6 soorten schrijversblok (en hoe u ze overwint) - Yuqo
Schrijf voor uzelf met de wetenschap dat u het meeste niet openbaar maakt. De truc is om het creatieve, generatieve ik te scheiden van het ...
conditioneert
Mogelijk helpt het ook om het advies van Toni Morrison te overwegen. Zij heeft voor zichzelf een aantal rituelen bedacht voordat ze gaat schrijven. Ze zet bijvoorbeeld eerst haar favoriete cd op en maakt een bepaalde soort thee. In essentie <anchor>conditioneert</anchor> ze zichzelf daarmee om in de schrijfmodus te komen. Met dergelijke stimulansen komt ze in een flow waarmee ze haar grootste werken heeft weten te schrijven.
Klassieke conditionering - Wikipedia
Klassieke conditionering - Wikipedia[Naar inhoud springen](#bodyContent)

Hoofdmenu

Hoofdmenu

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Navigatie


- [Hoofdpagina](/wiki/Hoofdpagina "Naar de hoofdpagina gaan [z]")
- [Vind een artikel](/wiki/Portaal:Navigatie)
- [Vandaag](/wiki/13_september)
- [Etalage](/wiki/Wikipedia:Etalage)
- [Categorieën](/wiki/Categorie:Alles)
- [Recente wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingen "Een lijst met recente wijzigingen in deze wiki. [r]")
- [Nieuwe artikelen](/wiki/Speciaal:NieuwePaginas)
- [Willekeurige pagina](/wiki/Speciaal:Willekeurig "Een willekeurige pagina bekijken [x]")

Informatie


- [Gebruikersportaal](/wiki/Portaal:Gebruikersportaal "Informatie over het project: wat u kunt doen, waar u dingen kunt vinden")
- [Snelcursus](/wiki/Wikipedia:Snelcursus)
- [Hulp en contact](/wiki/Portaal:Hulp_en_beheer "Hulpinformatie over deze wiki")
- [Doneren](/wiki/Wikipedia:Donatie "Ondersteun ons financieel")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![de vrije encyclopedie](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-nl.svg)](/wiki/Hoofdpagina)

[Zoeken](/wiki/Speciaal:Zoeken "Doorzoek Wikipedia [f]")

Zoeken

Uiterlijk

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Klassieke+conditionering "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Klassieke+conditionering "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Persoonlijke hulpmiddelen

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Klassieke+conditionering "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Klassieke+conditionering "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Pagina's voor uitgelogde redacteuren [meer lezen](/wiki/Help:Inleiding)

- [Bijdragen](/wiki/Speciaal:MijnBijdragen "Bijdragen IP-adres [y]")
- [Overleg](/wiki/Speciaal:MijnOverleg "Overlegpagina van de anonieme gebruiker van dit IP-adres [n]")

## Inhoud

naar zijbalk verplaatsenverbergen

- Top

- [1Methode en termen](#Methode_en_termen)
- [2Neurale basis](#Neurale_basis)
- [3Geschiedenis](#Geschiedenis)
- [4Behavioristische therapieën gebaseerd op klassieke conditionering](#Behavioristische_therapieën_gebaseerd_op_klassieke_conditionering)
- [5Voorbeelden bij de mens](#Voorbeelden_bij_de_mens)

Inhoudsopgave omschakelen

# Klassieke conditionering

52 talen

- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A5%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%B7_%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%83%D9%8A "إشراط كلاسيكي – Arabisch")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BC%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%80%D1%8D%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%8B "Умоўныя рэфлексы – Belarussisch")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8 "Условни рефлекси – Bulgaars")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Condicionament_cl%C3%A0ssic "Condicionament clàssic – Catalaans")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Klassisk_betingning "Klassisk betingning – Deens")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Klassische_Konditionierung "Klassische Konditionierung – Duits")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BB%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B5%CE%BE%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B7_%CE%BC%CE%AC%CE%B8%CE%B7%CF%83%CE%B7 "Κλασική εξαρτημένη μάθηση – Grieks")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Classical_conditioning "Classical conditioning – Engels")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kondi%C4%89a_reflekso "Kondiĉa reflekso – Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Condicionamiento_cl%C3%A1sico "Condicionamiento clásico – Spaans")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Klassikaline_tingimine "Klassikaline tingimine – Estisch")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Baldintzapen_klasiko "Baldintzapen klasiko – Baskisch")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%B1%D8%B7%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3%DB%8C%DA%A9 "شرطی‌شدن کلاسیک – Perzisch")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Klassinen_ehdollistuminen "Klassinen ehdollistuminen – Fins")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Conditionnement_classique "Conditionnement classique – Frans")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Riocht%C3%BA "Riochtú – Iers")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Condicionamento_cl%C3%A1sico "Condicionamento clásico – Galicisch")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%AA%D7%A0%D7%99%D7%94_%D7%A7%D7%9C%D7%90%D7%A1%D7%99%D7%AA "התניה קלאסית – Hebreeuws")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%BF%E0%A4%A4_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%B2%E0%A4%A8 "चिरप्रतिष्ठित प्रानुकूलन – Hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Klasi%C4%8Dno_uvjetovanje "Klasično uvjetovanje – Kroatisch")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Kondisy%C3%B2nman_klasik "Kondisyònman klasik – Haïtiaans Creools")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%BC%D5%A5%D6%86%D5%AC%D5%A5%D6%84%D5%BD%D5%B6%D5%A5%D6%80 "Պայմանական ռեֆլեքսներ – Armeens")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Pengondisian_klasik "Pengondisian klasik – Indonesisch")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Klass%C3%ADsk_skilyr%C3%B0ing "Klassísk skilyrðing – IJslands")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Riflesso_condizionato "Riflesso condizionato – Italiaans")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8F%A4%E5%85%B8%E7%9A%84%E6%9D%A1%E4%BB%B6%E3%81%A5%E3%81%91 "古典的条件づけ – Japans")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81 "Шартты рефлекс – Kazachs")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EA%B3%A0%EC%A0%84%EC%A0%81_%EC%A1%B0%EA%B1%B4%ED%98%95%EC%84%B1 "고전적 조건형성 – Koreaans")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/S%C4%85lyginis_refleksas "Sąlyginis refleksas – Litouws")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Nosac%C4%ABjuma_refleksi "Nosacījuma refleksi – Lets")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Penyesuaian_klasik "Penyesuaian klasik – Maleis")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Klassisk_betinging "Klassisk betinging – Noors - Bokmål")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Warunkowanie_klasyczne "Warunkowanie klasyczne – Pools")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Condicionamento_cl%C3%A1ssico "Condicionamento clássico – Portugees")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Condi%C8%9Bionare_clasic%C4%83 "Condiționare clasică – Roemeens")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81 "Условный рефлекс – Russisch")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D9%BF%D8%B1%D8%A7%DA%8C%D9%88_%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D8%AA%D9%88%D9%86 "هٿراڌو عادتون – Sindhi")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Klasi%C4%8Dno_kondicioniranje "Klasično kondicioniranje – Servo-Kroatisch")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Classical_conditioning "Classical conditioning – Simple English")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Klasi%C4%8Dno_pogojevanje "Klasično pogojevanje – Sloveens")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Kusht%C3%ABzimi_klasik "Kushtëzimi klasik – Albanees")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%99%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5 "Класично условљавање – Servisch")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Klassisk_betingning "Klassisk betingning – Zweeds")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%9A%E0%AF%86%E0%AE%B5%E0%AF%8D%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%B2%E0%AF%8D_%E0%AE%AA%E0%AE%B4%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%81%E0%AE%B1%E0%AF%81%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%B2%E0%AF%8D "செவ்வியல் பழக்கமுறுத்தல் – Tamil")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%87%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%82%E0%B9%81%E0%B8%9A%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%A1 "การวางเงื่อนไขแบบดั้งเดิม – Thai")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Klasik_ko%C5%9Fullanma "Klasik koşullanma – Turks")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81 "Умовний рефлекс – Oekraïens")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Shartli_reflekslar "Shartli reflekslar – Oezbeeks")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A3n_x%E1%BA%A1_c%C3%B3_%C4%91i%E1%BB%81u_ki%E1%BB%87n "Phản xạ có điều kiện – Vietnamees")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%8F%A4%E5%85%B8%E5%88%B6%E7%B4%84 "古典制約 – Chinees")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/K%C3%B3%CD%98-ti%C3%A1n_ti%C3%A2u-ki%C4%81%E2%81%BF-h%C3%B2a "Kó͘-tián tiâu-kiāⁿ-hòa – Minnanyu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E5%8F%A4%E5%85%B8%E5%88%B6%E7%B4%84 "古典制約 – Kantonees")

[Koppelingen bewerken](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q212737#sitelinks-wikipedia "Taalkoppelingen bewerken")

- [Artikel](/wiki/Klassieke_conditionering "Inhoudspagina bekijken [c]")
- [Overleg](/wiki/Overleg:Klassieke_conditionering "Overleg over deze pagina [t]")

Nederlands

- [Lezen](/wiki/Klassieke_conditionering)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=history "Eerdere versies van deze pagina [h]")

Hulpmiddelen

Hulpmiddelen

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Handelingen


- [Lezen](/wiki/Klassieke_conditionering)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=history)

Algemeen


- [Links naar deze pagina](/wiki/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Klassieke_conditionering "Lijst met alle pagina's die naar deze pagina verwijzen [j]")
- [Gerelateerde wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingenGelinkt/Klassieke_conditionering "Recente wijzigingen in pagina's waar deze pagina naar verwijst [k]")
- [Bestand uploaden](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=nl "Bestanden uploaden [u]")
- [Speciale pagina's](/wiki/Speciaal:SpecialePaginas "Lijst met alle speciale pagina's [q]")
- [Permanente koppeling](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&oldid=62300194 "Permanente koppeling naar deze versie van deze pagina")
- [Paginagegevens](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=info "Meer informatie over deze pagina")
- [Deze pagina citeren](/w/index.php?title=Speciaal:Citeren&page=Klassieke_conditionering&id=62300194&wpFormIdentifier=titleform "Informatie over hoe u deze pagina kunt citeren")
- [Verkorte URL verkrijgen](/w/index.php?title=Speciaal:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FKlassieke_conditionering)
- [QR-code downloaden](/w/index.php?title=Speciaal:QrCode&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FKlassieke_conditionering)
- [Wikidata-item](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q212737 "Koppeling naar item in verbonden gegevensrepository [g]")

Afdrukken/exporteren


- [Boek aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:Boek&bookcmd=book_creator&referer=Klassieke+conditionering)
- [Downloaden als PDF](/w/index.php?title=Speciaal:DownloadAsPdf&page=Klassieke_conditionering&action=show-download-screen)
- [Afdrukversie](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&printable=yes "Printvriendelijke versie van deze pagina [p]")

In andere projecten


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Classical_conditioning)

Uiterlijk

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

[Geheugen (psychologie)](/wiki/Geheugen_(psychologie) "Geheugen (psychologie)")[![Nervous tissue spinal cord motor neuron](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Nervous_Tissue_Spinal_Cord_Motor_Neuron_%2841850850342%29.jpg/200px-Nervous_Tissue_Spinal_Cord_Motor_Neuron_%2841850850342%29.jpg)](/wiki/Bestand:Nervous_Tissue_Spinal_Cord_Motor_Neuron_(41850850342).jpg "Nervous tissue spinal cord motor neuron")**[Sensorisch geheugen](/wiki/Sensorisch_geheugen "Sensorisch geheugen")**[Iconisch geheugen](/wiki/Iconisch_geheugen "Iconisch geheugen")[Echoïsch geheugen](/wiki/Echo%C3%AFsch_geheugen "Echoïsch geheugen")**[Kortetermijngeheugen](/wiki/Kortetermijngeheugen "Kortetermijngeheugen")**[Werkgeheugen](/wiki/Werkgeheugen_(mens) "Werkgeheugen (mens)")**[Langetermijngeheugen](/wiki/Langetermijngeheugen "Langetermijngeheugen")****[Declaratief geheugen](/wiki/Declaratief_geheugen "Declaratief geheugen")**_[Episodisch geheugen](/wiki/Episodisch_geheugen "Episodisch geheugen")__[Semantisch geheugen](/wiki/Semantisch_geheugen "Semantisch geheugen")_**[Niet-declaratief geheugen](/wiki/Niet-declaratief_geheugen "Niet-declaratief geheugen")**_[Procedureel geheugen](/wiki/Procedureel_geheugen "Procedureel geheugen")__[Priming](/wiki/Priming_(geheugen) "Priming (geheugen)")_**[Conditionering](/wiki/Conditionering_(psychologie) "Conditionering (psychologie)")**_Klassieke conditionering__[Operante conditionering](/wiki/Operante_conditionering "Operante conditionering")_

* * *

Portaal [![Portaalicoon](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Portal.svg/21px-Portal.svg.png)](/wiki/Bestand:Portal.svg "Portaalicoon")[Psychologie](/wiki/Portaal:Psychologie "Portaal:Psychologie")

**Klassieke conditionering**, **stimulussubstitutie** of **S-leertype** komt neer op het leren van voorwaardelijke reflexen. Leergedrag dat tot stand komt via klassieke conditionering wordt in de cognitieve psychologie gerekend tot een van de ondervormen van het impliciete of [niet-declaratieve geheugen](/wiki/Niet-declaratieve_geheugen "Niet-declaratieve geheugen"). Klassieke conditionering is onderworpen aan een aantal wetten, de [conditioneringswetten](/wiki/Conditioneringswetten "Conditioneringswetten"). Aangenomen wordt dat klassiek conditioneren berust op een adaptief mechanisme waardoor organismen leren toekomstige prikkels met een overlevingswaarde te voorspellen.

## Methode en termen

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&veaction=edit&section=1 "Bewerk dit kopje: Methode en termen") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=edit&section=1 "De broncode bewerken van de sectie: Methode en termen")\]

Klassiek conditioneren gebeurt door een neutrale of conditionele stimulus/ [voorwaardelijke prikkel](/w/index.php?title=Voorwaardelijke_prikkel&action=edit&redlink=1 "Voorwaardelijke prikkel (de pagina bestaat niet)") (CS: bijvoorbeeld een toontje of lichtflits) te laten volgen door een ongeconditioneerde stimulus/ [onvoorwaardelijke prikkel](/w/index.php?title=Onvoorwaardelijke_prikkel&action=edit&redlink=1 "Onvoorwaardelijke prikkel (de pagina bestaat niet)") (UCS: bijvoorbeeld een milde elektrische schok). De UCS is meestal een stimulus met biologische relevantie, zoals pijn (negatief) of voedsel (positief). Na enige tijd zal de reactie (of reflex) die oorspronkelijk alleen na UCS optrad, ook na de CS optreden (hierbij wordt dus de UCS weggelaten). Dit noemt men dan de conditionele of geconditioneerde reactie: CR. Ander termen daarvoor zijn: voorwaardelijke of [geconditioneerde reflex](/w/index.php?title=Geconditioneerde_reflex&action=edit&redlink=1 "Geconditioneerde reflex (de pagina bestaat niet)"). De CR zal ook optreden na stimuli die lijken op de CS (bijvoorbeeld een toon van een iets hogere frequentie). Dit verschijnsel heet [generalisatie](/w/index.php?title=Generalisatie&action=edit&redlink=1 "Generalisatie (de pagina bestaat niet)"). Een variant op het eenvoudige conditioneringsparadigma is ten slotte het discriminatie-leer-paradigma. Hierbij worden twee conditionele stimuli aangeboden, de CS+ (bijvoorbeeld een hoge toon) die wél door de UCS wordt gevolgd, en een CS- (bijvoorbeeld een lage toon) die niet door een UCS wordt gevolgd. Na enige tijd zal de CR alleen na de CS+, en niet na de CS- optreden. Met dit paradigma kan men nagaan welk perceptueel onderscheid een proefdier kan maken tussen allerlei stimuluskenmerken.
Als de CS enige tijd niet door de UCS wordt gevolgd, zal er uitdoving of extinctie van de CR optreden.
Klassieke conditionering moet niet worden verward met een tweede belangrijke vorm van conditioneren, namelijk [operante conditionering](/wiki/Operante_conditionering "Operante conditionering").

## Neurale basis

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&veaction=edit&section=2 "Bewerk dit kopje: Neurale basis") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=edit&section=2 "De broncode bewerken van de sectie: Neurale basis")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Klassieke_conditionering.png/260px-Klassieke_conditionering.png)](/wiki/Bestand:Klassieke_conditionering.png) Gesimplificeerd voorbeeld van het cellulaire mechanisme van klassieke conditionering

Onderzoek door [Eric Kandel](/wiki/Eric_Kandel "Eric Kandel")[\[1\]](#cite_note-1) naar de kieuwreflex van de zeeslak [Aplysia californica](/wiki/Aplysia_californica "Aplysia californica") heeft op celniveau het mechanisme blootgelegd dat aan klassieke conditionering ten grondslag ligt. Dit mechanisme, zogeheten [presynaptische facilitatie](/w/index.php?title=Presynaptische_facilitatie&action=edit&redlink=1 "Presynaptische facilitatie (de pagina bestaat niet)"), komt in het kort hier op neer dat twee transmitterstoffen met elkaar samenwerken. Dit zijn de neurotransmitter [serotonine](/wiki/Serotonine "Serotonine") die door de onconditionele stimulus (UCS) en een modulerend interneuron vrijkomt, en [calcium](/wiki/Calcium "Calcium") dat door de conditionele stimulus (CS) wordt opgewekt. Door de convergentie van beide stoffen komt extra neurotransmitter in het presynaptisch neuron vrij. Hierdoor neemt na enkele trials (CS-UCS associaties) de sterkte van de reflex toe. Vooral de timing tussen UCS en CS is hierbij van belang (het optimale interval is 1/2 seconde).

Verder is aangetoond dat structuren in het limbisch systeem zoals de [amygdala](/wiki/Amygdala "Amygdala") betrokken zijn bij klassiek conditioneren van affectieve responsen (zie [vreesconditionering](/wiki/Vreesconditionering "Vreesconditionering")). Bij klassiek conditioneren van de [oogknipreflex](/wiki/Oogknipreflex "Oogknipreflex") zijn de [kleine hersenen](/wiki/Kleine_hersenen "Kleine hersenen") betrokken.

## Geschiedenis

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&veaction=edit&section=3 "Bewerk dit kopje: Geschiedenis") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=edit&section=3 "De broncode bewerken van de sectie: Geschiedenis")\]

- Johannes [Leo Africanus](/wiki/Leo_Africanus "Leo Africanus") beschreef in zijn _Over de beschrijving van Afrika_ uit [1526](/wiki/1526 "1526") een methode om kamelen te doen dansen: het volstond om een jong dier regelmatig op een hete vloer te plaatsen en een [tamboerijn](/wiki/Tamboerijn "Tamboerijn") te rinkelen. De pijn doet de kameel afwisselend steunen van de ene poot op de andere. Na het leerproces zorgt de associatie met de tamboerijn ervoor dat de kameel hetzelfde gedrag stelt zonder de hete ondergrond en 'op bevel' danst.[\[2\]](#cite_note-2)
- Het verschijnsel werd voor het eerst benoemd door de Russisch fysioloog [Ivan Pavlov](/wiki/Ivan_Pavlov "Ivan Pavlov"). In het spoor van de Russische [reflexleer](/w/index.php?title=Reflexleer&action=edit&redlink=1 "Reflexleer (de pagina bestaat niet)") voerde Pavlov in de eerste jaren van de 20e eeuw een serie psychologische experimenten met honden uit. Dit leidde tot de ontdekking van de [geconditioneerde reflex](/w/index.php?title=Geconditioneerde_reflex&action=edit&redlink=1 "Geconditioneerde reflex (de pagina bestaat niet)"), die gevormd wordt door het proces van de klassieke conditionering. Het experiment waarmee hij dit aantoonde is later bekend geworden als de [Hond van Pavlov](/wiki/Hond_van_Pavlov "Hond van Pavlov").

Voor de behavioristen uit het begin van de vorige eeuw waren zelfs de meest gecompliceerde gedragingen te herleiden tot complexe kettingen van aangeboren en geconditioneerde reflexen. Zo zei [John Watson](/wiki/John_Watson_(psycholoog) "John Watson (psycholoog)"):

> Geef mij een stuk of twaalf gezonde kinderen, goed gevormd, en een door mij zelf bepaalde wereld om ze groot te brengen en ik garandeer u dat ik elk ervan, wie u maar wil, kan trainen om, welke specialist ik maar zou kiezen te worden - dokter, advocaat, kunstenaar, winkelchef, ja zelfs bedelaar en dief, ongeacht zijn talenten, neigingen, tendenties, vermogens, roepingen, en het ras van voorouders.

Zo kan zelfs het gecompliceerde emotionele leven door de behavioristen worden verklaard. John Watson besloot namelijk dat er slechts drie aangeboren emotionele reacties bestaan:
vrees, woede en liefde.

- Voortbouwend op Pavlovs fundamenten is de laatste jaren veel vooruitgang geboekt op het veld van klassieke conditionering via [oogknipconditionering](/w/index.php?title=Oogknipconditionering&action=edit&redlink=1 "Oogknipconditionering (de pagina bestaat niet)") (zie [oogknipreflex](/wiki/Oogknipreflex "Oogknipreflex")), een vorm van [motorisch leren](/w/index.php?title=Motorisch_leren&action=edit&redlink=1 "Motorisch leren (de pagina bestaat niet)") (zoals [oog-handcoördinatie](/w/index.php?title=Oog-handco%C3%B6rdinatie&action=edit&redlink=1 "Oog-handcoördinatie (de pagina bestaat niet)")) welke gedirigeerd wordt door het [cerebellum](/wiki/Cerebellum "Cerebellum"). Andere vormen van klassieke conditionering die inzicht hebben verschaft in de affectieve mechanismen bij de mens zijn [angstconditionering](/w/index.php?title=Angstconditionering&action=edit&redlink=1 "Angstconditionering (de pagina bestaat niet)"), de [geconditioneerde vreesreactie](/w/index.php?title=Geconditioneerde_vreesreactie&action=edit&redlink=1 "Geconditioneerde vreesreactie (de pagina bestaat niet)") (zie [vreesconditionering](/wiki/Vreesconditionering "Vreesconditionering")) en [geconditioneerde smaakaversie](/w/index.php?title=Geconditioneerde_smaakaversie&action=edit&redlink=1 "Geconditioneerde smaakaversie (de pagina bestaat niet)").

## Behavioristische therapieën gebaseerd op klassieke conditionering

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&veaction=edit&section=4 "Bewerk dit kopje: Behavioristische therapieën gebaseerd op klassieke conditionering") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=edit&section=4 "De broncode bewerken van de sectie: Behavioristische therapieën gebaseerd op klassieke conditionering")\]

Via de theorie en aanpak der klassieke en/of [operante conditionering](/wiki/Operante_conditionering "Operante conditionering") kan soms succes behaald worden bij behandeling van sommige gedragsstoornissen. Deze vormen een onderdeel van de [gedragstherapie](/wiki/Gedragstherapie "Gedragstherapie"). Enkele voorbeelden hiervan zijn [aversietherapie](/wiki/Aversietherapie "Aversietherapie") en [systematische desensitisatie](/wiki/Systematische_desensitisatie "Systematische desensitisatie").

## Voorbeelden bij de mens

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&veaction=edit&section=5 "Bewerk dit kopje: Voorbeelden bij de mens") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&action=edit&section=5 "De broncode bewerken van de sectie: Voorbeelden bij de mens")\]

Kinderen huilen niet als ze voor het eerst een dokter met een injectienaald zien, of een tandarts met een boor. Maar de keer daarna zullen ze al huilen als ze of de dokter/tandarts of de naald/boor zien. Dit is een voorbeeld van klassieke conditionering.

Klassieke conditionering wordt vaak gebruikt door reclamemakers. Door het koppelen van een product dat verkocht moet worden aan een stimulus die positieve gevoelens opwekt probeert men om die positieve gevoelens van die stimulus over te zetten naar het product, zodat de kans toeneemt dat het product gekocht zal worden. Denk bijvoorbeeld aan reclame van parfums waarbij aantrekkelijke mannen en vrouwen vaak de hoofdrol spelen.[\[3\]](#cite_note-3)

Bronnen, noten en/of referenties

1. [↑](#cite_ref-1)Kandel, Eric R.; Schwartz, James Harris; Jessell, Thomas M. (2000) \[1981\], Principles of Neural Science (Fourth ed.), New York: McGraw-Hill, [ISBN 0838577016](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/0838577016 "Speciaal:Boekbronnen/0838577016")
2. [↑](#cite_ref-2)HOORENS V. _Jan Wier (1515-1588). Een ketterse arts voor de heksen_, Bert Bakker, Amsterdam, 2011, p. 117-118.
3. [↑](#cite_ref-3)Marc Brysbaert (2014). _Psychologie_, 2de volledige herziene druk. Academia Press, p. 225-226.

Overgenomen van " [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Klassieke\_conditionering&oldid=62300194](https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&oldid=62300194)"

[Categorieën](/wiki/Categorie:Alles "Categorie:Alles"):

- [Neurowetenschap](/wiki/Categorie:Neurowetenschap "Categorie:Neurowetenschap")
- [Behaviorisme](/wiki/Categorie:Behaviorisme "Categorie:Behaviorisme")

- Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 18 jun 2022 om 10:59.
- De tekst is beschikbaar onder de licentie [Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl), er kunnen aanvullende voorwaarden van toepassing zijn. Zie de [gebruiksvoorwaarden](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/nl) voor meer informatie.

Wikipedia® is een geregistreerd handelsmerk van de [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org), een organisatie zonder winstoogmerk.

- [Privacybeleid](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Over Wikipedia](/wiki/Wikipedia)
- [Disclaimers](/wiki/Wikipedia:Algemeen_voorbehoud)
- [Gedragscode](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Ontwikkelaars](https://developer.wikimedia.org)
- [Statistieken](https://stats.wikimedia.org/#/nl.wikipedia.org)
- [Cookieverklaring](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobiele weergave](//nl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Klassieke_conditionering&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)