Samenvatting, oorzaken en gevolgen Industriële Revolutie - Historiek
Uitvindingen in landbouw, mijnbouw & nijverheid. In Engeland wist de Britse landadel enkele verbeteringen in de mijnbouw en landbouw door te ...
Verzuiling in Nederland
Op termijn leidde de Industriële Revolutie tot groeiende welvaart en de sociale en politieke emancipatie van tal van bevolkingsgroepen. Vrouwen kregen na de Eerste Wereldoorlog – toen zij vaak de leeggevallen plekken in de industrie opvingen – in Europa massaal het kiesrecht, tijdens de <anchor>Verzuiling in Nederland</anchor> (1880-1920) wisten allerlei groepen als katholieken, protestanten en socialisten zich te emanciperen, terwijl na de Tweede Wereldoorlog in meerdere Europese landen verzorgingsstaten opgebouwd werden die de welvaart eerlijker verdeelden.
Verzuiling en ontzuiling - Ideologische verdeling van Nederland | Historiek
Verzuiling en ontzuiling - Ideologische verdeling van Nederland \| Historiek

[![Führer und Verführer](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2024/09/Fuhrer-und-Verfuhrer_19sept.jpg)](https://historiek.net/verfuhrer)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

- [Onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - [Inhoudsopgave (XYZ)](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - Populaire rubrieken
    - [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/ "Griekse mythologie – Goden en verhalen")
    - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/ "Eerste Wereldoorlog, achtergrondverhalen")
    - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ "Tweede Wereldoorlog")
    - [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
    - [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
    - [Vaderlandse Geschiedenis](https://historiek.net/vaderlandse-geschiedenis-nederland-tijdlijn/ "Vaderlandse geschiedenis – tijdlijn")
    - [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/ "Archeologische ontdekkingen")
    - [Politiek](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)
    - [Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/ "Lijst van uitvindingen")
    - [Landen](https://historiek.net/landen-alfabetisch/ "Artikelen over de geschiedenis van verschillende landen")
    - [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Bio’s](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Alfabetische lijst](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/biografieen/woii-bios/ "Kopstukken van de Tweede Wereldoorlog")
  - [Uitvinders](https://historiek.net/c/biografieen/uitvinders/ "Lijst van uitvinders")
  - [Ontdekkingsreizigers](https://historiek.net/c/biografieen/ontdekkingsreizigers/ "Lijst van ontdekkingsreizigers")
  - [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Alle artikelen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/ "Interessante fragmenten uit nieuwe geschiedenisboeken")
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/ "Besprekingen van geschiedenisboeken")
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/ "Recent verschenen geschiedenisboeken")
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
  - [Uitgeverijen en auteurs](https://historiek.net/uitgevers/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Alles](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Museumnieuws](https://historiek.net/c/nieuws/museumnieuws/)
- [Website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Over ons](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Steun](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)· [Religieuze geschiedenis](https://historiek.net/c/religieuze-geschiedenis/)· [Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/)

# Verzuiling en ontzuiling

Ideologische verdeling van Nederland in de jaren 1880-1960

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/01/Enne-Koops-1-150x150.jpg)Enne Koops](https://historiek.net/author/enne-koops/)

Gepubliceerd op4 april 2021

3 minuten leestijd

![Verzuiling en ontzuiling - Ieder zijn eigen zuil (cc - Pixabay)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2018/01/Verzuiling-en-ontzuiling-Ieder-zijn-eigen-zuil-cc-Pixabay.jpeg) Verzuiling en ontzuiling - Ieder zijn eigen zuil (cc - Pixabay)

**Het begrip verzuiling duidt op de verdeling van een samenleving in bevolkingsgroepen die zich op levensbeschouwelijke of sociaal-economische basis afzonderlijk organiseren. Bijvoorbeeld in eigen [politieke](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/ "politieke") partijen, met eigen vakbonden, scholen, sociale vangnetten, kranten en leider(s). Deze maatschappelijke verdeling van de samenleving in de jaren 1880-1960 bestond in Nederland, maar kwam in vergelijkbare vormen ook voor in landen als België, [Zwitserland](https://historiek.net/c/landen/zwitserland/ "Zwitserland"), Libanon en Maleisië. Deze bijdrage gaat over de verzuiling in Nederland.**

[![De grondwet van 1848 - cc](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20320%20234%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2018/01/De-grondwet-van-1848-cc.jpeg "") De grondwet van 1848 – ccDe term verzuiling heeft een negatieve bijklank en wordt vaak gebruikt door mensen die tegen een dergelijke maatschappelijke verdeling zijn. Het begrip ‘verzuiling’ is vermoedelijk ontstaan in de jaren 1930. Een van de eerste vermeldingen van ‘verzuiling’ of ‘zuil’ kwam voor in het rapport _Werk voor de werkloze jeugd_ (1933), waarin de term ‘moderne zuil’ vermeld stond als aanduiding van meerdere sociaaldemocratische (socialistische) organisaties.

In 1939 schreef het [Limburgsch Dagblad](https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=zuil+protestant&coll=ddd&identifier=ddd%3A010934419%3Ampeg21%3Aa0160&resultsidentifier=ddd%3A010934419%3Ampeg21%3Aa0160) (24 april 1939) over het bestaan van vier zuilen in Nederland: de katholieke zuil, de protestantse zuil, de socialistische (of sociaaldemocratische) zuil en de neutrale (ook wel liberale of algemene) zuil. Deze zuilen waren ontstaan vanaf 1880. Maar hoe verliep dit proces van verzuiling precies?

### Het ontstaan en de groei van de verzuiling: vier groepen

De zuilvorming begon in de hoek van het protestantisme. De gereformeerden wilden een vuist maken tegen de groeiende invloed van het liberalisme in Nederland. Ook vormde hun organisatievorming een reactie op de liberale grondwet van 1848, van [Johan Rudolph Thorbecke](https://historiek.net/johan-thorbecke-grondlegger-parlementaire-democratie/1127/ "Johan Rudolph Thorbecke"), die de katholieken ruimte gaf om de bisschoppelijke structuur in Nederland te herstellen, wat in 1853 gebeurde. De [protestanten](https://historiek.net/protestanten-herkomst-oorsprong-spiers/118306/ "protestanten") reageerden hierop met een protestbeweging, de [Aprilbeweging](https://historiek.net/aprilbeweging-1853-protestanten-katholieken/74618/ "Aprilbeweging") van 1853.

[![Guillaume Groen van Prinsterer](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20314%20500%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2016/08/Guillaume-Groen-van-Prinsterer.jpg "") [Guillaume Groen van Prinsterer](https://historiek.net/guillaume-groen-van-prinsterer-biografie/126351/ "Guillaume Groen van Prinsterer")Aanvankelijk maakten de protestanten onder [Guillaume Groen van Prinsterer](https://historiek.net/groen-van-prinsterer-was-een-echte-europeaan/13554/) zich sterk voor de financiering van het bijzondere onderwijs (onderwijs op religieuze grondslag) naast het openbare onderwijs. In 1860 richtte hij de Vereniging voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs op, die dit moest verwezenlijken. In 1917 werd dit ideaal bereikt met de Pacificatie.

Maar het was vooral Groen van Prinsterers opvolger [Abraham Kuyper](https://historiek.net/abraham-kuyper-klokkenist-der-kleine-luyden/57653/ "Abraham Kuyper") die de verzuiling een impuls gaf door organisatievorming. In 1879 richtte hij de [eerste Nederlandse politieke partij](https://historiek.net/abraham-kuyper-en-de-eerste-politieke-partij/18319/) op, de Antirevolutionaire Partij (ARP) – ‘antirevolutionair’ stond voor verzet tegen de idealen van de [Franse Revolutie](https://historiek.net/franse-revolutie-tijdlijn-oorzaken-samenvatting/71927/ "Franse Revolutie") -, in 1880 gevolgd door de Vrije Universiteit, een gereformeerde universiteit – ‘vrije’ stond voor: los van overheidsbemoeienis – in [Amsterdam](https://historiek.net/c/amsterdam/ "Amsterdam"). Het motto van de neocalvinist Abraham Kuyper was ‘ [soevereiniteit](https://historiek.net/soevereiniteit-volkssoevereiniteit-betekenis-synoniem/133808/ "soevereiniteit") in eigen kring’: het recht om als ideologische groep (gereformeerden) op elk niveau in de samenleving tot eigen organisaties over te gaan. Andere protestantse groepen – hervormden en bevindelijk gereformeerden – volgden het voetspoor van Kuyper en richtten ook hun eigen politieke bewegingen op, zoals de CHU (1908) en de [SGP](https://historiek.net/geschiedenis-sgp-staatkundig-gereformeerde-partij-sgp/74594/ "SGP") (1918).

De andere groepen reageerden hierna op de gereformeerde organisatievorming en sloegen dezelfde weg in. De katholieken kregen met de Roomsch-Katholieke Staatspartij (RKSP) in 1926 – daarvoor bestond al een eigen kiesvereniging – een eigen politieke partij. De sociaaldemocraten richtten de SDAP op (1894) en de liberalen stichtten in 1885 de Liberale Unie, waar later afsplitsingen als de Vrijzinnig- [Democratische](https://historiek.net/democratie-betekenis-kenmerken/82679/ "Democratische") Bond (VDB, 1901) uit voortkwamen.

[![Oude radio - cc](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20320%20406%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2018/01/Oude-radio.jpeg "") Oude radio – ccDe vier maatschappelijke groepen kregen met name in de jaren 1900-1950 hun eigen periodieken, media, onderwijsinstellingen, et cetera. Zo lazen gereformeerden het blad _De Standaard_ van Abraham Kuyper en tijdens en na de [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ "Tweede Wereldoorlog") het gereformeerde dagblad _Trouw_, dat als verzetskrant begonnen was. De NCRV bracht (vanaf 1924) de protestantse boodschap via de radio en later de televisie. De katholieken lazen op hun beurt _De Maasbode_ (opgegaan in _De Tijd_) en vanaf 1919 De Volkskrant, terwijl ze de KRO kregen als omroepstelsel en de Katholieke Universiteit Nijmegen (vanaf 1923, tegenwoordig de Radboud Universiteit) als onderwijsinstelling.

De sociaaldemocraten (socialisten) organiseerden zich met name rond de partij SDAP (1894), lazen bladen als _Het Vrije Volk_ en de krant _Het Parool_, en konden zich in het [interbellum](https://historiek.net/interbellum-betekenis-kenmerken/80520/ "interbellum") laven aan de radio-uitzendingen van de VARA.

De liberale, algemene of neutrale zuil was het minst sterk georganiseerd. Maar ook hier onderscheidde men zich duidelijk van andere ideologische groepen, met partijen als de VDB en de Liberale Unie, de door een fusie ontstane Liberale Staatspartij (LSP, 1921), de AVRO (1927) en eigen periodieken als de _Nieuwe Rotterdamsche Courant_ en het _Algemeen Handelsblad_.

### Ontzuiling vanaf de jaren 1960

Onder invloed van de culturele tegenbeweging van de jaren 1960 (de antihouding van de [Provo’s](https://historiek.net/provo-jaren-1960/69505/)), de opkomst van televisie en de groeiende welvaart (mensen konden op [vakantie](https://historiek.net/de-vakantie-danken-we-aan-de-rechtbank/165939/ "vakantie") en ontdekten andere gebieden en opvattingen) vanaf de jaren 1960 trad in die tijd een periode van ontzuiling in. De ontkerkelijking nam toe en de banden met ideologische organisaties werden in de decennia erna steeds losser. Een kenmerkend voorbeeld van de ontzuiling is de samenwerking die katholieken en protestanten in 1980 aangingen in de nieuwe partij het CDA. Maar ook verschijnselen als teruglopend kerkbezoek en het fenomeen van de zwevende kiezer horen bij de ontzuiling.

**Boek:** [Van verzuiling tot versplintering – Fons Kockelmans](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2Fp%2Fvan-verzuiling-tot-versplintering-nederlandse-politiek-sinds-nacht-van-schmelzer%2F9200000016140058%2F&name=Van%20verzuiling%20tot%20versplintering.%20De%20Nederlan...)

**Meer:** [Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)

**Ook interessant:** [Tijdlijn & samenvatting Nederlandse geschiedenis](https://historiek.net/vaderlandse-geschiedenis-nederland-tijdlijn/)

[Bronnen](#bronnen) ▼

Boeken

 -Arend Lijphart, [Verzuiling, pacificatie en kentering in de Nederlandse politiek](https://geschiedenis-winkel.nl/p/verzuiling-pacificatie-en-kentering-in-de-nederlandse-politiek/) (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2008 \[heruitgave uit 1968\]).

Internet

 -https://www.politiekcompendium.nl/id/vh4valnpjczv/verzuiling\_en\_ontzuiling

 -https://www.parlement.com/id/vh8lnhrpfxub/verzuiling

 -https://nl.wikipedia.org/wiki/Verzuiling

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/01/Enne-Koops-1-480x480.jpg)](https://historiek.net/author/enne-koops/)

Enne KoopsLaatste berichten

Enne Koops (1978-2023), historicus en docent geschiedenis en maatschappijleer. [In memoriam](https://historiek.net/enne-koops-im-1978-2023/153694/)

1. [Slag bij Ane (28 juli 1227) – ‘De Guldensporenslag van de Lage Landen’](https://historiek.net/slag-bij-ane-1227-drenthe/70046/)
2. [Herbert Hoover – Amerikaanse president en filantroop](https://historiek.net/herbert-hoover-president-biografie/153527/)
3. [De Feniciërs, een multicultureel volk uit het Middellandse Zeegebied](https://historiek.net/feniciers-boek-jigoulov-bespreking/153204/)
4. [Zolang er leven is, is er hoop](https://historiek.net/zolang-er-leven-is-hoop-herkomst/152705/)

[Bekijk alles](https://historiek.net/author/enne-koops/)

[Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/), [Religieuze geschiedenis](https://historiek.net/c/religieuze-geschiedenis/), [Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fwat-is-verzuiling-nederland-ontzuiling%2F74577%2F)
- [X](https://x.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fwat-is-verzuiling-nederland-ontzuiling%2F74577%2F&text=Verzuiling+en+ontzuiling&via=historiek)
- [Linkedin](https://www.linkedin.com/shareArticle?mini=true&url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fwat-is-verzuiling-nederland-ontzuiling%2F74577%2F&title=Verzuiling+en+ontzuiling)
- [Pinterest](https://pinterest.com/pin/create/button/?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fwat-is-verzuiling-nederland-ontzuiling%2F74577%2F&description=Verzuiling+en+ontzuiling)
- [Whatsapp](https://api.whatsapp.com/send?phone=&text=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fwat-is-verzuiling-nederland-ontzuiling%2F74577%2F)
- [Email](/cdn-cgi/l/email-protection#aa95d9dfc8c0cfc9de97fccfd8d0dfc3c6c3c4cd8f989acfc48f989ac5c4ded0dfc3c6c3c4cd8c899a999291c8c5ced397c2dededad98f99eb8f98ec8f98ecc2c3d9dec5d8c3cfc184c4cfde8f98ecddcbde87c3d987dccfd8d0dfc3c6c3c4cd87c4cfcecfd8c6cbc4ce87c5c4ded0dfc3c6c3c4cd8f98ec9d9e9f9d9d8f98ec)

## Uit dezelfde rubriek

[![De spoorwegstakingen van 1903 - "Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil" - detail van een spotprent van Albert Hahn](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20900%20536%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/spoorwegstakingen-1903-worgwetten/75745/)

### [Spoorwegstakingen van 1903 – “Gansch het raderwerk staat stil…”](https://historiek.net/spoorwegstakingen-1903-worgwetten/75745/)

[![Oude kaart van Italië met enkele gebieden waar de irredentisten hun oog op lieten vallen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20632%20458%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/irredentisme-betekenis/167314/)

### [Irredentisme – Betekenis](https://historiek.net/irredentisme-betekenis/167314/)

[![Verenigde Naties](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%201024%20652%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/verenigde-naties-ontstaan-ontwikkeling-betekenis/133818/)

### [Verenigde Naties – Geschiedenis & ontwikkeling](https://historiek.net/verenigde-naties-ontstaan-ontwikkeling-betekenis/133818/)

## Recent gepubliceerd

[![Bordesscène van de ministers van het kabinet-Van Agt I, met Hans Wiegel rechts van koningin Juliana](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/loyalisten-in-het-cda-tijdens-het-kabinet-van-agt-i/167356/)

### [Loyalisten in het CDA tijdens het kabinet Van Agt I](https://historiek.net/loyalisten-in-het-cda-tijdens-het-kabinet-van-agt-i/167356/)

[![Geïllustreerde kaart gepubliceerd door de Guardia Civil met het koninkrijk Spanje en zijn resterende koloniale bezittingen in 1895](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/vorming-van-de-natiestaat-1890-1914/167175/)

### [Vorming van de natiestaat (1890-1914)](https://historiek.net/vorming-van-de-natiestaat-1890-1914/167175/)

[![Oude kaart van Italië met enkele gebieden waar de irredentisten hun oog op lieten vallen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/irredentisme-betekenis/167314/)

### [Irredentisme – Betekenis](https://historiek.net/irredentisme-betekenis/167314/)

[![Victoria Claflin Woodhull](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/victoria-woodhull-eerste-vrouwelijke-presidentskandidate-amerika/167056/)

### [Victoria Woodhull, de eerste vrouwelijke presidentskandidate van Amerika](https://historiek.net/victoria-woodhull-eerste-vrouwelijke-presidentskandidate-amerika/167056/)

#### Gratis geschiedenismagazine

Ontvang, net als ruim 52.000 anderen, iedere week de gratis nieuwsbrief van Historiek:

### Ook interessant?

[![Wilfried Martens in 2010](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wilfried-martens-premier-belgie/37579/)

### [Wilfried Martens – Belgische premier](https://historiek.net/wilfried-martens-premier-belgie/37579/)

[![Willem Schermerhorn](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/willem-schermerhorn-de-onbekende-minister-president/42378/)

### [Willem Schermerhorn: de onbekende minister-president](https://historiek.net/willem-schermerhorn-de-onbekende-minister-president/42378/)

[![Dwaze Moeders-bijeenkomst in 2012](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/dwaze-moeders-argentinie/148287/)

### [De ‘Dwaze Moeders’ van Argentinië](https://historiek.net/dwaze-moeders-argentinie/148287/)

- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Lees een willekeurig artikel](https://historiek.net/willekeurig-bericht)
- [25 laatste berichten](https://historiek.net/veel-gelezen/)
- [Steun ons werk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

> Donateurs ondersteunen ons project en dragen direct bij aan de uitbreiding van ons archief.

[Meer informatie](https://historiek.net/donatie-historiek/)

### Recent online

[![Moderne spijkerbroeken](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/als-vrouwen-de-broek-dragen/167422/)

### [Als vrouwen de broek dragen…](https://historiek.net/als-vrouwen-de-broek-dragen/167422/)

[![Voor de argeloze wandelaar nauwelijks zichtbaar: in het midden van links naar rechts de zuidzijde van de wal rond kamp Laren 1.](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/geheimen-geeft-gooise-heide-mondjesmaat-prijs/167512/)

### [Geheimen geeft Gooise heide mondjesmaat prijs](https://historiek.net/geheimen-geeft-gooise-heide-mondjesmaat-prijs/167512/)

[![Zwaard van Ommerschans op een campagnebeeld voor de Bronstijd-tentoonstelling](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/beroemde-bronstijd-zwaarden-hebben-zelfde-metaalsamenstelling/167457/)

### [Beroemde Bronstijd-zwaarden hebben zelfde metaalsamenstelling](https://historiek.net/beroemde-bronstijd-zwaarden-hebben-zelfde-metaalsamenstelling/167457/)

[![Vlag van de NSB (Nationaal-Socialistische Beweging)](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20480%20384%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/nsb-nationaal-socialistische-beweging-tweede-wereldoorlog/129548/)

### [NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) – Geschiedenis](https://historiek.net/nsb-nationaal-socialistische-beweging-tweede-wereldoorlog/129548/)

[Meer leestips](https://historiek.net/thema/populair/) [Verras mij!](https://historiek.net/willekeurig-bericht "Direct naar een populair artikel")

### Populaire rubrieken

[Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/) [Filosofie](https://historiek.net/c/filosofie/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

### Populaire berichten uit ons archief

- [![Aderlating (aderlaten),  een oude medische techniek](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/aderlaten-aderlating-middeleeuwen/86208/)

### [Aderlating (aderlaten), een oude medische techniek](https://historiek.net/aderlaten-aderlating-middeleeuwen/86208/)

- [![Beelden van een verwoeste stad | Berlijn, juli 1945](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/beelden-van-een-verwoeste-stad-berlijn-juli-1945/59168/)

### [Beelden van een verwoeste stad \| Berlijn, juli 1945](https://historiek.net/beelden-van-een-verwoeste-stad-berlijn-juli-1945/59168/)

- [![Schaduwoorlog – Het geheime liquidatieprogramma van de Mossad](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/schaduwoorlog-het-geheime-liquidatieprogramma-van-de-mossad/110072/)

### [Schaduwoorlog – Het geheime liquidatieprogramma van de Mossad](https://historiek.net/schaduwoorlog-het-geheime-liquidatieprogramma-van-de-mossad/110072/)

- [![Roodkapje: met vleesch en been verslonden](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/roodkapje-met-vleesch-en-been-verslonden/44116/)

### [Roodkapje: met vleesch en been verslonden](https://historiek.net/roodkapje-met-vleesch-en-been-verslonden/44116/)

- [![Jumbo, de megaolifant die een wereldster werd](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/jumbo-de-megaolifant-die-een-wereldster-werd/59759/)

### [Jumbo, de megaolifant die een wereldster werd](https://historiek.net/jumbo-de-megaolifant-die-een-wereldster-werd/59759/)

- [![Chinese onderkruipers – De eerste Chinese arbeiders in de Rotterdamse haven](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/chinese-onderkruipers-de-eerste-chinese-arbeiders-in-de-rotterdamse-haven/131837/)

### [Chinese onderkruipers – De eerste Chinese arbeiders in de Rotterdamse haven](https://historiek.net/chinese-onderkruipers-de-eerste-chinese-arbeiders-in-de-rotterdamse-haven/131837/)

- [![Hoe lang duurde de 80-jarige oorlog?](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/hoe-lang-duurde-de-80-jarige-oorlog/82665/)

### [Hoe lang duurde de 80-jarige oorlog?](https://historiek.net/hoe-lang-duurde-de-80-jarige-oorlog/82665/)

- [![Het bijzondere verhaal van Anthelme Mangin, een stakker zonder herinneringen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/het-bijzondere-verhaal-van-anthelme-mangin-een-stakker-zonder-herinneringen/160493/)

### [Het bijzondere verhaal van Anthelme Mangin, een stakker zonder herinneringen](https://historiek.net/het-bijzondere-verhaal-van-anthelme-mangin-een-stakker-zonder-herinneringen/160493/)


[Meer leestips](https://historiek.net/c/populair/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht) [Voorpagina](https://historiek.net/)

### Bekijk een rubriek:

[Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/) [Amsterdam](https://historiek.net/c/amsterdam/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Azië](https://historiek.net/c/azie/) [België](https://historiek.net/c/landen/belgie/) [Biografieën](https://historiek.net/c/biografieen/) [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/) [Boekfragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/) [Dieren](https://historiek.net/c/dieren/) [Duitsland](https://historiek.net/c/landen/duitsland/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Engeland](https://historiek.net/c/landen/engeland/) [Eten en drinken](https://historiek.net/c/eten-en-drinken/) [Fotografie](https://historiek.net/c/fotografie/) [Frankrijk](https://historiek.net/c/landen/frankrijk-geschiedenis/) [Geneeskunde](https://historiek.net/c/geneeskunde/) [Geschiedenisboeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/) [Griekenland](https://historiek.net/c/landen/griekenland/) [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/) [Historische achtergronden](https://historiek.net/c/historische-achtergronden/) [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Jodenvervolging](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/jodenvervolging/) [Koningshuis](https://historiek.net/c/koningshuis/) [Kunstgeschiedenis](https://historiek.net/c/kunstgeschiedenis/) [Literatuur](https://historiek.net/c/literatuur/) [Maritieme geschiedenis](https://historiek.net/c/maritieme-geschiedenis/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Muziekgeschiedenis](https://historiek.net/c/muziekgeschiedenis/) [Nederlands-Indië / Indonesië](https://historiek.net/c/nederlands-indie/) [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/) [Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/) [Populair](https://historiek.net/c/populair/) [Religieuze geschiedenis](https://historiek.net/c/religieuze-geschiedenis/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Rusland](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Spanje](https://historiek.net/c/landen/spanje-geschiedenis/) [Sportgeschiedenis](https://historiek.net/c/sportgeschiedenis/) [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/) [Televisie](https://historiek.net/c/televisie/) [Trivia](https://historiek.net/c/trivia/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/) [Vorstenhuizen](https://historiek.net/c/biografieen/leden-van-vorstenhuizen/)

### Meer ontdekken?

[Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht)

### Gratis wekelijkse nieuwsbrief

[![Historiek, online geschiedenis](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%2046%22%3E%3C/svg%3E)![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%20100%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net)

"Geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken voor een breed publiek."

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

**Algemeen**

[Over ons](https://historiek.net/over-ons/)

[Colofon](https://historiek.net/colofon/)

[Adverteren](https://historiek.net/adverteren-op-historieknet/)

[Privacy](https://historiek.net/historieknet-privacybeleid/)

[Disclaimer](https://historiek.net/discaimer/)

[Informatie voor auteurs](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Informatie voor uitgevers](https://historiek.net/uitgevers/)

[Informatie voor scholieren](https://historiek.net/over-ons/#school)

**Extra**

[Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Onderwerppagina](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

[Geschiedenisboeken (site)](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Footer&utm_campaign=Footerlink)

[Enne Koops (1978-2023)](https://historiek.net/enne-koops-im-1978-2023/153694/)

**Steun**

[Fout melden](https://historiek.net/opmerkingen-bij-artikelen/)

[Doneren](https://historiek.net/donatie-historiek/)

[Meeschrijven](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Affliate-link Bol](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2F&name=de%20winkel%20van%20ons%20allemaal&subid=bottomlink)

**© 2024 [Historiek v.o.f.](https://historiek.net) \|** Onafhankelijk particulier initiatief

[Maak ons werk mede mogelijk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- Historiek
  - [Over deze website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Gratis geschiedenismagazine](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Historiek ondersteunen](https://historiek.net/donatie-historiek/)
- Volg ons
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/newsletter/)
  - [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
  - [X / Twitter](https://x.com/historiek)
  - [Bluesky](https://bsky.app/)
  - [Feed / RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Historische personen](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
- [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
- [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/)
- [Filosofen](https://historiek.net/c/biografieen/filosofen/)
- [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/)
- Oorlogen
  - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/)
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/)
  - [Koude Oorlog](https://historiek.net/c/koude-oorlog/)
  - [Vietnamoorlog](https://historiek.net/vietnamoorlog-oorzaken-samenvatting-gevolgen/76855/)
  - [Tachtigjarige Oorlog](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/tachtigjarige-oorlog/)
- [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/)
- [Lijst van uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/)
- [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/)
- [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/)
- [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/)
- [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
- [Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/)
- Boeken
  - [Alle boekberichten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/)
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/)
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/)
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
- [Steun Historiek](https://historiek.net/donatie-historiek/)

×