Thema: Koude Oorlog - Historiek
Koude Oorlog · Zo wordt het NAVO-luchtruim bewaakt · De verdeelde Staten van Amerika · De afluisterpost op de Teufelsberg in Berlijn · De Convair F2Y 'Sea Dart' – ...
Berlijnse Muur
Artikelen over de Koude Oorlog die officieel duurde van 1945 tot 1991. Tijdens deze periode van 'gewapende vrede' stonden de communisten en het kapitalistische westen tegenover elkaar. De communisten werden vooral geleid door de Sovjet-Unie terwijl het westerse 'blok' werd aangevoerd door de Verenigde Staten. De term "koude oorlog" werd voor het eerst gebruikt door schrijver George Orwell in 1945, in een essay in de Tribune. Europa werd door de spanningen gesplitst in een westelijk gedeelte dat door de Verenigde Staten beïnvloed werd, en een oostelijk deel onder invloed van de Sovjet-Unie. In een toespraak in 1946 sprak de toen net afgetreden Britse premier Winston Churchill van een "IJzeren Gordijn, dat werd neergelaten tussen Stettin aan de Oostzee en Triëste aan de Adriatische Zee". Een van dé symbolen van de Koude Oorlog was de <anchor>Berlijnse Muur</anchor>. Op deze pagina vind je nieuws en historische achtergronden over de Koude Oorlog.
Berlijnse Muur - Bouw en val van de Muur (1989) | Historiek
Berlijnse Muur - Bouw en val van de Muur (1989) \| Historiek

[![Führer und Verführer](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2024/09/Fuhrer-und-Verfuhrer_19sept.jpg.webp)](https://historiek.net/verfuhrer)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg.webp)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png.webp)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

- [Onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - [Inhoudsopgave (XYZ)](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - Populaire rubrieken
    - [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/ "Griekse mythologie – Goden en verhalen")
    - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/ "Eerste Wereldoorlog, achtergrondverhalen")
    - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ "Tweede Wereldoorlog")
    - [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
    - [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
    - [Vaderlandse Geschiedenis](https://historiek.net/vaderlandse-geschiedenis-nederland-tijdlijn/ "Vaderlandse geschiedenis – tijdlijn")
    - [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/ "Archeologische ontdekkingen")
    - [Politiek](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)
    - [Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/ "Lijst van uitvindingen")
    - [Landen](https://historiek.net/landen-alfabetisch/ "Artikelen over de geschiedenis van verschillende landen")
    - [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Bio’s](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Alfabetische lijst](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/biografieen/woii-bios/ "Kopstukken van de Tweede Wereldoorlog")
  - [Uitvinders](https://historiek.net/c/biografieen/uitvinders/ "Lijst van uitvinders")
  - [Ontdekkingsreizigers](https://historiek.net/c/biografieen/ontdekkingsreizigers/ "Lijst van ontdekkingsreizigers")
  - [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Alle artikelen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/ "Interessante fragmenten uit nieuwe geschiedenisboeken")
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/ "Besprekingen van geschiedenisboeken")
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/ "Recent verschenen geschiedenisboeken")
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
  - [Uitgeverijen en auteurs](https://historiek.net/uitgevers/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Alles](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Museumnieuws](https://historiek.net/c/nieuws/museumnieuws/)
- [Website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Over ons](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Steun](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg.webp)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png.webp)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[DDR](https://historiek.net/c/landen/duitsland/ddr/)· [Duitsland](https://historiek.net/c/landen/duitsland/)· [Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)

# Berlijnse Muur (1961-1989)

Geschiedenis en de Val van de Muur

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/04/historiek-icon.jpg.webp)Redactie](https://historiek.net/author/redactie/)

Gepubliceerd op27 juni 2024

5 minuten leestijd

![De Berlijnse muur aan de Niederkirchnerstraße in 1988](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2024/06/Berlijnse-Muur-in-1988.jpg) De Berlijnse muur aan de Niederkirchnerstraße in 1988 (CC BY-SA 4.0 - Roland Arhelger - wiki)

**De Berlijnse muur was een 45,3 kilometer lange muur die West- en Oost-Berlijn van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 scheidde. Het is een van de bekendste symbolen van de [Koude Oorlog](https://historiek.net/koude-oorlog-samenvatting-oorzaken-gevolgen/69140/), het [IJzeren Gordijn](https://historiek.net/ijzeren-gordijn-betekenis-churchill/81687/ "IJzeren Gordijn") en de Duitse tweedeling. Waarom werd de Berlijnse muur gebouwd?**

[![Berlijnse Muur](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20290%20210%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2009/11/berlijnse-muur-1989.jpg "") Berlijnse MuurAls de [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ "Tweede Wereldoorlog") in 1945 tot een eind is gekomen, wordt [Duitsland](https://historiek.net/geschiedenis-van-duitsland-2/ "Duitsland") volgens de afspraken die gemaakt zijn tijdens de [Conferentie van Jalta](https://historiek.net/conferentie-van-jalta-1945/1862/ "Conferentie van Jalta") opgedeeld in vier bezettingszones.

De geallieerde landen [Frankrijk](https://historiek.net/c/landen/frankrijk-geschiedenis/ "Frankrijk"), Sovjet-Unie, Verenigd Koninkrijk en de [Verenigde Staten](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/ "Verenigde Staten") krijgen ieder een deel van het land toegewezen dat ze voorlopig zullen besturen (zie kaart). Het gebied om de voormalige hoofdstad van Duitsland, Berlijn, hoort bij de Sovjet-Unie, maar de stad zelf is ook verdeeld in vier sectoren.

Het eind van de Tweede Wereldoorlog heeft inmiddels ook het begin van de [Koude Oorlog](https://historiek.net/koude-oorlog-samenvatting-oorzaken-gevolgen/69140/ "Koude Oorlog") ingeluid, een periode van grote spanningen tussen de Communistische wereld en het Westen. Deze spanning bereikt op 24 juni 1948 voor het eerst een piek. De Sovjet-Unie besluit dan de weg-, rail- en binnenvaartverbindingen tussen de westelijke bezettingszones van Duitsland en West-Berlijn af te sluiten.

[![Berlijnse Muur in 1989 - cc](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20974%20649%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/12/Berlijnse-Muur-in-1989-cc.jpg.webp "") Berlijnse Muur in 1989 – cc

Tot het moment dat de blokkade opgeheven wordt (12 mei 1949) moet West-Berlijn via een luchtbrug bevoorraad worden. De Sovjet-Unie besloot tot het instellen van de blokkade naar aanleiding van de invoering van de _Deutsche Mark_ in West-Berlijn. Deze nieuwe munt werd in West-Duitsland geïntroduceerd om zwarte handel te stoppen en de komst van een nieuwe inflatiegolf te voorkomen. De [Russische](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/ "Russische") autoriteiten zagen de komst van de [D-Mark](https://historiek.net/d-mark-duitse-mark-ostmark-ddm/76088/ "D-Mark") echter als een bedreiging en besloten tot een blokkade.

### Animatie over de Berlijnse Muur

[https://www.youtube.com/watch?v=OwQsTzGkbiY](https://www.youtube.com/watch?v=OwQsTzGkbiY "Video afspelen \"Walled in: The inner German border | DW English\"")

Op initiatief van de Sovjet-Unie wordt er een grenspolitiemacht opgebouwd. Deze komt voor het eerst in actie op 1 december 1946. Wie voortaan van de oostelijke sectoren naar de westelijke sectoren wil reizen heeft voortaan een zogenaamde _interzonepas_ nodig. De eerste grensafzettingen worden rond deze periode geplaatst. In steden wordt dit gedaan door barricades op te werpen en in de bossen vaak met behulp van prikkeldraad.

Op 2 oktober 1949 wordt in Oost-Duitsland de _[Deutsche Demokratische Republik](https://historiek.net/geschiedenis-ddr-ontstaan-kenmerken-tijdlijn/125496/)_ ( [DDR](https://historiek.net/geschiedenis-ddr-ontstaan-kenmerken-tijdlijn/125496/ "DDR")) opgericht. Vanaf de oprichting vertrekken veel inwoners van de DDR naar West-Duitsland. Dat deel van het voormalige Duitse Rijk doet het economisch goed, onder meer door de invoering van de Deutsche Mark. Vanaf 1952 begint de Sovjet-Unie actief op te treden tegen de naar West-Duitsland vluchtende burgers. De grens wordt afgezet met hekken, bewakingsposten en alarminstallaties. Aan de grenskant wordt het gebied afgesloten met een 500 meter brede bufferzone. De sectorgrens loopt echter dwars door dichtbevolkt gebied en is hierdoor moeilijk te bewaken. De grens tussen Oost- en West-Berlijn blijft hierdoor relatief open. Naar schatting weten tussen 1949 en 1961 ongeveer 2,6 miljoen inwoners van de DDR via Oost-Berlijn te vluchten naar West-Duitsland. Berlijn wordt feitelijk een poort naar het westen waarvan ook veel [Polen](https://historiek.net/landen/polen/ "Polen") en Tsjechen gebruik maken.

Voor de economie in de DDR zijn de vluchtende burgers een groot probleem. Een groot deel van de vluchtende burgers bestaat namelijk uit hoogopgeleide jonge mensen.

### De loop van de Berlijnse muur

[![Kaart van de Berlijnse Muur - Afb: CC](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20265%20212%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2008/07/berlijnse-muur-gr.jpg.webp "") Kaart van de Berlijnse Muur – Afb: CC

Sovjet-leider [Nikita Chroesjtsjov](https://historiek.net/nikita-chroesjtsjov-president-schoen/80373/ "Nikita Chroesjtsjov") besluit in 1961 dat de leegloop van de DDR definitief tot een eind moet komen. Net als secretaris-generaal van de SED Walter Ulbricht is hij van mening dat er een muur gebouwd moet worden. In de nacht van 12 op 13 augustus wordt een begin gemaakt met de bouw van de Berlijnse Muur. In enkele weken wordt een zwaarbewaakte betonnen hindernis opgeworpen. Op zeven plekken in de muur komen bewaakte doorgangsposten. Ook de andere delen van de muur worden bewaakt. Grenswachten krijgen het bevel te schieten op personen die over de muur naar West-Berlijn proberen te vluchten. De strenge bewaking kan overigens niet voorkomen dat sommige inwoners van de DDR toch proberen over de muur te vluchten. Naar schatting worden er tijdens de bijna dertig jaar dat de muur bestaat tweehonderd vluchtelingen gedood.

![Ronald Reagan:](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20220%20151%22%3E%3C/svg%3E)[Ronald Reagan](https://historiek.net/ronald-reagan-president/60363/ "Ronald Reagan")

De Berlijnse Muur is een doorn in het oog van het Westen. Aan de westzijde van de muur wordt een monument geplaatst voor degenen die om zijn gekomen tijdens vluchtpogingen en wie in de buurt van de DDR-grenswachten komt, ziet een grote foto waarop een DDR-grenswacht te zien is die de benen neemt naar het Westen. De [Amerikaanse president](https://historiek.net/lijst-van-amerikaanse-presidenten/ "Amerikaanse president") [John F. Kennedy](https://historiek.net/john-f-kennedy-president-biografie/78909/) bezoekt Berlijn op 23 juni 1963 en toont zich solidair met de inwoners van Berlijn door in zijn toespraak _Ich bin ein Berliner_ te roepen. Jaren later (1987) bezoekt een andere Amerikaanse president het verdeelde Berlijn: Ronald Reagan. Vanaf een platform met uitzicht op de muur roept hij de Sovjet-president [Michail Gorbatsjov](https://historiek.net/michail-gorbatsjov-1931/40/ "Michail Gorbatsjov") op de muur neer te halen.

#### “Tear Down This Wall”-speech van Ronald Reagan (1987)

[https://youtu.be/uSHGXVBA17A](https://youtu.be/uSHGXVBA17A "Video afspelen \"\"Tear Down This Wall\" Reagan speech June 12 1987\"")

### Val van de muur

![Gat in de Berlijnse Muur](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20220%20148%22%3E%3C/svg%3E)Gat in de Berlijnse Muur

Op 9 november 1989 maakt DDR-politicus [Günter Schabowski](https://historiek.net/thema/gunter-schabowski/) tijdens een persconferentie bekend dat de DDR haar grenzen zal openen. Als een journalist hem vraagt wanneer het vrije reizen van kracht wordt, antwoordt hij: “Sofort, unverzüglich” (onmiddellijk). Oost-Duitsers trekken hierop massaal naar de Berlijnse Muur. Voor de grenswachten kwam het bericht als een grote verrassing. Enige tijd wisten ze dan ook niet wat moesten doen. Uiteindelijk openen ze echter de poorten. Een groot volksfeest barst los en bereikt in Berlijn haar hoogtepunt. De Val van de muur is een feit. Vele Oost-Duitsers hakken stukken uit de muur die hen jarenlang heeft gescheiden van het westen.

Binnen een jaar is de hereniging van Duitsland een feit.

De val van de Berlijnse Muur was voorafgegaan door een aantal belangrijke gebeurtenissen. Oktober 1989 werd de Staatsraadvoorzitter van de DDR, [Erich Honecker](https://historiek.net/erich-honecker-sed-ddr-biografie/137518/ "Erich Honecker"), met steun van Moskou afgezet. De hardliner werd opgevolgd door Egon Krenz, iemand die pleitte voor vrije verkiezingen. In mei 1989 hadden Hongaarse grenswachters een gat geknipt in de grens met Oostenrijk. Het eerste gat in het IJzeren Gordijn. Kort hierna volgde Praag en in november 1989 was het dus de beurt aan Berlijn.

### De Berlijnse Muur bezoeken

Het grootste deel van de muur is inmiddels afgebroken, maar er is in Berlijn nog genoeg dat herinnert aan het bouwwerk en ook staan er nog wel degelijk stukken van de muur overeind. En daar waar de muur wel is verdwenen, geven klinkers in het wegdek de loop van de Berlijnse Muur nog aan.

Een bekend en interessant deel van de Berlijnse Muur dat nog altijd (gratis) te bezoeken is, is de zogenaamde East Side Gallery. Dit is een stuk van muur dat na die Wende vanaf december 1989 door 118 [kunstenaars](https://historiek.net/c/biografieen/kunstenaars/ "kunstenaars") werd beschilderd. Het is de langste openlucht-galerie ter wereld.

**Verder lezen:** [Geschiedenis van de DDR](https://historiek.net/geschiedenis-ddr-ontstaan-kenmerken-tijdlijn/125496/)

[De geschiedenis van Duitsland](https://historiek.net/geschiedenis-van-duitsland-2/)

[De Koude Oorlog](https://historiek.net/koude-oorlog-samenvatting-oorzaken-gevolgen/69140/)

**Boek:** [Het jaar dat de Muur viel](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2Fnl%2Ff%2Fhet-jaar-dat-de-muur-viel%2F9300000070659255%2F&name=Het%20jaar%20dat%20de%20Muur%20viel)

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/04/historiek-icon.jpg.webp)](https://historiek.net/author/redactie/)

RedactieLaatste berichten

Historiek is een onafhankelijk online geschiedenismagazine voor een breed publiek. We willen geschiedenis en actualiteit met elkaar verbinden en geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken. [Steun ons werk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

1. [Vesting Holland – Betekenis](https://historiek.net/vesting-holland-betekenis/167501/)
2. [Nieuwe geschiedenisboeken (week 37) – 2024](https://historiek.net/nieuwe-geschiedenisboeken-week-37-2024/167471/)
3. [Beroemde Bronstijd-zwaarden hebben zelfde metaalsamenstelling](https://historiek.net/beroemde-bronstijd-zwaarden-hebben-zelfde-metaalsamenstelling/167457/)
4. [Marcion van Sinope verwierp het Oude Testament](https://historiek.net/marcion-van-sinope-verwierp-het-oude-testament/167450/)

[Bekijk alles](https://historiek.net/author/redactie/)

[DDR](https://historiek.net/c/landen/duitsland/ddr/), [Duitsland](https://historiek.net/c/landen/duitsland/), [Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/) [Berlijnse Muur](https://historiek.net/thema/berlijnse-muur/) [Erich Honecker](https://historiek.net/thema/erich-honecker/) [Gorbatsjov](https://historiek.net/thema/gorbatsjov/) [Ronald Reagan](https://historiek.net/thema/ronald-reagan/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fberlijnse-muur%2F1849%2F)
- [X](https://x.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fberlijnse-muur%2F1849%2F&text=Berlijnse+Muur+%281961-1989%29&via=historiek)
- [Linkedin](https://www.linkedin.com/shareArticle?mini=true&url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fberlijnse-muur%2F1849%2F&title=Berlijnse+Muur+%281961-1989%29)
- [Pinterest](https://pinterest.com/pin/create/button/?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fberlijnse-muur%2F1849%2F&description=Berlijnse+Muur+%281961-1989%29)
- [Whatsapp](https://api.whatsapp.com/send?phone=&text=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fberlijnse-muur%2F1849%2F)
- [Email](/cdn-cgi/l/email-protection#5c632f293e36393f28611e392e303536322f39796e6c1129292e796e6c796e646d656a6d716d656465796e657a7f6c6f64673e333825613428282c2f796f1d796e1a796e1a34352f28332e35393772323928796e1a3e392e303536322f39713129292e796e1a6d646865796e1a)

## Uit dezelfde rubriek

[![Hanns Albin Rauter](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20800%20527%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/hanns-albin-rauter-biografie-ss-generaal/151473/)

### [Hanns Albin Rauter – De hoogste SS’er in Nederland](https://historiek.net/hanns-albin-rauter-biografie-ss-generaal/151473/)

[![Sovjet-soldaat wappert met een vlag voor de overwinning om Stalingrad op 2 februari 1943](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20800%20522%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/de-menselijke-tragedie-van-stalingrad/48107/)

### [De menselijke tragedie van Stalingrad](https://historiek.net/de-menselijke-tragedie-van-stalingrad/48107/)

[![Deel van de cover van Heimat (Nora Krug)](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20750%20441%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/heimat-nora-krug-graphic-novel/84772/)

### [Heimat, een geïllustreerde Duitse familiegeschiedenis](https://historiek.net/heimat-nora-krug-graphic-novel/84772/)

## Recent gepubliceerd

[![De Rote Falken zijn gearriveerd in Callantsoog. Nu nog uitpakken](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/berliner-falken-vieren-vakantie-in-callantsoog/167401/)

### [‘Berliner Falken’ vieren vakantie in Callantsoog](https://historiek.net/berliner-falken-vieren-vakantie-in-callantsoog/167401/)

[![Het kamp van Karel de Stoute bij het beleg van Neuss](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/beleg-van-neuss-koppige-karel-de-stoute/166055/)

### [Beleg van Neuss (1474-1475) en een koppige Karel de Stoute](https://historiek.net/beleg-van-neuss-koppige-karel-de-stoute/166055/)

[![Bonn en Berlijn](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/bonn-of-berlijn-de-strijd-om-duitse-hoofdstad/165839/)

### [Bonn of Berlijn, de strijd om de Duitse hoofdstad](https://historiek.net/bonn-of-berlijn-de-strijd-om-duitse-hoofdstad/165839/)

[![Openingsceremonie van de Olympische Spelen van 1936](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/olympische-spelen-adolf-hitler-berlijn-1936/61090/)

### [De Olympische Spelen van Adolf Hitler (1936) – Twee weken nazi-propaganda](https://historiek.net/olympische-spelen-adolf-hitler-berlijn-1936/61090/)

#### Gratis geschiedenismagazine

Ontvang, net als ruim 52.000 anderen, iedere week de gratis nieuwsbrief van Historiek:

### Ook interessant?

[![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/23-juni/23024/)

### [23 juni 1948 – De Sovjets voeren de Oost-Duitse mark in](https://historiek.net/23-juni/23024/)

[![Wolfgang Amadeus Mozart](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wolfgang-amadeus-mozart-biografie/73584/)

### [Wolfgang Amadeus Mozart – Klassiek componist](https://historiek.net/wolfgang-amadeus-mozart-biografie/73584/)

[![1939 - De oorlog die niemand wilde](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/1939-de-oorlog-die-niemand-wilde-frederick-taylor/114264/)

### [1939 – De oorlog die niemand wilde](https://historiek.net/1939-de-oorlog-die-niemand-wilde-frederick-taylor/114264/)

- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Lees een willekeurig artikel](https://historiek.net/willekeurig-bericht)
- [25 laatste berichten](https://historiek.net/veel-gelezen/)
- [Steun ons werk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

> Donateurs ondersteunen ons project en dragen direct bij aan de uitbreiding van ons archief.

[Meer informatie](https://historiek.net/donatie-historiek/)

### Recent online

[![Mercedes 35PS in het Mercedes-Benz-Museum](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/mercedes-merknaam-auto-emil-jellinek/167008/)

### [Mercedes, een merknaam uit vaderliefde](https://historiek.net/mercedes-merknaam-auto-emil-jellinek/167008/)

[![Zwaan](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/herkomst-van-het-zwaan-kleef-aan-effect/167212/)

### [Herkomst van het zwaan-kleef-aan-effect](https://historiek.net/herkomst-van-het-zwaan-kleef-aan-effect/167212/)

[![Eerste vertaling uit 1534 van de volledige Bijbel door Maarten Luther, gedrukt door Hans Lufft in Wittenberg](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/hoe-drukpers-tot-meer-polarisatie-vervolging-en-geweld-leidde/167166/)

### [Hoe de drukpers tot meer polarisatie, vervolging en geweld leidde](https://historiek.net/hoe-drukpers-tot-meer-polarisatie-vervolging-en-geweld-leidde/167166/)

[![Paul Ogorzow, de Berlijnse S-Bahn-moordenaar](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20480%20330%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/paul-ogorzow-s-bahn-moordenaar/77161/)

### [Paul Ogorzow, de Berlijnse S-Bahn-moordenaar](https://historiek.net/paul-ogorzow-s-bahn-moordenaar/77161/)

[Meer leestips](https://historiek.net/thema/populair/) [Verras mij!](https://historiek.net/willekeurig-bericht "Direct naar een populair artikel")

### Populaire rubrieken

[Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/) [Filosofie](https://historiek.net/c/filosofie/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

### Populaire berichten uit ons archief

- [![Wat is de hamvraag?](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wat-is-de-hamvraag/14746/)

### [Wat is de hamvraag?](https://historiek.net/wat-is-de-hamvraag/14746/)

- [![Theologische disputen tussen joden en christenen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/theologische-disputen-tussen-joden-en-christenen/69118/)

### [Theologische disputen tussen joden en christenen](https://historiek.net/theologische-disputen-tussen-joden-en-christenen/69118/)

- [![De Nederlanden: Verscheidenheid in eenheid](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/de-nederlanden-verscheidenheid-in-eenheid/43824/)

### [De Nederlanden: Verscheidenheid in eenheid](https://historiek.net/de-nederlanden-verscheidenheid-in-eenheid/43824/)

- [![Foto’s van Utrecht rond 1890, in kleur](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/fotos-van-utrecht-rond-1890-in-kleur/163618/)

### [Foto’s van Utrecht rond 1890, in kleur](https://historiek.net/fotos-van-utrecht-rond-1890-in-kleur/163618/)

- [![Knekels van zes miljoen doden in de catacomben van Parijs](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/catacomben-van-parijs-geschiedenis/159448/)

### [Knekels van zes miljoen doden in de catacomben van Parijs](https://historiek.net/catacomben-van-parijs-geschiedenis/159448/)

- [![‘Duitsers hakten handen Belgische kinderen af, als souvenir’](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/woi-spotprenten-als-historisch-bronnenmateriaal/22341/)

### [‘Duitsers hakten handen Belgische kinderen af, als souvenir’](https://historiek.net/woi-spotprenten-als-historisch-bronnenmateriaal/22341/)

- [![Entgen Luyten († 1674) – Het laatste Nederlandse slachtoffer van de heksenvervolgingen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/entgen-luyten-heksenvervolgingen/67552/)

### [Entgen Luyten († 1674) – Het laatste Nederlandse slachtoffer van de heksenvervolgingen](https://historiek.net/entgen-luyten-heksenvervolgingen/67552/)

- [![Het Kasteel van Guédelon, een ‘nieuwe’ middeleeuwse burcht](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/kasteel-van-guedelon-middeleeuwse-burcht/72894/)

### [Het Kasteel van Guédelon, een ‘nieuwe’ middeleeuwse burcht](https://historiek.net/kasteel-van-guedelon-middeleeuwse-burcht/72894/)


[Meer leestips](https://historiek.net/c/populair/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht) [Voorpagina](https://historiek.net/)

### Bekijk een rubriek:

[Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/) [Amsterdam](https://historiek.net/c/amsterdam/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Azië](https://historiek.net/c/azie/) [België](https://historiek.net/c/landen/belgie/) [Biografieën](https://historiek.net/c/biografieen/) [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/) [Boekfragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/) [Dieren](https://historiek.net/c/dieren/) [Duitsland](https://historiek.net/c/landen/duitsland/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Engeland](https://historiek.net/c/landen/engeland/) [Eten en drinken](https://historiek.net/c/eten-en-drinken/) [Fotografie](https://historiek.net/c/fotografie/) [Frankrijk](https://historiek.net/c/landen/frankrijk-geschiedenis/) [Geneeskunde](https://historiek.net/c/geneeskunde/) [Geschiedenisboeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/) [Griekenland](https://historiek.net/c/landen/griekenland/) [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/) [Historische achtergronden](https://historiek.net/c/historische-achtergronden/) [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Jodenvervolging](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/jodenvervolging/) [Koningshuis](https://historiek.net/c/koningshuis/) [Kunstgeschiedenis](https://historiek.net/c/kunstgeschiedenis/) [Literatuur](https://historiek.net/c/literatuur/) [Maritieme geschiedenis](https://historiek.net/c/maritieme-geschiedenis/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Muziekgeschiedenis](https://historiek.net/c/muziekgeschiedenis/) [Nederlands-Indië / Indonesië](https://historiek.net/c/nederlands-indie/) [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/) [Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/) [Populair](https://historiek.net/c/populair/) [Religieuze geschiedenis](https://historiek.net/c/religieuze-geschiedenis/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Rusland](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Spanje](https://historiek.net/c/landen/spanje-geschiedenis/) [Sportgeschiedenis](https://historiek.net/c/sportgeschiedenis/) [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/) [Televisie](https://historiek.net/c/televisie/) [Trivia](https://historiek.net/c/trivia/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/) [Vorstenhuizen](https://historiek.net/c/biografieen/leden-van-vorstenhuizen/)

### Meer ontdekken?

[Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht)

### Gratis wekelijkse nieuwsbrief

[![Historiek, online geschiedenis](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%2046%22%3E%3C/svg%3E)![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%20100%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net)

"Geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken voor een breed publiek."

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

**Algemeen**

[Over ons](https://historiek.net/over-ons/)

[Colofon](https://historiek.net/colofon/)

[Adverteren](https://historiek.net/adverteren-op-historieknet/)

[Privacy](https://historiek.net/historieknet-privacybeleid/)

[Disclaimer](https://historiek.net/discaimer/)

[Informatie voor auteurs](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Informatie voor uitgevers](https://historiek.net/uitgevers/)

[Informatie voor scholieren](https://historiek.net/over-ons/#school)

**Extra**

[Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Onderwerppagina](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

[Geschiedenisboeken (site)](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Footer&utm_campaign=Footerlink)

[Enne Koops (1978-2023)](https://historiek.net/enne-koops-im-1978-2023/153694/)

**Steun**

[Fout melden](https://historiek.net/opmerkingen-bij-artikelen/)

[Doneren](https://historiek.net/donatie-historiek/)

[Meeschrijven](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Affliate-link Bol](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2F&name=de%20winkel%20van%20ons%20allemaal&subid=bottomlink)

**© 2024 [Historiek v.o.f.](https://historiek.net) \|** Onafhankelijk particulier initiatief

[Maak ons werk mede mogelijk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- Historiek
  - [Over deze website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Gratis geschiedenismagazine](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Historiek ondersteunen](https://historiek.net/donatie-historiek/)
- Volg ons
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/newsletter/)
  - [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
  - [X / Twitter](https://x.com/historiek)
  - [Bluesky](https://bsky.app/)
  - [Feed / RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Historische personen](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
- [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
- [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/)
- [Filosofen](https://historiek.net/c/biografieen/filosofen/)
- [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/)
- Oorlogen
  - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/)
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/)
  - [Koude Oorlog](https://historiek.net/c/koude-oorlog/)
  - [Vietnamoorlog](https://historiek.net/vietnamoorlog-oorzaken-samenvatting-gevolgen/76855/)
  - [Tachtigjarige Oorlog](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/tachtigjarige-oorlog/)
- [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/)
- [Lijst van uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/)
- [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/)
- [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/)
- [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/)
- [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
- [Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/)
- Boeken
  - [Alle boekberichten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/)
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/)
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/)
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
- [Steun Historiek](https://historiek.net/donatie-historiek/)

×