Existentialisme - Wikisage
Voorlopers van de existentiefilosofie. Søren Kierkegaard kan beschouwd worden als de grondlegger van de existentiefilosofie. De term “ ...
Dostojevski
Ook in het literaire werk van bijvoorbeeld <anchor>Dostojevski</anchor> en Kafka treden personages op die worstelen met de absurditeit en de zinloosheid van hun bestaan. Zij moeten de confrontatie aangaan met de gevolgen van hun foute keuzes en lijden onder de vervreemding die dat met zich meebrengt. Allemaal typisch existentialistische motieven.
Fjodor Dostojevski - Wikisage
Fjodor Dostojevski - Wikisage

_Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed_

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: [Portaal:Gebruikers](/wiki/Portaal:Gebruikers "Portaal:Gebruikers").
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: [Portaal:Donaties](/wiki/Portaal:Donaties "Portaal:Donaties").

[![rel=nofollow](/w/images/3/36/1px.png)](http://nl.wikipedia.org/wiki/Fjodor_Dostojevski "rel=nofollow")

# Fjodor Dostojevski

Uit Wikisage

[Naar navigatie springen](#mw-head) [Naar zoeken springen](#searchInput)

**Fjodor Dostojevski**[![Fjodor Dostojevski (door Vasili Perov, 1872)](/w/images/thumb/3/3c/Dostoevsky_1872.jpg/266px-Dostoevsky_1872.jpg)](/wiki/Bestand:Dostoevsky_1872.jpg "Fjodor Dostojevski (door Vasili Perov, 1872)")Fjodor Dostojevski (door [Vasili Perov](/w/index.php?title=Vasili_Perov&action=edit&redlink=1 "Vasili Perov (de pagina bestaat niet)"), 1872)**Algemene informatie**Volledige naamFjodor Michajlovitsj Dostojevski
Geboren11 november 1821
Overleden9 februari 1881
Land[Rusland](/wiki/Rusland "Rusland")**Werk**Jaren actief1845-1880
StromingRealisme
Bekende werken_[Aantekeningen uit het ondergrondse](/w/index.php?title=Aantekeningen_uit_het_ondergrondse&action=edit&redlink=1 "Aantekeningen uit het ondergrondse (de pagina bestaat niet)")_

_[Misdaad en straf](/w/index.php?title=Misdaad_en_straf&action=edit&redlink=1 "Misdaad en straf (de pagina bestaat niet)")_

_[De idioot](/w/index.php?title=De_idioot&action=edit&redlink=1 "De idioot (de pagina bestaat niet)")_

_[De gebroeders Karamazov](/wiki/De_gebroeders_Karamazov "De gebroeders Karamazov")_

[![rel=nofollow](/w/images/3/36/1px.png)](http://nl.wikipedia.org/wiki/Fjodor_Dostojevski "rel=nofollow")

**Fjodor Michajlovitsj Dostojevski** ( [Russisch](/wiki/Russisch "Russisch"): Фёдор Михайлович Достоевский) ( [luister](http://commons.wikimedia.org/wiki/File:ru-Dostoevsky.ogg "commons:File:ru-Dostoevsky.ogg") ) ( [Moskou](/wiki/Moskou "Moskou"), [11 november](/wiki/11_november "11 november")\[ [O.S.](/wiki/Old_Style_en_New_Style "Old Style en New Style") 30 oktober\] [1821](/wiki/1821 "1821") – [Sint-Petersburg](/wiki/Sint-Petersburg "Sint-Petersburg"), [9 februari](/wiki/9_februari "9 februari")\[ [O.S.](/wiki/Old_Style_en_New_Style "Old Style en New Style") 28 januari\] [1881](/wiki/1881 "1881")) was een [Russisch](/w/index.php?title=Keizerrijk_Rusland&action=edit&redlink=1 "Keizerrijk Rusland (de pagina bestaat niet)") [romanschrijver](/wiki/Roman_(literatuur) "Roman (literatuur)") en [publicist](/w/index.php?title=Publicist&action=edit&redlink=1 "Publicist (de pagina bestaat niet)"). Hij is een van de bekendste auteurs uit de [Russische literatuur](/wiki/Russische_literatuur "Russische literatuur"). Hij wordt tot de zogenaamde ’Realistische School’ in Rusland gerekend, hoewel zijn werk zich van veel andere realisten onderscheidt door het wijsgerig gehalte en de dominerende [dialoogvorm](/wiki/Dialoog "Dialoog"). Dostojevski liet een omvangrijk [oeuvre](/wiki/Oeuvre "Oeuvre") na.

Hij werd onder meer beroemd door zijn romans _[De gebroeders Karamazov](/wiki/De_gebroeders_Karamazov "De gebroeders Karamazov")_, _[Misdaad en straf](/w/index.php?title=Misdaad_en_straf&action=edit&redlink=1 "Misdaad en straf (de pagina bestaat niet)")_, [Boze geesten](/w/index.php?title=Boze_geesten&action=edit&redlink=1 "Boze geesten (de pagina bestaat niet)") en _[De idioot](/w/index.php?title=De_idioot&action=edit&redlink=1 "De idioot (de pagina bestaat niet)")_. Dostojevski schreef in een typerende gehaaste stijl, met veel nadruk ( [emfase](/w/index.php?title=Emfase&action=edit&redlink=1 "Emfase (de pagina bestaat niet)")) en herhalingen. Veel van zijn belangrijkste personages lijden en worden vernederd vanwege hun hartstocht. Dostojevski leed aan [epilepsie](/wiki/Epilepsie "Epilepsie"). Naar eigen zeggen is dit van invloed geweest op zijn werk. Het werk van Dostojevski kent een sterke nadruk op het [Russisch-orthodoxe](/w/index.php?title=Russisch-orthodox&action=edit&redlink=1 "Russisch-orthodox (de pagina bestaat niet)") christendom, en zijn boodschap van absolute liefde, vergeving en liefdadigheid voor ieder mens, gericht op het leven van het individu in een wereld waar veel verdriet is, maar ook veel schoonheid.

## Inhoud

- [1Dostojevski’s leven en schrijverschap](#Dostojevski’s_leven_en_schrijverschap)
  - [1.1Jeugd](#Jeugd)
  - [1.2Siberische jaren](#Siberische_jaren)
  - [1.3Winterse notities in Parijs](#Winterse_notities_in_Parijs)
  - [1.4Annus horribilis 1864](#Annus_horribilis_1864)
  - [1.5Misdaad en straf](#Misdaad_en_straf)
  - [1.6De gebroeders Karamazov](#De_gebroeders_Karamazov)
  - [1.7Nadagen](#Nadagen)
- [2Typering en invloed van zijn werk](#Typering_en_invloed_van_zijn_werk)
- [3Waardering](#Waardering)
- [4Bibliografie](#Bibliografie)
- [5Literatuur over Dostojevski](#Literatuur_over_Dostojevski)
- [6Externe links](#Externe_links)
- [7Verwijzingen](#Verwijzingen)
- [8Literatuur](#Literatuur)

## Dostojevski’s leven en schrijverschap

### Jeugd

Dostojevski’s vader stamde af van een familie die eens tot de kleine, maar oude [Wit-Russische](/w/index.php?title=Wit-Russen&action=edit&redlink=1 "Wit-Russen (de pagina bestaat niet)") [adel](/wiki/Adel "Adel") in [Litouwen](/w/index.php?title=Grootvorstendom_Litouwen&action=edit&redlink=1 "Grootvorstendom Litouwen (de pagina bestaat niet)") behoorde. Zijn grootvader was [rector](/w/index.php?title=Rector_(geestelijke)&action=edit&redlink=1 "Rector (geestelijke) (de pagina bestaat niet)") in de [Russisch-orthodoxe Kerk](/w/index.php?title=Russisch-orthodoxe_Kerk&action=edit&redlink=1 "Russisch-orthodoxe Kerk (de pagina bestaat niet)") in [Presburg](/wiki/Bratislava "Bratislava") in het [Koninklijk Hongarije](/w/index.php?title=Koninklijk_Hongarije_(1526-1867)&action=edit&redlink=1 "Koninklijk Hongarije (1526-1867) (de pagina bestaat niet)"). In plaats van voor een kerkelijke carrière te kiezen, besloot Dostojevski’s vader rond 1818 naar Moskou te trekken en geneeskunde te studeren. Zijn moeder had als koopmansdochter een voor meisjes van die klasse ongewoon brede culturele opvoeding genoten.

In 1821 verhuisde het gezin Dostojevski naar het _Marinski-Ziekenhuis voor de Armen_, een [filantropische](/w/index.php?title=Filantropie&action=edit&redlink=1 "Filantropie (de pagina bestaat niet)") instelling waar ze gingen wonen. Hier werd Fjodor, een van de zeven kinderen, geboren. Hij groeide op in een gezin met privépersoneel. In 1831 kocht Dostojevski sr. een vervallen dorpje, met honderd mannelijke [lijfeigenen](/wiki/Lijfeigenschap "Lijfeigenschap"), niet alleen om te beheren, maar ook om zijn gezin ’s zomers frisse lucht en vrijheid te bieden. Terug thuis moest er hard worden gestudeerd. Vader Dostojevski gaf zelf [Latijn](/wiki/Latijn "Latijn") met ’ijzeren tucht’.

In 1837 vertrok het gezin naar Sint-Petersburg. Vader werd opvliegender, en op de nieuwe school zagen de jongens hoe rijke kinderen werden bevoorrecht. Op zestienjarige leeftijd verloor Fjodor zijn moeder aan [tuberculose](/wiki/Tuberculose "Tuberculose"). Hij moest naar de militaire academie, die hij drie jaar lang verafschuwde. Twee jaar nadat Dostojevski uit dienst was getreden, werd zijn vader uit wraak voor de slechte behandeling door een groep lijfeigenen vermoord. Dat bezorgde Dostojevski een groot schuldgevoel: hij had zijn heetgebakerde, norse en achterdochtige vader al vaak dood gewenst.

Na zijn opleiding aan de militaire ingenieursschool van Sint-Petersburg nam Dostojevski dienst als tekenaar bij het Sint-Petersburgse ingenieurskorps van de [genie](/w/index.php?title=Genie_(strijdmachtonderdeel)&action=edit&redlink=1 "Genie (strijdmachtonderdeel) (de pagina bestaat niet)"). Een jaar later werd hij ontslagen, maar inmiddels was hij begonnen met het vertalen van werken van [Honoré de Balzac](/wiki/Honor%C3%A9_de_Balzac "Honoré de Balzac") en [George Sand](/w/index.php?title=George_Sand&action=edit&redlink=1 "George Sand (de pagina bestaat niet)"). Hij kreeg een aanstelling als officier, maar in 1844 nam hij ontslag om zich geheel aan het schrijven te wijden.

Met zijn eerste roman, _[Arme mensen](/w/index.php?title=Arme_mensen&action=edit&redlink=1 "Arme mensen (de pagina bestaat niet)")_, verschenen in 1845, oogstte hij meteen succes. Kort daarop schreef hij een tweede roman, _[De dubbelganger](/w/index.php?title=De_dubbelganger&action=edit&redlink=1 "De dubbelganger (de pagina bestaat niet)")_, die in 1846 verscheen.

### Siberische jaren

In het midden van de 19e eeuw bestond er in Rusland nog [lijfeigenschap](/wiki/Lijfeigenschap "Lijfeigenschap"). Dostojevski’s aanwezigheid in 1849 bij een bijeenkomst van de [socialistisch](/wiki/Socialisme "Socialisme") getinte [Petrajevskigroep](/w/index.php?title=Petrajevskigroep&action=edit&redlink=1 "Petrajevskigroep (de pagina bestaat niet)"), die voor afschaffing van dat systeem pleitte, werd door een van de agenten van de tsaar genoteerd. Op 23 april 1849 werd hij gearresteerd en veroordeeld tot de dood door het [vuurpeloton](/wiki/Fusilleren "Fusilleren"). Net voor het moment van executie (mogelijk een schijnexecutie) kreeg hij gratie en kreeg hij in plaats daarvan vier jaar [dwangarbeid](/w/index.php?title=Dwangarbeid&action=edit&redlink=1 "Dwangarbeid (de pagina bestaat niet)") in [Siberië](/wiki/Siberi%C3%AB "Siberië"). Een aantal van zijn boeken getuigt van de verschrikkingen die hij in de [werkkampen](/w/index.php?title=Werkkamp&action=edit&redlink=1 "Werkkamp (de pagina bestaat niet)") meemaakte.

Zijn Siberische jaren gebruikte Dostojevski om vanuit een [atheïstische](/wiki/Athe%C3%AFsme "Atheïsme") stellingname het [christendom](/wiki/Christendom "Christendom") te onderzoeken. Het [Nieuwe Testament](/wiki/Nieuwe_Testament "Nieuwe Testament") was de enige literatuur die hij daar tot zijn beschikking had en uiteindelijk verzoende hij zich met het christelijk geloof. Later schreef hij: _Mijn [hosanna](/w/index.php?title=Hosanna&action=edit&redlink=1 "Hosanna (de pagina bestaat niet)") komt voort uit de vuurproef van de twijfel_.

In 1854 zat zijn dwangarbeid erop en moest hij als gewoon soldaat in militaire dienst. Daarna werd hij nog een aantal jaren verbannen naar [Semipalatinsk](/w/index.php?title=Semey_(Kazachstan)&action=edit&redlink=1 "Semey (Kazachstan) (de pagina bestaat niet)"). In die tijd overleed de vrouw van [Tsaar Nicolaas I](/w/index.php?title=Nicolaas_I_van_Rusland&action=edit&redlink=1 "Nicolaas I van Rusland (de pagina bestaat niet)"), en nadat hij een [ode](/w/index.php?title=Ode_(dichtkunst)&action=edit&redlink=1 "Ode (dichtkunst) (de pagina bestaat niet)") aan haar had geschreven, werd hij bevorderd tot onderofficier. In 1857 trouwde hij met Maria Isajeva. In april 1858 werd hij op medische gronden ontslagen uit militaire dienst. Hij vestigde zich eerst in [Tver](/w/index.php?title=Tver_(stad)&action=edit&redlink=1 "Tver (stad) (de pagina bestaat niet)") in het westen van Rusland. In 1859 mocht hij terug naar Sint-Petersburg. Vanaf toen kwam er vaart in zijn literaire loopbaan.

In 1861 werd door [Alexander II](/w/index.php?title=Alexander_II_van_Rusland&action=edit&redlink=1 "Alexander II van Rusland (de pagina bestaat niet)") de lijfeigenschap alsnog afgeschaft.

### Winterse notities in Parijs

[Bestand:Dostoevskij 1863.jpg](/w/index.php?title=Speciaal:Uploaden&wpDestFile=Dostoevskij_1863.jpg "Bestand:Dostoevskij 1863.jpg") Dostojevski (1863)

Zijn literaire rentree maakte Dostojevski met _Oompjes droom_ en _[Het dorp Stepantsjikovo en zijn bewoners](/w/index.php?title=Het_dorp_Stepantsjikovo_en_zijn_bewoners&action=edit&redlink=1 "Het dorp Stepantsjikovo en zijn bewoners (de pagina bestaat niet)")_ (1859). In 1861 volgden _De vernederden en vertrapten_ en _[Aantekeningen uit het dodenhuis](/w/index.php?title=Aantekeningen_uit_het_dodenhuis&action=edit&redlink=1 "Aantekeningen uit het dodenhuis (de pagina bestaat niet)")_, naar aanleiding van zijn tijd in de werkkampen. Vooral met dat laatste autobiografische verhaal over zijn helse Siberische dwangarbeid verwierf hij grote roem. Het eerste gedeelte van _Aantekeningen..._ werd in september 1859 gepubliceerd in _De Russische Wereld_.

In 1861 werd hij redacteur van het tijdschrift _De Tijd_ ( _Время / Vremja_), dat hij samen met zijn broer Michail had opgezet en uitgaf. In dat tijdschrift publiceerde hij later ook de _Winterse notities over zomerse indrukken_, een journalistiek reisverslag met kritische en ironische passages over het leven in het Westen. Dostojevski bezocht in 1862 onder meer [Parijs](/wiki/Parijs "Parijs"), waar hij op dezelfde wijze als vreemdeling behandeld werd als de Amerikaanse schrijver [Saul Bellow](/w/index.php?title=Saul_Bellow&action=edit&redlink=1 "Saul Bellow (de pagina bestaat niet)") in 1948, die er Dostojevski las.

Dostojevski trok naar het Westen om uit te vissen in welke mate de Europese ideeën (die van [Saint-Simon](/w/index.php?title=Claude_Henri_de_Saint-Simon&action=edit&redlink=1 "Claude Henri de Saint-Simon (de pagina bestaat niet)"), [Fourier](/w/index.php?title=Charles_Fourier&action=edit&redlink=1 "Charles Fourier (de pagina bestaat niet)") en [Sébastien Cabet](/w/index.php?title=S%C3%A9bastien_Cabet&action=edit&redlink=1 "Sébastien Cabet (de pagina bestaat niet)")), waarmee hij had geflirt en waarvoor hij in ballingschap had moeten gaan, nu werkelijk toegepast werden. Zijn bezoek was bovendien beïnvloed door zijn [slavofilie](/w/index.php?title=Slavofilie&action=edit&redlink=1 "Slavofilie (de pagina bestaat niet)") en zijn contact met [Alexander Herzen](/w/index.php?title=Alexander_Herzen&action=edit&redlink=1 "Alexander Herzen (de pagina bestaat niet)"), de invloedrijkste Russische balling in Europa. Herzens standpunten komen een aantal keer terug in Dostojevski’s werk.

Het burgerlijke Frankrijk dat hij aantrof wekte diepe afschuw:

_„De Westerling spreekt van broederschap als de grote drijvende kracht achter de mensheid, maar begrijpt niet dat je onmogelijk broederschap kunt bereiken als die in werkelijkheid niet bestaat ... Broederschap ligt niet in de Franse aard, of meer algemeen, niet in de Westerse aard. In plaats daarvan zie je een individualistisch principe, een afzonderingsprincipe, een principe louter gericht op zelfbehoud, op persoonlijk gewin, op zelfbeschikking, gericht op het ik tegen de hele natuur en de rest van de mensheid als een onafhankelijk, autonoom principe dat geheel gelijk en gelijkwaardig is aan alles wat erbuiten staat.”_

Dostojevski wees het individualisme niet helemaal af, alleen de Westerse vorm, en hij wees op een _hoger individualisme van vrijwillige, welbewuste zelfopoffering zonder enige dwang van buitenaf, van je hele zelf ten bate van alle anderen_. In de Franse kleinburgerlijkheid zag hij het verraad aan zijn idee van de belangrijkste beloften van de moderne tijd. De centrale idee van Dostojevski was: _„Laten we tonen wie we zijn in al onze aangeboren lompheid. Geen maskers meer!”_ Zijn reis naar Frankrijk zou ook _De Gebroeders Karamazov_ sterk beïnvloeden.

### Annus horribilis 1864

In 1863 werd het blad _Vremja_ opgedoekt. De gebroeders Dostojevski gaven het in 1864 een vervolg als _Epocha_. Zijn _Dagboek van een schrijver_ verscheen in 1864 in afleveringen in dat laatste blad en van 1873-1874 in het blad _De Burger_, waar hij ook redacteur van was. In 1876 verscheen het dagboek voor het eerst in boekvorm.

In 1863 had Dostojevski een hartstochtelijke maar complexe relatie met [Apollinarija Soeslova](/w/index.php?title=Apollinarija_Soeslova&action=edit&redlink=1 "Apollinarija Soeslova (de pagina bestaat niet)"), de hooghartige, hypersensuele en ’infernale’ vrouw die model staat voor verschillende figuren in zijn oeuvre. Met haar, en zijn passie voor het [roulettespel](/w/index.php?title=Roulette_(spel)&action=edit&redlink=1 "Roulette (spel) (de pagina bestaat niet)"), leerde hij de diepten in zijn ziel en bestaan kennen. Hij was en bleef, zoals [Alexander Herzen](/w/index.php?title=Alexander_Herzen&action=edit&redlink=1 "Alexander Herzen (de pagina bestaat niet)") over hem schrijft, _een tamelijk naïeve, onzekere man, maar alleraardigst, een geniale mozaïek_.

1864 was het annus horribilis (verschrikkelijk jaar) voor Dostojevski. In april 1864 overleden zowel Dostojevski’s vrouw als zijn broer, die grote schulden achterliet. Van de speeltafels in [Bad Homburg](/w/index.php?title=Bad_Homburg&action=edit&redlink=1 "Bad Homburg (de pagina bestaat niet)"), waar hij alles op het spel zette, werd hij teruggeroepen naar het sterfbed van de vrouw met wie hij sinds zijn militaire dienst in [Siberië](/wiki/Siberi%C3%AB "Siberië") ongelukkig getrouwd was geweest. De 16de april, daags na haar dood, schreef hij: _„De ander liefhebben als jezelf is onmogelijk. Het [Ego](/wiki/Eigenwaarde_(psychologie) "Eigenwaarde (psychologie)") houdt je tegen. Slechts [Christus](/wiki/Jezus_Christus "Jezus Christus") was hiertoe in staat, maar Christus is een voortdurend en eeuwig ideaal.”_

De schrijver nam de schulden van zijn broer over, evenals de zorg voor het gezin van zijn broer. Door dit alles raakte hij zelf in geldnood. In een poging gevangenisstraf wegens schulden te voorkomen trachtte hij tevergeefs een idee voor een roman die _De dronkaard_ zou heten, te verkopen.

Eind juli 1865 vertrok Dostojevski weer naar de roulettetafels in het Westen, maar na vijf dagen in [Wiesbaden](/wiki/Wiesbaden "Wiesbaden") was hij alles kwijt. Alleen door een lening van de Russische schrijver [Ivan Toergenjev](/w/index.php?title=Ivan_Toergenjev&action=edit&redlink=1 "Ivan Toergenjev (de pagina bestaat niet)") en een Russische priester kon hij in oktober 1865 terug naar Sint-Petersburg. Daar schreef hij _Herinneringen uit het ondergrondse_, dat wel omschreven werd als _„een Apocalyps van de vrijheid en het irrationele in de menselijke existentie”_.[\[1\]](#cite_note-1)

In 1865 sloot hij een contract met de dubieuze [uitgever](/wiki/Uitgever "Uitgever") en [speculant](/w/index.php?title=Speculant&action=edit&redlink=1 "Speculant (de pagina bestaat niet)") Stellovski, waarin bepaald was dat als Dostojevski niet vóór 1 november 1866 een [roman](/wiki/Roman_(literatuur) "Roman (literatuur)") af zou hebben, de uitgever 9 jaar lang elke letter die de schrijver produceerde naar eigen goeddunken en zonder honorering mocht gebruiken en publiceren. Dostojevski contacteerde de [stenograaf](/wiki/Stenografie "Stenografie") Pavel Olchin uit Sint-Petersburg, die zijn leerlinge [Anna Grigorjevna Snitkina](/w/index.php?title=Anna_Dostojevskaja&action=edit&redlink=1 "Anna Dostojevskaja (de pagina bestaat niet)") aanbeval. Met haar hulp slaagde Dostojevski er in om het manuscript van _[De Speler](/w/index.php?title=De_Speler_(roman)&action=edit&redlink=1 "De Speler (roman) (de pagina bestaat niet)")_ op 60 oktober, na amper 26 dagen werk, klaar te hebben. Deze zou uiteindelijk in 1868 verschijnen. Na voltooiing van de roman vroeg hij de 25 jaar jongere stenografe ten huwelijk. Zij trouwden kort daarop, op 15 februari 1867.

[Bestand:Dostoevskaya.jpg](/w/index.php?title=Speciaal:Uploaden&wpDestFile=Dostoevskaya.jpg "Bestand:Dostoevskaya.jpg") Dostojevski’s tweede vrouw [Anna](/w/index.php?title=Anna_Dostojevskaja&action=edit&redlink=1 "Anna Dostojevskaja (de pagina bestaat niet)")

Hiermee begon voor Dostojevski de beste periode van zijn leven, die ruim veertien jaar zou duren, tot aan zijn dood in 1881. In deze veertien jaar schreef hij zijn belangrijkste werken.
Anna zou hem tot zijn dood de nodige zielerust bezorgen. Nog in datzelfde jaar 1867 vluchtte het paar naar het buitenland ( [Dresden](/w/index.php?title=Dresden&action=edit&redlink=1 "Dresden (de pagina bestaat niet)"), [Zwitserland](/wiki/Zwitserland "Zwitserland") en [Florence](/w/index.php?title=Florence_(stad)&action=edit&redlink=1 "Florence (stad) (de pagina bestaat niet)")) zowel voor de schuldeisers als voor de veeleisende familieleden van zijn broer, die op Dostojevski’s zak teerden en de jeugdige Anna tot wanhoop dreven.

### Misdaad en straf

In 1866 was zijn eerste grote roman _[Misdaad en straf](/w/index.php?title=Misdaad_en_straf&action=edit&redlink=1 "Misdaad en straf (de pagina bestaat niet)")_ (vroeger vanuit het Duits in het Nederlands vertaald als _Schuld en boete_) in delen gepubliceerd in _De Russische Bode_.

Deze roman, die gaat over de psychologie van het kwaad, bracht hem ook internationale erkenning. In _Misdaad en Straf_ begaat de hoofdfiguur Raskolnikov een moord, maar zijn misdaad gaat niet gepaard met een schuldgevoel. Hij vindt namelijk dat hij het recht had een oude vrouw, een woekeraarster, een maatschappelijke parasiet die niets meer te betekenen had, ten behoeve van een hoger doel uit de weg te ruimen. Pas enige tijd na de moord en mede door een tweede moord die hij – door omstandigheden – heeft moeten plegen begint Raskolnikovs geweten te knagen en gaat hij onder invloed van Sonja beseffen dat hij schuld heeft. Hij is schuldig en verdient een straf.

In het buitenland schreef hij de romans _[De idioot](/w/index.php?title=De_idioot&action=edit&redlink=1 "De idioot (de pagina bestaat niet)")_ en _[De eeuwige echtgenoot](/w/index.php?title=De_eeuwige_echtgenoot&action=edit&redlink=1 "De eeuwige echtgenoot (de pagina bestaat niet)")_ en kwam hij een eind op streek met _[Boze geesten](/w/index.php?title=Boze_geesten&action=edit&redlink=1 "Boze geesten (de pagina bestaat niet)")_. In de zomer van 1871 was hij weer terug in Sint-Petersburg; daar schreef hij de laatste delen van zijn oeuvre.

Sterker dan ooit was Dostojevski in deze tijd jaloers op de voorspoed van zijn populaire tijdgenoten [Toergenjev](/w/index.php?title=Ivan_Toergenjev&action=edit&redlink=1 "Ivan Toergenjev (de pagina bestaat niet)"), [Gontsjarov](/w/index.php?title=Ivan_Gontsjarov&action=edit&redlink=1 "Ivan Gontsjarov (de pagina bestaat niet)") en [Tolstoj](/wiki/Leo_Tolstoj "Leo Tolstoj"). Hij stond diep in de schuld bij zijn uitgever, zeker nadat _De idioot_ geen kassucces was gebleken. Hij smeekte voortdurend om geld, maar schreef tegelijk dat hij nooit de belofte wilde breken dat hij nooit op bestelling zou schrijven.

Toch stond hij in augustus-september 1871 in een goed blaadje bij de reactionaire regering na de publicatie van de eerste fragmenten van _Boze geesten_; volgens Dostojevski een _bijna historische studie over de gevolgen van de scheiding van de Russische intellectuelen van de Russische massa’s_.

Ondertussen deed Dostojevski waar hij goed in was: schrijven. _De jongeling_ werd gepubliceerd in 1875, _De zachtmoedige_ in 1876 (gepubliceerd als zelfstandig verhaal in _Dagboek van een schrijver_) en _De droom van een belachelijk mens_ in 1877.

### De gebroeders Karamazov

[Bestand:Dostoevsky.jpg](/w/index.php?title=Speciaal:Uploaden&wpDestFile=Dostoevsky.jpg "Bestand:Dostoevsky.jpg") Dostojevski in 1879

Ondertussen was hij aan zijn meesterwerk _[De gebroeders Karamazov](/wiki/De_gebroeders_Karamazov "De gebroeders Karamazov")_ begonnen. De beide delen van de roman werden in 1879 en 1880 gepubliceerd. Het disharmonisch gezin Karamazov kwam rond augustus 1866 voor het eerst voltallig samen bij hun vader Fjodor. Hij had niet omgekeken naar zijn drie zonen Dmitri, Ivan en Aleksei, toen hun moeder gestorven was. Aleksei wilde het graf van zijn moeder zien en in het klooster treden, Dmitri had onenigheid met zijn vader over een erfeniskwestie en Ivan had een oogje op de verloofde van Dmitri. De echte dynamiek van het verhaal werd pas in gang gezet, toen vader Fjodor en zoon Dmitri een bittere strijd uitvochten voor de [femme fatale](/w/index.php?title=Femme_fatale&action=edit&redlink=1 "Femme fatale (de pagina bestaat niet)") Groesjenka.

_[De grootinquisiteur van Sevilla](/w/index.php?title=De_grootinquisiteur_van_Sevilla&action=edit&redlink=1 "De grootinquisiteur van Sevilla (de pagina bestaat niet)")_ is het beroemdste hoofdstuk van _De gebroeders Karamazov_ en wordt algemeen beschouwd als een hoogtepunt in de [wereldliteratuur](/wiki/Wereldliteratuur "Wereldliteratuur"). In een lange monoloog verdedigde de grootinquisiteur van [Sevilla](/w/index.php?title=Sevilla_(stad)&action=edit&redlink=1 "Sevilla (stad) (de pagina bestaat niet)") tegenover [Jezus Christus](/wiki/Jezus_Christus "Jezus Christus") het idee dat alleen de principes van de duivel leiden naar de universele eenwording van de mensheid: Geef de mens brood, beheers zijn geweten en heers over de wereld. Jezus beperkte zich tot een kleine groep van uitverkorenen; de Katholieke Kerk echter heeft zijn werk verbeterd en richt zich al eeuwen naar alle mensen. De Kerk heerst over de wereld in naam van God, maar met de principes van de duivel. Jezus maakte de fout om een te hoge dunk van de mens te hebben. Maar het antwoord van Jezus op ieder verwijt van de grootinquisiteur is de liefde, en voor de absolute liefde is alles mogelijk; zo is ook de boodschap van de Gebroeders Karamazov, dat ieder mens schuldig is ten opzichte van ieder ander mens, dat een mens moet vergeven, dat een mens onvermoeid ieder mens dient lief te hebben, want een mens kan zo liefhebben, vanwege Christus.

Dostojevski ondernam zelf een spirituele zoektocht naar de zin van het leven. Hij concludeerde dat het Westerse [christendom](/wiki/Christendom "Christendom") decadent geworden was en dat het zuiverste [christendom](/wiki/Christendom "Christendom") gezocht moest worden bij de [Russisch-Orthodoxe Kerk](/w/index.php?title=Russisch-Orthodoxe_Kerk&action=edit&redlink=1 "Russisch-Orthodoxe Kerk (de pagina bestaat niet)").

### Nadagen

In zijn latere jaren verkreeg Dostojevski grote roem als spreker. Met name zijn toespraak in [Moskou](/wiki/Moskou "Moskou") bij de onthulling van het standbeeld van [Poesjkin](/w/index.php?title=Aleksandr_Poesjkin&action=edit&redlink=1 "Aleksandr Poesjkin (de pagina bestaat niet)") maakte zoveel emoties los bij de toehoorders, dat de kranten er de volgende dag vol van stonden.

Op 9 februari (28 januari volgens de [juliaanse kalender](/wiki/Juliaanse_kalender "Juliaanse kalender"), zie [gregoriaanse kalender](/wiki/Gregoriaanse_kalender "Gregoriaanse kalender")) 1881 overleed Dostojevski aan een longbloeding. Zijn dood veroorzaakte nationale rouw.

## Typering en invloed van zijn werk

Dostojevski’s werk heeft de 20ste-eeuwse literatuur, en een aantal bewegingen binnen de [filosofie](/wiki/Filosofie "Filosofie") en [psychologie](/wiki/Psychologie "Psychologie") van de 20ste eeuw sterk beïnvloed. Dostojevski gaf in zijn werk blijk van een genuanceerd begrip van de menselijke [psychologie](/wiki/Psychologie "Psychologie"), met sterk gedramatiseerde scènes in zijn werk waar zijn personages, in een verhitte sfeer, zich passioneel uitleefden in Socratische dialogen, maar dan op z’n Russisch. Typerend daarbij is het polyfonisch (of dialogisch) perspectief, waarin geen sprake is van een dominerend, centraal schrijversbewustzijn, en dus niet van enige aanspraak op waarheid of gezag, maar uitsluitend van met elkaar wedijverende stemmen en gesprekken. Dostojevski onderwerpt elke overtuiging, ook die van hemzelf, aan een voortdurende kritische toetsing.

De Godsvraag, het probleem van goed en kwaad en het lijden van de onschuldige mens, komt de lezer van Dostojevski’s werk telkens weer tegen. Tussen zijn personages vindt de lezer bescheiden en zelfkritische christenen (zoals [Ljev Mysjkin](/w/index.php?title=Ljev_Mysjkin&action=edit&redlink=1 "Ljev Mysjkin (de pagina bestaat niet)"), [Sonja Marmeladova](/w/index.php?title=Sonja_Marmeladova&action=edit&redlink=1 "Sonja Marmeladova (de pagina bestaat niet)"), [Aleksei Karamazov](/w/index.php?title=Aleksei_Karamazov&action=edit&redlink=1 "Aleksei Karamazov (de pagina bestaat niet)")), zelfvernietigende nihilisten (zoals [Arkadi Svidrigailov](/w/index.php?title=Arkadi_Svidrigailov&action=edit&redlink=1 "Arkadi Svidrigailov (de pagina bestaat niet)"), [Pavel Smerdjakov](/w/index.php?title=Pavel_Smerdjakov&action=edit&redlink=1 "Pavel Smerdjakov (de pagina bestaat niet)"), [Nikolai Stavrogin](/w/index.php?title=Nikolai_Stavrogin&action=edit&redlink=1 "Nikolai Stavrogin (de pagina bestaat niet)"), de Ondergrondse Mens), de cynische losbandelingen (zoals [Fjodor Karamazov](/w/index.php?title=Fjodor_Karamazov&action=edit&redlink=1 "Fjodor Karamazov (de pagina bestaat niet)")) en rebelse intellectuelen ( [Rodion Raskolnikov](/w/index.php?title=Rodion_Raskolnikov&action=edit&redlink=1 "Rodion Raskolnikov (de pagina bestaat niet)"), [Ivan Karamazov](/w/index.php?title=Ivan_Karamazov&action=edit&redlink=1 "Ivan Karamazov (de pagina bestaat niet)")).

Dostojevski’s personages worden eerder gedreven door ideeën dan door platvloerse biologische of sociale drijfveren. Ze zijn, eerder dan realistische voorstelling, meer een symbolisering van de ideeën die ze vertegenwoordigen. Dostojevski wordt daarom weleens geciteerd als een van de voorlopers van het literair [symbolisme](/w/index.php?title=Symbolisme&action=edit&redlink=1 "Symbolisme (de pagina bestaat niet)").

Dostojevski’s romans zijn sterk samengevat in tijd. Soms gebeurt het gros van de gebeurtenissen in één roman in slechts een paar dagen. De personages zijn weinig tijdsgebonden maar eerder een afspiegeling van spirituele waarden en dus per definitie tijdloos, waardoor Dostojevski’s romans ook die kant opgaan. Andere thema’s die voortdurend terugkomen zijn [zelfdoding](/wiki/Zelfdoding "Zelfdoding"), verloren eer, ineengestorte familiewaarden, absolute naastenliefde, spirituele verpaupering en ontwaken door lijden, vergeving, verwerping van het Westen en bevestiging van de Russische [Orthodoxie](/wiki/Orthodoxie "Orthodoxie") en het [tsarisme](/w/index.php?title=Tsaar&action=edit&redlink=1 "Tsaar (de pagina bestaat niet)"). De [roebel](/w/index.php?title=Russische_roebel&action=edit&redlink=1 "Russische roebel (de pagina bestaat niet)") en daarmee het geld is een belangrijke terugkomende factor in bijna elke verhaallijn.

Hoewel Dostojevski’s werk door [Michail Bachtin](/w/index.php?title=Michail_Bachtin&action=edit&redlink=1 "Michail Bachtin (de pagina bestaat niet)") als polyfonisch getypeerd werd, is zijn werk niet in _één_ en amper in _meerdere_ hokjes te vangen. Het oefent invloed uit op uiteenlopende stromingen van de 20ste-eeuwse literatuur, [existentialisme](/wiki/Existentialisme "Existentialisme") en [expressionisme](/wiki/Expressionisme "Expressionisme") in het bijzonder. Samen met [Nietzsche](/wiki/Friedrich_Nietzsche "Friedrich Nietzsche") zou Dostojevski symbool staan voor het literair modernisme.

## Waardering

Het werk van Dostojevski wordt zeer hoog gewaardeerd door zowel lezers als auteurs. Op de lijst van [belangrijkste boeken uit de wereldliteratuur](/w/index.php?title=Belangrijkste_boeken_uit_de_wereldliteratuur_(Zweedse_Academie)&action=edit&redlink=1 "Belangrijkste boeken uit de wereldliteratuur (Zweedse Academie) (de pagina bestaat niet)"), in 2002 opgesteld door honderd belangrijke auteurs uit 54 landen, was Dostojevski met vier romans het best vertegenwoordigd. Er zijn echter ook auteurs, zoals [Vladimir Nabokov](/w/index.php?title=Vladimir_Nabokov&action=edit&redlink=1 "Vladimir Nabokov (de pagina bestaat niet)") en [Karel van het Reve](/wiki/Karel_van_het_Reve "Karel van het Reve"), die het werk van Dostojevski hebben bekritiseerd.

## Bibliografie

[Bestand:Grafmonument Dostojevski.jpg](/w/index.php?title=Speciaal:Uploaden&wpDestFile=Grafmonument_Dostojevski.jpg "Bestand:Grafmonument Dostojevski.jpg") Grafmonument van Dostojevski in Sint-Petersburg ( [Tichvin-begraafplaats](/w/index.php?title=Tichvin-begraafplaats&action=edit&redlink=1 "Tichvin-begraafplaats (de pagina bestaat niet)") bij het [Alexander Nevski Klooster](/w/index.php?title=Alexander_Nevski_Klooster&action=edit&redlink=1 "Alexander Nevski Klooster (de pagina bestaat niet)"))

## Literatuur over Dostojevski

F.J.J. (Frits) Buytendijk, _De psychologie van de roman; studies over Dostojewski_ (Aula-Boeken 67); J. Verkuyl, _Dostojewski’s visie op de mens_ (Kampen: J.H. Kok - [ISBN 90 242 0443 7](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/9024204437)); Jan Romein, _Dostojewskij in de westersche kritiek. Een hoofdstuk uit de geschiedenis van den literairen roem; met een bibliografie_ (dissertatie Rijksuniversiteit te Leiden. Boekuitgave: Haarlem: H.D. Tjeenk Willink, 1924; 225 blz.).

Romans:

- _[Arme mensen](/w/index.php?title=Arme_mensen&action=edit&redlink=1 "Arme mensen (de pagina bestaat niet)")_ (1846)
- _[De dubbelganger](/w/index.php?title=De_dubbelganger&action=edit&redlink=1 "De dubbelganger (de pagina bestaat niet)")_ (1846)
- _[Netotsjka Nezvanova](/w/index.php?title=Netotsjka_Nezvanova&action=edit&redlink=1 "Netotsjka Nezvanova (de pagina bestaat niet)")_ (1849, onvoltooid) (vert. als: De Verstotene)
- _[Ooms droom](/w/index.php?title=Ooms_droom&action=edit&redlink=1 "Ooms droom (de pagina bestaat niet)")_ (ook: _Oompjes droom_) (1859)
- _[Het dorp Stepantsjikovo en zijn bewoners](/w/index.php?title=Het_dorp_Stepantsjikovo_en_zijn_bewoners&action=edit&redlink=1 "Het dorp Stepantsjikovo en zijn bewoners (de pagina bestaat niet)")_ (ook: _Oom Jegor_) (1859)
- _[De vernederden en gekrenkten](/w/index.php?title=De_vernederden_en_gekrenkten&action=edit&redlink=1 "De vernederden en gekrenkten (de pagina bestaat niet)")_ (ook: _De vernederden en vertrapten_) (1861)
- _[Aantekeningen uit het dodenhuis](/w/index.php?title=Aantekeningen_uit_het_dodenhuis&action=edit&redlink=1 "Aantekeningen uit het dodenhuis (de pagina bestaat niet)")_ (1862)
- _[Aantekeningen uit het ondergrondse](/w/index.php?title=Aantekeningen_uit_het_ondergrondse&action=edit&redlink=1 "Aantekeningen uit het ondergrondse (de pagina bestaat niet)")_ (1864)
- _[Misdaad en straf](/w/index.php?title=Misdaad_en_straf&action=edit&redlink=1 "Misdaad en straf (de pagina bestaat niet)")_ (ook: _Schuld en boete_) (1866)
- _[De speler](/w/index.php?title=De_speler_(roman)&action=edit&redlink=1 "De speler (roman) (de pagina bestaat niet)")_ (1867)
- _[De idioot](/w/index.php?title=De_idioot&action=edit&redlink=1 "De idioot (de pagina bestaat niet)")_ (1869)
- _[De eeuwige echtgenoot](/w/index.php?title=De_eeuwige_echtgenoot&action=edit&redlink=1 "De eeuwige echtgenoot (de pagina bestaat niet)")_ (1870)
- _[Boze geesten](/w/index.php?title=Boze_geesten&action=edit&redlink=1 "Boze geesten (de pagina bestaat niet)")_ (ook: _Demonen_ en _Duivels_) (1872)
- _[De jongeling](/w/index.php?title=De_jongeling&action=edit&redlink=1 "De jongeling (de pagina bestaat niet)")_ (1875)
- _[De gebroeders Karamazov](/wiki/De_gebroeders_Karamazov "De gebroeders Karamazov")_ (1880)

Korte verhalen en novellen:

- _[Meneer Prochartsjin](/w/index.php?title=Meneer_Prochartsjin&action=edit&redlink=1 "Meneer Prochartsjin (de pagina bestaat niet)")_ (1846)
- _[Een roman in negen brieven](/w/index.php?title=Een_roman_in_negen_brieven&action=edit&redlink=1 "Een roman in negen brieven (de pagina bestaat niet)")_ (1847)
- _[De hospita](/w/index.php?title=De_hospita&action=edit&redlink=1 "De hospita (de pagina bestaat niet)")._ (1847)
- _[Polzoenkov](/w/index.php?title=Polzoenkov&action=edit&redlink=1 "Polzoenkov (de pagina bestaat niet)")_ (1848)
- _[Een schuchter hart](/w/index.php?title=Een_schuchter_hart&action=edit&redlink=1 "Een schuchter hart (de pagina bestaat niet)")_ (1848)
- _[Een eerlijke dief](/w/index.php?title=Een_eerlijke_dief&action=edit&redlink=1 "Een eerlijke dief (de pagina bestaat niet)")_ (1848)
- _[Het kerstfeest en de bruiloft](/w/index.php?title=Het_kerstfeest_en_de_bruiloft&action=edit&redlink=1 "Het kerstfeest en de bruiloft (de pagina bestaat niet)")_ (1848)
- _[De vrouw van een ander en de man onder het bed](/w/index.php?title=De_vrouw_van_een_ander_en_de_man_onder_het_bed&action=edit&redlink=1 "De vrouw van een ander en de man onder het bed (de pagina bestaat niet)")_ (1848)
- _[Witte nachten](/w/index.php?title=Witte_nachten&action=edit&redlink=1 "Witte nachten (de pagina bestaat niet)")._ (1848)
- _[Een kleine held](/w/index.php?title=Een_kleine_held&action=edit&redlink=1 "Een kleine held (de pagina bestaat niet)")_ (1849)
- _Een nare geschiedenis_ (1862)
- _De krokodil_ (1865)
- _Bobok_ (1873)
- _De jongen die op kerstavond bij Christus was_ (1876)
- _De boer Marej_ (1876)
- _De zachtmoedige_ (1876)
- _De droom van een belachelijk mens_ (1877)

De laatste vijf verhalen zijn ook onderdeel van _Dagboek van een schrijver_.

Non-fictie:

- _Winterse opmerkingen over zomerse indrukken_ (1863)
- _Dagboek van een schrijver_ (1873-1880)
- Brieven

## Externe links

- [Nabokov of Dostojevski?](https://www.groene.nl/artikel/nabokov-of-dostojevski) in: [De Groene Amsterdammer](/wiki/De_Groene_Amsterdammer "De Groene Amsterdammer"), 1993
- [Dostojevski’s gokverslaving op een educatieve site over gokken](http://home.kpn.nl/~sytzek/dost.htm)
- [Dostoevsky Research Station](http://www.kiosek.com/dostoevsky/critical_works.html)
- Jan Timman, [Lezing over Dostojevski](http://collegerama.tudelft.nl/mediasite/Viewer/?peid=797ae7baf061402fa42c526c8061d883) (video), TU Delft
- Pieter Boulogne, [Het temmen van de Scyth](https://lirias.kuleuven.be/bitstream/123456789/336505/1/Het+temmen+van+de+Scyth.+07.02.2011.pdf), Proefschrift, Leuven, 2011.

## Verwijzingen

1. [º](#cite_ref-1) Lathouwers, M.A., _Dostojewskij_, Desclée De Brouwer, 1968.

## Literatuur

- Hans Boland, _Dostojevski leren lezen. Van mensen die geen enge grenzen erkennen_, 2019, [ISBN 978-90-6143-450-4](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/9789061434504)
- Joseph Frank, _Dostoevsky. A Writer in His Time_, 2009, [ISBN 9780691128191](/wiki/Speciaal:Boekbronnen/9780691128191)
- [Dostojevski-nummer](https://www.dbnl.org/tekst/_maa003198101_01/index.php), _Maatstaf_, 1981
- [Jan Romein](/wiki/Jan_Romein "Jan Romein"), _Dostojewskij in de westersche kritiek. Een hoofdstuk uit de geschiedenis van den literairen roem_; met een bibliografie (dissertatie. Haarlem: H.D. Tjeenk Willink, 1924; 225 blz.).

![](/w/images/3/36/1px.png)[![Wikimedia Commons](/w/images/thumb/4/4c/Commons-logo-en.png/20px-Commons-logo-en.png)](/wiki/Bestand:Commons-logo-en.png "Wikimedia Commons")  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met [**Fyodor Dostoyevsky**](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fyodor_Dostoyevsky "commons:Category:Fyodor Dostoyevsky")op [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons "Wikimedia Commons").

[![rel=nofollow](/w/images/3/36/1px.png)](http://nl.wikipedia.org/wiki/Fjodor_Dostojevski "rel=nofollow")

[Authority control](/wiki/Authority_control "Authority control")  (persoon): [![Bekijkt de gegevens op Wikidata](/w/images/thumb/b/be/Wikidata-logo.png/25px-Wikidata-logo.png)](http://www.wikidata.org/wiki/Q991 "Q991")[Q991](http://www.wikidata.org/wiki/Q991)( [reasonator](https://tools.wmflabs.org/reasonator/?q=Q991&lang=nl))

[![rel=nofollow](/w/images/3/36/1px.png)](http://nl.wikipedia.org/wiki/Fjodor_Dostojevski "rel=nofollow")

[Artikelstek](/wiki/Wikisage:Groei_en_bloei_van_een_artikel "Wikisage:Groei en bloei van een artikel")

[Hulpjes om informatie te verzamelen of teksten te verbeteren](/wiki/Wikisage:Hulp:Informatie_verzamelen "Wikisage:Hulp:Informatie verzamelen")

[Google](https://www.google.com/search?q=Fjodor_Dostojevski) • [Duck Duck Go](http://www.duckduckgo.com/&q=Fjodor_Dostojevski) • [free images Google](https://www.google.com/search?q=Fjodor_Dostojevski&tbm=isch&tbs=sur:fmc) • [Flickr free images](https://www.flickr.com/search/?text=Fjodor_Dostojevski&license=2%2C3%2C4%2C5%2C6%2C9) • [Google zonder Wikipedia, blogs en Facebook](http://www.google.com/search?q=Fjodor_Dostojevski+-wikipedia+-blog+-facebook&oq=Fjodor_Dostojevski+-wikipedia+-blog+-facebook) • [Google Wiki's](http://www.google.com/search?q=Fjodor_Dostojevski+wiki+-wikipedia&oq=Fjodor_Dostojevski+wiki+-wikipedia) • [**Google Scholar**](http://scholar.google.com/scholar?q=Fjodor_Dostojevski&oq=Fjodor_Dostojevski&btnG=&lr=) • [**Google Books**](http://books.google.com/bkshp?&tab=pp&q=Fjodor_Dostojevski&oq=Fjodor_Dostojevski) • [Vertaal de titel](http://translate.google.com/#nl/en/Fjodor_Dostojevski) • [Google Translated Search](http://www.google.com/search?hl=en&tbs=clir%3A1&sa=X&q=Fjodor_Dostojevski&searchButton=Google+Translated+Search#hl=en&tbs=clir:1%2Cclirsl%3Anl%2Cclirtl%3Aen) • [Engels](http://www.google.com/search?hl=en&tbs=clir%3A1&sa=X&q=Fjodor_Dostojevski&searchButton=Google+Translated+Search#hl=en&tbs=clir:1%2Cclirsl%3Anl%2Cclirtl%3Aen), [Frans](http://www.google.com/search?hl=fr&tbs=clir%3A1&sa=X&q=Fjodor_Dostojevski&searchButton=Google+Translated+Search#hl=fr&tbs=clir:1%2Cclirsl%3Anl%2Cclirtl%3Afr), [Russisch](http://www.google.com/search?hl=ru&tbs=clir%3A1&sa=X&q=Fjodor_Dostojevski&searchButton=Google+Translated+Search#hl=ru&tbs=clir:1%2Cclirsl%3Anl%2Cclirtl%3Aru), [Grieks](http://www.google.com/search?hl=el&tbs=clir%3A1&sa=X&q=Fjodor_Dostojevski&searchButton=Google+Translated+Search#hl=el&tbs=clir:1%2Cclirsl%3Anl%2Cclirtl%3Ael) • [Wikipedia](http://nl.wikipedia.org/wiki/Fjodor_Dostojevski) • [Toolserver](http://toolserver.org/~apper/pd/person/Fjodor_Dostojevski) • [Wikidata](https://www.wikidata.org/w/index.php?search=Fjodor_Dostojevski) ([Reasonator](https://tools.wmflabs.org/reasonator/?find=Fjodor_Dostojevski&lang=nl)) • [Biografisch Portaal](http://www.biografischportaal.nl/personen?search_name=Fjodor_Dostojevski) • [Britannica](http://www.britannica.com/search?query=Fjodor_Dostojevski) • [IMDb](http://www.imdb.com/find?q=Fjodor_Dostojevski) • [RKD](https://rkd.nl/en/explore#query=Fjodor_Dostojevski) • [ODIS](https://www.odis.be/hercules/search2.php?searchMethod=simple&search=Fjodor_Dostojevski) • [DNB](https://portal.dnb.de/opac.htm?query=Fjodor_Dostojevski&method=simpleSearch) • [Catholic Encyclopedia](http://www.newadvent.org/utility/search.htm?safe=active&cx=000299817191393086628%3Aifmbhlr-8x0&q=Fjodor_Dostojevski&sa=Search&cof=FORID%3A9) • [Jewish Encyclopedia](http://www.jewishencyclopedia.com/search?utf8=%E2%9C%93&keywords=Fjodor_Dostojevski&commit=search) • [**Archive.org**](http://archive.org/search.php?query=Fjodor_Dostojevski) • [Medische studies op **PubMed**](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Fjodor_Dostojevski) • [Wetenschappelijke studies op **Sci-Hub**](https://sci-hub.se/) • [Familysearch](https://familysearch.org/search/) •

[Hulp genealogie en geschiedenis](/wiki/Hulp_genealogie_en_geschiedenis "Hulp genealogie en geschiedenis") (Nederland)[**Deepl** vertaler](https://www.deepl.com/translator#nl/en/Fjodor_Dostojevski) • [Schrijfassistent](https://schrijfassistent.be/index.php) VRT\] • [ChatGPT](https://chatgpt.com/)(Opgepast! Altijd verifiëren!)\] • [Claude.ai](https://claude.ai)(Opgepast! Altijd verifiëren!)\] • [Bing Copilot](https://www.bing.com/copilot)(Opgepast! Altijd verifiëren!)\] • [tekst herschrijven met scribbr.io](https://www.scribbr.nl/tekst-herschrijven/) •

[![rel=nofollow](/w/images/3/36/1px.png)](http://nl.wikipedia.org/wiki/Fjodor_Dostojevski "rel=nofollow")

Overgenomen van " [https://nl.wikisage.org/w/index.php?title=Fjodor\_Dostojevski&oldid=337023](https://nl.wikisage.org/w/index.php?title=Fjodor_Dostojevski&oldid=337023)"

[Categorieën](/wiki/Speciaal:Categorie%C3%ABn "Speciaal:Categorieën"):

- [Pagina's met onjuiste bestandskoppelingen](/wiki/Categorie:Pagina%27s_met_onjuiste_bestandskoppelingen "Categorie:Pagina's met onjuiste bestandskoppelingen")
- [Russisch schrijver](/wiki/Categorie:Russisch_schrijver "Categorie:Russisch schrijver")
- [19e-eeuws schrijver](/wiki/Categorie:19e-eeuws_schrijver "Categorie:19e-eeuws schrijver")
- [Artikelstek](/wiki/Categorie:Artikelstek "Categorie:Artikelstek")

Verborgen categorie:

- [Pagina's die ISBN magische koppelingen gebruiken](/wiki/Categorie:Pagina%27s_die_ISBN_magische_koppelingen_gebruiken "Categorie:Pagina's die ISBN magische koppelingen gebruiken")

## Navigatiemenu

### Persoonlijke hulpmiddelen

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Fjodor+Dostojevski "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Inloggen](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Fjodor+Dostojevski "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

### Naamruimten

- [Pagina](/wiki/Fjodor_Dostojevski "Inhoudspagina bekijken [c]")
- [Overleg](/wiki/Overleg:Fjodor_Dostojevski "Overleg over deze pagina [t]")

Nederlands

### Weergaven

- [Lezen](/wiki/Fjodor_Dostojevski)
- [Brontekst bekijken](/w/index.php?title=Fjodor_Dostojevski&action=edit "Deze pagina is beveiligd. U kunt wel de broncode bekijken. [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Fjodor_Dostojevski&action=history "Eerdere versies van deze pagina [h]")

Meer

### Zoeken

[Naar de hoofdpagina gaan](/wiki/Hoofdpagina "Naar de hoofdpagina gaan")

### Navigatie

- [Hoofdpagina](/wiki/Hoofdpagina "Ga naar de hoofdpagina [z]")
- [Nieuwe pagina's](/wiki/Speciaal:NieuwePaginas "De lijst van nieuwe pagina's")
- [Recente wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingen "De lijst van recente wijzigingen in deze wiki [r]")
- [Willekeurige pagina](/wiki/Speciaal:Willekeurig "Een willekeurige pagina bekijken [x]")
- [Artikelindex A-Z](/wiki/Portaal:Artikelindex "Alfabetische index van alle artikelen")
- [Categorieën](/wiki/Categorie:Alles "Overzicht van alle categorieën")
- [Chat op irc](/wiki/Wikisage:Chat)

### Informatie

- [Portaal Gebruikers](/wiki/Portaal:Gebruikers "Informatie over het project: wat u kunt doen, waar u dingen kunt vinden")
- [Portaal Wikisage](/wiki/Portaal:Wikisage)
- [Portaal Dorp](/wiki/Portaal:Dorp)
- [Portaal Hulp](/wiki/Portaal:Hulp "Uitleg over het gebruiken en bewerken van deze wiki")
- [De Herberg](/wiki/Wikisage:Herberg)
- [Actuele gebeurtenissen](/wiki/Portaal:In_het_nieuws "Achtergrondinformatie over actuele zaken")
- [Donaties](/wiki/Portaal:Donaties "Ondersteun het project financieel")
- [Contact](/wiki/Portaal:Contact "Contact opnemen met Wikisage")

### Hulpmiddelen

- [Verwijzingen naar deze pagina](/wiki/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Fjodor_Dostojevski "Lijst met alle pagina's die naar deze pagina verwijzen [j]")
- [Gerelateerde wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingenGelinkt/Fjodor_Dostojevski "Recente wijzigingen in pagina's waar deze pagina naar verwijst [k]")
- [Speciale pagina's](/wiki/Speciaal:SpecialePaginas "Lijst met alle speciale pagina's [q]")
- [Afdrukversie](javascript:print(); "Printvriendelijke versie van deze pagina [p]")
- [Permanente koppeling](/w/index.php?title=Fjodor_Dostojevski&oldid=337023 "Permanente koppeling naar deze versie van deze pagina")
- [Paginagegevens](/w/index.php?title=Fjodor_Dostojevski&action=info "Meer informatie over deze pagina")

### In andere talen

- [English](http://en.wikisage.org/wiki/Fjodor_Dostojeski "Fjodor Dostojeski – English")

- Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 23 mei 2022 om 11:14.
- Teksten op Wikisage zijn zonder enige vorm van garantie beschikbaar onder de [GNU Free Documentation License 1.3 of hoger](https://www.gnu.org/copyleft/fdl.html).


  Wikisage® is een geregistreerde handelsnaam van [Magnana Mu Publishing & Research](http://www.magnanamu.nl).


- [Privacybeleid](/wiki/Wikisage:Privacybeleid)
- [Over Wikisage](/wiki/Portaal:Wikisage)
- [Disclaimers](/wiki/Wikisage:Algemene_disclaimer)

- [![GNU Free Documentation License 1.3 of hoger](/w/resources/assets/licenses/gnu-fdl.png)](https://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki_88x31.png)](https://www.mediawiki.org/)