De angst voor een nieuwe Koude Oorlog - Historisch Nieuwsblad
Een belangrijke ontwikkeling tijdens de Koude Oorlog was de wapenwedloop. Amerika en de Sovjet-Unie probeerden om elkaar te overtreffen in militaire slagkracht, ...
Bondsrepubliek
Na de Tweede Wereldoorlog werd Duitsland opgedeeld in twee delen, de <anchor>Bondsrepubliek</anchor> Duitsland (BRD) in het westen en de Duitse Democratische Republiek ( DDR) in het oosten. Ook Berlijn werd opgedeeld: de Berlijnse Muur werd de letterlijke scheidslijn tussen Oost- en West-Berlijn. De Berlijnse Muur groeide uit tot het symbool van de Koude Oorlog, net als het IJzeren Gordijn.
Het Wirtschaftswunder van de Duitse Bondsrepubliek
Het Wirtschaftswunder van de Duitse Bondsrepubliek[Naar hoofdinhoud springen](#main) [Naar footer springen](#footer)

[![Logo](https://www.historischnieuwsblad.nl/assets/novio/img/logo.svg)](/ "Historisch Nieuwsblad")

Terugblikken is de beste manier om vooruit te kijken

[Abonneren](https://shop.historischnieuwsblad.nl/print-abonnementen)

Historische verhalen over de Amerikaanse verkiezingenHistorisch Nieuwsblad 9 - 2024 [Bestellen](https://www.magazineshop.nl/collections/historisch-nieuwsblad/products/historisch-nieuwsblad-9-2024/) [Abonneren](https://shop.historischnieuwsblad.nl/print-abonnementen)

![Historisch Nieuwsblad 9 - 2024](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/08/HN91-ezgif.com-webp-to-jpg-converter-79x97-c-default.jpg)

[![Logo](https://www.historischnieuwsblad.nl/assets/novio/img/logo.svg)](/ "Historisch Nieuwsblad")

[Home](/ "Home")

[Dossiers](https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/ "Dossiers")

[Magazines](https://www.historischnieuwsblad.nl/magazines/ "Magazines")

[Podcast](https://www.historischnieuwsblad.nl/boekencast/ "Podcast")

[Evenementen](https://www.historischnieuwsblad.nl/evenementen/ "Evenementen")

[Home](/ "Home")

[Dossiers](https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/ "Dossiers")

[Magazines](https://www.historischnieuwsblad.nl/magazines/ "Magazines")

[Podcast](https://www.historischnieuwsblad.nl/boekencast/ "Podcast")

[Evenementen](https://www.historischnieuwsblad.nl/evenementen/ "Evenementen")

[Home](/ "Home")

[Dossiers](https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/ "Dossiers")

[Magazines](https://www.historischnieuwsblad.nl/magazines/ "Magazines")

[Podcast](https://www.historischnieuwsblad.nl/boekencast/ "Podcast")

[Evenementen](https://www.historischnieuwsblad.nl/evenementen/ "Evenementen")

Zoek naar een artikel

Menu
[Inloggen](https://www.historischnieuwsblad.nl/account/login/ "Inloggen")

[Shop](https://www.magazineshop.nl/collections/historisch-nieuwsblad "Shop")

[Contact](https://www.historischnieuwsblad.nl/veelgestelde-vragen/ "Contact")

[Abonneren](https://shop.historischnieuwsblad.nl/print-abonnementen "Abonneren")

[Shop](https://www.magazineshop.nl/collections/historisch-nieuwsblad "Shop")

[Contact](/veelgestelde-vragen/ "Contact")

[Inloggen](https://www.historischnieuwsblad.nl/account/login/ "Inloggen")

[Shop](https://www.magazineshop.nl/collections/historisch-nieuwsblad "Shop")

[Contact](https://www.historischnieuwsblad.nl/veelgestelde-vragen/ "Contact")

[Home](https://www.historischnieuwsblad.nl/) [Dossiers](https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/) [Koude Oorlog](https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/koude-oorlog/) Het Wirtschaftswunder van de Duitse Bondsrepubliek

# Het Wirtschaftswunder van de Duitse Bondsrepubliek

- Gepubliceerd op:
29 maart 2022

- Laatste update
14 dec 2023

- Auteur:

Koen Vossen

- 10 minuten leestijd


![Vrouwen in de Duitse Bondsrepubliek.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2022/03/46-wirtschaft1-opening-hires-1344x420-c-default.jpg)

![Wereldleiders tijdens de Koude Oorlog.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2007/10/16-koude-oorlog1-opening-scaled-e1608810161873-388x220-c-default.jpg)

DossierKoude Oorlog [Bekijk dossier](https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/koude-oorlog/)

**In 1945 was het land van Goethe, Kant en Beethoven veranderd in het land van Auschwitz, Dachau en Buchenwald. De Duitse Bondsrepubliek moest zichzelf opnieuw uitvinden. En dat lukte, dankzij het _Wirtschaftswunder_. Al zaten tot afschuw van veel jongeren nog steeds voormalige nazi’s op cruciale posities.**

‘Zoveel begin was er nog nooit. Zoveel einde ook niet,’ zo typeert historicus Harald Jähner de situatie in Duitsland na de val van het Derde Rijk in mei 1945. Dat einde was inderdaad overal zichtbaar. Nog nooit was een land zo volledig failliet als Duitsland in 1945, zowel in economisch, politiek en cultureel als in moreel opzicht. De meeste steden – van Dresden tot Emmerich, van Hamburg tot Pforzheim – waren door alle bombardementen en beschietingen veranderd in ruïnes. Wegen, bruggen, havens en fabrieken waren volledig verwoest.  Van al het puin dat was achtergebleven kon een 4000 meter hoge berg worden gebouwd, zo had iemand eens berekend.

_Meer lezen over Duitsland? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief._

E-mailadres

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.


Uw aanmelding is helaas niet gelukt. Probeer het later nog eens.


Het straatbeeld werd gedomineerd door de lange emmerketens van de _Trümmerfrauen_ (‘puinvrouwen’), de ruige zwartemarkthandel waar sigaretten als betaalmiddel golden en de informatieborden met lange lijsten van overledenen en posters met vermiste personen. De oorlog had het leven gekost aan 7,5 miljoen Duitsers, meer dan 10 procent van de bevolking. Van de overlevenden waren er 14 miljoen verdreven uit de door het Rode Leger bezette Oost-Pruisen, Silezië, Pommeren en Sudetenland (de _Heimatvertriebenen_). Geschat wordt dat maar liefst 1,8 miljoen vrouwen in de leeftijd tussen 12 en 80 minimaal eenmaal, maar meestal vaker, waren verkracht door de soldaten van het Rode Leger. Nog eens 10 miljoen Duitse soldaten zaten in krijgsgevangenkampen, waarvan een derde in de Sovjet-Unie. Als ze al terugkeerden, bleken de ooit trotse Germaanse soldaten dikwijls veranderd in kreupele, morsige bullebakken die hangend op de sofa hun vrouw weer richting aanrecht probeerden te dirigeren. Een ware echtscheidingsgolf was het gevolg.

![De Bondsrepubliek Duitsland moet helemaal opnieuw beginnen. Berlijn, 19 juli 1945.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2022/03/46-wirtschaft2-ruine-hires.jpg)Stunde Null: na de oorlog moet Duitsland helemaal opnieuw beginnen. Berlijn, 19 juli 1945.

### Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees.
Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici.
Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99.
Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

[Log in als abonnee](https://www.historischnieuwsblad.nl/account/login/?redirect_url=https%3A%2F%2Fwww.historischnieuwsblad.nl%2Fhet-duitse-wirtschaftswunder%2F) [Geen abonnee? Bekijk de abonnementen](https://shop.historischnieuwsblad.nl/online-abonnementen)

Politiek was Duitsland een speelbal geworden van de geallieerde mogendheden, die het land hadden opgedeeld in vier bezettingszones. Wat de toekomst zou brengen was nog volstrekt onduidelijk. In verschillende landen, waaronder Nederland, waren al ambitieuze annexatieplannen uitgedacht. Cultureel en moreel was het Duitse failliet zo mogelijk nog groter. Het land van Goethe, Kant en Beethoven was het land van Auschwitz, Dachau en Buchenwald geworden, van sadistische kampartsen, racistische complotdenkers, gewetenloze beulen en bloedfanatieke kindsoldaten. De Amerikaanse bezetters verboden hun soldaten aanvankelijk contact te leggen met de barbaarse Duitsers (het _Fraternisierungsverbot_) en hingen posters op met foto’s van de concentratiekampen en de tekst: ‘ _Diese Schandtaten, euere Schuld_.’ Behalve met de Neurenberger processen hoopten de Amerikanen door een uitvoerig beleid van denazificatie en heropvoeding weer enige beschaving in het land te brengen.

## Opels, BMW’s en Mercedessen in de Bondsrepubliek

Maar 1945 gold ook als een nieuw begin. Nu het absolute nulpunt van de Duitse geschiedenis was bereikt, kon de weg naar boven worden ingeslagen. Op de puinhopen van het oude foute Duitsland kon een tweede vaderland worden opgebouwd. In het door de Sovjet-Unie bezette deel van Duitsland werd dat de socialistische Duitse Democratische Republiek; in de Britse, Franse en Amerikaanse zone ontstond in 1949 de Bondsrepubliek Duitsland. Deze was op liberaal-kapitalistische leest geschoeid en beschouwde zichzelf als een ‘strijdbare democratie’, waarin voor extremisten van links én rechts geen plaats meer was.

> De Amerikanen behandelden oud-nazi’s pragmatisch

Het partijenstelsel werd gestut door nieuwe partijen als de liberale FDP, de christen-democratische CDU (en haar Beierse tak de CSU), plus de oudere maar onbesmette sociaal-democratische SPD. Bondskanselier werd Konrad [Adenauer](https://www.historischnieuwsblad.nl/konrad-adenauer-1876-1967/), een sluwe oudgediende uit de Republiek van Weimar. Dankzij Britse en Amerikaanse hulp kreeg een nieuw medialandschap vorm met kwaliteitsbladen als _Der Spiegel_ en _Die Zeit_, kranten als _Die Welt_ en de _Süddeutsche Zeitung_, en uitgeverijconcerns als Rowohlt, Suhrkampf en Axel Springer. Door lid te worden van de NAVO en later de EEG raakte de Bondsrepubliek stevig verankerd in het Westen en werd de Duitse deling steeds dieper.

In 1949 werd Konrad Adenauer (1876-1967) op 73-jarige leeftijd de eerste bondskanselier van de Bondsrepubliek. Gezien zijn leeftijd leek zijn benoeming een tijdelijke oplossing, maar Adenauer zou het ambt liefst 14 jaar bekleden. In 1963 droeg hij op 87-jarige leeftijd met veel tegenzin het stokje over aan Ludwig Erhard. Hij was zijn politieke carrière al tijdens het Wilhelminische Keizerrijk begonnen. Tussen 1917 en 1933 was hij burgemeester van Keulen, maar na de machtsovername van Hitler werd hij op een zijspoor gezet. In de jaren van het Derde Rijk hield hij zich gedeisd.

Hoewel hij dit naar buiten toe anders deed voorkomen, was Adenauer niet rouwig om de deling van Duitsland. Hij voelde zich vooral een katholieke Rijnlander en had weinig op met de militaristische en lutherse Pruisen in het oosten van het land. Zijn blik was vooral naar het westen gericht, en hij was dan ook warm voorstander van deelname aan de NAVO en de EEG. Vooral de verzoening met Frankrijk achtte hij van levensbelang en in Charles de Gaulle vond hij zijn Franse evenknie.

Omdat hij weinig vertrouwen had in de democratische gezindheid van zijn eigen volk wilde hij de kloof tussen burger en politiek zo groot mogelijk houden. Met de verkiezingsslogan ‘ _Keine Experimente_’ cultiveerde hij zijn imago van wijze oude vader met een afkeer van rare fratsen en wilde avonturen. In 1967 nam Adenauer afscheid van de Bondsdag; een jaar later overleed hij.

Voor de meeste Duitsers was de belangrijkste vernieuwing echter het Wirtschaftwunder, het wonderbaarlijk snelle economische herstel na 1949 in de Bondsrepubliek. Het arme verslagen Duitsland veranderde in nauwelijks tien jaar tijd in de economische motor van Europa. Alsof er niets was gebeurd, kocht de wereld weer massaal Duitse producten zoals de koelkasten van AEG en Siemens, de brommers van Zündapp en Kreidler, de sportartikelen van Adidas en de pillen van Bayer. De sigaret had als betaalmiddel plaatsgemaakt voor de alom gerespecteerde Duitse mark. Onder leiding van minister van Economische Zaken Ludwig Erhard was een op overleg tussen sociale partners gebaseerde ‘sociale markteconomie’ gevestigd. Ondanks de aanvankelijk nog lage lonen bleven stakingen uit. Daardoor groeide de economie als kool met gemiddeld meer dan 7 procent per jaar, verdween de in 1945 torenhoge werkloosheid als sneeuw voor de zon en steeg het gemiddelde inkomen tussen 1945 en 1970 met maar liefst 400 procent.

![Productiehal van Volkswagen in de Bondsrepubliek.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2022/03/46-wirtschaft6-fabriek-hires.jpg)Productiehal van Volkswagen in Wolfsburg, 1962.

Met hun Opels, BMW’s en Mercedessen vielen de Duitsers na enige jaren weer in groten getale hun buurlanden binnen, ditmaal slechts gewapend met zonnebrandcrème, fototoestel en dikke portemonnee. En met herwonnen trots dat het eigen volk door noeste vlijt en harmonieuze samenwerking vanuit een verslagen positie toch weer was opgestaan. Symbool voor het Wirtschaftswunder-nationalisme werd het Wonder van Bern, toen in 1954 de Duitse _Mannschaft_ de finale van het wereldkampioenschap voetbal na een 0-2 achterstand met 3-2 won van de onverslaanbaar geachte Hongaren.

## Bondsrepubliek heeft zijn wortels in Derde Rijk

Voor veel Duitsers zal 1945 gevoeld hebben als een _Stunde Null_, zoals 1945 ook genoemd werd, maar toch was de breuk minder radicaal dan ze graag deden voorkomen. In de ambtenarij, de rechtspraak, de diplomatie en in de politiek wemelde het in de Bondsrepubliek van de voormalige NSDAP-bonzen en SS-officieren, die zichzelf na 1945 hadden heruitgevonden als volbloeddemocraten. De capitulatie in 1945 betekende voor velen ook het omzetten van een knop waarmee alle oude overtuigingen en herinneringen werden uitgeschakeld en de eigen betrokkenheid kon worden ontkend.

Zelfs figuren die na 1945 door de geallieerden waren weggezuiverd, keerden tamelijk geruisloos terug in de samenleving. Op de kritiek over deze personele continuïteit met het Derde Rijk reageerde Adenauer tamelijk laconiek: ‘Zolang je geen schoon water hebt, gooi je het vuile niet weg.’ Ook de Amerikanen gaven na de uitbraak van de [Koude Oorlog](https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/koude-oorlog/) de voorkeur aan een meer pragmatische omgang met nazi’s en stopten vrij abrupt met hun ambitieuze denazificatiebeleid.

> Dankzij zwijgen en zwoegen konden de Duitsers wennen aan de nieuwe democratie

Op economisch gebied was er ondanks alle verwoestingen evenmin sprake van een Stunde Null. Zeker, het arbeidsethos, de stabiele munt en de harmonieuze arbeidsverhoudingen droegen bij aan het wonderbaarlijke herstel. Net als de Marshallhulp, de Europese samenwerking en de door de Korea Oorlog aangewakkerde vraag naar Duits staal. De aanwezigheid van de vele berooide Heimatvertriebenen zorgde bovendien voor een goedkope arbeidsreserve, die ook nog eens werd aangevuld door de in de jaren vijftig aanhoudende exodus uit de DDR, waar de economie veel moeizamer herstelde. Pas met de bouw van de Muur in 1961 droogde deze stroom goedkope arbeidskrachten op en moesten gastarbeiders uit Italië, Joegoslavië en Turkije de vacatures vullen.

Maar ook het economisch herstel na 1945 had zijn wortels in het Derde Rijk. Veel steden en fabrieken lagen in 1945 weliswaar in puin, maar dat gold niet voor de bankrekeningen van veel Duitsers. Heel wat succesvolle ondernemers van het Wirtschaftswunder hadden tijdens de oorlog een aardig startkapitaal vergaard met plunderingen in de bezette gebieden, onteigeningen van Joodse bezittingen en de slavenarbeid in de kampen. Daarnaast kon de Bondsrepubliek bovendien profiteren van het economisch beleid van het Derde Rijk.

![Duitse toeristen gaan op vakantie in de buurlanden, 1958.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2022/03/46-wirtschaft9-toerist-hires.jpg)Duitse toeristen gaan op vakantie in de buurlanden, 1958.

De vele investeringen in de infrastructuur en communicatie, nieuwe technologieën, auto-industrie en chemische producten waren in eerste instantie bedoeld om de oorlogsinspanning te ondersteunen, maar zouden ook na 1945 hun waarde bewijzen. Hetzelfde gold voor het meritocratische, nationaal-socialistische onderwijsbeleid, waardoor vele getalenteerde jongeren uit minder bevoorrechte klassen met de nieuwste kennis en technieken werden klaargestoomd voor leidinggevende posities. Pas na 1945 zouden zij deze posities onder een geheel ander politiek gesternte gaan innemen. Hun geavanceerde knowhow konden ze gebruiken voor de opbouw van de modernste fabrieksinstallaties en de aanleg van snelle autowegen. Dat de oude fabrieken met hun ouderwetse machines waren verwoest bleek achteraf een _blessing in disguise_.

## Felle kritiek op de Bondsrepubliek

Illustratief is de geschiedenis van het automerk Volkswagen. Op initiatief van [Adolf Hitler](https://www.historischnieuwsblad.nl/dossiers/adolf-hitler/) ontwierp Ferdinand Porsche deze _Kraft-durch-Freude_-auto als een ‘wagen voor het volk’. In 1938 opende de Volkswagen-fabriek zijn deuren op een braakliggend terrein nabij Fallersleben in Nedersaksen. Pas in 1940 rolden de eerste Volkswagens van de lopende band, maar door de uitbraak van de oorlog zouden er niet veel meer volgen. De infrastructuur en de kennis bleven na Stunde Null echter aanwezig en onder leiding van Heinrich Nordhoff – in het Derde Rijk topman van Opel – werd de gemoderniseerde Volkswagen populair en er werden miljoenen exemplaren van verkocht. Rondom de autofabriek was inmiddels een provisorische stad ontstaan, aanvankelijk Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben genaamd, maar na 1945 omgedoopt in Wolfsburg **.** De bruine wortels van de Volkswagen bleken noch in Duitsland, noch in het buitenland de verkoop in de weg te staan.

## Belichaming van het welbevinden

Meer nog dan Konrad Adenauer gold Ludwig Erhard (1897-1977) als de vader van het Wirtschaftswunder. Na een bescheiden wetenschappelijke en zakelijke carrière werd Erhard in 1949 minister van Economische Zaken. Hij stond aan de basis van de sociale markteconomie, gebaseerd op de vrije markt, sociale voorzieningen en overleg met werkgevers en werknemers. Met zijn dikke sigaar, corpulente voorkomen en gestreepte kostuums belichaamde de razend populaire Erhard het West-Duitse economisch welbevinden.

Toch kwam zijn beleid van economische groei lang niet iedereen ten goede. De ongelijkheid in Duitsland zou toenemen tijdens zijn ministerschap. Erhard had een moeizame verhouding met Adenauer. Die deed alles wat in zijn vermogen lag om te voorkomen dat Erhard hem in 1963 zou opvolgen, zoals eerder was afgesproken. Adenauers inschatting dat Erhard niet geschikt was voor het hoogste ambt bleek juist. Als bondskanselier gold Erhard als besluiteloos, zwak en slecht op de hoogte. Al na drie jaar trad hij af ten gunste van partijgenoot Kurt Georg Kiesinger.

Hoewel de continuïteit tussen de Bondsrepubliek en het Derde Rijk ook in de jaren vijftig al wel aan de orde werd gesteld, zou die pas in de jaren zestig echt onderwerp van debat worden. De felle kritiek van de jongere generaties op de stilte en hypocrisie van de jaren van het Wirtschaftswunder zorgde voor een sterke polarisatie in de Bondsrepubliek, die jaren zou aanhouden. ‘Laten we ongehoorzaamheid tegen de nazigeneratie organiseren. Laten wij alsnog doen wat zij na 1945 verzuimden: laten we de nazipest de stad uit drijven,’ zo heette het op een studentenpamflet uit 1967.

![Vol zelfvertrouwen poseert Ludwig Erhard bij een levensgrote D-mark, 1968.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2022/03/46-wirtschaft8-mark-hires.jpg)Vol zelfvertrouwen poseert Ludwig Erhard bij een levensgrote D-mark, 1968.

Inmiddels heeft deze felle kritiek plaatsgemaakt voor een zekere consensus dat al het zwijgen en zwoegen wellicht de beste manier was om de Duitsers na twaalf jaar nationaal-socialistische heerschappij te laten wennen aan de nieuwe democratie. De welvaart die het Wirtschaftwunder bracht, toonde aan dat ook in Duitsland de democratie wel degelijk kon functioneren. Daar plukken de Duitsers, en de rest van Europa, tot op de dag van vandaag de vruchten van.

## Meer weten:

- _A History of Germany 1918-2020_ (2021) door Mary Fulbrook beschrijft het verdeelde land.
- _Wolfstijd. Duitsland en de Duitsers_ (2019) door Harald Jähner gaat over de eerste tien jaar na de oorlog.
- _Schaduwen van de Duitse geschiedenis_ (1991) door Friso Wielenga analyseert de omgang met het nazi-verleden.

Dit artikel is gepubliceerd in [Historisch Nieuwsblad 4 - 2022](https://www.historischnieuwsblad.nl/magazines/historisch-nieuwsblad-4-2022/)

[Twitter](https://twitter.com/intent/tweet?text=https%3A%2F%2Fwww.historischnieuwsblad.nl%2Fhet-duitse-wirtschaftswunder%2F "Twitter")[Facebook](http://www.facebook.com/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fwww.historischnieuwsblad.nl%2Fhet-duitse-wirtschaftswunder%2F "Facebook")[Whatsapp](whatsapp://send?text=https%3A%2F%2Fwww.historischnieuwsblad.nl%2Fhet-duitse-wirtschaftswunder%2F "Whatsapp")[Email](mailto:https%3A%2F%2Fwww.historischnieuwsblad.nl%2Fhet-duitse-wirtschaftswunder%2F "Email")

Dit artikel is geschreven door:
[Koen Vossen](https://www.ru.nl/personen/vossen-k)

Koen Vossen is historicus, publicist en docent politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.


![Schrijf je in voor de nieuwsbrief](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2022/11/Nieuwsbriefinschrijving2-1-678x346-c-default.jpg)

### Meld u aan voor de Historische Nieuwsbrief

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox. Hierin wordt de link tussen heden en verleden gelegd. Met de nieuwsbrief van Historisch Nieuwsblad mist u niets op het gebied van geschiedenis.

E-mailadres

Uw aanmelding is helaas niet gelukt. Probeer het later nog eens.


### Dossier Koude Oorlog

[![Leider Paul de Groot spreekt op een CPN-congres in Rotterdam. Achter hem een portret van Stalin, 26 februari 1950.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/08/46-cpn1-opening-hires-scaled-e1722863428995-75x75-c-default.jpg)\
\
![Leider Paul de Groot spreekt op een CPN-congres in Rotterdam. Achter hem een portret van Stalin, 26 februari 1950.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/08/46-cpn1-opening-hires-scaled-e1722863428995-700x500-228x130-c-default.jpg)\
\
Artikel\
\
\
**CPN verbood haar leden om Joden te helpen**\
\
De CPN beroemde zich erop dat leden in het verzet hadden gezeten. Maar ze verbood leden om Joodse onderduikers te helpen, omwille van de eigen veiligheid.\
\
\
\
Lees meer](https://www.historischnieuwsblad.nl/de-cpn-verbood-haar-leden-om-joden-te-helpen/) [![Een jong stel uit West-Berlijn kust elkaar voor het Russische oorlogsmonument aan de grens met Oost-Berlijn, 1970.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/06/01-honey1-opening-hires-scaled-e1719403072226-75x75-c-default.jpg)\
\
![Een jong stel uit West-Berlijn kust elkaar voor het Russische oorlogsmonument aan de grens met Oost-Berlijn, 1970.](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/06/01-honey1-opening-hires-scaled-e1719403072226-700x500-228x130-c-default.jpg)\
\
Artikel\
\
\
**Operatie Romeo: infiltreren in het hart van de vijand**\
\
Alleenstaande secretaresses op een vertrouwenspositie werden tijdens de Koude Oorlog verleid door spionnen van de Stasi.\
\
\
\
Lees meer](https://www.historischnieuwsblad.nl/operatie-romeo-infiltreren-in-het-hart-van-de-vijand/) [![Geneefse Conventies worden getekend in 1949](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/06/Geneva_Conventions_-_signing_in_1949-e1718027452895-75x75-c-default.jpg)\
\
![Geneefse Conventies worden getekend in 1949](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/06/Geneva_Conventions_-_signing_in_1949-e1718027452895-700x500-228x130-c-default.jpg)\
\
Interview\
\
\
**Verdragen van Genève draaiden ook om eigenbelang**\
\
Israël en Hamas worden ervan beschuldigd dat ze het internationaal oorlogsrecht schenden. Dat recht bestaat onder meer uit de Verdragen van Genève uit 1949.\
\
\
\
Lees meer](https://www.historischnieuwsblad.nl/verdragen-van-geneve-draaiden-ook-om-eigenbelang/) [![Moedjahedien](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/05/Moedjahedien-e1716364187480-75x75-c-default.png)\
\
![Moedjahedien](https://www.historischnieuwsblad.nl/app/uploads/2024/05/Moedjahedien-e1716364187480-700x474-228x130-c-default.png)\
\
Interview\
\
\
**‘Koude Oorlog werkt door in Midden-Oosten’**\
\
Met zijn olievoorraden en strategische ligging was het Midden-Oosten tijdens de Koude Oorlog een hoofdprijs voor grootmachten. Maar het bleek ook een moeilijk te beheersen slangenkuil.\
\
\
\
Lees meer](https://www.historischnieuwsblad.nl/koude-oorlog-werkt-door-in-midden-oosten/)

[![Logo](https://www.historischnieuwsblad.nl/assets/novio/img/logo.svg)](/)

Schrijf u in voor [onze nieuwsbrief](/nieuwsbrief/)

[Facebook](https://www.facebook.com/historischnieuwsblad "Facebook")

#### HISTORISCH NIEUWSBLAD

[Over ons](https://www.historischnieuwsblad.nl/over-ons/ "Over ons")

[Abonneren](https://shop.historischnieuwsblad.nl/print-abonnementen "Abonneren")

[Shop](https://www.magazineshop.nl/collections/historisch-nieuwsblad "Shop")

[Adverteren](https://www.historischnieuwsblad.nl/adverteren/ "Adverteren")

#### CONTACT & SERVICE

[Klantenservice](https://www.historischnieuwsblad.nl/contactpagina/ "Klantenservice")

[Vacatures](https://www.historischnieuwsblad.nl/vacatures/ "Vacatures")

[Algemene voorwaarden](https://www.magazineshop.nl/pages/algemene-voorwaarden "Algemene voorwaarden")

[Privacy](https://www.magazineshop.nl/pages/privacy-statement "Privacy")

[Cookies](https://www.magazineshop.nl/pages/cookies "Cookies")

#### HISTORISCH NIEUWSBLAD

[Over ons](https://www.historischnieuwsblad.nl/over-ons/ "Over ons")

[Abonneren](https://shop.historischnieuwsblad.nl/print-abonnementen "Abonneren")

[Shop](https://www.magazineshop.nl/collections/historisch-nieuwsblad "Shop")

[Adverteren](https://www.historischnieuwsblad.nl/adverteren/ "Adverteren")

#### MEER HISTORISCH NIEUWSBLAD

[Inloggen](https://www.historischnieuwsblad.nl/account/login/ "Inloggen")

[Vacatures](https://www.historischnieuwsblad.nl/vacatures/ "Vacatures")

#### KLANTENSERVICE

[Veelgestelde vragen](https://www.historischnieuwsblad.nl/veelgestelde-vragen/ "Veelgestelde vragen")

[Contact](https://www.historischnieuwsblad.nl/contactpagina/ "Contact")

#### DISCLAIMERS

[Algemene voorwaarden](https://www.magazineshop.nl/pages/algemene-voorwaarden "Algemene voorwaarden")

[Privacy](https://www.magazineshop.nl/pages/privacy-statement "Privacy")

[Cookies](https://www.magazineshop.nl/pages/cookies "Cookies")