Boeddhistische concepten - Wikipedia
De basisbegrippen. Centraal in het boeddhisme staat de onrust van de geest, het voortdurend in beweging blijven en verlangen naar iets anders dan wat er nu is, ...
Dhamma
Hieronder staan de belangrijkste boeddhistische begrippen. Deze begrippen vormen samen de <anchor>Dhamma</anchor>, de leer van de Boeddha. Deze leer is geen beschrijvende wetenschap; ze is een pragmatische psychologie en filosofie, bedoeld om inzicht te krijgen in de werking van de eigen geest en zodoende de geest tot rust te brengen.
Dhamma - Wikipedia
Dhamma - Wikipedia[Naar inhoud springen](#bodyContent)

Hoofdmenu

Hoofdmenu

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Navigatie


- [Hoofdpagina](/wiki/Hoofdpagina "Naar de hoofdpagina gaan [z]")
- [Vind een artikel](/wiki/Portaal:Navigatie)
- [Vandaag](/wiki/13_september)
- [Etalage](/wiki/Wikipedia:Etalage)
- [Categorieën](/wiki/Categorie:Alles)
- [Recente wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingen "Een lijst met recente wijzigingen in deze wiki. [r]")
- [Nieuwe artikelen](/wiki/Speciaal:NieuwePaginas)
- [Willekeurige pagina](/wiki/Speciaal:Willekeurig "Een willekeurige pagina bekijken [x]")

Informatie


- [Gebruikersportaal](/wiki/Portaal:Gebruikersportaal "Informatie over het project: wat u kunt doen, waar u dingen kunt vinden")
- [Snelcursus](/wiki/Wikipedia:Snelcursus)
- [Hulp en contact](/wiki/Portaal:Hulp_en_beheer "Hulpinformatie over deze wiki")
- [Doneren](/wiki/Wikipedia:Donatie "Ondersteun ons financieel")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![de vrije encyclopedie](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-nl.svg)](/wiki/Hoofdpagina)

[Zoeken](/wiki/Speciaal:Zoeken "Doorzoek Wikipedia [f]")

Zoeken

Uiterlijk

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Dhamma "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Dhamma "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Persoonlijke hulpmiddelen

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Dhamma "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Dhamma "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Pagina's voor uitgelogde redacteuren [meer lezen](/wiki/Help:Inleiding)

- [Bijdragen](/wiki/Speciaal:MijnBijdragen "Bijdragen IP-adres [y]")
- [Overleg](/wiki/Speciaal:MijnOverleg "Overlegpagina van de anonieme gebruiker van dit IP-adres [n]")

## Inhoud

naar zijbalk verplaatsenverbergen

- Top

- [1Pali en Sanskriet](#Pali_en_Sanskriet)
- [2Verschillende betekenissen](#Verschillende_betekenissen)Verschillende betekenissen-subkopje inklappen  - [2.1Dhamma als natuurlijke elementen](#Dhamma_als_natuurlijke_elementen)
  - [2.2Dhamma als leer van de boeddha](#Dhamma_als_leer_van_de_boeddha)
- [3Inhoud van de Boeddha-Dhamma](#Inhoud_van_de_Boeddha-Dhamma)
- [4Zie ook](#Zie_ook)
- [5Noten](#Noten)
- [6Verder lezen](#Verder_lezen)
- [7Externe links](#Externe_links)

Inhoudsopgave omschakelen

# Dhamma

1 taal

- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Dhamma "Dhamma – Frans")

[Koppelingen bewerken](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q2066560#sitelinks-wikipedia "Taalkoppelingen bewerken")

- [Artikel](/wiki/Dhamma "Inhoudspagina bekijken [c]")
- [Overleg](/wiki/Overleg:Dhamma "Overleg over deze pagina [t]")

Nederlands

- [Lezen](/wiki/Dhamma)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Dhamma&action=history "Eerdere versies van deze pagina [h]")

Hulpmiddelen

Hulpmiddelen

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Handelingen


- [Lezen](/wiki/Dhamma)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Dhamma&action=history)

Algemeen


- [Links naar deze pagina](/wiki/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Dhamma "Lijst met alle pagina's die naar deze pagina verwijzen [j]")
- [Gerelateerde wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingenGelinkt/Dhamma "Recente wijzigingen in pagina's waar deze pagina naar verwijst [k]")
- [Bestand uploaden](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=nl "Bestanden uploaden [u]")
- [Speciale pagina's](/wiki/Speciaal:SpecialePaginas "Lijst met alle speciale pagina's [q]")
- [Permanente koppeling](/w/index.php?title=Dhamma&oldid=68001102 "Permanente koppeling naar deze versie van deze pagina")
- [Paginagegevens](/w/index.php?title=Dhamma&action=info "Meer informatie over deze pagina")
- [Deze pagina citeren](/w/index.php?title=Speciaal:Citeren&page=Dhamma&id=68001102&wpFormIdentifier=titleform "Informatie over hoe u deze pagina kunt citeren")
- [Verkorte URL verkrijgen](/w/index.php?title=Speciaal:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FDhamma)
- [QR-code downloaden](/w/index.php?title=Speciaal:QrCode&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FDhamma)
- [Wikidata-item](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q2066560 "Koppeling naar item in verbonden gegevensrepository [g]")

Afdrukken/exporteren


- [Boek aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:Boek&bookcmd=book_creator&referer=Dhamma)
- [Downloaden als PDF](/w/index.php?title=Speciaal:DownloadAsPdf&page=Dhamma&action=show-download-screen)
- [Afdrukversie](/w/index.php?title=Dhamma&printable=yes "Printvriendelijke versie van deze pagina [p]")

In andere projecten


Uiterlijk

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/1rightarrow_blue.svg/15px-1rightarrow_blue.svg.png)_Zie ook [Dharma](/wiki/Dharma "Dharma") voor de meer algemeen religieuze betekenis van het begrip Dharma._

[![Dhamma wiel](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Dharma_Wheelmmm-APNG-animation2.png/30px-Dharma_Wheelmmm-APNG-animation2.png)](/wiki/Bestand:Dharma_Wheelmmm-APNG-animation2.png "Dhamma wiel")

**[Boeddhisme](/wiki/Boeddhisme "Boeddhisme")**

[Concepten](/wiki/Boeddhistische_concepten "Boeddhistische concepten")[Geschiedenis](/wiki/Geschiedenis_van_het_boeddhisme "Geschiedenis van het boeddhisme")[Stromingen](/wiki/Boeddhistische_stromingen "Boeddhistische stromingen")[Geschriften](/wiki/Boeddhistische_geschriften "Boeddhistische geschriften")[Tempels](/wiki/Boeddhistische_tempel "Boeddhistische tempel")[Devotie](/wiki/Devotie_in_het_boeddhisme "Devotie in het boeddhisme")[Per land](/wiki/Boeddhisme_per_land "Boeddhisme per land")[Termen](/wiki/Lijst_van_boeddhistische_termen_(Pali_en_Sanskriet) "Lijst van boeddhistische termen (Pali en Sanskriet)")[Van A tot Z](/wiki/Boeddhisme_van_A_tot_Z "Boeddhisme van A tot Z")[![Dhamma wiel](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Dharma_Wheel.svg/30px-Dharma_Wheel.svg.png)](/wiki/Bestand:Dharma_Wheel.svg "Dhamma wiel")

In het [boeddhisme](/wiki/Boeddhisme "Boeddhisme") heeft de term **dhamma** ( [Pali](/wiki/Pali_(taal) "Pali (taal)")) of **[dharma](/wiki/Dharma "Dharma")** ( [Sanskriet](/wiki/Sanskriet "Sanskriet")) verschillende betekenissen. De bekendste zijn:

- dhamma als de "natuurlijke elementen" waaruit het universum en onze ervaringen zijn samengesteld
- dhamma volgens de boeddhistische leer: weergave van wat (er) werkelijk is.[\[1\]](#cite_note-Wardner97-1)

## Pali en Sanskriet

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&veaction=edit&section=1 "Bewerk dit kopje: Pali en Sanskriet") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&action=edit&section=1 "De broncode bewerken van de sectie: Pali en Sanskriet")\]

**Dhamma** is de [Pali](/wiki/Pali_(taal) "Pali (taal)")-variant van het [Sanskriet](/wiki/Sanskriet "Sanskriet")-woord [dharma](/wiki/Dharma "Dharma"). Dharma wordt gebruikt in het [hindoeïsme](/wiki/Hindoe%C3%AFsme "Hindoeïsme") en de Sanskriet literatuur, en in het [mahayana](/wiki/Mahayana "Mahayana")\- en het [vajrayana](/wiki/Vajrayana "Vajrayana")-boeddhisme. Dhamma wordt gebruikt in het [theravada](/wiki/Theravada_(boeddhisme) "Theravada (boeddhisme)")-boeddhisme en de [Pali-canon](/wiki/Pali-canon "Pali-canon").

## Verschillende betekenissen

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&veaction=edit&section=2 "Bewerk dit kopje: Verschillende betekenissen") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&action=edit&section=2 "De broncode bewerken van de sectie: Verschillende betekenissen")\]

### Dhamma als natuurlijke elementen

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&veaction=edit&section=3 "Bewerk dit kopje: Dhamma als natuurlijke elementen") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&action=edit&section=3 "De broncode bewerken van de sectie: Dhamma als natuurlijke elementen")\]

De oorspronkelijke betekenis van dhamma was:

> _"...onderhouden, wat werkelijk bestaat, echte werkelijkheid, wat er werkelijk is in het universum".[\[1\]](#cite_note-Wardner97-1)_

Dhammas verwijst dan naar de elementen waar alles uit is opgebouwd, maar ook naar de fundamentele werking ervan. In de [Abhdihamma](/w/index.php?title=Abhdihamma&action=edit&redlink=1 "Abhdihamma (de pagina bestaat niet)"), een systematisering van de boeddhistische leer, worden overzichten gegeven van deze dhamma's.

### Dhamma als leer van de boeddha

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&veaction=edit&section=4 "Bewerk dit kopje: Dhamma als leer van de boeddha") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&action=edit&section=4 "De broncode bewerken van de sectie: Dhamma als leer van de boeddha")\]

Een tweede betekenis van dhamma is die van een leer of filosofie die claimt een juiste weergave van de werkelijkheid te geven en van de menselijke bestemming daarin.[\[1\]](#cite_note-Wardner97-1) [De leer van de Boeddha](/wiki/Boeddhistische_concepten "Boeddhistische concepten") is zo'n dhamma. Voor de onderscheiding van de specifieke boeddhistische dhamma wordt ook wel de term Buddha-Dhamma ( [Pali](/wiki/Pali_(taal) "Pali (taal)")) of Boeddha-Dharma ( [Sanskriet](/wiki/Sanskriet "Sanskriet")) gebruikt.

## Inhoud van de Boeddha-Dhamma

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&veaction=edit&section=5 "Bewerk dit kopje: Inhoud van de Boeddha-Dhamma") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&action=edit&section=5 "De broncode bewerken van de sectie: Inhoud van de Boeddha-Dhamma")\]

Centraal in de Buddha-Dhamma staan de [Vier Edele Waarheden](/wiki/Vier_Edele_Waarheden "Vier Edele Waarheden"), het [Achtvoudige Pad](/wiki/Achtvoudige_Pad "Achtvoudige Pad"), en [afhankelijk ontstaan](/wiki/Afhankelijk_ontstaan "Afhankelijk ontstaan"). Hierin wordt beschreven hoe de mens gevangen zit in ontevredenheid met het bestaan, doordat ervaringen niet worden geaccepteerd zoals ze zijn, en hoe de mens zichzelf kan bevrijden van deze onjuiste zienswijzen.[\[2\]](#cite_note-2)

De volgende instructie werd door de Boeddha gegeven aan de eerste 60 [Arahants](/wiki/Arahant "Arahant"), als indicatie over hoe zij de leer aan anderen dienden te onderwijzen:

> _Het vermijden van al het foute gedrag,_ _Het ondernemen van het goede,_ _En het ontwikkelen van je eigen geest;_ _Dit is de leer van de Boeddhas._

De monnik [Assaji](/wiki/Assaji "Assaji") legde de Dhamma op de volgende manier uit aan [Sariputta](/wiki/Sariputta "Sariputta"), die daarop verlichting bereikte:

> _Van alle dingen die door een oorzaak ontstaan_,
>
> _De Tathagata (Boeddha) heeft de oorzaak ervan uiteengezet;_
>
> _En hoe ze tot hun einde komen, dat vertelt hij ook,_
>
> _Dit is de leer van de Grote Hermiet.[\[3\]](#cite_note-3)_

In de [Pali Canon](/wiki/Pali_Canon "Pali Canon") wordt de volgende kwalificatie van de Dhamma vaak gebruikt:

> _De Dhamma is goed beschreven door de Gezegende (de Boeddha):_
>
> _Waarneembaar in het hier en nu,_
>
> _Tijdloos,_
>
> _Aanmoedigend tot onderzoek,_
>
> _Voorwaarts leidend,_
>
> _Door de wijzen zelf te ervaren._

## Zie ook

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&veaction=edit&section=6 "Bewerk dit kopje: Zie ook") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Dhamma&action=edit&section=6 "De broncode bewerken van de sectie: Zie ook")\]

- [Dharma (hindoeïsme)](/wiki/Dharma_(hindoe%C3%AFsme) "Dharma (hindoeïsme)")
- [Boeddhistische concepten](/wiki/Boeddhistische_concepten "Boeddhistische concepten")

## Noten

1. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Wardner97_1-0) [_**b**_](#cite_ref-Wardner97_1-1) [_**c**_](#cite_ref-Wardner97_1-2)Wardner, A.K. (2000), _Indian Buddhism_. Delhi: Motilal Banarsidass Publishers. Pagina 97
2. [↑](#cite_ref-2)Brazier, David (2001), _Zonder gruis geen parels_. Rotterdam: Asoka
3. [↑](#cite_ref-3)(en) _palikanon.com_ \- [Assaji (Sutta)](https://www.palikanon.com/english/pali_names/ay/assaji.htm). [Gearchiveerd](https://web.archive.org/web/20230418100223/https://www.palikanon.com/english/pali_names/ay/assaji.htm) op 18 april 2023.

## Verder lezen

- Brazier, David (2001), _Zonder gruis geen parels_. Rotterdam: Asoka
- Kalupahana, David J. (1992), _A history of Buddhist philosophy_. Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Private Limited

## Externe links

- (nl) _suttas.net_ \- [Soetras van de Boeddha](http://www.suttas.net)
- (en) _accesstoinsight.org_ \- [Dhamma](https://www.accesstoinsight.org/ptf/dhamma/index.html)

Overgenomen van " [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dhamma&oldid=68001102](https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dhamma&oldid=68001102)"

[Categorie](/wiki/Categorie:Alles "Categorie:Alles"):

- [Boeddhisme](/wiki/Categorie:Boeddhisme "Categorie:Boeddhisme")

- Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 21 aug 2024 om 23:27.
- De tekst is beschikbaar onder de licentie [Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl), er kunnen aanvullende voorwaarden van toepassing zijn. Zie de [gebruiksvoorwaarden](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/nl) voor meer informatie.

Wikipedia® is een geregistreerd handelsmerk van de [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org), een organisatie zonder winstoogmerk.

- [Privacybeleid](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Over Wikipedia](/wiki/Wikipedia)
- [Disclaimers](/wiki/Wikipedia:Algemeen_voorbehoud)
- [Gedragscode](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Ontwikkelaars](https://developer.wikimedia.org)
- [Statistieken](https://stats.wikimedia.org/#/nl.wikipedia.org)
- [Cookieverklaring](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobiele weergave](//nl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Dhamma&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)