Het begin van de jazz - Jazz Sociëteit Wassenaar
Doordat de Afrikaanse muziek en danstradities werden blootgesteld aan het publiek, vond er een wederzijdse beïnvloeding plaats met de Europese muziektraditie.
vijftonige toonladder
Die muziek was gebaseerd op een <anchor>vijftonige toonladder</anchor>. Een karakteristiek voorbeeld van een vijftonige (pentatonische) toonladder in de toonsoort c mineur zijn de tonen c–es–f–g–bes. De Afrikaanse muziek heeft een sterke pentatonische traditie.
Pentatoniek - Wikipedia
Pentatoniek - Wikipedia[Naar inhoud springen](#bodyContent)

Hoofdmenu

Hoofdmenu

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Navigatie


- [Hoofdpagina](/wiki/Hoofdpagina "Naar de hoofdpagina gaan [z]")
- [Vind een artikel](/wiki/Portaal:Navigatie)
- [Vandaag](/wiki/13_september)
- [Etalage](/wiki/Wikipedia:Etalage)
- [Categorieën](/wiki/Categorie:Alles)
- [Recente wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingen "Een lijst met recente wijzigingen in deze wiki. [r]")
- [Nieuwe artikelen](/wiki/Speciaal:NieuwePaginas)
- [Willekeurige pagina](/wiki/Speciaal:Willekeurig "Een willekeurige pagina bekijken [x]")

Informatie


- [Gebruikersportaal](/wiki/Portaal:Gebruikersportaal "Informatie over het project: wat u kunt doen, waar u dingen kunt vinden")
- [Snelcursus](/wiki/Wikipedia:Snelcursus)
- [Hulp en contact](/wiki/Portaal:Hulp_en_beheer "Hulpinformatie over deze wiki")
- [Doneren](/wiki/Wikipedia:Donatie "Ondersteun ons financieel")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![de vrije encyclopedie](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-nl.svg)](/wiki/Hoofdpagina)

[Zoeken](/wiki/Speciaal:Zoeken "Doorzoek Wikipedia [f]")

Zoeken

Uiterlijk

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Pentatoniek "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Pentatoniek "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Persoonlijke hulpmiddelen

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Pentatoniek "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Pentatoniek "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Pagina's voor uitgelogde redacteuren [meer lezen](/wiki/Help:Inleiding)

- [Bijdragen](/wiki/Speciaal:MijnBijdragen "Bijdragen IP-adres [y]")
- [Overleg](/wiki/Speciaal:MijnOverleg "Overlegpagina van de anonieme gebruiker van dit IP-adres [n]")

## Inhoud

naar zijbalk verplaatsenverbergen

- Top

- [1Tonaliteit](#Tonaliteit)Tonaliteit-subkopje inklappen  - [1.1Afleiding](#Afleiding)
- [2Hemitonisch of anhemitonisch](#Hemitonisch_of_anhemitonisch)Hemitonisch of anhemitonisch-subkopje inklappen  - [2.1Anhemitonisch](#Anhemitonisch)
  - [2.2Hemitonisch](#Hemitonisch)
  - [2.3Stemming](#Stemming)
- [3Voorbeelden](#Voorbeelden)
- [4Blues en pentatoniek](#Blues_en_pentatoniek)

Inhoudsopgave omschakelen

# Pentatoniek

44 talen

- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%85_%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%8A_(%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%8A%D9%82%D9%89) "سلم خماسي (موسيقى) – Arabisch")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Reizhiad_pentatonek "Reizhiad pentatonek – Bretons")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Escala_pentat%C3%B2nica "Escala pentatònica – Catalaans")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Pentatonika "Pentatonika – Tsjechisch")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Pentaton "Pentaton – Deens")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Pentatonik "Pentatonik – Duits")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%BA%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B1 "Πεντατονική κλίμακα – Grieks")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Pentatonic_scale "Pentatonic scale – Engels")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kvintona_gamo "Kvintona gamo – Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Escala_pentat%C3%B3nica "Escala pentatónica – Spaans")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Pentatoonika "Pentatoonika – Estisch")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%A7%D9%85_%D9%BE%D9%86%D8%AA%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9 "گام پنتاتونیک – Perzisch")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Pentatoninen_asteikko "Pentatoninen asteikko – Fins")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Gamme_pentatonique "Gamme pentatonique – Frans")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Sc%C3%A1la_peinteat%C3%B3nach "Scála peinteatónach – Iers")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Escala_pentat%C3%B3nica "Escala pentatónica – Galicisch")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A1%D7%95%D7%9C%D7%9D_%D7%A4%D7%A0%D7%98%D7%98%D7%95%D7%A0%D7%99 "סולם פנטטוני – Hebreeuws")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Pentat%C3%B3nia "Pentatónia – Hongaars")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A5%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%A1 "Պենտատոնիկա – Armeens")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Skala_pentatonik "Skala pentatonik – Indonesisch")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Scala_pentatonica "Scala pentatonica – Italiaans")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E4%BA%94%E9%9F%B3%E9%9F%B3%E9%9A%8E "五音音階 – Japans")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9ntatonis "Péntatonis – Javaans")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90 "პენტატონიკა – Georgisch")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Пентатоника – Kazachs")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%98%A4%EC%9D%8C%EC%9D%8C%EA%B3%84 "오음음계 – Koreaans")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Gama_Pentaton%C3%AEk "Gama Pentatonîk – Koerdisch")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Пентатоника – Kirgizisch")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Pentatoniek "Pentatoniek – Limburgs")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Femtoneskala "Femtoneskala – Noors - Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Pentatonisk_skala "Pentatonisk skala – Noors - Bokmål")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Pentatonika "Pentatonika – Pools")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Escala_pentat%C3%B4nica "Escala pentatônica – Portugees")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Пентатоника – Russisch")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Pentatonic_scale "Pentatonic scale – Simple English")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Pentatonisk_skala "Pentatonisk skala – Zweeds")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eskalang_pentatoniko "Eskalang pentatoniko – Tagalog")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Pentatonik_%C3%B6l%C3%A7ek "Pentatonik ölçek – Turks")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Пентатоника – Tataars")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0 "Пентатоніка – Oekraïens")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Angemiton_tovushqator "Angemiton tovushqator – Oezbeeks")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Sca%C5%82a_pentat%C3%B2nega "Scała pentatònega – Venetiaans")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_cung_(%C3%A2m_giai) "Ngũ cung (âm giai) – Vietnamees")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%BA%94%E8%81%B2%E9%9F%B3%E9%9A%8E "五聲音階 – Chinees")

[Koppelingen bewerken](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q191345#sitelinks-wikipedia "Taalkoppelingen bewerken")

- [Artikel](/wiki/Pentatoniek "Inhoudspagina bekijken [c]")
- [Overleg](/wiki/Overleg:Pentatoniek "Overleg over deze pagina [t]")

Nederlands

- [Lezen](/wiki/Pentatoniek)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=history "Eerdere versies van deze pagina [h]")

Hulpmiddelen

Hulpmiddelen

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Handelingen


- [Lezen](/wiki/Pentatoniek)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=history)

Algemeen


- [Links naar deze pagina](/wiki/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Pentatoniek "Lijst met alle pagina's die naar deze pagina verwijzen [j]")
- [Gerelateerde wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingenGelinkt/Pentatoniek "Recente wijzigingen in pagina's waar deze pagina naar verwijst [k]")
- [Bestand uploaden](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=nl "Bestanden uploaden [u]")
- [Speciale pagina's](/wiki/Speciaal:SpecialePaginas "Lijst met alle speciale pagina's [q]")
- [Permanente koppeling](/w/index.php?title=Pentatoniek&oldid=67512592 "Permanente koppeling naar deze versie van deze pagina")
- [Paginagegevens](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=info "Meer informatie over deze pagina")
- [Deze pagina citeren](/w/index.php?title=Speciaal:Citeren&page=Pentatoniek&id=67512592&wpFormIdentifier=titleform "Informatie over hoe u deze pagina kunt citeren")
- [Verkorte URL verkrijgen](/w/index.php?title=Speciaal:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FPentatoniek)
- [QR-code downloaden](/w/index.php?title=Speciaal:QrCode&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FPentatoniek)
- [Wikidata-item](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q191345 "Koppeling naar item in verbonden gegevensrepository [g]")

Afdrukken/exporteren


- [Boek aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:Boek&bookcmd=book_creator&referer=Pentatoniek)
- [Downloaden als PDF](/w/index.php?title=Speciaal:DownloadAsPdf&page=Pentatoniek&action=show-download-screen)
- [Afdrukversie](/w/index.php?title=Pentatoniek&printable=yes "Printvriendelijke versie van deze pagina [p]")

In andere projecten


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pentatonic_musical_scales)

Uiterlijk

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

**Pentatoniek** is in de [muziek](/wiki/Muziek "Muziek") het gebruik van een [toonreeks](/wiki/Toonladder "Toonladder") bestaande uit vijf tonen. Πέντε ( _pente_) is [Grieks](/wiki/Grieks "Grieks") voor 5. De vijftonige reeks is opgebouwd uit toonschredes van [secundes](/wiki/Secunde "Secunde") en [tertsen](/wiki/Terts_(muziek) "Terts (muziek)"). De pentatonische reeks is feitelijk geen echte toonladder, maar kan wel worden afgeleid uit gangbare [majeur- en mineurtoonladders](/wiki/Toonladder "Toonladder"). Vele culturen en muziekstromingen gebruiken de pentatoniek, maar vooral [Chinese muziek](/wiki/Chinese_muziek "Chinese muziek"), [Keltisch-Ierse en Schotse muziek](/wiki/Keltische_muziek "Keltische muziek"), [Indiaanse muziek](/wiki/Indiaanse_muziek "Indiaanse muziek") en [blues](/wiki/Blues "Blues") staan er om bekend. Ook klassieke muziek kan pentatonisch zijn, of pentatonische elementen bevatten, zoals _[Morgenstimmung](/wiki/Morgenstimmung "Morgenstimmung")_ van [Edvard Grieg](/wiki/Edvard_Grieg "Edvard Grieg"). Ook veel kinderliedjes zijn gebaseerd op pentatoniek.

## Tonaliteit

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit&section=1 "Bewerk dit kopje: Tonaliteit") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit&section=1 "De broncode bewerken van de sectie: Tonaliteit")\]

[Tonaliteit](/wiki/Tonaliteit "Tonaliteit") is een relatieve term uit de muziektheorie die betrekking heeft op de samenhang en de mogelijkheden van melodie en harmonie. Het is de muzikale perceptie (ervaring), die wordt bewerkstelligd door de onderlinge verhoudingen van de tonen ten opzichte van de grondtoon ( [tonica](/wiki/Tonica_(muziek) "Tonica (muziek)")) van de gebruikte toonsoort. De tonica wordt ervaren als de spil (het tooncentrum) van melodie en harmonie en van het terugkerende spel van oplossing en spanningsloosheid.

In een pentatonische reeks kan een tonaal centrum aanwezig zijn, afhankelijk van de harmonische context, maar in pentatonische reeksen zonder [leidtoon](/wiki/Leidtoon "Leidtoon") of kleine secundes, is tonaliteit niet vanzelfsprekend. Het aanwezig zijn van een [terts](/wiki/Terts_(muziek) "Terts (muziek)") (bijvoorbeeld C-E en E-G en A-c in de reeks C-D-E-G-A-c) of [sext](/wiki/Sext_(muziek) "Sext (muziek)") (bijvoorbeeld C-A en E-c in de reeks C-D-E-G-A-c) als harmonisch welluidend interval draagt soms bij aan de mate waarin en specifieke tonaliteit kan worden ervaren.

- _Voorbeeld_: In de reeks C-D-E-G-A-c zit geen leidtoon (B) naar de 'grondtoon' (C), en geen leidtoon (Fis) naar de [kwint](/wiki/Kwint "Kwint") G. Wel horen we op de 'grondtoon' C de grote terts E, die een majeurklank geeft in de combinatie van drie van de vijf tonen: C-E-G. Ook horen we de grote sext A op de 'grondtoon' C, die ook een majeurklank geeft.

  - Deze reeks kunnen we ook opschrijven als een stapeling van kwinten op C: C-G-d-a-e', die dan de 'grondtoon' C versterkt.
    [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Music_ClefF.svg/20px-Music_ClefF.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_ClefF.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Music_1a0.svg/20px-Music_1a0.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1a0.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Music_1e1.svg/20px-Music_1e1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1e1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Music_1b1.svg/20px-Music_1b1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1b1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Music_1f2.svg/20px-Music_1f2.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1f2.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Music_1c3.svg/20px-Music_1c3.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1c3.svg)
     Als 'jazzakkoord' zouden alle vijf tonen gehoord kunnen worden als C6/9. We zouden dus een melodie met tonen uit deze reeks kunnen voorzien van een begeleidingsakkoord [C majeur](/wiki/C_majeur "C majeur"). In dat geval ervaren we tonaliteit.
  - We kunnen echter ook dezelfde reeks opschrijven als bijvoorbeeld een stapeling van kwarten: E-A-d-g-c', die dan veel minder 'stabiel' klinkt dan een majeurakkoord, omdat er dan minder 'grondtoon' versterkt wordt en er dan dus minder grondtoon hoorbaar is.
    [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Music_ClefG.svg/20px-Music_ClefG.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_ClefG.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Music_1e1.svg/20px-Music_1e1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1e1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Music_1a1.svg/20px-Music_1a1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1a1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Music_1d2.svg/20px-Music_1d2.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1d2.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Music_1g2.svg/20px-Music_1g2.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1g2.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Music_1c3.svg/20px-Music_1c3.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1c3.svg)
     In dat geval is de 'open', wat 'kalere' klank die zo ontstaat dus veel minder tonaal bepaald.

### Afleiding

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit&section=2 "Bewerk dit kopje: Afleiding") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit&section=2 "De broncode bewerken van de sectie: Afleiding")\]

De pentatonische reeks kent geen tonaal centrum, omdat door het ontbreken van een leidtoon elke toon in principe gelijkwaardig is. Wel kan de reeks worden afgeleid uit onder meer de mineur- of de majeurtoonladder. Meestal gebruikt men de vierde en zevende trap van de [majeurtoonladder](/wiki/Toonladder "Toonladder") niet.

- _Voorbeeld_: de toonladder van C-majeur: (C-D-E-F-G-A-B-c) wordt pentatonisch na weglaten van de leidtonen F (de 4e toon) en B (7e toon): C-D-E-G-A-c
[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Music_ClefG.svg/20px-Music_ClefG.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_ClefG.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Music_4c1.svg/20px-Music_4c1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4c1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Music_4d1.svg/20px-Music_4d1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4d1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Music_4e1.svg/20px-Music_4e1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4e1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Music_4g1.svg/20px-Music_4g1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4g1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Music_4a1.svg/20px-Music_4a1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4a1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Music_4c2.svg/20px-Music_4c2.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4c2.svg)


Indien er bijvoorbeeld gemoduleerd moet worden van majeur naar mineur, speelt men de tweede en zesde trap van de [mineurtoonladder](/wiki/Toonladder "Toonladder") niet.

- _Voorbeeld_: De toonladder van a-mineur (A-B-c-d-e-f-g-a) wordt A-c-d-e-g-a
[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Music_ClefG.svg/20px-Music_ClefG.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_ClefG.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Music_4a0.svg/20px-Music_4a0.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4a0.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Music_4c1.svg/20px-Music_4c1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4c1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Music_4d1.svg/20px-Music_4d1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4d1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Music_4e1.svg/20px-Music_4e1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4e1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Music_4g1.svg/20px-Music_4g1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4g1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Music_4a1.svg/20px-Music_4a1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_4a1.svg)


Een pentatonische mineurtoonladder kan ook worden gevonden door de pentatonische majeurtoonladder vanaf de zesde trap (=A) te spelen.

Afhankelijk van de muziekstijl zijn er meer vormen van pentatoniek mogelijk. In de [Keltisch-Ierse/Schotse muziek](/wiki/Keltische_muziek "Keltische muziek") is het niet ongewoon om pentatoniek toe te passen, die van [modale toonladders](/wiki/Kerktoonladders "Kerktoonladders") is afgeleid.

## Hemitonisch of anhemitonisch

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit&section=3 "Bewerk dit kopje: Hemitonisch of anhemitonisch") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit&section=3 "De broncode bewerken van de sectie: Hemitonisch of anhemitonisch")\]

Concrete voorbeelden van pentatoniek zijn (met [stamtonen](/wiki/Stamtoon "Stamtoon") genoteerd):
De eerste vier voorbeelden zijn **anhemitonische pentatonische** toonladders, dat wil zeggen dat [kleine secunden](/wiki/Secunde "Secunde") (halve toonafstanden) erin ontbreken.
Het vijfde tot en met achtste voorbeeld zijn **hemitonisch pentatonisch**, waarbij wel kleine secunden (E-F en/of B-C) aanwezig zijn.
(N.B. Voor anhemitonisch is ook het woord enhemitonisch in gebruik.)

### Anhemitonisch

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit&section=4 "Bewerk dit kopje: Anhemitonisch") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit&section=4 "De broncode bewerken van de sectie: Anhemitonisch")\]

- **C-D-E-G-A-c** (afgeleid van [C majeur](/wiki/C_majeur "C majeur"))
- **A-c-d-e-g** (afgeleid van [a mineur](/wiki/A_mineur "A mineur"))
- **G-A-c-d-e-g** (afgeleid vanuit de [modale](/wiki/Kerktoonsoorten "Kerktoonsoorten") G- [mixolydische](/wiki/Mixolydisch "Mixolydisch") en g- [dorische](/wiki/Dorisch_(toonladder) "Dorisch (toonladder)") toonladder)
- **D-E-G-A-c-d** (afgeleid vanuit de modale d-dorische en d- [eolische](/wiki/Eolisch_(toonladder) "Eolisch (toonladder)") toonladder)

### Hemitonisch

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit&section=5 "Bewerk dit kopje: Hemitonisch") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit&section=5 "De broncode bewerken van de sectie: Hemitonisch")\]

- **C-E-F-G-B-c** (afgeleid van C-majeur)
- **D-E-F-A-B-d** (afgeleid van d dorisch)
- **A-B-c-e-f-a** (afgeleid van a-mineur harmonisch, pentatonische mineurreeks, met zowel mineurterts als verlaagde sext)
- **B-c-d-f-g-b** (afgeleid van b [locrisch](/wiki/Locrisch "Locrisch"))

### Stemming

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit&section=6 "Bewerk dit kopje: Stemming") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit&section=6 "De broncode bewerken van de sectie: Stemming")\]

In niet-westerse pentatoniek zijn de intervallen soms licht afwijkend van grootte. Zo kunnen er in de pentatonische reeks [microtonale](/wiki/Microtonaliteit "Microtonaliteit") verbuigingen van tonen voorkomen. Een voorbeeld:

- **C-D-↓E-G-↓A-c** (met een E en A die tussen grote en kleine terts en sext op de C worden geïntoneerd, hier aangegeven met het pijltje neerwaarts ↓)

## Voorbeelden

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit&section=7 "Bewerk dit kopje: Voorbeelden") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit&section=7 "De broncode bewerken van de sectie: Voorbeelden")\]

- Een bekend voorbeeld van een pentatonische reeks wordt gevormd door de zwarte [toetsen](/wiki/Klavier_(toetsen) "Klavier (toetsen)") op de [piano](/wiki/Piano_(instrument) "Piano (instrument)"):
![{ fis'4 gis'4 ais'4 cis''4 dis''4 }](//upload.wikimedia.org/score/i/9/i95565fmrv6jrr4r4gfqb5u6ylzitq6/i95565fm.png)



Het afspelen van audio wordt niet ondersteund in uw browser. U kunt [het audiobestand downloaden](//upload.wikimedia.org/score/i/9/i95565fmrv6jrr4r4gfqb5u6ylzitq6/i95565fm.mp3).

- Veel (kinder-)liedjes, [negrospirituals](/wiki/Negrospiritual "Negrospiritual") en [hymnen](/wiki/Hymne "Hymne") zijn gebaseerd op voornamelijk pentatonische motieven, zoals _[Amazing Grace](/wiki/Amazing_Grace_(hymne) "Amazing Grace (hymne)"):_
_![{ \time 3/4  r2 g8 c' ~ c'2 \times 2/3 {e'8 d' c'} e'2 d'4 c'2 a4 g }](//upload.wikimedia.org/score/a/0/a049f1vx0l6x0uhz8pyu1c67y29svfd/a049f1vx.png)_



_Het afspelen van audio wordt niet ondersteund in uw browser. U kunt [het audiobestand downloaden](//upload.wikimedia.org/score/a/0/a049f1vx0l6x0uhz8pyu1c67y29svfd/a049f1vx.mp3)._
- Het [Morgenstemning](/wiki/Morgenstimmung "Morgenstimmung")-thema uit de [Peer Gyntsuite](/wiki/Peer_Gyntsuite "Peer Gyntsuite") van [Edvard Grieg](/wiki/Edvard_Grieg "Edvard Grieg"):
![{ \time 6/8 g'8 e'8 d'8 c'8 d'8 e'8 g'8 e'8 d'8 c'8 d'8 e'8 g'8 e'8 g'8 a'8 e'8 a'8 g'8 e'8 d'8 c'4. }](//upload.wikimedia.org/score/n/6/n6aybl7li9boqwepq5vxz0pszb71ol6/n6aybl7l.png)



Het afspelen van audio wordt niet ondersteund in uw browser. U kunt [het audiobestand downloaden](//upload.wikimedia.org/score/n/6/n6aybl7li9boqwepq5vxz0pszb71ol6/n6aybl7l.mp3).


## Blues en pentatoniek

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&veaction=edit&section=8 "Bewerk dit kopje: Blues en pentatoniek") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Pentatoniek&action=edit&section=8 "De broncode bewerken van de sectie: Blues en pentatoniek")\]

In de **blues** gebruikt men vaak pentatonische reeksen, die al dan niet aangevuld kunnen worden met extra tonen.

- _Voorbeeld 1_: De reeks C-D-E-G-A-c met als aanvulling ook nog een extra verhoogde vierde trap (Fis), die dient als [leidtoon](/wiki/Leidtoon "Leidtoon") naar de vijfde trap, de [dominant](/wiki/Dominant_(muziek) "Dominant (muziek)").


[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Music_ClefG.svg/20px-Music_ClefG.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_ClefG.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Music_1c1.svg/20px-Music_1c1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1c1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Music_1d1.svg/20px-Music_1d1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1d1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Music_1e1.svg/20px-Music_1e1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1e1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Music_1f1%2B.svg/30px-Music_1f1%2B.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1f1%2B.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Music_1g1.svg/20px-Music_1g1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1g1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Music_1a1.svg/20px-Music_1a1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1a1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Music_1c2.svg/20px-Music_1c2.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1c2.svg)

- _Voorbeeld 2_: Ook gebruiken bluesmuzikanten een extra verlaagde derde trap, waardoor het gevoel van een mineurtoonladder ontstaat. Dit noemt men de [blue note](/wiki/Blue_note_(muziek) "Blue note (muziek)"). Bijvoorbeeld: C-D-E-G-A-c wordt C-D-Es-E-G-A-c (met extra toegevoegde 'blue note' Es)


[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Music_ClefG.svg/20px-Music_ClefG.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_ClefG.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Music_1c1.svg/20px-Music_1c1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1c1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Music_1d1.svg/20px-Music_1d1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1d1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Music_1e1-.svg/30px-Music_1e1-.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1e1-.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Music_1e1n.svg/30px-Music_1e1n.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1e1n.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Music_1g1.svg/20px-Music_1g1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1g1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Music_1a1.svg/20px-Music_1a1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1a1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Music_1c2.svg/20px-Music_1c2.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1c2.svg)

- _Voorbeeld 3_: In een mineurblues ziet men weleens de volgende reeks: C-Es-F-G-Bes-c, die aangevuld wordt met een verhoogde 4e toon (Fis).


[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Music_ClefG.svg/20px-Music_ClefG.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_ClefG.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Music_1c1.svg/20px-Music_1c1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1c1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Music_1e1-.svg/30px-Music_1e1-.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1e1-.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Music_1f1.svg/20px-Music_1f1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1f1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Music_1f1%2B.svg/30px-Music_1f1%2B.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1f1%2B.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Music_1g1.svg/20px-Music_1g1.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1g1.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Music_1b1-.svg/30px-Music_1b1-.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1b1-.svg)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Music_1c2.svg/20px-Music_1c2.svg.png)](/wiki/Bestand:Music_1c2.svg)


Overgenomen van " [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentatoniek&oldid=67512592](https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentatoniek&oldid=67512592)"

[Categorie](/wiki/Categorie:Alles "Categorie:Alles"):

- [Muziektheorie](/wiki/Categorie:Muziektheorie "Categorie:Muziektheorie")

Verborgen categorie:

- [Wikipedia:Pagina's die bladmuziek gebruiken](/wiki/Categorie:Wikipedia:Pagina%27s_die_bladmuziek_gebruiken "Categorie:Wikipedia:Pagina's die bladmuziek gebruiken")

- Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 10 mei 2024 om 22:12.
- De tekst is beschikbaar onder de licentie [Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl), er kunnen aanvullende voorwaarden van toepassing zijn. Zie de [gebruiksvoorwaarden](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/nl) voor meer informatie.

Wikipedia® is een geregistreerd handelsmerk van de [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org), een organisatie zonder winstoogmerk.

- [Privacybeleid](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Over Wikipedia](/wiki/Wikipedia)
- [Disclaimers](/wiki/Wikipedia:Algemeen_voorbehoud)
- [Gedragscode](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Ontwikkelaars](https://developer.wikimedia.org)
- [Statistieken](https://stats.wikimedia.org/#/nl.wikipedia.org)
- [Cookieverklaring](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobiele weergave](//nl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentatoniek&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)