Industriële Revolutie – Samenvatting, oorzaken en gevolgen
Impact van de Industriële Revolutie. Verbeteringen in de huisnijverheid en landbouw legden de basis voor het ontstaan van de Industriële ...
‘sociale kwestie’
Maar lang niet iedereen profiteerde van deze sterke productiegroei. Door urbanisatie groeiden de steden razendsnel. Veel mensen trokken van het platteland naar de stad, waar ze vaak vlak bij de fabriek kwamen te wonen. Er ontstond hierdoor, met name in de negentiende eeuw, een arme stedelijke arbeidersklasse. Door lage lonen, slechte werkomstandigheden (lange werkdagen van wel zestien uur) en kinderarbeid ontstond de zogeheten <anchor>‘sociale kwestie’</anchor>: het arbeidersvraagstuk dat draaide om de kwestie hoe de slechte levens- en werkomstandigheden van arbeiders en hun gezinnen aangepakt en opgelost moesten worden.
De sociale kwestie (het arbeidersvraagstuk, 19e eeuw) | Historiek
De sociale kwestie (het arbeidersvraagstuk, 19e eeuw) \| Historiek

[![Führer und Verführer](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2024/09/Fuhrer-und-Verfuhrer_19sept.jpg)](https://historiek.net/verfuhrer)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

- [Onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - [Inhoudsopgave (XYZ)](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - Populaire rubrieken
    - [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/ "Griekse mythologie – Goden en verhalen")
    - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/ "Eerste Wereldoorlog, achtergrondverhalen")
    - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ "Tweede Wereldoorlog")
    - [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
    - [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
    - [Vaderlandse Geschiedenis](https://historiek.net/vaderlandse-geschiedenis-nederland-tijdlijn/ "Vaderlandse geschiedenis – tijdlijn")
    - [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/ "Archeologische ontdekkingen")
    - [Politiek](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)
    - [Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/ "Lijst van uitvindingen")
    - [Landen](https://historiek.net/landen-alfabetisch/ "Artikelen over de geschiedenis van verschillende landen")
    - [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Bio’s](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Alfabetische lijst](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/biografieen/woii-bios/ "Kopstukken van de Tweede Wereldoorlog")
  - [Uitvinders](https://historiek.net/c/biografieen/uitvinders/ "Lijst van uitvinders")
  - [Ontdekkingsreizigers](https://historiek.net/c/biografieen/ontdekkingsreizigers/ "Lijst van ontdekkingsreizigers")
  - [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Alle artikelen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/ "Interessante fragmenten uit nieuwe geschiedenisboeken")
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/ "Besprekingen van geschiedenisboeken")
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/ "Recent verschenen geschiedenisboeken")
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
  - [Uitgeverijen en auteurs](https://historiek.net/uitgevers/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Alles](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Museumnieuws](https://historiek.net/c/nieuws/museumnieuws/)
- [Website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Over ons](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Steun](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/)

# De sociale kwestie (het arbeidersvraagstuk, 19e eeuw)

De arbeider tijdens de industrialisatie

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/04/innl-96x96.jpg)Nationaal Historisch Museum](https://historiek.net/author/nationaal-historisch-museum/)

Gepubliceerd op28 juli 2020

1 minuut leestijd

![Sociale kwestie - Werkomstandigheden in een ijzerwalsfabriek (Adolph Menzel, ca. 1875)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2018/02/Sociale-kwestie-Werkomstandigheden-in-een-ijzerwalsfabriek-Adolph-Menzel-ca.-1875.jpeg) Sociale kwestie - Werkomstandigheden in een ijzerwalsfabriek (Adolph Menzel, ca. 1875)

**In de negentiende eeuw kwam de [industrialisatie](https://historiek.net/industriele-revolutie-samenvatting-oorzaken-gevolgen/78430/ "industrialisatie") op gang. Daardoor veranderde Nederland in snel tempo en niet alleen ten goede. De ‘sociale kwestie’ werd een belangrijk probleem.**

[![Kinderen in een fabriek (Lewis Hine, 1908)](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20320%20233%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2012/06/Kinderen-in-een-fabriek-Lewis-Hine-1908.jpeg "") Kinderen in een fabriek (Lewis Hine, 1908)Toen Nederland in de negentiende eeuw een industrieland werd, werd ook de fabrieksarbeider geboren. Die werkte dagelijks veertien uur in gevaarlijke, smerige fabrieken en kreeg daarvoor slecht betaald. Wie een ongeluk kreeg, of door zijn baas werd ontslagen, was de klos: uitkeringen bestonden nog niet. Kinderen werkten mee, vaak net zo hard als hun ouders.

### Woningnood en krotten

Ook thuis hadden de arbeiders het zwaar. De komst van de industrie had veel mensen naar de steden gelokt, met woningnood tot gevolg. Gezinnen woonden in kelders en krotten. En door alle ellende grepen veel arbeiders ook nog eens naar de drank.

Aan deze armoedige situatie moest duidelijk iets gebeuren. Vanaf 1866 richtten arbeiders verenigingen op om voor hun belangen op te komen – de eerste vakbonden. Ook veel welgestelde burgers maakten zich zorgen. Zij noemden de problemen van de arbeider _‘de sociale quaestie’_. Ruwe manieren en een gebrek aan beschaving van ‘het volk’ hoorden daar volgens hen ook bij.

### Kinderarbeid

De bezorgde burgers stichtten verenigingen om prostitutie, drankgebruik en kermisbezoek tegen te gaan en om de arbeiders op te voeden. Zij wilden de sociale kwestie graag helpen oplossen. Een beetje uit mededogen, maar ook een beetje uit angst voor een opstand.

En ook de overheid deed haar best. Verschillende wetten maakten het leven van de arbeider stukje bij beetje wat aangenamer. Zo kwam er een verbod op [kinderarbeid](https://historiek.net/samuel-van-houten-kinderwetje/2989/) (1874), een arbeidswet (1889) tegen uitbuiting, een leerplichtwet (1900) en een woningwet (1901).

**Lees ook:** [Industriële Revolutie – Samenvatting, oorzaken en gevolgen](https://historiek.net/industriele-revolutie-samenvatting-oorzaken-gevolgen/78430/)

**…en:** [Samuel van Houten (1837-1930) en zijn ‘Kinderwetje’](https://historiek.net/samuel-van-houten-kinderwetje/2989/)

**Overzichtspagina:** [Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/vaderlandse-geschiedenis-nederland-tijdlijn/)

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/04/innl.jpg)](https://historiek.net/author/nationaal-historisch-museum/)

Nationaal Historisch MuseumLaatste berichten

De stichting Nationaal Historisch Museum werd in 2008 opgericht. Het was de bedoeling een fysiek museum te stichten, maar zover kwam het nooit. Verschillende artikelen die op de inmiddels opgeheven website innl.nl werden gepubliceerd, zijn met toestemming van het museum doorgeplaatst op Historiek.

1. [De Norden Bombsight, Amerika’s geheime wapen](https://historiek.net/norden-bombsight-amerikas-geheime-wapen/156428/)
2. [Jongeren en alcohol (in vroeger tijden)](https://historiek.net/jongeren-en-alcohol-in-vroeger-tijden/156324/)
3. [Experimenteren met democratie](https://historiek.net/experimenteren-met-democratie/156221/)
4. [Bierbelasting – Belangrijke inkomstenbron voor steden](https://historiek.net/bierbelasting-belangrijke-inkomstenbron-voor-steden/156210/)

[Bekijk alles](https://historiek.net/author/nationaal-historisch-museum/)

[Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fsociale-kwestie-arbeidersvraagstuk-industrialisatie%2F75587%2F)
- [X](https://x.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fsociale-kwestie-arbeidersvraagstuk-industrialisatie%2F75587%2F&text=De+sociale+kwestie+%28het+arbeidersvraagstuk%2C+19e+eeuw%29&via=historiek)
- [Linkedin](https://www.linkedin.com/shareArticle?mini=true&url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fsociale-kwestie-arbeidersvraagstuk-industrialisatie%2F75587%2F&title=De+sociale+kwestie+%28het+arbeidersvraagstuk%2C+19e+eeuw%29)
- [Pinterest](https://pinterest.com/pin/create/button/?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fsociale-kwestie-arbeidersvraagstuk-industrialisatie%2F75587%2F&description=De+sociale+kwestie+%28het+arbeidersvraagstuk%2C+19e+eeuw%29)
- [Whatsapp](https://api.whatsapp.com/send?phone=&text=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fsociale-kwestie-arbeidersvraagstuk-industrialisatie%2F75587%2F)
- [Email](/cdn-cgi/l/email-protection#fac5898f98909f998ec7be9fdfc8ca899599939b969fdfc8ca918d9f898e939fdfc8cadfc8c2929f8edfc8ca9b88989f939e9f88898c889b9b9d898e8f91dfc8b9dfc8cacbc39fdfc8ca9f9f8f8ddfc8c3dcd9cac9c2c198959e83c7928e8e8a89dfc9bbdfc8bcdfc8bc9293898e9588939f91d4949f8edfc8bc899599939b969fd7918d9f898e939fd79b88989f939e9f88898c889b9b9d898e8f91d793949e8f898e88939b9693899b8e939fdfc8bccdcfcfc2cddfc8bc)

## Uit dezelfde rubriek

[![Afbeelding van Napoleon uit 1810](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20966%20649%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/decreet-van-rambouillet-1810-napoleon/129543/)

### [Decreet van Rambouillet (1810)](https://historiek.net/decreet-van-rambouillet-1810-napoleon/129543/)

[![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%201000%20632%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/gemeente-in-de-genen-geerten-waling-wim-voermans/75923/)

### [De Nederlandse Opstand: een lokale revolutie](https://historiek.net/gemeente-in-de-genen-geerten-waling-wim-voermans/75923/)

[![Carl von Rabenhaupt](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20891%20615%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/carl-von-rabenhaupt-verdediger-groningen/136737/)

### [Carl von Rabenhaupt – Redder van Groningen](https://historiek.net/carl-von-rabenhaupt-verdediger-groningen/136737/)

## Recent gepubliceerd

[![Spaanse Armada in het Kanaal, 1588, ets van Frans Hogenberg, 1588 - ca. 1591](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/spaanse-armada-slag-bij-grevelingen/167104/)

### [De ‘mythische’ Spaanse Armada en de Slag bij Grevelingen](https://historiek.net/spaanse-armada-slag-bij-grevelingen/167104/)

[![Franse belegering van Brussel tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog (1746).](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/oostenrijkse-successieoorlog/166770/)

### [De Oostenrijkse Successieoorlog (1740-1748)](https://historiek.net/oostenrijkse-successieoorlog/166770/)

[![Moord op de gebroeders De Witt, 20 augustus 1672](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/moord-op-de-gebroeders-de-witt/166757/)

### [De gruwelijke moord op de gebroeders De Witt](https://historiek.net/moord-op-de-gebroeders-de-witt/166757/)

[![Slag bij Ane](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/slag-bij-ane-1227-drenthe/70046/)

### [Slag bij Ane (28 juli 1227) – ‘De Guldensporenslag van de Lage Landen’](https://historiek.net/slag-bij-ane-1227-drenthe/70046/)

#### Gratis geschiedenismagazine

Ontvang, net als ruim 52.000 anderen, iedere week de gratis nieuwsbrief van Historiek:

### Ook interessant?

[![Amsterdam in 1544](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/steun-amsterdam-aan-filips-ii-werd-sterk-gehinderd-door-geuzenpers/52052/)

### [Steun Amsterdam aan Filips II werd sterk gehinderd door ‘Geuzenpers’](https://historiek.net/steun-amsterdam-aan-filips-ii-werd-sterk-gehinderd-door-geuzenpers/52052/)

[![Radbod - Detail van de boekcover van Luit van der Tuuk's boek](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/radbod-719-koning-in-twee-werelden/109735/)

### [Radbod (?-719) – Koning in twee werelden](https://historiek.net/radbod-719-koning-in-twee-werelden/109735/)

[![Dirck Volckertsz Coornhert (1522-1590) - Detail van een portret door Cornelis Cornelisz. van Haarlem Dirck Volckertsz Coornhert (1522-1590) - Detail van een portret door Cornelis Cornelisz. van Haarlem](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/dirk-volckertsz-coornhert-theoloog-en-vrijdenker/154263/)

### [De onvermoeibare strijd van Coornhert voor gewetensvrijheid](https://historiek.net/dirk-volckertsz-coornhert-theoloog-en-vrijdenker/154263/)

- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Lees een willekeurig artikel](https://historiek.net/willekeurig-bericht)
- [25 laatste berichten](https://historiek.net/veel-gelezen/)
- [Steun ons werk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

> Mede dankzij onze donateurs zijn al onze artikelen gratis te lezen. Op Historiek vindt u dus geen PREMIUM artikelen of 'slotjes'.

[Steun ons ook](https://historiek.net/donatie-historiek/)

### Recent online

[![De Pastorius-spionnen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/een-bizarre-nazi-spionageoperatie-in-de-verenigde-staten/166825/)

### [Een bizarre nazi-spionageoperatie in de Verenigde Staten](https://historiek.net/een-bizarre-nazi-spionageoperatie-in-de-verenigde-staten/166825/)

[![Titelblad van Anna Bijns’ eerste bundel, 1528](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/anna-bijns-dichter-tussen-uitersten/167490/)

### [Anna Bijns, dichter tussen uitersten](https://historiek.net/anna-bijns-dichter-tussen-uitersten/167490/)

[![Prehistorische rotsschildering in de Grot van Lascaux](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/de-grot-van-lascaux-fotoserie/18313/)

### [De grot van Lascaux – ‘Sixtijnse Kapel’ van de paleolithische kunst](https://historiek.net/de-grot-van-lascaux-fotoserie/18313/)

[![Musketier - uit de Wapenhandelinghe van Roers, Musquetten ende Spiessen, Jacob de Gheyn, 1607](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20480%20335%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/de-luikse-wapenindustrie-tijdens-de-tachtigjarige-oorlog/135097/)

### [De Luikse wapenindustrie tijdens de Tachtigjarige Oorlog](https://historiek.net/de-luikse-wapenindustrie-tijdens-de-tachtigjarige-oorlog/135097/)

[Meer leestips](https://historiek.net/thema/populair/) [Verras mij!](https://historiek.net/willekeurig-bericht "Direct naar een populair artikel")

### Populaire rubrieken

[Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/) [Filosofie](https://historiek.net/c/filosofie/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

### Populaire berichten uit ons archief

- [![Sadistische stiefmoeders en menseneters](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/sadistische-stiefmoeders-en-menseneters/43369/)

### [Sadistische stiefmoeders en menseneters](https://historiek.net/sadistische-stiefmoeders-en-menseneters/43369/)

- [![Dukdalf: ‘Een touw om Alva’s nek!’](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/dukdalf-een-touw-om-alvas-nek/43108/)

### [Dukdalf: ‘Een touw om Alva’s nek!’](https://historiek.net/dukdalf-een-touw-om-alvas-nek/43108/)

- [![Het begin van alles: een reusachtige explosie](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/het-begin-van-alles-een-reusachtige-explosie/68960/)

### [Het begin van alles: een reusachtige explosie](https://historiek.net/het-begin-van-alles-een-reusachtige-explosie/68960/)

- [![Napoleon, messias tegen wil en dank](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/napoleon-adam-zamoyski-biografie/83621/)

### [Napoleon, messias tegen wil en dank](https://historiek.net/napoleon-adam-zamoyski-biografie/83621/)

- [![Koning Croesus (595-546 v.Chr.) – De rijkste man ter wereld](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/croesus-de-rijkste-man-ter-wereld/71156/)

### [Koning Croesus (595-546 v.Chr.) – De rijkste man ter wereld](https://historiek.net/croesus-de-rijkste-man-ter-wereld/71156/)

- [![Spierballen nodig voor harde schijf van 5MB](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/spierballen-nodig-voor-harde-schijf-van-5mb/64614/)

### [Spierballen nodig voor harde schijf van 5MB](https://historiek.net/spierballen-nodig-voor-harde-schijf-van-5mb/64614/)

- [![De held Herakles (Hercules) en zijn twaalf werken](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/herakles-hercules-held-twaalf-werken/56909/)

### [De held Herakles (Hercules) en zijn twaalf werken](https://historiek.net/herakles-hercules-held-twaalf-werken/56909/)

- [![Het Aramees: de eerste wereldtaal](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/aramees-eerste-wereldtaal-bijbel/71290/)

### [Het Aramees: de eerste wereldtaal](https://historiek.net/aramees-eerste-wereldtaal-bijbel/71290/)


[Meer leestips](https://historiek.net/c/populair/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht) [Voorpagina](https://historiek.net/)

### Bekijk een rubriek:

[Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/) [Amsterdam](https://historiek.net/c/amsterdam/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Azië](https://historiek.net/c/azie/) [België](https://historiek.net/c/landen/belgie/) [Biografieën](https://historiek.net/c/biografieen/) [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/) [Boekfragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/) [Dieren](https://historiek.net/c/dieren/) [Duitsland](https://historiek.net/c/landen/duitsland/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Engeland](https://historiek.net/c/landen/engeland/) [Eten en drinken](https://historiek.net/c/eten-en-drinken/) [Fotografie](https://historiek.net/c/fotografie/) [Frankrijk](https://historiek.net/c/landen/frankrijk-geschiedenis/) [Geneeskunde](https://historiek.net/c/geneeskunde/) [Geschiedenisboeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/) [Griekenland](https://historiek.net/c/landen/griekenland/) [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/) [Historische achtergronden](https://historiek.net/c/historische-achtergronden/) [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Jodenvervolging](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/jodenvervolging/) [Koningshuis](https://historiek.net/c/koningshuis/) [Kunstgeschiedenis](https://historiek.net/c/kunstgeschiedenis/) [Literatuur](https://historiek.net/c/literatuur/) [Maritieme geschiedenis](https://historiek.net/c/maritieme-geschiedenis/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Muziekgeschiedenis](https://historiek.net/c/muziekgeschiedenis/) [Nederlands-Indië / Indonesië](https://historiek.net/c/nederlands-indie/) [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/) [Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/) [Populair](https://historiek.net/c/populair/) [Religieuze geschiedenis](https://historiek.net/c/religieuze-geschiedenis/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Rusland](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Spanje](https://historiek.net/c/landen/spanje-geschiedenis/) [Sportgeschiedenis](https://historiek.net/c/sportgeschiedenis/) [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/) [Televisie](https://historiek.net/c/televisie/) [Trivia](https://historiek.net/c/trivia/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/) [Vorstenhuizen](https://historiek.net/c/biografieen/leden-van-vorstenhuizen/)

### Meer ontdekken?

[Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht)

### Gratis wekelijkse nieuwsbrief

[![Historiek, online geschiedenis](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%2046%22%3E%3C/svg%3E)![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%20100%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net)

"Geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken voor een breed publiek."

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

**Algemeen**

[Over ons](https://historiek.net/over-ons/)

[Colofon](https://historiek.net/colofon/)

[Adverteren](https://historiek.net/adverteren-op-historieknet/)

[Privacy](https://historiek.net/historieknet-privacybeleid/)

[Disclaimer](https://historiek.net/discaimer/)

[Informatie voor auteurs](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Informatie voor uitgevers](https://historiek.net/uitgevers/)

[Informatie voor scholieren](https://historiek.net/over-ons/#school)

**Extra**

[Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Onderwerppagina](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

[Geschiedenisboeken (site)](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Footer&utm_campaign=Footerlink)

[Enne Koops (1978-2023)](https://historiek.net/enne-koops-im-1978-2023/153694/)

**Steun**

[Fout melden](https://historiek.net/opmerkingen-bij-artikelen/)

[Doneren](https://historiek.net/donatie-historiek/)

[Meeschrijven](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Affliate-link Bol](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2F&name=de%20winkel%20van%20ons%20allemaal&subid=bottomlink)

**© 2024 [Historiek v.o.f.](https://historiek.net) \|** Onafhankelijk particulier initiatief

[Maak ons werk mede mogelijk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- Historiek
  - [Over deze website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Gratis geschiedenismagazine](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Historiek ondersteunen](https://historiek.net/donatie-historiek/)
- Volg ons
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/newsletter/)
  - [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
  - [X / Twitter](https://x.com/historiek)
  - [Bluesky](https://bsky.app/)
  - [Feed / RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Historische personen](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
- [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
- [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/)
- [Filosofen](https://historiek.net/c/biografieen/filosofen/)
- [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/)
- Oorlogen
  - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/)
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/)
  - [Koude Oorlog](https://historiek.net/c/koude-oorlog/)
  - [Vietnamoorlog](https://historiek.net/vietnamoorlog-oorzaken-samenvatting-gevolgen/76855/)
  - [Tachtigjarige Oorlog](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/tachtigjarige-oorlog/)
- [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/)
- [Lijst van uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/)
- [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/)
- [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/)
- [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/)
- [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
- [Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/)
- Boeken
  - [Alle boekberichten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/)
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/)
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/)
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
- [Steun Historiek](https://historiek.net/donatie-historiek/)

×