Globalne ocieplenie – Wikipedia, wolna encyklopedia
Globalne ocieplenie – wzrost średniej temperatury powierzchni Ziemi. W języku potocznym termin ten odnosi się też do innych skutków globalnej zmiany klimatu ...
plejstocenu
Rekonstrukcje zmian średniej temperatury globalnej wskazują, że przełom XX i XXI wieku jest prawdopodobnie najcieplejszym okresem w ostatnich 2000 lat oraz że tempo wzrostu temperatury w ostatnich dekadach jest rekordowo wysokie[19]. Najcieplejszy okres preindustrialnej części holocenu sprzed 6,5 tys. lat temu był globalnie tylko o 0,7 °C cieplejszy niż średnia z XIX w., choć z powodu niepewności rekonstrukcji nie można definitywnie stwierdzić, czy ówczesny wzrost temperatury dorównywał (lub przewyższał) współczesnemu globalnemu ociepleniu[20]. W kolejnych dekadach XXI w., jeżeli nie nastąpi szybka redukcja emisji gazów cieplarnianych, spodziewane ocieplenie planety osiągnie poziom wyższy niż panujący w jakimkolwiek momencie holocenu, a także poprzedniego interglacjału i większości <anchor>plejstocenu</anchor>[21].
Plejstocen – Wikipedia, wolna encyklopedia
Plejstocen – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Plejstocen "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Plejstocen "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Plejstocen "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Plejstocen "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Glacjały i interglacjały](#Glacjały_i_interglacjały)
- [2Skały i osady plejstoceńskie](#Skały_i_osady_plejstoceńskie)
- [3Flora](#Flora)
- [4Fauna](#Fauna)
- [5Ewolucja człowieka](#Ewolucja_człowieka)
- [6Zobacz też](#Zobacz_też)
- [7Przypisy](#Przypisy)
- [8Bibliografia](#Bibliografia)
- [9Linki zewnętrzne](#Linki_zewnętrzne)

Przełącz stan spisu treści

# Plejstocen

93 języki

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Pleistoseen "Pleistoseen – afrikaans")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Pleistoz%C3%A4n "Pleistozän – szwajcarski niemiecki")
- [Anarâškielâ](https://smn.wikipedia.org/wiki/Pleistoseen "Pleistoseen – inari")
- [अंगिका](https://anp.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A4%A8_%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%97 "अभिनूतन युग – angika")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B1%D8%A8 "العصر الحديث الأقرب – arabski")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Pleistocenu "Pleistocenu – asturyjski")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Pleystosen_epoxas%C4%B1 "Pleystosen epoxası – azerbejdżański")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A7%8B%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%A8 "প্লাইস্টোসিন – bengalski")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Keng-sin-s%C3%A8 "Keng-sin-sè – minnański")
- [Basa Banyumasan](https://map-bms.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – Basa Banyumasan")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8D%D0%BD "Плейстацэн – białoruski")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD "Плейстоцен – bułgarski")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – bośniacki")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Pleistosen "Pleistosen – bretoński")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Plistoc%C3%A8 "Plistocè – kataloński")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Pleistoc%C3%A9n "Pleistocén – czeski")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Pleistosen "Pleistosen – walijski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Pleistoc%C3%A6n "Pleistocæn – duński")
- [Davvisámegiella](https://se.wikipedia.org/wiki/Pleistosena "Pleistosena – północnolapoński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Pleistoz%C3%A4n "Pleistozän – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Pleistotseen "Pleistotseen – estoński")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CF%83%CF%84%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%BF "Πλειστόκαινο – grecki")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Pleistocene "Pleistocene – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Pleistoceno "Pleistoceno – hiszpański")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Pleistoceno "Pleistoceno – esperanto")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Pleistozeno "Pleistozeno – baskijski")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%86 "پلیستوسن – perski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Pl%C3%A9istoc%C3%A8ne "Pléistocène – francuski")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Pleistoseen "Pleistoseen – zachodniofryzyjski")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Pl%C3%A9istic%C3%A9ineach "Pléisticéineach – irlandzki")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Plistoceno "Plistoceno – galicyjski")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%ED%94%8C%EB%9D%BC%EC%9D%B4%EC%8A%A4%ED%86%A0%EC%84%B8 "플라이스토세 – koreański")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%AC%D5%A5%D5%B5%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D6%81%D5%A5%D5%B6 "Պլեյստոցեն – ormiański")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%A8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A4%A8_%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%97 "अत्यंतनूतन युग – hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – chorwacki")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Pleistoceno "Pleistoceno – ido")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Pleistosen "Pleistosen – indonezyjski")
- [Interlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Pleistoceno "Pleistoceno – interlingua")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Pleist%C3%B3sent%C3%ADmabili%C3%B0 "Pleistósentímabilið – islandzki")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Pleistocene "Pleistocene – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A4%D7%9C%D7%99%D7%A1%D7%98%D7%95%D7%A7%D7%9F "פליסטוקן – hebrajski")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Pleistosen "Pleistosen – jawajski")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9E%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98 "პლეისტოცენი – gruziński")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD "Плейстоцен – kazachski")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Oos_an_Rew "Oos an Rew – kornijski")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Pley%C3%AEstosen "Pleyîstosen – kurdyjski")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Pleistocaenum "Pleistocaenum – łaciński")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Pleistoc%C4%93ns "Pleistocēns – łotewski")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/%C3%84isz%C3%A4italter "Äiszäitalter – luksemburski")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Pleistocenas "Pleistocenas – litewski")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Plestosene "Plestosene – Lingua Franca Nova")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Pleisztoc%C3%A9n "Pleisztocén – węgierski")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD "Плеистоцен – macedoński")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%80%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8B%E0%B4%B8%E0%B5%80%E0%B5%BB_%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B4%98%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%82 "പ്ലീസ്റ്റോസീൻ കാലഘട്ടം – malajalam")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9E%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98 "პლეისტოცენი – megrelski")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%84%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%8A%D9%86 "بليستوسين – egipski arabski")
- [مازِرونی](https://mzn.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%86 "پلشیستوسن – mazanderański")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Pleistosen "Pleistosen – malajski")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Pleistoceen "Pleistoceen – niderlandzki")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%AE "प्रातिनूतनाश्म – nepalski")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%9B%B4%E6%96%B0%E4%B8%96 "更新世 – japoński")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Pleistoz%C3%A4n "Pleistozän – północnofryzyjski")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – norweski (bokmål)")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – norweski (nynorsk)")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Pleistoc%C3%A8n "Pleistocèn – oksytański")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Pleystotsen "Pleystotsen – uzbecki")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Pleistoz%C3%A4n "Pleistozän – dolnoniemiecki")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Pleistoceno "Pleistoceno – portugalski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD "Плейстоцен – rosyjski")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Pleistocene "Pleistocene – scots")
- [Seeltersk](https://stq.wikipedia.org/wiki/Pleistoz%C3%A4n "Pleistozän – fryzyjski saterlandzki")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Pleistoceni "Pleistoceni – albański")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%9B%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%9C%E0%B7%83%E0%B7%93%E0%B6%B1_%E0%B6%85%E0%B7%80%E0%B6%B0%E0%B7%92%E0%B6%BA "ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය – syngaleski")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Pleistocene "Pleistocene – Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Pleistoc%C3%A9n "Pleistocén – słowacki")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – słoweński")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD "Плеистоцен – serbski")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – serbsko-chorwacki")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Pleistoseeni "Pleistoseeni – fiński")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – szwedzki")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pleistoseno "Pleistoseno – tagalski")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%AA%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AE%BF%E0%AE%9A%E0%AF%81%E0%AE%9F%E0%AF%8B%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D "பிலிசுடோசின் – tamilski")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%88%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%80%E0%B0%A8%E0%B1%8D "ప్లైస్టోసీన్ – telugu")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B9%84%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%AA%E0%B9%82%E0%B8%95%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%99 "สมัยไพลสโตซีน – tajski")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Pleistosen "Pleistosen – turecki")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD "Плейстоцен – ukraiński")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%B3%D8%B7_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D8%AF%D9%88%D8%B1 "وسط حیاتی دور – urdu")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_Pleistocen "Thế Pleistocen – wietnamski")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Pleistocen "Pleistocen – waraj")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E6%9B%B4%E6%96%B0%E4%B8%96 "更新世 – wu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%9B%B4%E6%96%B0%E4%B8%96 "更新世 – kantoński")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%9B%B4%E6%96%B0%E4%B8%96 "更新世 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q25546#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Plejstocen "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Plejstocen "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Plejstocen)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Plejstocen&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Plejstocen)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Plejstocen&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Plejstocen "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Plejstocen "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Plejstocen&oldid=73218739 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Plejstocen&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Plejstocen&id=73218739&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FPlejstocen)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FPlejstocen)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q25546 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Plejstocen)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Plejstocen&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Plejstocen&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pleistocene)

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

[System](/wiki/System_(geologia) "System (geologia)")[Oddział](/wiki/Oddzia%C5%82_(geologia) "Oddział (geologia)")[Piętro](/wiki/Pi%C4%99tro_(geologia) "Piętro (geologia)")Wiek (mln lat)
[Czwartorzęd](/wiki/Czwartorz%C4%99d "Czwartorzęd")[Holocen](/wiki/Holocen "Holocen")[Megalaj](/w/index.php?title=Megalaj&action=edit&redlink=1 "Megalaj (strona nie istnieje)")obecnie–0,0042
[Northgrip](/w/index.php?title=Northgrip&action=edit&redlink=1 "Northgrip (strona nie istnieje)")0,0042–0,0082
[Grenland](/w/index.php?title=Grenland&action=edit&redlink=1 "Grenland (strona nie istnieje)")0,0082–0,0117
Plejstocen[Późny Plejstocen](/w/index.php?title=P%C3%B3%C5%BAny_Plejstocen&action=edit&redlink=1 "Późny Plejstocen (strona nie istnieje)")0,0117–0,129
[Chiban](/w/index.php?title=Chiban&action=edit&redlink=1 "Chiban (strona nie istnieje)")0,129–0,774
[Kalabr](/wiki/Kalabr "Kalabr")0,774–1,80
[Gelas](/wiki/Gelas "Gelas")1,80–2,58
[Paleogen](/wiki/Paleogen "Paleogen")[Oligocen](/wiki/Oligocen "Oligocen")[Szat](/wiki/Szat "Szat")**starsze**Podział neogenu według [IUGS](/wiki/Mi%C4%99dzynarodowa_Unia_Nauk_Geologicznych "Międzynarodowa Unia Nauk Geologicznych"), luty 2022

**Plejstocen** (z [gr.](/wiki/Gr. "Gr.") _πλεῖστος_ 'większość' i _καινός_ 'nowy')

- w sensie [geochronologicznym](/wiki/Geochronologia "Geochronologia"): starsza epoka [czwartorzędu](/wiki/Czwartorz%C4%99d "Czwartorzęd"), trwająca ponad 2,5 miliona lat (od 2,58 mln do 11,7 tys. lat [b2k](/wiki/B2k "B2k")). Plejstocen jest młodszy od [pliocenu](/wiki/Pliocen "Pliocen"), a starszy od [holocenu](/wiki/Holocen "Holocen"). Dzieli się na cztery [wieki](/wiki/Wiek_(geologia) "Wiek (geologia)"): [gelas](/wiki/Gelas "Gelas"), [kalabr](/wiki/Kalabr "Kalabr") (wczesny plejstocen), [chiban](/w/index.php?title=Chiban&action=edit&redlink=1 "Chiban (strona nie istnieje)") (środkowy plejstocen) i [późny plejstocen](/w/index.php?title=P%C3%B3%C5%BAny_plejstocen&action=edit&redlink=1 "Późny plejstocen (strona nie istnieje)").

- w sensie [chronostratygraficznym](/wiki/Chronostratygrafia "Chronostratygrafia"): dolny [oddział](/wiki/Oddzia%C5%82_(geologia) "Oddział (geologia)") [czwartorzędu](/wiki/Czwartorz%C4%99d "Czwartorzęd"). Dzieli się na cztery [piętra](/wiki/Pi%C4%99tro_(geologia) "Piętro (geologia)"): gelas, kalabr (dolny plejstocen), chiban (środkowy plejstocen) i górny plejstocen. We wcześniejszych podziałach [gelas](/wiki/Gelas "Gelas") zaliczany był do pliocenu.

Za koniec plejstocenu uważany jest schyłek ostatniego zlodowacenia ( [północnopolskiego](/wiki/Zlodowacenie_p%C3%B3%C5%82nocnopolskie "Zlodowacenie północnopolskie")), a także koniec [paleolitu](/wiki/Paleolit "Paleolit").

Dawniej plejstocen zwano _dyluwium_ ( [łac.](/wiki/%C5%81ac. "Łac.") 'potop'). Plejstocen nieformalnie nazywany jest też **[epoką lodowcową](/wiki/Epoka_lodowa "Epoka lodowa")**, lub **epoką lodową**, ze względu na występujące w nim [zlodowacenia](/wiki/Zlodowacenie "Zlodowacenie"). W plejstocenie olbrzymie [lodowce](/wiki/Lodowiec "Lodowiec") kontynentalne (tzw. [lądolody](/wiki/L%C4%85dol%C3%B3d "Lądolód")) pokrywały co najmniej kilkakrotnie północną i środkową część [Europy](/wiki/Europa "Europa"), łącznie z [Polską](/wiki/Polska "Polska"), a także inne obszary strefy umiarkowanej: zachodnią [Syberię](/wiki/Syberia "Syberia"), [Amerykę Północną](/wiki/Ameryka_P%C3%B3%C5%82nocna "Ameryka Północna"), [Grenlandię](/wiki/Grenlandia "Grenlandia") i [Tybet](/wiki/Tybet_(region) "Tybet (region)"), a na półkuli południowej [Ziemię Ognistą](/wiki/Ziemia_Ognista_(archipelag) "Ziemia Ognista (archipelag)"), [Argentynę](/wiki/Argentyna "Argentyna") i [Tasmanię](/wiki/Tasmania "Tasmania").

## Glacjały i interglacjały

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Glacjały i interglacjały") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Glacjały i interglacjały")\]

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Information_icon4.svg/16px-Information_icon4.svg.png)_Zobacz też: [Zlodowacenia na terenie Polski](/wiki/Zlodowacenia_na_terenie_Polski "Zlodowacenia na terenie Polski")._

[Klimat](/wiki/Klimat "Klimat") plejstocenu ulegał cyklicznym wahaniom, wielokrotnie po fali zimna ( [glacjał](/wiki/Zlodowacenie "Zlodowacenie")) następowało ocieplenie ( [interglacjał](/wiki/Interglacja%C5%82 "Interglacjał")).

Najważniejsze glacjały i interglacjały wydzielane w obrębie plejstocenu w Europie (w tysiącach lat) to:[\[1\]](#cite_note-1)

- 115-11,7[\[2\]](#cite_note-2) [b2k](/wiki/B2k "B2k") – _**Würm**_ (w Polsce [zlodowacenie północnopolskie, wisły, bałtyckie, Vistulian](/wiki/Zlodowacenie_p%C3%B3%C5%82nocnopolskie "Zlodowacenie północnopolskie"))

  - 130-115 – _**Riss/Würm**_ ( _Eem_) ( [interglacjał eemski](/wiki/Interglacja%C5%82_eemski "Interglacjał eemski"), Eemian)
- 300-130 – _**Riss**_ ( [zlodowacenie środkowopolskie (odry, Odranian)](/wiki/Zlodowacenie_%C5%9Brodkowopolskie "Zlodowacenie środkowopolskie"))

  - 430-300 – _**Mindel/Riss**_ ( _Holstein_) ( [interglacjał mazowiecki](/wiki/Interglacja%C5%82_mazowiecki "Interglacjał mazowiecki"), Mazovian)
- 730-430 – _**Mindel**_ ( _Elster_) ( [zlodowacenie południowopolskie (sanu, krakowskie, Sanian)](/wiki/Zlodowacenie_po%C5%82udniowopolskie "Zlodowacenie południowopolskie"))

  - 950-730 – _**Günz/Mindel**_ ( _Cromer_) ( [interglacjał podlaski (przasnyski)](/w/index.php?title=Interglacja%C5%82_podlaski_(przasnyski)&action=edit&redlink=1 "Interglacjał podlaski (przasnyski) (strona nie istnieje)"))
- 1200-950 – _**Günz**_ ( [zlodowacenie podlaskie (zlodowacenie północno-wschodniopolskie, narwi, Narvian)](/wiki/Zlodowacenie_podlaskie "Zlodowacenie podlaskie"))

## Skały i osady plejstoceńskie

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Skały i osady plejstoceńskie") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Skały i osady plejstoceńskie")\]

Plejstoceńskie osady lądowe to przede wszystkim osady rzeczne ( [aluwia](/wiki/Aluwium "Aluwium")), jeziorne, stokowe i [lessowe](/wiki/Less "Less"). Tego wieku są także duże ilości materiału transportowanego przez przemieszczające się (transgredujące) lodowce i [lądolody](/wiki/L%C4%85dol%C3%B3d "Lądolód"). Rzadziej spotykane są [osady jaskiniowe](/wiki/Osady_jaskiniowe "Osady jaskiniowe"), trawertynowe i wulkaniczne ( [lawy](/wiki/Lawa "Lawa"), [popioły](/wiki/Popi%C3%B3%C5%82_wulkaniczny "Popiół wulkaniczny")). W obrębie akwenów morskich, osady plejstoceńskie występują głównie jako warstwy stropowe płytkich basenów, głównie (ale z ważnymi wyjątkami) na obszarach w odległości kilkudziesięciu kilometrów od współczesnego brzegu. W kilku obszarach aktywnych geologicznie, takich jak wybrzeże południowej [Kalifornii](/wiki/Kalifornia "Kalifornia"), plejstoceńskie złoża morskie można znaleźć na wysokości kilkuset metrów.

## Flora

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Flora") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Flora")\]

Plejstoceńską [tundrę](/wiki/Tundra "Tundra") glacjalną porastała roślinność zimnolubna: [wierzba zielna](/wiki/Wierzba_zielna "Wierzba zielna") ( _Salix herbacea_), [brzoza karłowata](/wiki/Brzoza_kar%C5%82owata "Brzoza karłowata") ( _Betula nana_), [dębik ośmiopłatkowy](/wiki/D%C4%99bik_o%C5%9Bmiop%C5%82atkowy "Dębik ośmiopłatkowy") ( _Dryas octopetala_), [bylice](/wiki/Bylica "Bylica") ( _Artemisia_), [trawy](/wiki/Wiechlinowate "Wiechlinowate"), [mchy](/wiki/Mchy "Mchy") i [porosty](/wiki/Porosty "Porosty"). W obszarach południowych [strefy subarktycznej](/wiki/Klimat_oko%C5%82obiegunowy "Klimat okołobiegunowy") rosły [lasy borealne](/wiki/Tajga "Tajga"), przypominające współczesną [tajgę](/wiki/Tajga "Tajga").

## Fauna

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: Fauna") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Fauna")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Ice_age_fauna_of_northern_Spain_-_Mauricio_Ant%C3%B3n.jpg/250px-Ice_age_fauna_of_northern_Spain_-_Mauricio_Ant%C3%B3n.jpg)](/wiki/Plik:Ice_age_fauna_of_northern_Spain_-_Mauricio_Ant%C3%B3n.jpg) Fauna plejstocenu (m.in. [mamuty](/wiki/Mamut "Mamut"), [nosorożec włochaty](/wiki/Nosoro%C5%BCec_w%C5%82ochaty "Nosorożec włochaty"))[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Pleistocene_SA.jpg/250px-Pleistocene_SA.jpg)](/wiki/Plik:Pleistocene_SA.jpg) Fauna plejstocenu ( [glyptodon](/wiki/Glyptodon "Glyptodon") i [megaterium](/wiki/Megaterium "Megaterium"))

Na Ziemi trwa „era wielkich [ssaków](/wiki/Ssaki "Ssaki")”. Główni przedstawiciele plejstoceńskiej [megafauny](/wiki/Megafauna "Megafauna") to: [mamut włochaty](/wiki/Mamut_w%C5%82ochaty "Mamut włochaty") ( _Mamuthus primigenius_), [nosorożec włochaty](/wiki/Nosoro%C5%BCec_w%C5%82ochaty "Nosorożec włochaty") ( _Coleodonta antiqitatis_), [piżmowół](/wiki/Pi%C5%BCmow%C3%B3%C5%82_arktyczny "Piżmowół arktyczny") ( _Ovibos moschatus_), [niedźwiedź jaskiniowy](/wiki/Nied%C5%BAwied%C5%BA_jaskiniowy "Niedźwiedź jaskiniowy") ( _Ursus spelaeus_) i [jeleń olbrzymi](/wiki/Jele%C5%84_olbrzymi "Jeleń olbrzymi") ( _Megaloceros giganteus_).

Koniec plejstocenu to również era wymierania megafauny i eksplozji demograficznej człowieka w [późnym paleolicie](/wiki/Paleolit_p%C3%B3%C5%BAny "Paleolit późny"). Wymieranie megafauny w [Ameryce Północnej](/wiki/Ameryka_P%C3%B3%C5%82nocna "Ameryka Północna") mogło być spowodowane konkurencją między lokalnymi roślinożercami a [bizonami](/wiki/Bizon_ameryka%C5%84ski "Bizon amerykański") przybyłymi z [Eurazji](/wiki/Eurazja "Eurazja")[\[3\]](#cite_note-3).

## Ewolucja człowieka

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: Ewolucja człowieka") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Ewolucja człowieka")\]

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Information_icon4.svg/16px-Information_icon4.svg.png)_Osobny artykuł: [Antropogeneza](/wiki/Antropogeneza "Antropogeneza")._

W plejstocenie rozwinął się rodzaj _[Homo](/wiki/Homo "Homo")_, do którego należy także [człowiek rozumny](/wiki/Cz%C5%82owiek_rozumny "Człowiek rozumny"). Jego najwcześniejszym przedstawicielem był _[Homo habilis](/wiki/Homo_habilis "Homo habilis")_, gatunek występujący od najstarszego plejstocenu, ok. 2,5 miliona lat temu. _[Homo erectus](/wiki/Homo_erectus "Homo erectus")_ jako pierwszy gatunek [człowiekowatych](/wiki/Cz%C5%82owiekowate "Człowiekowate") opanował użycie ognia i rozprzestrzenił się poza Afryką. W późnym plejstocenie na terenach Europy żyły dwa [podgatunki](/wiki/Podgatunek "Podgatunek") (lub gatunki) człowieka: _[Homo sapiens neandertalensis](/wiki/Neandertalczyk "Neandertalczyk")_ ( _H. neandertalensis_) i _[H. sapiens fossilis](/wiki/Homo_sapiens_fossilis "Homo sapiens fossilis")_ ( _H. sapiens_). Pod koniec plejstocenu wykształciły się na świecie główne odmiany naszego gatunku (tzw. [rasy ludzkie](/wiki/Typologia_antropologiczna "Typologia antropologiczna")): [mongoloidalna](/wiki/%C5%BB%C3%B3%C5%82ta_odmiana_cz%C5%82owieka "Żółta odmiana człowieka") w Azji, [negroidalna](/wiki/Czarna_odmiana_cz%C5%82owieka "Czarna odmiana człowieka") w Afryce Środkowej, [odmiana europeidalna](/wiki/Bia%C5%82a_odmiana_cz%C5%82owieka "Biała odmiana człowieka") i [australoidalna](/wiki/Aborygeni_australijscy "Aborygeni australijscy").

W okresu plejstocenu _[Homo habilis](/wiki/Homo_habilis "Homo habilis")_ osiąga poziom, który w [antropologii](/wiki/Antropologia "Antropologia") i [paleoantropologii](/wiki/Paleoantropologia "Paleoantropologia") określa się mianem [paleolitu](/wiki/Paleolit "Paleolit"). Część tzw. starszego paleolitu (czyli dolnego) (od. ok. 2 mln lat temu do 120 tys. lat temu) przypada na najdawniejszy okres plejstocenu, środkowy paleolit trwa do 40 tys. lat temu, a tzw. młodszy (czyli górny) przypada na okres od 40 do 10 tys. lat temu.

## Zobacz też

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: Zobacz też") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zobacz też")\]

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/WiktionaryPl_nodesc.svg/28px-WiktionaryPl_nodesc.svg.png)[**Zobacz hasło** _plejstocen_ w Wikisłowniku](https://pl.wiktionary.org/wiki/plejstocen "wikt:plejstocen")

- [fauna Polski](/wiki/Fauna_Polski "Fauna Polski")
- [Klasyfikacja Blytta-Sernandera](/wiki/Klasyfikacja_Blytta-Sernandera "Klasyfikacja Blytta-Sernandera")

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

1. [↑](#cite_ref-1)Por. Pleistocene - major events (ang.)
2. [↑](#cite_ref-2)Ostateczne cofnięcie (stopnienie) lodowca następowało stopniowo na różnych terenach: wcześniej na południu, później na północy Europy oraz Ameryki i w górach. Niezależnie od tego przyjęta jest jedna granica plejstocen/holocen, czyli w poszczególnych rejonach wycofał się on jeszcze w plejstocenie (np. w Polsce ok. 13,8 tys. 14C lat [BP](/wiki/Before_Present "Before Present") \- [faza Gardna](/w/index.php?title=Faza_Gardna&action=edit&redlink=1 "Faza Gardna (strona nie istnieje)")) lub już w holocenie (np. [Skandynawia](/wiki/Skandynawia "Skandynawia") uwolniła się od lodu we wczesnym holocenie ok. 8 tys. lat BP).
3. [↑](#cite_ref-3)Rebacca Coffey. _Bizony kontra mamuty_. „Świat Nauki”. nr 4 (236), s. 7, kwiecień 2011. [ISSN](/wiki/International_Standard_Serial_Number "International Standard Serial Number") [0867-6380](http://worldcat.org/issn/0867-6380).

## Bibliografia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=8 "Edytuj sekcję: Bibliografia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=8 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Bibliografia")\]

- [ICS-Chart/Time Scale](http://stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale). [Międzynarodowa Komisja Stratygrafii](/wiki/Mi%C4%99dzynarodowa_Komisja_Stratygrafii "Międzynarodowa Komisja Stratygrafii"). \[dostęp 2015-08-28\]. (ang.).

## Linki zewnętrzne

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Plejstocen&veaction=edit&section=9 "Edytuj sekcję: Linki zewnętrzne") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Plejstocen&action=edit&section=9 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Linki zewnętrzne")\]

- Ronald Blakey: [Pleistocene (50 ka)](https://web.archive.org/web/20150908032718/http://cpgeosystems.com/Pleistmoll.jpg). \[w:\] _Mollewide Plate Tectonic Maps_ \[on-line\]. Colorado Plateau Geosystems, Inc.. \[dostęp 2015-08-28\]. \[zarchiwizowane z [tego adresu](http://cpgeosystems.com/Pleistmoll.jpg) (2015-09-08)\].

- [p](/wiki/Szablon:Historia_geologiczna "Szablon:Historia geologiczna")
- [d](/w/index.php?title=Dyskusja_szablonu:Historia_geologiczna&action=edit&redlink=1 "Dyskusja szablonu:Historia geologiczna (strona nie istnieje)")
- [e](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Szablon:Historia_geologiczna&action=edit)

[Geologiczna historia Ziemi](/wiki/Tabela_stratygraficzna "Tabela stratygraficzna")

[Prekambr (nieformalny; 4,567 mld lat temu – 538,8 mln lat temu)](/wiki/Prekambr "Prekambr")

- W lewych kolumnach znajdują się [eony](/wiki/Eon "Eon"); prawa kolumna: **pogrubionym** tekstem zaznaczone są [ery](/wiki/Era_(geochronologia) "Era (geochronologia)"); zwykłym tekstem zaznaczone są [okresy](/wiki/Okres_(geologia) "Okres (geologia)")

[Hadeik](/wiki/Hadeik "Hadeik")

(4,567 – 4,0 mld lat temu)[Archaik](/wiki/Archaik "Archaik")

(4,0 – 2,5 mld lat temu)[Eoarchaik (4 – 3,6 mld lat temu)](/wiki/Eoarchaik "Eoarchaik")[Paleoarchaik (3,6 – 3,2 mld lat temu)](/wiki/Paleoarchaik "Paleoarchaik")[Mezoarchaik (3,2 – 2,8 mld lat temu)](/wiki/Mezoarchaik "Mezoarchaik")[Neoarchaik (2,8 – 2,5 mld lat temu)](/wiki/Neoarchaik "Neoarchaik")[Proterozoik](/wiki/Proterozoik "Proterozoik")

(2,5 mld lat temu – 538,8 mln lat temu)[Paleoproterozoik (2,5 – 1,6 mld lat temu)](/wiki/Paleoproterozoik "Paleoproterozoik")[Sider (2,5 – 2,3 mld lat temu)](/wiki/Sider "Sider")[Riak (2,3 – 2,05 mld lat temu)](/wiki/Riak "Riak")[Orosir (2,05 – 1,8 mld lat temu)](/wiki/Orosir "Orosir")[Stater (1,8 – 1,6 mld lat temu)](/wiki/Stater_(geologia) "Stater (geologia)")[Mezoproterozoik (1,6 – 1 mld lat temu)](/wiki/Mezoproterozoik "Mezoproterozoik")[Kalim (1,6 – 1,4 mld lat temu)](/wiki/Kalim "Kalim")[Ektas (1,4 – 1,2 mld lat temu)](/wiki/Ektas "Ektas")[Sten (1,2 – 1 mld lat temu)](/wiki/Sten_(geologia) "Sten (geologia)")[Neoproterozoik (1 mld lat temu – 542 mln lat temu)](/wiki/Neoproterozoik "Neoproterozoik")[Ton (1 mld lat temu – 720 mln lat temu)](/wiki/Ton_(geologia) "Ton (geologia)")[Kriogen (720 – 635 mln lat temu)](/wiki/Kriogen "Kriogen")[Ediakar (635 – 538,8 mln lat temu)](/wiki/Ediakar "Ediakar")

[Fanerozoik (538,8 mln lat temu – dziś)](/wiki/Fanerozoik "Fanerozoik")

- Poziomo zaznaczono [ery](/wiki/Era_(geochronologia) "Era (geochronologia)"); W lewych kolumnach znajdują się [okresy](/wiki/Okres_(geologia) "Okres (geologia)"); prawa kolumna: **pogrubionym** tekstem zaznaczone są [epoki](/wiki/Epoka_geologiczna "Epoka geologiczna"); zwykłym tekstem zaznaczone są [wieki](/wiki/Wiek_(geologia) "Wiek (geologia)")

[Paleozoik (538,8 – 251,9 mln lat temu)](/wiki/Paleozoik "Paleozoik")

[Kambr](/wiki/Kambr "Kambr")

(538,8 – 485,4 mln lat temu)[Terenew (538,8 – 521 mln lat temu)](/wiki/Terenew "Terenew")[Fortun (538,8 – 529 mln lat temu)](/wiki/Fortun "Fortun")wiek 2 (529 – 521 mln lat temu)[Epoka 2](/wiki/Druga_epoka_kambru "Druga epoka kambru")(521 – 509 mln lat temu)wiek 3 (521 – 514 mln lat temu)wiek 4 (514 – 509 mln lat temu)[Miaoling (509 – 497 mln lat temu)](/wiki/Miaoling "Miaoling")[Wuliuan (509 – 504,5 mln lat temu)](/w/index.php?title=Wuliuan&action=edit&redlink=1 "Wuliuan (strona nie istnieje)")[Drum (504,5 – 500,5 mln lat temu)](/wiki/Drum_(geologia) "Drum (geologia)")[Gużang (500,5 – 497 mln lat temu)](/wiki/Gu%C5%BCang "Gużang")[Furong (497 – 485,4 mln lat temu)](/wiki/Furong "Furong")[Paib (497 – 494 mln lat temu)](/wiki/Paib "Paib")[Dziangszan (494 – 489,5 mln lat temu)](/wiki/Dziangszan "Dziangszan")wiek 10 (489,5 – 485,4 mln lat temu)[Ordowik](/wiki/Ordowik "Ordowik")

(485,4 – 443,8 mln lat temu)[Wczesny ordowik (485,4 – 470,0 mln lat temu)](/wiki/Ordowik_wczesny "Ordowik wczesny")[Tremadok (485,4 – 477,7 mln lat temu)](/wiki/Tremadok "Tremadok")[Flo (477,7 – 470,0 mln lat temu)](/wiki/Flo_(geologia) "Flo (geologia)")[Ordowik środkowy (470,0 – 458,4 mln lat temu)](/wiki/Ordowik_%C5%9Brodkowy "Ordowik środkowy")[Daping (470,0 – 467,3 mln lat temu)](/wiki/Daping "Daping")[Darriwil (467,3 – 458,4 mln lat temu)](/wiki/Darriwil "Darriwil")[Ordowik późny (458,4 – 443,8 mln lat temu)](/wiki/Ordowik_p%C3%B3%C5%BAny "Ordowik późny")[Sandb (458,4 – 453,0 mln lat temu)](/wiki/Sandb "Sandb")[Kat (453,0 – 445,2 mln lat temu)](/wiki/Kat_(geologia) "Kat (geologia)")[Hirnant (445,2 – 443,8 mln lat temu)](/wiki/Hirnant "Hirnant")[Sylur](/wiki/Sylur "Sylur")

(443,8 – 419,2 mln lat temu)[Landower (443,8 – 433,4 mln lat temu)](/wiki/Landower "Landower")[Ruddan (443,8 – 440,8 mln lat temu)](/wiki/Ruddan "Ruddan")[Aeron (440,8 – 438,5 mln lat temu)](/wiki/Aeron "Aeron")[Telicz (438,5 – 433,4 mln lat temu)](/wiki/Telicz "Telicz")[Wenlok (433,4 – 427,4 mln lat temu)](/wiki/Wenlok "Wenlok")[Szejnwud (433,4 – 430,5 mln lat temu)](/wiki/Szejnwud "Szejnwud")[Homer (430,5 – 427,4 mln lat temu)](/wiki/Homer_(geologia) "Homer (geologia)")[Ludlow (427,4 – 423,0 mln lat temu)](/wiki/Ludlow_(geologia) "Ludlow (geologia)")[Gorst (427,4 – 425,6 mln lat temu)](/wiki/Gorst "Gorst")[Ludford (425,6 – 423,0 mln lat temu)](/wiki/Ludford "Ludford")[Przydol (423,0 – 419,2 mln lat temu)](/wiki/Przydol "Przydol")[Dewon](/wiki/Dewon "Dewon")

(419,2 – 358,9 mln lat temu)[Wczesny dewon (419,2 – 393,3 mln lat temu)](/wiki/Dewon_wczesny "Dewon wczesny")[Lochkow (419,2 – 410,8 mln lat temu)](/wiki/Lochkow "Lochkow")[Prag (410,8 – 407,6 mln lat temu)](/wiki/Prag "Prag")[Ems (407,6 – 393,3 mln lat temu)](/wiki/Ems_(geologia) "Ems (geologia)")[Dewon środkowy (393,3 – 382,7 mln lat temu)](/wiki/Dewon_%C5%9Brodkowy "Dewon środkowy")[Eifel (393,3 – 387,7 mln lat temu)](/wiki/Eifel_(geologia) "Eifel (geologia)")[Żywet (387,7 – 382,7 mln lat temu)](/wiki/%C5%BBywet "Żywet")[Dewon późny (382,7 – 358,9 mln lat temu)](/wiki/Dewon_p%C3%B3%C5%BAny "Dewon późny")[Fran (382,7 – 372,2 mln lat temu)](/wiki/Fran "Fran")[Famen (372,2 – 358,9 mln lat temu)](/wiki/Famen "Famen")[Karbon](/wiki/Karbon "Karbon")

(358,9 – 298,9 mln lat temu)[Missisip (358,9 – 323,2 mln lat temu)](/wiki/Missisip "Missisip")**[Wczesny missisip](/wiki/Turnej "Turnej")**/ [Turnej (358,9 – 346,7 mln lat temu)](/wiki/Turnej "Turnej")**[Środkowy missisip](/wiki/Wizen "Wizen")**/ [Wizen (346,7 – 330,9 mln lat temu)](/wiki/Wizen "Wizen")**[Późny missisip](/wiki/Serpuchow "Serpuchow")**/ [Serpuchow (330,9 – 323,2 mln lat temu)](/wiki/Serpuchow "Serpuchow")[Pensylwan (323,2 – 298,9 mln lat temu)](/wiki/Pensylwan "Pensylwan")**[Wczesny pensylwan](/wiki/Baszkir "Baszkir")**/ [Baszkir (323,2 – 315,2 mln lat temu)](/wiki/Baszkir "Baszkir")**[Środkowy pensylwan](/wiki/Moskow_(geologia) "Moskow (geologia)")**/ [Moskow (315,2 – 307,0 mln lat temu)](/wiki/Moskow_(geologia) "Moskow (geologia)")**[Późny pensylwan (307,0 – 298,9 mln lat temu)](/wiki/P%C3%B3%C5%BAny_pensylwan "Późny pensylwan")**: [Kasimow (307,0 – 303,7 mln lat temu)](/wiki/Kasimow_(geologia) "Kasimow (geologia)")[Gżel (303,7 – 298,9 mln lat temu)](/wiki/G%C5%BCel "Gżel")[Perm](/wiki/Perm "Perm")

(298,9 – 251,9 mln lat temu)[Cisural (298,9 – 273,0 mln lat temu)](/wiki/Cisural "Cisural")[Assel (298,9 – 293,5 mln lat temu)](/wiki/Assel_(geologia) "Assel (geologia)")[Sakmar (293,5 – 290,1 mln lat temu)](/wiki/Sakmar "Sakmar")[Artinsk (290,1 – 283,5 mln lat temu)](/wiki/Artinsk "Artinsk")[Kungur (283,5 – 273,0 mln lat temu)](/wiki/Kungur_(geologia) "Kungur (geologia)")[Gwadalup (273,0 – 259,5 mln lat temu)](/wiki/Gwadalup "Gwadalup")[Road (273,0 – 266,9 mln lat temu)](/wiki/Road_(geologia) "Road (geologia)")[Word (266,9 – 264,3 mln lat temu)](/wiki/Word_(geologia) "Word (geologia)")[Kapitan (264,3 – 259,5 mln lat temu)](/wiki/Kapitan_(geologia) "Kapitan (geologia)")[Loping (259,5 – 251,9 mln lat temu)](/wiki/Loping "Loping")[Wucziaping (259,5 – 254,1 mln lat temu)](/wiki/Wucziaping "Wucziaping")[Czangsing (254,1 – 251,9 mln lat temu)](/wiki/Czangsing "Czangsing")

[Mezozoik (251,9 – 66,0 mln lat temu)](/wiki/Mezozoik "Mezozoik")

[Trias](/wiki/Trias "Trias")

(251,9 – 201,3 mln lat temu)[Wczesny trias (251,9 – 247,2 mln lat temu)](/wiki/Trias_wczesny "Trias wczesny")[Ind (251,9 – 251,2 mln lat temu)](/wiki/Ind_(geologia) "Ind (geologia)")[Olenek (251,2 – 247,2 mln lat temu)](/wiki/Olenek "Olenek")[Środkowy trias (247,2 – 235 mln lat temu)](/wiki/Trias_%C5%9Brodkowy "Trias środkowy")[Anizyk (247,2 – 242 mln lat temu)](/wiki/Anizyk "Anizyk")[Ladyn (242 – 237 mln lat temu)](/wiki/Ladyn "Ladyn")[Późny trias (237 – 201,3 mln lat temu)](/wiki/Trias_p%C3%B3%C5%BAny "Trias późny")[Karnik (237 – 227 mln lat temu)](/wiki/Karnik "Karnik")[Noryk (227 – 208,5 mln lat temu)](/wiki/Noryk "Noryk")[Retyk (208,5 – 201,4 mln lat temu)](/wiki/Retyk_(geologia) "Retyk (geologia)")[Jura](/wiki/Jura "Jura")

(201,4 – 145,0 mln lat temu)[Jura wczesna (201,4 – 174,7 mln lat temu)](/wiki/Jura_wczesna "Jura wczesna")[Hettang (201,4 – 199,5 mln lat temu)](/wiki/Hettang "Hettang")[Synemur (199,5 – 192,9 mln lat temu)](/wiki/Synemur "Synemur")[Pliensbach (192,9 – 184,2 mln lat temu)](/wiki/Pliensbach "Pliensbach")[Toark (184,2 – 174,7 mln lat temu)](/wiki/Toark "Toark")[Jura środkowa (174,7 – 161,5 mln lat temu)](/wiki/Jura_%C5%9Brodkowa "Jura środkowa")[Aalen (174,7 – 170,9 mln lat temu)](/wiki/Aalen_(geologia) "Aalen (geologia)")[Bajos (170,9 – 168,2 mln lat temu)](/wiki/Bajos "Bajos")[Baton (168,2 – 165,3 mln lat temu)](/wiki/Baton_(geologia) "Baton (geologia)")[Kelowej (165,3 – 161,5 mln lat temu)](/wiki/Kelowej "Kelowej")[Jura późna (161,5 – 145,0 mln lat temu)](/wiki/Jura_p%C3%B3%C5%BAna "Jura późna")[Oksford (161,5 – 154,8 mln lat temu)](/wiki/Oksford_(geologia) "Oksford (geologia)")[Kimeryd (154,8 – 149,2 mln lat temu)](/wiki/Kimeryd "Kimeryd")[Tyton (149,2 – 145,0 mln lat temu)](/wiki/Tyton "Tyton")[Kreda](/wiki/Kreda_(okres) "Kreda (okres)")

(145,0 – 66 mln lat temu)[Wczesna kreda (145,0 – 100,5 mln lat temu)](/wiki/Kreda_wczesna "Kreda wczesna")[Berrias (145,0 – 139,8 mln lat temu)](/wiki/Berrias "Berrias")[Walanżyn (139,8 – 132,6 mln lat temu)](/wiki/Walan%C5%BCyn "Walanżyn")[Hoteryw (132,6 – 125,77 mln lat temu)](/wiki/Hoteryw "Hoteryw")[Barrem (125,77 – 121,4 mln lat temu)](/wiki/Barrem "Barrem")[Apt (121,4 – 113,0 mln lat temu)](/wiki/Apt_(geologia) "Apt (geologia)")[Alb (113,0 – 100,5 mln lat temu)](/wiki/Alb_(geologia) "Alb (geologia)")[Późna kreda (100,5 – 66 mln lat temu)](/wiki/Kreda_p%C3%B3%C5%BAna "Kreda późna")[Cenoman (100,5 – 93,9 mln lat temu)](/wiki/Cenoman "Cenoman")[Turon (93,9 – 89,8 mln lat temu)](/wiki/Turon "Turon")[Koniak (89,8 – 86,3 mln lat temu)](/wiki/Koniak_(geologia) "Koniak (geologia)")[Santon (86,3 – 83,6 mln lat temu)](/wiki/Santon "Santon")[Kampan (83,6 – 72,1 mln lat temu)](/wiki/Kampan "Kampan")[Mastrycht (72,1 – 66 mln lat temu)](/wiki/Mastrycht "Mastrycht")

[Kenozoik (66 mln lat temu – dziś)](/wiki/Kenozoik "Kenozoik")

[Paleogen](/wiki/Paleogen "Paleogen")

(66 – 23,03 mln lat temu)[Paleocen (66 – 56 mln lat temu)](/wiki/Paleocen "Paleocen")[Dan (66 – 61,6 mln lat temu)](/wiki/Dan_(geologia) "Dan (geologia)")[Zeland (61,6 – 59,2 mln lat temu)](/wiki/Zeland "Zeland")[Tanet (59,2 – 56 mln lat temu)](/wiki/Tanet "Tanet")[Eocen (56 – 33,9 mln lat temu)](/wiki/Eocen "Eocen")[Iprez (56 – 47,8 mln lat temu)](/wiki/Iprez "Iprez")[Lutet (47,8 – 41,2 mln lat temu)](/wiki/Lutet_(geologia) "Lutet (geologia)")[Barton (41,2 – 37,71 mln lat temu)](/wiki/Barton_(geologia) "Barton (geologia)")[Priabon (37,71 – 33,9 mln lat temu)](/wiki/Priabon "Priabon")[Oligocen (33,9 – 23,03 mln lat temu)](/wiki/Oligocen "Oligocen")[Rupel (33,9 – 27,82 mln lat temu)](/wiki/Rupel_(geologia) "Rupel (geologia)")[Szat (27,82 – 23,03 mln lat temu)](/wiki/Szat "Szat")[Neogen](/wiki/Neogen "Neogen")

(23,03 – 2,58 mln lat temu)[Miocen (23,03 – 5,332 mln lat temu)](/wiki/Miocen "Miocen")[Akwitan (23,03 – 20,44 mln lat temu)](/wiki/Akwitan "Akwitan")[Burdygał (20,44 – 15,97 mln lat temu)](/wiki/Burdyga%C5%82 "Burdygał")[Lang (15,97 – 13,82 mln lat temu)](/wiki/Lang "Lang")[Serrawal (13,82 – 11,63 mln lat temu)](/wiki/Serrawal "Serrawal")[Torton (11,63 – 7,246 mln lat temu)](/wiki/Torton "Torton")[Messyn (7,246 – 5,333 mln lat temu)](/wiki/Messyn "Messyn")[Pliocen (5,333 – 2,58 mln lat temu)](/wiki/Pliocen "Pliocen")[Zankl (5,333 – 3,600 mln lat temu)](/wiki/Zankl "Zankl")[Piacent (3,600 – 2,58 mln lat temu)](/wiki/Piacent "Piacent")[Czwartorzęd](/wiki/Czwartorz%C4%99d "Czwartorzęd")

(2,58 mln lat temu – dziś)Plejstocen (2,58 mln lat temu – 11,7 tys. lat temu)[Gelas (2,58 – 1,80 mln lat temu)](/wiki/Gelas "Gelas")[Kalabr (1,80 mln lat temu – 774 tys. lat temu)](/wiki/Kalabr "Kalabr")[Chiban (774 – 129 tys. lat temu)](/w/index.php?title=Chiban&action=edit&redlink=1 "Chiban (strona nie istnieje)")[Późny plejstocen (129 – 11,7 tys. lat temu)](/w/index.php?title=P%C3%B3%C5%BAny_plejstocen&action=edit&redlink=1 "Późny plejstocen (strona nie istnieje)")[Holocen (11,7 tys. lat temu – dziś)](/wiki/Holocen "Holocen")[Grenland (11,7 – 8,2 tys. lat temu)](/w/index.php?title=Grenland&action=edit&redlink=1 "Grenland (strona nie istnieje)")[Northgrip (8,2 – 4,2 tys. lat temu)](/w/index.php?title=Northgrip&action=edit&redlink=1 "Northgrip (strona nie istnieje)")[Megalaj (4,2 tys. – dziś)](/w/index.php?title=Megalaj&action=edit&redlink=1 "Megalaj (strona nie istnieje)")

- Źródło: [International Stratigraphic Chart](http://stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale), [Międzynarodowa Komisja Stratygrafii](/wiki/Mi%C4%99dzynarodowa_Komisja_Stratygrafii "Międzynarodowa Komisja Stratygrafii"), dostęp 22 maja 2023.

[Kontrola autorytatywna](/wiki/Kontrola_autorytatywna "Kontrola autorytatywna") ([epoka geologiczna](/wiki/Epoka_geologiczna "Epoka geologiczna")):

- [LCCN](/wiki/Library_of_Congress_Control_Number "Library of Congress Control Number"): [sh85097141](http://lccn.loc.gov/sh85097141)
- [GND](/wiki/Gemeinsame_Normdatei "Gemeinsame Normdatei"): [4046350-3](http://d-nb.info/gnd/4046350-3)
- [NDL](https://de.wikipedia.org/wiki/Web_NDL_Authorities "de:Web NDL Authorities"): [00566708](http://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00566708)
- [BnF](/wiki/Biblioth%C3%A8que_nationale "Bibliothèque nationale"): [11945805t](http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11945805t)
- [BNCF](/wiki/Centralna_Biblioteka_Narodowa_we_Florencji "Centralna Biblioteka Narodowa we Florencji"): [32658](http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=32658)
- [NKC](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Republiki_Czeskiej "Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej"): [ph134965](http://aut.nkp.cz/ph134965)
- [J9U](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Izraela "Biblioteka Narodowa Izraela"): [987007560759805171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007560759805171)

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa"):

- [PWN](/wiki/Encyklopedia_PWN_(internetowa) "Encyklopedia PWN (internetowa)"): [3958112](https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3958112.html)
- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [science/Pleistocene-Epoch](https://www.britannica.com/science/Pleistocene-Epoch), [science/Pleistocene-Series](https://www.britannica.com/science/Pleistocene-Series)
- [Universalis](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P3219 "d:Property:P3219"): [pleistocene](https://www.universalis.fr/encyclopedie/pleistocene/)
- [БРЭ](/wiki/Wielka_Encyklopedia_Rosyjska "Wielka Encyklopedia Rosyjska"): [3144940](https://old.bigenc.ru/text/3144940)
- [SNL](/wiki/Store_norske_leksikon "Store norske leksikon"): [pleistocen](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4342&url_prefix=https://snl.no/&id=pleistocen)
- [Catalana](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P1296 "d:Property:P1296"): [0051550](https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0051550.xml)
- [DSDE](/wiki/Den_Store_Danske_Encyklop%C3%A6di "Den Store Danske Encyklopædi"): [Pleistocæn](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=8313&url_prefix=https://denstoredanske.lex.dk/&id=Pleistoc%C3%A6n)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plejstocen&oldid=73218739](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plejstocen&oldid=73218739)”

[Kategoria](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Plejstocen](/wiki/Kategoria:Plejstocen "Kategoria:Plejstocen")

- Tę stronę ostatnio edytowano 22 mar 2024, 17:22.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Plejstocen&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)