Onderzoek naar het effect van corona op de mentale gezondheid
Dit project onderzoekt de gevolgen van COVID-19 op diverse aspecten in de samenleving, zoals werk en inkomen, welbevinden, solidariteit en meer. Er wordt ...
de lessen van corona
Tijdens de pandemie ging het onderwijs op slot en ook sporten was niet meer mogelijk. Hierdoor was het contact met leeftijdsgenoten voor jongeren niet altijd makkelijk. In deze 2 studies werd onderzocht wat de effecten hiervan waren op jongeren tussen de 8 en 18 jaar. Bekijk de publicatie naar <anchor>de lessen van corona</anchor> of bezoek de projectpagina's.
Wat zijn de lessen van corona? En wat helpt jongeren? | ZonMw
Wat zijn de lessen van corona? En wat helpt jongeren? \| ZonMw

[Overslaan en naar de inhoud gaan](#main-content)

## Mobiele menu

## Main navigation

- Financiering vinden  - [Financiering vinden](/nl/subsidies?f%5B0%5D=subsidy_status%3Aopen)
  - [Subsidies](/nl/subsidies?f%5B0%5D=subsidy_status%3Aopen)
  - [Programma's](/nl/programmas)
  - [Hoe werkt subsidie aanvragen?](https://www.zonmw.nl/nl/subsidies/hoe-werkt-subsidie-aanvragen)
  - [Informatie voor projectleiders](https://www.zonmw.nl/nl/subsidies/informatie-voor-projectleiders)
- [Onderwerpen](https://www.zonmw.nl/nl/onderwerpen)
- Actualiteit  - [Actualiteit](https://www.zonmw.nl/nl/actualiteit "Actualiteit")
  - [Nieuws](/nl/nieuws)
  - [Agenda](/nl/agenda "Agenda")
  - [Artikelen](/nl/artikelen "Artikelen")
  - [Maatschappelijke opgaven](https://www.zonmw.nl/nl/actualiteit/maatschappelijke-opgaven "Maatschappelijke opgaven")
  - [Magazine Impuls](https://impuls.zonmw.nl "Relatiemagazine van ZonMw")
- Over ZonMw  - [Over ZonMw](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw)
  - [Beleid en verantwoording](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/beleid-en-verantwoording)
  - [Organisatie](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/organisatie)
  - [Kennisontwikkeling](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/kennisontwikkeling "Kennisontwikkeling")
  - [Kennisbenutting](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/kennisbenutting)
  - [Parel](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/parel)
  - [Internationaal](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/internationaal "Internationaal")
  - [25 jaar ZonMw](https://www.zonmw.nl/nl/25jaar)
  - [ZonMw Connect](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/zonmw-connect)

## Secundair navigatiemenu

- [Mijn ZonMw](https://www.zonmw.nl/nl/mijn-zonmw "Mijn ZonMw")
- [Projectendatabank](https://projecten.zonmw.nl/ "Projectendatabank")
- [Werken bij](https://www.werkenbijzonmw.nl/ "Werken bij")
- [Contact](https://www.zonmw.nl/nl/contact)

## Secundair navigatiemenu

- [Mijn ZonMw](https://www.zonmw.nl/nl/mijn-zonmw "Mijn ZonMw")
- [Projectendatabank](https://projecten.zonmw.nl/ "Projectendatabank")
- [Werken bij](https://www.werkenbijzonmw.nl/ "Werken bij")
- [Contact](https://www.zonmw.nl/nl/contact)

[![Go to home page of ZonMw](/themes/custom/zonmw/assets/images/logo-color.svg)![Go to home page of ZonMw](/themes/custom/zonmw/assets/images/logo-color-dark.svg)](/nl)

## Main navigation

- Financiering vinden  - [Financiering vinden](/nl/subsidies?f%5B0%5D=subsidy_status%3Aopen)
  - [Subsidies](/nl/subsidies?f%5B0%5D=subsidy_status%3Aopen)
  - [Programma's](/nl/programmas)
  - [Hoe werkt subsidie aanvragen?](https://www.zonmw.nl/nl/subsidies/hoe-werkt-subsidie-aanvragen)
  - [Informatie voor projectleiders](https://www.zonmw.nl/nl/subsidies/informatie-voor-projectleiders)
- [Onderwerpen](https://www.zonmw.nl/nl/onderwerpen)
- Actualiteit  - [Actualiteit](https://www.zonmw.nl/nl/actualiteit "Actualiteit")
  - [Nieuws](/nl/nieuws)
  - [Agenda](/nl/agenda "Agenda")
  - [Artikelen](/nl/artikelen "Artikelen")
  - [Maatschappelijke opgaven](https://www.zonmw.nl/nl/actualiteit/maatschappelijke-opgaven "Maatschappelijke opgaven")
  - [Magazine Impuls](https://impuls.zonmw.nl "Relatiemagazine van ZonMw")
- Over ZonMw  - [Over ZonMw](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw)
  - [Beleid en verantwoording](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/beleid-en-verantwoording)
  - [Organisatie](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/organisatie)
  - [Kennisontwikkeling](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/kennisontwikkeling "Kennisontwikkeling")
  - [Kennisbenutting](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/kennisbenutting)
  - [Parel](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/parel)
  - [Internationaal](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/internationaal "Internationaal")
  - [25 jaar ZonMw](https://www.zonmw.nl/nl/25jaar)
  - [ZonMw Connect](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/zonmw-connect)

[![Home](/themes/custom/zonmw/assets/images/logo-color.svg)![Home](/themes/custom/zonmw/assets/images/logo-color-dark.svg)](/nl)

## Main navigation

- Financiering vinden  - [Financiering vinden](/nl/subsidies?f%5B0%5D=subsidy_status%3Aopen)
  - [Subsidies](/nl/subsidies?f%5B0%5D=subsidy_status%3Aopen)
  - [Programma's](/nl/programmas)
  - [Hoe werkt subsidie aanvragen?](https://www.zonmw.nl/nl/subsidies/hoe-werkt-subsidie-aanvragen)
  - [Informatie voor projectleiders](https://www.zonmw.nl/nl/subsidies/informatie-voor-projectleiders)
- [Onderwerpen](https://www.zonmw.nl/nl/onderwerpen)
- Actualiteit  - [Actualiteit](https://www.zonmw.nl/nl/actualiteit "Actualiteit")
  - [Nieuws](/nl/nieuws)
  - [Agenda](/nl/agenda "Agenda")
  - [Artikelen](/nl/artikelen "Artikelen")
  - [Maatschappelijke opgaven](https://www.zonmw.nl/nl/actualiteit/maatschappelijke-opgaven "Maatschappelijke opgaven")
  - [Magazine Impuls](https://impuls.zonmw.nl "Relatiemagazine van ZonMw")
- Over ZonMw  - [Over ZonMw](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw)
  - [Beleid en verantwoording](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/beleid-en-verantwoording)
  - [Organisatie](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/organisatie)
  - [Kennisontwikkeling](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/kennisontwikkeling "Kennisontwikkeling")
  - [Kennisbenutting](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/kennisbenutting)
  - [Parel](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/parel)
  - [Internationaal](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/internationaal "Internationaal")
  - [25 jaar ZonMw](https://www.zonmw.nl/nl/25jaar)
  - [ZonMw Connect](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/zonmw-connect)

## Kruimelpad

1. [Home](/nl)
2. [Actualiteit](https://www.zonmw.nl/nl/actualiteit)
3. [Artikelen](/nl/artikelen)
4. Wat zijn de lessen van corona? En wat helpt jongeren?


# Wat zijn de lessen van corona? En wat helpt jongeren?

juni 2021

Artikelen


[Wat zijn de lessen van corona? En wat helpt jongeren?](https://www.zonmw.nl/nl/artikel/wat-zijn-de-lessen-van-corona-en-wat-helpt-jongeren)

![Kind kijkt naar buiten](/sites/zonmw/files/styles/hero_large/public/2023-04/Kind_Breedbeeld.jpg?itok=K4IbFGjM)

Het onderwijs ging tot twee keer toe op slot, sporten was lange tijd onmogelijk en contact met anderen was lastig. Wat doet dat met je als je jong bent? Twee onderzoeken onder 8- tot 18-jarigen en studenten geven het antwoord.

Een van de groepen die het extra zwaar hadden tijdens de coronacrisis, waren studenten. Bij de Universiteit van Amsterdam (UvA) willen ze deze doelgroep graag ondersteunen. ‘Wij hebben een rijke historie als het gaat om het thema studenten en hun gezondheid,’ vertelt dr. Claudia van der Heijde, senior onderzoeker studentengezondheidszorg. ‘Als studentenartsen hebben we altijd veel onderzoek gedaan naar hun mentale gezondheid. De coronatijd was een enorme uitdaging voor hen. Ze zitten in een fase van hun leven waarin ze hun identiteit ontdekken en ontwikkelen. Contact met anderen is daarvoor heel belangrijk, en juist dat werd opeens bemoeilijkt.’

### Angst en depressie

Ook voor de leeftijdsgroep van 8- tot 18-jarigen was de coronatijd zwaar. Dr. Tinca Polderman, universitair hoofddocent bij Amsterdam UMC en de Vrije Universiteit Amsterdam, deed onderzoek bij jongeren die vóór corona al mentale problemen hadden en jongeren zonder die problemen. Uitkomst: jongeren in de kinder- of jeugdpsychiatrie rapporteerden zelf tijdens de twee lockdowns in 2020 meer angst en depressie. ‘Door corona stopten therapieën of ze gingen alleen online door. De hulp was dus minder optimaal dan normaal. Voor velen was het echt een lastige periode.’

### eHealth-modules

De studentenartsen van de UvA veronderstelden dat de studenten wel wat ondersteuning konden gebruiken. Een middel dat ze hier al langer dankbaar gebruiken, is eHealth. Samen met therapieland.nl boden de studentenartsen dan ook twee zelfhulpmodules (ofwel online programma’s) aan: ‘Thuiswerken’ en ‘Omgaan met coronastress’. Bij deze laatste module verschijnt een vrouw in beeld die vertelt: ‘De zorgen die je hebt en de gevoelens die je ervaart, zijn heel normaal en menselijk. In dit programma krijg je concrete tools die je helpen in het omgaan met de lastige gedachten en gevoelens. In de toolkit vind je informatie en opdrachten.’ Thema’s zijn: ontspannen, afleiding zoeken, emoties uiten, contact houden met omgeving, in beweging blijven, structuur aanbrengen en naar het positieve kijken.

Afbeelding

![](/sites/zonmw/files/styles/image_1200/public/typo3-migrated-images/Student_breedbeeld_0.jpg?itok=b_liBzyU)

### Niet in de gaten

Een opvallende uitkomst van het onderzoek van Tinca Polderman was dat ouders de extra problemen van hun kind vaak niet in de gaten hadden. Polderman legt uit dat angst en depressie zogenoemde ‘internaliserende problemen’ zijn. ‘Om zulke problemen op te merken, moet je doorgaans goed opletten. Jongeren waren misschien hooguit wat stiller dan normaal, maar daar heb je als ouder geen last van. Wat wellicht ook meespeelt, is dat deze jongeren voorheen al zóveel problemen hadden dat je een toename niet in de gaten hebt.’ Ze wijst er wel op dat ervaringen soms uiteenlopen: ‘Er zijn ook jongeren, bijvoorbeeld met autisme, die de lockdowns heerlijk rustig vonden.’

### Enthousiast over modules

Uit de vragenlijsten die de deelnemende studenten invulden, blijkt dat ze enthousiast waren over de twee modules. ‘Alle studenten gaven aan dat ze er echt iets aan hebben gehad,’ zegt Claudia van der Heijde. ‘Er was vrijwel geen negatieve feedback.’ Toch zit er nog wel een addertje onder het gras, voegt ze eraan toe: ‘Het motiveren van studenten voor de eHealth-modules is lastig. Vergeet niet dat eHealth nog relatief nieuw is. En hoe je het ook wendt of keert: je moet de modules zélf volgen, er tijd voor maken. Maar studenten zijn drukbezet, ze hebben naast hun studie vaak een baantje, zijn lid van een vereniging of commissie, ze sporten. Onze uitdaging is nu om ze toch zover te krijgen dat ze de modules omarmen.’

### Naweeën van corona

Het onderzoek van Tinca Polderman onder 8- tot 18-jarigen loopt nog tot oktober 2022 en er zullen nog maximaal 3 metingen plaatsvinden. Polderman kijkt uit naar de uitkomsten: ‘Wat we horen en zien in het nieuws is dat de mentale gezondheid van kinderen en jongeren in de pandemie meer en meer aandacht krijgt. Dat is belangrijk voor de bewustwording hiervan in de politiek en bij het algemene publiek. Onze resultaten dragen daar indirect aan bij. Onze kinder- en jeugdpsychiater prof. Arne Popma is bijvoorbeeld regelmatig in het nieuws geweest om onze resultaten voor het voetlicht te brengen en de problemen die bepaalde groepen kinderen en jongeren ervaren. We moeten echter nog dieper in de data duiken om meer zicht te krijgen op specifieke factoren die hierbij een rol spelen: Welke kinderen zijn extra kwetsbaar? Heeft dat met sekse of leeftijd te maken, met regio’s? Die resultaten hopen we het komende half jaar te krijgen en dan kunnen we nog specifieker handvatten voor beleid of zorg geven.’

### \*update begin 2022\*

Naar aanleiding van verdere analyses zien de onderzoekers dat in kinderen en jongeren uit de algemene populatie de verslechtering van de mentale gezondheid ten opzichte van voor corona stabiel blijft (t/m november 2021). Dit wordt door zowel door ouders als kinderen zelf gerapporteerd. Voor corona scoort ~7% van deze kinderen 'zorgelijk hoog’ op de mentale problemen angst en somberte. Tijdens de 1e lockdown was dit ruim verdubbeld (naar 15%). Inmiddels, nu corona langer bij ons is, is dat gedaald naar slechts 10,5%.

In de klinische populatie is echter te zien dat de mentale gezondheid verder verslechtert tijdens corona. Met name meisjes in de leeftijd van 12 tot 18 jaar uit deze laatste groep ervaren een slechtere mentale gezondheid. Hoe dit geïntegreerd kan worden in beleid, wordt op dit moment onderzocht in een landelijk initiatief waarin alle onderzoeken naar de effecten van corona op de mentale gezondheid van kinderen gebundeld worden.

Tekst _Stan Verhaag_. Fotografie _iStock photo_.

### Relevante links

[ZonMw-project Het bieden van handvatten aan studenten in het hoger onderwijs bi…](https://projecten.zonmw.nl/nl/project/het-bieden-van-handvatten-aan-studenten-het-hoger-onderwijs-bij-het-omgaan-met-de-nieuwe)

[Child and adolescent mental health and wellbeing in times of the COVID-19 pande…](https://projecten.zonmw.nl/nl/project/child-and-adolescent-mental-health-and-wellbeing-times-covid-19-pandemicelucidating)

[ZonMw-onderwerp Jeugd](https://www.zonmw.nl/nl/jeugd)

### Onderwerpen

[Jeugd](https://www.zonmw.nl/nl/jeugd)

[Corona](https://www.zonmw.nl/nl/covid-19)

[Mentale gezondheid](https://www.zonmw.nl/nl/mentale-gezondheid)

[Jeugd en corona](https://www.zonmw.nl/nl/artikel/jeugd-en-corona)

- [Wat doet corona met gezinnen?](https://www.zonmw.nl/nl/artikel/wat-doet-corona-met-gezinnen)

- [Wat zijn de lessen van corona? En wat helpt jongeren?](https://www.zonmw.nl/nl/artikel/wat-zijn-de-lessen-van-corona-en-wat-helpt-jongeren)

- [Hoe help je een leerling die achter ligt?](https://www.zonmw.nl/nl/artikel/hoe-help-je-een-leerling-die-achter-ligt)


###### Deel deze pagina

[Deel deze pagina op LinkedIn](https://www.linkedin.com/shareArticle?mini=true&url=https%3A//www.zonmw.nl/nl/artikel/wat-zijn-de-lessen-van-corona-en-wat-helpt-jongeren "Deel deze pagina op LinkedIn") [Deel deze pagina op Twitter](https://twitter.com/intent/tweet?original_referer=https%3A//www.zonmw.nl/nl/artikel/wat-zijn-de-lessen-van-corona-en-wat-helpt-jongeren&url=https%3A//www.zonmw.nl/nl/artikel/wat-zijn-de-lessen-van-corona-en-wat-helpt-jongeren "Deel deze pagina op Twitter") [Deel deze pagina op Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A//www.zonmw.nl/nl/artikel/wat-zijn-de-lessen-van-corona-en-wat-helpt-jongeren "Deel deze pagina op Facebook") [Deel deze pagina via e-mail](mailto:?subject=Bekijk%20deze%20pagina%20van%20ZonMw&body=Deze%20pagina%20van%20de%20website%20van%20ZonMw%20kan%20interessant%20voor%20je%20zijn%3A%20https%3A//www.zonmw.nl/nl/artikel/wat-zijn-de-lessen-van-corona-en-wat-helpt-jongeren "Deel deze pagina via e-mail")

[![Go to home page of ZonMw](/themes/custom/zonmw/assets/images/logo-color.svg)![Go to home page of ZonMw](/themes/custom/zonmw/assets/images/logo-color-dark.svg)](/nl)

#### Over ZonMw

We verbinden mensen en organisaties op relevante maatschappelijke opgaven en wetenschappelijke vraagstukken die van invloed zijn op gezondheid, zorg en welzijn.

\> [Lees meer over ZonMw](/node/119/)

#### Contact

Bezoekadres

ZonMw

Laan van Nieuw Oost-Indië 334

2593 CE Den Haag

Postadres

Postbus 93 245

2509 AE Den Haag

Telefoon 070 349 51 11

#### Heeft u vragen?

> [Bekijk de contactpagina](https://www.zonmw.nl/nl/contact "Contact")

#### Volg ons

## Social links

- [LinkedIn](https://www.linkedin.com/company/zonmw/)
- [Twitter](https://twitter.com/ZonMw)
- [Facebook](https://www.facebook.com/zonmwNL)
- [Youtube](https://www.youtube.com/user/zonmwtv)

#### Niets missen?

[Schrijf u in op onze nieuwsbrief](https://www.zonmw.nl/nl/systeem/inschrijfformulier-nieuwsbrief)

Abonneer op RSS Feed


- [Nieuws](/news/feed)
- [Agenda](/agenda/feed)
- [Subsidies](/subsidy/feed)
- [Artikelen](/article/feed)
- [Projecten](/project/feed)

© 2024 ZonMw

## Voet

- [Cookies](https://www.zonmw.nl/nl/cookiestatement)
- [Digitale toegankelijkheid](https://www.zonmw.nl/nl/digitale-toegankelijkheid "Digitale toegankelijkheid")
- [Privacy](https://www.zonmw.nl/nl/privacy)
- [Website archief](https://zonmw.archiefweb.eu/#archive)
- [Wet- en regelgeving ZonMw](/wet-en-regelgeving-van-zonmw)
- [Beveiliging ICT-systemen](https://www.zonmw.nl/nl/beveiliging-van-ict-systemen "Beveiliging ICT-systemen")
- [Inkoop en aanbesteden](https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/inkoop-en-aanbesteden)