Existentialisme - Wikipedia
Søren Kierkegaard kan beschouwd worden als de grondlegger van de existentiefilosofie. · Friedrich Nietzsche zag, als atheïst, voor de mens een toekomst weggelegd ...
literaire
Het existentialisme is een 20e-eeuwse filosofische en <anchor>literaire</anchor> stroming die individuele vrijheid, verantwoordelijkheid en subjectiviteit vooropstelt. Het existentialisme beschouwt iedere persoon als een uniek wezen, verantwoordelijk voor eigen daden en eigen lot. De uitdaging van ieder individueel mens is om - in afwezigheid van een transcendente "Transcendentie (religie)") god - binnen zijn absurd en zinloos bestaan zijn vrijheid te gebruiken om een eigen ethos op te bouwen en zijn bestaan zodoende zin te geven. Het existentialisme beleefde in de jaren 60 van de twintigste eeuw een ongekende populariteit onder kunstenaars en intellectuelen die zich de denkstijl en de manier van leven van existentialisten als Sartre en de Beauvoir eigen maakten.
Literatuur - Wikipedia
Literatuur - Wikipedia[Naar inhoud springen](#bodyContent)

Hoofdmenu

Hoofdmenu

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Navigatie


- [Hoofdpagina](/wiki/Hoofdpagina "Naar de hoofdpagina gaan [z]")
- [Vind een artikel](/wiki/Portaal:Navigatie)
- [Vandaag](/wiki/11_september)
- [Etalage](/wiki/Wikipedia:Etalage)
- [Categorieën](/wiki/Categorie:Alles)
- [Recente wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingen "Een lijst met recente wijzigingen in deze wiki. [r]")
- [Nieuwe artikelen](/wiki/Speciaal:NieuwePaginas)
- [Willekeurige pagina](/wiki/Speciaal:Willekeurig "Een willekeurige pagina bekijken [x]")

Informatie


- [Gebruikersportaal](/wiki/Portaal:Gebruikersportaal "Informatie over het project: wat u kunt doen, waar u dingen kunt vinden")
- [Snelcursus](/wiki/Wikipedia:Snelcursus)
- [Hulp en contact](/wiki/Portaal:Hulp_en_beheer "Hulpinformatie over deze wiki")
- [Doneren](/wiki/Wikipedia:Donatie "Ondersteun ons financieel")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![de vrije encyclopedie](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-nl.svg)](/wiki/Hoofdpagina)

[Zoeken](/wiki/Speciaal:Zoeken "Doorzoek Wikipedia [f]")

Zoeken

Uiterlijk

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Literatuur "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Literatuur "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Persoonlijke hulpmiddelen

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Literatuur "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Literatuur "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Pagina's voor uitgelogde redacteuren [meer lezen](/wiki/Help:Inleiding)

- [Bijdragen](/wiki/Speciaal:MijnBijdragen "Bijdragen IP-adres [y]")
- [Overleg](/wiki/Speciaal:MijnOverleg "Overlegpagina van de anonieme gebruiker van dit IP-adres [n]")

## Inhoud

naar zijbalk verplaatsenverbergen

- Top

- [1Afbakening van het onderwerp](#Afbakening_van_het_onderwerp)Afbakening van het onderwerp-subkopje inklappen  - [1.1Definities](#Definities)    - [1.1.1Geen essentialistische begripsinhoud](#Geen_essentialistische_begripsinhoud)
  - [1.2Literatuur als institutioneel etiket](#Literatuur_als_institutioneel_etiket)
  - [1.3Literatuur als product van een relationeel proces](#Literatuur_als_product_van_een_relationeel_proces)
  - [1.4Het einde van de literatuur](#Het_einde_van_de_literatuur)
- [2Literaire compositie](#Literaire_compositie)Literaire compositie-subkopje inklappen  - [2.1Poëticale opvattingen in Westen en Oosten](#Poëticale_opvattingen_in_Westen_en_Oosten)
- [3De ordening van literatuur](#De_ordening_van_literatuur)De ordening van literatuur-subkopje inklappen  - [3.1Indeling naar aspecten](#Indeling_naar_aspecten)
  - [3.2Kern en periferie](#Kern_en_periferie)
  - [3.3Literaire intentie](#Literaire_intentie)
  - [3.4Normatief](#Normatief)
  - [3.5Literatuur en lectuur](#Literatuur_en_lectuur)
- [4Studie van literatuur](#Studie_van_literatuur)Studie van literatuur-subkopje inklappen  - [4.1Literaire traditie](#Literaire_traditie)
  - [4.2Literair veld](#Literair_veld)
- [5Zie ook](#Zie_ook)
- [6Verklarende noten](#Verklarende_noten)
- [7Verwijzende noten](#Verwijzende_noten)
- [8Bronnen](#Bronnen)

Inhoudsopgave omschakelen

# Literatuur

209 talen

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Letterkunde "Letterkunde – Afrikaans")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Literatur "Literatur – Zwitserduits")
- [አማርኛ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%A5%E1%8A%90_%E1%8C%BD%E1%88%91%E1%8D%8D "ሥነ ጽሑፍ – Amhaars")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Aragonees")
- [अंगिका](https://anp.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF "साहित्य – Angika")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A3%D8%AF%D8%A8 "أدب – Arabisch")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF "সাহিত্য – Assamees")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Lliteratura "Lliteratura – Asturisch")
- [Авар](https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%82 "Адабият – Avarisch")
- [Kotava](https://avk.wikipedia.org/wiki/Suteroteem "Suteroteem – Kotava")
- [अवधी](https://awa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF "साहित्य – Awadhi")
- [Aymar aru](https://ay.wikipedia.org/wiki/Qullas%C3%AFwi "Qullasïwi – Aymara")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/%C6%8Fd%C9%99biyyat "Ədəbiyyat – Azerbeidzjaans")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA "ادبیات – South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D3%98%D2%99%D3%99%D0%B1%D0%B8%D3%99%D1%82 "Әҙәбиәт – Basjkiers")
- [Boarisch](https://bar.wikipedia.org/wiki/Literatua "Literatua – Beiers")
- [Žemaitėška](https://bat-smg.wikipedia.org/wiki/Literat%C5%ABra "Literatūra – Samogitisch")
- [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Central Bikol")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Літаратура – Belarussisch")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Літаратура – Belarusian (Taraškievica orthography)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Литература – Bulgaars")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF "साहित्य – Bhojpuri")
- [Banjar](https://bjn.wikipedia.org/wiki/Sastra "Sastra – Banjar")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF "সাহিত্য – Bengaals")
- [བོད་ཡིག](https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%A2%E0%BE%A9%E0%BD%BC%E0%BD%98%E0%BC%8B%E0%BD%A2%E0%BD%B2%E0%BD%82%E0%BC%8B%E0%BD%A1%E0%BD%B2%E0%BC%8B%E0%BD%82%E0%BD%BA%E0%BD%A0%E0%BD%B2%E0%BC%8B%E0%BD%A2%E0%BD%B2%E0%BD%82%E0%BC%8B%E0%BD%94%E0%BC%8D "རྩོམ་རིག་ཡི་གེའི་རིག་པ། – Tibetaans")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Lennegezh "Lennegezh – Bretons")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Knji%C5%BEevnost "Književnost – Bosnisch")
- [Batak Mandailing](https://btm.wikipedia.org/wiki/Sastra "Sastra – Batak Mandailing")
- [Буряад](https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B4%D1%85%D0%B0_%D0%B7%D0%BE%D1%85%D1%91%D0%BE%D0%BB "Удха зохёол – Russia Buriat")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Catalaans")
- [閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https://cdo.wikipedia.org/wiki/%C3%99ng-h%C5%8Fk "Ùng-hŏk – Mindong")
- [Нохчийн](https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Литература – Tsjetsjeens")
- [Cebuano](https://ceb.wikipedia.org/wiki/Katitikan "Katitikan – Cebuano")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8E%DA%98%DB%95 "وێژە – Soranî")
- [Corsu](https://co.wikipedia.org/wiki/Littiratura "Littiratura – Corsicaans")
- [Qırımtatarca](https://crh.wikipedia.org/wiki/Edebiyat "Edebiyat – Krim-Tataars")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Tsjechisch")
- [Kaszëbsczi](https://csb.wikipedia.org/wiki/L%C3%ABteratura "Lëteratura – Kasjoebisch")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Литература – Tsjoevasjisch")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Llenyddiaeth "Llenyddiaeth – Welsh")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Litteratur "Litteratur – Deens")
- [Dagbanli](https://dag.wikipedia.org/wiki/Litiricha "Litiricha – Dagbani")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Literatur "Literatur – Duits")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Edebiyat "Edebiyat – Zazaki")
- [ދިވެހިބަސް](https://dv.wikipedia.org/wiki/%DE%87%DE%A6%DE%8B%DE%A6%DE%84%DE%A8%DE%87%DE%B0%DE%94%DE%A7%DE%8C%DE%AA "އަދަބިއްޔާތު – Divehi")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%84%CE%B5%CF%87%CE%BD%CE%AF%CE%B1 "Λογοτεχνία – Grieks")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Literature "Literature – Engels")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Literaturo "Literaturo – Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Spaans")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Kirjandus "Kirjandus – Estisch")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Baskisch")
- [Estremeñu](https://ext.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Extremeens")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA "ادبیات – Perzisch")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Kirjallisuus "Kirjallisuus – Fins")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/Kir%C3%A4nd%C3%BCs "Kirändüs – Võro")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3kmentir "Bókmentir – Faeröers")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Litt%C3%A9rature "Littérature – Frans")
- [Arpetan](https://frp.wikipedia.org/wiki/Lit%C3%A8ratura "Litèratura – Arpitaans")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Literatuur "Literatuur – Noord-Fries")
- [Furlan](https://fur.wikipedia.org/wiki/Leterature "Leterature – Friulisch")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Literatuer "Literatuer – Fries")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Litr%C3%ADocht "Litríocht – Iers")
- [贛語](https://gan.wikipedia.org/wiki/%E6%96%87%E5%AD%B8 "文學 – Ganyu")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/Lit%C3%A9ratir "Litératir – Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Litreachas "Litreachas – Schots-Gaelisch")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Galicisch")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDpor%C3%A3haipyre "Ñe'ẽporãhaipyre – Guaraní")
- [Gaelg](https://gv.wikipedia.org/wiki/Lettyraght "Lettyraght – Manx")
- [Hausa](https://ha.wikipedia.org/wiki/Adabi "Adabi – Hausa")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9n-ho%CC%8Dk "Vùn-ho̍k – Hakka")
- [Hawaiʻi](https://haw.wikipedia.org/wiki/Mo%CA%BBokalaleo "Moʻokalaleo – Hawaïaans")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A1%D7%A4%D7%A8%D7%95%D7%AA "ספרות – Hebreeuws")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF "साहित्य – Hindi")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Literature "Literature – Fijisch Hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Knji%C5%BEevnost "Književnost – Kroatisch")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Literati "Literati – Haïtiaans Creools")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Irodalom "Irodalom – Hongaars")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6 "Գրականություն – Armeens")
- [Արեւմտահայերէն](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 "Գրականութիւն – Western Armenian")
- [Interlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Litteratura "Litteratura – Interlingua")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Sastra "Sastra – Indonesisch")
- [Interlingue](https://ie.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Interlingue")
- [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Iloko")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Literaturo "Literaturo – Ido")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3kmenntir "Bókmenntir – IJslands")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Letteratura "Letteratura – Italiaans")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%96%87%E5%AD%A6 "文学 – Japans")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Lichicha "Lichicha – Jamaicaans Creools")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Sastra "Sastra – Javaans")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90 "ლიტერატურა – Georgisch")
- [Qaraqalpaqsha](https://kaa.wikipedia.org/wiki/%C3%81debiyat "Ádebiyat – Karakalpaks")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Tasekla "Tasekla – Kabylisch")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 "Әдебиет – Kazachs")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF "ಸಾಹಿತ್ಯ – Kannada")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EB%AC%B8%ED%95%99 "문학 – Koreaans")
- [Перем коми](https://koi.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8B%D0%B4%D0%B4%D1%8C%D3%A7%D1%82%D0%B0%D0%BD "Лыддьӧтан – Komi-Permjaaks")
- [Къарачай-малкъар](https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%82 "Адабият – Karatsjaj-Balkarisch")
- [कॉशुर / کٲشُر](https://ks.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A8 "اَدَب – Kasjmiri")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAje "Wêje – Koerdisch")
- [Коми](https://kv.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B8%D0%B6%D3%A7%D0%BC%D0%B1%D1%83%D1%80 "Гижӧмбур – Komi")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Lien "Lien – Cornish")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%82 "Адабият – Kirgizisch")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Litterae "Litterae – Latijn")
- [Ladino](https://lad.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Ladino")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Literatur "Literatur – Luxemburgs")
- [Лакку](https://lbe.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%82 "Адабият – Lak")
- [Лезги](https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Литература – Lezgisch")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Leteratur "Leteratur – Lingua Franca Nova")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Literatuur "Literatuur – Limburgs")
- [Ladin](https://lld.wikipedia.org/wiki/Leterat%C3%B6ra "Leteratöra – Ladin")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/Literadura "Literadura – Lombardisch")
- [ລາວ](https://lo.wikipedia.org/wiki/%E0%BA%A7%E0%BA%B1%E0%BA%99%E0%BA%99%E0%BA%B0%E0%BA%84%E0%BA%B0%E0%BA%94%E0%BA%B5 "ວັນນະຄະດີ – Laotiaans")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Literat%C5%ABra "Literatūra – Litouws")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Literat%C5%ABra "Literatūra – Lets")
- [Madhurâ](https://mad.wikipedia.org/wiki/Sastra "Sastra – Madoerees")
- [मैथिली](https://mai.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF "साहित्य – Maithili")
- [Basa Banyumasan](https://map-bms.wikipedia.org/wiki/Sastra "Sastra – Basa Banyumasan")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Haisoratra "Haisoratra – Malagassisch")
- [Minangkabau](https://min.wikipedia.org/wiki/Sastra "Sastra – Minangkabau")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82 "Книжевност – Macedonisch")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%82 "സാഹിത്യം – Malayalam")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%82%D0%B3%D0%B0_%D0%B7%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BE%D0%BB "Утга зохиол – Mongools")
- [ဘာသာမန်](https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%BA "လိက်ပတ် – Mon")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF "साहित्य – Marathi")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kesusasteraan "Kesusasteraan – Maleis")
- [Mirandés](https://mwl.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Mirandees")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%B1 "စာပေ – Birmaans")
- [Nāhuatl](https://nah.wikipedia.org/wiki/Amoxtlahcuiloliztli "Amoxtlahcuiloliztli – Nāhuatl")
- [Napulitano](https://nap.wikipedia.org/wiki/Letteratura "Letteratura – Napolitaans")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Literatur "Literatur – Nedersaksisch")
- [Nedersaksies](https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/Literatuur "Literatuur – Nederduits")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF "साहित्य – Nepalees")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF "साहित्य – Newari")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Litteratur "Litteratur – Noors - Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Litteratur "Litteratur – Noors - Bokmål")
- [Novial](https://nov.wikipedia.org/wiki/Literature "Literature – Novial")
- [ߒߞߏ](https://nqo.wikipedia.org/wiki/%DF%A1%DF%9F%DF%8B%DF%9E%DF%8E%DF%A6%DF%8A "ߡߟߋߞߎߦߊ – N’Ko")
- [Nouormand](https://nrm.wikipedia.org/wiki/Litt%C3%A9thatuthe "Littéthatuthe – Norman")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Occitaans")
- [Livvinkarjala](https://olo.wikipedia.org/wiki/Kirjalli%C5%BEus "Kirjalližus – Livvi-Karelian")
- [Oromoo](https://om.wikipedia.org/wiki/Og-barruu "Og-barruu – Afaan Oromo")
- [Ирон](https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%C3%A6 "Литературæ – Ossetisch")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%A4 "ਸਾਹਿਤ – Punjabi")
- [Kapampangan](https://pam.wikipedia.org/wiki/Literat%C3%BAra "Literatúra – Pampanga")
- [Papiamentu](https://pap.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Papiaments")
- [Picard](https://pcd.wikipedia.org/wiki/Lit%C3%A9rature "Litérature – Picardisch")
- [Norfuk / Pitkern](https://pih.wikipedia.org/wiki/Litritchar "Litritchar – Norfuk / Pitkern")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Pools")
- [Piemontèis](https://pms.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Piëmontees")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AF%D8%A8 "ادب – Western Punjabi")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%BE%D9%88%D9%87%D9%86%D9%87 "ادبپوهنه – Pasjtoe")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Portugees")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Simi_kapchiy "Simi kapchiy – Quechua")
- [Romani čhib](https://rmy.wikipedia.org/wiki/Literatura "Literatura – Vlax Romani")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Literatur%C4%83 "Literatură – Roemeens")
- [Armãneashti](https://roa-rup.wikipedia.org/wiki/Literatur%C3%A2 "Literaturâ – Aroemeens")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Литература – Russisch")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Література – Roetheens")
- [Ikinyarwanda](https://rw.wikipedia.org/wiki/Ubuvanganzo "Ubuvanganzo – Kinyarwanda")
- [ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ](https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%B6%E1%B1%A6%E1%B1%AE%E1%B1%AB "ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ – Santali")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Littiratura "Littiratura – Siciliaans")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Leeteratur "Leeteratur – Schots")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AF%D8%A8 "ادب – Sindhi")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Knji%C5%BEevnost "Književnost – Servo-Kroatisch")
- [Taclḥit](https://shi.wikipedia.org/wiki/Taskla "Taskla – Tashelhiyt")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B6%BA "සාහිත්‍යය – Singalees")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Literature "Literature – Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Literat%C3%BAra "Literatúra – Slowaaks")
- [سرائیکی](https://skr.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AF%D8%A8 "ادب – Saraiki")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Knji%C5%BEevnost "Književnost – Sloveens")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Uvaranomwe "Uvaranomwe – Shona")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Suugaan "Suugaan – Somalisch")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Let%C3%ABrsia "Letërsia – Albanees")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%9A%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82 "Књижевност – Servisch")
- [Seeltersk](https://stq.wikipedia.org/wiki/Flugge_Literatuur "Flugge Literatuur – Saterfries")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Sastra "Sastra – Soendanees")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Litteratur "Litteratur – Zweeds")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Fasihi "Fasihi – Swahili")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%87%E0%AE%B2%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%8D "இலக்கியம் – Tamil")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82 "సాహిత్యం – Telugu")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%91%D1%82 "Адабиёт – Tadzjieks")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1 "วรรณกรรม – Thai")
- [Türkmençe](https://tk.wikipedia.org/wiki/Edebi%C3%BDat "Edebiýat – Turkmeens")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panitikan "Panitikan – Tagalog")
- [Tolışi](https://tly.wikipedia.org/wiki/%C6%8Fd%C9%99bijot "Ədəbijot – Talysh")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Edebiyat "Edebiyat – Turks")
- [Xitsonga](https://ts.wikipedia.org/wiki/Vutsari "Vutsari – Tsonga")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D3%98%D0%B4%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%82 "Әдәбият – Tataars")
- [ئۇيغۇرچە / Uyghurche](https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A6%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%A8%D9%89%D9%8A%D8%A7%D8%AA "ئەدەبىيات – Oeigoers")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 "Література – Oekraïens")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AF%D8%A8 "ادب – Urdu")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Adabiyot "Adabiyot – Oezbeeks")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/%C5%81etaradura "Łetaradura – Venetiaans")
- [Vepsän kel’](https://vep.wikipedia.org/wiki/Literatur "Literatur – Wepsisch")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc "Văn học – Vietnamees")
- [Volapük](https://vo.wikipedia.org/wiki/Literat "Literat – Volapük")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Bel%C3%A8s-letes "Belès-letes – Waals")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Panuratan "Panuratan – Waray")
- [Wolof](https://wo.wikipedia.org/wiki/Nj%C3%A0ngat "Njàngat – Wolof")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E6%96%87%E5%AD%B8 "文學 – Wuyu")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90 "ლიტერატურა – Mingreels")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%9C%D7%99%D7%98%D7%A2%D7%A8%D7%90%D7%98%D7%95%D7%A8 "ליטעראטור – Jiddisch")
- [Yorùbá](https://yo.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADt%C3%ADr%C3%A9%E1%B9%A3%E1%BB%8D%CC%80 "Lítíréṣọ̀ – Yoruba")
- [Vahcuengh](https://za.wikipedia.org/wiki/Vwnzyoz "Vwnzyoz – Zhuang")
- [Zeêuws](https://zea.wikipedia.org/wiki/Literatuur "Literatuur – Zeeuws")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%96%87%E5%AD%B8 "文學 – Chinees")
- [文言](https://zh-classical.wikipedia.org/wiki/%E6%96%87%E5%AD%B8 "文學 – Klassiek Chinees")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/B%C3%BBn-ha%CC%8Dk "Bûn-ha̍k – Minnanyu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%96%87%E5%AD%B8 "文學 – Kantonees")

[Koppelingen bewerken](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q8242#sitelinks-wikipedia "Taalkoppelingen bewerken")

- [Artikel](/wiki/Literatuur "Inhoudspagina bekijken [c]")
- [Overleg](/wiki/Overleg:Literatuur "Overleg over deze pagina [t]")

Nederlands

- [Lezen](/wiki/Literatuur)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Literatuur&action=history "Eerdere versies van deze pagina [h]")

Hulpmiddelen

Hulpmiddelen

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Handelingen


- [Lezen](/wiki/Literatuur)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Literatuur&action=history)

Algemeen


- [Links naar deze pagina](/wiki/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Literatuur "Lijst met alle pagina's die naar deze pagina verwijzen [j]")
- [Gerelateerde wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingenGelinkt/Literatuur "Recente wijzigingen in pagina's waar deze pagina naar verwijst [k]")
- [Bestand uploaden](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=nl "Bestanden uploaden [u]")
- [Speciale pagina's](/wiki/Speciaal:SpecialePaginas "Lijst met alle speciale pagina's [q]")
- [Permanente koppeling](/w/index.php?title=Literatuur&oldid=68048359 "Permanente koppeling naar deze versie van deze pagina")
- [Paginagegevens](/w/index.php?title=Literatuur&action=info "Meer informatie over deze pagina")
- [Deze pagina citeren](/w/index.php?title=Speciaal:Citeren&page=Literatuur&id=68048359&wpFormIdentifier=titleform "Informatie over hoe u deze pagina kunt citeren")
- [Verkorte URL verkrijgen](/w/index.php?title=Speciaal:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FLiteratuur)
- [QR-code downloaden](/w/index.php?title=Speciaal:QrCode&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FLiteratuur)
- [Wikidata-item](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q8242 "Koppeling naar item in verbonden gegevensrepository [g]")

Afdrukken/exporteren


- [Boek aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:Boek&bookcmd=book_creator&referer=Literatuur)
- [Downloaden als PDF](/w/index.php?title=Speciaal:DownloadAsPdf&page=Literatuur&action=show-download-screen)
- [Afdrukversie](/w/index.php?title=Literatuur&printable=yes "Printvriendelijke versie van deze pagina [p]")

In andere projecten


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Literature)
- [Wikibooks](https://nl.wikibooks.org/wiki/Portaal:Literatuurstudie)
- [Wikinieuws](https://nl.wikinews.org/wiki/Categorie:Literatuur)
- [Wikiquote](https://nl.wikiquote.org/wiki/Literatuur)

Uiterlijk

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/1rightarrow_blue.svg/15px-1rightarrow_blue.svg.png)_Voor het Nederlandse tijdschrift, zie [Literatuur (tijdschrift)](/wiki/Literatuur_(tijdschrift) "Literatuur (tijdschrift)")._

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Merton_College_library_hall.jpg/260px-Merton_College_library_hall.jpg)](/wiki/Bestand:Merton_College_library_hall.jpg) [Merton College](/wiki/Merton_College "Merton College"), hal van de [bibliotheek](/wiki/Bibliotheek_(algemeen) "Bibliotheek (algemeen)")

**Literatuur**, ook **letterkunde**, **schone letteren** of kortweg **letteren**, is de verzamelde [schriftelijke](/wiki/Schrift "Schrift") neerslag van een land of van een periode, voor zover het [geschriften](/wiki/Document "Document") betreft die hun waarde ontlenen aan veronderstelde [vormschoonheid](/wiki/Esthetiek "Esthetiek") of [emotioneel](/wiki/Gevoel "Gevoel") effect.[\[1\]](#cite_note-1)[\[2\]](#cite_note-2)[\[3\]](#cite_note-Van_Bork_2002-3) Literatuur betreft [kunstwerken](/wiki/Kunstwerk_(artistiek) "Kunstwerk (artistiek)") die uit taal bestaan en wordt meestal in drie gebieden onderverdeeld, te weten [poëzie](/wiki/Po%C3%ABzie "Poëzie"), [toneelstukken](/wiki/Toneelstuk "Toneelstuk") en ( [verhalend](/wiki/Verhaal "Verhaal")) [proza](/wiki/Proza "Proza").[\[4\]](#cite_note-4)[\[5\]](#cite_note-5) Welke werken tot de literatuur worden gerekend, verschilt per periode en per literatuuropvatting; de grenzen tussen wat wel en niet tot de literatuur wordt gerekend blijven 'onvast en variabel'.[\[6\]](#cite_note-ReferenceA-6) Literatuur wordt bestudeerd in het [vakgebied](/wiki/Vakgebied "Vakgebied") van de [literatuurwetenschap](/wiki/Literatuurwetenschap "Literatuurwetenschap").

Daarnaast wordt de term _literatuur_ gebruikt in de betekenis van [vakliteratuur](/wiki/Vakliteratuur "Vakliteratuur"): alle geschriften die over een bepaald onderwerp uit een willekeurig, bijvoorbeeld [technisch](/wiki/Techniek "Techniek"), vakgebied zijn verschenen. In de literatuurwetenschap heten de bestudeerde literaire werken _primaire literatuur_; de literatuurwetenschappelijke vakliteratuur is de _[secundaire literatuur](/wiki/Secundaire_bron "Secundaire bron")_.[\[7\]](#cite_note-7)

## Afbakening van het onderwerp

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=1 "Bewerk dit kopje: Afbakening van het onderwerp") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=1 "De broncode bewerken van de sectie: Afbakening van het onderwerp")\]

### Definities

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=2 "Bewerk dit kopje: Definities") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=2 "De broncode bewerken van de sectie: Definities")\]

De term 'literatuur' stamt uit het [Latijn](/wiki/Latijn "Latijn"). Het woord _litera_ betekent 'geschreven letter'.[\[noot 1\]](#cite_note-8) De term ' [orale literatuur](/wiki/Orale_traditie "Orale traditie")' is dus met zichzelf in tegenspraak, maar ook mondeling overgeleverde teksten worden tot de literatuur gerekend.[\[8\]](#cite_note-9) Het woord 'literatuur' duidt in de eerste plaats de verzamelde geschriften van de mensheid aan, in de tweede plaats de verzamelde geschriften in een taal of van een volk, en in de derde plaats doelt het op individuele geschriften.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10) Literatuur als kunstvorm, aldus de _Encyclopaedia Britannica_, kan worden omschreven als 'de organisatie van woorden om plezier te brengen.' Maar de ervaring die literatuur geeft gaat verder dan vermaak. In algemene zin functioneert literatuur in de maatschappij om normen en waarden zowel te kritiseren als te bevestigen.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

#### Geen essentialistische begripsinhoud

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=3 "Bewerk dit kopje: Geen essentialistische begripsinhoud") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=3 "De broncode bewerken van de sectie: Geen essentialistische begripsinhoud")\]

De vraag wat literatuur is, heeft literatuurwetenschappers en -theoretici weinig beziggehouden.[\[10\]](#cite_note-11) De Amerikaanse literatuurtheoreticus Jonathan Culler ziet hiervoor twee redenen. In de eerste plaats is de literatuurtheorie zelf een mengsel van [filosofie](/wiki/Filosofie "Filosofie"), [taalkunde](/wiki/Taalkunde "Taalkunde"), [geschiedenis](/wiki/Geschiedenis "Geschiedenis"), [politieke filosofie](/wiki/Politieke_filosofie "Politieke filosofie") en [psychologie](/wiki/Psychologie "Psychologie"). Voor het vakgebied is het niet eens zo relevant of de bestudeerde teksten wel of niet literair zijn, want de geschriften van uiteenlopende auteurs als [Virginia Woolf](/wiki/Virginia_Woolf "Virginia Woolf") en [Sigmund Freud](/wiki/Sigmund_Freud "Sigmund Freud") laten zich met dezelfde methodologie analyseren, ook al is de een een literaire schrijver en de ander een psycholoog. In de tweede plaats hebben theoretici vastgesteld dat literaire kenmerken ook een rol spelen in niet-literaire werken, bijvoorbeeld het gebruik van metaforen in geschiedkundige werken.[\[11\]](#cite_note-12)

Het blijkt niet mogelijk om literatuur van niet-literatuur te onderscheiden op basis van literaire kenmerken: sommige literaire werken hebben meer gemeen met niet-literaire werken dan met andere werken die tot de literatuur gerekend worden. Hoewel er al 2500 jaar literatuur wordt geschreven, dateert het moderne literatuurbegrip slechts ongeveer tweehonderd jaar oud. De Westerse opvatting van literatuur als werken van de verbeelding ontstond aan het einde van de achttiende eeuw in de Duitse [romantiek](/wiki/Romantiek_(literatuur) "Romantiek (literatuur)") en in feite op een boek van [Madame de Staël](/wiki/Madame_de_Sta%C3%ABl "Madame de Staël") uit 1800, _De la littérature considérée dans ses rapports avec les institutions sociales_.[\[12\]](#cite_note-Culler_1997,_21-13)[\[noot 2\]](#cite_note-14) Ook wie zich beperkt tot het moderne literatuurbegrip vindt geen eenduidige betekenisomschrijving, want het is maar de vraag of wat tegenwoordig tot de literatuur wordt gerekend, bijvoorbeeld gedichten zonder [rijm](/wiki/Rijm_(stijlfiguur) "Rijm (stijlfiguur)") en [metrum](/wiki/Metrum "Metrum"), door De Staël als zodanig erkend zou worden.[\[12\]](#cite_note-Culler_1997,_21-13)

Culler vergelijkt de betekenis van het woord 'literatuur' met die van [onkruid](/wiki/Onkruid "Onkruid") voor een tuinier. Er zijn geen [biologische](/wiki/Biologie "Biologie") eigenschappen die onkruid onderscheiden van niet-onkruid. De definitie van onkruid is eenvoudig: planten die een tuinier niet in zijn tuin wil hebben. De vraag is dan welke factoren bepalen dat sommige werken wel en andere niet als literatuur worden beschouwd.[\[13\]](#cite_note-15)

### Literatuur als institutioneel etiket

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=4 "Bewerk dit kopje: Literatuur als institutioneel etiket") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=4 "De broncode bewerken van de sectie: Literatuur als institutioneel etiket")\]

Literatuur verschilt volgens Culler onder meer van andere teksten doordat literatuur het resultaat is van een streng selectieproces: romans zijn gepubliceerd, gerecenseerd, door bibliotheken in de collectie opgenomen en herdrukt, zodat een institutioneel etiket is ontstaan dat lezers activeert zich welwillend op te stellen omdat anderen de werken al eerder de moeite waard vonden. Daardoor accepteert de lezer dat onduidelijkheden en schijnbaar irrelevante passages zich toch zinvol laten interpreteren. Zo gezien is literatuur een soort taalgebruik dat een type aandacht activeert die verschilt van de aandacht die gegeven wordt aan bijvoorbeeld reclameteksten of gebruiksaanwijzingen. De activatie van die aandacht ontstaat meestal door de presentatie in een context die het werk als literatuur bestempelt, bijvoorbeeld in een bloemlezing van gedichten, in een tijdschrift of een bepaalde afdeling van de boekwinkel.[\[14\]](#cite_note-16)

### Literatuur als product van een relationeel proces

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=5 "Bewerk dit kopje: Literatuur als product van een relationeel proces") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=5 "De broncode bewerken van de sectie: Literatuur als product van een relationeel proces")\]

De context waarin een verbaal werk als literatuur wordt aangeboden volstaat niet voor de acceptatie van het werk als zodanig: de tekst zal ook over zekere eigenschappen moeten beschikken om als literatuur waargenomen te kunnen worden. Het gaat hierbij in het bijzonder om de relatie tussen wat gezegd wordt en hoe het wordt gezegd.[\[15\]](#cite_note-17)

Een essentieel kenmerk van de context die geldt als het aanbieden van een verbaal werk als literatuur, is de afwezigheid van de mogelijkheid het werk op te vatten als belofte, handleiding of enig andere vorm van functioneel taalgebruik. Alleen dan valt de aandacht op het werk als taalbouwsel.[\[16\]](#cite_note-18) Literairheid of literariteit wordt wel gezien als een kwestie van _[foregrounding](/wiki/Foregrounding "Foregrounding")_, waarbij een tekst, bijvoorbeeld door middel van rijm of alliteratie, zo is geconstrueerd dat de nadruk valt op de taligheid ervan. Maar om die constructie op te merken, moet de aandacht van de lezer er wel op gespitst zijn. Er is dus sprake van een combinatie van tekstuele eigenschappen en een perceptie daarvan.[\[17\]](#cite_note-19) Maar niet alle literatuur kenmerkt zich door _foregrounding_ en sommige gevallen van _foregrounding_ betreffen geen literatuur, bijvoorbeeld reclame-uitingen op rijm. De bewering dat _foregrounding_ wel essentieel is, is volgens Culler een manifestatie van de neiging van onderzoekers om juist die aspecten waarin zij geïnteresseerd zijn als de beslissende waar te nemen.[\[18\]](#cite_note-20)

Deze aspecten en ook de mate van fictionaliteit duiden volgens Culler op de esthetische functie van literatuur. De belangrijkste theoreticus van de westerse [esthetica](/wiki/Esthetica "Esthetica") is de filosoof [Immanuel Kant](/wiki/Immanuel_Kant "Immanuel Kant").[\[19\]](#cite_note-Culler_1997,_33-21) Volgens Kant is de esthetiek de poging om de kloof te dichten tussen de materiële en de spirituele wereld. Kunstwerken als schilderijen en gedichten combineren zintuiglijk waarneembare vormen (kleuren, geluidseffecten) met een spirituele inhoud (ideeën) en demonstreren zo de combinatie van het materiële en het spirituele. Een literair werk is een esthetisch object omdat de afwezigheid van andere communicatieve functies stimuleert tot het overwegen van de relatie tussen vorm en inhoud. Voor Kant en andere theoretici hebben esthetische objecten een 'doelgerichtheid zonder doel'.[\[20\]](#cite_note-22) Alle onderdelen staan in dienst van een doel, maar dat doel is geen extern doel maar niets anders dan het kunstwerk zelf.[\[19\]](#cite_note-Culler_1997,_33-21)

Sommige theoretici suggereren dat literatuur zich onderscheidt doordat zij gebruik maakt van de traditie. In het sonnet 'My mistress eyes are nothing like the sun' gebruikt Shakespeare de metaforiek uit de traditie van de liefdespoëzie om te ontkennen dat die de schoonheid van een vrouw recht doen: 'But no such roses see I in her cheeks'.[\[21\]](#cite_note-23) Zo staat ook de titelfiguur van [Don Quichot](/wiki/Don_Quichot_(boek) "Don Quichot (boek)") tot een relatie met de ridderromans die hij leest.[\[noot 3\]](#cite_note-24) Dit gebruik van een traditie is evenwel niet exclusief literair: ook in andere kunstvormen en in andere vormen van taalgebruik komt dit spel met de traditie voor. Maar ook hier geldt dat het spel niet opgemerkt zou worden als er niet een speciaal soort aandacht geactiveerd zou worden.[\[22\]](#cite_note-25)

Omdat er geen categorisch onderscheid te maken valt tussen literatuur en niet-literatuur, en evenmin tussen literair en niet-literair taalgebruik, acht onderzoeker Aukje van Rooden het essentieel dat lezers bewust beslissen om een tekst als literatuur te gaan lezen en het esthetisch oordeel vellen: 'Ik vind dit literatuur.'[\[23\]](#cite_note-26) Want 'de beslissing een tekst als literatuur te lezen máákt die tekst tot literatuur.'[\[24\]](#cite_note-Van_Rooden_2015,_91-27) Ook de literatuurtheoreticus Terry Eagleton beschouwt literatuur als 'een aantal manieren waarop mensen _zich verhouden tot_ geschriften.'[\[25\]](#cite_note-28) literatuur, aldus Eagleton heeft net zomin een essentiële eigenschap als alle vormen van spel een typerend kenmerk met elkaar gemeen hebben.[\[26\]](#cite_note-29)

Daarmee is overigens nog niets gezegd over de kwaliteit. Of iets goede of slechte literatuur is, is een geheel andere en in dit verband secundaire kwestie: 'het oordeel van de lezer is in de eerste plaats _constituerend_ en niet _normatief_.'[\[27\]](#cite_note-30) Alle invloed van de sociaal-culturele literaire instituties om de lezer te stimuleren tot een perceptie van een tekst als literatuur ten spijt, 'uiteindelijk is het de beslissing van de lezer die een tekst in een literaire tekst verandert'.[\[24\]](#cite_note-Van_Rooden_2015,_91-27)

### Het einde van de literatuur

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=6 "Bewerk dit kopje: Het einde van de literatuur") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=6 "De broncode bewerken van de sectie: Het einde van de literatuur")\]

De afbakening van wat literatuur is, zou misschien geformuleerd moeten worden als: wat literatuur _was_. In de loop van de eenentwintigste eeuw wordt de vraag of de literatuur nog toekomst heeft namelijk steeds dringender gesteld. Literatuurwetenschapper [Gillis Dorleijn](/wiki/Gillis_Dorleijn "Gillis Dorleijn") spreekt zelfs van 'een einde van de literatuur'.[\[28\]](#cite_note-31) Volgens hem is het tijd onderzoek te doen naar literaire cultuur in de context van een algehele mediacultuur en van het belang van die literaire cultuur.[\[29\]](#cite_note-32) Daarbij verdienen ook allerlei sinds lang gevestigde, maar nooit bewezen aannames over de functies van literatuur aandacht, zoals de bewering dat literatuur zou bijdragen aan de vorming van een kritische houding bij lezers.[\[30\]](#cite_note-33)

Waar de bezorgdheid over gaat als het de situatie voor Nederland betreft, komt tot uitdrukking in drie boekjes die verschenen in de reeks 'Over de roman', waarin schrijvers hun poëticale opvattingen toelichten. Deze auteurs, aldus onderzoeker [Sander Bax](/wiki/Sander_Bax "Sander Bax"), 'vinden dat de literatuur in crisis is en dat de belangrijkste reden daarvoor het feit is dat de literatuur haar plaats moet bevechten in een mediacultuur die gericht is op massaliteit.'[\[31\]](#cite_note-Bax_2016,_100-34) [Connie Palmen](/wiki/Connie_Palmen "Connie Palmen") wijst de 'populaire cultuur' als boosdoener aan, [Bas Heijne](/wiki/Bas_Heijne "Bas Heijne") 'het mediatijdperk' en [Oek de Jong](/wiki/Oek_de_Jong "Oek de Jong") 'de visuele cultuur' in het algemeen.[\[32\]](#cite_note-35) Overigens is niet duidelijk hoe algemeen de bezorgdheid is: in dezelfde reeks verschenen essays van [A.F.Th. van der Heijden](/wiki/A.F.Th._van_der_Heijden "A.F.Th. van der Heijden") en [Marcel Möring](/wiki/Marcel_M%C3%B6ring "Marcel Möring") en die grijpen volgens Bax de gelegenheid vooral aan om 'hun eigen particuliere poëtica' te formuleren.[\[31\]](#cite_note-Bax_2016,_100-34)

Ook Van Rooden stelt het voortbestaan van literatuur ter discussie, omdat die volgens haar paradigma afhangt van het vermogen van de samenleving om de vaardigheid van lezers om een literaire leeswijze aan te wenden te laten voortbestaan. Dat vermogen kan alleen worden aangeleerd door opvoeding, onderwijs, conditionering of training. De afwezigheid van criteria om iets literatuur te noemen, impliceert dat lezers altijd de keuze hebben om de esthetische leeswijze niet te activeren. En in dat geval 'is er geen sprake van een literair perspectief en houdt literatuur op te bestaan.'[\[33\]](#cite_note-36) Volgens Bax zou de hedendaagse lezer die opdoemt uit de genoemde essays 'meer een _consumerende_ lezer zijn dan een _humanistische_ lezer.'[\[34\]](#cite_note-37) Die lezer leest om te ontspannen, niet om zich in te spannen, en zoekt niet de confrontatie met een nieuw perspectief op een andere wereld, maar is juist gericht op wat hem bekend voorkomt, met 'echt' en 'geloofwaardig' als criterium. Bax: 'Het specifiek literaire is vooral een hinderpaal' omdat 'vorm en stijl al te nadrukkelijk de aandacht op zich vestigen.'[\[35\]](#cite_note-38)

## Literaire compositie

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=7 "Bewerk dit kopje: Literaire compositie") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=7 "De broncode bewerken van de sectie: Literaire compositie")\]

### Poëticale opvattingen in Westen en Oosten

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=8 "Bewerk dit kopje: Poëticale opvattingen in Westen en Oosten") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=8 "De broncode bewerken van de sectie: Poëticale opvattingen in Westen en Oosten")\]

De oudste overgeleverde poëticale geschriften, teksten waarin een opvatting over literatuur wordt geformuleerd, zijn van de Grieken. Vanaf de klassieke oudheid tot in de twintigste eeuw bestaan ruwweg twee richtingen: constructieve theorieën en expressieve theorieën. De eerste vertegenwoordiger van de constructieve richting is Aristoteles,[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10) die in zijn [Poetica](/wiki/Poetica_(Aristoteles) "Poetica (Aristoteles)") voorschriften geeft voor met name de tragedie, en ook voor epische poëzie. Het gaat om het ontstaan, de definitie en de functie van de tragedie, de drie eenheden in het drama. In tegenstelling tot Plato waardeerde Aristoteles de poĕzie zeer.[\[36\]](#cite_note-39) Hoewel hij expressieve elementen niet negeert, zijn die voor Aristoteles minder belangrijk dan de constructie van een tragedie. Aristoteles gaat niet in op de kwestie wat grote literatuur is.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10) De eerste vertegenwoordiging van de expressieve richting dateert uit de eerste helft van de eerste eeuw. Toen werd _Het verhevene_ of _Het sublieme_ samengesteld, een verzameling beschouwingen die ten onrechte aan Longinus werd toegeschreven en de esthetische aspecten belicht van Griekse auteurs, van wie vooral 'het grootse en bezielende' wordt gewaardeerd.[\[37\]](#cite_note-40)

Het debat over de vraag of een kunstenaar een constructivist is, een soort ingenieur, of een virtuoos in de expressie van zijn eigen persoonlijkheid is vervolgens regelmatig opgelaaid. De antithese is bijvoorbeeld herkenbaar in bekende tegenstellingen als classicisme tegenover romantiek, en kubisme tegenover expressionisme. Verbazingwekkend weinig theoretici hebben betoogd dat een kunstwerk beide elementen in zich moet verenigen.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

Elders zijn de kritische theorieën over literatuur gevarieerder. In India lopen deze teksten uiteen van zeer technisch tot filosofisch en algemeen. Op het hoogtepunt van het Sanskriet (ca. 320-490) werd aangenomen dat constructie en expressie samengaan.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10) Hetzelfde geldt voor China, waar de theorie over prosodie en retorica - net als in het Westen - de vorm van technische handboeken aannam. De Chinese literaire kritiek hield zich vooral bezig met expressie en subjectiviteit.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10) In Japan zijn stilistische en technische elementen belangrijk en de Japanse onderscheid hierin is misschien de fijnzinnigste ter wereld.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

## De ordening van literatuur

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=9 "Bewerk dit kopje: De ordening van literatuur") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=9 "De broncode bewerken van de sectie: De ordening van literatuur")\]

### Indeling naar aspecten

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=10 "Bewerk dit kopje: Indeling naar aspecten") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=10 "De broncode bewerken van de sectie: Indeling naar aspecten")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Abrams_mirror_and_the_lamp.svg/260px-Abrams_mirror_and_the_lamp.svg.png)](/wiki/Bestand:Abrams_mirror_and_the_lamp.svg) De indeling van M.H. Abrams: het literaire werk (Work) in het centrum onderhoudt relaties met het universum (Universe), het publiek (Audience) en de kunstenaar (Artist).

Voor de oude Grieken had literatuur een mimetische en didactische functie. De mimetische functie van literatuur was het weerspiegelen van de natuur. Wanneer die natuur de essentie van de persoonlijkheid van de auteur betreft, is sprake van een expressieve functie. De didactische functie van literatuur heeft betrekking op literatuur als bron van kennis, inzicht, wijsheid, zuivering en profetie.

De romantiek en het modernisme betekenden een aanval op de mimetische en didactische functies, die desondanks tot op heden een rol spelen.[\[38\]](#cite_note-41) Het moderne literatuurconcept ontstond vanaf het einde van de achttiende eeuw in samenhang met het proces waarbij het literaire veld autonomie verwierf.[\[6\]](#cite_note-ReferenceA-6) Vanaf de negentiende eeuw begon het onderscheid tussen literatuur en ander taalgebruik op andere wijze gemaakt te worden. Niet langer de functie maar de aard van het taalgebruik werd het voornaamste criterium voor dichters als [Edgar Allan Poe](/wiki/Edgar_Allan_Poe "Edgar Allan Poe") en [Gerard Manley Hopkins](/wiki/Gerard_Manley_Hopkins "Gerard Manley Hopkins"). Anders dan in het taalgebruik van de wetenschap of de nieuwsmedia, staan in literatuur poëtische effecten centraal, klankeffecten zoals assonantie en alliteratie, ritmische effecten zoals rijm en metrum, en metaforiek en paradoxen.[\[39\]](#cite_note-Leitch_2010,_4-42) Een gedeeltelijke verklaring voor deze wending is dat schrijvers en theoretici tot de overtuiging kwamen dat het niet langer mogelijk was om literatuur te rechtvaardigen in termen van realisme en nauwkeurigheid, want met die criteria zou de literatuur moeten concurreren met de wetenschap, journalistiek en fotografie, en die strijd zou voor de literatuur niet te winnen zijn.[\[39\]](#cite_note-Leitch_2010,_4-42)

De Amerikaanse literatuuronderzoeker M.H. Abrams publiceerde in 1953 een sindsdien veelgebruikt schema om de relaties van literatuur en buitenwereld weer te geven: in de mimetische opvatting van literatuur staat de relatie van het werk met het universum centraal, in de opvatting van literatuur als expressie van een individu de relatie van het werk met de kunstenaar (negentiende eeuw), terwijl de didactische opvatting de relatie van het werk met het publiek benadrukt. De formalistische benadering concentreert zich op het werk zelf met veronachtzaming van de werkexterne relaties (twintigste eeuw). 4-5

Het schema biedt geen mogelijkheid om ontwikkelingen na 1953 erin onder te brengen.

### Kern en periferie

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=11 "Bewerk dit kopje: Kern en periferie") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=11 "De broncode bewerken van de sectie: Kern en periferie")\]

Wat als literatuur wordt beschouwd, varieert sterk naar tijd en plaats, want literatuur maakt deel uit van een brede, complexe en dynamische maatschappelijke en politieke context. Ook de wijze van afbakening varieert.[\[40\]](#cite_note-43) In de meeste opvattingen bevindt literatuur bevindt zich tussen twee extremen: enerzijds kan alles wat geschreven is min of meer als literatuur worden beschouwd, anderzijds wordt dit etiket alleen voorbehouden aan werken als de _[Ilias](/wiki/Ilias "Ilias")_, _[Odyssee](/wiki/Odyssee "Odyssee")_ en _[Hamlet](/wiki/Hamlet "Hamlet")_.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

[Lyriek](/wiki/Lyriek "Lyriek") geldt vaak als de puurste, of meest intense literaire vorm; daarna komen de [elegie](/wiki/Elegie_(literair_werk) "Elegie (literair werk)") en het [epos](/wiki/Epos "Epos"), [drama](/wiki/Drama_(genre) "Drama (genre)"), verhalende en didactische gedicht. Veel [romans](/wiki/Roman_(literatuur) "Roman (literatuur)") gelden als literatuur, en dat geldt zeker voor de beroemdste grote romans, maar ook vallen hele romangenres er buiten. Ook de meest belangrijke [toneelstukken](/wiki/Toneelstuk "Toneelstuk") gelden als literatuur.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

Behalve deze geijkte literaire genres worden soms ook minder voor de hand liggende tot de literatuur gerekend. Het [essay](/wiki/Essay "Essay") kan zowel geschreven zijn als een kunstwerk, maar heeft ook vaak slechts een informatieve of journalistieke aard. Soms gelden persoonlijke documenten als [brieven](/wiki/Brief "Brief"), [dagboeken](/wiki/Dagboek_(persoonlijk) "Dagboek (persoonlijk)") en [autobiografieën](/wiki/Autobiografie "Autobiografie") als literatuur: voorbeelden zijn de brieven van [Gerard Reve](/wiki/Gerard_Reve "Gerard Reve"), de dagboeken van [Samuel Pepys](/wiki/Samuel_Pepys "Samuel Pepys") en van de gebroeders [Edmond](/wiki/Edmond_de_Goncourt "Edmond de Goncourt") en [Jules de Goncourt](/wiki/Jules_de_Goncourt "Jules de Goncourt"), en de autobiografie _[Confessiones](/wiki/Confessiones "Confessiones")_ van [Augustinus](/wiki/Augustinus_van_Hippo "Augustinus van Hippo"). Dit materiaal kan evengoed geschreven zijn met het oog op het nageslacht als nooit bedoeld om door een ander dan de auteur zelf gelezen te worden. Soms betreft het een gepolijste literaire stijl, in andere gevallen verheft de samenhang, het inzicht of de diepgang die eruit blijkt de documenten tot literatuur.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

Soms behoren ook publicaties met een wetenschappelijk oogmerk tot de literatuur. De Grieken rekenden de geschiedschrijving tot de literatuur en de klassieke geschiedwerken worden daar nog steeds toe gerekend, maar hedendaagse geschiedschrijving slechts bij uitzondering. Veel filosofische werken behoren tot de literatuur, bijvoorbeeld de [dialogen](/wiki/Dialoog "Dialoog") van [Plato](/wiki/Plato "Plato") of de _[Meditaties](/wiki/Ta_eis_heauton "Ta eis heauton")_ van keizer [Marcus Aurelius](/wiki/Marcus_Aurelius "Marcus Aurelius"), ook al zijn de eerste geschreven in verzorgd proza en lijken de laatste vooral willekeurige gedachten te zijn. Toch wordt het werk van andere oude en nieuwe filosofen niet tot de literatuur gerekend. Ook sommige natuurwetenschappelijke publicaties gelden als literatuur terwijl ze voor hun vakgebied allang verouderd zijn. Meestal betreft het werken van natuurlijke historie, waarbij persoonlijke observatie van belang is.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

Ten slotte verdient nog de welsprekendheid of de kunst van het overtuigen vermelding. De werken van [Cicero](/wiki/Marcus_Tullius_Cicero "Marcus Tullius Cicero") of de [Gettysburg Address](/wiki/Gettysburg_Address "Gettysburg Address") van president [Abraham Lincoln](/wiki/Abraham_Lincoln "Abraham Lincoln") zijn erg bekend. Tegenwoordig geldt [spreken in het openbaar](/wiki/Spreken_in_het_openbaar "Spreken in het openbaar") meer als een ambacht dan als een kunst.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

### Literaire intentie

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=12 "Bewerk dit kopje: Literaire intentie") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=12 "De broncode bewerken van de sectie: Literaire intentie")\]

Het etiket 'literatuur' wordt traditioneel toegekend aan in poëzie of proza geschreven werken van de verbeelding die zich onderscheiden door de intenties van de auteurs en de waargenomen esthetische uitmuntendheid van de uitvoering. Er bestaat een variatie aan criteria waarnaar literatuur wordt geordend, waaronder de taal, nationale herkomst, historische periode, genre en onderwerp.[\[9\]](#cite_note-Rexroth-10)

Het literaire gehalte van een tekst wordt in de literatuurwetenschap gedefinieerd middels een [essentialistische](/wiki/Essentialisme_(filosofie) "Essentialisme (filosofie)") of een [institutionele](/wiki/Vakgebied "Vakgebied") definitie. De _essentialistische_ definitie betreft de formele eigenschappen die aan een werk worden toegeschreven, zoals complexiteit en schoonheid, en in het geval van poëzie bovendien formele zaken als [rijm](/wiki/Rijm_(stijlfiguur) "Rijm (stijlfiguur)") en [enjambement](/wiki/Enjambement "Enjambement"). Deze criteria zijn echter voor een deel [subjectief](/wiki/Subjectiviteit "Subjectiviteit") en daardoor problematisch. De _institutionele_ definitie verwijst naar de vraag of gezaghebbende instanties uit het literaire veld, zoals [uitgeverijen](/wiki/Uitgeverij "Uitgeverij"), literatuurrecensenten, [boekhandels](/wiki/Boekhandel "Boekhandel"), een tekst al dan niet als literair beoordelen.

### Normatief

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=13 "Bewerk dit kopje: Normatief") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=13 "De broncode bewerken van de sectie: Normatief")\]

Aan de selectie van hetgeen tot de literatuur wordt gerekend, liggen meestal esthetische normen ten grondslag, maar ook andere eigenschappen kunnen een rol spelen, waaronder het fictieve gehalte, en de zelfstandigheid van een tekst.[\[3\]](#cite_note-Van_Bork_2002-3) De hoofdindeling in genres is traditioneel drieledig; [epiek](/wiki/Epiek "Epiek") oftewel verhalende literatuur, al dan niet in dichtvorm; [lyriek](/wiki/Lyriek "Lyriek") oftewel de subjectieve gemoedsuitstorting van de schrijver (gevoelens en gedachten); en [drama](/wiki/Drama_(genre) "Drama (genre)"), dat wil zeggen de uitbeelding in [toneelvorm](/wiki/Toneelstuk "Toneelstuk").[\[41\]](#cite_note-44) De hiërarchie tussen de genres ligt niet vast, omdat esthetische normen in de loop der tijd veranderen. Zo werd proza lang niet als literatuur beschouwd; pas in de [romantiek](/wiki/Romantiek_(literatuur) "Romantiek (literatuur)") komt daar verandering in en komt er een voldragen prozaproductie tot stand.[\[3\]](#cite_note-Van_Bork_2002-3) In de zeventiende eeuw stond het [epos](/wiki/Epos "Epos") het hoogst aangeschreven als literair genre; [Joost van den Vondel](/wiki/Joost_van_den_Vondel "Joost van den Vondel") heeft dan ook meer dan eens geprobeerd zo'n heldendicht te schrijven.

Ook de status van individuele werken en auteurs kan veranderen met de norm: het meest archetypische voorbeeld is misschien wel de roman _[Moby-Dick](/wiki/Moby-Dick_(boek) "Moby-Dick (boek)")_ van [Herman Melville](/wiki/Herman_Melville "Herman Melville"), die bij verschijning in 1851 gemengd ontvangen werd. Het boek raakte in eerste instantie vrijwel geheel vergeten, maar na de opkomst van het [modernisme](/wiki/Modernisme "Modernisme") en de daarmee gepaard gaande waardering voor complex proza, werd het honderdste geboortejaar van de auteur het vertrekpunt voor een snelle stijging van de status van zijn boek. [Nescio](/wiki/Nescio "Nescio") en [Elsschot](/wiki/Willem_Elsschot "Willem Elsschot") debuteerden beiden in de jaren 1910, maar hun werk steeg in waardering doordat twintig jaar later, onder invloed van het tijdschrift [Forum](/wiki/Forum_(literair_tijdschrift) "Forum (literair tijdschrift)"), proza dat aandoet als gewone spreektaal in aanzien steeg. Andersom is ook mogelijk: de Amerikaanse dichter [Longfellow](/wiki/Henry_Wadsworth_Longfellow "Henry Wadsworth Longfellow") geldt nu als een minder belangrijk talent dan in zijn tijd werd gedacht. In Nederland heeft de status van [Jacob Cats](/wiki/Jacob_Cats_(dichter) "Jacob Cats (dichter)") een daling doorgemaakt. Wat in een bepaalde periode als literatuur werd beschouwd, is na te lezen in wetenschappelijke [literatuurgeschiedenissen](/wiki/Literatuurgeschiedenis "Literatuurgeschiedenis"), die rekening houden met de normen uit de beschreven periode. Oudere literatuurgeschiedenissen beschrijven vaak subjectief wat in de tijd van de literatuurhistoricus nog steeds mooi gevonden werd.

### Literatuur en lectuur

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=14 "Bewerk dit kopje: Literatuur en lectuur") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=14 "De broncode bewerken van de sectie: Literatuur en lectuur")\]

'Zonder enige twijfel het moeilijkste probleem uit de hele literatuurwetenschap,' aldus de literatuurwetenschapper [J.A. Dautzenberg](/wiki/J.A._Dautzenberg "J.A. Dautzenberg"), 'is het verschil tussen _literatuur_ enerzijds en _lectuur_ of _ontspanningsliteratuur_ anderzijds.'[\[42\]](#cite_note-45) Hoewel volgens hem iedereen wel aanvoelt dat er kwaliteitsverschillen bestaan, is het 'hoogst onduidelijk' waarop dat verschil berust. Bovendien geldt dat ook wanneer er overeenstemming zou bestaan over welke eigenschappen hier een rol spelen, dan verschilt men van mening of een individueel werk over die eigenschappen beschikt. Een detectiveroman hoort spannend te zijn, maar de ene lezer vindt dezelfde roman saai die een ander spannend vindt.[\[43\]](#cite_note-Dautzenberg_1989,_495-46) Daar komt bij dat ook ontspanningslectuur over hoge kwaliteit kan beschikken.[\[44\]](#cite_note-Dautzenberg_1989,_497-47)

In het algemeen geldt dat literaire auteurs beter schrijven dan niet-literaire, omdat zij een grotere woordenschat hebben, hun romanconstructie vernuftiger is, hun taalvermogen groter is: de zinsconstructie is gevarieerder en de beeldspraak origineler.[\[43\]](#cite_note-Dautzenberg_1989,_495-46) Een tweede verschil is een functioneel verschil: lectuur is een consumptiegoed dat na verbruik vergeten kan worden, literatuur wil de lezer aan het denken zetten.[\[44\]](#cite_note-Dautzenberg_1989,_497-47)

Een roman bestaat in principe uit handelingen, en die worden verricht door mensen. In lectuur staan die handelingen centraal en zijn de personen slechts middelen om de handelingen te verrichten. In literatuur is het precies andersom: de handelingen dienen om te laten zien hoe de mensen zijn.[\[44\]](#cite_note-Dautzenberg_1989,_497-47)

Deze omschrijving bevat een element van ontmaskering. Een oorlogsroman die tot de ontspanningsliteratuur hoort, biedt alleen een spannend verhaal, terwijl _Pastorale 1943_ van [Vestdijk](/wiki/Simon_Vestdijk "Simon Vestdijk") laat zien dat de verzetsmensen geen stoere helden waren, maar onhandige, bange mensen die voor hun verzet tegen de Duitsers vaak heel andere motieven hadden dan patriottisme. Literaire romans laten zien hoe de mensen achter de schijn zijn, stellen de waarheid over de mensen en de wereld aan de orde. In het geval van ontspanningslectuur van hoog niveau is het alleen dit verschil in functie dat beslissend is voor de indeling.[\[44\]](#cite_note-Dautzenberg_1989,_497-47)

Het debat over de vraag wat wel en wat niet tot de literatuur moet worden gerekend blijft ook in de eenentwintigste eeuw voor verschil van mening zorgen. Zo formuleerde criticus Arnold Heumakers in 2012 zijn bezwaren tegen de bestseller _[Bonita Avenue](/wiki/Bonita_Avenue "Bonita Avenue")_ van [Peter Buwalda](/wiki/Peter_Buwalda "Peter Buwalda"): 'Deze roman belichaamt de knieval van de literatuur voor de meedogenloze opkomst van de thriller in de publieksgunst.'[\[45\]](#cite_note-48)

Toch is wat tot de [literaire canon](/wiki/Literaire_canon "Literaire canon") gerekend wordt slechts een consensus en kunnen auteurs van wie het werk in een eerdere periode nog tot literatuur werd gerekend uit deze canon verdwijnen, en andersom.

Behalve aan erkende "basale" [literaire tekstsoorten](/wiki/Literair_genre "Literair genre") zoals [gedichten](/wiki/Gedicht "Gedicht"), [poëzie](/wiki/Po%C3%ABzie "Poëzie") en [toneel](/wiki/Toneel_(spel) "Toneel (spel)") kunnen ook aan andere [tekstsoorten](/wiki/Tekstsoort "Tekstsoort") literaire eigenschappen worden toegeschreven. Enkele voorbeelden: [filmteksten](/wiki/Film_(cinematografie) "Film (cinematografie)"), of [prozateksten](/wiki/Proza "Proza") die geheel of gedeeltelijk zijn verzonnen. Vooral binnen deze laatste groep zijn veel verschillende [literaire genres](/wiki/Literair_genre "Literair genre") te onderscheiden: de gewone [roman](/wiki/Roman_(literatuur) "Roman (literatuur)"), de [non-fictieve roman](/wiki/Non-fictie "Non-fictie") – dat wil zeggen proza dat verwijst naar waar gebeurde verschijnselen en personen –, alsmede de [brief](/wiki/Brief "Brief"), het [essay](/wiki/Essay "Essay") en de [autobiografie](/wiki/Autobiografie "Autobiografie"). Een recenter fenomeen is de Amerikaanse _[graphic novel](/wiki/Graphic_novel "Graphic novel")_ (Nederlands: literaire [strip](/wiki/Stripverhaal "Stripverhaal") of [striproman](/wiki/Striproman "Striproman")), die sinds eind 20e eeuw ook in het [Nederlandse taalgebied](/wiki/Nederlandse_taalgebied "Nederlandse taalgebied") aan populariteit wint. Dergelijke strips zouden er ook aanspraak op kunnen maken om tot de literatuur te worden gerekend.

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/1rightarrow_blue.svg/15px-1rightarrow_blue.svg.png)_Literaire eigenschappen worden verder beschreven in het artikel over een aan literatuur verwante term: [bellettrie](/wiki/Bellettrie "Bellettrie")._

Literatuur zou daardoor ook gedefinieerd kunnen worden als een verzameling teksten die door de smaakmakende gemeenschap als waardevol wordt beschouwd en volgens die gemeenschap bijzondere kenmerken heeft. Het blijft natuurlijk de vraag wie die "smaakmakende gemeenschap" precies is – veelal is dit een diffuus geheel van personen die samen het literaire veld uitmaken. Het betreft dus literatuurwetenschappers, recensenten, critici, schrijvers, opiniemakers, uitgevers, journalisten, mediafiguren, studenten, samenstellers van schoolboeken, leden van literaire jury's, enzovoort. Dit literaire veld is uiteraard steeds in beweging (het verandert voortdurend) en onderling verdeeld. Zo verandert de [literaire canon](/wiki/Literaire_canon "Literaire canon") die door de werkzaamheden van het veld tot stand komt gaandeweg.

Ook teksten die volgens deze opvatting als "niet-literair" moeten worden beschouwd kunnen toch literaire kenmerken vertonen, het onderscheid literatuur-lectuur is immers tamelijk arbitrair. Het betreft hier eerder een [continuüm](/wiki/Continu%C3%BCm_(natuurkunde) "Continuüm (natuurkunde)"), geen zwart-wittegenstelling. Zo blijft van sommige schrijvers ook onduidelijk of ze wel of niet tot de literatuurproducenten kunnen worden gerekend.

## Studie van literatuur

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=15 "Bewerk dit kopje: Studie van literatuur") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=15 "De broncode bewerken van de sectie: Studie van literatuur")\]

De studie van de literatuur wordt _[letterkunde](/wiki/Letterkunde "Letterkunde")_ of _[literatuurwetenschap](/wiki/Literatuurwetenschap "Literatuurwetenschap")_ genoemd. Een belangrijk onderdeel hiervan is de studie van de [literatuurgeschiedenis](/wiki/Literatuurgeschiedenis "Literatuurgeschiedenis"), ook wel bekend als literatuurgeschiedschrijving of literaire geschiedschrijving.

### Literaire traditie

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=16 "Bewerk dit kopje: Literaire traditie") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=16 "De broncode bewerken van de sectie: Literaire traditie")\]

Literaire traditie is het verschijnsel dat in een taalgebied in meer of mindere mate het schrijven van literatuur wordt uitgeoefend. De mate waarin en de manier waarop dit gebeurt verschilt sterk per taal- en cultuurgebied en is ten dele historisch bepaald. Zo is dat wat als "klassieke [wereldliteratuur](/wiki/Wereldliteratuur "Wereldliteratuur")" wordt beschouwd over het algemeen het sterkst vertegenwoordigd in talen die worden gesproken in landen die behoren tot de [Eerste](/wiki/Eerste_Wereld "Eerste Wereld") en de [Tweede Wereld](/wiki/Tweede_Wereld "Tweede Wereld"). Voorbeelden van talen met een dergelijke literaire traditie zijn het [Frans](/wiki/Frans "Frans"), [Engels](/wiki/Engels "Engels"), [Duits](/wiki/Duits "Duits") en [Russisch](/wiki/Russisch "Russisch"). Ook het [Nederlands](/wiki/Nederlands "Nederlands") kent een literaire traditie, zij het in mindere mate, aangezien dit een wat kleiner taalgebied is.

De meeste [natuurlijke talen](/wiki/Natuurlijke_taal "Natuurlijke taal") kennen enige mate van literaire traditie. Er zijn echter ook talen waarin nog nooit iets is opgeschreven, zoals sommige [Afro-Aziatische talen](/wiki/Afro-Aziatische_talen "Afro-Aziatische talen"). Meestal betreft het hier tevens de talen met weinig tot zeer weinig [moedertaalsprekers](/wiki/Moedertaalspreker "Moedertaalspreker").

Literaire traditie onderscheidt [geschreven talen](/wiki/Geschreven_taal "Geschreven taal") van [gesproken talen](/wiki/Gesproken_taal "Gesproken taal"). Het al dan niet aanwezig zijn van een literaire traditie is ook iets wat volgens voorschriften van de [International Organization for Standardization](/wiki/International_Organization_for_Standardization "International Organization for Standardization") een [kunsttaal](/wiki/Kunsttaal "Kunsttaal") al dan niet tot _auxlang_ maakt.

### Literair veld

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=17 "Bewerk dit kopje: Literair veld") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=17 "De broncode bewerken van de sectie: Literair veld")\]

Het _literair veld_ is een binnen de literatuurwetenschap gebruikelijk standaardmodel om alles wat met de literaire communicatie te maken heeft in de juiste context te plaatsen. Dit model heeft de vorm van een keten, met aan het ene eind de "zender" (de auteur) en aan het andere eind de "ontvanger" (de lezer). De schakels ertussenin zijn de door de auteur geproduceerde tekst (samen met de auteur valt dit onder de _materiële productie_), de uitgever en daarna de bemiddelende instituties (deze twee vallen onder _distributie_) en ten slotte de instituties die de lezer door middel van [literaire kritiek](/wiki/Literaire_kritiek "Literaire kritiek") vooraf voorlichten. Nadat deze laatste fase, bekend als de _symbolische productie_, is doorlopen, belandt de literaire tekst uiteindelijk bij de lezer.[\[46\]](#cite_note-49)

## Zie ook

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=18 "Bewerk dit kopje: Zie ook") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=18 "De broncode bewerken van de sectie: Zie ook")\]

**Op andere [Wikimedia](/wiki/Wikimedia_Foundation "Wikimedia Foundation")-projecten**

[Mediabestanden](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Literature "c:Category:Literature")

- ![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)

[_**Media**_](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Literature "c:Category:Literature")

op Commons

[WikiWoordenboek](https://nl.wiktionary.org/wiki/literatuur "wikt:literatuur")

- ![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Wiktionary-logo.svg/23px-Wiktionary-logo.svg.png)

[_**Definitie**_](https://nl.wiktionary.org/wiki/literatuur "wikt:literatuur")

op WikiWoordenboek

[Wikibooks](https://nl.wikibooks.org/wiki/Portaal:Literatuurstudie "b:Portaal:Literatuurstudie")

- ![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/21px-Wikibooks-logo.svg.png)

[_**Boeken**_](https://nl.wikibooks.org/wiki/Portaal:Literatuurstudie "b:Portaal:Literatuurstudie")

op Wikibooks

[Wikisource](https://nl.wikisource.org/wiki/Categorie:Literatuur "s:Categorie:Literatuur")

- ![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/21px-Wikisource-logo.svg.png)

[_**Bronnen**_](https://nl.wikisource.org/wiki/Categorie:Literatuur "s:Categorie:Literatuur")

op Wikisource

[Wikiquote](https://nl.wikiquote.org/wiki/Literatuur "q:Literatuur")

- ![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/20px-Wikiquote-logo.svg.png)

[_**Citaten**_](https://nl.wikiquote.org/wiki/Literatuur "q:Literatuur")

op Wikiquote

[Wikinieuws](https://nl.wikinews.org/wiki/Categorie:Literatuur "n:Categorie:Literatuur")

- ![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)

[_**Nieuws**_](https://nl.wikinews.org/wiki/Categorie:Literatuur "n:Categorie:Literatuur")

op Wikinieuws

- [Portaal:Literatuur](/wiki/Portaal:Literatuur "Portaal:Literatuur")
- [Literatuur van A tot Z](/wiki/Literatuur_van_A_tot_Z "Literatuur van A tot Z")
- [Secundaire bron](/wiki/Secundaire_bron "Secundaire bron")
- [Literaire fictie](/wiki/Literaire_fictie "Literaire fictie")

## Verklarende noten

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=19 "Bewerk dit kopje: Verklarende noten") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=19 "De broncode bewerken van de sectie: Verklarende noten")\]

1. [↑](#cite_ref-8)Volgens het lemma 'orale literatuur' in het Algemeen Literatuur Lexicon. De _Encyclopaedia Britannica_ spelt _littera_ en vertaald dit als 'letter van het alfabet'.
2. [↑](#cite_ref-14)De titel luidt bij Culler in het Engels: _On Literature Considered in its Relations with Social Institutions_.
3. [↑](#cite_ref-24)Het door Culler gebruikte voorbeeld van Emma Bovary en de romantische boeken die zij leest is hier vervangen door Cervantes.

## Verwijzende noten

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=20 "Bewerk dit kopje: Verwijzende noten") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=20 "De broncode bewerken van de sectie: Verwijzende noten")\]

01. [↑](#cite_ref-1)Prof. dr. Guido Geerts en drs. Ton den Boon (red.), _Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse taal. j-r_. Utrecht en Antwerpen: Van Dale Lexicografie, dertiende uitgave, 1999, 1899. [ISBN 9066484233](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/9066484233 "Speciaal:Boekbronnen/9066484233")
02. [↑](#cite_ref-2)J.B. Sykes (red.), _The Concise Oxford Dictionary of Current English. Based on The Oxford English Dictionary and its Supplements_. Sixth Edition Oxford: Oxford University Press, 1976, 634. [ISBN 0198611218](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/0198611218 "Speciaal:Boekbronnen/0198611218")
03. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Van_Bork_2002_3-0) [_**b**_](#cite_ref-Van_Bork_2002_3-1) [_**c**_](#cite_ref-Van_Bork_2002_3-2)Van Bork (2002)
04. [↑](#cite_ref-4)Sally Wehmeier (hoofdred.), _Oxford Advanced Learner's Dictionary of Current English._ Sixth edition. Oxford: Oxford University Press, 2000, 751. [ISBN 019431510X](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/019431510X "Speciaal:Boekbronnen/019431510X")
05. [↑](#cite_ref-5)'Letterkunde.' In: M.J. Koenen en J.B. Drewes, _Wolters' Woordenboek Eigentijds Nederlands. Grote Koenen_. Eerste druk, Groningen: Wolters-Noordhoff, 700
06. ↑ [_**a**_](#cite_ref-ReferenceA_6-0) [_**b**_](#cite_ref-ReferenceA_6-1)Bernaerts, Delabastita, Geerdink e.a. (2012-)
07. [↑](#cite_ref-7)Bernaerts e.a. ['Literatuur'](https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_03080.php). _Algemeen letterkundig lexicon_, online. [Gearchiveerd](https://web.archive.org/web/20240407175914/https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/) op 7 april 2024.
08. [↑](#cite_ref-9)Bernaerts e.a., ['orale literatuur'](https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_03101.php) Algemeen Letterkundig Lexicon, online. [Gearchiveerd](https://web.archive.org/web/20231003045547/https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_03101.php) op 3 oktober 2023.
09. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Rexroth_10-0) [_**b**_](#cite_ref-Rexroth_10-1) [_**c**_](#cite_ref-Rexroth_10-2) [_**d**_](#cite_ref-Rexroth_10-3) [_**e**_](#cite_ref-Rexroth_10-4) [_**f**_](#cite_ref-Rexroth_10-5) [_**g**_](#cite_ref-Rexroth_10-6) [_**h**_](#cite_ref-Rexroth_10-7) [_**i**_](#cite_ref-Rexroth_10-8) [_**j**_](#cite_ref-Rexroth_10-9) [_**k**_](#cite_ref-Rexroth_10-10) [_**l**_](#cite_ref-Rexroth_10-11) [_**m**_](#cite_ref-Rexroth_10-12) [_**n**_](#cite_ref-Rexroth_10-13)Rexroth
10. [↑](#cite_ref-11)Culler (1997), 18
11. [↑](#cite_ref-12)Culler (1997), 18-19
12. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Culler_1997,_21_13-0) [_**b**_](#cite_ref-Culler_1997,_21_13-1)Culler (1997), 21
13. [↑](#cite_ref-15)Culler (1997), 22
14. [↑](#cite_ref-16)Culler (1997), 27
15. [↑](#cite_ref-17)Culler (1997), 24
16. [↑](#cite_ref-18)Culler (1997), 25-27
17. [↑](#cite_ref-19)Culler (1997), 28-29
18. [↑](#cite_ref-20)Culler (1997), 30
19. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Culler_1997,_33_21-0) [_**b**_](#cite_ref-Culler_1997,_33_21-1)Culler (1997), 33
20. [↑](#cite_ref-22)Culler (1997), 33. Oorspronkelijk citaat: 'purposiveness without purpose'
21. [↑](#cite_ref-23)Culler (1997), 34
22. [↑](#cite_ref-25)Culler (1997),35
23. [↑](#cite_ref-26)Van Rooden (2015), 90-91
24. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Van_Rooden_2015,_91_27-0) [_**b**_](#cite_ref-Van_Rooden_2015,_91_27-1)Van Rooden (2015), 91
25. [↑](#cite_ref-28)Eagleton (1983), 9. Oorspronkelijk citaat: 'a number of ways in which people _relate themselves_ to writing'
26. [↑](#cite_ref-29)Eagleton (1983), 9
27. [↑](#cite_ref-30)Van Rooden (2015), 91. Cursief van Van Rooden.
28. [↑](#cite_ref-31)Dorleijn (2014), 245
29. [↑](#cite_ref-32)Dorleijn (2014), 241
30. [↑](#cite_ref-33)Dorleijn (2014), 242-243
31. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Bax_2016,_100_34-0) [_**b**_](#cite_ref-Bax_2016,_100_34-1)Bax (2016), 100
32. [↑](#cite_ref-35)Geciteerd bij Bax (2016), 100
33. [↑](#cite_ref-36)Van Rooden (2015), 92
34. [↑](#cite_ref-37)Bax (2016), 100. Cursief van Bax
35. [↑](#cite_ref-38)Bax (2016, 100
36. [↑](#cite_ref-39)Bartelink (1993), 102
37. [↑](#cite_ref-40)Bartelink (1993), 146
38. [↑](#cite_ref-41)Leitch e.a. (2010), 4
39. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Leitch_2010,_4_42-0) [_**b**_](#cite_ref-Leitch_2010,_4_42-1)Leitch (2010), 4
40. [↑](#cite_ref-43)Gelderblom en Musschoot (2017), 27
41. [↑](#cite_ref-44)Lodewick (1975), pp. 17, 37 en 45.
42. [↑](#cite_ref-45)Dautzenberg (1989), 495. Cursiveringen van termen door Dautzenberg.
43. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Dautzenberg_1989,_495_46-0) [_**b**_](#cite_ref-Dautzenberg_1989,_495_46-1)Dautzenberg (1989), 495
44. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Dautzenberg_1989,_497_47-0) [_**b**_](#cite_ref-Dautzenberg_1989,_497_47-1) [_**c**_](#cite_ref-Dautzenberg_1989,_497_47-2) [_**d**_](#cite_ref-Dautzenberg_1989,_497_47-3)Dautzenberg (1989), 497
45. [↑](#cite_ref-48)Arnold Heumakers in [_Tirade_ 442](https://web.archive.org/web/20150412013928/http://www.vanoorschot.nl/winkel/nieuw.html?page=shop.product_details&flypage=flypage_vo.tpl&product_id=22375&category_id=13), februari 2012
46. [↑](#cite_ref-49)Essink, Femke, Gaston Franssen, Jan Rock (2013), p. 19-20

## Bronnen

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&veaction=edit&section=21 "Bewerk dit kopje: Bronnen") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Literatuur&action=edit&section=21 "De broncode bewerken van de sectie: Bronnen")\]

- Bartelink, G.J.M. (1993). _Klassieke letterkunde_. Eerste druk 1964. Zevende druk: Atrium
- [Bax, Sander](/wiki/Sander_Bax "Sander Bax") (2016). ['De publieke intellectueel als literair populist. Het publieke schrijverschap van Leon de Winter'](https://www.dbnl.org/tekst/_ned021201601_01/_ned021201601_01_0005.php#5) In: _Nederlandse Letterkunde_, 97-129
- Bernaerts, Lars, Dirk Belabastita, Nina Geerdink, Esther Op de Beek, Frank Willaert (red.). (2012-). [_Algemeen letterkundig lexicon_](https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/) (ALL), online
- ----. ['institutie'](https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_01119.php)
- ----. ['teksttype'](https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_03204.php)
- Bork, G.J. van (2002. ['Literatuur of letterkunde-1.'](https://www.dbnl.org/tekst/bork001lett01_01/bork001lett01_01_0013.php#l083) G.J. van Bork e.a. (red.), _Letterkundig lexicon voor de Neerlandistiek_, online.
- Culler, Jonathan (1997). _Literary Theory. A Very Short Introduction_. Oxford/New York: Oxford University Press
- [Dautzenberg, J.A.](/wiki/J.A._Dautzenberg "J.A. Dautzenberg") (1989): _Nederlandse literatuur. Geschiedenis, bloemlezing en theorie. Voor bovenbouw havo en vwo_. Den Bosch: Malmberg. Vijfde oplage 1993. [ISBN 9020802658](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/9020802658 "Speciaal:Boekbronnen/9020802658")
- [Dorleijn, Gillis](/wiki/Gillis_Dorleijn "Gillis Dorleijn") (2014). ['Het einde van de literatuur? Over de bestudering van literaire cultuur en haar belang'](https://www.dbnl.org/tekst/_ned021201401_01/_ned021201401_01_0006.php) In: _Nederlandse Letterkunde_, 129-148
- Eagleton, Terry (1983). _Literary Theory: An Introduction_. Eerste druk 1983. Herdruk: 1994, Oxford, UK: Blackwell Publishers
- _Encyclopaedia Britannica_, ['Literature'](https://www.britannica.com/art/literature), online
- Essink, Femke, Gaston Franssen, Jan Rock (2013). _Literatuur in de wereld. Handboek moderne letterkunde_.
- Gelderblom, Arie-Jan, en Anne Marie Musschoot (2017). [_Ongeziene blikken. Nabeschouwingen bij de Geschiedenis van de Nederlandse literatuur_](https://dbnl.org/tekst/geld008onge02_01/geld008onge02_01_0004.php). Amsterdam: Bert Bakker
- Gorp, H. van, en R. Ghesquiere (1998). _Lexicon van literaire termen_. Groningen: Martinus Nijhoff. [ISBN 9789001704957](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/9789001704957 "Speciaal:Boekbronnen/9789001704957").
- Leitch, Vincent B. (red.) (2010). _The Norton Anthology of Theory and Criticism_. Second Edition, New York en Londen: W.W. Norton & Company. [ISBN 9780393932928](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/9780393932928 "Speciaal:Boekbronnen/9780393932928")
- Leitch, Vincent B. (2010), 'Introduction to Theory and Criticism.' In: Leitch (2010), 1-33
- [Lodewick, H.J.M.F.](/wiki/Fernand_Lodewick "Fernand Lodewick") (1975): [_Literaire kunst_.](https://www.dbnl.org/tekst/lode004lite01_01/) Eerste druk 1955. Eenenveertigste druk 1975. Den Bosch: Malmberg.
- Rexroth, Kenneth. 'The Scope of Literature'. Onderdeel van het artikel 'Literature'. In: _Encyclopaedia Britannica_, online
- Rooden, Aukje van (2015). _Literatuur, autonomie en engagement. Pleidooi voor een nieuw paradigma_. Amsterdam: Amsterdam University Press

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/OOjs_UI_icon_article-ltr.svg/16px-OOjs_UI_icon_article-ltr.svg.png)](/wiki/Sjabloon:Navigatie_literatuur "Sjabloon:Navigatie literatuur") · ![Overleg sjabloon (de pagina bestaat niet)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/OOjs_UI_icon_speechBubbles-ltr.svg/16px-OOjs_UI_icon_speechBubbles-ltr.svg.png) · [![Sjabloon bewerken](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr.svg/16px-OOjs_UI_icon_edit-ltr.svg.png)](//nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:Navigatie_literatuur&action=edit "Sjabloon bewerken")

Literatuur

**Stromingen:**[classicisme](/wiki/Classicisme_(literatuur) "Classicisme (literatuur)") · [dadaïsme](/wiki/Dada%C3%AFsme "Dadaïsme") · [existentialisme](/wiki/Existentialisme "Existentialisme") · [expressionisme](/wiki/Expressionisme "Expressionisme") · [Frans-classicisme](/wiki/Frans-classicisme "Frans-classicisme") · [Harlem Renaissance](/wiki/Harlem_Renaissance "Harlem Renaissance") · [imaginisme](/wiki/Imaginisme "Imaginisme") · [kaalslagliteratuur](/wiki/Kaalslagliteratuur "Kaalslagliteratuur") · [magisch realisme](/wiki/Magisch_realisme_(literatuur) "Magisch realisme (literatuur)") · [marinisme](/wiki/Marinisme "Marinisme") · [modernisme](/wiki/Modernisme "Modernisme") · [naturalisme](/wiki/Naturalisme_(literatuur) "Naturalisme (literatuur)") · [poëtisch realisme](/wiki/Duitse_literatuur#Poëtisch_realisme_(1848–1890) "Duitse literatuur") · [realisme](/wiki/Realisme_(literatuur) "Realisme (literatuur)") · [romantiek](/wiki/Romantiek_(literatuur) "Romantiek (literatuur)") · [socialistisch realisme](/wiki/Socialistisch_realisme "Socialistisch realisme") · [surrealisme](/wiki/Surrealisme "Surrealisme") · [symbolisme](/wiki/Symbolisme "Symbolisme") · [Verlichting](/wiki/Verlichting_(stroming) "Verlichting (stroming)") · [vitalisme](/wiki/Vitalisme_(literatuur) "Vitalisme (literatuur)")**Naar tijdvak:**[Hellenistische literatuur](/wiki/Hellenistische_literatuur "Hellenistische literatuur"), [barokliteratuur](/wiki/Barokliteratuur "Barokliteratuur") · [middeleeuwse literatuur](/wiki/Middeleeuwse_literatuur "Middeleeuwse literatuur") · [Neolatijnse literatuur](/wiki/Neolatijnse_literatuur "Neolatijnse literatuur") · [postmoderne literatuur](/wiki/Postmoderne_literatuur "Postmoderne literatuur") · [renaissanceliteratuur](/wiki/Renaissanceliteratuur "Renaissanceliteratuur") · [Romeinse literatuur](/wiki/Romeinse_literatuur "Romeinse literatuur") · [victoriaanse literatuur](/wiki/Victoriaanse_literatuur "Victoriaanse literatuur")**Naar taal en gebied:**[Afrikaanse literatuur](/wiki/Afrikaanse_literatuur "Afrikaanse literatuur") · [Amerikaanse literatuur](/wiki/Amerikaanse_literatuur "Amerikaanse literatuur") · [Arabische literatuur](/wiki/Arabische_literatuur "Arabische literatuur") · [Australische literatuur](/wiki/Australische_literatuur "Australische literatuur") · [Belgische literatuur](/wiki/Belgische_literatuur "Belgische literatuur") · [Braziliaanse literatuur](/wiki/Braziliaanse_literatuur "Braziliaanse literatuur") · [Britse literatuur](/wiki/Britse_literatuur "Britse literatuur") · [Byzantijnse literatuur](/wiki/Byzantijnse_literatuur "Byzantijnse literatuur") · [Literatuur van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden](/wiki/Literatuur_van_het_Caribisch_deel_van_het_Koninkrijk_der_Nederlanden "Literatuur van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden") · [Chicanoliteratuur](/wiki/Chicanoliteratuur "Chicanoliteratuur") · [Chinese literatuur](/wiki/Chinese_literatuur "Chinese literatuur") · [Deense literatuur](/wiki/Deense_literatuur "Deense literatuur") · [Engelse literatuur](/wiki/Engelse_literatuur "Engelse literatuur") · [Duitse literatuur](/wiki/Duitse_literatuur "Duitse literatuur") · [Franse literatuur](/wiki/Franse_literatuur "Franse literatuur") · [Friese literatuur](/wiki/Friese_literatuur "Friese literatuur") · [Griekse literatuur](/wiki/Griekse_literatuur "Griekse literatuur") · [Ierse literatuur](/wiki/Ierse_literatuur "Ierse literatuur") · [Indonesische literatuur](/wiki/Indonesische_literatuur "Indonesische literatuur") · [Italiaanse literatuur](/wiki/Italiaanse_literatuur "Italiaanse literatuur") · [Japanse literatuur](/wiki/Japanse_literatuur "Japanse literatuur") · [Koreaanse literatuur](/wiki/Koreaanse_literatuur "Koreaanse literatuur") · [Latijnse literatuur](/wiki/Latijnse_literatuur "Latijnse literatuur") · [Latijns-Amerikaanse literatuur](/wiki/Latijns-Amerikaanse_literatuur "Latijns-Amerikaanse literatuur") · [Middelperzische literatuur](/wiki/Middelperzische_literatuur "Middelperzische literatuur") · [Nederlandse literatuur](/wiki/Nederlandse_literatuur "Nederlandse literatuur") · [Noorse literatuur](/wiki/Noorse_literatuur "Noorse literatuur") · [Oudgriekse literatuur](/wiki/Oudgriekse_literatuur "Oudgriekse literatuur") · [Russische literatuur](/wiki/Russische_literatuur "Russische literatuur") · [Schotse literatuur](/wiki/Schotse_literatuur "Schotse literatuur") · [Spaanse literatuur](/wiki/Spaanse_literatuur "Spaanse literatuur") · [Surinaamse literatuur](/wiki/Surinaamse_literatuur "Surinaamse literatuur") · [Syrische literatuur](/wiki/Syrische_literatuur "Syrische literatuur") · [Tibetaanse literatuur](/wiki/Tibetaanse_literatuur "Tibetaanse literatuur") · [Tsjechische literatuur](/wiki/Tsjechische_literatuur "Tsjechische literatuur") · [Turkse literatuur](/wiki/Turkse_literatuur "Turkse literatuur") · [Vlaamse literatuur](/wiki/Vlaamse_literatuur "Vlaamse literatuur") · [Welshe literatuur](/wiki/Welshe_literatuur "Welshe literatuur") · [Wereldliteratuur](/wiki/Wereldliteratuur "Wereldliteratuur") · [Zweedse literatuur](/wiki/Zweedse_literatuur "Zweedse literatuur")**Kenmerken:**[alinea](/wiki/Alinea "Alinea") · [bibliografie](/wiki/Bibliografie "Bibliografie") · [bladspiegel](/wiki/Bladspiegel "Bladspiegel") · [intertekstualiteit](/wiki/Intertekstualiteit "Intertekstualiteit") · [isotopie](/wiki/Isotopie_(taalkunde) "Isotopie (taalkunde)")**Genres:**[dramatiek](/wiki/Drama_(genre) "Drama (genre)") · [epiek](/wiki/Epiek "Epiek") · [jeugdliteratuur](/wiki/Jeugdliteratuur "Jeugdliteratuur") · [leugenliteratuur](/wiki/Leugenliteratuur "Leugenliteratuur") · [literair genre](/wiki/Literair_genre "Literair genre") · [lyriek](/wiki/Lyriek "Lyriek") · [mondelinge geschiedenis](/wiki/Mondelinge_geschiedenis "Mondelinge geschiedenis") · [orale traditie](/wiki/Orale_traditie "Orale traditie") · [poëzie](/wiki/Po%C3%ABzie "Poëzie") · [proza](/wiki/Proza "Proza") · [Rabbijnse literatuur](/wiki/Rabbijnse_literatuur "Rabbijnse literatuur") · [vakliteratuur](/wiki/Vakliteratuur "Vakliteratuur") · [wijsheidsliteratuur](/wiki/Wijsheidsliteratuur "Wijsheidsliteratuur")**Studies:**[algemene literatuurwetenschap](/wiki/Algemene_literatuurwetenschap "Algemene literatuurwetenschap") · [letterkunde](/wiki/Letterkunde "Letterkunde") · [literaire canon](/wiki/Literaire_canon "Literaire canon") · [literaire kritiek](/wiki/Literaire_kritiek "Literaire kritiek") · [literatuurgeschiedenis](/wiki/Literatuurgeschiedenis "Literatuurgeschiedenis") · [literatuurwetenschap](/wiki/Literatuurwetenschap "Literatuurwetenschap") · [narratologie](/wiki/Narratologie "Narratologie")

Overgenomen van " [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Literatuur&oldid=68048359](https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Literatuur&oldid=68048359)"

[Categorie](/wiki/Categorie:Alles "Categorie:Alles"):

- [Literatuur](/wiki/Categorie:Literatuur "Categorie:Literatuur")

- Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 31 aug 2024 om 13:29.
- De tekst is beschikbaar onder de licentie [Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl), er kunnen aanvullende voorwaarden van toepassing zijn. Zie de [gebruiksvoorwaarden](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/nl) voor meer informatie.

Wikipedia® is een geregistreerd handelsmerk van de [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org), een organisatie zonder winstoogmerk.

- [Privacybeleid](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Over Wikipedia](/wiki/Wikipedia)
- [Disclaimers](/wiki/Wikipedia:Algemeen_voorbehoud)
- [Gedragscode](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Ontwikkelaars](https://developer.wikimedia.org)
- [Statistieken](https://stats.wikimedia.org/#/nl.wikipedia.org)
- [Cookieverklaring](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobiele weergave](//nl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Literatuur&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)