Starten met acryl gieten 1
Starten met vloeibare kunst acrylgieten of pouring. Er is niets bevredigender dan abstracte meesterwerken te maken. Nu starten met acrylgieten.
viscositeit
Hoewel vloeibare acrylverf een hoge <anchor>viscositeit</anchor> heeft, is het toch nodig iets toevoegen om de consistentie te creëren waarnaar je op zoek bent. Wat je toevoegt en hoeveel, hangt af van welke techniek je gaat gebruiken en wat je wil dat je eindresultaat gaat zijn. Hiervoor dien je veel te oefenen, door de ervaring ga je weten wat JIJ het beste vindt werken.
Viscositeit - Wikipedia
Viscositeit - Wikipedia[Naar inhoud springen](#bodyContent)

Hoofdmenu

Hoofdmenu

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Navigatie


- [Hoofdpagina](/wiki/Hoofdpagina "Naar de hoofdpagina gaan [z]")
- [Vind een artikel](/wiki/Portaal:Navigatie)
- [Vandaag](/wiki/12_september)
- [Etalage](/wiki/Wikipedia:Etalage)
- [Categorieën](/wiki/Categorie:Alles)
- [Recente wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingen "Een lijst met recente wijzigingen in deze wiki. [r]")
- [Nieuwe artikelen](/wiki/Speciaal:NieuwePaginas)
- [Willekeurige pagina](/wiki/Speciaal:Willekeurig "Een willekeurige pagina bekijken [x]")

Informatie


- [Gebruikersportaal](/wiki/Portaal:Gebruikersportaal "Informatie over het project: wat u kunt doen, waar u dingen kunt vinden")
- [Snelcursus](/wiki/Wikipedia:Snelcursus)
- [Hulp en contact](/wiki/Portaal:Hulp_en_beheer "Hulpinformatie over deze wiki")
- [Doneren](/wiki/Wikipedia:Donatie "Ondersteun ons financieel")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![de vrije encyclopedie](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-nl.svg)](/wiki/Hoofdpagina)

[Zoeken](/wiki/Speciaal:Zoeken "Doorzoek Wikipedia [f]")

Zoeken

Uiterlijk

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Viscositeit "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Viscositeit "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Persoonlijke hulpmiddelen

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Viscositeit "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Viscositeit "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Pagina's voor uitgelogde redacteuren [meer lezen](/wiki/Help:Inleiding)

- [Bijdragen](/wiki/Speciaal:MijnBijdragen "Bijdragen IP-adres [y]")
- [Overleg](/wiki/Speciaal:MijnOverleg "Overlegpagina van de anonieme gebruiker van dit IP-adres [n]")

## Inhoud

naar zijbalk verplaatsenverbergen

- Top

- [1Definitie](#Definitie)
- [2Voorbeelden en eigenschappen](#Voorbeelden_en_eigenschappen)
- [3Meting](#Meting)
- [4Dynamische viscositeit](#Dynamische_viscositeit)
- [5Kinematische viscositeit](#Kinematische_viscositeit)
- [6Eenheden](#Eenheden)
- [7Enkele viscositeitswaarden](#Enkele_viscositeitswaarden)
- [8Bulkviscositeit](#Bulkviscositeit)
- [9Zie ook](#Zie_ook)

Inhoudsopgave omschakelen

# Viscositeit

77 talen

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Viskositeit "Viskositeit – Afrikaans")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%AC%D8%A9 "لزوجة – Arabisch")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Mafa "Mafa – Asturisch")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/%C3%96zl%C3%BCl%C3%BCk "Özlülük – Azerbeidzjaans")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C%DA%A9 "آغدالیک – South Azerbaijani")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%B7%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C "Вязкасць – Belarussisch")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 "Вискозитет – Bulgaars")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%BE "সান্দ্রতা – Bengaals")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Viskoznost "Viskoznost – Bosnisch")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Viscositat "Viscositat – Catalaans")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Viskozita "Viskozita – Tsjechisch")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D3%B3%D0%BD%D0%B5%D0%BA "Нӳнек – Tsjoevasjisch")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Gludedd "Gludedd – Welsh")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Viskositet "Viskositet – Deens")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Viskosit%C3%A4t "Viskosität – Duits")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CE%BE%CF%8E%CE%B4%CE%B5%CF%82 "Ιξώδες – Grieks")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Viscosity "Viscosity – Engels")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Viskozeco "Viskozeco – Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Viscosidad "Viscosidad – Spaans")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Viskoossus "Viskoossus – Estisch")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Biskositate "Biskositate – Baskisch")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C "گران‌روی – Perzisch")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Viskositeetti "Viskositeetti – Fins")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Viscosit%C3%A9 "Viscosité – Frans")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Slaodacht "Slaodacht – Iers")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Viscosidade "Viscosidade – Galicisch")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A6%D7%9E%D7%99%D7%92%D7%95%D7%AA "צמיגות – Hebreeuws")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%A4%E0%A4%BE "श्यानता – Hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Viskoznost "Viskoznost – Kroatisch")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Viskozite "Viskozite – Haïtiaans Creools")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Viszkozit%C3%A1s "Viszkozitás – Hongaars")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%84%D5%A1%D5%AE%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6 "Մածուցիկություն – Armeens")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Kekentalan "Kekentalan – Indonesisch")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Seigja "Seigja – IJslands")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Viscosit%C3%A0 "Viscosità – Italiaans")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%B2%98%E5%BA%A6 "粘度 – Japans")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Viskositas "Viskositas – Javaans")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%94 "სიბლანტე – Georgisch")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D2%B1%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B "Тұтқырлық – Kazachs")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%A7%E0%B2%A4%E0%B3%86 "ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ – Kannada")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%A0%90%EC%84%B1%EB%8F%84 "점성도 – Koreaans")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Viskosit%C3%A9it "Viskositéit – Luxemburgs")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Klampumas "Klampumas – Litouws")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Viskozit%C4%81te "Viskozitāte – Lets")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82 "Вискозност – Macedonisch")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4 "ശ്യാനത – Malayalam")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%82 "Зунгааралт – Mongools")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kelikatan "Kelikatan – Maleis")
- [Эрзянь](https://myv.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%BE "Пезнамо – Erzja")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A5%80 "भिस्कोसिटी – Nepalees")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Viskositet "Viskositet – Noors - Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Viskositet "Viskositet – Noors - Bokmål")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B2%E0%A9%87%E0%A8%B8 "ਲੇਸ – Punjabi")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Lepko%C5%9B%C4%87 "Lepkość – Pools")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D9%BC%D9%86%D9%87 "خټنه – Pasjtoe")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Viscosidade "Viscosidade – Portugees")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Viscozitate "Viscozitate – Roemeens")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%B7%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C "Вязкость – Russisch")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Viskoznost "Viskoznost – Servo-Kroatisch")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Viscosity "Viscosity – Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Viskozita "Viskozita – Slowaaks")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Viskoznost "Viskoznost – Sloveens")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Viskoziteti "Viskoziteti – Albanees")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82 "Вискозност – Servisch")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Viskositet "Viskositet – Zweeds")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%AA%E0%AE%BF%E0%AE%9A%E0%AF%81%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%88 "பிசுக்குமை – Tamil")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%A4 "స్నిగ్థత – Telugu")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%B7%E0%B8%94 "ความหนืด – Thai")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Viskozite "Viskozite – Turks")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%27%D1%8F%D0%B7%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8C "В'язкість – Oekraïens")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%AC%D8%AA "لزوجت – Urdu")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Yopishqoqlik "Yopishqoqlik – Oezbeeks")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nh%E1%BB%9Bt "Độ nhớt – Vietnamees")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E9%BB%8F%E5%BA%A6 "黏度 – Wuyu")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%BB%8F%E5%BA%A6 "黏度 – Chinees")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Li%C3%A2m-t%C5%8D%CD%98 "Liâm-tō͘ – Minnanyu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E9%BB%8F%E5%BA%A6 "黏度 – Kantonees")

[Koppelingen bewerken](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q128709#sitelinks-wikipedia "Taalkoppelingen bewerken")

- [Artikel](/wiki/Viscositeit "Inhoudspagina bekijken [c]")
- [Overleg](/wiki/Overleg:Viscositeit "Overleg over deze pagina [t]")

Nederlands

- [Lezen](/wiki/Viscositeit)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Viscositeit&action=history "Eerdere versies van deze pagina [h]")

Hulpmiddelen

Hulpmiddelen

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Handelingen


- [Lezen](/wiki/Viscositeit)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Viscositeit&action=history)

Algemeen


- [Links naar deze pagina](/wiki/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Viscositeit "Lijst met alle pagina's die naar deze pagina verwijzen [j]")
- [Gerelateerde wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingenGelinkt/Viscositeit "Recente wijzigingen in pagina's waar deze pagina naar verwijst [k]")
- [Bestand uploaden](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=nl "Bestanden uploaden [u]")
- [Speciale pagina's](/wiki/Speciaal:SpecialePaginas "Lijst met alle speciale pagina's [q]")
- [Permanente koppeling](/w/index.php?title=Viscositeit&oldid=67771035 "Permanente koppeling naar deze versie van deze pagina")
- [Paginagegevens](/w/index.php?title=Viscositeit&action=info "Meer informatie over deze pagina")
- [Deze pagina citeren](/w/index.php?title=Speciaal:Citeren&page=Viscositeit&id=67771035&wpFormIdentifier=titleform "Informatie over hoe u deze pagina kunt citeren")
- [Verkorte URL verkrijgen](/w/index.php?title=Speciaal:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FViscositeit)
- [QR-code downloaden](/w/index.php?title=Speciaal:QrCode&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FViscositeit)
- [Wikidata-item](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q128709 "Koppeling naar item in verbonden gegevensrepository [g]")

Afdrukken/exporteren


- [Boek aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:Boek&bookcmd=book_creator&referer=Viscositeit)
- [Downloaden als PDF](/w/index.php?title=Speciaal:DownloadAsPdf&page=Viscositeit&action=show-download-screen)
- [Afdrukversie](/w/index.php?title=Viscositeit&printable=yes "Printvriendelijke versie van deze pagina [p]")

In andere projecten


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Viscosity)

Uiterlijk

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b7/Viscosity.gif)](/wiki/Bestand:Viscosity.gif) De vloeistof op de onderste afbeelding heeft een hogere viscositeit dan de transparante vloeistof op de bovenste afbeelding en zal dus meer weerstand bieden tegen externe vervormingskrachten.

**Viscositeit**, ook bekend als **stroperigheid**, **traagvloeibaarheid** of **dikvloeibaarheid**, is een [fysische](/wiki/Natuurkunde "Natuurkunde") [materiaaleigenschap](/wiki/Lijst_van_materiaaleigenschappen "Lijst van materiaaleigenschappen") van een [vloeistof](/wiki/Vloeistof "Vloeistof") of van een [gas](/wiki/Gas_(aggregatietoestand) "Gas (aggregatietoestand)"). Het is de eigenschap van een [fluïdum](/wiki/Flu%C3%AFdum "Fluïdum") die aangeeft in welke mate deze weerstand biedt tegen vervorming door [schuifspanning](/wiki/Schuifspanning "Schuifspanning").

Zo is [water](/wiki/Water "Water") een voorbeeld van een vloeistof met een lage viscositeit, [honing](/wiki/Honing "Honing") een voorbeeld van een vloeistof met een hoge viscositeit. Vloeistoffen met een hoge viscositeit worden **viskeus** genoemd. Het vloeigedrag van stoffen wordt bestudeerd in de [reologie](/wiki/Reologie "Reologie").

De naam _viscositeit_ is afgeleid van de [Latijnse](/wiki/Latijn "Latijn") naam voor de [maretak](/wiki/Maretak "Maretak"), _viscum album_, bessen waarvan in vroegere tijden vogellijm werd gemaakt.

## Definitie

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=1 "Bewerk dit kopje: Definitie") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=1 "De broncode bewerken van de sectie: Definitie")\]

Er zijn meerdere begrippen die de viscositeit uitdrukken. Naast de _dynamische viscositeit_ zijn er ook de _kinematische viscositeit_, die direct uit de dynamische berekend kan worden, de _bulkviscositeit_ en de _rekviscositeit_.

Zonder nadere aanduiding wordt over het algemeen met _viscositeit_ de _dynamische viscositeit_ bedoeld. Dat is de weerstand die een fluïdum biedt aan een [afschuivende](/wiki/Afschuiving_(materiaalkunde) "Afschuiving (materiaalkunde)") kracht, bijvoorbeeld onder invloed van bewegende voorwerpen.

Neem twee evenwijdige platen op een afstand dy{\\displaystyle \\mathrm {d} y}![{\displaystyle \mathrm {d} y}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/40ec4b0f294f77937ccbd41e91214ba60b67ac65), met een vloeistof ertussen. Als de platen ten opzichte van elkaar zijdelings schuiven met snelheidsverschil dv{\\displaystyle \\mathrm {d} v}![{\displaystyle \mathrm {d} v}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c6c4081d342e25c7d393c46a7ce4fa8502288d40), ontstaat er een snelheids [gradiënt](/wiki/Gradi%C3%ABnt_(wiskunde) "Gradiënt (wiskunde)")dv/dy{\\displaystyle \\mathrm {d} v/\\mathrm {d} y}![{\displaystyle \mathrm {d} v/\mathrm {d} y}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/bab590ab4a43309dc8cb0d97d41a090b17edcb93) tussen de platen. Daarvoor is een [kracht](/wiki/Kracht "Kracht") nodig, of beter: een [schuifspanning](/wiki/Schuifspanning "Schuifspanning")τyx{\\displaystyle \\tau \_{yx}}![{\displaystyle \tau _{yx}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/b22d00d6bf38d261a351d3bf95cc31770a85c209), gedefinieerd als de kracht gedeeld door de oppervlakte, met als eenheid de [pascal](/wiki/Pascal_(eenheid) "Pascal (eenheid)"). Voor veel 'eenvoudige' vloeistoffen, die [newtoniaanse vloeistoffen](/wiki/Newtons_flu%C3%AFdum "Newtons fluïdum") worden genoemd, is de schuifspanning evenredig met de snelheidsgradiënt:

τyx=ηdvxdy{\\displaystyle \\tau \_{yx}=\\eta {\\mathrm {d} v\_{x} \\over \\mathrm {d} y}}![{\displaystyle \tau _{yx}=\eta {\mathrm {d} v_{x} \over \mathrm {d} y}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/cc30615c09594804b2e4d3cbdc399a4205f6ebbc)

De evenredigheidsconstante η{\\displaystyle \\eta }![{\displaystyle \eta }](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/e4d701857cf5fbec133eebaf94deadf722537f64) is de _(dynamische) viscositeit_ van de vloeistof; hiervoor wordt ook wel het symbool μ{\\displaystyle \\mu }![{\displaystyle \mu }](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/9fd47b2a39f7a7856952afec1f1db72c67af6161) gebruikt. De [eenheid](/wiki/Natuurkundige_eenheid "Natuurkundige eenheid") van viscositeit is de pascal [seconde](/wiki/Seconde "Seconde") (Pa·s) (equivalent aan N·s/m2 of kg/(m·s)). Soms wordt voor pascalseconde de verouderde term [poiseuille](/wiki/Poiseuille "Poiseuille") gebruikt.

De bovenstaande relatie, bekend als de [viscositeitswet van Newton](/wiki/Newtons_flu%C3%AFdum "Newtons fluïdum"), is alleen geldig bij [laminaire stroming](/wiki/Laminaire_stroming "Laminaire stroming"), dus als de snelheidsgradiënten klein genoeg zijn. Bij te hoge stroomsnelheid ontstaat [turbulentie](/wiki/Turbulente_stroming "Turbulente stroming"), en dan verdwijnt de lineaire relatie tussen snelheidsgradiënt en schuifspanning.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Viscositeit.png/350px-Viscositeit.png)](/wiki/Bestand:Viscositeit.png) Illustratie van de viscositeit. Plaat B beweegt ten opzichte van plaat A. De kracht die hiervoor nodig is, is evenredig met de schuifspanning van de vloeistof tussen de platen.

De betekenis van de schuifspanning kan begrepen worden door twee lagen in de stromende vloeistof te bekijken met een onderlinge afstand Δy{\\displaystyle \\Delta y}![{\displaystyle \Delta y}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/7caae142d915be8ef4d8c423bf91d1f6ea10e8e0) en een snelheidsverschil Δv{\\displaystyle \\Delta v}![{\displaystyle \Delta v}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/e18b43e4225eeaafeeb25aefc4ee90bd86f004dc). Om dit verschil in stand te houden is voor een oppervlak A{\\displaystyle A}![{\displaystyle A}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/7daff47fa58cdfd29dc333def748ff5fa4c923e3) (oppervlakte van de bewegende plaat B in de figuur) een kracht F{\\displaystyle F}![{\displaystyle F}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/545fd099af8541605f7ee55f08225526be88ce57) nodig. Omdat in dit geval de snelheidsgradiënt dv/dy{\\displaystyle \\mathrm {d} v/\\mathrm {d} y}![{\displaystyle \mathrm {d} v/\mathrm {d} y}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/bab590ab4a43309dc8cb0d97d41a090b17edcb93) overal in de vloeistoflaag gelijk is aan Δv/Δy{\\displaystyle \\Delta v/\\Delta y}![{\displaystyle \Delta v/\Delta y}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/5587429f43bf19d23325786a757db145e2c39055), geldt voor deze kracht:

F=τyxA=ηdvxdyA=ηΔvΔyA{\\displaystyle F=\\tau \_{yx}A=\\eta {\\mathrm {d} v\_{x} \\over \\mathrm {d} y}A=\\eta {\\Delta v \\over \\Delta y}A}![{\displaystyle F=\tau _{yx}A=\eta {\mathrm {d} v_{x} \over \mathrm {d} y}A=\eta {\Delta v \over \Delta y}A}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/74dba4d14ee8396c6543843140d0384913b333e1)

De kracht dus is recht evenredig met de viscositeit, het oppervlak en het snelheidsverschil tussen de platen, en omgekeerd evenredig met de afstand ertussen.

## Voorbeelden en eigenschappen

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=2 "Bewerk dit kopje: Voorbeelden en eigenschappen") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=2 "De broncode bewerken van de sectie: Voorbeelden en eigenschappen")\]

Enkele voorbeelden van de viscositeit van vloeistoffen: water (20 °C): 1,002 mPa·s; bloed: 10 mPa·s; glycerine: ca. 1000 mPa·s; pindakaas: 150 000 tot 250 000 mPa·s.

Gassen hebben doorgaans een ongeveer 100 maal lagere viscositeit dan vloeistoffen. [Aardgas](/wiki/Aardgas "Aardgas") heeft bijvoorbeeld tussen 0 °C en 20 °C een viscositeit van ongeveer 10 μPa·s (0,010 mPa·s).[\[1\]](#cite_note-1)

De viscositeit van een vloeistof is sterk afhankelijk van de [temperatuur](/wiki/Temperatuur "Temperatuur"): bij hogere temperaturen zijn veel vloeistoffen minder viskeus dan bij lagere temperaturen. Bij gassen is dit omgekeerd: bij hogere temperatuur wordt een gas juist viskeuzer.

Zeer stroperige vloeistoffen zoals [bitumen](/wiki/Bitumen "Bitumen") lijken op een [vaste stof](/wiki/Vaste_stof "Vaste stof"), maar kunnen toch ook bij [kamertemperatuur](/wiki/Kamertemperatuur "Kamertemperatuur") vloeigedrag vertonen. De vloeibaarheid van bitumen is aangetoond door middel van het [pekdruppelexperiment](/wiki/Pekdruppelexperiment "Pekdruppelexperiment"). Bitumen is een belangrijk bestanddeel van [asfalt](/wiki/Asfalt "Asfalt") en zorgt voor de visco-elastische eigenschappen van asfalt. Zo wordt de ribbelvorming die vaak optreedt voor de stopstrepen van druk bereden kruispunten met [verkeerslichten](/wiki/Verkeerslicht "Verkeerslicht"), verklaard door visco-elastische vervorming onder invloed van rem- en aanzetkrachten van het verkeer. Hierbij speelt ook de temperatuur een belangrijke rol, aangezien de stroperigheid van bitumen afneemt bij hogere temperaturen.

Vloeibaar [helium](/wiki/Helium "Helium") verliest alle stroperigheid als het beneden een bepaalde temperatuur wordt afgekoeld. Deze " [supervloeibare](/wiki/Superflu%C3%AFditeit "Superfluïditeit")" fase heeft allerlei bijzondere eigenschappen.

## Meting

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=3 "Bewerk dit kopje: Meting") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=3 "De broncode bewerken van de sectie: Meting")\]

Er bestaan verschillende methoden om de viscositeit van vloeistoffen te meten:

Capillaire viscositeitsmeter

Men laat in een [viscometer](/wiki/Viscometer "Viscometer") een afgemeten hoeveelheid van de vloeistof door een [capillair](/wiki/Capillair "Capillair") stromen, en meet de tijd die daarvoor nodig is. De resultaten worden vergeleken met een controlemeting aan een vloeistof met bekende viscositeit. Dit heet de kinematische bepaling. Een vaak gebruikte viscosimeter is de Ubbelohde-buis of de Cannon Fenske-buis. De meest geaccepteerde standaard die deze meting beschrijft is de ASTM D445. De ASTM D446 beschrijft de meest geaccepteerde soorten capillairen.

Bij de D445 is ca. 50 ml monster nodig voor de bepaling. Om niet-doorzichte vloeistof te meten kan de omgekeerde flow worden toegepast. Hierbij zuigt men de vloeistof aan via de bovenkant van het capillair. Vervolgens wordt het capillair omgedraaid en stroomt de vloeistof naar beneden.

De D445 omschrijft correcties die moeten worden toegepast zoals die voor de zwaartekracht. Kinematische bepaling is zeer nauwkeurig. Een nauwkeurigheid van beter dan 0,3% is mogelijk. Temperatuurveranderingen tijdens de meting beïnvloeden al snel de meting. Daarom wordt de meting uitgevoerd in een vloeistofbad dat nauwkeurig op temperatuur gehouden wordt. Bij laagviskeuze soorten (<100 cSt) geeft een temperatuurverandering van 0,02 °C een afwijking van 0,7%.

De ASTM D7279 beschrijft het type Houillon dat is gebaseerd op kleinere hoeveelheden. Hierbij stroomt het monster rechtstreeks van boven naar beneden door het capillair zonder eerst te worden opgevangen in een buffer ruimte. De Houillon-methode vergt echter kunde met betrekking tot het injecteren van het monster en is minder nauwkeurig (2%) dan de D445-methode.

**Rotatieviscositeitmeter**

Men laat een bekend lichaam (spindel) met een ingegeven rotatiesnelheid ronddraaien in de te meten vloeistof. De kracht (koppel) die de spindel ondervindt wordt gemeten met behulp van een veer. Deze kracht wordt, rekening houdend met type spindel en rotatiesnelheid, omgerekend naar de juiste (dynamische) viscositeit. De bekendste rotatieviscositeitmeter is de Brookfield. In een ver ver verleden waren alleen relatieve viscositeitmetingen mogelijk. Door de verdere ontwikkelingen van diverse accessoires is het mogelijk geavanceerde absolute viscositeitmetingen te verrichten met concentrische cilinder en kegel/plaat geometrieën.

Torsiebalans

Met een [torsiebalans](/wiki/Torsiebalans "Torsiebalans") meet men de uitslag van een binnencilinder terwijl men de buitencilinder met een vaste snelheid ronddraait. In de annulaire (ringvormige) ruimte tussen de twee cilinders bevindt zich de vloeistof waarvan de viscositeit bepaald moet worden. Een variatie op deze cilindrische uitvoering is de kegel en plaat viscometer.

Kogel

Men laat een rond balletje in de vloeistof zinken. Na een zekere valtijd wordt de snelheid van de bal constant. Uit het krachtenevenwicht tussen de zwaartekracht, de opwaartse kracht en de weerstand van de vloeistof kan de viscositeit bepaald worden. Zie ook de [Navier-Stokes-vergelijkingen](/wiki/Navier-Stokes-vergelijkingen "Navier-Stokes-vergelijkingen"). Dit apparaat bestaat in glazen uitvoeringen, maar bestaat ook in metaal voor metingen bij verhoogde druk en temperatuur. Deze methode werkt alleen voor sterk viskeuze stoffen.

Met de tweede methode kan ook de viscositeit worden vastgesteld als [functie](/wiki/Functie_(wiskunde) "Functie (wiskunde)") van de _afschuifsnelheid_: bij _gewone_ vloeistoffen is de gemeten kracht recht evenredig met de snelheid: de viscositeit is niet afhankelijk van de snelheid ( [newtoniaanse vloeistoffen](/wiki/Newtons_flu%C3%AFdum "Newtons fluïdum")). Voor sommige vloeistoffen neemt de viscositeit bij toenemende snelheid toe, voor andere vloeistoffen neemt hij af. Met de tweede methode kan ook de opslag en verlies modulus van visco-elastische vloeistoffen worden gemeten door de buitencilinder of plaat niet met een vaste snelheid te laten ronddraaien maar door deze met wisselende frequenties te laten oscilleren.

## Dynamische viscositeit

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=4 "Bewerk dit kopje: Dynamische viscositeit") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=4 "De broncode bewerken van de sectie: Dynamische viscositeit")\]

_η_ = dynamische viscositeit (Pa·s), of in [SI-basiseenheden](/wiki/SI-basiseenheid "SI-basiseenheid") kg·m−1·s−1η=K⋅(ρ1−ρ2)⋅t{\\displaystyle \\eta =K\\cdot (\\rho \_{1}-\\rho \_{2})\\cdot t}![{\displaystyle \eta =K\cdot (\rho _{1}-\rho _{2})\cdot t}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/75e8b822582154ac9cb013f3bd8da369fa54967b)η{\\displaystyle \\eta }![{\displaystyle \eta }](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/e4d701857cf5fbec133eebaf94deadf722537f64) dynamische viscositeit in cP (centipoise)K{\\displaystyle K}![{\displaystyle K}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/2b76fce82a62ed5461908f0dc8f037de4e3686b0) kogelconstante in cP·cm³/(g·s)ρ1{\\displaystyle \\rho \_{1}}![{\displaystyle \rho _{1}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/1e0f2d347f2a0ed7f7c9808c427a89813b957017) dichtheid van de kogel in g/cm³.ρ2{\\displaystyle \\rho \_{2}}![{\displaystyle \rho _{2}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/793b211571b3ffe34c4639654d567296d29d7f72) dichtheid van de vloeistof waarvan je de viscositeit wil bepalen in g/cm³t{\\displaystyle t}![{\displaystyle t}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/65658b7b223af9e1acc877d848888ecdb4466560) looptijd van de kogel in seconden.

## Kinematische viscositeit

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=5 "Bewerk dit kopje: Kinematische viscositeit") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=5 "De broncode bewerken van de sectie: Kinematische viscositeit")\]

Naast de dynamische viscositeit (symbool: _η_) kent men de kinematische viscositeit (_ν_).

ν=ηρ{\\displaystyle \\nu ={\\eta \\over \\rho }}![{\displaystyle \nu ={\eta  \over \rho }}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/36f443ab3bd825488ab80226752db0ae08470a14)

Hierin is

_ν_ = kinematische viscositeit (m2/s)_η_ = dynamische viscositeit (Pa·s)_ρ_ = [dichtheid](/wiki/Dichtheid_(natuurkunde) "Dichtheid (natuurkunde)") (kg/m3)

## Eenheden

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=6 "Bewerk dit kopje: Eenheden") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=6 "De broncode bewerken van de sectie: Eenheden")\]

De [SI](/wiki/Syst%C3%A8me_International "Système International")-eenheid van dynamische viscositeit is de Pascalseconde:
1 Pa·s = 1 N·s/m2= 1 Pl

Enkele oude eenheden zijn:

- [poiseuille](/wiki/Poiseuille "Poiseuille"): 1 Pl = 1 Pa·s = 1 N·s/m2
- Een oude [cgs](/wiki/Cgs "Cgs")-eenheid voor (dynamische) viscositeit is: [poise](/wiki/Poise "Poise") (P) = 1 dyn·s/cm2 = 1 g/cm·s = 0,1 Pa·s. Meer gebruikelijk is de centipoise (1 cP = 1 mPa·s). Dat is ongeveer de viscositeit van water.

Een oude eenheid voor kinematische viscositeit is:

- stokes: 1 St = 1 cm2/s
- centistokes: 1 cSt = 0,01 St = 1 mm2/s

Omrekenfactoren voor andere oude eenheden:

- 1 lb/ft·h = 413,3789 μPa·s
- 1 lbf·h/ft2 = 172,369 kPa·s
- 1 lbf·s/ft3 = 157,0875 Pa·s/m
- 1 [reyn](/wiki/Reyn "Reyn") = lbf·s/in2 = 6894,757 Pa·s

## Enkele viscositeitswaarden

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=7 "Bewerk dit kopje: Enkele viscositeitswaarden") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=7 "De broncode bewerken van de sectie: Enkele viscositeitswaarden")\]

Substantie
Dynamische viscositeit \[mPa·s\]
[Water](/wiki/Water "Water") (20 °C)
1,0
[Water](/wiki/Water "Water") (25 °C)
0,891
[Petroleum](/wiki/Petroleum "Petroleum")0,65
[_n_-pentaan](/wiki/N-pentaan "N-pentaan") (25 °C)
0,224
[_n_-hexaan](/wiki/N-hexaan "N-hexaan")0,320
[_n_-heptaan](/wiki/N-heptaan "N-heptaan")0,410
[Octaan](/wiki/Octaan "Octaan")0,538
[Nonaan](/wiki/Nonaan "Nonaan")0,711
[Chloroform](/wiki/Chloroform "Chloroform")0,56
[Decaan](/wiki/Decaan_(scheikunde) "Decaan (scheikunde)")0,920
[Ethanol](/wiki/Ethanol "Ethanol")1,19
[Benzeen](/wiki/Benzeen "Benzeen") (25 °C)
0,601
[Glycerol](/wiki/Glycerol "Glycerol")1480
[Verf](/wiki/Verf "Verf")~ 102[Paraffineolie](/wiki/Paraffine "Paraffine")102 tot 106[Gesmolten kunststof](/wiki/Kunststof_(materiaal) "Kunststof (materiaal)")103 tot 1013[Bitumen](/wiki/Bitumen "Bitumen") (60 °C)
~ 105[Kwik](/wiki/Kwik "Kwik")1,55
[Glas](/wiki/Glas "Glas") (verwerkingstemperatuur)
~ 102 tot 104[Glas](/wiki/Glas "Glas") (kamertemperatuur)
~ 1018 tot 1020[Bloed](/wiki/Bloed "Bloed") (37 °C)
4 tot 25
[Druivensap](/wiki/Druivensap "Druivensap")2 tot 5
[Olijfolie](/wiki/Olijfolie "Olijfolie")~ 102[Honing](/wiki/Honing "Honing")~ 104[Stroop](/wiki/Stroop "Stroop")~ 105[Room](/wiki/Room_(product) "Room (product)")~ 10

## Bulkviscositeit

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=8 "Bewerk dit kopje: Bulkviscositeit") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=8 "De broncode bewerken van de sectie: Bulkviscositeit")\]

Het bovenstaande is een vereenvoudigde benadering die geldig is voor stromingen waarbij het [fluïdum](/wiki/Flu%C3%AFdum "Fluïdum") niet wordt samengedrukt. In het algemeen kunnen we een stroming ontbinden in een deel dat geen verandering van volume teweegbrengt, en een deel dat dat wel doet. Dat laatste deel is bijvoorbeeld belangrijk bij het beschrijven van [geluidsgolven](/wiki/Geluid "Geluid"). De hierboven beschreven viscositeit (de _afschuifviscositeit_) heeft betrekking op stromingen waarbij het [fluïdum](/wiki/Flu%C3%AFdum "Fluïdum") niet wordt samengedrukt of uitzet, maar er is ook een _bulkviscositeit_ of _tweede viscositeit_ die de spanning beschrijft ten gevolge van stromingen die de vloeistof samendrukken of doen uitzetten, zoals in het geval van geluidsgolven. Merk overigens op dat in dat geval doorgaans _ook_ een verandering in de druk plaatsvindt.

De bulkviscositeit is doorgaans veel groter dan de afschuifviscositeit, en voor vloeistofstromingen kan men vaak aannemen dat de vloeistof _onsamendrukbaar_ is, waardoor de bulkviscositeit irrelevant wordt. Ook de beschrijving in termen van twee viscositeiten gaat nog steeds _alleen_ op voor het geval van een [newtoniaanse vloeistof](/wiki/Newtons_flu%C3%AFdum "Newtons fluïdum").

## Zie ook

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&veaction=edit&section=9 "Bewerk dit kopje: Zie ook") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Viscositeit&action=edit&section=9 "De broncode bewerken van de sectie: Zie ook")\]

- [Binghamplastic](/wiki/Binghamplastic "Binghamplastic")
- [Getal van Poiseuille](/wiki/Getal_van_Poiseuille "Getal van Poiseuille")
- [Pekdruppelexperiment](/wiki/Pekdruppelexperiment "Pekdruppelexperiment")
- [Viscose](/wiki/Viscose "Viscose")
- [Wet van Hagen-Poiseuille](/wiki/Wet_van_Hagen-Poiseuille "Wet van Hagen-Poiseuille")
- [Wet van Stokes](/wiki/Wet_van_Stokes "Wet van Stokes")

Bronnen, noten en/of referenties

1. [↑](#cite_ref-1)[www.lmnoeng.com](http://www.lmnoeng.com/Flow/GasViscosity.php)

Overgenomen van " [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Viscositeit&oldid=67771035](https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Viscositeit&oldid=67771035)"

[Categorieën](/wiki/Categorie:Alles "Categorie:Alles"):

- [Fysische transportverschijnselen](/wiki/Categorie:Fysische_transportverschijnselen "Categorie:Fysische transportverschijnselen")
- [Vloeistofdynamica](/wiki/Categorie:Vloeistofdynamica "Categorie:Vloeistofdynamica")
- [Stofeigenschap](/wiki/Categorie:Stofeigenschap "Categorie:Stofeigenschap")
- [Grootheid](/wiki/Categorie:Grootheid "Categorie:Grootheid")

- Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 4 jul 2024 om 15:52.
- De tekst is beschikbaar onder de licentie [Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl), er kunnen aanvullende voorwaarden van toepassing zijn. Zie de [gebruiksvoorwaarden](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/nl) voor meer informatie.

Wikipedia® is een geregistreerd handelsmerk van de [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org), een organisatie zonder winstoogmerk.

- [Privacybeleid](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Over Wikipedia](/wiki/Wikipedia)
- [Disclaimers](/wiki/Wikipedia:Algemeen_voorbehoud)
- [Gedragscode](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Ontwikkelaars](https://developer.wikimedia.org)
- [Statistieken](https://stats.wikimedia.org/#/nl.wikipedia.org)
- [Cookieverklaring](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobiele weergave](//nl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Viscositeit&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)