5%BC_Wojskowy_(Belgia) "Krzyż Wojskowy (Belgia)")[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wojenny (Belgia)](/wiki/Krzy%C5%BC_Wojenny_(Belgia) "Krzyż Wojenny (Belgia)")[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Medal Izery](/wiki/Medal_Izery "Medal Izery") (Belgia)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Order Świętego Jerzego](/wiki/Order_%C5%9Awi%C4%99tego_Jerzego_(Imperium_Rosyjskie) "Order Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)") II klasy ( _Орден Святого Георгия_, 1916, [Imperium Rosyjskie](/wiki/Imperium_Rosyjskie "Imperium Rosyjskie"))
- [Order Pogromcy Niedźwiedzia](/wiki/Order_Pogromcy_Nied%C5%BAwiedzia "Order Pogromcy Niedźwiedzia") I klasy ( _Lāčplēša Kara ordenis_, [Łotwa](/wiki/%C5%81otwa "Łotwa"))[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Wielka Wstęga Orderu Alawitów](/wiki/Order_Alawit%C3%B3w "Order Alawitów") ( _Grand Cordon Ordre de l'Ouissam Alaouite_, [Maroko](/wiki/Maroko "Maroko"))
- [Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę](/wiki/Medal_Si%C5%82_L%C4%85dowych_za_Wybitn%C4%85_S%C5%82u%C5%BCb%C4%99 "Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę") ( [USA](/wiki/Stany_Zjednoczone "Stany Zjednoczone"))
- [Wielka Wstęga Orderu Lwa Białego](/wiki/Order_Lwa_Bia%C5%82ego "Order Lwa Białego") (Czechosłowacja)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wojenny](/wiki/Krzy%C5%BC_Wojenny_Czechos%C5%82owacki_(1914%E2%80%931918) "Krzyż Wojenny Czechosłowacki (1914–1918)") (Czechosłowacja)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela](/wiki/Order_Zbawiciela "Order Zbawiciela") (Grecja)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wielki Orderu Karola III](/wiki/Order_Karola_III "Order Karola III") (Hiszpania)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Wielka Wstęga Orderu Wschodzącego Słońca](/wiki/Order_Wschodz%C4%85cego_S%C5%82o%C5%84ca "Order Wschodzącego Słońca") (Japonia)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wielki Orderu Danebroga](/wiki/Order_Danebroga "Order Danebroga") (Dania)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wielki Orderu Wieży i Miecza](/wiki/Order_Wie%C5%BCy_i_Miecza "Order Wieży i Miecza") (Portugalia)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wielki Orderu Daniły I](/wiki/Order_Dani%C5%82y_I "Order Daniły I") (Czarnogóra)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Wielka Wstęga Orderu Wojskowego](/wiki/Order_Sabaudzki_Wojskowy "Order Sabaudzki Wojskowy") (Włochy)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wojenny](/wiki/Krzy%C5%BC_Zas%C5%82ugi_Wojennej_(W%C5%82ochy) "Krzyż Zasługi Wojennej (Włochy)") (Włochy)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Krzyż Wielki Orderu Orła Białego](/wiki/Order_Or%C5%82a_Bia%C5%82ego_(Serbia) "Order Orła Białego (Serbia)") (Jugosławia)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Medal Waleczności Miloša Obilića](/wiki/Medal_Waleczno%C5%9Bci_(Serbia) "Medal Waleczności (Serbia)") (Jugosławia)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Order Wojskowy Ramy](/w/index.php?title=Order_Wojskowy_Ramy&action=edit&redlink=1 "Order Wojskowy Ramy (strona nie istnieje)") (Syjam)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)
- [Medal Solidarności](/w/index.php?title=Medal_Solidarno%C5%9Bci&action=edit&redlink=1 "Medal Solidarności (strona nie istnieje)") (Panama)[\[24\]](#cite_note-ro1928-24)

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=9 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=9 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

01. [↑](#cite_ref-1)Hélène Tierchant: _Sarah Bernhardt: Madame „quand même”_. Editions Télémaque, 2009, s. 80. [ISBN 978-2-7533-0092-7](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9782753300927 "Specjalna:Książki/9782753300927").(fr.).
02. [↑](#cite_ref-2)Andrzej Zaręba: _Generalissimus Foch_, w: Gazeta Wyborcza z 21 kwietnia 2006.
03. [↑](#cite_ref-3)Mateusz Biskup: [Zapomniany Marszałek](http://polimaty.pl/2014/07/zapomniany-marszalek/).
04. [↑](#cite_ref-4)_Polskie wspomnienia Marszałka Focha_, Polska Zbrojna Nr 122 z 6 maja 1923 r., s. 3.
05. [↑](#cite_ref-5)J. Piłsudski: _Pisma zbiorowe_ t. V, Instytut Józefa Piłsudskiego, Warszawa 1937, s. 187.
06. [↑](#cite_ref-6)_Marszałek Francji Foch Marszałkiem Polski_, Polska Zbrojna Nr 100 z 14 kwietnia 1923 r., s. 1.
07. [↑](#cite_ref-7)Dziennik Poznański Nr 102 z 5 maja 1923 r.
08. [↑](#cite_ref-8)_Przybycie Marszałka Focha_, _Uroczystości odsłonięcia pomnika ks. Józefa_, _Obiad na cześć Marszałka Focha_, Słowo Pomorskie Nr 102 z 5 maja 1923 r., s. 1-2.
09. [↑](#cite_ref-9)_Francuska eskadra lotnicza w Warszawie_, Polska Zbrojna Nr 122 z 6 maja 1923 r., s. 3.
10. [↑](#cite_ref-10)_Marszałek Foch kawalerem krzyża „Virtuti Militari”_, _Drugi dzień pobytu Marszałka Focha_, Polska Zbrojna Nr 121 z 5 maja 1923 r., s. 1.
11. [↑](#cite_ref-11)_Wczorajszy dzień_, Polska Zbrojna Nr 122 z 6 maja 1923 r., s. 3.
12. [↑](#cite_ref-12)[Doktoraty honorowe](https://www.uw.edu.pl/uniwersytet/historia-uw/doktoraty-honoris-causa-od-2014-roku/). \[w:\] _Uniwersytet Warszawski_ \[on-line\]. uw.edu.pl. \[dostęp 2018-02-23\].
13. [↑](#cite_ref-13)[Jan Draus](/wiki/Jan_Draus "Jan Draus"): _Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni_. Kraków: [Księgarnia Akademicka](/wiki/Ksi%C4%99garnia_Akademicka "Księgarnia Akademicka"), 2007, s. 26. [ISBN 978-83-7188-964-6](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788371889646 "Specjalna:Książki/9788371889646").
14. [↑](#cite_ref-14)[Ferdinand Foch. Słownik: Leksykon postaci](http://www.edupedia.pl/words/index/show/564656_leksykon_postaci-ferdinand_foch.html)
15. [↑](#cite_ref-15)[Wielki człowiek, przyjaciel Polski](http://wolnapolska.pl/index.php/item/2-padziernika-1851.html)
16. [↑](#cite_ref-16)[_Foch obywatelem honorowym Warszawy_](http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=31163). „ [Gazeta Lwowska](/wiki/Gazeta_Lwowska_(1810%E2%80%931939) "Gazeta Lwowska (1810–1939)")”, s. 6, Nr 90 z 21 kwietnia 1923.
17. [↑](#cite_ref-17)[_Toruń_](http://ebuw.uw.edu.pl/publication/210462). „ [Kurier Warszawski](/wiki/Kurier_Warszawski_(dziennik) "Kurier Warszawski (dziennik)")”. Nr 109, s. 3, 21 kwietnia 1923.
18. [↑](#cite_ref-18)[Spis ulic Chrzanowa](http://www.royaltombs.dk/wstep.html). Chrzanovia Patria Parva. \[dostęp 2010-02-10\]. (pol.).
19. [↑](#cite_ref-19)[_Poznań ma skwer Focha_](http://www.poznan.pl/mim/info/news/poznan-ma-skwer-focha,117688.html) \[online\], poznan.pl \[dostęp 2019-05-04\](pol.).
20. [↑](#cite_ref-20)osa: [W Śródmieściu wraca przedwojenna ul. Focha](http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34889,7506530,W_Srodmiesciu_wraca_przedwojenna_ul__Focha.html). gazeta.pl. \[dostęp 2010-05-07\]. (pol.).
21. [↑](#cite_ref-21)Izabela Kraj: [Cud nad Wisłą, Foch i de Gaulle](http://www.dom.zw.com.pl/artykul/1,480439.html). dom.zw.com.pl, 2010-06-01. \[dostęp 2010-06-02\]. (pol.).
22. [↑](#cite_ref-22)[_Usunęli pomnik Focha_](http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=50590). „ [Gazeta Lwowska](/wiki/Gazeta_Lwowska_(1810%E2%80%931939) "Gazeta Lwowska (1810–1939)")”, s. 1, Nr 179 z 10 sierpnia 1939.
23. [↑](#cite_ref-22_23-0)[_All Quiet on the Western Front (2022) - Edward Berger_](https://www.allmovie.com/movie/all-quiet-on-the-western-front-vm12013372728/cast-crew) \[online\], allmovie.com \[dostęp 2023-10-27\](ang.).
24. ↑ [a](#cite_ref-ro1928_24-0)[b](#cite_ref-ro1928_24-1)[c](#cite_ref-ro1928_24-2)[d](#cite_ref-ro1928_24-3)[e](#cite_ref-ro1928_24-4)[f](#cite_ref-ro1928_24-5)[g](#cite_ref-ro1928_24-6)[h](#cite_ref-ro1928_24-7)[i](#cite_ref-ro1928_24-8)[j](#cite_ref-ro1928_24-9)[k](#cite_ref-ro1928_24-10)[l](#cite_ref-ro1928_24-11)[m](#cite_ref-ro1928_24-12)[n](#cite_ref-ro1928_24-13)[o](#cite_ref-ro1928_24-14)[p](#cite_ref-ro1928_24-15)[q](#cite_ref-ro1928_24-16)[r](#cite_ref-ro1928_24-17)[s](#cite_ref-ro1928_24-18)[t](#cite_ref-ro1928_24-19)[u](#cite_ref-ro1928_24-20)[v](#cite_ref-ro1928_24-21)[w](#cite_ref-ro1928_24-22)[x](#cite_ref-ro1928_24-23)[y](#cite_ref-ro1928_24-24)[z](#cite_ref-ro1928_24-25)[aa](#cite_ref-ro1928_24-26)[ab](#cite_ref-ro1928_24-27)[ac](#cite_ref-ro1928_24-28)[ad](#cite_ref-ro1928_24-29)[ae](#cite_ref-ro1928_24-30)[af](#cite_ref-ro1928_24-31)_[Rocznik oficerski 1928](https://web.archive.org/web/20161022025517/http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/applet?mimetype=image%2Fx.djvu&sec=false&handler=djvu_html5&content_url=%2FContent%2F59431%2Fdirectory.djvu)_, s. 9
25. [↑](#cite_ref-25)Dekret Wodza Naczelnego L. 2956 z 1921 r. [(Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 11)](http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=64481)
26. [↑](#cite_ref-26)„W zamian za otrzymane wstążeczki biało-amarantowe b. armii gen. Hallera”; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2034 z 1921 r. [(Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1617)](http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=64441)

## Bibliografia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=10 "Edytuj sekcję: Bibliografia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=10 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Bibliografia")\]

- _Popularna Encyklopedia Powszechna_, LudwikL.Czopek (red.), AdaA.Anczykowa, t. 5, Kraków: Fogra, 1995, [ISBN 83-85719-14-8](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8385719148 "Specjalna:Książki/8385719148"), [ISBN 83-85719-07-5](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8385719075 "Specjalna:Książki/8385719075"), [OCLC](/wiki/Online_Computer_Library_Center "Online Computer Library Center") [833967081](http://worldcat.org/oclc/833967081). Brak numerów stron w książce
- (ros.) K.A. Zalleskij. _I mirowaja wojna. Prawitieli i wojennaczalniki_, Moskwa WECZE 2000.
- (ros.) _Wielka Encyklopedia Radziecka_, t. 27, s. 609, Moskwa 1969-1978.

## Linki zewnętrzne

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&veaction=edit&section=11 "Edytuj sekcję: Linki zewnętrzne") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&action=edit&section=11 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Linki zewnętrzne")\]

- [Artykuł o Ferdynandzie Fochu](http://krakow.wyborcza.pl/krakow/1,42699,3296888.html)
- [Kaplica Ferdinanda Focha w Pałac Inwalidów w Paryżu (Église du Dôme des Invalides)](https://picasaweb.google.com/109267902226808627959/ParyzCzerwiec2010?noredirect=1#5485179557096297330)
- [Ferdinand Foch – publikacje](https://polona.pl/search/?filters=public:1,creator:%22Foch,_Ferdinand_(1851--1929)%22) w bibliotece [Polona](/wiki/Polona "Polona")(fr. • niem.)

- [p](/wiki/Szablon:Marsza%C5%82kowie_Francji "Szablon:Marszałkowie Francji")
- [d](/w/index.php?title=Dyskusja_szablonu:Marsza%C5%82kowie_Francji&action=edit&redlink=1 "Dyskusja szablonu:Marszałkowie Francji (strona nie istnieje)")
- [e](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Szablon:Marsza%C5%82kowie_Francji&action=edit)

[Marszałkowie Francji](/wiki/Marsza%C5%82kowie_Francji "Marszałkowie Francji") w XX wieku

- [Joseph Joffre](/wiki/Joseph_Joffre "Joseph Joffre")
- Ferdinand Foch
- [Philippe Pétain](/wiki/Philippe_P%C3%A9tain "Philippe Pétain")
- [Joseph Gallieni](/wiki/Joseph_Gallieni "Joseph Gallieni") (P)
- [Louis Hubert Gonzalve Lyautey](/wiki/Louis_Hubert_Gonzalve_Lyautey "Louis Hubert Gonzalve Lyautey")
- [Louis Franchet d’Espérey](/wiki/Louis_Franchet_d%E2%80%99Esp%C3%A9rey "Louis Franchet d’Espérey")
- [Marie Émile Fayolle](/wiki/Marie_%C3%89mile_Fayolle "Marie Émile Fayolle")
- [Michel Joseph Maunoury](/wiki/Michel_Joseph_Maunoury "Michel Joseph Maunoury") (P)
- [Jean de Lattre de Tassigny](/wiki/Jean_de_Lattre_de_Tassigny "Jean de Lattre de Tassigny") (P)
- [Philippe Marie Leclerc](/wiki/Philippe_Marie_Leclerc "Philippe Marie Leclerc") (P)
- [Alphonse Juin](/wiki/Alphonse_Juin "Alphonse Juin")
- [Marie Pierre Kœnig](/wiki/Marie_Pierre_K%C5%93nig "Marie Pierre Kœnig") (P)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Musee-de-lArmee-IMG_1072.jpg/52px-Musee-de-lArmee-IMG_1072.jpg)](/wiki/Plik:Musee-de-lArmee-IMG_1072.jpg)

- P – tytuł przyznany pośmiertnie

- [p](/wiki/Szablon:Marsza%C5%82kowie_Polski "Szablon:Marszałkowie Polski")
- [d](/wiki/Dyskusja_szablonu:Marsza%C5%82kowie_Polski "Dyskusja szablonu:Marszałkowie Polski")
- [e](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Szablon:Marsza%C5%82kowie_Polski&action=edit)

[Marszałkowie Polski](/wiki/Marsza%C5%82ek_Polski "Marszałek Polski")

- [Józef Piłsudski](/wiki/J%C3%B3zef_Pi%C5%82sudski "Józef Piłsudski") (1920)
- Ferdinand Foch (1923)
- [Edward Śmigły-Rydz](/wiki/Edward_%C5%9Amig%C5%82y-Rydz "Edward Śmigły-Rydz") (1936)
- [Michał Rola-Żymierski](/wiki/Micha%C5%82_Rola-%C5%BBymierski "Michał Rola-Żymierski") (1945)
- [Konstanty Rokossowski](/wiki/Konstanty_Rokossowski "Konstanty Rokossowski") (1949)
- [Marian Spychalski](/wiki/Marian_Spychalski "Marian Spychalski") (1963)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Marsza%C5%82ek_Polski.svg/80px-Marsza%C5%82ek_Polski.svg.png)](/wiki/Plik:Marsza%C5%82ek_Polski.svg)

[Kontrola autorytatywna](/wiki/Kontrola_autorytatywna "Kontrola autorytatywna") (osoba):

- [ISNI](/wiki/International_Standard_Name_Identifier "International Standard Name Identifier"): [0000000080862946](https://isni.org/isni/0000000080862946)
- [VIAF](/wiki/Virtual_International_Authority_File "Virtual International Authority File"): [7428843](http://viaf.org/viaf/7428843)
- [LCCN](/wiki/Library_of_Congress_Control_Number "Library of Congress Control Number"): [n79115432](http://lccn.loc.gov/n79115432)
- [GND](/wiki/Gemeinsame_Normdatei "Gemeinsame Normdatei"): [118684078](http://d-nb.info/gnd/118684078)
- [NDL](https://de.wikipedia.org/wiki/Web_NDL_Authorities "de:Web NDL Authorities"): [00521694](http://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00521694)
- [LIBRIS](/wiki/LIBRIS "LIBRIS"): [mkz112151v1shnw](https://libris.kb.se/katalogisering/mkz112151v1shnw)
- [BnF](/wiki/Biblioth%C3%A8que_nationale "Bibliothèque nationale"): [121577755](http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb121577755)
- [SUDOC](/wiki/Syst%C3%A8me_Universitaire_de_Documentation "Système Universitaire de Documentation"): [030092019](http://www.idref.fr/030092019)
- [NLA](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Australii "Biblioteka Narodowa Australii"): [35091112](http://nla.gov.au/anbd.aut-an35091112)
- [NKC](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Republiki_Czeskiej "Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej"): [jn19990009558](http://aut.nkp.cz/jn19990009558)
- [BNE](/wiki/Hiszpa%C5%84ska_Biblioteka_Narodowa "Hiszpańska Biblioteka Narodowa"): [XX1201617](http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX1201617)
- [NTA](/wiki/Holenderska_Biblioteka_Narodowa "Holenderska Biblioteka Narodowa"): [072265949](http://data.bibliotheken.nl/doc/thes/p072265949)
- [BIBSYS](/wiki/BIBSYS "BIBSYS"): [90705254](https://authority.bibsys.no/authority/rest/authorities/html/90705254)
- [CiNii](https://ja.wikipedia.org/wiki/CiNii "jp:CiNii"): [DA07006672](http://ci.nii.ac.jp/author/DA07006672)
- [Open Library](https://en.wikipedia.org/wiki/Open_Library "en:Open Library"): [OL432953A](https://openlibrary.org/books/OL432953A)
- [PLWABN](/wiki/Biblioteka_Narodowa_(Warszawa) "Biblioteka Narodowa (Warszawa)"): [9810595718805606](https://dbn.bn.org.pl/descriptor-details/9810595718805606)
- [NUKAT](/wiki/NUKAT "NUKAT"): [n01197202](http://nukat.edu.pl/aut/n%20%2001197202)
- [J9U](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Izraela "Biblioteka Narodowa Izraela"): [987007275574505171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007275574505171)
- [PTBNP](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Portugalii "Biblioteka Narodowa Portugalii"): [540010](http://urn.bn.pt/nca/unimarc-authorities/txt?id=540010)
- [CANTIC](https://ca.wikipedia.org/wiki/Cat%C3%A0leg_d%27autoritats_de_noms_i_t%C3%ADtols_de_Catalunya "ca:Catàleg d'autoritats de noms i títols de Catalunya"): [a10398090](http://cantic.bnc.cat/registres/CUCId/a10398090)
- [LNB](/wiki/Biblioteka_Narodowa_%C5%81otwy "Biblioteka Narodowa Łotwy"): [000183516](https://kopkatalogs.lv/F?func=direct&local_base=lnc10&doc_number=000183516&P_CON_LNG=ENG)
- [NSK](https://hr.wikipedia.org/wiki/Nacionalna_i_sveu%C4%8Dili%C5%A1na_knji%C5%BEnica_u_Zagrebu "hr:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu"): [000772208](http://katalog.nsk.hr/F/?func=direct&doc_number=000772208&local_base=nsk10)
- [BNC](https://es.wikipedia.org/wiki/Biblioteca_Nacional_de_Chile "es:Biblioteca Nacional de Chile"): [000197157](http://www.bncatalogo.cl/F?func=direct&local_base=red10&doc_number=000197157)
- [ΕΒΕ](/wiki/Grecka_Biblioteka_Narodowa "Grecka Biblioteka Narodowa"): [65052](http://data.nlg.gr/resource/authority/record65052)
- [LIH](/wiki/Litewska_Biblioteka_Narodowa_im._Martynasa_Ma%C5%BEvydasa "Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa"): [LNB:Bsv/;=CG](https://lnb.libis.lt/simpleSearch.do?doSearch=1&AI001=LNB%3ABsv%2F%3B%3DCG)

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa"):

- [PWN](/wiki/Encyklopedia_PWN_(internetowa) "Encyklopedia PWN (internetowa)"): [3901682](https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3901682.html)
- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [biography/Ferdinand-Foch](https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-Foch)
- [Universalis](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P3219 "d:Property:P3219"): [ferdinand-foch](https://www.universalis.fr/encyclopedie/ferdinand-foch/)
- [БРЭ](/wiki/Wielka_Encyklopedia_Rosyjska "Wielka Encyklopedia Rosyjska"): [4735174](https://old.bigenc.ru/text/4735174)
- [NE.se](/wiki/Nationalencyklopedin "Nationalencyklopedin"): [ferdinand-foch](https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/ferdinand-foch)
- [SNL](/wiki/Store_norske_leksikon "Store norske leksikon"): [Ferdinand\_Foch](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4342&url_prefix=https://snl.no/&id=Ferdinand_Foch)
- [VLE](/wiki/Visuotin%C4%97_lietuvi%C5%B3_enciklopedija "Visuotinė lietuvių enciklopedija"): [ferdinand-foch](https://www.vle.lt/straipsnis/ferdinand-foch/)
- [Catalana](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P1296 "d:Property:P1296"): [0232590](https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0232590.xml)
- [DSDE](/wiki/Den_Store_Danske_Encyklop%C3%A6di "Den Store Danske Encyklopædi"): [Ferdinand\_Foch](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=8313&url_prefix=https://denstoredanske.lex.dk/&id=Ferdinand_Foch)
- [Hrvatska enciklopedija](/wiki/Hrvatska_enciklopedija "Hrvatska enciklopedija"): [19986](https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=19986)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ferdinand\_Foch&oldid=74480074](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&oldid=74480074)”

[Kategorie](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Absolwenci École polytechnique](/wiki/Kategoria:Absolwenci_%C3%89cole_polytechnique "Kategoria:Absolwenci École polytechnique")
- [Członkowie Akademii Francuskiej](/wiki/Kategoria:Cz%C5%82onkowie_Akademii_Francuskiej "Kategoria:Członkowie Akademii Francuskiej")
- [Członkowie Francuskiej Akademii Nauk](/wiki/Kategoria:Cz%C5%82onkowie_Francuskiej_Akademii_Nauk "Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk")
- [Marszałkowie Francji](/wiki/Kategoria:Marsza%C5%82kowie_Francji "Kategoria:Marszałkowie Francji")
- [Marszałkowie Polski](/wiki/Kategoria:Marsza%C5%82kowie_Polski "Kategoria:Marszałkowie Polski")
- [Uczestnicy I wojny światowej (III Republika Francuska)](/wiki/Kategoria:Uczestnicy_I_wojny_%C5%9Bwiatowej_(III_Republika_Francuska) "Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (III Republika Francuska)")
- [Francuscy autorzy pamiętników i dzienników](/wiki/Kategoria:Francuscy_autorzy_pami%C4%99tnik%C3%B3w_i_dziennik%C3%B3w "Kategoria:Francuscy autorzy pamiętników i dzienników")
- [Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)](/wiki/Kategoria:Cudzoziemcy_odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Srebrnym_Orderu_Virtuti_Militari_(II_Rzeczpospolita) "Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)")
- [Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita)](/wiki/Kategoria:Cudzoziemcy_odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Walecznych_(II_Rzeczpospolita) "Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita)")
- [Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Walecznych_(czterokrotnie) "Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)")
- [Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)](/wiki/Kategoria:Cudzoziemcy_odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Wielkim_Orderu_Virtuti_Militari_(II_Rzeczpospolita) "Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)")
- [Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita)](/wiki/Kategoria:Cudzoziemcy_odznaczeni_Orderem_Or%C5%82a_Bia%C5%82ego_(II_Rzeczpospolita) "Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita)")
- [Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Wielkim_Legii_Honorowej "Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej")
- [Wielcy Oficerowie Legii Honorowej](/wiki/Kategoria:Wielcy_Oficerowie_Legii_Honorowej "Kategoria:Wielcy Oficerowie Legii Honorowej")
- [Komandorzy Legii Honorowej](/wiki/Kategoria:Komandorzy_Legii_Honorowej "Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej")
- [Oficerowie Legii Honorowej](/wiki/Kategoria:Oficerowie_Legii_Honorowej "Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej")
- [Kawalerowie Legii Honorowej](/wiki/Kategoria:Kawalerowie_Legii_Honorowej "Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej")
- [Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Wojennym_(Francja) "Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja)")
- [Odznaczeni Medalem Wojskowym (Francja)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Medalem_Wojskowym_(Francja) "Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojskowym (Francja)")
- [Odznaczeni Army Distinguished Service Medal](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Army_Distinguished_Service_Medal "Kategoria:Odznaczeni Army Distinguished Service Medal")
- [Odznaczeni Orderem Wybitnej Służby](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Wybitnej_S%C5%82u%C5%BCby "Kategoria:Odznaczeni Orderem Wybitnej Służby")
- [Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Belgia)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Wojennym_(Belgia) "Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Belgia)")
- [Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim (1914–1918)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Wojennym_Czechos%C5%82owackim_(1914%E2%80%931918) "Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim (1914–1918)")
- [Odznaczeni Krzyżem Wojskowym (Belgia)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Wojskowym_(Belgia) "Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojskowym (Belgia)")
- [Odznaczeni Medalem Izery](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Medalem_Izery "Kategoria:Odznaczeni Medalem Izery")
- [Odznaczeni Medalem Pamiątkowym Wielkiej Wojny](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Medalem_Pami%C4%85tkowym_Wielkiej_Wojny "Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym Wielkiej Wojny")
- [Odznaczeni Medalem Waleczności (Serbia)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Medalem_Waleczno%C5%9Bci_(Serbia) "Kategoria:Odznaczeni Medalem Waleczności (Serbia)")
- [Odznaczeni Orderem Alawitów](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Alawit%C3%B3w "Kategoria:Odznaczeni Orderem Alawitów")
- [Odznaczeni Orderem Danebroga](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Danebroga "Kategoria:Odznaczeni Orderem Danebroga")
- [Odznaczeni Orderem Daniły I](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Dani%C5%82y_I "Kategoria:Odznaczeni Orderem Daniły I")
- [Odznaczeni Orderem Karola III](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Karola_III "Kategoria:Odznaczeni Orderem Karola III")
- [Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Leopolda_(Belgia) "Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)")
- [Odznaczeni Orderem Lwa Białego](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Lwa_Bia%C5%82ego "Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Białego")
- [Odznaczeni Orderem Łaźni](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_%C5%81a%C5%BAni "Kategoria:Odznaczeni Orderem Łaźni")
- [Odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Or%C5%82a_Bia%C5%82ego_(Serbia) "Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia)")
- [Odznaczeni Orderem Palm Akademickich](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Palm_Akademickich "Kategoria:Odznaczeni Orderem Palm Akademickich")
- [Odznaczeni Orderem Sabaudzkim Wojskowym](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Sabaudzkim_Wojskowym "Kategoria:Odznaczeni Orderem Sabaudzkim Wojskowym")
- [Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_%C5%9Awi%C4%99tego_Jerzego_(Imperium_Rosyjskie) "Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)")
- [Odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Pogromcy_Nied%C5%BAwiedzia "Kategoria:Odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia")
- [Odznaczeni Orderem Wieży i Miecza](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Wie%C5%BCy_i_Miecza "Kategoria:Odznaczeni Orderem Wieży i Miecza")
- [Odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Wschodz%C4%85cego_S%C5%82o%C5%84ca "Kategoria:Odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca")
- [Odznaczeni Orderem Zasługi (Wielka Brytania)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Zas%C5%82ugi_(Wielka_Brytania) "Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Wielka Brytania)")
- [Odznaczeni Orderem Zbawiciela](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Orderem_Zbawiciela "Kategoria:Odznaczeni Orderem Zbawiciela")
- [Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojennej (Włochy)](/wiki/Kategoria:Odznaczeni_Krzy%C5%BCem_Zas%C5%82ugi_Wojennej_(W%C5%82ochy) "Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojennej (Włochy)")
- [Doktorzy honoris causa Politechniki Lwowskiej](/wiki/Kategoria:Doktorzy_honoris_causa_Politechniki_Lwowskiej "Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Lwowskiej")
- [Doktorzy honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu](/wiki/Kategoria:Doktorzy_honoris_causa_Uniwersytetu_im._Adama_Mickiewicza_w_Poznaniu "Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu")
- [Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie](/wiki/Kategoria:Doktorzy_honoris_causa_Uniwersytetu_Jana_Kazimierza_we_Lwowie "Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie")
- [Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego](/wiki/Kategoria:Doktorzy_honoris_causa_Uniwersytetu_Jagiello%C5%84skiego "Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego")
- [Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego](/wiki/Kategoria:Doktorzy_honoris_causa_Uniwersytetu_Warszawskiego "Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego")
- [Honorowi obywatele Grudziądza](/wiki/Kategoria:Honorowi_obywatele_Grudzi%C4%85dza "Kategoria:Honorowi obywatele Grudziądza")
- [Honorowi obywatele Torunia](/wiki/Kategoria:Honorowi_obywatele_Torunia "Kategoria:Honorowi obywatele Torunia")
- [Honorowi obywatele Lwowa (II Rzeczpospolita)](/wiki/Kategoria:Honorowi_obywatele_Lwowa_(II_Rzeczpospolita) "Kategoria:Honorowi obywatele Lwowa (II Rzeczpospolita)")
- [Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy](/wiki/Kategoria:Honorowi_obywatele_miasta_sto%C5%82ecznego_Warszawy "Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy")
- [Ludzie urodzeni w Tarbes](/wiki/Kategoria:Ludzie_urodzeni_w_Tarbes "Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarbes")
- [Pochowani w Dôme des Invalides w Paryżu](/wiki/Kategoria:Pochowani_w_D%C3%B4me_des_Invalides_w_Pary%C5%BCu "Kategoria:Pochowani w Dôme des Invalides w Paryżu")
- [Urodzeni w 1851](/wiki/Kategoria:Urodzeni_w_1851 "Kategoria:Urodzeni w 1851")
- [Zmarli w 1929](/wiki/Kategoria:Zmarli_w_1929 "Kategoria:Zmarli w 1929")

Ukryta kategoria:

- [Uniwersalny szablon cytowania – brak strony](/wiki/Kategoria:Uniwersalny_szablon_cytowania_%E2%80%93_brak_strony "Kategoria:Uniwersalny szablon cytowania – brak strony")

- Tę stronę ostatnio edytowano 4 sie 2024, 18:01.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Ferdinand_Foch&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)