Industriële revolutie - Wikikids
De stoommachine is een belangrijke uitvinding. Daarvoor werd de waterkracht en trekkracht van dieren het meest gebruikt. In 1769 verbeterde ...
stoomtreinen
De stoommachine is een belangrijke uitvinding. Daarvoor werd de waterkracht en trekkracht van dieren het meest gebruikt. In 1769 verbeterde James Watt in Schotland de stoommachine zo goed, dat hij minder kolen gebuikte en meer kracht kon leveren. Nu kon hij worden gebruikt om spin- en weefmachines aan te drijven. Deze uitvinding zorgde ervoor dat de machines in de fabrieken werkten. Maar ook in molens, mijnen "Mijn (delfstoffen)") en <anchor>stoomtreinen</anchor>. Daardoor raakten heel veel mensen hun baan kwijt. De eigenaar / baas van een fabriek had liever een machine dan een werknemer, want die werknemer kon ziek worden of minder hard werken. Een machine kan gewoon achter elkaar doorwerken en heeft geen pauzes nodig, behalve voor het onderhoud. Er ontstond dus een zeer grote werkloosheid. De werking van een stoommachine zie je op het plaatje.
Stoomtrein - Wikikids
Stoomtrein - Wikikids

**[Verbeter WikiKids vandaag nog!](/Speciaal:GebruikerAanmaken "Speciaal:GebruikerAanmaken")**

# Stoomtrein

Uit Wikikids

[Naar navigatie springen](#mw-head) [Naar zoeken springen](#searchInput)

![Farm-Fresh bullet terug.png](/images/7/77/Farm-Fresh_bullet_terug.png)Terug naar [lijst van treintypen in Nederland](/Lijst_van_treintypen_in_Nederland "Lijst van treintypen in Nederland")

[![ZLSM stoomtrein op station Schin op Geul.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/ZLSM_stoomtrein_op_station_Schin_op_Geul.jpg/300px-ZLSM_stoomtrein_op_station_Schin_op_Geul.jpg)](/Bestand:ZLSM_stoomtrein_op_station_Schin_op_Geul.jpg)

[Groter](/Bestand:ZLSM_stoomtrein_op_station_Schin_op_Geul.jpg "Groter")

## Inhoud

- [1Soorten treinen](#Soorten_treinen)
- [2De geschiedenis van de stoomtrein](#De_geschiedenis_van_de_stoomtrein)
  - [2.1The Rocket](#The_Rocket)
- [3De werking](#De_werking)
- [4Bouw](#Bouw)
- [5Zijn er nog stoomtreinen vandaag?](#Zijn_er_nog_stoomtreinen_vandaag.3F)
- [6Websites](#Websites)

## Soorten treinen

De **stoomtrein** of **stoomlocomotief** is de voorloper van verschillende soorten treinen. Dat hangt van de [locomotief](/Locomotief "Locomotief") af of van wat de trein vervoert. Je hebt passagiers- en goederentreinen die door een locomotief worden getrokken die rijdt op [stoom](/Stoom "Stoom"), [diesel](/Diesel "Diesel") of [elektriciteit](/Elektriciteit "Elektriciteit"). Later kreeg je ook treinen waarbij de elektrische of diesel-aandrijving in de trein zelf was ingebouwd, dit noem je dan een [treinstel](/Treinstel "Treinstel"). Een kleinere trein op een buurtspoor of in de stad wordt een [tram](/Tram "Tram") genoemd. Gaat deze op stoom; dan is het een [stoomtram](/Stoomtram "Stoomtram").

Dit zijn de soorten treinen die je tegenkomt:

- de gewone [trein](/Trein "Trein"), die passagiers meeneemt;
- de goederentrein;
- de elektrische trein;
- de dieseltrein;
- de diesel-elektrische trein
- de stoomtrein.

## De geschiedenis van de stoomtrein

Meer dan 400 jaar geleden reden er voor het eerst wagens over een rails om kolen uit mijnen te halen. De wagens en rails waren toen van hout gemaakt en werden door paarden getrokken. Later werden ze van [ijzer](/IJzer_(element) "IJzer (element)") en van staal gemaakt. In die tijd waren er nog geen [locomotieven](/Locomotief "Locomotief"). De wagens moesten dus door mensen of [paarden](/Paard "Paard") geduwd of getrokken worden, of ze werden met een lange kabel uit de mijnen getrokken door een van de eerste stoommachines die nog vast stonden op een plek. In 1765 werd de eerste stoommachine uitgevonden in Engeland. In 1804 zette een Engelse uitvinder, Richard Trevithick voor het eerst wielen onder de stoommachine. Dat was de eerste [stoomlocomotief](/Stoomlocomotief "Stoomlocomotief"). Deze locomotief, die geen naam kreeg, werd gebruikt in de Pen-y-Darren (ijzermijn bij Merthyr Tydfil in Wales). Daar beschikte men over rails waar met paardenkracht wagens over werden vervoerd. De stoomlocomotief kon tien wagens trekken met een snelheid van ongeveer 8 km/h. De eerste rit vond plaats op 21 februari 1804. Maar de locomotief was eigenlijk te zwaar voor de gietijzeren rails, die dan ook regelmatig braken. Praktisch was hij ook niet want men moest meelopen met de trein.

In 1830 reed zo een locomotief, de Rocket, met een snelheid van 50 km/uur over de eerste spoorlijn van de wereld, nog steeds in Engeland.

Vanaf 1839 reed ook in Nederland een stoomtrein op de eerste Nederlandse spoorwegverbinding tussen Amsterdam en Haarlem van de [HSM](/HSM "HSM"). Een replica (nagebouwde loc) daarvan is te vinden in het [Spoorwegmuseum](/Het_Spoorwegmuseum "Het Spoorwegmuseum"); [De Arend](/Arend_(locomotief) "Arend (locomotief)").

Later werd de stoomlocomotief door [diesel-](/Diesellocomotief "Diesellocomotief") en [elektrische locomotieven](/Elektrische_locomotief "Elektrische locomotief") vervangen omdat die sterker zijn en sneller op gang kunnen komen, want het opstoken van een stoomlocomotief duurt wel 10 tot 24 uur.

De hoogste snelheid van een stoomtrein werd bereikt in 1938: 202 km/uur.

### The Rocket

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Stephenson%27s_Rocket_--_colour_side_elevation_drawing_%28NRM_UK_SSPL_10301005%29.tif/lossy-page1-300px-Stephenson%27s_Rocket_--_colour_side_elevation_drawing_%28NRM_UK_SSPL_10301005%29.tif.jpg)](/Bestand:Stephenson%27s_Rocket_--_colour_side_elevation_drawing_(NRM_UK_SSPL_10301005).tif)

[Groter](/Bestand:Stephenson%27s_Rocket_--_colour_side_elevation_drawing_(NRM_UK_SSPL_10301005).tif "Groter")

Stephenson's Rocket

De eerste echt praktisch toepasbare stoomlocomotief was ‘The Rocket’ (Een stoommachine met wielen onder), gebouwd door spoorwegpionier [George Stephenson](/index.php?title=George_Stephenson&action=edit&redlink=1 "George Stephenson (de pagina bestaat niet)") en zijn zoon Robert Stephenson. Deze locomotief was een van de deelnemers aan de Rainhill Trials van 1829, een wedstrijd uitgeschreven door de directie van de (toen in aanleg zijnde) Liverpool & Manchester Railway. ‘The Rocket’ was, van de vijf deelnemende locomotieven, de duidelijke winnaar. Opmerkelijk is de mate waarin deze locomotief reeds de "klassieke vorm" van een stoomlocomotief heeft.’The Rocket’ werd voor het eerst gebruikt tussen Stockton en Darlington met als lading goederen wagons. Hij reed tegen een gemiddelde snelheid van 50 km/uur.

## De werking

In de stoomketel zit water. Met hout, steenkool of stookolie wordt een vuur gestookt. Dat was de taak van de stoker. Dat was zwaar werk, want die moest tijdens de reis steeds het vuur aanhouden. Het vuur brengt het water aan de kook en daardoor ontstaat stoom. Als er steeds meer stoom bijkomt ontstaat er druk. De stoom van de stoomtrein gaat door pijpen naar een zuiger. In een zuiger wordt een cilinder heen en weer bewogen en wordt de rechtlijnige heen-en-weer beweging door middel van een [krukas](/Krukas "Krukas") in een roterende (draaiende) beweging omgezet en de weergaande beweging van de zuiger wordt geregeld doordat de stoom afwisselend aan beide zeiden van de zuiger in de cilinder gevoerd wordt. De afgewerkte stoom wordt soms direct aan de buitenlucht afgegeven. De stoomschuif zorgt ervoor dat de stoom beurtelings voor en achter de zuiger komt, terwijl de afgewerkte stoom aan de andere kant via de stoomschuif naar de schoorsteen wordt geleid.

Op het eerste gezicht lijkt het onnodig dat de cilinder zowel heen als terug wordt geduwd. Door de snelheid zal de machine immers toch wel doorlopen. Het is dan echter niet mogelijk de machine vanuit stilstand in beweging te krijgen. Bij een automotor wordt hetzelfde probleem met een startmotor opgelost. Om ook vanuit het dode punt (als de zuiger in de uiterste positie staat in beweging te kunnen komen, heeft een locomotief meestal twee cilinders, een links en een rechts, met een fase- of hoekverschil van 90°. Er zijn ook locomotieven met drie of vier cilinders.

De zuiger is met een drijfstang verbonden met een kruk op een wiel. Je kunt dit vergelijken met een fietspomp. Hierdoor de heen-en-weergaande beweging van de zuiger wordt omgezet in een draaiende beweging. De andere wielen zijn met koppelstangen met het aangedreven wiel verbonden.
Een aparte kruk op het wiel zorgt via de schaar voor het bedienen van de stoomschuif. In de afbeelding beweegt de drijfstang van de stoomschuif tegengesteld aan de kruk, doordat de schaar de beweging omkeert. Met hendel 8 kan de machinist de drijfstang van de stoomschuif naar de onderkant van de schaar verplaatsen. De drijfstang beweegt dan in dezelfde richting als de kruk, en de locomotief rijdt achteruit.

[![Steam locomotive work2.gif](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/36/Steam_locomotive_work2.gif)](/Bestand:Steam_locomotive_work2.gif)

1. schaar
2. kruk
3. drijfstang
4. overbrenginsstans
5. krukas
6. stoomschuif
7. zuiger
8. hendel

## Bouw

De stoomlocomotief is gemaakt van metaal en staal, want het moest wel stevig zijn, in de ketel is het heel erg heet en het zou maar ontploffen. eerst werd hij met de hand gemaakt. De mensen vonden het eerst maar een enge machine maar uiteindelijk bleek het heel handig te zijn. Hij werd voor heel veel dingen gebruikt zoals kolen naar de fabriek te brengen. Of om mensen mee te vervoeren.

## Zijn er nog stoomtreinen vandaag?

De laatste stoomtrein in normale dienst in Nederland reed op 7 januari 1958, direct het Nederlands Spoorwegmuseum in. In België reed de laatste stoomtrein in normale dienst in 1966.Op 30 april 2006 reedt de laatste stoomtrein in China met een normale dienst. Alleen in sommige Latijns-Amerikaanse landen (namelijk Cuba) rijden er vandaag nog stoomlocomotieven in normale dienst. Nu rijden er overal wel stoomlocomotieven op toeristische trajecten (zie [spoorlijn](/Spoorlijn "Spoorlijn") en [Lijst van treintypen in Nederland](/Lijst_van_treintypen_in_Nederland "Lijst van treintypen in Nederland")). Ook zijn er veel stoomlocomotieven te zien in diverse musea zoals het Nederlands [Spoorwegmuseum](/Spoorwegmuseum "Spoorwegmuseum") te [Utrecht](/Utrecht_(stad) "Utrecht (stad)").

## Websites

- [Webpad stoommachine](http://webpad-stoommachine.yurls.net/)
- [Spoorwegmuseum](http://www.spoorwegmuseum.nl)

Afkomstig van Wikikids , de interactieve Nederlandstalige Internet-encyclopedie voor en door kinderen. " [https://wikikids.nl/index.php?title=Stoomtrein&oldid=884335](https://wikikids.nl/index.php?title=Stoomtrein&oldid=884335)"

[Categorie](/Speciaal:Categorie%C3%ABn "Speciaal:Categorieën"):

- [Trein](/Categorie:Trein "Categorie:Trein")

## Navigatiemenu

### Persoonlijke hulpmiddelen

- [Account aanmaken](/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Stoomtrein "Registreer je om een bijdrage toe te voegen aan WikiKids.")
- [Inloggen](/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Stoomtrein "Meld je aan om een bijdrage toe te voegen aan WikiKids. [o]")

### Naamruimten

- [Artikel](/Stoomtrein "Inhoudspagina bekijken [c]")
- [Overleg](/Overleg:Stoomtrein "Overleg over deze pagina [t]")

### Varianten

### Weergaven

- [Lezen](/Stoomtrein)
- [Brontekst bekijken](/index.php?title=Stoomtrein&action=edit "Deze pagina is beveiligd. U kunt wel de broncode bekijken. [e]")
- [Geschiedenis](/index.php?title=Stoomtrein&action=history "Eerdere versies van deze pagina [h]")

### Meer

### Zoeken

[Naar de hoofdpagina gaan](/Hoofdpagina "Naar de hoofdpagina gaan")

### Knoppen

- [De Boomhut](/Wikikids:Boomhut)
- [Hulp](/Wikikids:Alarm)

### Kids

- [KidsPortaal](/Portaal:Kids)
- [Nieuw artikel maken](/Wikikids:Meehelpen-NieuwePagina)
- [Plaatje uploaden](/Wikikids:Uploaden)

### Volwassenen

- [HulpPortaal](/Portaal:Hulp)
- [Nieuwe artikelen](/Speciaal:NieuwePaginas)
- [Recente Wijzigingen](/Speciaal:RecenteWijzigingen)

### Moderators

- [Controleer wijzigingen](https://wikikids.nl/index.php?hidebots=1&reviewStatus=unpatrolled&limit=50&days=90&tagfilter__Filter%3A+Experimenteren_color=c5&tagfilter__Filter%3A+Leeghalen_color=c5&tagfilter__Filter%3A+Onjuist+blokverzoek_color=c5&tagfilter__Filter%3A+Schuttingtaal_color=c5&tagfilter__Filter%3A+Weghalen+categorie%C3%ABn+_color=c5&title=Speciaal:RecenteWijzigingen&urlversion=2)
- [Filterlogboek](https://wikikids.nl/Speciaal:Filterlogboek?wpSearchUser=&wpSearchTitle=&wpSearchFilter=1%7C2%7C3%7C4%7C5%7C6%7C7%7C8%7C9%7C11%7C12%7C13%7C15%7C16%7C18%7C20%7C21%7C22%7C23%7C24%7C25%7C26%7C28%7C34)
- [Richtlijnen](/Wikikids:Richtlijnen_voor_moderatoren)
- [Blokkaderichtlijnen](/Wikikids:Richtlijnen_voor_moderatoren/blokkades)
- [CheckUser-verzoek](/Wikikids:CUVerzoek)
- [Blokverzoek](/Wikikids:Blokverzoek)
- [Uploaden](/Speciaal:WizardUploaden)

### Hulpmiddelen

- [Links naar deze pagina](/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Stoomtrein "Lijst met alle pagina's die naar deze pagina verwijzen [j]")
- [Gerelateerde wijzigingen](/Speciaal:RecenteWijzigingenGelinkt/Stoomtrein "Recente wijzigingen in pagina's waar deze pagina naar verwijst [k]")
- [Speciale pagina's](/Speciaal:SpecialePaginas "Lijst met alle speciale pagina's [q]")
- [Afdrukversie](javascript:print(); "Printvriendelijke versie van deze pagina [p]")
- [Permanente koppeling](/index.php?title=Stoomtrein&oldid=884335 "Permanente koppeling naar deze versie van de pagina")
- [Paginagegevens](/index.php?title=Stoomtrein&action=info "Meer informatie over deze pagina")

- Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 10 sep 2024 om 23:19.

- [Privacybeleid](/Wikikids:Privacybeleid "Wikikids:Privacybeleid")
- [Over Wikikids](/Wikikids:Info "Wikikids:Info")
- [Disclaimers](/Wikikids:Algemene_disclaimer "Wikikids:Algemene disclaimer")

- [![Powered by MediaWiki](/resources/assets/poweredby_mediawiki_88x31.png)](https://www.mediawiki.org/)