Eksploracja kosmosu – Wikipedia, wolna encyklopedia
Pierwszym załogowym lotem kosmicznym była misja Wostok 1, w czasie której 27-letni kosmonauta Jurij Gagarin 12 kwietnia 1961 r. dokonał jednego kompletnego okr ...
jonosferze
Pierwszym obiektem, który został pomyślnie umieszczony na orbicie Ziemi, był radziecki satelita Sputnik 1. Satelita ten wyniesiony został 4 października 1957 roku. Miał masę około 83 kg i prawdopodobnie poruszał się po orbicie Ziemi na wysokości około 250 km. Posiadał dwa nadajniki radiowe, pracujące na częstotliwościach 20 i 40 MHz, które emitowały impulsy, odbierane przez wszystkie radia na powierzchni planety. Analiza sygnałów radiowych została użyta do oceny gęstości elektronów w <anchor>jonosferze</anchor>, a temperatura i ciśnienie były przekazywane bezpośrednio poprzez długość impulsów. Sputnik 1 został umieszczony na orbicie za pomocą rakiety R-7. Satelita spalił się w atmosferze 3 stycznia 1958.
Jonosfera – Wikipedia, wolna encyklopedia
Jonosfera – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Jonosfera "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Jonosfera "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Jonosfera "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Jonosfera "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Warstwy jonosfery](#Warstwy_jonosfery)Przełącz podsekcję Warstwy jonosfery  - [1.1Warstwa D](#Warstwa_D)
  - [1.2Warstwa E](#Warstwa_E)
  - [1.3Warstwa ES](#Warstwa_ES)
  - [1.4Warstwa F](#Warstwa_F)
  - [1.5Inne warstwy](#Inne_warstwy)
- [2Zobacz też](#Zobacz_też)
- [3Przypisy](#Przypisy)
- [4Bibliografia](#Bibliografia)

Przełącz stan spisu treści

# Jonosfera

69 języków

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Ionosfeer "Ionosfeer – afrikaans")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%81_%D8%A3%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A "غلاف أيوني – arabski")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – asturyjski")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/%C4%B0onosfer "İonosfer – azerbejdżański")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Ti%C4%81n-l%C3%AE-khoan "Tiān-lî-khoan – minnański")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 "Іанасфера – białoruski")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2 "आयनमंडल – Bhojpuri")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 "Йоносфера – bułgarski")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – bośniacki")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – kataloński")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Ionosf%C3%A9ra "Ionosféra – czeski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Ionosf%C3%A6re "Ionosfære – duński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Ionosph%C3%A4re "Ionosphäre – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Ionosf%C3%A4%C3%A4r "Ionosfäär – estoński")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CE%BF%CE%BD%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B1 "Ιονόσφαιρα – grecki")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Ionosphere "Ionosphere – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – hiszpański")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Jonosfero "Jonosfero – esperanto")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – baskijski")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%88%D8%B3%D9%81%D8%B1 "یونوسفر – perski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Ionosph%C3%A8re "Ionosphère – francuski")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Ianaisf%C3%A9ar "Ianaisféar – irlandzki")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – galicyjski")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%A0%84%EB%A6%AC%EC%B8%B5 "전리층 – koreański")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%BB%D5%B8%D5%B6%D5%B8%D5%AC%D5%B8%D6%80%D5%BF "Իոնոլորտ – ormiański")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2 "आयनमंडल – hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – chorwacki")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Ionosfero "Ionosfero – ido")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Ionosfer "Ionosfer – indonezyjski")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%99%D7%95%D7%A0%D7%95%D7%A1%D7%A4%D7%99%D7%A8%D7%94 "יונוספירה – hebrajski")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E2%80%8D%E0%B2%97%E0%B3%8B%E0%B2%B3 "ಅಯಾನ್‍ಗೋಳ – kannada")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D "იონოსფერო – gruziński")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 "Ионосфера – kazachski")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 "Ионосфера – kirgiski")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Jonosf%C4%93ra "Jonosfēra – łotewski")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Jonosfera "Jonosfera – litewski")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Ionoszf%C3%A9ra "Ionoszféra – węgierski")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%88%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 "Јоносфера – macedoński")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Soson-drio "Soson-drio – malgaski")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%A3%E0%B5%8B%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%AB%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%BC "അയോണോസ്ഫിയർ – malajalam")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D "იონოსფერო – megrelski")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – malajski")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80 "Ионосфер – mongolski")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Ionosfeer "Ionosfeer – niderlandzki")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%9B%BB%E9%9B%A2%E5%B1%A4 "電離層 – japoński")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Ionosf%C3%A6ren "Ionosfæren – norweski (bokmål)")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Ionosf%C3%A6ren "Ionosfæren – norweski (nynorsk)")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Ionosf%C3%A8ra "Ionosfèra – oksytański")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – uzbecki")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – portugalski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Ionosfer%C4%83 "Ionosferă – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 "Ионосфера – rosyjski")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%85%E0%B6%BA%E0%B6%B1%E0%B6%9C%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B6%BA "අයනගෝලය – syngaleski")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Ionosf%C3%A9ra "Ionosféra – słowacki")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – słoweński")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%88%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 "Јоносфера – serbski")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Ionosfera "Ionosfera – serbsko-chorwacki")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Jonosf%C3%A4r "Jonosfär – szwedzki")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%85%E0%AE%AF%E0%AE%A9%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%BE%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9F_%E0%AE%B5%E0%AE%B3%E0%AE%BF%E0%AE%AE%E0%AE%A3%E0%AF%8D%E0%AE%9F%E0%AE%B2%E0%AE%AE%E0%AF%8D "அயனியாக்கப்பட்ட வளிமண்டலம் – tamilski")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%84%E0%B8%AD%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B9%82%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B9%80%E0%B8%9F%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A3%E0%B9%8C "ไอโอโนสเฟียร์ – tajski")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0yonosfer "İyonosfer – turecki")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 "Іоносфера – ukraiński")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C_%DA%A9%D8%B1%DB%81 "آیونی کرہ – urdu")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A7ng_%C4%91i%E1%BB%87n_ly "Tầng điện ly – wietnamski")
- [Wolof](https://wo.wikipedia.org/wiki/Iyon-jawwu "Iyon-jawwu – wolof")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E7%94%B5%E7%A6%BB%E5%B1%82 "电离层 – wu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E9%9B%BB%E9%9B%A2%E5%B1%A4 "電離層 – kantoński")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%94%B5%E7%A6%BB%E5%B1%82 "电离层 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q162219#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Jonosfera "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Jonosfera "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Jonosfera)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Jonosfera&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Jonosfera)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Jonosfera&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Jonosfera "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Jonosfera "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Jonosfera&oldid=73492280 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Jonosfera&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Jonosfera&id=73492280&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FJonosfera)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FJonosfera)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q162219 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Jonosfera)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Jonosfera&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Jonosfera&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ionosphere)

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

**Jonosfera** – [zjonizowana](/wiki/Jonizacja "Jonizacja") warstwa [atmosfery](/wiki/Atmosfera_ziemska "Atmosfera ziemska") występująca powyżej 50–60 km nad powierzchnią [Ziemi](/wiki/Ziemia "Ziemia") (do wysokości 1000 km) w [termosferze](/wiki/Termosfera "Termosfera").

Zawiera duże ilości [plazmy](/wiki/Plazma "Plazma"). Plazma powstaje na skutek [jonizacji](/wiki/Jonizacja "Jonizacja") cząsteczek gazów, obecnych w atmosferze pod wpływem [promieniowania kosmicznego](/wiki/Promieniowanie_kosmiczne "Promieniowanie kosmiczne") oraz [ultrafioletowego](/wiki/Ultrafiolet "Ultrafiolet") [promieniowania słonecznego](/wiki/Promieniowanie_s%C5%82oneczne "Promieniowanie słoneczne") lub przez reakcję wymiany ładunku (pomiędzy jonem a cząsteczką niezjonizowaną). W jonosferze następuje [załamywanie](/wiki/Refrakcja "Refrakcja"), [odbijanie](/wiki/Odbicie_fali "Odbicie fali"), pochłanianie i [polaryzacja](/wiki/Polaryzacja_fali "Polaryzacja fali") [fal radiowych](/wiki/Fale_radiowe "Fale radiowe"). Zaburzenia w jonosferze wywołują zakłócenia w łączności [radiowej](/wiki/Radio "Radio"). Jonosferę bada się, określając rozchodzenie się [fal elektromagnetycznych](/wiki/Promieniowanie_elektromagnetyczne "Promieniowanie elektromagnetyczne") w atmosferze, w tym specjalnie do tego celu konstruowanymi [jonosondami](/wiki/Jonosonda "Jonosonda").

## Warstwy jonosfery

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Warstwy jonosfery") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Warstwy jonosfery")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Ionosphere_Layers_pl.svg/300px-Ionosphere_Layers_pl.svg.png)](/wiki/Plik:Ionosphere_Layers_pl.svg) Warstwy jonosfery w nocy i w dzień

Wraz z wysokością zmieniają się czynniki jonizacyjne oraz [skład chemiczny](/wiki/Sk%C5%82ad_chemiczny "Skład chemiczny") i gęstość gazu atmosferycznego, dlatego też w jonosferze wyróżnić można kilka warstw, różniących się liczbą [elektronów](/wiki/Elektron "Elektron") w jednostce objętości.

### Warstwa D

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Warstwa D") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Warstwa D")\]

Najniżej położona warstwa jonosfery, rozciągająca się na wysokości 60–90 km. Warstwa ta powstaje na skutek [fotojonizacji](/wiki/Efekt_fotoelektryczny "Efekt fotoelektryczny") [tlenku azotu(II)](/wiki/Tlenek_azotu "Tlenek azotu") (NO) przez [promieniowanie ultrafioletowe](/wiki/Ultrafiolet "Ultrafiolet") o [długości fali](/wiki/D%C5%82ugo%C5%9B%C4%87_fali "Długość fali") 121,5 [nm](/wiki/Nanometr "Nanometr"). W okresach zwiększonej [aktywności słonecznej](/wiki/Aktywno%C5%9B%C4%87_s%C5%82oneczna "Aktywność słoneczna"), czyli gdy w obszarach [plam słonecznych](/wiki/Plama_s%C5%82oneczna "Plama słoneczna") o złożonej strukturze [pola magnetycznego](/wiki/Pole_magnetyczne "Pole magnetyczne") rejestruje się [rozbłyski](/wiki/Rozb%C5%82ysk_s%C5%82oneczny "Rozbłysk słoneczny") powodujące [burze słoneczne](/wiki/Pogoda_kosmiczna "Pogoda kosmiczna"), twarde [promieniowanie X](/wiki/Promieniowanie_rentgenowskie "Promieniowanie rentgenowskie") (o długości fali poniżej 1 nm) jonizuje składniki atmosfery na wysokości warstwy ( [N2](/wiki/Azot "Azot"), [O2](/wiki/Tlen "Tlen")), powodując lokalne zaburzenia pola magnetycznego, nawet nie w obszarze strefy czasowej, a samej warstwy.

[Koncentracja](/wiki/Koncentracja_(fizyka) "Koncentracja (fizyka)") elektronów jest względnie niska i wynosi od 2∙108 do 7∙108/m³ (największa jest w południe) i stopniowo rośnie wraz z wysokością. Po zachodzie słońca na skutek rekombinacji warstwa ta niemal zanika i istnieje tylko dzięki działaniu galaktycznego [promieniowania kosmicznego](/wiki/Promieniowanie_kosmiczne "Promieniowanie kosmiczne"). Warstwa ta powoduje silne tłumienie [fal radiowych](/wiki/Fale_radiowe "Fale radiowe") (z maksimum dla ok. 1 MHz) i odbija jedynie [fale długie](/wiki/Fale_d%C5%82ugie "Fale długie"). Jest głównie odpowiedzialna za [absorpcję](/wiki/Absorpcja_(optyka) "Absorpcja (optyka)") [fal krótkich](/wiki/Fale_kr%C3%B3tkie "Fale krótkie"), szczególnie poniżej 10 MHz, z coraz mniejszym pochłanianiem przy wzroście częstotliwości. Absorpcja jest niewielka w nocy i największa około południa.

Typowym przykładem działania warstwy D jest zanik odbioru dalekich radiowych stacji [średniofalowych](/wiki/Fale_%C5%9Brednie "Fale średnie") w ciągu dnia wskutek anomalnej jonizacji spowodowanej aktywnością rozbłyskową Słońca. Po intensywnych wybuchach słonecznych poziom jonizacji tej warstwy może być tak znaczny, że uniemożliwia daleką łączność w zakresie fal krótkich.

### Warstwa E

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Warstwa E") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Warstwa E")\]

Warstwa ta położona jest na wysokości od 90 do 120 km. Maksymalna koncentracja elektronów osiąga tu wartości od 4∙1010 do 1,2∙1011/m³. Jonizację w tej warstwie powoduje miękkie promieniowanie X (1–10 nm) i daleki ultrafiolet promieniowania słonecznego. Jonizacji ulegają cząsteczki [tlenu](/wiki/Tlen "Tlen"). Warstwa ta odbija jedynie fale radiowe o [częstotliwościach](/wiki/Cz%C4%99stotliwo%C5%9B%C4%87 "Częstotliwość") mniejszych niż około 1 MHz. Warstwa E istnieje niezależnie od pory dnia.

### Warstwa ES

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: Warstwa ES") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Warstwa ES")\]

Warstwa sporadyczna ES występuje w warstwie E w postaci małych „obłoków” zwiększonej [gęstości elektronowej](/wiki/G%C4%99sto%C5%9B%C4%87_elektronowa "Gęstość elektronowa"), które mogą odbijać fale radiowe o częstotliwościach z zakresu 25–225 MHz, a nawet kilku MHz.
Warstwa ta często przemieszcza się z prędkością kilkuset km/godz. w kierunku zachodnim, co jest skutkiem stałej
konfiguracji prądów płynących w jonosferze na tej wysokości. Czas jej trwania może wynosić od kilku minut do kilkunastu godzin, ale bardzo często zjawisko ma charakter ciągły, choć zmieniają się zakresy częstotliwości okien obserwacyjnych wskutek zmian gęstości obłoków elektronowych.

Może też powodować zakłócenia w odbiorze stacji radiofonicznych poprzez częściowe odbijanie fal krótkich na trzykrotnie mniejszej wysokości, czego skutkiem jest pogorszenie jakości odbioru lub zanik łączności.

Nie stwierdzono wyraźnej korelacji częstości pojawiania się warstwy sporadycznej ES z aktywnością słoneczną, natomiast obserwacje wskazują, że jest to zjawisko sezonowe. Najczęściej występuje w miesiącach letnich w godzinach 10–24, a najrzadziej zimą.

### Warstwa F

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: Warstwa F") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Warstwa F")\]

Warstwa ta rozciąga się w przedziale wysokości od 120 do 450 km, gdzie promieniowanie ultrafioletowe Słońca z zakresu 10–100 nm jonizuje tlen atomowy (O). Z powierzchni Ziemi zmiany koncentracji elektronowej można badać jedynie do wysokości mniejszych niż warstwa największej obfitości cząstek, czyli około 400 km.

Warstwa F ma duże znaczenie w propagacji fal radiowych i umożliwia dalekozasięgową łączność w paśmie fal krótkich na odległość tysięcy kilometrów. Warstwa F nie zanika nocą, ale może różnicować się na dwie podwarstwy, pojawiające się latem w czasie dnia, o różnej gęstości elektronowej, nazwane F1 i F2.

Warstwa F1 rozciąga się na wysokości 160–230 km, jej maksymalna gęstość elektronowa warstwy F1 jest rzędu 4∙1011/m³. Odbija fale o większej długości niż F2. Warstwa F2 znajduje się na wysokości od 230 do 450 km i jej gęstość elektronowa dochodzi do 2∙1012/m³, przy czym jest większa w południe zimą niż w południe latem.

W latach 1972–1975 [NASA](/wiki/NASA "NASA") do badania tej warstwy używała [satelitów AEROS i AEROS B](/wiki/Aeros "Aeros")[\[1\]](#cite_note-1).

### Inne warstwy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: Inne warstwy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Inne warstwy")\]

Dawniej wyróżniano jeszcze dwie warstwy:

- warstwę C – położoną poniżej warstwy D (na wysokości 65–70 km), gdzie jonizacja ma charakter raczej incydentalny i występuje tuż przed świtem w okresie małej aktywności słonecznej,
- warstwę G – położoną powyżej warstwy F2 (na wysokości 700–800 km) i mającą niewielki wpływ na rozchodzenie się fal radiowych.

## Zobacz też

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Zobacz też") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zobacz też")\]

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/21px-Commons-logo.svg.png)[**Zobacz multimedia** związane z tematem: _Jonosfera_](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ionosphere?uselang=pl)![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/WiktionaryPl_nodesc.svg/28px-WiktionaryPl_nodesc.svg.png)[**Zobacz hasło** _jonosfera_ w Wikisłowniku](https://pl.wiktionary.org/wiki/jonosfera "wikt:jonosfera")

- [Propagacja fal radiowych](/wiki/Propagacja_fal_radiowych "Propagacja fal radiowych")
- [Nagłe zakłócenia jonosferyczne](/wiki/Nag%C5%82e_zak%C5%82%C3%B3cenia_jonosferyczne "Nagłe zakłócenia jonosferyczne")
- [Fala jonosferyczna](/wiki/Fala_jonosferyczna "Fala jonosferyczna")

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=8 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=8 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

1. [↑](#cite_ref-1)Yenne, Bill: _The Encyclopedia of US Spacecraft_. Exeter Books (A Bison Book), New York, 1985. [ISBN 0-671-07580-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/0671075802 "Specjalna:Książki/0671075802"). Brak numerów stron w książce

## Bibliografia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Jonosfera&veaction=edit&section=9 "Edytuj sekcję: Bibliografia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Jonosfera&action=edit&section=9 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Bibliografia")\]

- [Zdzisław Bieńkowski](/wiki/Zdzis%C5%82aw_Bie%C5%84kowski "Zdzisław Bieńkowski"), Edmund Lipiński: _Amatorskie anteny KF i UKF_. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1978. Brak numerów stron w książce
- J. Szóstka: _Fale i anteny_. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2001. Brak numerów stron w książce

- [p](/wiki/Szablon:Atmosfera "Szablon:Atmosfera")
- [d](/w/index.php?title=Dyskusja_szablonu:Atmosfera&action=edit&redlink=1 "Dyskusja szablonu:Atmosfera (strona nie istnieje)")
- [e](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Szablon:Atmosfera&action=edit)

[Atmosfera ziemska](/wiki/Atmosfera_Ziemi "Atmosfera Ziemi")

- [Troposfera](/wiki/Troposfera "Troposfera")
- [Stratosfera](/wiki/Stratosfera "Stratosfera")
- [Mezosfera](/wiki/Mezosfera_(warstwa_atmosfery) "Mezosfera (warstwa atmosfery)")
- [Termosfera](/wiki/Termosfera "Termosfera")
- [Egzosfera](/wiki/Egzosfera "Egzosfera")

- [Tropopauza](/wiki/Tropopauza "Tropopauza")
- [Stratopauza](/wiki/Stratopauza "Stratopauza")
- [Mezopauza](/wiki/Mezopauza "Mezopauza")
- [Termopauza](/wiki/Termopauza "Termopauza")

- [Ozonosfera](/wiki/Ozonosfera "Ozonosfera")
- [Homopauza](/wiki/Homopauza "Homopauza")
- Jonosfera

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Top_of_Atmosphere.jpg/100px-Top_of_Atmosphere.jpg)](/wiki/Plik:Top_of_Atmosphere.jpg)

[Kontrola autorytatywna](/wiki/Kontrola_autorytatywna "Kontrola autorytatywna") (jonosfera):

- [LCCN](/wiki/Library_of_Congress_Control_Number "Library of Congress Control Number"): [sh85067833](http://lccn.loc.gov/sh85067833)
- [GND](/wiki/Gemeinsame_Normdatei "Gemeinsame Normdatei"): [4130409-3](http://d-nb.info/gnd/4130409-3)
- [NDL](https://de.wikipedia.org/wiki/Web_NDL_Authorities "de:Web NDL Authorities"): [00561406](http://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00561406)
- [BnF](/wiki/Biblioth%C3%A8que_nationale "Bibliothèque nationale"): [11980201d](http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11980201d)
- [BNCF](/wiki/Centralna_Biblioteka_Narodowa_we_Florencji "Centralna Biblioteka Narodowa we Florencji"): [24839](http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=24839)
- [NKC](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Republiki_Czeskiej "Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej"): [ph121184](http://aut.nkp.cz/ph121184)
- [J9U](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Izraela "Biblioteka Narodowa Izraela"): [987007560430605171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007560430605171)

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa"):

- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [science/ionosphere](https://www.britannica.com/science/ionosphere), [science/ionosphere-and-magnetosphere](https://www.britannica.com/science/ionosphere-and-magnetosphere)
- [Universalis](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P3219 "d:Property:P3219"): [ionosphere](https://www.universalis.fr/encyclopedie/ionosphere/)
- [БРЭ](/wiki/Wielka_Encyklopedia_Rosyjska "Wielka Encyklopedia Rosyjska"): [2018264](https://old.bigenc.ru/text/2018264)
- [ЕСУ](/wiki/Encyk%C5%82opedija_suczasnoji_Ukrajiny "Encykłopedija suczasnoji Ukrajiny"): [12561](http://esu.com.ua/search_articles.php?id=12561)
- [SNL](/wiki/Store_norske_leksikon "Store norske leksikon"): [ionosfære](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4342&url_prefix=https://snl.no/&id=ionosf%C3%A6re)
- [Catalana](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P1296 "d:Property:P1296"): [0117674](https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0117674.xml)
- [DSDE](/wiki/Den_Store_Danske_Encyklop%C3%A6di "Den Store Danske Encyklopædi"): [ionosfære](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=8313&url_prefix=https://denstoredanske.lex.dk/&id=ionosf%C3%A6re)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jonosfera&oldid=73492280](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jonosfera&oldid=73492280)”

[Kategorie](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Jonosfera](/wiki/Kategoria:Jonosfera "Kategoria:Jonosfera")
- [Geofizyka](/wiki/Kategoria:Geofizyka "Kategoria:Geofizyka")
- [Podstawowe pojęcia meteorologiczne](/wiki/Kategoria:Podstawowe_poj%C4%99cia_meteorologiczne "Kategoria:Podstawowe pojęcia meteorologiczne")

Ukryta kategoria:

- [Szablon cytowania książki – brak numeru strony](/wiki/Kategoria:Szablon_cytowania_ksi%C4%85%C5%BCki_%E2%80%93_brak_numeru_strony "Kategoria:Szablon cytowania książki – brak numeru strony")

- Tę stronę ostatnio edytowano 12 kwi 2024, 11:08.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Jonosfera&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)