Powstanie i ewolucja Układu Słonecznego - Wikipedia
Powstanie i ewolucja Układu Słonecznego rozpoczęły się 4,6 miliarda lat temu, na skutek grawitacyjnego zapadnięcia się jednej z części niestabilnego obłoku ...
heliocentryzmu
Teorie dotyczące początku wszechświata sięgają najstarszych znanych źródeł pisanych. Jednak przez większość czasu nie były one powiązane z istnieniem „Układu Słonecznego”, ponieważ nie było jeszcze wiadomo, że Układ Słoneczny, w obecnym znaczeniu tego pojęcia, w ogóle istnieje. Pierwszym krokiem w kierunku współczesnej teorii powstania i ewolucji Układu Słonecznego była powszechna akceptacja <anchor>heliocentryzmu</anchor>, czyli modelu, który umieścił Słońce pośrodku systemu i Ziemię w orbicie wokół niego. Ten pomysł był rozważany od tysiącleci, jednak został powszechnie zaakceptowany dopiero pod koniec XVII wieku. Pierwsze odnotowane użycie pojęcia „Układ Słoneczny” pochodzi z 1704 roku[1].
Heliocentryzm – Wikipedia, wolna encyklopedia
Heliocentryzm – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Heliocentryzm "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Heliocentryzm "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Heliocentryzm "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Heliocentryzm "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Heliocentryzm przedkopernikański](#Heliocentryzm_przedkopernikański)
- [2Heliocentryzm kopernikański](#Heliocentryzm_kopernikański)Przełącz podsekcję Heliocentryzm kopernikański  - [2.1Problemy teorii Kopernika](#Problemy_teorii_Kopernika)
- [3Rozwój nowożytnego heliocentryzmu](#Rozwój_nowożytnego_heliocentryzmu)
- [4Przypisy](#Przypisy)
- [5Bibliografia](#Bibliografia)
- [6Linki zewnętrzne](#Linki_zewnętrzne)

Przełącz stan spisu treści

# Heliocentryzm

78 języków

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Heliosentrisme "Heliosentrisme – afrikaans")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3 "مركزية الشمس – arabski")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Teor%C3%ADa_helioc%C3%A9ntrica "Teoría heliocéntrica – asturyjski")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Heliosentrik_sistem "Heliosentrik sistem – azerbejdżański")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B8%E0%A7%8C%E0%A6%B0%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%95_%E0%A6%AE%E0%A6%A4%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6 "সৌরকেন্দ্রিক মতবাদ – bengalski")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/T%C4%93-t%C5%8Dng-soat "Tē-tōng-soat – minnański")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC "Гелиоцентризм – baszkirski")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%8F%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%83 "Геліяцэнтрычная сістэма свету – białoruski")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0 "Хелиоцентрична система – bułgarski")
- [བོད་ཡིག](https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%A6%E0%BC%8B%E0%BD%A0%E0%BD%82%E0%BD%B4%E0%BD%A3%E0%BC%8B%E0%BD%A6%E0%BE%A8%E0%BE%B2%E0%BC%8B%E0%BD%96%E0%BC%8B "ས་འགུལ་སྨྲ་བ་ – tybetański")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Model_helioc%C3%A8ntric "Model heliocèntric – kataloński")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Heliocentrismus "Heliocentrismus – czeski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Heliocentrisme "Heliocentrisme – duński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Heliozentrisches_Weltbild "Heliozentrisches Weltbild – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Heliotsentriline_maailmas%C3%BCsteem "Heliotsentriline maailmasüsteem – estoński")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B5%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82 "Ηλιοκεντρισμός – grecki")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Heliocentrism "Heliocentrism – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Teor%C3%ADa_helioc%C3%A9ntrica "Teoría heliocéntrica – hiszpański")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Suncentrismo "Suncentrismo – esperanto")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Heliozentrismo "Heliozentrismo – baskijski")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C "نظریه خورشیدمرکزی – perski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9liocentrisme "Héliocentrisme – francuski")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Heliosintrisme "Heliosintrisme – zachodniofryzyjski")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3ras_h%C3%A9ileal%C3%A1rnach_na_gr%C3%A9ine "Córas héilealárnach na gréine – irlandzki")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Teor%C3%ADa_helioc%C3%A9ntrica "Teoría heliocéntrica – galicyjski")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%ED%83%9C%EC%96%91%EC%A4%91%EC%8B%AC%EC%84%A4 "태양중심설 – koreański")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%AF%D5%A5%D5%B6%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%B6_%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A3 "Արևակենտրոն համակարգ – ormiański")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4 "सूर्य केंद्रीय सिद्धांत – hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Heliocentri%C4%8Dni_sustav "Heliocentrični sustav – chorwacki")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Heliosentrisme "Heliosentrisme – indonezyjski")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3lmi%C3%B0jukenningin "Sólmiðjukenningin – islandzki")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Sistema_eliocentrico "Sistema eliocentrico – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%9E%D7%95%D7%93%D7%9C_%D7%94%D7%94%D7%9C%D7%99%D7%95%D7%A6%D7%A0%D7%98%D7%A8%D7%99 "המודל ההליוצנטרי – hebrajski")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%B0%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%90 "ჰელიოცენტრული სისტემა – gruziński")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 "Әлемнің гелиоцентрлік жүйесі – kazachski")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC "Гелиоцентризм – kirgiski")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Theoria_heliocentrica "Theoria heliocentrica – łaciński")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Heliocentrisms "Heliocentrisms – łotewski")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Heliozentrescht_Weltbild "Heliozentrescht Weltbild – luksemburski")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Heliocentrizmas "Heliocentrizmas – litewski")
- [Ligure](https://lij.wikipedia.org/wiki/Teoria_elio%C3%A7entrica "Teoria elioçentrica – liguryjski")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Heliocentrikus_vil%C3%A1gk%C3%A9p "Heliocentrikus világkép – węgierski")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC "Хелиоцентричен систем – macedoński")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4 "सूर्यकेंद्री सिद्धान्त – marathi")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%B0%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%AA%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98 "ჰელიოცენტრიზმი – megrelski")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Heliocentrisch_model "Heliocentrisch model – niderlandzki")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%B0%E5%8B%95%E8%AA%AC "地動説 – japoński")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Heliosentrisme "Heliosentrisme – norweski (bokmål)")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Heliosentrisk_verdsbilete "Heliosentrisk verdsbilete – norweski (nynorsk)")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Eliocentrisme "Eliocentrisme – oksytański")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Geliotsentrik_sistema "Geliotsentrik sistema – uzbecki")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Heliozentrisch_Weltbild "Heliozentrisch Weltbild – dolnoniemiecki")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Heliocentrismo "Heliocentrismo – portugalski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Heliocentrism "Heliocentrism – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0 "Гелиоцентрическая система мира – rosyjski")
- [Sakizaya](https://szy.wikipedia.org/wiki/sakamuan_nu_teban_nu_cilal "sakamuan nu teban nu cilal – Sakizaya")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Heliocentrik "Heliocentrik – albański")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B7%83%E0%B7%96%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B7%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93%E0%B6%BA_%E0%B7%80%E0%B7%8F%E0%B6%AF%E0%B6%BA "සූර්යකේන්ද්‍රීය වාදය – syngaleski")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Heliocentrism "Heliocentrism – Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Heliocentrizmus "Heliocentrizmus – słowacki")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Heliocentri%C4%8Dni_model "Heliocentrični model – słoweński")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC "Хелиоцентрични систем – serbski")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Heliocentrizam "Heliocentrizam – serbsko-chorwacki")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Aurinkokeskinen_maailmankuva "Aurinkokeskinen maailmankuva – fiński")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Heliocentrisk_v%C3%A4rldsbild "Heliocentrisk världsbild – szwedzki")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Heliosentrismo "Heliosentrismo – tagalski")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%9A%E0%AF%82%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%AF_%E0%AE%AE%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D "சூரிய மையவாதம் – tamilski")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%A7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%82 "సూర్యకేంద్రక సిద్ధాంతం – telugu")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%94%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%A2%E0%B9%8C%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%A8%E0%B8%B9%E0%B8%99%E0%B8%A2%E0%B9%8C%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%87 "แนวคิดดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง – tajski")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%B8_%D1%85%D1%83%D1%80%D1%88%D0%B5%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D3%A3 "Назарияи хуршедмарказӣ – tadżycki")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCnmerkezlilik "Günmerkezlilik – turecki")
- [Türkmençe](https://tk.wikipedia.org/wiki/Kopernigi%C5%88_%C3%84lem_baradaky_taglymaty "Kopernigiň Älem baradaky taglymaty – turkmeński")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC "Геліоцентризм – ukraiński")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%B3_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C_%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%DB%81 "شمس مرکزی نظریہ – urdu")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_nh%E1%BA%ADt_t%C3%A2m "Thuyết nhật tâm – wietnamski")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E5%BF%83%E8%AF%B4 "日心说 – wu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E5%BF%83%E8%AA%AA "日心說 – kantoński")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E5%BF%83%E8%AF%B4 "日心说 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q103983#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Heliocentryzm "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Heliocentryzm "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Heliocentryzm)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Heliocentryzm)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Heliocentryzm "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Heliocentryzm "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Heliocentryzm&oldid=73742224 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Heliocentryzm&id=73742224&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FHeliocentryzm)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FHeliocentryzm)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q103983 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Heliocentryzm)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Heliocentryzm&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Heliocentryzm&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Heliocentric_model)

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Heliocentric.jpg/300px-Heliocentric.jpg)](/wiki/Plik:Heliocentric.jpg) Heliocentryzm, grafika z dzieła _[Harmonia Macrocosmica](/wiki/Harmonia_Macrocosmica "Harmonia Macrocosmica")_ (1660)

**Heliocentryzm**, **kopernikanizm**[\[1\]](#cite_note-CITEREFHeller2015207,_214-1) ( [gr.](/wiki/J%C4%99zyk_grecki "Język grecki") ἡλιος _hēlios_ – słońce, κέντρον _kentron_ – centrum) – [teoria](/wiki/Teoria_naukowa "Teoria naukowa") budowy [Układu Słonecznego](/wiki/Uk%C5%82ad_S%C5%82oneczny "Układ Słoneczny"), w której [Słońce](/wiki/S%C5%82o%C5%84ce "Słońce") jest jego środkiem, a wszystkie [planety](/wiki/Planeta "Planeta") – łącznie z [Ziemią](/wiki/Ziemia "Ziemia") – je obiegają. W niektórych historycznych wariantach tej teorii Słońce bywało ponadto uznawane za:

- środek całego [Wszechświata](/wiki/Wszech%C5%9Bwiat "Wszechświat")[\[2\]](#cite_note-epwn-2),
- ciało nieruchome. Ta wersja heliocentryzmu bywa nazywana modelem heliostatycznym[\[3\]](#cite_note-CITEREFWróblewski201971-3)[\[4\]](#cite_note-CITEREFStachelJanssen20045-4).

Heliocentryzm pojawił się już w [starożytnej Grecji](/wiki/Staro%C5%BCytna_Grecja "Starożytna Grecja") u [Arystarcha z Samos](/wiki/Arystarch_z_Samos "Arystarch z Samos"). W czasach [renesansu](/wiki/Renesans "Renesans") pogląd ten wskrzesił [Mikołaj Kopernik](/wiki/Miko%C5%82aj_Kopernik "Mikołaj Kopernik"), tworząc ścisły model mający pewne przewagi nad dominującym przez wieki [geocentrycznym](/wiki/Teoria_geocentryczna "Teoria geocentryczna") modelem [Ptolemeusza](/wiki/Klaudiusz_Ptolemeusz "Klaudiusz Ptolemeusz"). Prace [Keplera](/wiki/Johannes_Kepler "Johannes Kepler") i [Newtona](/wiki/Isaac_Newton "Isaac Newton") udoskonaliły system kopernikański, a odkrycia astronomiczne – zwłaszcza te [Galileusza](/wiki/Galileusz "Galileusz") i [Bradleya](/wiki/James_Bradley "James Bradley") – dostarczyły nań [koronnych dowodów](/wiki/Experimentum_crucis "Experimentum crucis"). Dzięki temu w XVIII w. heliocentryzm został [powszechnie uznany przez naukowców](/wiki/Konsensus_naukowy "Konsensus naukowy"), mimo prób [cenzurowania](/wiki/Cenzura "Cenzura") tego odkrycia przez [Kościół katolicki](/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_katolicki "Kościół katolicki") i sprzeciwu niektórych innych wyznań. Ten dwustuletni proces rozwoju, potwierdzenia i akceptacji heliocentryzmu bywa znany jako [przewrót kopernikański](/wiki/Przewr%C3%B3t_kopernika%C5%84ski "Przewrót kopernikański").

Odkrycie heliocentrycznej budowy Układu Słonecznego przyczyniło się do odrzucenia błędnej fizyki [Arystotelesa](/wiki/Arystoteles "Arystoteles") i zastąpieniu jej [mechaniką klasyczną](/wiki/Mechanika_klasyczna "Mechanika klasyczna") oraz [teorią grawitacji Newtona](/wiki/Prawo_powszechnego_ci%C4%85%C5%BCenia "Prawo powszechnego ciążenia"). Potwierdzenie heliocentryzmu było też tryumfem astronomii [teleskopowej](/wiki/Teleskop_optyczny "Teleskop optyczny") zapoczątkowanej przez Galileusza w XVII w. Owocem tego odkrycia jest też [zasada kopernikańska](/wiki/Zasada_kopernika%C5%84ska "Zasada kopernikańska") – hipoteza [kosmologiczna](/wiki/Kosmologia "Kosmologia"), zgodnie z którą Ziemia i ludzkość są zjawiskami przeciętnymi.

## Heliocentryzm przedkopernikański

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Heliocentryzm przedkopernikański") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Heliocentryzm przedkopernikański")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Aristarchus_working.jpg/246px-Aristarchus_working.jpg)](/wiki/Plik:Aristarchus_working.jpg) Praca [Arystarcha z Samos](/wiki/Arystarch_z_Samos "Arystarch z Samos") z obliczeniami wzajemnego położenia [Słońca](/wiki/S%C5%82o%C5%84ce "Słońce"), [Księżyca](/wiki/Ksi%C4%99%C5%BCyc "Księżyc") i [Ziemi](/wiki/Ziemia "Ziemia") – kopia z [X wieku](/wiki/X_wiek "X wiek")

Pierwszy znany model heliocentryczny stworzył [Arystarch z Samos](/wiki/Arystarch_z_Samos "Arystarch z Samos")[\[5\]](#cite_note-5) w III wieku p.n.e. Jego oryginalne pisma nie zostały odnalezione, ale informacje na temat jego modelu można znaleźć w pismach innych greckich uczonych. Wynika z nich, że Arystarch wytłumaczył brak obserwowalnej [paralaksy](/wiki/Paralaksa "Paralaksa") gwiazd w swoim modelu przez założenie, że są one bardzo odległe[\[6\]](#cite_note-6).

Jak podaje [Archimedes](/wiki/Archimedes "Archimedes"), Arystarch w swym zaginionym dziele, jako pierwszy twierdził, że Ziemia krąży wokół Słońca po obwodzie koła oraz wokół własnej osi. Arystarch opisał w nim również, że wokół Słońca krążą także wszystkie [planety](/wiki/Planeta "Planeta"), a ruch gwiazd stałych jest tylko ruchem pozornym. [Hipotezę](/wiki/Hipoteza "Hipoteza") Arystarcha poparł dowodami w połowie [II wieku p.n.e.](/wiki/II_wiek_p.n.e. "II wiek p.n.e.") [Seleukos z Seleucji](/wiki/Seleukos_z_Seleucji "Seleukos z Seleucji")[\[7\]](#cite_note-7).

Teorię Arystarcha zarzucono wobec wielkiego sukcesu [teorii geocentrycznych](/wiki/Teoria_geocentryczna "Teoria geocentryczna"), a zwłaszcza teorii [Ptolemeusza](/wiki/Klaudiusz_Ptolemeusz "Klaudiusz Ptolemeusz"), która przemawiała do znakomitej większości ludzi, z powodu zgodności z codzienną ludzką obserwacją. Oferowała także łatwość pojęciową i nobilitację: Ziemia według tej teorii znajdowała się w centrum Wszechświata.

Heliocentryczne koncepcje pojawiły się również w Indiach, Babilonii i świecie arabskim[\[8\]](#cite_note-8) (na terenie późniejszego [Afganistanu](/wiki/Afganistan "Afganistan"), a być może także w Mali[\[9\]](#cite_note-9)).

## Heliocentryzm kopernikański

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Heliocentryzm kopernikański") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Heliocentryzm kopernikański")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/CopernicSystem.png/220px-CopernicSystem.png)](/wiki/Plik:CopernicSystem.png) Kopernikowska wizja Wszechświata w _De revolutionibus orbium coelestium_

[Mikołaj Kopernik](/wiki/Miko%C5%82aj_Kopernik "Mikołaj Kopernik") w I rozdziale _[De revolutionibus orbium coelestium](/wiki/De_revolutionibus_orbium_coelestium "De revolutionibus orbium coelestium")_ ( _O obrotach sfer niebieskich_) dokonał przeglądu wszystkich znanych wówczas teorii na temat ruchów planet, także teorii Arystarcha z Samos (wzmianka o nim nie znalazła się w finalnej wersji pracy[\[10\]](#cite_note-10)) i poparł tę teorię nowymi obliczeniami uzyskanymi dzięki obserwacji i zastosowaniu bardziej rozwiniętej matematyki.

[Przewrót kopernikański](/wiki/Przewr%C3%B3t_kopernika%C5%84ski "Przewrót kopernikański") w swojej istocie nie był nowym [odkryciem](/wiki/Kalendarium_historii_nauki "Kalendarium historii nauki"), a jedynie nowym uzasadnieniem twierdzeń znanych od osiemnastu stuleci. Przewrót dokonany przez Mikołaja Kopernika polegał na odwadze myślenia i przeciwstawienia się autorytetom i panującym poglądom. Kopernik zainicjował powstanie nowożytnej nauki, opartej na przekonaniu, że w nauce nie ma niepodważalnych twierdzeń – [dogmatów](/wiki/Dogmat "Dogmat"), a każde twierdzenie powinno być weryfikowane.

### Problemy teorii Kopernika

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Problemy teorii Kopernika") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Problemy teorii Kopernika")\]

Zgodnie z koncepcją Kopernika planety poruszają się wokół Słońca po okręgach. Kopernik zaproponował swój model, aby wyeliminować konieczność zakładania, że niektóre planety krążą po dodatkowych pętlach zwanych [epicyklami](/wiki/Epicykl "Epicykl") oraz uwzględniania [ekwantów](/wiki/Ekwant "Ekwant"). W ówcześnie obowiązującej, geocentrycznej teorii [Ptolemeusza](/wiki/Klaudiusz_Ptolemeusz "Klaudiusz Ptolemeusz"), zakładającej nieruchomość Ziemi znajdującej się w centrum Układu Słonecznego, teoria epicykli była niezbędna, aby uzgodnić ją z obserwacjami ruchu planet i Słońca na niebie.

Teoria Kopernika zakładała ruch planet wokół Słońca po okręgach. Ponieważ orbity planet w rzeczywistości są elipsami (zobacz [prawa Keplera](/wiki/Prawa_Keplera "Prawa Keplera")), pojawiła się niezgodność teorii z obserwacjami, co zmusiło Kopernika do zaadaptowania teorii epicykli. Największym argumentem przeciw teorii heliocentrycznej była niezmienność położenia gwiazd na sferze niebieskiej. Zakładając, że Ziemia wiruje wokół własnej osi przechodzącej przez oba bieguny, można wyjaśnić obracanie się całej sfery niebieskiej w cyklu 24-godzinnym. Jeżeli przyjąć, że Ziemia porusza się również po orbicie kołowej wokół Słońca, powinniśmy zaobserwować pozorny [ruch eliptyczny](/wiki/Paralaksa "Paralaksa") każdego ciała na [sferze niebieskiej](/wiki/Sfera_niebieska "Sfera niebieska") w kierunku innym niż [płaszczyzna ekliptyki](/wiki/Ekliptyka "Ekliptyka"). W szczególności w tej ostatniej płaszczyźnie powinny być widoczne ruchy po odcinku. Okres tych „drgań” ciał niebieskich powinien być równy okresowi obrotu Ziemi wokół Słońca, czyli jednemu [rokowi](/wiki/Rok "Rok"). Od starożytności próbowano zaobserwować zmianę położenia którejkolwiek gwiazdy na niebie, jednak nie udało się to aż do 1839 roku.

## Rozwój nowożytnego heliocentryzmu

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: Rozwój nowożytnego heliocentryzmu") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Rozwój nowożytnego heliocentryzmu")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Galileo_facing_the_Roman_Inquisition.jpg/220px-Galileo_facing_the_Roman_Inquisition.jpg)](/wiki/Plik:Galileo_facing_the_Roman_Inquisition.jpg) _[Galileusz przed rzymską inkwizycją](/wiki/Galileusz_przed_rzymsk%C4%85_inkwizycj%C4%85 "Galileusz przed rzymską inkwizycją")_ – [Cristiano Banti](/wiki/Cristiano_Banti "Cristiano Banti"), XIX wiek[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Wright_of_Derby%2C_The_Orrery.jpg/220px-Wright_of_Derby%2C_The_Orrery.jpg)](/wiki/Plik:Wright_of_Derby,_The_Orrery.jpg) Wykład na temat [układu słonecznego](/wiki/Uk%C5%82ad_S%C5%82oneczny "Układ Słoneczny") – [Joseph Wright of Derby](/wiki/Joseph_Wright_of_Derby "Joseph Wright of Derby"), XVIII wiek

Duńczyk [Tycho Brahe](/wiki/Tycho_Brahe "Tycho Brahe") (1546–1601), dysponując najdokładniejszymi jak na owe czasy pomiarami, próbował również zaobserwować paralaktyczne ruchy gwiazd. Po wieloletnich obserwacjach nie zdołał ich jednak wykazać. Zaproponował więc model pośredni – stwierdził, że planety poruszają się po okręgach wokół Słońca, które z kolei porusza się po okręgu wokół Ziemi wirującej wokół własnej osi.

Dysponując potężnym materiałem Duńczyka dokumentującym przeszło dwadzieścia lat obserwacji ciał niebieskich, jego uczeń, niemiecki astronom [Johannes Kepler](/wiki/Johannes_Kepler "Johannes Kepler") (1571–1630), sformułował trzy [Prawa Keplera](/wiki/Prawa_Keplera "Prawa Keplera"). Po pierwsze, analizując skrupulatne pomiary Brahego położenia Marsa względem Ziemi, zauważył, że jego orbita nie ma kształtu okręgu. Po wielu próbach udało mu się dopasować kształt do [elipsy](/wiki/Elipsa "Elipsa") (I prawo Keplera). Po drugie Kepler zauważył, że planety nie poruszają się ruchem jednostajnym, ale zmiennym, tzn. w [peryhelium](/wiki/Peryhelium "Peryhelium") (w pobliżu Słońca) planeta porusza się szybciej niż w [aphelium](/wiki/Aphelium "Aphelium") (daleko od Słońca). Zawarł to w II prawie Keplera, mówiącym, że tzw. prędkość polowa planety jest stała. Po tych odkryciach był przekonany, że rozmiary orbit oraz czasy obiegu planet musi łączyć jakaś zależność. Kontynuując obserwacje ruchu planet, wydedukował, że rozmiar orbit planet w stosunku do ich okresu obiegu wokół Słońca są związane III prawem. Uogólnione prawa Keplera da się wyprowadzić poprzez całkowanie równań różniczkowych wynikających z [zasad dynamiki Newtona](/wiki/Zasady_dynamiki_Newtona "Zasady dynamiki Newtona") odkrytych niecały wiek później. Potwierdza je również [ogólna teoria względności](/wiki/Og%C3%B3lna_teoria_wzgl%C4%99dno%C5%9Bci "Ogólna teoria względności").

Kolejnych naukowych dowodów potwierdzających teorię heliocentryczną dostarczył [Galileusz](/wiki/Galileusz "Galileusz"), który dysponując [teleskopem](/wiki/Teleskop "Teleskop") zaobserwował, że [Merkury](/wiki/Merkury "Merkury") i [Wenus](/wiki/Wenus "Wenus"), podobnie jak Księżyc, są widoczne w różnych fazach, będących rezultatem oglądania ich w różnych położeniach względem Ziemi i Słońca. Podważało to całkowicie model Ptolemejski, w którym taka sytuacja jest niemożliwa[\[11\]](#cite_note-CITEREFRybkaRybka1972233-11). Ponadto odkrycie przez Galileusza księżyców [Jowisza](/wiki/Jowisz "Jowisz") ( [Galileuszowe księżyce Jowisza](/wiki/Galileuszowe_ksi%C4%99%C5%BCyce_Jowisza "Galileuszowe księżyce Jowisza")) stało się argumentem na rzecz teorii heliocentrycznej, dostarczając niezbitych dowodów, że Ziemia nie jest jedynym ciałem niebieskim, wokół którego krążą inne ciała niebieskie[\[12\]](#cite_note-CITEREFRybkaRybka1972228,_230-12). Wciąż jednak wielką zagadką pozostawał niezmienny widok gwiazd poza Układem Słonecznym.

W 1616 r. [Święta Kongregacja Indeksu](/wiki/Kongregacja_Indeksu "Kongregacja Indeksu") zakazała książek o heliocentryzmie, uznając tezę o Słońcu stanowiącym centrum świata jako heretycką, z kolei tezę o ruchomej Ziemi nie stanowiącej centrum świata nazywając co najmniej błędem w wierze[\[13\]](#cite_note-13). Pogląd ten jednak nigdy nie został uznany za heretycki przez Kościół w orzeczeniu papieża i na soborze[\[14\]](#cite_note-14). Pomimo to w 1664 r. Papież Aleksander VII potępił dotyczące heliocentryzmu i głoszące je jako pewnik dzieła Kopernika i Galileusza w bulli _Speculatores domus Israel,_ umieszczając je tym samym w Indeksie ksiąg zakazanych[\[15\]](#cite_note-15)[\[16\]](#cite_note-16).

Teoria heliocentryczna ostatecznie została potwierdzona dopiero w XVIII w. dzięki obserwacjom [Roberta Hooke](/wiki/Robert_Hooke "Robert Hooke"). Stwierdził on, że paralaksa roczna gwiazdy [Etamin](/wiki/Eltanin_(gwiazda) "Eltanin (gwiazda)") (γ Dra) wynosi 30 sekund łuku. Jednak późniejsze obserwacje [Jamesa Bradleya](/wiki/James_Bradley "James Bradley") wykazały, że zmiany położenia gwiazdy wywołało inne zjawisko – [aberracja światła](/wiki/Aberracja_%C5%9Bwiat%C5%82a "Aberracja światła"). Dopiero w 1839 r. trzej astronomowie [Friedrich Georg Wilhelm Struve](/wiki/Friedrich_Georg_Wilhelm_Struve "Friedrich Georg Wilhelm Struve"), [Friedrich Wilhelm Bessel](/wiki/Friedrich_Wilhelm_Bessel "Friedrich Wilhelm Bessel") i [Thomas James Henderson](/wiki/Thomas_James_Henderson "Thomas James Henderson") (niezależnie od siebie) zmierzyli pierwsze rzeczywiste paralaksy gwiazd. Okazało się, że największe obserwowane wartości przesunięć paralaktycznych są mniejsze od 1 sekundy kątowej. Spowodowane jest to bardzo dużymi odległościami do nawet najbliższych nam gwiazd. Obrót Ziemi dokoła jej osi wykazał w 1851 r. [Jean Bernard Léon Foucault](/wiki/Jean_Bernard_L%C3%A9on_Foucault "Jean Bernard Léon Foucault").

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

Informacje w [projektach siostrzanych](/wiki/Wikipedia:Projekty_siostrzane "Wikipedia:Projekty siostrzane")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/13px-Commons-logo.svg.png)](/wiki/Plik:Commons-logo.svg)[**Multimedia**](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Heliocentric_model?uselang=pl) w [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons "Wikimedia Commons")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/WiktionaryPl_nodesc.svg/15px-WiktionaryPl_nodesc.svg.png)](/wiki/Plik:WiktionaryPl_nodesc.svg)**[Definicje słownikowe](https://pl.wiktionary.org/wiki/heliocentryzm "wikt:heliocentryzm")** w [Wikisłowniku](/wiki/Wikis%C5%82ownik "Wikisłownik")

01. [↑](#cite_ref-CITEREFHeller2015207,_214_1-0)[Heller 2015 ↓](#CITEREFHeller2015), s. 207, 214.
02. [↑](#cite_ref-epwn_2-0)[_heliocentryczna teoria_](https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3910798), \[w:\] _[Encyklopedia PWN](/wiki/Encyklopedia_PWN_(internetowa) "Encyklopedia PWN (internetowa)")_ \[online\], Wydawnictwo Naukowe PWN \[dostęp 2021-10-12\].
03. [↑](#cite_ref-CITEREFWróblewski201971_3-0)[Wróblewski 2019 ↓](#CITEREFWróblewski2019), s. 71.
04. [↑](#cite_ref-CITEREFStachelJanssen20045_4-0)[Stachel i Janssen 2004 ↓](#CITEREFStachelJanssen2004), s. 5.
05. [↑](#cite_ref-5)S.T. Joshi: _The agnostic reade_. Amherst, N.Y.: Prometheus Books, 2007, s. 172–173. [ISBN 978-1-59102-533-7](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9781591025337 "Specjalna:Książki/9781591025337").
06. [↑](#cite_ref-6)D.Rawlins, [Aristarchus’s vast universe: ancient vision](http://www.dioi.org/vols/we0.pdf).
07. [↑](#cite_ref-7)[Władysław Tatarkiewicz](/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Tatarkiewicz "Władysław Tatarkiewicz"): _Historia filozofii_. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988. [ISBN 83-01-08651-3](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8301086513 "Specjalna:Książki/8301086513"), t.1: Filozofia starożytna i średniowieczna, s. 60, 155.
08. [↑](#cite_ref-8)[Timeline of Heliocentrism](http://web.archive.org/web/20170224193555/http://www.astronomyfactbook.com:80/timelines/heliocentrism.htm)(ang.)
09. [↑](#cite_ref-9)[2222 Facts About Africa](https://web.archive.org/web/20160817212137/https://books.google.pl/books?id=c2ppCwAAQBAJ&pg=PT140&lpg=PT140&dq=timbuktu+mali+copernicus&source=bl&ots=cDDvoVhqfP&sig=Ww-Hues3hz2KKWNBXiZmROU2wgg&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjKxOPZ4qrOAhWB3iwKHVWzDp0Q6AEIPzAF#v=onepage&q=timbuktu%20mali%20copernicus&f=false). books.google.pl. \[zarchiwizowane z [tego adresu](https://books.google.pl/books?id=c2ppCwAAQBAJ&pg=PT140&lpg=PT140&dq=timbuktu+mali+copernicus&source=bl&ots=cDDvoVhqfP&sig=Ww-Hues3hz2KKWNBXiZmROU2wgg&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjKxOPZ4qrOAhWB3iwKHVWzDp0Q6AEIPzAF#v=onepage&q=timbuktu%20mali%20copernicus&f=false) (2016-08-17)\]. (ang.).
10. [↑](#cite_ref-10)Edward Rosen: _Copernicus and his successors_. Londyn: 1995, s. 141. [ISBN 1-85285-071-X](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/185285071X "Specjalna:Książki/185285071X").
11. [↑](#cite_ref-CITEREFRybkaRybka1972233_11-0)[Rybka i Rybka 1972 ↓](#CITEREFRybkaRybka1972), s. 233.
12. [↑](#cite_ref-CITEREFRybkaRybka1972228,_230_12-0)[Rybka i Rybka 1972 ↓](#CITEREFRybkaRybka1972), s. 228, 230.
13. [↑](#cite_ref-13)Jan Jaugey, _Słownik Apologetyczny Wiary Katolickiej_, tom I, oprac. ks. Władysław Szczęśniak, Drukarnia St. Niemiera, Warszawa 1894, s. 730
14. [↑](#cite_ref-14)Ks. J. Tylka, _Dogmatyka katolicka. Część ogólna_, drugie wydanie, Tarnów 1900, s. 309.
15. [↑](#cite_ref-15)[_A jednak się kręci! Walka z heliocentryzmem \[1\]_](http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,1336) \[online\], Racjonalista.pl \[dostęp 2019-01-15\](pol.).
16. [↑](#cite_ref-16)_2\. The Ultramontane Movement_, Cambridge, MA and London, England: Harvard University Press, 31 grudnia 2018, s. 55–95, [DOI](/wiki/DOI_(identyfikator_cyfrowy) "DOI (identyfikator cyfrowy)"): [10.4159/9780674986121-003](https://dx.doi.org/10.4159%2F9780674986121-003), [ISBN 978-0-674-98612-1](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9780674986121 "Specjalna:Książki/9780674986121") \[dostęp 2019-01-18\].

## Bibliografia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: Bibliografia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Bibliografia")\]

- [Michał Heller](/wiki/Micha%C5%82_Heller "Michał Heller"): _Bóg i geometria. Kiedy przestrzeń była Bogiem_. Kraków: [Copernicus Center Press](/wiki/Centrum_Kopernika_Bada%C5%84_Interdyscyplinarnych "Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych"), 2015\. [ISBN 978-83-7886-165-2](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/9788378861652 "Specjalna:Książki/9788378861652").
- JohnJ.StachelJohnJ., MichelM.JanssenMichelM., [_The Optics and Electrodynamics of Moving Bodies_](https://d-nb.info/1150815612/34) \[online\], [Max Planck Institute for the History of Science](/wiki/Towarzystwo_Maxa_Plancka "Towarzystwo Maxa Plancka"), 2004 \[dostęp 2021-08-26\]..
- [Eugeniusz Rybka](/wiki/Eugeniusz_Rybka "Eugeniusz Rybka"), [Przemysław Rybka](/wiki/Przemys%C5%82aw_Rybka "Przemysław Rybka"): _Kopernik – człowiek i myśl_. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972. [OCLC](/wiki/Online_Computer_Library_Center "Online Computer Library Center") [11973232](http://worldcat.org/oclc/11973232).
- [![publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Open_Access_logo_green_alt2.svg/8px-Open_Access_logo_green_alt2.svg.png)](/wiki/Otwarty_dost%C4%99p "publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać")[Andrzej Kajetan Wróblewski](/wiki/Andrzej_Kajetan_Wr%C3%B3blewski "Andrzej Kajetan Wróblewski"). [_Kopernik dobry na wszystko_](https://www.wiz.pl/felietony/2101493,1,kopernik-dobry-na-wszystko.read). „ [Wiedza i Życie](/wiki/Wiedza_i_%C5%BBycie "Wiedza i Życie")”. 2019 (5), s. 71, 2019. [ISSN](/wiki/International_Standard_Serial_Number "International Standard Serial Number") [0137-8929](http://worldcat.org/issn/0137-8929). \[dostęp 2021-08-26\].

## Linki zewnętrzne

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Heliocentryzm&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Linki zewnętrzne") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Heliocentryzm&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Linki zewnętrzne")\]

- [![publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Open_Access_logo_green_alt2.svg/8px-Open_Access_logo_green_alt2.svg.png)](/wiki/Otwarty_dost%C4%99p "publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać")[Wojciech Sady](/wiki/Wojciech_Sady "Wojciech Sady"), _[Wpływ kopernikanizmu na narodziny mechaniki klasycznej](https://www.youtube.com/watch?v=DQjKWWCrkv0)_, kanał [Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych](/wiki/Centrum_Kopernika_Bada%C5%84_Interdyscyplinarnych "Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych") na [YouTube](/wiki/YouTube "YouTube"), 5 września 2023 \[dostęp 2023-09-06\].

[Kontrola autorytatywna](/wiki/Kontrola_autorytatywna "Kontrola autorytatywna") ([teoria naukowa](/wiki/Teoria_naukowa "Teoria naukowa")):

- [GND](/wiki/Gemeinsame_Normdatei "Gemeinsame Normdatei"): [4131692-7](http://d-nb.info/gnd/4131692-7)
- [BnF](/wiki/Biblioth%C3%A8que_nationale "Bibliothèque nationale"): [13190697g](http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb13190697g)
- [BNCF](/wiki/Centralna_Biblioteka_Narodowa_we_Florencji "Centralna Biblioteka Narodowa we Florencji"): [38547](http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=38547)

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa"):

- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [topic/heliocentric-system](https://www.britannica.com/topic/heliocentric-system)
- [Universalis](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P3219 "d:Property:P3219"): [heliocentrisme](https://www.universalis.fr/encyclopedie/heliocentrisme/)
- [БРЭ](/wiki/Wielka_Encyklopedia_Rosyjska "Wielka Encyklopedia Rosyjska"): [2348877](https://old.bigenc.ru/text/2348877)
- [ЕСУ](/wiki/Encyk%C5%82opedija_suczasnoji_Ukrajiny "Encykłopedija suczasnoji Ukrajiny"): [28988](http://esu.com.ua/search_articles.php?id=28988)
- [SNL](/wiki/Store_norske_leksikon "Store norske leksikon"): [heliosentrisk\_verdensbilde](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4342&url_prefix=https://snl.no/&id=heliosentrisk_verdensbilde), [heliosentrisme](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4342&url_prefix=https://snl.no/&id=heliosentrisme)
- [Catalana](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P1296 "d:Property:P1296"): [0113656](https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0113656.xml)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Heliocentryzm&oldid=73742224](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Heliocentryzm&oldid=73742224)”

[Kategorie](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Historia astronomii](/wiki/Kategoria:Historia_astronomii "Kategoria:Historia astronomii")
- [Polskie odkrycia astronomiczne](/wiki/Kategoria:Polskie_odkrycia_astronomiczne "Kategoria:Polskie odkrycia astronomiczne")
- [Słońce](/wiki/Kategoria:S%C5%82o%C5%84ce "Kategoria:Słońce")

- Tę stronę ostatnio edytowano 9 maj 2024, 17:55.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Heliocentryzm&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)