Adam Mickiewicz – Wikipedia, wolna encyklopedia
Adam Mickiewicz ; romantyzm ; Ważne dzieła ; Pan Tadeusz · Dziady · Oda do młodości · Romantyczność · Sonety krymskie · Reduta Ordona ; podpis ; Multimedia w ...
wojny krymskiej
We wrześniu 1855 – podczas <anchor>wojny krymskiej</anchor>, po śmierci żony i zostawieniu nieletnich dzieci – wyjechał do Konstantynopola, aby tworzyć oddziały polskie ( Legion Polski), a także oddział złożony z Żydów, pod nazwą Legion Żydowski, do walki z carską Rosją. Zamieszkiwał w domu wdowy po kapitanie wojsk tureckich, gdzie zmarł[47]. Nagły zgon nastąpił podczas epidemii cholery (prawdopodobnie na tę chorobę, choć pojawiły się też sugestie, że mógł zostać otruty arszenikiem[48] lub doznać udaru mózgu). Nie tylko niejasna przyczyna śmierci wywoływała kontrowersje. Powodem „potępieńczych swarów” nad trumną poety stało się jego miejsce spoczynku – tymczasowe, ponieważ zakładano, że ostatecznie jego ciało spocznie w ojczyźnie. Proponowano konstantynopolski kościół św. Benedykta lub grób w tworzonej właśnie osadzie polskiej, nazwanej później Adampolem, książę Czartoryski przesądził jednak o pochówku we Francji. Zabalsamowane zwłoki umieszczono w trzech trumnach: cynkowej i dwóch drewnianych. Zanim jednak wyprawiono je w drogę do Francji, minął ponad miesiąc. Dnia 30 grudnia 1855 ciało Mickiewicza wyruszyło z Konstantynopola na pokładzie francuskiego parowca Eufrat. Do Marsylii przybyło 7 stycznia 1856[49] Następnie zostało przewiezione do Paryża i pochowane na cmentarzu Les Champeaux w Montmorency, 4 lipca 1890 przeniesione na Wawel, co dało sposobność do manifestacji patriotycznej[50].
Wojna krymska – Wikipedia, wolna encyklopedia
Wojna krymska – Wikipedia, wolna encyklopedia[Przejdź do zawartości](#bodyContent)

Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja


- [Strona główna](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna "Przejdź na stronę główną [z]")
- [Losuj artykuł](/wiki/Specjalna:Losowa_strona "Załaduj losową stronę [x]")
- [Kategorie artykułów](/wiki/Portal:Kategorie_G%C5%82%C3%B3wne)
- [Najlepsze artykuły](/wiki/Wikipedia:Wyr%C3%B3%C5%BCniona_zawarto%C5%9B%C4%87_Wikipedii)
- [Częste pytania (FAQ)](/wiki/Pomoc:FAQ)

Dla czytelników


- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Kontakt](/wiki/Wikipedia:Kontakt_z_wikipedystami)
- [Wspomóż Wikipedię](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_pl.wikipedia.org&uselang=pl "Pomóż nam")

Dla wikipedystów


- [Pierwsze kroki](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)
- [Portal wikipedystów](/wiki/Wikipedia:Portal_wikipedyst%C3%B3w "O projekcie – co możesz zrobić, gdzie możesz znaleźć informacje")
- [Ogłoszenia](/wiki/Wikipedia:Tablica_og%C5%82osze%C5%84)
- [Zasady](/wiki/Wikipedia:Zasady)
- [Pomoc](/wiki/Pomoc:Spis_tre%C5%9Bci)
- [Ostatnie zmiany](/wiki/Specjalna:Ostatnie_zmiany "Lista ostatnich zmian w Wikipedii. [r]")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![wolna encyklopedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-pl.svg)](/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna)

[Szukaj](/wiki/Specjalna:Szukaj "Przeszukaj Wikipedię [f]")

Szukaj

Wygląd

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Wojna+krymska "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Wojna+krymska "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Narzędzia osobiste

- [Utwórz konto](/w/index.php?title=Specjalna:Utw%C3%B3rz_konto&returnto=Wojna+krymska "Zachęcamy do stworzenia konta i zalogowania, ale nie jest to obowiązkowe.")
- [Zaloguj się](/w/index.php?title=Specjalna:Zaloguj&returnto=Wojna+krymska "Zachęcamy do zalogowania się, choć nie jest to obowiązkowe. [o]")

Strony dla anonimowych edytorów [dowiedz się więcej](/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki)

- [Edycje](/wiki/Specjalna:M%C3%B3j_wk%C5%82ad "Lista edycji wykonanych z tego adresu IP [y]")
- [Dyskusja](/wiki/Specjalna:Moja_dyskusja "Dyskusja użytkownika dla tego adresu IP [n]")

## Spis treści

przypnijukryj

- Początek

- [1Historia](#Historia)Przełącz podsekcję Historia  - [1.1Przyczyny](#Przyczyny)
  - [1.2Przebieg](#Przebieg)
  - [1.3Konsekwencje](#Konsekwencje)
- [2Polacy w wojnie krymskiej](#Polacy_w_wojnie_krymskiej)
- [3Zobacz też](#Zobacz_też)
- [4Przypisy](#Przypisy)
- [5Bibliografia](#Bibliografia)

Przełącz stan spisu treści

# Wojna krymska

90 języków

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Krimoorlog "Krimoorlog – afrikaans")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%85 "حرب القرم – arabski")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Guerra_de_Crimea "Guerra de Crimea – asturyjski")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Kr%C4%B1m_m%C3%BCharib%C9%99si "Krım müharibəsi – azerbejdżański")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B4%DB%8C "کریمه ساواشی – South Azerbaijani")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Krym_Chi%C3%A0n-cheng "Krym Chiàn-cheng – minnański")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D2%A0%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D2%BB%D1%83%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%8B "Ҡырым һуғышы – baszkirski")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0 "Крымская вайна – białoruski")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0 "Кримска война – bułgarski")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Krimski_rat "Krimski rat – bośniacki")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Brezel_Krimea "Brezel Krimea – bretoński")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Guerra_de_Crimea "Guerra de Crimea – kataloński")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Krymsk%C3%A1_v%C3%A1lka "Krymská válka – czeski")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Rhyfel_y_Crimea "Rhyfel y Crimea – walijski")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Krimkrigen "Krimkrigen – duński")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Krimkrieg "Krimkrieg – niemiecki")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Krimmi_s%C3%B5da "Krimmi sõda – estoński")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%81%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%A0%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82 "Κριμαϊκός Πόλεμος – grecki")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Crimean_War "Crimean War – angielski")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Guerra_de_Crimea "Guerra de Crimea – hiszpański")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Krimea_milito "Krimea milito – esperanto")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Krimeako_Gerra "Krimeako Gerra – baskijski")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%D9%87 "جنگ کریمه – perski")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Guerre_de_Crim%C3%A9e "Guerre de Crimée – francuski")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Cogadh_na_Crim%C3%A9 "Cogadh na Crimé – irlandzki")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Guerra_de_Crimea "Guerra de Crimea – galicyjski")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%ED%81%AC%EB%A6%BC_%EC%A0%84%EC%9F%81 "크림 전쟁 – koreański")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%82%D6%80%D5%AB%D5%B4%D5%AB_%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%B4 "Ղրիմի պատերազմ – ormiański")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE_%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7 "क्रीमिया का युद्ध – hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Krimski_rat "Krimski rat – chorwacki")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Milito_di_Krimea "Milito di Krimea – ido")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Perang_Krimea "Perang Krimea – indonezyjski")
- [Ирон](https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B_%D1%85%C3%A6%D1%81%D1%82 "Хъырымы хæст – osetyjski")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%ADmstr%C3%AD%C3%B0i%C3%B0 "Krímstríðið – islandzki")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Guerra_di_Crimea "Guerra di Crimea – włoski")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9C%D7%97%D7%9E%D7%AA_%D7%A7%D7%A8%D7%99%D7%9D "מלחמת קרים – hebrajski")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Perang_Krim "Perang Krim – jawajski")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%AF_%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A7 "ಕ್ರಿಮಿಯ ಯುದ್ಧ – kannada")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A7%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%98 "ყირიმის ომი – gruziński")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B "Қырым соғысы – kazachski")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Vita_ya_Krim "Vita ya Krim – suahili")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D1%81%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%88%D1%83 "Крым согушу – kirgiski")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Bellum_Crimaeanum "Bellum Crimaeanum – łaciński")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Krimas_kar%C5%A1 "Krimas karš – łotewski")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Krimkrich "Krimkrich – luksemburski")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Krymo_karas "Krymo karas – litewski")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%ADmi_h%C3%A1bor%C3%BA "Krími háború – węgierski")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%B0 "Кримска војна – macedoński")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%BB_%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A7%E0%B4%82 "ക്രിമിയൻ യുദ്ധം – malajalam")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%A8_%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7 "क्रिमियन युद्ध – marathi")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perang_Krimea "Perang Krimea – malajski")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Krimoorlog "Krimoorlog – niderlandzki")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%AF%E3%83%AA%E3%83%9F%E3%82%A2%E6%88%A6%E4%BA%89 "クリミア戦争 – japoński")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Krimkrich "Krimkrich – północnofryzyjski")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Krimkrigen "Krimkrigen – norweski (bokmål)")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Krimkrigen "Krimkrigen – norweski (nynorsk)")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%A8rra_de_Crim%C3%A8a "Guèrra de Crimèa – oksytański")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Qrim_urushi "Qrim urushi – uzbecki")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%AE%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%88_%E0%A8%9C%E0%A9%B0%E0%A8%97 "ਕਰੀਮੀਆਈ ਜੰਗ – pendżabski")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7 "جنگ کریمیا – Western Punjabi")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%DA%A9%D8%B1%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A7_%D8%AC%DA%AB%DA%93%D9%87 "د کريميا جګړه – paszto")
- [ភាសាខ្មែរ](https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%82%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B8%E1%9E%98%E1%9F%80 "សង្គ្រាមគ្រីមៀ – khmerski")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra_da_Crimeia "Guerra da Crimeia – portugalski")
- [Qırımtatarca](https://crh.wikipedia.org/wiki/Q%C4%B1r%C4%B1m_cenki "Qırım cenki – krymskotatarski")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/R%C4%83zboiul_Crimeii "Războiul Crimeii – rumuński")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0 "Крымская война – rosyjski")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Lufta_e_Krimes%C3%AB "Lufta e Krimesë – albański")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Crimean_War "Crimean War – Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Krymsk%C3%A1_vojna "Krymská vojna – słowacki")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Krimska_vojna "Krimska vojna – słoweński")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7 "جەنگی کریمیا – sorani")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D1%82 "Кримски рат – serbski")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Krimski_rat "Krimski rat – serbsko-chorwacki")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Krimin_sota "Krimin sota – fiński")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Krimkriget "Krimkriget – szwedzki")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaan_sa_Crimea "Digmaan sa Crimea – tagalski")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/Q%C4%B1r%C4%B1m_su%C4%9F%C4%B1%C5%9F%C4%B1 "Qırım suğışı – tatarski")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AA%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B9%84%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B5%E0%B8%A2 "สงครามไครเมีย – tajski")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D2%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B8_%D2%9A%D1%80%D0%B8%D0%BC "Ҷанги Қрим – tadżycki")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1 "Kırım Savaşı – turecki")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%B2%D1%96%D0%B9%D0%BD%D0%B0 "Кримська війна – ukraiński")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7 "جنگ کریمیا – urdu")
- [ئۇيغۇرچە / Uyghurche](https://ug.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D9%89%D8%B1%D9%89%D9%85_%D8%A6%DB%87%D8%B1%DB%87%D8%B4%D9%89 "قىرىم ئۇرۇشى – ujgurski")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Krym "Chiến tranh Krym – wietnamski")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Guere_di_Crim%C3%AAye "Guere di Crimêye – waloński")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Gera_ha_Crimea "Gera ha Crimea – waraj")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E5%85%8B%E9%87%8C%E7%B1%B3%E4%BA%9A%E6%88%98%E4%BA%89 "克里米亚战争 – wu")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%A7%D7%A8%D7%99%D7%9E%D7%A2%D7%A8_%D7%9E%D7%9C%D7%97%D7%9E%D7%94 "קרימער מלחמה – jidysz")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E5%85%8B%E9%87%8C%E7%B1%B3%E4%BA%9E%E6%88%B0%E7%88%AD "克里米亞戰爭 – kantoński")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%85%8B%E9%87%8C%E7%B1%B3%E4%BA%9A%E6%88%98%E4%BA%89 "克里米亚战争 – chiński")

[Edytuj linki](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q254106#sitelinks-wikipedia "Edytuj linki pomiędzy wersjami językowymi")

- [Artykuł](/wiki/Wojna_krymska "Zobacz stronę treści [c]")
- [Dyskusja](/wiki/Dyskusja:Wojna_krymska "Dyskusja o zawartości tej strony [t]")

polski

- [Czytaj](/wiki/Wojna_krymska)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=history "Starsze wersje tej strony [h]")

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania


- [Czytaj](/wiki/Wojna_krymska)
- [Edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit "Edytuj tę stronę [v]")
- [Edytuj kod źródłowy](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit "Edycja kodu źródłowego strony [e]")
- [Wyświetl historię](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=history)

Ogólne


- [Linkujące](/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Wojna_krymska "Pokaż listę wszystkich stron linkujących do tej strony [j]")
- [Zmiany w linkowanych](/wiki/Specjalna:Zmiany_w_linkowanych/Wojna_krymska "Ostatnie zmiany w stronach, do których ta strona linkuje [k]")
- [Prześlij plik](//pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prześlij_plik "Prześlij pliki [u]")
- [Strony specjalne](/wiki/Specjalna:Strony_specjalne "Lista wszystkich stron specjalnych [q]")
- [Link do tej wersji](/w/index.php?title=Wojna_krymska&oldid=72314909 "Stały link do tej wersji tej strony")
- [Informacje o tej stronie](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=info "Więcej informacji na temat tej strony")
- [Cytowanie tego artykułu](/w/index.php?title=Specjalna:Cytuj&page=Wojna_krymska&id=72314909&wpFormIdentifier=titleform "Informacja o tym jak należy cytować tę stronę")
- [Zobacz skrócony adres URL](/w/index.php?title=Specjalna:Skr%C3%B3%C4%87_adres_URL&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FWojna_krymska)
- [Pobierz kod QR](/w/index.php?title=Specjalna:Kod_QR&url=https%3A%2F%2Fpl.wikipedia.org%2Fwiki%2FWojna_krymska)
- [Element Wikidanych](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q254106 "Link do powiązanego elementu w repozytorium danych [g]")

Drukuj lub eksportuj


- [Utwórz książkę](/w/index.php?title=Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCka&bookcmd=book_creator&referer=Wojna+krymska)
- [Pobierz jako PDF](/w/index.php?title=Specjalna:DownloadAsPdf&page=Wojna_krymska&action=show-download-screen)
- [Wersja do druku](/w/index.php?title=Wojna_krymska&printable=yes "Wersja do wydruku [p]")

W innych projektach


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Crimean_War)

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Wojna krymska

[![Ilustracja](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Panorama_dentro.JPG/240px-Panorama_dentro.JPG)](/wiki/Plik:Panorama_dentro.JPG "Oblężenie Sewastopola")

[Oblężenie Sewastopola](/wiki/Obl%C4%99%C5%BCenie_Sewastopola_(1854%E2%80%931855) "Oblężenie Sewastopola (1854–1855)")Czas

16 października 1853 – 30 marca 1856

Miejsce

[Półwysep Krymski](/wiki/P%C3%B3%C5%82wysep_Krymski "Półwysep Krymski"), [Bałkany](/wiki/P%C3%B3%C5%82wysep_Ba%C5%82ka%C5%84ski "Półwysep Bałkański"), [Morze Czarne](/wiki/Morze_Czarne "Morze Czarne"), [Morze Białe](/wiki/Morze_Bia%C5%82e "Morze Białe"), [Morze Bałtyckie](/wiki/Morze_Ba%C5%82tyckie "Morze Bałtyckie") i [Ocean Spokojny](/wiki/Ocean_Spokojny "Ocean Spokojny")

Przyczyna

wkroczenie [wojsk rosyjskich](/wiki/Armia_Imperium_Rosyjskiego "Armia Imperium Rosyjskiego") do tureckich [księstw naddunajskich](/wiki/Ksi%C4%99stwa_naddunajskie "Księstwa naddunajskie"): [Mołdawii](/wiki/Hospodarstwo_Mo%C5%82dawskie "Hospodarstwo Mołdawskie") i [Wołoszczyzny](/wiki/Wo%C5%82oszczyzna "Wołoszczyzna")

Wynik

zwycięstwo [Imperium Osmańskiego](/wiki/Imperium_Osma%C5%84skie "Imperium Osmańskie"), [Wielkiej Brytanii](/wiki/Zjednoczone_Kr%C3%B3lestwo_Wielkiej_Brytanii_i_Irlandii "Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii"), [Francji](/wiki/II_Cesarstwo_Francuskie "II Cesarstwo Francuskie") i [Sardynii](/wiki/Kr%C3%B3lestwo_Sardynii "Królestwo Sardynii")

Strony konfliktu
[Imperium Osmańskie](/wiki/Imperium_Osma%C5%84skie "Imperium Osmańskie")

[Wielka Brytania](/wiki/Zjednoczone_Kr%C3%B3lestwo_Wielkiej_Brytanii_i_Irlandii "Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii")

(od 1854)

[II Cesarstwo Francuskie](/wiki/II_Cesarstwo_Francuskie "II Cesarstwo Francuskie")

(od 1854)

[Królestwo Sardynii](/wiki/Kr%C3%B3lestwo_Sardynii "Królestwo Sardynii")

(od 1855)

[Księstwo Nassau](/wiki/Ksi%C4%99stwo_Nassau "Księstwo Nassau")

**Wsparcie:**

[Cesarstwo Austriackie](/wiki/Cesarstwo_Austrii "Cesarstwo Austrii")

[Imamat Kaukaski](/wiki/Imamat_Kaukaski "Imamat Kaukaski")

[Czerkiesja](/wiki/Czerkiesja "Czerkiesja")

[Księstwo Abchazji](/w/index.php?title=Ksi%C4%99stwo_Abchazji&action=edit&redlink=1 "Księstwo Abchazji (strona nie istnieje)")[Imperium Rosyjskie](/wiki/Imperium_Rosyjskie "Imperium Rosyjskie")

[Księstwo Czarnogóry](/wiki/Ksi%C4%99stwo_Czarnog%C3%B3ry "Księstwo Czarnogóry")

[Księstwo Megrelii](/wiki/Ksi%C4%99stwo_Megrelii "Księstwo Megrelii")

ochotnicy [bułgarscy](/wiki/Bu%C5%82garzy "Bułgarzy") i [kurdyjscy](/wiki/Kurdowie "Kurdowie")

**Wsparcie:**

[Grecja](/wiki/Kr%C3%B3lestwo_Grecji_(1832%E2%80%931924) "Królestwo Grecji (1832–1924)")Dowódcy
[Abdülmecid I](/wiki/Abd%C3%BClmecid_I "Abdülmecid I")

[Omer Pasza](/wiki/Omer_Pasza "Omer Pasza")

[Antoni Aleksander Iliński](/wiki/Antoni_Aleksander_Ili%C5%84ski "Antoni Aleksander Iliński")

[Abdülkerim Nadir Pasha](/w/index.php?title=Abd%C3%BClkerim_Nadir_Pasha&action=edit&redlink=1 "Abdülkerim Nadir Pasha (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q318079#sitelinks-wikipedia "d:Q318079")

[Napoleon III](/wiki/Napoleon_III_Bonaparte "Napoleon III Bonaparte")

[Armand Jacques Leroy de Saint-Arnaud](/w/index.php?title=Armand_Jacques_Leroy_de_Saint-Arnaud&action=edit&redlink=1 "Armand Jacques Leroy de Saint-Arnaud (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q115687#sitelinks-wikipedia "d:Q115687")

[François Certain de Canrobert](/wiki/Fran%C3%A7ois_Certain_de_Canrobert "François Certain de Canrobert")

[Aimable Pélissier](/wiki/Aimable_P%C3%A9lissier "Aimable Pélissier")

[Joseph-Décius-Nicolas Mayran](/w/index.php?title=Joseph-D%C3%A9cius-Nicolas_Mayran&action=edit&redlink=1 "Joseph-Décius-Nicolas Mayran (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q26792390#sitelinks-wikipedia "d:Q26792390")

[François Achille Bazaine](/wiki/Fran%C3%A7ois_Achille_Bazaine "François Achille Bazaine")

[Patrice de Mac Mahon](/wiki/Patrice_de_Mac_Mahon "Patrice de Mac Mahon")

[George Hamilton-Gordon](/wiki/George_Hamilton-Gordon "George Hamilton-Gordon")

[FitzRoy Somerset](/wiki/FitzRoy_Somerset_(1._baron_Raglan) "FitzRoy Somerset (1. baron Raglan)")

[Fenwick Williams](/w/index.php?title=Fenwick_Williams&action=edit&redlink=1 "Fenwick Williams (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q1760329#sitelinks-wikipedia "d:Q1760329")

[Camillo Cavour](/wiki/Camillo_Cavour "Camillo Cavour")

[Alfonso Ferrero La Marmora](/wiki/Alfonso_Ferrero_La_Marmora "Alfonso Ferrero La Marmora")[Mikołaj I](/wiki/Miko%C5%82aj_I_Romanow "Mikołaj I Romanow")

[Aleksandr Mienszykow](/wiki/Aleksandr_Mienszykow_(1787%E2%80%931869) "Aleksandr Mienszykow (1787–1869)")

[Paweł Nachimow](/wiki/Pawie%C5%82_Nachimow "Pawieł Nachimow")

[Wasilij Zawojko](/wiki/Wasilij_Zawojko "Wasilij Zawojko")

[Nikołaj Murawiow-Amurski](/w/index.php?title=Niko%C5%82aj_Murawiow-Amurski&action=edit&redlink=1 "Nikołaj Murawiow-Amurski (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q545912#sitelinks-wikipedia "d:Q545912")

[Jefimij Putiatin](/w/index.php?title=Jefimij_Putiatin&action=edit&redlink=1 "Jefimij Putiatin (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q957601#sitelinks-wikipedia "d:Q957601")

[Władimir Istomin](/wiki/W%C5%82adimir_Istomin "Władimir Istomin")

[Jegor Tołstoj](/w/index.php?title=Jegor_To%C5%82stoj&action=edit&redlink=1 "Jegor Tołstoj (strona nie istnieje)") ﻿ [(inne języki)](https://www.wikidata.org/wiki/Q2468309#sitelinks-wikipedia "d:Q2468309")

[Michaił Gorczakow](/wiki/Michai%C5%82_Gorczakow "Michaił Gorczakow")

[Piotr Gorczakow](/wiki/Piotr_Gorczakow_(1789%E2%80%931868) "Piotr Gorczakow (1789–1868)")Siły
ok. 300 tys. Francuzów,

ok. 250 tys. Brytyjczyków,

ok. 165 tys. Turków,

ok. 10 tys. Sardyńczyków
ok. 700 tys. Rosjan[\[1\]](#cite_note-1)

ok. 4 tys. Bułgarów,

2 tys. Czarnogórców,

ok. 1 tys. Greków
Straty
Zabici, zaginieni i ofiary chorób:

ok. 95 tys. Francuzów,

ok. 45 tys. Turków,

ok. 22 tys. Brytyjczyków,

ok. 2,2 tys. Sardyńczyków
Zabici, zaginieni, ofiary chorób i ranni:

ok. 522 tys.[\[2\]](#cite_note-2)[\[3\]](#cite_note-3) z czego zabici 60 tys.[\[4\]](#cite_note-4) – 110 tys.[\[5\]](#cite_note-5)[\[6\]](#cite_note-6)brak współrzędnych
[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/21px-Commons-logo.svg.png)](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Crimean_War "Commons")[Multimedia w Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Crimean_War "commons:Category:Crimean War")

**Wojna krymska** – wojna między [Imperium Rosyjskim](/wiki/Imperium_Rosyjskie "Imperium Rosyjskie") a [Imperium Osmańskim](/wiki/Imperium_Osma%C5%84skie "Imperium Osmańskie") i jego sprzymierzeńcami, tj. [Wielką Brytanią](/wiki/Zjednoczone_Kr%C3%B3lestwo_Wielkiej_Brytanii_i_Irlandii "Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii"), [Francją](/wiki/II_Cesarstwo_Francuskie "II Cesarstwo Francuskie") i [Królestwem Sardynii](/wiki/Kr%C3%B3lestwo_Sardynii "Królestwo Sardynii"), toczona w latach 1853–1856.

Wojnę wywołała rosyjska ekspansja, a Rosja przegrała ją w wyniku starcia się ze sprawnymi i dobrze wyposażonymi technicznie armiami państw zachodnich oraz w wyniku wewnętrznej korupcji i kradzieży w administracji cywilnej i wojskowej. Dodatkowo broniący się na [Krymie](/wiki/P%C3%B3%C5%82wysep_Krymski "Półwysep Krymski") Rosjanie ponieśli większe straty w ludziach od atakujących, co dowiodło dużych dysproporcji w umiejętności organizacji działań wojennych. Był to pierwszy konflikt zbrojny mocarstw [europejskich](/wiki/Europa "Europa") od czasów [napoleońskich](/wiki/Wojny_napoleo%C5%84skie "Wojny napoleońskie"). Łącznie poległo i zmarło z powodu ran 500 tysięcy żołnierzy[\[7\]](#cite_note-7). Mocarstwa zachodnie osiągnęły czasowe zahamowanie rosyjskiej ekspansji w kierunku [Bałkanów](/wiki/P%C3%B3%C5%82wysep_Ba%C5%82ka%C5%84ski "Półwysep Bałkański") oraz zapobiegły upadkowi [Imperium Osmańskiego](/wiki/Imperium_Osma%C5%84skie "Imperium Osmańskie"), który nastąpił dopiero w następnym stuleciu. Konflikt ten był przełomowy w historii wojen: po raz pierwszy tak wielki wpływ na pole walki miały nauka i technika[\[8\]](#cite_note-Historia_sztuki_wojennej-8).

## Historia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit&section=1 "Edytuj sekcję: Historia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit&section=1 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Historia")\]

### Przyczyny

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit&section=2 "Edytuj sekcję: Przyczyny") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit&section=2 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przyczyny")\]

Rosja i Imperium Osmańskie były najbardziej zacofanymi gospodarczo oraz społecznie krajami Europy[\[9\]](#cite_note-9). Europejscy politycy i eksperci przewidywali wybuch tej wojny, ponieważ narastały sprzeczności interesów gospodarczych i politycznych, zwłaszcza między Rosją a Wielką Brytanią. Rosja od długiego czasu zmierzała do rozszerzania swych granic w stronę [Morza Śródziemnego](/wiki/Morze_%C5%9Ar%C3%B3dziemne "Morze Śródziemne"), [Zatoki Perskiej](/wiki/Zatoka_Perska "Zatoka Perska"), [Oceanu Indyjskiego](/wiki/Ocean_Indyjski "Ocean Indyjski") i [Chin](/wiki/Chiny "Chiny"), a były to rejony, które interesowały również Wielką Brytanię. Z kolei Francję interesował [Bliski Wschód](/wiki/Bliski_Wsch%C3%B3d "Bliski Wschód"), a zwłaszcza Turcja, obecne [Syria](/wiki/Syria "Syria"), [Liban](/wiki/Liban "Liban") i [Egipt](/wiki/Egipt "Egipt"). W tym czasie strategicznym kierunkiem rosyjskiej ekspansji były Bałkany, a zamiarem likwidacja państwa tureckiego i uczynienie [Morza Czarnego](/wiki/Morze_Czarne "Morze Czarne") wewnętrznym morzem rosyjskim oraz uzyskanie swobodnego dostępu do [cieśnin tureckich](/wiki/Cie%C5%9Bniny_tureckie "Cieśniny tureckie"). Sama Turcja była krajem osłabionym. Na początku 1853 [car](/wiki/Car "Car") Rosji [Mikołaj I Romanow](/wiki/Miko%C5%82aj_I_Romanow "Mikołaj I Romanow") („ [Żandarm Europy](/wiki/%C5%BBandarm_Europy "Żandarm Europy")”) próbował namówić Brytyjczyków do [rozbioru](/wiki/Rozbi%C3%B3r_pa%C5%84stwa "Rozbiór państwa") Turcji[\[10\]](#cite_note-10). Uniknięcie przez Rosję w latach 1848–1849 ruchów [Wiosny Ludów](/wiki/Wiosna_Lud%C3%B3w "Wiosna Ludów") oraz dodatkowo stłumienie narodowej [rewolucji węgierskiej](/wiki/Powstanie_w%C4%99gierskie_(1848%E2%80%931849) "Powstanie węgierskie (1848–1849)") zmotywowały cara do prowadzenia na Bałkanach bardziej ofensywnej polityki[\[8\]](#cite_note-Historia_sztuki_wojennej-8).

W 1852 między Rosją i Francją rozpoczął się spór o prawa duchowieństwa [prawosławnego](/wiki/Prawos%C5%82awie "Prawosławie"), względnie [katolickiego](/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_katolicki "Kościół katolicki"), do opieki nad miejscami świętymi i [niemuzułmańską](/wiki/Muzu%C5%82manin "Muzułmanin") ludnością imperium tureckiego. W spór wmieszała się Wielka Brytania, w mniejszym stopniu również [Austria](/wiki/Cesarstwo_Austrii "Cesarstwo Austrii") i [Prusy](/wiki/Kr%C3%B3lestwo_Prus "Królestwo Prus"), a przedmiot sporu rozszerzył się o strefy wpływów tych mocarstw w Turcji oraz rewindykacje dotychczasowych jej zobowiązań wobec Rosji. Szczególnie Wielkiej Brytanii zależało na podsycaniu wrogości między Turcją i Rosją, przy czym okręty brytyjskie wpłynęły do [Cieśniny Dardanelskiej](/wiki/Dardanele "Dardanele").

### Przebieg

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit&section=3 "Edytuj sekcję: Przebieg") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit&section=3 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przebieg")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Crimean_war_map_1853.svg/langpl-290px-Crimean_war_map_1853.svg.png)](/wiki/Plik:Crimean_war_map_1853.svg) Działania wojenne w rejonie [Morza Czarnego](/wiki/Morze_Czarne "Morze Czarne") w roku 1853

W lutym 1853 car Mikołaj I skierował do Turcji [ultimatum](/wiki/Ultimatum "Ultimatum") w sprawie wyłącznego prawa opieki nad miejscami świętymi w [Palestynie](/wiki/Palestyna "Palestyna") (ówcześnie część Imperium Osmańskiego) oraz przekazania pod jej opiekę wszystkich prawosławnych obywateli w Imperium Osmańskim. Był to jednak tylko pretekst. Wyrażenie zgody na te żądania oznaczałoby przekształcenie Turcji w rosyjski [protektorat](/wiki/Protektorat "Protektorat"), ponieważ Rosja mogłaby ingerować w tureckie sprawy wewnętrzne. Car wykazał się bardzo błędną oceną ówczesnej sytuacji politycznej. Był pewny neutralności Austrii, którą wsparł w walce z [Węgrami](/wiki/W%C4%99grzy "Węgrzy") podczas Wiosny Ludów. Przewidywał, że Anglia nie będzie zdolna do współpracy z odwieczną konkurentką, Francją. Sułtan [Abdülmecid I](/wiki/Abd%C3%BClmecid_I "Abdülmecid I") przekazał treść ultimatum Francji i Anglii, które miały świadomość, że zaistniało niebezpieczeństwo pozbawienia ich wpływów w imperium tureckim. W tej sytuacji zachęciły sułtana do sprzeciwu. Gdy sułtan ultimatum odrzucił, wojska rosyjskie weszły do [księstw naddunajskich](/wiki/Ksi%C4%99stwa_naddunajskie "Księstwa naddunajskie") [Wołoszczyzny](/wiki/Wo%C5%82oszczyzna "Wołoszczyzna") i [Mołdawii](/wiki/Hospodarstwo_Mo%C5%82dawskie "Hospodarstwo Mołdawskie"). Wówczas w październiku 1853 Turcja [wypowiedziała wojnę](/wiki/Wypowiedzenie_wojny "Wypowiedzenie wojny") Rosji, a jej wojska zaatakowały rosyjskie terytoria na [Kaukazie](/wiki/Kaukaz_(region) "Kaukaz (region)"), skąd zostały jednak wyparte, a flota turecka zniszczona 30 listopada 1853 w [bitwie pod Synopą](/wiki/Bitwa_pod_Synop%C4%85 "Bitwa pod Synopą"), w południowej części Morza Czarnego.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Crimean_war_map_1854.svg/langpl-290px-Crimean_war_map_1854.svg.png)](/wiki/Plik:Crimean_war_map_1854.svg) Działania wojenne w rejonie [Morza Czarnego](/wiki/Morze_Czarne "Morze Czarne") w roku 1854

Wielka Brytania musiała interweniować, by zapobiec ostatecznej klęsce Turcji, a w efekcie odniesieniu korzyści przez Rosję. Rosyjskie zwycięstwo podburzyło opinię publiczną w Anglii i Francji, które pospieszyły z pomocą Turcji, zaś Austria wysłała swe wojska na Wołoszczyznę (chociaż nie wstąpiła do związku przeciw Rosji – odwiodły ją od tego Prusy, by nie wzmacniać państw zachodnich). 21 lutego 1854 Rosja wypowiedziała wojnę Anglii i Francji, a 31 marca wypowiedzieli wojnę Rosji zachodni sojusznicy. Lokalna wojna przekształciła się w wojnę mocarstw europejskich, pierwszą od [wojen napoleońskich](/wiki/Wojny_napoleo%C5%84skie "Wojny napoleońskie"). Anglia i Francja, wykorzystując swe panowanie na morzach, dokonały szeregu bombardowań i prób desantu w [Finlandii](/wiki/Wielkie_Ksi%C4%99stwo_Finlandii "Wielkie Księstwo Finlandii"), na [Zatoce Fińskiej](/wiki/Zatoka_Fi%C5%84ska "Zatoka Fińska"), na [Wyspach Alandzkich](/wiki/Wyspy_Alandzkie "Wyspy Alandzkie") na [Bałtyku](/wiki/Morze_Ba%C5%82tyckie "Morze Bałtyckie"), w [Pietropawłowsku na Kamczatce](/wiki/Pietropaw%C5%82owsk_Kamczacki "Pietropawłowsk Kamczacki") oraz w [Odessie](/wiki/Odessa "Odessa") i [Kerczu](/wiki/Kercz "Kercz") nad Morzem Czarnym. Dzięki wprowadzeniu do marynarki wojennej okrętów [parowych](/wiki/Maszyna_parowa "Maszyna parowa") Brytyjczykom i Francuzom stosunkowo łatwo było transportować i zaopatrywać swe wojska. We wrześniu 1854 60 tysięcy żołnierzy wojsk brytyjskich, francuskich i tureckich wylądowało na [Półwyspie Krymskim](/wiki/P%C3%B3%C5%82wysep_Krymski "Półwysep Krymski"). Dołączyły do nich później (w kwietniu 1855) także wojska Sardynii. Sprzymierzeni zajęli półwysep bez większych walk, z wyjątkiem miasta i twierdzy [Sewastopol](/wiki/Sewastopol "Sewastopol") (gdzie znajdowało się dowództwo rosyjskiej [Floty Czarnomorskiej](/wiki/Flota_Czarnomorska "Flota Czarnomorska")), [którego oblężenie](/wiki/Obl%C4%99%C5%BCenie_Sewastopola_(1854%E2%80%931855) "Oblężenie Sewastopola (1854–1855)"), połączone z ciężkimi bombardowaniami, trwało przez 11 miesięcy, do września 1855. Być może natychmiastowy po lądowaniu atak na Sewastopol przyniósłby zwycięstwo, jednak Francuzi byli ostrożni i Rosjanie wykorzystali czas na wzmocnienie linii obronnej. Rosjanie bezskutecznie próbowali przebijać się do oblężonego garnizonu. W końcu nadeszła zima 1854/1855, na którą Brytyjczycy nie byli przygotowani. Załamał się system zaopatrzenia. Na linii frontu i w szpitalach polowych warunki były tragiczne, o czym informowali brytyjscy korespondenci prasowi. Zdecydowana reakcja opinii publicznej spowodowała reformy i początek modernizacji armii brytyjskiej.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Crimean_war_map_1855.svg/langpl-290px-Crimean_war_map_1855.svg.png)](/wiki/Plik:Crimean_war_map_1855.svg) Działania wojenne w rejonie [Morza Czarnego](/wiki/Morze_Czarne "Morze Czarne") w roku 1855

Brytyjczycy zostali tak osłabieni, że główny ciężar walki w 1855 spadł na Francuzów i Sardyńczyków[\[8\]](#cite_note-Historia_sztuki_wojennej-8). Do historii przeszła też brytyjska [kawaleryjska](/wiki/Jazda "Jazda") _szarża lekkiej brygady_ na stanowiska rosyjskiej [artylerii](/wiki/Artyleria "Artyleria") podczas [bitwy pod Bałakławą](/wiki/Bitwa_pod_Ba%C5%82ak%C5%82aw%C4%85 "Bitwa pod Bałakławą"). W trakcie wojny krymskiej zmarł Mikołaj I, a tron po nim przejął jego syn [Aleksander II](/wiki/Aleksander_II_Romanow "Aleksander II Romanow") (panujący w latach 1855–1881).

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1%2C_%C3%96mer_Pa%C5%9Fa_subaylar%C4%B1yla_1854.jpg/245px-K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1%2C_%C3%96mer_Pa%C5%9Fa_subaylar%C4%B1yla_1854.jpg)](/wiki/Plik:K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1,_%C3%96mer_Pa%C5%9Fa_subaylar%C4%B1yla_1854.jpg) Żołnierze tureccy, jedna z pierwszych w historii fotografii wojennych (1854)

Dzięki niedawnemu wynalezieniu [telegrafu](/wiki/Telegraf "Telegraf") rządy w [Londynie](/wiki/Londyn "Londyn") i [Paryżu](/wiki/Pary%C5%BC "Paryż") mogły komunikować się bezpośrednio z dowódcami polowymi. Prasowe doniesienia z frontu docierały w ciągu dni, a nie tygodni[\[8\]](#cite_note-Historia_sztuki_wojennej-8).

Po zdobyciu przez sprzymierzonych Sewastopola, wojna krymska trwała jeszcze przez prawie pół roku, ale działania wojenne ograniczyły się już tylko do terenów [Zakaukazia](/wiki/Kaukaz_Po%C5%82udniowy "Kaukaz Południowy") i sporadycznych ataków floty brytyjskiej na miasta rosyjskie nad Bałtykiem i [Morzem Białym](/wiki/Morze_Bia%C5%82e "Morze Białe"). Trwała też angielska blokada [cieśnin duńskich](/wiki/Cie%C5%9Bniny_Du%C5%84skie "Cieśniny Duńskie"), uniemożliwiająca Rosji eksport zboża i innych towarów. Wojna ostatecznie została zakończona 30 marca 1856 [traktatem pokojowym na kongresie w Paryżu](/wiki/Traktat_paryski_(1856) "Traktat paryski (1856)"). Według jego ustaleń Rosja musiała odstąpić południową część [Besarabii](/wiki/Besarabia "Besarabia") Turcji, która utrzymała też protektorat nad Mołdawią, Wołoszczyzną i [Serbią](/wiki/Ksi%C4%99stwo_Serbii "Księstwo Serbii"). Morze Czarne ogłoszono neutralnym, czyli otwartym dla wszystkich flot, a ponadto mocarstwa zachodnie przejęły opiekę nad całą ludnością chrześcijańską w imperium tureckim.

### Konsekwencje

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit&section=4 "Edytuj sekcję: Konsekwencje") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit&section=4 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Konsekwencje")\]

Dziewiąta wojna rosyjsko-turecka, przez poszerzenie jej o wojnę krymską, przy udziale Wielkiej Brytanii i Francji, zakończyła się więc przegraną Rosji. Upokarzający dla Rosji był zwłaszcza zakaz posiadania floty wojennej i budowy twierdz przybrzeżnych nad Morzem Czarnym. Wojna wykazała zacofanie techniczne i gospodarcze Rosji, głównie w rozwoju szlaków komunikacyjnych i budowie okrętów, korupcję i niedowład w zaopatrzeniu wojsk oraz nieudolność dowódców. Np. z braku połączenia kolejowego zaopatrzenie na front krymski dowożone było przez bezdroża Ukrainy [wozami zaprzężonymi w woły](/wiki/Czumactwo "Czumactwo"). Innym przykładem dysproporcji możliwości technicznych był zasięg broni obu stron. Karabiny wojsk inwazyjnych miały zasięg do 1200 metrów, podczas gdy karabiny rosyjskie 300 metrów.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Robert_Gibb_-_The_Thin_Red_Line.jpg/290px-Robert_Gibb_-_The_Thin_Red_Line.jpg)](/wiki/Plik:Robert_Gibb_-_The_Thin_Red_Line.jpg) [Cienka czerwona linia](/wiki/Cienka_czerwona_linia_(1854) "Cienka czerwona linia (1854)")

Wojna krymska, mimo że toczona w połowie XIX wieku, posiadała szereg cech wojen dwudziestowiecznych, szczególnie [I wojny światowej](/wiki/I_wojna_%C5%9Bwiatowa "I wojna światowa"). Większa część działań wojennych miała charakter wojny pozycyjnej, toczonej w [okopach](/wiki/Okop "Okop") wokół Sewastopola. Była ona też jednym z pierwszych konfliktów relacjonowanych na bieżąco na łamach prasy i uwiecznionych na fotografiach, wykorzystując niedawno wynalezioną [fotografię](/wiki/Fotografia "Fotografia").

Wojna ta była swoistym katalizatorem, który przyspieszył wiele przemian dokonujących się w XIX wieku. W wyniku ciągłych braków zaopatrzenia i wyposażenia dla żołnierzy, Wielka Brytania zaczęła wprowadzać metody przemysłowe do produkcji [broni osobistej](/wiki/Bro%C5%84_indywidualna "Broń indywidualna"). Wkrótce jej śladem podążyły inne kraje europejskie. Innym następstwem było nowoczesne [pielęgniarstwo](/wiki/Piel%C4%99gniarstwo "Pielęgniarstwo") ( [Florence Nightingale](/wiki/Florence_Nightingale "Florence Nightingale"))[\[11\]](#cite_note-11). Wynik wojny skłonił również władze Rosji do pewnej refleksji, czego efektem było zniesienie [poddaństwa](/wiki/Podda%C5%84stwo "Poddaństwo") na terenie Imperium Rosyjskiego w 1861. Wojna ta utwierdziła również światową supremację Wielkiej Brytanii – zdolnej do pokonania potężnego Imperium Rosyjskiego – w ramach _[Pax Britannica](/wiki/Pax_Britannica "Pax Britannica")_[\[12\]](#cite_note-K00-12)[\[13\]](#cite_note-13). Do 1897 Wielka Brytania udzielała poparcia Turcji przed ekspansją Rosji, jednak zaprzestała po pierwszych [rzeziach Ormian](/wiki/Ludob%C3%B3jstwo_Ormian "Ludobójstwo Ormian")[\[14\]](#cite_note-14).

## Polacy w wojnie krymskiej

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit&section=5 "Edytuj sekcję: Polacy w wojnie krymskiej") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit&section=5 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Polacy w wojnie krymskiej")\]

Polacy chcieli wykorzystać wojnę do odzyskania niepodległości. Za zgodą sułtana próbowali budować wojsko polskie na terenie Turcji ( [Adam Mickiewicz](/wiki/Adam_Mickiewicz "Adam Mickiewicz")). [Michał Czajkowski](/wiki/Micha%C5%82_Czajkowski "Michał Czajkowski") (Sadyk Pasza) utworzył oddziały kozaków osmańskich, a [Władysław Zamoyski](/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Zamoyski_(genera%C5%82) "Władysław Zamoyski (generał)") polską [Dywizję Kozaków Sułtańskich](/wiki/Dywizja_Kozak%C3%B3w_Su%C5%82ta%C5%84skich "Dywizja Kozaków Sułtańskich"). W 1855 zgłosiła się do służby jako podlekarz przy sztabie Dywizji Kozaków Sułtańskich [Józefa Rostkowska](/wiki/J%C3%B3zefa_Rostkowska "Józefa Rostkowska").

## Zobacz też

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit&section=6 "Edytuj sekcję: Zobacz też") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit&section=6 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Zobacz też")\]

- [sojusz francusko-rosyjski](/wiki/Sojusz_francusko-rosyjski "Sojusz francusko-rosyjski")

## Przypisy

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit&section=7 "Edytuj sekcję: Przypisy") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit&section=7 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Przypisy")\]

01. [↑](#cite_ref-1)Военная Энциклопедия, М., Воениздат 1999, Tom 4, s. 315.
02. [↑](#cite_ref-2)Военная Энциклопедия, М., Воениздат 1999, Tom 4, s. 317.
03. [↑](#cite_ref-3)The Osprey Companion to Military History, R Cowley and G Parker (eds.), Osprey Publishing, 1996, [ISBN 1-85532-663-9](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/1855326639 "Specjalna:Książki/1855326639"), s. 116.
04. [↑](#cite_ref-4)Royle. The Books „Crimea” and The Great crimean war”.
05. [↑](#cite_ref-5)John Sweetman, _Crimean War, Essential Histories 2_, Osprey Publishing, 2001, [ISBN 1-84176-186-9](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/1841761869 "Specjalna:Książki/1841761869"), p.89.
06. [↑](#cite_ref-6)Clive Pointing, _The Crimean War: The Truth Behind the Myth_, Chatto & Windus, London, 2004, [ISBN 0-7011-7390-4](/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/0701173904 "Specjalna:Książki/0701173904"), s. 344.
07. [↑](#cite_ref-7)[Andrzej Chwalba](/wiki/Andrzej_Chwalba "Andrzej Chwalba") _Historia powszechna. Wiek XIX_, wyd. 2009 r., s. 337–339.
08. ↑ [a](#cite_ref-Historia_sztuki_wojennej_8-0)[b](#cite_ref-Historia_sztuki_wojennej_8-1)[c](#cite_ref-Historia_sztuki_wojennej_8-2)[d](#cite_ref-Historia_sztuki_wojennej_8-3)_Historia sztuki wojennej. Od starożytności do czasów współczesnych_, pod redakcją Geoffreya Parkera, wyd. 2008, s. 243–245.
09. [↑](#cite_ref-9)Andrzej Chwalba _Historia powszechna. Wiek XIX_, wyd. 2009 r., s. 334.
10. [↑](#cite_ref-10)Andrzej Chwalba _Historia powszechna. Wiek XIX_, wyd. 2009 r., s. 336–337.
11. [↑](#cite_ref-11)Podobnie [bitwa pod Solferino](/wiki/Bitwa_pod_Solferino "Bitwa pod Solferino") przyczyniła się do utworzenia [Czerwonego Krzyża](/wiki/Mi%C4%99dzynarodowy_Ruch_Czerwonego_Krzy%C5%BCa_i_Czerwonego_P%C3%B3%C5%82ksi%C4%99%C5%BCyca "Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca"), [wojna secesyjna](/wiki/Wojna_secesyjna "Wojna secesyjna") do wydania [kodeksu Liebera](/wiki/Kodeks_Liebera "Kodeks Liebera"), [wojna francusko-pruska](/wiki/Wojna_francusko-pruska "Wojna francusko-pruska") do uchwalenia [Deklaracji brukselskiej](/wiki/Deklaracja_brukselska_(1874) "Deklaracja brukselska (1874)").
12. [↑](#cite_ref-K00_12-0)Kingsownmuseum.plus.com: [Pax Britannica?](https://web.archive.org/web/20140222041628/http://www.kingsownmuseum.plus.com/imagesfromempire04.htm). \[dostęp 2014-02-17\]. \[zarchiwizowane z [tego adresu](http://www.kingsownmuseum.plus.com/imagesfromempire04.htm) (2014-02-22)\]. (ang.).
13. [↑](#cite_ref-13)[Edward Ingram: _The British Empire as a World Power_, s. 69.](http://books.google.pl/books?id=eFb5ajLK2M8C&pg=PA69&lpg=PA69&dq=crimean+war+british+hegemony&source=bl&ots=HFiCvStG_N&sig=FExnR2v01OnsUtR9OajdsF5PRSE&hl=pl&sa=X&ei=mGwOU7XtDcWoyQPRhoDICQ&ved=0CIEBEOgBMAs#v=onepage&q=crimean%20war%20british%20hegemony&f=true)
14. [↑](#cite_ref-14)Chris Cook, John Stevenson _Leksykon historii Europy XX wieku. 1900-2004_, wyd. polskie 2004, s. 442.

## Bibliografia

\[ [edytuj](/w/index.php?title=Wojna_krymska&veaction=edit&section=8 "Edytuj sekcję: Bibliografia") \| [edytuj kod](/w/index.php?title=Wojna_krymska&action=edit&section=8 "Edytuj kod źródłowy sekcji: Bibliografia")\]

- [WisławaW.KnapowskaWisławaW.](/w/index.php?title=Wis%C5%82awa_Knapowska&action=edit&redlink=1 "Wisława Knapowska (strona nie istnieje)"), [_Kandydaci do tronu polskiego w czasie wojny krymskiej_](http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=95700&from=&dirids=1&ver_id=1763177&lp=20&QI=59734A382B2BC25CF96A43087B4FF56D-17), Poznań 1927. Brak numerów stron w książce
- _Polacy i ziemie polskie w dobie wojny krymskiej_, pod red. [Jerzego W. Borejszy](/wiki/Jerzy_Wojciech_Borejsza "Jerzy Wojciech Borejsza") i [Grzegorza P. Bąbiaka](/wiki/Grzegorz_B%C4%85biak "Grzegorz Bąbiak"), PISM, Warszawa 2008

- [p](/wiki/Szablon:Wojny_rosyjsko-tureckie "Szablon:Wojny rosyjsko-tureckie")
- [d](/w/index.php?title=Dyskusja_szablonu:Wojny_rosyjsko-tureckie&action=edit&redlink=1 "Dyskusja szablonu:Wojny rosyjsko-tureckie (strona nie istnieje)")
- [e](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Szablon:Wojny_rosyjsko-tureckie&action=edit)

[Wojny rosyjsko-tureckie](/wiki/Wojny_rosyjsko-tureckie "Wojny rosyjsko-tureckie")

- [I (1568–1570)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1568%E2%80%931570) "Wojna rosyjsko-turecka (1568–1570)")
- [II (1674–1681)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1674%E2%80%931681) "Wojna rosyjsko-turecka (1674–1681)")
- [III (azowska, 1686–1700)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1686%E2%80%931700) "Wojna rosyjsko-turecka (1686–1700)")
- [IV (1710–1711, w ramach III wojny północnej)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1710%E2%80%931711) "Wojna rosyjsko-turecka (1710–1711)")
- [V (1735–1739)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1735%E2%80%931739) "Wojna rosyjsko-turecka (1735–1739)")
- [VI (1768–1774)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1768%E2%80%931774) "Wojna rosyjsko-turecka (1768–1774)")
- [VII (1787–1792)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1787%E2%80%931792) "Wojna rosyjsko-turecka (1787–1792)")
- [VIII (1806–1812)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1806%E2%80%931812) "Wojna rosyjsko-turecka (1806–1812)")
- [IX (1828–1829)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1828%E2%80%931829) "Wojna rosyjsko-turecka (1828–1829)")
- X (krymska, 1853–1856)
- [XI (1877–1878)](/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1877%E2%80%931878) "Wojna rosyjsko-turecka (1877–1878)")
- [XII (w ramach I wojny światowej, 1914–1918)](/wiki/Front_Kaukaski_(rosyjski) "Front Kaukaski (rosyjski)")

- [p](/wiki/Szablon:Wojna_krymska "Szablon:Wojna krymska")
- [d](/w/index.php?title=Dyskusja_szablonu:Wojna_krymska&action=edit&redlink=1 "Dyskusja szablonu:Wojna krymska (strona nie istnieje)")
- [e](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Szablon:Wojna_krymska&action=edit)

Wojna krymska

- [Olteniţa](/wiki/Bitwa_pod_Olteni%C5%A3%C4%85 "Bitwa pod Olteniţą")
- [Synopa](/wiki/Bitwa_pod_Synop%C4%85 "Bitwa pod Synopą")
- [Cetate](/wiki/Bitwa_pod_Cetate "Bitwa pod Cetate")
- [Silistra](/wiki/Obl%C4%99%C5%BCenie_Silistry "Oblężenie Silistry")
- [Kurekdere](/wiki/Bitwa_pod_Kurekdere "Bitwa pod Kurekdere")
- [Bomarsund](/w/index.php?title=Zdobycie_twierdzy_Bomarsund&action=edit&redlink=1 "Zdobycie twierdzy Bomarsund (strona nie istnieje)")
- [Pietropawłowsk](/wiki/Obl%C4%99%C5%BCenie_Pietropaw%C5%82owska "Oblężenie Pietropawłowska")
- [Alma](/wiki/Bitwa_nad_Alm%C4%85 "Bitwa nad Almą")
- [Sewastopol](/wiki/Obl%C4%99%C5%BCenie_Sewastopola_(1854%E2%80%931855) "Oblężenie Sewastopola (1854–1855)")
- [Bałakława](/wiki/Bitwa_pod_Ba%C5%82ak%C5%82aw%C4%85 "Bitwa pod Bałakławą") ( [Cienka czerwona linia](/wiki/Cienka_czerwona_linia_(1854) "Cienka czerwona linia (1854)"))
- [Inkerman](/wiki/Bitwa_pod_Inkermanem "Bitwa pod Inkermanem")
- [Eupatoria](/wiki/Bitwa_pod_Eupatori%C4%85 "Bitwa pod Eupatorią")
- [Malakoff](/w/index.php?title=Bitwa_pod_Malakoff&action=edit&redlink=1 "Bitwa pod Malakoff (strona nie istnieje)")
- [Taganrog](/w/index.php?title=Obl%C4%99%C5%BCenie_Taganroga&action=edit&redlink=1 "Oblężenie Taganroga (strona nie istnieje)")
- [Czorna](/w/index.php?title=Bitwa_nad_Czorna&action=edit&redlink=1 "Bitwa nad Czorna (strona nie istnieje)")
- [Kars](/w/index.php?title=Obl%C4%99%C5%BCenie_Karsu&action=edit&redlink=1 "Oblężenie Karsu (strona nie istnieje)")
- [Kinburn](/wiki/Bitwa_pod_Kinburn "Bitwa pod Kinburn")

[Kontrola autorytatywna](/wiki/Kontrola_autorytatywna "Kontrola autorytatywna") ([wojna](/wiki/Wojna "Wojna")):

- [LCCN](/wiki/Library_of_Congress_Control_Number "Library of Congress Control Number"): [sh85034020](http://lccn.loc.gov/sh85034020)
- [GND](/wiki/Gemeinsame_Normdatei "Gemeinsame Normdatei"): [4165750-0](http://d-nb.info/gnd/4165750-0)
- [NDL](https://de.wikipedia.org/wiki/Web_NDL_Authorities "de:Web NDL Authorities"): [00561181](http://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00561181)
- [BnF](/wiki/Biblioth%C3%A8que_nationale "Bibliothèque nationale"): [11939099j](http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11939099j)
- [BNCF](/wiki/Centralna_Biblioteka_Narodowa_we_Florencji "Centralna Biblioteka Narodowa we Florencji"): [29237](http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=29237)
- [NKC](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Republiki_Czeskiej "Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej"): [ph138867](http://aut.nkp.cz/ph138867)
- [BNE](/wiki/Hiszpa%C5%84ska_Biblioteka_Narodowa "Hiszpańska Biblioteka Narodowa"): [XX528880](http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX528880)
- [J9U](/wiki/Biblioteka_Narodowa_Izraela "Biblioteka Narodowa Izraela"): [987007533419305171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007533419305171)
- [GIA](/w/index.php?title=Getty_Iconography_Authority&action=edit&redlink=1 "Getty Iconography Authority (strona nie istnieje)"): [901000822](http://www.getty.edu/cona/CONAIconographyRecord.aspx?iconid=901000822)

[Encyklopedie internetowe](/wiki/Encyklopedia_internetowa "Encyklopedia internetowa"):

- [PWN](/wiki/Encyklopedia_PWN_(internetowa) "Encyklopedia PWN (internetowa)"): [4008915](https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;4008915.html)
- [Britannica](/wiki/Encyklopedia_Britannica "Encyklopedia Britannica"): [event/Crimean-War](https://www.britannica.com/event/Crimean-War)
- [Treccani](/wiki/Enciclopedia_Treccani "Enciclopedia Treccani"): [guerra-di-crimea](https://www.treccani.it/enciclopedia/guerra-di-crimea)
- [Universalis](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P3219 "d:Property:P3219"): [guerre-de-crimee](https://www.universalis.fr/encyclopedie/guerre-de-crimee/), [crimee-guerre-de](https://www.universalis.fr/encyclopedie/crimee-guerre-de/)
- [NE.se](/wiki/Nationalencyklopedin "Nationalencyklopedin"): [krimkriget](https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/krimkriget)
- [Uppslagsverket Finland](/wiki/Uppslagsverket_Finland "Uppslagsverket Finland"): [Krimkriget](https://uppslagsverket.fi/sv/sok/view-170045-Krimkriget)
- [SNL](/wiki/Store_norske_leksikon "Store norske leksikon"): [Krimkrigen](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4342&url_prefix=https://snl.no/&id=Krimkrigen)
- [Catalana](https://www.wikidata.org/wiki/Property:P1296 "d:Property:P1296"): [0020684](https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0020684.xml)
- [DSDE](/wiki/Den_Store_Danske_Encyklop%C3%A6di "Den Store Danske Encyklopædi"): [Krimkrigen](https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=8313&url_prefix=https://denstoredanske.lex.dk/&id=Krimkrigen)
- [Hrvatska enciklopedija](/wiki/Hrvatska_enciklopedija "Hrvatska enciklopedija"): [33969](https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=33969)

Źródło: „ [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wojna\_krymska&oldid=72314909](https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wojna_krymska&oldid=72314909)”

[Kategoria](/wiki/Specjalna:Kategorie "Specjalna:Kategorie"):

- [Wojna krymska](/wiki/Kategoria:Wojna_krymska "Kategoria:Wojna krymska")

Ukryte kategorie:

- [Artykuły z propozycjami tłumaczeń](/wiki/Kategoria:Artyku%C5%82y_z_propozycjami_t%C5%82umacze%C5%84 "Kategoria:Artykuły z propozycjami tłumaczeń")
- [Szablony lokalizacyjne – brak współrzędnych – Wojna infobox](/wiki/Kategoria:Szablony_lokalizacyjne_%E2%80%93_brak_wsp%C3%B3%C5%82rz%C4%99dnych_%E2%80%93_Wojna_infobox "Kategoria:Szablony lokalizacyjne – brak współrzędnych – Wojna infobox")
- [Uniwersalny szablon cytowania – brak strony](/wiki/Kategoria:Uniwersalny_szablon_cytowania_%E2%80%93_brak_strony "Kategoria:Uniwersalny szablon cytowania – brak strony")

- Tę stronę ostatnio edytowano 24 gru 2023, 22:57.
- Tekst udostępniany na [licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl), z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o [warunkach korzystania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use/pl).

- [Polityka prywatności](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [O Wikipedii](/wiki/Wikipedia:O_Wikipedii)
- [Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność](/wiki/Wikipedia:Korzystasz_z_Wikipedii_tylko_na_w%C5%82asn%C4%85_odpowiedzialno%C5%9B%C4%87)
- [Powszechne Zasady Postępowania](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Dla deweloperów](https://developer.wikimedia.org)
- [Statystyki](https://stats.wikimedia.org/#/pl.wikipedia.org)
- [Komunikat na temat ciasteczek](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Wersja mobilna](//pl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Wojna_krymska&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)