Bioróżnorodność: jakie ma znaczenie dla naszej codzienności?
Dzięki bioróżnorodności organizmów występujących na podłożu może powstawać bogata w składniki odżywcze i mineralne gleba. Jest to niezwykle ...
pomogło
Zaburzenia w bioróżnorodności lokalnej czy regionalnej mogą prowadzić do rozprzestrzeniania się patogenów szkodliwych także dla ludzi, czego dobrym przykładem była utrata różnorodności gatunkowej wśród ptaków w Ameryce Północnej, co <anchor>pomogło</anchor> ekspansji wirusa Zachodniego Nilu na tym kontynencie. Widać zatem, że macki biologicznej różnorodności sięgają znacznie dalej niż tylko do znanego wszystkim zapylania roślin oraz przynoszenia natchnienia naukowcom i artystom i wnoszenia istotnego wkładu we wszelkie ludzkie kultury. Jej ochrona jest potrzebna nie wyłącznie dla bioróżnorodności samej w sobie, ale również dla naszych ludzkich społeczności.
Epidemia. Od dżumy przez HIV po Ebolę
Epidemia. Od dżumy przez HIV po Ebolę

### Bądź na biężaco!

Zapisz się na newsletter, aby otrzymywać informacje o nowych treściach na stronie totylkoteoria.pl

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych (adresu e-mail oraz imienia) zawartych w zgłoszeniu w celu otrzymywania newslettera. W każdym momencie mogę wycofać zgodę wypisując się z newslettera. Szczegółowe informacje o przetwarzaniu danych znajdują się w polityce prywatności.

x

[Przejdź do treści](#content)

[![To Tylko Teoria](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2021/04/cropped-logo8.png)](https://www.totylkoteoria.pl/)

[To Tylko Teoria](https://www.totylkoteoria.pl/)

Menu

- [Główna](/)
- [Podcast](https://www.totylkoteoria.pl/category/podcast/)
- [Biologiczna Bzdura Roku](https://www.totylkoteoria.pl/category/biologiczna-bzdura-roku/)
- [Autor](https://www.totylkoteoria.pl/lukasz-sakowski-autor/)
- [Kontakt](https://www.totylkoteoria.pl/kontakt/)
- [Patronite](https://patronite.pl/totylkoteoria/description)

[bioetyka](https://www.totylkoteoria.pl/tag/bioetyka/) [Biologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/biologia/) [Dietetyka](https://www.totylkoteoria.pl/tag/dietetyka/) [ekologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/ekologia/) [ewolucja](https://www.totylkoteoria.pl/tag/ewolucja/) [genetyka](https://www.totylkoteoria.pl/tag/genetyka/) [Inne](https://www.totylkoteoria.pl/tag/inne/) [Medycyna](https://www.totylkoteoria.pl/tag/medycyna/) [pseudonauka](https://www.totylkoteoria.pl/tag/pseudonauka/) [psychologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/psychologia/) [Recenzje](https://www.totylkoteoria.pl/tag/recenzje/) [rolnictwo](https://www.totylkoteoria.pl/tag/rolnictwo/) [socjologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/socjologia/) [technologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/technologia/) [zdrowie](https://www.totylkoteoria.pl/tag/zdrowie/)

[![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2019/05/2.jpg)](https://www.totylkoteoria.pl/epidemia-od-dzumy-przez-hiv-po-ebole/)

Kategorie:

- [News](https://www.totylkoteoria.pl/category/news/)

# Epidemia. Od dżumy przez HIV po Ebolę

![Avatar](https://secure.gravatar.com/avatar/e825bcf96e77667e695fa12f23b9268c?s=64&d=retro&r=g)

[9 maja, 201921 lipca, 2022](https://www.totylkoteoria.pl/epidemia-od-dzumy-przez-hiv-po-ebole/)[Łukasz Sakowski](https://www.totylkoteoria.pl/author/01723570511740176135/)

[Epidemia od dżumy przez HIV po Ebolę](https://www.totylkoteoria.pl/tag/epidemia-od-dzumy-przez-hiv-po-ebole/) [Książki](https://www.totylkoteoria.pl/tag/ksiazki/) [książki popularnonaukowe](https://www.totylkoteoria.pl/tag/ksiazki-popularnonaukowe/) [recenzja](https://www.totylkoteoria.pl/tag/recenzja/) [Sonia Shah](https://www.totylkoteoria.pl/tag/sonia-shah/)

O epidemiach mówi się dużo od zawsze. Nic dziwnego, bo choć kiedyś ich śmiertelne żniwo było procentowo niejednokrotnie obfitsze niż dziś, to z powodu nieustannie nękających ludzkość chorób zakaźnych wciąż jest ono duże. Przez porażające medialne przekazy o katastrofach transportowych czy zamachach terrorystycznych nasze mózgi popadają w błędy poznawcze. Bardziej boimy się skrajnie nieprawdopodobnych wydarzeń, podczas gdy bagatelizujemy te znacznie bliższe i realniejsze. Jednak po przeczytaniu świetnej popularnonaukowej książki „Epidemia. Od dżumy, przez HIV, po Ebolę” nawet najbardziej oderwani od rzeczywistości mieszkańcy bogatych, dużych miast przestaną lekceważyć mikroskopijne patogeny.

![Epidemia od dżumy przez HIV po Ebolę Sonia Shah](https://totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2019/05/2.jpg)

## **Epidemia. Od dżumy, przez HIV, po Ebolę**

Autorką książki jest dziennikarka

śledcza i pisarka, Sonia Shah. Chociaż urodziła się i wychowała w Nowym Jorku w

USA, to jej rodzina pochodzi z Indii. Dzięki temu zdecydowanie łatwiej potrafi

przyjąć perspektywę inną, niż tę typową dla względnie bogatych obywateli USA,

UE czy Australii. Jest to w książce „Epidemia. Od dżumy, przez HIV, po Ebolę”

nie bez znaczenia – Shah opowiada o warunkach sanitarnych zwykłych ludzi

żyjących w Indiach, z którymi sama mieszkała i przebywała. Opisuje też na

przykład chińskie targi dzikich zwierząt – niby po epidemii SARS wycofanych, a

jednak wciąż prężnie działających w szarej strefie, będących nie tylko piekłem dla

zwierząt, ale także wylęgarnią groźnych dla ludzi zarazków.

_Przeczytaj także:_ _[Czy nowotworem można się zarazić?](https://www.totylkoteoria.pl/2019/01/nowotwory-zakazne.html)_

W książce „Epidemia. Od dżumy,

przez HIV, po Ebolę” autorka pisze o epidemiach, ich przyczynach, historiach

przebiegu. Opowiada z jakich zwierząt poszczególne patogeny przeniosły się na

człowieka (np. odra i gruźlica z krów, krztusiec ze świń, a grypa z kaczek).

Przytacza zarówno dane z szerszej, statystycznej perspektywy, jak i konkretne

opisy świadków wydarzeń. Czasem są to cytaty z XIX-wiecznego Paryża nękanego

cholerą, innym razem Sonia Shah mówi o tym, co sama widziała i czego

doświadczyła, na przykład podczas epidemii cholery na Haiti po 2010 roku. We

wstępie warto jeszcze dodać, że choć w Polsce książka ukazała się teraz, to

oryginał pochodzi z 2016 roku, przez co nie obejmuje niektórych nowszych

wydarzeń, jak choćby epidemia odry w Europie.

## **Historia cholery**

Znaczna część książki dotyczy

cholery. Chociaż autorka opowiada o epidemii tej choroby z Haiti z bieżącego wieku,

to wraca też do przeszłości, na przykład do XIX-wiecznego Paryża, racząc

czytelnika porażającymi opisami – „Miejscowe władze zabroniły publicznych

zgromadzeń i handlu na rynkach w centrum miasta. Oznaczały domy

ofiar, poddając kwarantannie ich bliskich. Mimo to pogrzebowym pochodom nie

było końca. Kościoły tonęły w czerni. Szpitale były

przepełnione nieruchomymi pacjentami na skraju śmierci, o skórze

upiornie sinej wskutek niszczycielskiej działalności cholery. Wciąż żywi

pacjenci znieczulali się za pomocą alkoholowego ponczu podawanego jako lek” –

to tylko krótki fragment. Cholera w tamtych czasach nie oszczędzała nawet

najbogatszych – „W 1836 roku zabiła króla Karola X Burbona we

Włoszech”.

_Przeczytaj także:_ _[Antyszczepionkowcy kiedyś i dziś. XIX, XX i\_
_\_
_XXI wiek](https://www.totylkoteoria.pl/2019/04/historia-antyszczepionkowcy.html)_

Bardzo ciekawa jest historia

tego, skąd cholera w ogóle się wzięła, czemu Sonia Shah poświęca w swojej

książce sporo miejsca. Otóż przecinkowiec cholery występował tam gdzie drobne

widłonogi (podgromada skorupiaków), na przykład na podmokłych Sundarbanach, rozkładając

ich pancerzyki. „Po 1760 roku Kompania Wschodnioindyjska przejęła kontrolę

nad Bengalem, a wraz z nim nad Sundarbanami. Angielscy osadnicy,

łowcy tygrysów i kolonizatorzy rzucili się na te podmokłe tereny.

Zwerbowali tysiące miejscowych do wycięcia lasów namorzynowych, budowy wałów i sadzenia

ryżu. W ciągu zaledwie 50 lat ponad 2 tysiące kilometrów

kwadratowych lasów w Sundarbanach zrównano z ziemią.

W XIX wieku siedliska ludzkie zajęły niemal 90 procent

Sundarbanów, terenów niegdyś nieskalanych, nieprzeniknionych i bogatych

w widłonogi (…) Kontakt między ludźmi a roznoszącymi przecinkowce

widłonogami chyba nigdy nie był równie intensywny, jak w czasie podboju

tych tropikalnych mokradeł (…) W taki właśnie sposób przecinkowiec cholery

zdołał ostatecznie „przelać się” czy też „przeskoczyć” na organizmy ludzkie” –

opisuje we fragmencie książki autorka.

## **Skąd wzięło się SARS?**

Sonia Shah napisała w swojej

książce o wielu różnych patogenach, nie tylko wirusach czy bakteriach, ale

także pierwotniakach. W tym tekście chciałbym jednak wspomnieć jeszcze o

SARSie, czyli wirusie wywołującym ciężki ostry zespół oddechowy. Epidemia

wybuchła w Chinach pod koniec 2002 roku (choć informacja ta szerzej na jaw

wyszła dopiero w 2003, gdyż chińskie władze zakazywały mediom informowania o

sprawie, przez co reakcja m.in. Światowej Organizacji Zdrowia była opóźniona).

Pamiętam, jak podczas paniki medialnej, jako uczeń podstawówki, byłem na

szkolnej wycieczce. Jedna z babć kolegów, będąca tam z nami w ramach pełnienia

dodatkowej opieki, pytała nas czy boimy się SARS i straszyła, że wirus

przyjdzie też do Polski.

_Przeczytaj także:_ _[Badania bezsprzecznie wykluczają związek\_
_\_
_szczepień z autyzmem](https://www.totylkoteoria.pl/2019/03/szczepienia-autyzm-mmr-odra.html)_

Później nie interesowałem się już

tym tematem i dopiero podczas lektury „Epidemia. Od dżumy, przez HIV, po Ebolę”

dowiedziałem się, że SARS to wirus pochodzący od nietoperzy, który wyewoluował

na targach dzikich zwierząt w Chinach, gdzie panują koszmarne warunki nie tylko

w kontekście dobrostanu zwierząt, ale także sanitarnym. „W przyrodzie

nietoperze podkowiaste, które żyją na co dzień w jaskiniach, nigdy nie

mają styczności z łaskunami, czyli drapieżnymi ssakami żyjącymi na

drzewach. Żadne z nich w normalnych okolicznościach nigdy nie

pojawiłyby się zresztą w bliskim sąsiedztwie ludzi. Możliwe jest to tylko

na targu zwierzęcym. Przeniesienie się wirusa z nietoperzy na łaskuny było

przełomowe dla wywołania epidemii SARS” – podaje autorka w książce, w której znajdują się też zdjęcia. Po epidemii

tego rodzaju miejsca oficjalnie pozamykano, ale tak naprawdę istnieją do

dzisiaj i mają się dobrze. Sonia Shah opowiadając historię SARS zwraca uwagę na

to, jak szkodliwa jest tradycyjna medycyna chińska, która nie tylko nie leczy,

ale wręcz promuje rozwój nowych patogenów i przyczynia się do niszczenia

przyrody i środowiska oraz niepotrzebnego cierpienia zwierząt. Wkrada się tutaj

także wątek ekonomiczny. Do lat 90. problem nie był tak wielki, jednak

wzbogacenie się Chin i Chińczyków spowodowało, że ludzie których wcześniej nie

było stać na egzotyczne „cuda” mające zapewniać zdrowie, młodość i urodę, teraz

mogą je masowo kupować, nakręcając popyt.

## **Ebola, wirus Zachodniego Nilu, HIV i**   **inne**

Bliższa jest nam dzisiaj epidemia gorączki krwotocznej Ebola wywoływanej przez wirus Ebola.„W ciągu lat 90. oraz

na początku XXI wieku wirus Ebola zdołał zabić jedną trzecią goryli na

świecie i niemal identyczny odsetek szympansów. Dopóki epidemia

w Gwinei, Sierra Leone i Liberii nie zaczęła wreszcie ustępować na początku

2015 roku, w wyniku zachorowania zmarło ponad 10 tysięcy osób”. Jeszcze kilka lat temu bano się, że choroba rozprzestrzeni się szerzej w

Europie. Sonia Shah omawiając ją i opowiadając jej historię pozwala sobie na

ważne komentarze, dotyczące na przykład początkowego braku solidarności międzynarodowej

czy tego, że do powstania epidemii przyczynił się konflikt zbrojny.

_Przeczytaj także:_ _[Wymieranie pszczół. Czy naprawdę istnieje\_
_\_
_takie zjawisko?](https://www.totylkoteoria.pl/2018/06/wymieranie-pszczol.html)_

W książce są też wątki

historyczne, z czego ciekawszym jest przykład wpływu rozprzestrzenienia się

chrześcijaństwa na występowanie epidemii. Tak jak dzisiaj mamy kulturę

skrajnego konsumpcjonizmu, hedonizmu, materializmu oraz egoizmu i

indywidualizmu, tak wieki temu chrześcijaństwo promowało skrajną skromność,

skrajny antykonsumpcjonizm, antyhedonizm czy antymaterializm, gdzie nawet

dbanie o higienę było postrzegane jako coś próżnego, a co wpłynęło na stan

sanitarny chrześcijańskich miast. Z drugiej strony Sonia Shah przytacza

korzystne rytuały religijne dotyczące np. mycia ciała, które chroniły ludzi

przed zarazkami nawet wtedy, kiedy nie wiedziano czym są mikroorganizmy i że w

ogóle istnieją.

„Epidemia. Od dżumy, przez HIV, po Ebolę”

pokazuje nam coś, z czym dziś mimo wszystko stosunkowo rzadko mamy do czynienia

dzięki wysokiemu poziomowi medycyny, zdrowia publicznego, szczepieniom,

sanepidom itd. Kolejna zaleta książki to brak populistycznego straszenia

czytelników. Kiedy mowa o syndromie zapaści kolonii pszczelej autorka nie

obwinia na ślepo pestycydów, jak mają to w zwyczaju niektórzy aktywiści, lecz

tłumaczy że jest to problem związany głównie z infekcjami. W treść dobrze

wkomponowują się też osobiste wątki Soni Shah. Na przykład opis wizyty na wspomnianych targach zwierzęcych w Chinach czy zakażenie gronkowcem odpornym na metycylinę

(MRSA) jej syna. Pisarka tłumaczy też dlaczego cywilne loty samolotem są

niezwykle groźne z punktu widzenia zdrowia publicznego. Opowiada o turystyce

medycznej i o związanych z nią zagrożeniach albo o tym jak utrata

bioróżnorodności wśród ptaków w USA przyczyniła się do pojawienia się tam

wirusa Zachodniego Nilu. _Przeczytaj także: [Błędy poznawcze, czyli co prowadzi do publicznej głupoty](https://www.totylkoteoria.pl/2017/10/bledy-poznawcze.html)_

Odnotuję, że pisarka przestrzega w książce przed błędami poznawczymi. Mówi na przykład, że choć trzeba mieć czujność co do patogenów, to choćby same wypadki samochodowe czy alkohol i tak zabijają znacznie więcej ludzi. Shah cytuje relacje – często historyczne, np. z XIX wieku – a także naukowców i innych specjalistów. Przytacza też źródła z jakich korzystała, co choć jest w książkach popularnonaukowych standardem, uważam że i tak warto doceniać taką dodatkową pracę. Sama „Epidemia. Od dżumy, przez HIV, po Ebolę” jest napisana jasno, a czytanie jej pomimo ciężkości i powagi tematu, jest stosunkowo lekkie, przyjemne i – przede wszystkim – bardzo wciągające.

Artykuł napisałem w ramach współpracy z wydawnictwem Znak Horyzont.

Tagi:

- [Epidemia od dżumy przez HIV po Ebolę](https://www.totylkoteoria.pl/tag/epidemia-od-dzumy-przez-hiv-po-ebole/),
- [Książki](https://www.totylkoteoria.pl/tag/ksiazki/),
- [książki popularnonaukowe](https://www.totylkoteoria.pl/tag/ksiazki-popularnonaukowe/),
- [recenzja](https://www.totylkoteoria.pl/tag/recenzja/),
- [Sonia Shah](https://www.totylkoteoria.pl/tag/sonia-shah/)

[![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2022/01/Patronite-500.png)](https://patronite.pl/totylkoteoria/description)

### Bądź na biężaco!

Zapisz się na newsletter, aby otrzymywać informacje o nowych treściach na stronie totylkoteoria.pl

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych (adresu e-mail oraz imienia) zawartych w zgłoszeniu w celu otrzymywania newslettera. W każdym momencie mogę wycofać zgodę wypisując się z newslettera. Szczegółowe informacje o przetwarzaniu danych znajdują się w polityce prywatności.

[bioetyka](https://www.totylkoteoria.pl/tag/bioetyka/) [Biologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/biologia/) [Dietetyka](https://www.totylkoteoria.pl/tag/dietetyka/) [ekologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/ekologia/) [ewolucja](https://www.totylkoteoria.pl/tag/ewolucja/) [genetyka](https://www.totylkoteoria.pl/tag/genetyka/) [Inne](https://www.totylkoteoria.pl/tag/inne/) [Medycyna](https://www.totylkoteoria.pl/tag/medycyna/) [pseudonauka](https://www.totylkoteoria.pl/tag/pseudonauka/) [psychologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/psychologia/) [Recenzje](https://www.totylkoteoria.pl/tag/recenzje/) [rolnictwo](https://www.totylkoteoria.pl/tag/rolnictwo/) [socjologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/socjologia/) [technologia](https://www.totylkoteoria.pl/tag/technologia/) [zdrowie](https://www.totylkoteoria.pl/tag/zdrowie/)

## Najnowsze wpisy

- ![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2024/09/Nowa-smarkateria-aktywisci-150x150.jpg)[Nowa smarkateria, czyli jak infantylny aktywizm niszczy świat](https://www.totylkoteoria.pl/nowa-smarkateria-aktywizm/)
- ![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2024/08/Licencjat-z-jazdy-Uberem-150x150.jpg)[Licencjat z jazdy Uberem?](https://www.totylkoteoria.pl/licencjat-z-jazdy-uberem/)
- ![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2024/08/Malpia-ospa-dezinformacja-naglowek-150x150.jpg)[Małpia ospa, śrut i ciekawy przypadek dezinformacji](https://www.totylkoteoria.pl/malpia-ospa-dezinformacja/)
- ![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2024/07/WPATH-transaktywisci-150x150.jpg)[Organizacja trans blokowała publikację badań, wg których zmiana płci nie pomaga](https://www.totylkoteoria.pl/wpath-blokowanie-badan/)
- ![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2024/07/Darwinizm-spoleczny-150x150.jpg)[Co łączyło Darwina z darwinizmem społecznym?](https://www.totylkoteoria.pl/darwinizm-spoleczny/)

\`

## Powiązane artykuły

[![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2022/11/Zmiany-plci-Karolinska.jpg)](https://www.totylkoteoria.pl/instytut-karolinska-szwecja-zmiany-plci/)

- [News](https://www.totylkoteoria.pl/category/news/)

## [Instytut Karolinska i Szwecja zrezygnowały ze zmiany płci u małoletnich](https://www.totylkoteoria.pl/instytut-karolinska-szwecja-zmiany-plci/)

Kilka lat temu zaczęto rutynowo dokonywać w Szwecji procesu zmiany płci (określanej też jako korekta płci, tranzycja płci lub uzgodnienie...Czytaj dalej

[![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2024/01/Noam-Chomsky-Tomasz-Witkowski.jpg)](https://www.totylkoteoria.pl/giganci-psychologii/)

- [News](https://www.totylkoteoria.pl/category/news/)

## [Literatura czy psychologia? Co lepiej tłumaczy emocje człowieka?](https://www.totylkoteoria.pl/giganci-psychologii/)

W popkulturze psychologia zaczęła w ostatnich latach zastępować religię. Psycholog czy psychoterapeuta pełni dziś te funkcje, które niegdyś należały do...Czytaj dalej

[![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2016/06/pseudonauka.jpg)](https://www.totylkoteoria.pl/kultowe-wpadki-pseudonauki/)

- [News](https://www.totylkoteoria.pl/category/news/)

## [Kultowe wpadki pseudonauki](https://www.totylkoteoria.pl/kultowe-wpadki-pseudonauki/)

W nauce wielokrotnie zdarzało się, że pozornie zadziwiające wyniki okazywały się nie być powtarzalnymi, albo że wnioskowanie na ich podstawie...Czytaj dalej

[![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2019/07/1.png)](https://www.totylkoteoria.pl/pojecia-definicje-biologia/)

- [Biologia](https://www.totylkoteoria.pl/category/biologia/)
- [News](https://www.totylkoteoria.pl/category/news/)

## [Fajne, zabawne i dziwne specjalistyczne pojęcia biologiczne](https://www.totylkoteoria.pl/pojecia-definicje-biologia/)

Na dzisiaj przygotowałem lekki wpis o ciekawych, dziwacznych, zabawnych, fachowych słowach, nazwach i pojęciach biologicznych (oraz z dziedzin pokrewnych). Nic...Czytaj dalej

## Jeden komentarz do “Epidemia. Od dżumy przez HIV po Ebolę”

1. ![](https://secure.gravatar.com/avatar/?s=32&d=mm&r=g)**Anonimowy** pisze:



[11 maja, 2019 o 20:44](https://www.totylkoteoria.pl/epidemia-od-dzumy-przez-hiv-po-ebole/#comment-1761)





Tak to się właśnie kończy gdy ktoś daje zbyt dużo władzy w ręce oszołomów którzy obierają jajka od tego grubszego końca!





[Odpowiedz](#comment-1761)


### Dodaj komentarz [Anuluj pisanie odpowiedzi](/epidemia-od-dzumy-przez-hiv-po-ebole/\#respond)

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.Wymagane pola są oznaczone \*

Komentarz \*

Nazwa \*

E-mail \*

Witryna internetowa

Zapamiętaj moje dane w tej przeglądarce podczas pisania kolejnych komentarzy.

[![](https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/themes/salzburg-blog/dist/images/google.png)](https://news.google.com/publications/CAAqLAgKIiZDQklTRmdnTWFoSUtFSFJ2ZEhsc2EyOTBaVzl5YVdFdWNHd29BQVAB?hl=pl&gl=PL&ceid=PL%3Apl)

[Made by](https://likeness.pl)