De Koude Oorlog (1945-1991) – Samenvatting & Tijdlijn - Historiek
Met de 'Koude Oorlog' wordt een strijd bedoeld, waarbij de wapens koud blijven en er vooral verbaal – via radio, tv, propaganda – en militair – ...
Russische Revolutie
Er is in de historiografie een enorme variëteit wat de periodisering van de Koude Oorlog betreft. Sommige historici laten de Koude Oorlog al in 1917 beginnen, toen de <anchor>Russische Revolutie</anchor> leidde tot de opkomst van het communisme. Logischer is echter om de jaren 1944-1945 als startpunt aan te wijzen. Vooral vanaf het moment dat beide supermachten de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten als overwinnaars uit de Tweede Wereldoorlog kwamen en hun invloedssferen wilden uitbreiden, begon de onderlinge tegenstelling tussen beide landen een groot gevaar te vormen voor de wereldvrede.
Russische Revolutie - Oorzaken, verloop en gevolgen | Historiek
Russische Revolutie - Oorzaken, verloop en gevolgen \| Historiek

[![Führer und Verführer](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2024/09/Fuhrer-und-Verfuhrer_19sept.jpg)](https://historiek.net/verfuhrer)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

- [Onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - [Inhoudsopgave (XYZ)](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - Populaire rubrieken
    - [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/ "Griekse mythologie – Goden en verhalen")
    - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/ "Eerste Wereldoorlog, achtergrondverhalen")
    - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ "Tweede Wereldoorlog")
    - [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
    - [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
    - [Vaderlandse Geschiedenis](https://historiek.net/vaderlandse-geschiedenis-nederland-tijdlijn/ "Vaderlandse geschiedenis – tijdlijn")
    - [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/ "Archeologische ontdekkingen")
    - [Politiek](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)
    - [Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/ "Lijst van uitvindingen")
    - [Landen](https://historiek.net/landen-alfabetisch/ "Artikelen over de geschiedenis van verschillende landen")
    - [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Bio’s](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Alfabetische lijst](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/biografieen/woii-bios/ "Kopstukken van de Tweede Wereldoorlog")
  - [Uitvinders](https://historiek.net/c/biografieen/uitvinders/ "Lijst van uitvinders")
  - [Ontdekkingsreizigers](https://historiek.net/c/biografieen/ontdekkingsreizigers/ "Lijst van ontdekkingsreizigers")
  - [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Alle artikelen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/ "Interessante fragmenten uit nieuwe geschiedenisboeken")
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/ "Besprekingen van geschiedenisboeken")
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/ "Recent verschenen geschiedenisboeken")
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
  - [Uitgeverijen en auteurs](https://historiek.net/uitgevers/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Alles](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Museumnieuws](https://historiek.net/c/nieuws/museumnieuws/)
- [Website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Over ons](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Steun](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)· [Rusland](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/)

# De Russische Revolutie (1917) – Oorzaken, verloop en gevolgen

Een samenvatting van de Oktoberrevolutie

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/01/Enne-Koops-1-150x150.jpg)Enne Koops](https://historiek.net/author/enne-koops/)& [![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/04/historiek-icon.jpg)Redactie](https://historiek.net/author/redactie/)

Gepubliceerd op23 februari 2023

11 minuten leestijd

![De Russische Revolutie - Propagandaposter](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2017/04/De-Russische-Revolutie-Propagandaposter.jpeg) De Russische Revolutie - Propagandaposter

**Ruim een eeuw geleden vond de Russische Revolutie plaats. In oktober 1917 kwamen de bolsjewieken van Lenin in [Rusland](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/ "Rusland") aan de macht. Wat waren de oorzaken van deze communistische revolutie? Hoe verliep de revolutie en wat waren daarvan de nationale en internationale gevolgen? Dit artikel vat de belangrijkste historische hoofdlijnen samen.**

Het herdenkingsjaar 2017, honderd jaar Russische Revolutie, vertaalde zich zoals bij wel meer herdenkingen het geval is, in diverse recente publicaties over deze gebeurtenis. In dit artikel is gebruikgemaakt van standaardliteratuur over dit thema, maar ook van enkele recent verschenen boeken. De drie belangrijkste geraadpleegde boeken zijn Kees Boterbloem, [Revoljoetsija! De betekenis van de Russische Revolutie in historisch perspectief](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2Ff%2Frevoljoetsija%2F9200000070040558%2F&name=Revoljoetsija!%2C%20Kees%20Boterbloem) (2017), het boek [1917 – Romanovs & Revolutie](https://historiek.net/1917-romanovs-revolutie/67119/) (2017) en [De Romanovs 1613-1918](https://geschiedenis-winkel.nl/p/de-romanovs/) (2016) van Simon Sebag Montefiore.

### Oorzaken en achtergronden Russische Revolutie

De Russische Revolutie kwam uiteraard niet plotsklaps uit de lucht vallen, maar kwam voort uit een complex aan oorzaken. De vijf belangrijkste oorzaken waren, aldus de belangrijkste historische standaardwerken (zie in “Bronnen” onderaan) over de Russische Revolutie:

1. [Economie: armoede onder boeren](#1)
2. [Politiek: gebrek aan democratie](#2)
3. [Maatschappelijk: omvangrijke groep kritische Russische intelligentsia](#3)
4. [De regeerperiode onder Nicolaas II](#4)
5. [Eerste Wereldoorlog als katalysator](#5)

### 1\. Economie: armoede onder boeren

[![Russische boer - Sergei Vinogradov, 1897](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20320%20449%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2017/04/Russische-boer-Sergei-Vinogradov-1897.jpeg "") Russische boer – Sergei Vinogradov, 1897Aan het begin van de twintigste eeuw behoorde Rusland tot de grootmachten in [Europa](https://historiek.net/c/europese-geschiedenis-europa/ "Europa"), samen met landen als Groot-Brittannië, [Duitsland](https://historiek.net/geschiedenis-van-duitsland-2/ "Duitsland"), [Frankrijk](https://historiek.net/c/landen/frankrijk-geschiedenis/ "Frankrijk"). Maar er was een verschil. Economisch gezien liep Rusland op de andere landen achter. Pas in 1861 schafte het land de [lijfeigenschap](https://historiek.net/horigen-horigheid-lijfeigenschap-betekenis/128695/ "lijfeigenschap") af. Op papier leek hiermee een einde te komen aan het feodalisme, maar in de praktijk bleven veel Russische boeren afhankelijk van de vroegere landeigenaren. En derde van de grond bleef in het bezit van grootgrondbezitters, adel en kerk. De boeren kregen nauwelijks (nieuwe) eigen grond en moesten – aanvankelijk 49 jaar lang – pacht betalen ter compensatie van het bedrag dat de regering de oude landeigenaren had geschonken voor de afschaffing van het feodalisme. De boeren bleven schuldenaars en vastzitten aan de grond waar ze altijd al werkten. En ze bleven arm. Armoede was troef in Rusland en de sterke bevolkingsgroei van Rusland in de negentiende en twintigste eeuw maakte de situatie er niet beter op.

In de jaren 1885-1915 maakte Rusland echter wel een economische groeispurt door. Het land werd rijker door de snel groeiende [industrialisatie](https://historiek.net/industriele-revolutie-samenvatting-oorzaken-gevolgen/78430/ "industrialisatie") en handel, maar hiervan profiteerde maar een miniem deel van het Russische volk. De boeren, liefst 80 procent van de bevolking, merkten niets van de welvaartsgroei. In het boek _The Russian Revolution_ van de gerenommeerde Australische historica [Sheila Fitzpatrick](https://en.wikipedia.org/wiki/Sheila_Fitzpatrick) staat hierover:

> The three decades before the 1917 Revolution saw not impoverishment but an increase in national wealth; and it was in this period that Russia experienced its first spurt of economic growth as a result of the government’s industrialization policies, foreign investment, modernization of the banking and credit structure, and a modest development of native entrepreneurial activity.  The peasantry, which still constituted 80 per cent of Russia’s population at the time of the Revolution, had not experienced a marked improvement in its economic position. (p.15)

### 2\. Politiek: gebrek aan democratie

[![Bloedige Zondag, demonstranten vluchten weg voor tsaristische troepen. Afbeelding uit een Sovjetpropagandafilm uit 1925.](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20320%20300%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2017/04/Bloedige-Zondag-demonstranten-vluchten-weg-voor-tsaristische-troepen.-Afbeelding-uit-een-Sovjetpropagandafilm-uit-1925..jpg "") Bloedige Zondag, demonstranten vluchten weg voor tsaristische troepen. Afbeelding uit een Sovjetpropagandafilm uit 1925.Tot 1906 kende Rusland geen politieke partijen. Een echte [democratische](https://historiek.net/democratie-betekenis-kenmerken/82679/ "democratische") traditie had het land niet. De laatste tsaren, de vermoorde [Alexander II](https://historiek.net/alexander-ii-van-rusland-1818-1881/3649/) (1818-1881), maar meer nog [Alexander III](https://historiek.net/alexander-iii-van-rusland-1845-1894/3652/) (1845-1894) en [Nicolaas II](https://historiek.net/nicolaas-ii-tsaar-rusland-romanovs/68006/ "Nicolaas II") (1868-1918) voerden een autocratisch bewind waarbij ze tegengeluiden het zwijgen oplegden – bijvoorbeeld via gevangenisstraffen of door lastige burgers en revolutionairen naar Siberië te verbannen – en geen ruimte was voor de stem van het volk. Toen in januari 1905, op [Bloedige Zondag](https://historiek.net/revolutie-van-1905-bloedige-zondag/70172/), de politie een volksdemonstratie om meer burgerrechten bloedig uiteensloeg, brak een tijd van maatschappelijke onrust aan. Tsaar Nicolaas II besloot daarop een ‘parlement’, de Doema, in te stellen. Parlement staat hier tussen aanhalingstekens, omdat de Doema democratisch gezien een farce was. Zo werden twee van de in totaal vier Doema’s die tussen 1906-1917 bestonden, voortijdig ontbonden door de tsaar, die daartoe grondwettelijk gezien (in april 1906 kreeg Rusland zijn [eerste grondwet](https://nl.wikipedia.org/wiki/Russische_grondwet_van_1906)) het recht had. De andere twee Doema’s zaten hun periode wel uit, maar hadden praktisch niks in te brengen: de tsaar maakte de [politiek](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/ "politiek") en niemand anders.

**Bekijk ook:** [‘Bloedige Zondag’ en de Revolutie van 1905](https://historiek.net/revolutie-van-1905-bloedige-zondag/70172/)

### 3\. Maatschappelijk: kritische Russische intelligentsia

Meerdere historici, onder wie Sheila Fitzpatrick en [Richard Pipes](https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Pipes), hebben het belang van de omvangrijke en actieve intellectuele elite, de [intelligentsia](https://historiek.net/intelligentsia-betekenis-herkomst/139762/ "intelligentsia"), onderstreept als belangrijke factor in het ontstaan van de Russische Revolutie. Het bestaan van deze intellectuele groep was een noodzakelijke voorwaarde voor een revolutie. De groep beschikte over een [ideologie](https://historiek.net/ideologie-betekenis-en-kenmerken/89486/ "ideologie") (het [communisme](https://historiek.net/thema/communisme/ "communisme") zoals uitgetekend door [Karl Marx](https://historiek.net/karl-marx-grondlegger-communisme/64916/ "Karl Marx")) en had een radicaal politiek program, namelijk: de macht grijpen.

Het Russisch socialisme bestond al voordat Karl Marx, samen met Friedrich Engels, het [Communistisch Manifest](https://historiek.net/communistisch-manifest-invloed/2946/) (1848) uitbracht. Kees Boterbloem, hoogleraar geschiedenis aan de University of South Florida, schrijft hierover in zijn boek [Revoljoetsija!](https://geschiedenis-winkel.nl/revoljoetsija-kees-boterbloem.html):

“De eerste generatie van de Russische intelligentsia begon al in de jaren 1830 en 1840 na te denken over een Russische socialisme. De meest vooraanstaande denkers onder hen waren Alexander Herzen (1812-1870) en Michail Bakoenin (1814-1876). Beiden geloofden dat de dorpsgemeenschap ( _mir_, of soms _obsjtsjina_) commune-achtige trekjes had, zoals de periodieke herverdeling die bedreven werd om families te begunstigen die groter waren geworden sinds de laatste [verkaveling](https://historiek.net/ruilverkaveling-kavelruil-betekenis/87467/ "verkaveling"). (…) In 1848, toen Europa in revolutionair vuur en vlam leek te staan, werd tsaar Nicolaas I (1797-1855) uiterst nerveus over de debatten die de intellectuelen in zijn land met elkaar voerden (sowieso mocht niets ervan worden gedrukt). De tsaar liet iedereen oppakken van wie bekend was dat hij ooit iets negatiefs over zijn land gezegd had. Herzen was al eerder naar West-Europa vertrokken en ontliep daardoor gevangenschap. Bakoenin werd opgepakt in Bohemen en naar Rusland uitgewezen, waar hij lang in de gevangenis zou zitten.” (p. 30-31)

[![Nikolaj Tsjernysjevski](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20242%20300%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2017/04/Nikolaj-Tsjernysjevski.jpeg "") Nikolaj TsjernysjevskiDe oppositie nam door deze repressie alleen maar toe. Cruciaal was in dit opzicht de arrestatie in 1862 van de tot dan toe redelijk gematigde [filosoof](https://historiek.net/c/biografieen/filosofen/ "filosoof"), schrijver en socialist [Nikolaj Tsjernysjevski](https://nl.wikipedia.org/wiki/Nikolaj_Tsjernysjevski) (1828-1889). Tsaar Alexander II sloot hem op in de Peter-en-Paul-gevangenis in Petrograd (nu: Sint-Petersburg), waar Tsjernysjevski zich toelegde op de roman _Wat te doen?_. Deze roman schetste het prototype van een revolutionair en verheerlijkte, als een soort handboek voor terrorisme, degenen die opstanden tegen de heersende orde. Het boek kwam in 1863 uit en werd razend populair onder Russische revolutionairen. Lenin was een van de bewonderaars en gaf zijn eerste theoretische werk, dat veertig jaar na Tsjernysjevski’s boek verscheen, dezelfde titel mee: [Wat te doen?](https://www.marxists.org/nederlands/lenin/1902/wattedoen/) (1902).

De Russische intelligentsia, kortom, slaagden er uitstekend in om de Russische publieke opinie te bespelen en het revolutionaire gedachtegoed – ondanks tegenwerking door de overheid – van munitie te voorzien.

### 4\. De regeerperiode onder Nicolaas II

[![Grigori Raspoetin](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20313%20482%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2017/04/Grigori-Raspoetin.jpeg "") [Grigori Raspoetin](https://historiek.net/grigori-raspoetin-1869-1916/119/ "Grigori Raspoetin")De laatste Russische tsaar [Nicolaas II](https://historiek.net/nicolaas-ii-tsaar-rusland-romanovs/68006/) was een zachtaardige man die liever tijd besteedde aan zijn gezinsleven dan aan ceremoniële plichtplegingen. Hij trouwde in 1894 met de van origine Duitse prinses en grootvorstin [Alexandra Fjodorovna](https://historiek.net/alexandra-fjodorovna-1872-1918/3572/). Het echtpaar kreeg eerst vier dochters: In 1904 kwam hun zoon Aleksej ter wereld, wat van cruciaal belang was vanwege de vereiste mannelijke troonopvolging. Al snel bleek echter dat Aleksej aan hemofilie leed, een ziekte waarbij bloedingen niet automatische stollen. Paniek dus. Elke bloeding van Aleksej bedreigde het voortbestaan van de tsarendynastie van de Romanovs. Aleksej zou ook de reden vormen om vanaf 1907 de gestoorde monnik [Grigori Raspoetin](https://historiek.net/grigori-raspoetin-1869-1916/119/), die Aleksej moest genezen maar vooral garant stond voor schandalen en roddels, binnen de intimi van de tsarenfamilie op te nemen.

De plotselinge machtsovergang in 1894 (vanwege het overlijden van tsaar Alexander III) zorgde ervoor dat de officiële kroning pas anderhalf jaar later, in mei 1896, kon plaatsvinden. De voorbereiding van de festiviteiten in Moskou kostte namelijk veel tijd. De kroning verliep niet zonder incidenten, wat door tijdgenoten geïnterpreteerd werd als een slecht voorteken. Historicus Michael Piotrovsky vermeldt in _1917- Romanovs & Revolutie_:

> “De zware briljanten ketting van de Sint-Andreasorde, symbool van de macht en onoverwinnelijkheid van Rusland, raakte los van de hermelijnen mantel en viel voor de voeten van de tsaar op de grond.” (p.82)

[![Kroning van Nicolaas II (Valentin Serov)](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20932%20544%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2017/02/Kroning-van-Nicolaas-II-Valentin-Serov.jpeg "") Kroning van Nicolaas II (Valentin Serov)

Maar veel erger nog was de ramp op het Chondykaveld, net buiten Moskou, op 18 mei 1896, waar een volksfeest plaatsvond. Tijdens de festiviteiten waren gratis kroningssouvenirs te verkrijgen, zoals bekers, glazen en doeken, en er verspreidden zich geruchten dat er ook grotere ‘cadeaus’ uitgedeeld werden zoals rundvee, paarden en zelfs boerenhuisjes. In de drukte die dit veroorzaakte, een uitzinnige menigte van een 500.000 man kwam hierop af, werden meer dan duizend mensen doodgedrukt. Nicolaas en Alexandra besloten echter de festiviteiten daarna niet af te gelasten, maar door te feesten, zoals het geplande bal bij de Franse ambassadeur dat veel geld had gekost. Piotrovsky schrijft:

> “Er begonnen geruchten rond te zingen over de onverschilligheid van de tsaar voor zijn eigen volk.” (p.64)

Al met al was het dus een slechte start voor het tsarenpaar Nicolaas en Alexandra. Daarbij speelde nog, op langere termijn, dat Nicolaas II geen oppositie duldde, de Doema enkele keren buitenspel zette en tegenstanders de mond snoerde. Daarnaast was zijn vrouw van Duitse origine en werd zij tijdens de [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/ "Eerste Wereldoorlog") verdacht van [spionage](https://historiek.net/c/spionage/ "spionage").

### 5\. De Eerste Wereldoorlog als katalysator

[![Russische poster uit de Eerste Wereldoorlog](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20320%20478%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2017/04/Russische-poster-uit-de-Eerste-Wereldoorlog.jpeg "") Russische poster uit de Eerste WereldoorlogDe Eerste Wereldoorlog (1914-1918), die uitbrak onder het bewind van tsaar Nicolaas II, werkte als een katalysator en vormde de feitelijke aanleiding voor het uitbreken van de Russische Revolutie. De Russische verliezen qua mankracht (begin 1917 al zes miljoen soldaten), maar ook de voedseltekorten waren dramatisch en de roep om het beëindigen van de oorlog klonk steeds luider. Een cruciaal moment was de keuze van Nicolaas II om in de zomer van 1915 zelf opperbevelhebber van het Russische leger te worden. Aan de fronten kreeg het Russische leger het zwaar te verduren, terwijl in Rusland de impopulaire Alexandra en de gestoorde Raspoetin de lakens uitdeelden. In de media zongen wilde geruchten rond over spionage door Alexandra (die van Duitse komaf was) en Raspoetin.

Nicolaas II besloot ondanks de gigantische verliezen door te vechten, waarmee hij zijn eigen ondergang in de hand werkte. In november 1916 vaardigde hij een krijgsbevel uit, zich gedecideerd uitsprekend voor het behalen van de overwinning. Die overwinning hield volgens Nicolaas concreet in: herstel van de etnografische grenzen van Rusland, creatie van een vrij [Polen](https://historiek.net/landen/polen/ "Polen") én verovering van Constantinopel en de zeestraten rond [Turkije](https://historiek.net/c/landen/turkije-geschiedenis/ "Turkije").

Aangezien ook het [Ottomaanse Rijk](https://historiek.net/ottomaanse-rijk/183/ "Ottomaanse Rijk") deelnam aan de oorlog, was de verovering van Constantinopel en de Turkse zeestraten voor Nicolaas II de sleutel tot de algehele overwinning. Deze idealistische overmoed, samen met het feit dat Nicolaas II de binnenlandse politiek totaal veronachtzaamde, zou de ondergang van de Romanovs inluiden.

# Twee keer een Russische Revolutie in 1917

In februari 1917 was de maat voor de Russische revolutionairen vol. De Februarirevolutie begon met demonstrerende vrouwen op 23 februari (oude stijl, 8 maart in West-Europa), de [Internationale Vrouwendag](https://historiek.net/internationale-vrouwendag-8-maart/67647/). Binnen enkele dagen gingen in Petrograd 150.000 tot 200.000 mensen de straat op en begonnen te staken. Op 27 februari vormde zich in Petrograd een Sovjet (raad) van 600 gekozen personen. In een poging de woelige situatie te sussen, beval de tsaar de Doema op te heffen. Maar de leden van het parlement weigerden te gehoorzamen en riepen zichzelf uit tot regering. Samen met de Sovjet van Petrograd stelden ze begin maart 1917 een Voorlopige Regering in.

De Voorlopige Regering regelde onder meer vrijheid van meningsuiting, pers en vergadering. Zij schafte discriminatie van religie, klasse en etniciteit bij wet af. Ook voerde het nieuwe bewind algemeen stemrecht voor mannen en vrouwen in.

[![Stakers van de Poetilov-fabriek op 23 februari 1917](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20750%20489%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2016/11/februarirevolutie-1917.jpg "") Stakers van de Poetilov-fabriek op 23 februari 1917

In april 1917 keerde Lenin, die in het buitenland zat, terug uit ballingschap. Lenin was een bolsjewiek, die met zijn partijgenoten vond dat de zittende regering met veel mensjewieken erin te gematigd was. Verder sloot de gematigde regering onder (tweede president) Aleksandr Kerenski (1881-1970) geen vrede met Duitsland, waardoor de honger en oorlogsellende voortduurden. Daarom grepen in oktober 1917, onder leiding van Lenin, naar schatting 25.000-30.000 bolsjewieken de macht via een staatsgreep. Kerenski en zijn regering werden afgezet. Hierna stichtte Lenin een dictatuur door politieke tegenstanders uit hun functie te ontheffen en/of te arresteren en een eenpartijstaat te creëren.

Op 3 maart 1918 sloten de bolsjewieken vrede met Duitsland via de Vrede van Brest-Litovsk. De vredesvoorwaarden waren voor Rusland zeer ongunstig. De gebieden Finland, Polen, Koerland, Estland en Litouwen werden onafhankelijk van Rusland en gingen onder Duits bestuur vallen. Door de Vrede van Brest-Litovsk raakte Rusland 34% van haar bevolking (55 miljoen mensen) kwijt en verloor ze ook 32% van de totale landbouwgrond, 54% van alle industrieondernemingen en 89% van de Russische kolenmijnen.

[![Propagandabeeld van Vladimir Lenin](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20750%20500%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2015/09/Lenin1-e1442477469832.jpg "") Propagandabeeld van [Vladimir Lenin](https://historiek.net/vladimir-lenin-1870-1924/52779/ "Vladimir Lenin")

### Burgeroorlog (1918-1922)

In de jaren 1918 tot 1922 was Rusland verwikkeld in een burgeroorlog tussen de Witten (anti-communisten) en de Roden (bolsjewieken). De legers van de Witten bestonden uit soldaten van de voormalige tsaristische legers. Onder hen bevonden zich monarchisten, liberalen, mensjewieken, sociaal-revolutionairen, leden van adel en Kozakken. Naast het Witte Leger en [Rode Leger](https://historiek.net/rode-leger-oprichter-leo-trotski/80404/ "Rode Leger"), bestonden er diverse onafhankelijke troepen van [anarchisten](https://historiek.net/anarchisme-betekenis-anarchist/136226/ "anarchisten") en etnische minderheden.

De Russische Burgeroorlog kostte, mede door het uitbreken van hongersnoden en ziektes, aan ongeveer 15 miljoen Russen het leven, onder wie 100.000 joden die door [pogroms](https://historiek.net/pogrom-betekenis-tweede-wereldoorlog/86281/ "pogroms") van het Witte Leger omkwamen. Het Rode Leger excelleerde ook in terreur, moordde hele dorpen uit en richtte in deze tijd ook een eigen geheime dienst op, de [Tsjeka](https://nl.wikipedia.org/wiki/Tsjeka), bedoeld om (politieke) tegenstanders op de sporen en te laten uitschakelen.

Door de gebrekkige samenwerking in het Witte Leger, veel generaals vochten vooral voor hun eigen eer, en de goede organisatie van het Rode Leger door [Leon Trotski](https://historiek.net/leon-trotski-russisch-revolutionair/71960/ "Leon Trotski"), wisten de Roden – de bolsjewieken – de strijd in hun voordeel te beslechten. Na de eindoverwinning richtten zij in december 1922 de Sovjet-Unie op.

### Nationale en internationale gevolgen

[![Stalin op een poster uit de Sovjet-tijd](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20320%20465%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2016/07/Stalin-op-een-poster-uit-de-Sovjet-tijd-.jpg "") [Stalin](https://historiek.net/jozef-stalin-1878-1953/60611/ "Stalin") op een poster uit de Sovjet-tijdVoor Rusland brak na de Russische Revolutie een lange periode van dictatuur aan, eerst onder Lenin (tot 1924) en daarna onder de leiders als [Jozef Stalin](https://historiek.net/jozef-stalin-1878-1953/60611/) (1928-1953), [Nikita Chroesjtsjov](https://historiek.net/nikita-chroesjtsjov-president-schoen/80373/ "Nikita Chroesjtsjov") (1953-1964), Leonid Brezjnev (1964-1982) en [Michael Gorbatsjov](https://historiek.net/michail-gorbatsjov-leider-sovjet-unie/150783/) (1985-1990).

De gevolgen van de decennialange communistische dictatuur waren voor Rusland ingrijpend. Zo vielen tijdens de Grote Terreur onder Stalin (1936-1938) miljoenen slachtoffers. Hongersnoden en showprocessen tegen politieke tegenstanders eisten talloze slachtoffers, terwijl in de periode van de Goelag-kampen – tussen 1918 en 1987 – in Siberië liefst achttien miljoen mensen korter of langer vastzaten.

De Russische Revolutie – dat is algemeen bekend – had diepgaande internationale gevolgen. Het communistische ideaal van de wereldrevolutie (‘ [proletariërs](https://historiek.net/proletariers-betekenis-herkomst/96683/ "proletariërs") aller landen verenigt u!’) slaagde in Oost-Europa, dat een communistisch machtsblok werd. Maar ook landen als [China](https://historiek.net/c/landen/china-geschiedenis/ "China") ( [Mao Zedong](https://historiek.net/mao-zedong-china-communistisch-dictator/64840/ "Mao Zedong")), Mongolië, [Korea](https://historiek.net/c/landen/korea-geschiedenis/ "Korea"), Vietnam en Cambodja ( [Pol Pot](https://historiek.net/pol-pot-dictator-cambodja/67344/ "Pol Pot")), om maar enkele voorbeelden te noemen, kregen te maken met communistische dictatuur, terreur en geweld.

De [Koude Oorlog](https://historiek.net/koude-oorlog-samenvatting-oorzaken-gevolgen/69140/ "Koude Oorlog") tussen de Sovjet-Unie en de [Verenigde Staten](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/ "Verenigde Staten") liep uiteindelijk goed af met de [Val van de Muur in 1989](https://historiek.net/berlijnse-muur/1849/) en de ondergang van het communisme, maar de laatste jaren nemen de spanningen tussen beide grootmachten toe. Mocht een soortgelijke situatie terugkeren als de Koude Oorlog, dan mogen we hopen dat ook in onze tijd de wapens (zoveel mogelijk) koud blijven.

**Verder lezen:** [Communistisch Rusland (1917-1940)](https://historiek.net/communistisch-rusland-geschiedenis/140705/)

[Hoe Rusland worstelt met z’n verleden](https://historiek.net/de-russische-revolutie-hoe-rusland-worstelt-met-zn-verleden/71074/)

[Russische woorden in het Nederlands](https://historiek.net/top-25-russische-woorden-nederlands/67595/)

**Boektip:** [De Russische Revolutie](https://geschiedenis-winkel.nl/p/de-russische-revolutie/)

[https://www.youtube.com/watch?v=cV9G1QUIm7w](https://www.youtube.com/watch?v=cV9G1QUIm7w "Video afspelen \"The Russian Revolution 1917\"")

[Bronnen](#bronnen) ▼

Boeken

 -Kees Boterbloem, [Revoljoetsija! De betekenis van de Russische Revolutie in historisch perspectief](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2Ff%2Frevoljoetsija%2F9200000070040558%2F&name=Revoljoetsija!%2C%20Kees%20Boterbloem) ( [Amsterdam](https://historiek.net/c/amsterdam/ "Amsterdam"): AUP Uitgevers, 2017).

 -Simon Sebag Montefiore, [De Romanovs 1613-1918](https://geschiedenis-winkel.nl/p/de-romanovs/) (Amsterdam: Nieuw Amsterdam, 2016).

 -Michael Piotrovsky, [1917 – Romanovs & Revolutie](https://geschiedenis-winkel.nl/) (Amsterdam: WBooks, 2017).

 -Orlando Figes, [Tragedie van een volk. De Russische Revolutie 1891-1924](https://geschiedenis-winkel.nl/tragedie-van-een-volk-orlando-figes-12955.html) (2e druk; Amsterdam: Nieuw Amsterdam, 2008 \[1996\]) 81–94.

 -Sheila Fitzpatrick, [The Russian Revolution](http://mrreynoldsclasses.weebly.com/uploads/1/7/2/5/17254072/the_russian_revolution_-_sheila_fitzpatrick.pdf) (2e editie; Oxford: Oxford University Press, 1994).

 -Richard Pipes, The Russian Revolution 1899-1919 (1st edition; [New York](https://historiek.net/thema/new-york/ "New York"): Vintage Books, 1990).

 -Leon Trotski, [The History of The Russian Revolution](https://www.marxists.org/archive/trotsky/works/download/hrr-vol1.pdf) (1930).

Internet

 -http://www.encyclopedia.com/history/modern-europe/russian-soviet-and-cis-history/russian-revolution

 -https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution-of-1917

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/01/Enne-Koops-1-480x480.jpg)](https://historiek.net/author/enne-koops/)

Enne KoopsLaatste berichten

Enne Koops (1978-2023), historicus en docent geschiedenis en maatschappijleer. [In memoriam](https://historiek.net/enne-koops-im-1978-2023/153694/)

1. [Slag bij Ane (28 juli 1227) – ‘De Guldensporenslag van de Lage Landen’](https://historiek.net/slag-bij-ane-1227-drenthe/70046/)
2. [Herbert Hoover – Amerikaanse president en filantroop](https://historiek.net/herbert-hoover-president-biografie/153527/)
3. [De Feniciërs, een multicultureel volk uit het Middellandse Zeegebied](https://historiek.net/feniciers-boek-jigoulov-bespreking/153204/)
4. [Zolang er leven is, is er hoop](https://historiek.net/zolang-er-leven-is-hoop-herkomst/152705/)

[Bekijk alles](https://historiek.net/author/enne-koops/)

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/04/historiek-icon.jpg)](https://historiek.net/author/redactie/)

RedactieLaatste berichten

Historiek is een onafhankelijk online geschiedenismagazine voor een breed publiek. We willen geschiedenis en actualiteit met elkaar verbinden en geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken. [Steun ons werk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

1. [Vesting Holland – Betekenis](https://historiek.net/vesting-holland-betekenis/167501/)
2. [Nieuwe geschiedenisboeken (week 37) – 2024](https://historiek.net/nieuwe-geschiedenisboeken-week-37-2024/167471/)
3. [Beroemde Bronstijd-zwaarden hebben zelfde metaalsamenstelling](https://historiek.net/beroemde-bronstijd-zwaarden-hebben-zelfde-metaalsamenstelling/167457/)
4. [Marcion van Sinope verwierp het Oude Testament](https://historiek.net/marcion-van-sinope-verwierp-het-oude-testament/167450/)

[Bekijk alles](https://historiek.net/author/redactie/)

[Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/), [Rusland](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/) [Russische Revolutie](https://historiek.net/thema/russische-revolutie/) [Tsarenrijk](https://historiek.net/thema/tsarenrijk/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Frussische-revolutie-oorzaken-samenvatting%2F68292%2F)
- [X](https://x.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Frussische-revolutie-oorzaken-samenvatting%2F68292%2F&text=De+Russische+Revolutie+%281917%29+%E2%80%93+Oorzaken%2C+verloop+en+gevolgen&via=historiek)
- [Linkedin](https://www.linkedin.com/shareArticle?mini=true&url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Frussische-revolutie-oorzaken-samenvatting%2F68292%2F&title=De+Russische+Revolutie+%281917%29+%E2%80%93+Oorzaken%2C+verloop+en+gevolgen)
- [Pinterest](https://pinterest.com/pin/create/button/?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Frussische-revolutie-oorzaken-samenvatting%2F68292%2F&description=De+Russische+Revolutie+%281917%29+%E2%80%93+Oorzaken%2C+verloop+en+gevolgen)
- [Whatsapp](https://api.whatsapp.com/send?phone=&text=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Frussische-revolutie-oorzaken-samenvatting%2F68292%2F)
- [Email](/cdn-cgi/l/email-protection#ba85c9cfd8d0dfd9ce87fedf9f888ae8cfc9c9d3c9d9d2df9f888ae8dfccd5d6cfced3df9f888a9f88828b838b8d9f88839f888a9fff889f828a9f83899f888af5d5c8c0dbd1dfd49f88f99f888accdfc8d6d5d5ca9f888adfd49f888adddfccd5d6dddfd49c998a898281d8d5dec387d2cececac99f89fb9f88fc9f88fcd2d3c9ced5c8d3dfd194d4dfce9f88fcc8cfc9c9d3c9d9d2df97c8dfccd5d6cfced3df97d5d5c8c0dbd1dfd497c9dbd7dfd4ccdbceced3d4dd9f88fc8c828883889f88fc)

## Uit dezelfde rubriek

[![Korte geschiedenis van de DDR - DDR-vlag](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%201015%20604%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/geschiedenis-ddr-ontstaan-kenmerken-tijdlijn/125496/)

### [Geschiedenis van de DDR (1949-1990) – Duitse Democratische Republiek](https://historiek.net/geschiedenis-ddr-ontstaan-kenmerken-tijdlijn/125496/)

[![Afbeelding van Had-je-me-maar in De nieuwe Limburger van 02 juni 1961](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20887%20536%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/had-je-me-maar-hadt-hadjememaar/134230/)

### [Had-je-me-maar – Zwerver in de Amsterdamse gemeenteraad](https://historiek.net/had-je-me-maar-hadt-hadjememaar/134230/)

[![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%201000%20632%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/gemeente-in-de-genen-geerten-waling-wim-voermans/75923/)

### [De Nederlandse Opstand: een lokale revolutie](https://historiek.net/gemeente-in-de-genen-geerten-waling-wim-voermans/75923/)

## Recent gepubliceerd

[![Bordesscène van de ministers van het kabinet-Van Agt I, met Hans Wiegel rechts van koningin Juliana](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/loyalisten-in-het-cda-tijdens-het-kabinet-van-agt-i/167356/)

### [Loyalisten in het CDA tijdens het kabinet Van Agt I](https://historiek.net/loyalisten-in-het-cda-tijdens-het-kabinet-van-agt-i/167356/)

[![Geïllustreerde kaart gepubliceerd door de Guardia Civil met het koninkrijk Spanje en zijn resterende koloniale bezittingen in 1895](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/vorming-van-de-natiestaat-1890-1914/167175/)

### [Vorming van de natiestaat (1890-1914)](https://historiek.net/vorming-van-de-natiestaat-1890-1914/167175/)

[![Oude kaart van Italië met enkele gebieden waar de irredentisten hun oog op lieten vallen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/irredentisme-betekenis/167314/)

### [Irredentisme – Betekenis](https://historiek.net/irredentisme-betekenis/167314/)

[![Victoria Claflin Woodhull](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/victoria-woodhull-eerste-vrouwelijke-presidentskandidate-amerika/167056/)

### [Victoria Woodhull, de eerste vrouwelijke presidentskandidate van Amerika](https://historiek.net/victoria-woodhull-eerste-vrouwelijke-presidentskandidate-amerika/167056/)

#### Gratis geschiedenismagazine

Ontvang, net als ruim 52.000 anderen, iedere week de gratis nieuwsbrief van Historiek:

### Ook interessant?

[![Jacques Delors als voorzitter van de Europese Commissie, mei 1988 (CC0 - Anefo - Rob Croes - wiki))](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/jacques-delors-voorzitter-europese-commissie/103462/)

### [Jacques Delors – Voorzitter van de Europese Commissie](https://historiek.net/jacques-delors-voorzitter-europese-commissie/103462/)

[![Jim Crow-wetten - Wachtruimte voor zwarte Amerikanen op een perron](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/jim-crow-wetten-segregatie-vs/76323/)

### [Jim Crow-wetten – Segregatie en rassenscheiding in de Verenigde Staten](https://historiek.net/jim-crow-wetten-segregatie-vs/76323/)

[![Voordeur van Downing Street 10](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/downing-street-10/3366/)

### [Downing Street 10](https://historiek.net/downing-street-10/3366/)

- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Lees een willekeurig artikel](https://historiek.net/willekeurig-bericht)
- [25 laatste berichten](https://historiek.net/veel-gelezen/)
- [Steun ons werk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

> Mede dankzij onze donateurs zijn al onze artikelen gratis te lezen. Op Historiek vindt u dus geen PREMIUM artikelen of 'slotjes'.

[Steun ons ook](https://historiek.net/donatie-historiek/)

### Recent online

[![Mercedes 35PS in het Mercedes-Benz-Museum](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/mercedes-merknaam-auto-emil-jellinek/167008/)

### [Mercedes, een merknaam uit vaderliefde](https://historiek.net/mercedes-merknaam-auto-emil-jellinek/167008/)

[![Franse belegering van Brussel tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog (1746).](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/oostenrijkse-successieoorlog/166770/)

### [De Oostenrijkse Successieoorlog (1740-1748)](https://historiek.net/oostenrijkse-successieoorlog/166770/)

[![Eerste vertaling uit 1534 van de volledige Bijbel door Maarten Luther, gedrukt door Hans Lufft in Wittenberg](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/hoe-drukpers-tot-meer-polarisatie-vervolging-en-geweld-leidde/167166/)

### [Hoe de drukpers tot meer polarisatie, vervolging en geweld leidde](https://historiek.net/hoe-drukpers-tot-meer-polarisatie-vervolging-en-geweld-leidde/167166/)

[![Europa, de Europese Unie en de Europese Commissie (CC0 - Pixabay - 12019)](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20480%20384%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/europese-eenwording-unie-geschiedenis-tijdlijn/105083/)

### [Europese eenwording & Europese Unie](https://historiek.net/europese-eenwording-unie-geschiedenis-tijdlijn/105083/)

[Meer leestips](https://historiek.net/thema/populair/) [Verras mij!](https://historiek.net/willekeurig-bericht "Direct naar een populair artikel")

### Populaire rubrieken

[Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/) [Filosofie](https://historiek.net/c/filosofie/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

### Populaire berichten uit ons archief

- [![‘Duitsers hakten handen Belgische kinderen af, als souvenir’](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/woi-spotprenten-als-historisch-bronnenmateriaal/22341/)

### [‘Duitsers hakten handen Belgische kinderen af, als souvenir’](https://historiek.net/woi-spotprenten-als-historisch-bronnenmateriaal/22341/)

- [![Hoe een Chinese krijgsheer de VOC versloeg](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/hoe-een-chinese-krijgsheer-de-voc-versloeg/53509/)

### [Hoe een Chinese krijgsheer de VOC versloeg](https://historiek.net/hoe-een-chinese-krijgsheer-de-voc-versloeg/53509/)

- [![Pompen of verzuipen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/pompen-of-verzuipen-herkomst-uitdrukking/72824/)

### [Pompen of verzuipen](https://historiek.net/pompen-of-verzuipen-herkomst-uitdrukking/72824/)

- [![Briek Schotte, de laatste echte ‘Flandrien’](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/briek-schotte-de-laatste-echte-flandrien/163273/)

### [Briek Schotte, de laatste echte ‘Flandrien’](https://historiek.net/briek-schotte-de-laatste-echte-flandrien/163273/)

- [![In de echte ‘Kanonnen van Navarone’ waren het de Duitsers die wonnen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/in-de-echte-kanonnen-van-navarone-waren-het-de-duitsers-die-wonnen/161138/)

### [In de echte ‘Kanonnen van Navarone’ waren het de Duitsers die wonnen](https://historiek.net/in-de-echte-kanonnen-van-navarone-waren-het-de-duitsers-die-wonnen/161138/)

- [![Eerste Pinksterdag 1955 bracht Nederland zijn eerste file](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/29-mei-1955-eerste-file-nederland-pinksterdag/69249/)

### [Eerste Pinksterdag 1955 bracht Nederland zijn eerste file](https://historiek.net/29-mei-1955-eerste-file-nederland-pinksterdag/69249/)

- [![De Peelhelm, een van de beroemdste voorwerpen uit de Oudheid](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/romeinse-peelhelm-rijksmuseum-oudheden/75891/)

### [De Peelhelm, een van de beroemdste voorwerpen uit de Oudheid](https://historiek.net/romeinse-peelhelm-rijksmuseum-oudheden/75891/)

- [![Hoe de kruidenvrouw bondgenoot van de duivel werd](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/hoe-de-kruidenvrouw-bondgenoot-van-de-duivel-werd/54747/)

### [Hoe de kruidenvrouw bondgenoot van de duivel werd](https://historiek.net/hoe-de-kruidenvrouw-bondgenoot-van-de-duivel-werd/54747/)


[Meer leestips](https://historiek.net/c/populair/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht) [Voorpagina](https://historiek.net/)

### Bekijk een rubriek:

[Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/) [Amsterdam](https://historiek.net/c/amsterdam/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Azië](https://historiek.net/c/azie/) [België](https://historiek.net/c/landen/belgie/) [Biografieën](https://historiek.net/c/biografieen/) [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/) [Boekfragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/) [Dieren](https://historiek.net/c/dieren/) [Duitsland](https://historiek.net/c/landen/duitsland/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Engeland](https://historiek.net/c/landen/engeland/) [Eten en drinken](https://historiek.net/c/eten-en-drinken/) [Fotografie](https://historiek.net/c/fotografie/) [Frankrijk](https://historiek.net/c/landen/frankrijk-geschiedenis/) [Geneeskunde](https://historiek.net/c/geneeskunde/) [Geschiedenisboeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/) [Griekenland](https://historiek.net/c/landen/griekenland/) [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/) [Historische achtergronden](https://historiek.net/c/historische-achtergronden/) [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Jodenvervolging](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/jodenvervolging/) [Koningshuis](https://historiek.net/c/koningshuis/) [Kunstgeschiedenis](https://historiek.net/c/kunstgeschiedenis/) [Literatuur](https://historiek.net/c/literatuur/) [Maritieme geschiedenis](https://historiek.net/c/maritieme-geschiedenis/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Muziekgeschiedenis](https://historiek.net/c/muziekgeschiedenis/) [Nederlands-Indië / Indonesië](https://historiek.net/c/nederlands-indie/) [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/) [Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/) [Populair](https://historiek.net/c/populair/) [Religieuze geschiedenis](https://historiek.net/c/religieuze-geschiedenis/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Rusland](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Spanje](https://historiek.net/c/landen/spanje-geschiedenis/) [Sportgeschiedenis](https://historiek.net/c/sportgeschiedenis/) [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/) [Televisie](https://historiek.net/c/televisie/) [Trivia](https://historiek.net/c/trivia/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/) [Vorstenhuizen](https://historiek.net/c/biografieen/leden-van-vorstenhuizen/)

### Meer ontdekken?

[Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht)

### Gratis wekelijkse nieuwsbrief

[![Historiek, online geschiedenis](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%2046%22%3E%3C/svg%3E)![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%20100%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net)

"Geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken voor een breed publiek."

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

**Algemeen**

[Over ons](https://historiek.net/over-ons/)

[Colofon](https://historiek.net/colofon/)

[Adverteren](https://historiek.net/adverteren-op-historieknet/)

[Privacy](https://historiek.net/historieknet-privacybeleid/)

[Disclaimer](https://historiek.net/discaimer/)

[Informatie voor auteurs](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Informatie voor uitgevers](https://historiek.net/uitgevers/)

[Informatie voor scholieren](https://historiek.net/over-ons/#school)

**Extra**

[Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Onderwerppagina](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

[Geschiedenisboeken (site)](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Footer&utm_campaign=Footerlink)

[Enne Koops (1978-2023)](https://historiek.net/enne-koops-im-1978-2023/153694/)

**Steun**

[Fout melden](https://historiek.net/opmerkingen-bij-artikelen/)

[Doneren](https://historiek.net/donatie-historiek/)

[Meeschrijven](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Affliate-link Bol](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2F&name=de%20winkel%20van%20ons%20allemaal&subid=bottomlink)

**© 2024 [Historiek v.o.f.](https://historiek.net) \|** Onafhankelijk particulier initiatief

[Maak ons werk mede mogelijk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- Historiek
  - [Over deze website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Gratis geschiedenismagazine](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Historiek ondersteunen](https://historiek.net/donatie-historiek/)
- Volg ons
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/newsletter/)
  - [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
  - [X / Twitter](https://x.com/historiek)
  - [Bluesky](https://bsky.app/)
  - [Feed / RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Historische personen](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
- [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
- [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/)
- [Filosofen](https://historiek.net/c/biografieen/filosofen/)
- [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/)
- Oorlogen
  - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/)
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/)
  - [Koude Oorlog](https://historiek.net/c/koude-oorlog/)
  - [Vietnamoorlog](https://historiek.net/vietnamoorlog-oorzaken-samenvatting-gevolgen/76855/)
  - [Tachtigjarige Oorlog](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/tachtigjarige-oorlog/)
- [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/)
- [Lijst van uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/)
- [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/)
- [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/)
- [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/)
- [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
- [Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/)
- Boeken
  - [Alle boekberichten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/)
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/)
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/)
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
- [Steun Historiek](https://historiek.net/donatie-historiek/)

×