Industriële revolutie in Nederland - Wikipedia
De industriële revolutie in Nederland was een geleidelijk proces dat plaatsvond gedurende de tweede helft van de 19e eeuw, bijna vijftig jaar later dan in ...
politieke partijen
Uiteindelijk leidde dit tot de vereniging van arbeiders in vakbonden en <anchor>politieke partijen</anchor> die druk probeerden uit te oefenen op werkgevers en regering. Deze organisaties hebben na verloop van tijd regelgeving afgedwongen met betrekking tot de werkomstandigheden, schoolgang en woonomstandigheden.
Politieke partij - Wikipedia
Politieke partij - Wikipedia[Naar inhoud springen](#bodyContent)

Hoofdmenu

Hoofdmenu

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Navigatie


- [Hoofdpagina](/wiki/Hoofdpagina "Naar de hoofdpagina gaan [z]")
- [Vind een artikel](/wiki/Portaal:Navigatie)
- [Vandaag](/wiki/14_september)
- [Etalage](/wiki/Wikipedia:Etalage)
- [Categorieën](/wiki/Categorie:Alles)
- [Recente wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingen "Een lijst met recente wijzigingen in deze wiki. [r]")
- [Nieuwe artikelen](/wiki/Speciaal:NieuwePaginas)
- [Willekeurige pagina](/wiki/Speciaal:Willekeurig "Een willekeurige pagina bekijken [x]")

Informatie


- [Gebruikersportaal](/wiki/Portaal:Gebruikersportaal "Informatie over het project: wat u kunt doen, waar u dingen kunt vinden")
- [Snelcursus](/wiki/Wikipedia:Snelcursus)
- [Hulp en contact](/wiki/Portaal:Hulp_en_beheer "Hulpinformatie over deze wiki")
- [Doneren](/wiki/Wikipedia:Donatie "Ondersteun ons financieel")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Wikipedia](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-en.svg)![de vrije encyclopedie](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-nl.svg)](/wiki/Hoofdpagina)

[Zoeken](/wiki/Speciaal:Zoeken "Doorzoek Wikipedia [f]")

Zoeken

Uiterlijk

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Politieke+partij "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Politieke+partij "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Persoonlijke hulpmiddelen

- [Account aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:GebruikerAanmaken&returnto=Politieke+partij "Registreer u vooral en meld u aan. Dit is echter niet verplicht.")
- [Aanmelden](/w/index.php?title=Speciaal:Aanmelden&returnto=Politieke+partij "U wordt van harte uitgenodigd om aan te melden, maar dit is niet verplicht [o]")

Pagina's voor uitgelogde redacteuren [meer lezen](/wiki/Help:Inleiding)

- [Bijdragen](/wiki/Speciaal:MijnBijdragen "Bijdragen IP-adres [y]")
- [Overleg](/wiki/Speciaal:MijnOverleg "Overlegpagina van de anonieme gebruiker van dit IP-adres [n]")

## Inhoud

naar zijbalk verplaatsenverbergen

- Top

- [1Begripsgeschiedenis](#Begripsgeschiedenis)
- [2Functies van politieke partijen](#Functies_van_politieke_partijen)
- [3Partijorganisatie](#Partijorganisatie)
- [4Juridische status](#Juridische_status)
- [5Programma's, gedachtegoed en partijfamilies](#Programma's,_gedachtegoed_en_partijfamilies)
- [6Lijsten, kandidaten en fracties](#Lijsten,_kandidaten_en_fracties)
- [7Classificatie](#Classificatie)
- [8Partijenstelsel](#Partijenstelsel)
- [9Financiering](#Financiering)Financiering-subkopje inklappen  - [9.1Nederland](#Nederland)
  - [9.2België](#België)
- [10Zie ook](#Zie_ook)
- [11Verwijzingen](#Verwijzingen)

Inhoudsopgave omschakelen

# Politieke partij

141 talen

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Politieke_party "Politieke party – Afrikaans")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Partei "Partei – Zwitserduits")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Partiu_politico "Partiu politico – Aragonees")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A "حزب سياسي – Arabisch")
- [ܐܪܡܝܐ](https://arc.wikipedia.org/wiki/%DC%93%DC%92%DC%90 "ܓܒܐ – Aramees")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%89 "حزب سياسى – Egyptisch Arabisch")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%88%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%95_%E0%A6%A6%E0%A6%B2 "ৰাজনৈতিক দল – Assamees")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Part%C3%ADu_pol%C3%ADticu "Partíu políticu – Asturisch")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Siyasi_partiya "Siyasi partiya – Azerbeidzjaans")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%DB%8C%D8%B2%D8%A8 "حیزب – South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D3%99%D0%B9%D3%99%D1%81%D0%B8_%D1%84%D0%B8%D1%80%D2%A1%D3%99 "Сәйәси фирҡә – Basjkiers")
- [Boarisch](https://bar.wikipedia.org/wiki/Politische_Partei "Politische Partei – Beiers")
- [Žemaitėška](https://bat-smg.wikipedia.org/wiki/Puolit%C4%97n%C4%97_part%C4%97j%C4%97 "Puolitėnė partėjė – Samogitisch")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%8F "Палітычная партыя – Belarussisch")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%8F "Палітычная партыя – Belarusian (Taraškievica orthography)")
- [Betawi](https://bew.wikipedia.org/wiki/Part%C3%A9_pulitik "Parté pulitik – Bataviaans")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F "Политическа партия – Bulgaars")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%88%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%95_%E0%A6%A6%E0%A6%B2 "রাজনৈতিক দল – Bengaals")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Strollad_politikel "Strollad politikel – Bretons")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Politi%C4%8Dka_stranka "Politička stranka – Bosnisch")
- [Batak Mandailing](https://btm.wikipedia.org/wiki/Partai_politik "Partai politik – Batak Mandailing")
- [Буряад](https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC "Улас түрын нам – Russia Buriat")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Partit_pol%C3%ADtic "Partit polític – Catalaans")
- [Нохчийн](https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 "Политикин парти – Tsjetsjeens")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%DB%8C%D8%B2%D8%A8 "حیزب – Soranî")
- [Qırımtatarca](https://crh.wikipedia.org/wiki/Siyasiy_f%C4%B1rqa "Siyasiy fırqa – Krim-Tataars")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Politick%C3%A1_strana "Politická strana – Tsjechisch")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Plaid_wleidyddol "Plaid wleidyddol – Welsh")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Politisk_parti "Politisk parti – Deens")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Politische_Partei "Politische Partei – Duits")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Partiya_politike "Partiya politike – Zazaki")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%BA%CF%8C%CE%BC%CE%BC%CE%B1 "Πολιτικό κόμμα – Grieks")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Political_party "Political party – Engels")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Partio_(politiko) "Partio (politiko) – Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Partido_pol%C3%ADtico "Partido político – Spaans")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Erakond "Erakond – Estisch")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Alderdi_politiko "Alderdi politiko – Baskisch")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%B2%D8%A8 "حزب – Perzisch")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Puolue "Puolue – Fins")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Parti_politique "Parti politique – Frans")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Politike_partij "Politike partij – Fries")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1irt%C3%AD_polait%C3%ADochta "Páirtí polaitíochta – Iers")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/Pati_politik "Pati politik – Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Partaidh_poileatagach "Partaidh poileatagach – Schots-Gaelisch")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Partido_pol%C3%ADtico "Partido político – Galicisch")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/Jokuaikuaa_aty "Jokuaikuaa aty – Guaraní")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A4%D7%9C%D7%92%D7%94 "מפלגה – Hebreeuws")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%A6%E0%A4%B2 "राजनीतिक दल – Hindi")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Rajnetic_dal "Rajnetic dal – Fijisch Hindi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Politi%C4%8Dka_stranka "Politička stranka – Kroatisch")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Pati_politik "Pati politik – Haïtiaans Creools")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1rt "Párt – Hongaars")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%BF%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6 "Կուսակցություն – Armeens")
- [Արեւմտահայերէն](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%BF%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 "Կուսակցութիւն – Western Armenian")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Partai_politik "Partai politik – Indonesisch")
- [Interlingue](https://ie.wikipedia.org/wiki/Political_partise "Political partise – Interlingue")
- [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Partido_politiko "Partido politiko – Iloko")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Stj%C3%B3rnm%C3%A1laflokkur "Stjórnmálaflokkur – IJslands")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Partito_politico "Partito politico – Italiaans")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%94%BF%E5%85%9A "政党 – Japans")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Partai_pulitik "Partai pulitik – Javaans")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90 "პოლიტიკური პარტია – Georgisch")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F "Саяси партия – Kazachs")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%95%E0%B3%80%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7 "ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ – Kannada")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%A0%95%EB%8B%B9 "정당 – Koreaans")
- [Къарачай-малкъар](https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F "Политика партия – Karatsjaj-Balkarisch")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Parti "Parti – Cornish")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F "Саясий партия – Kirgizisch")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Factio_politica "Factio politica – Latijn")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Politesch_Partei "Politesch Partei – Luxemburgs")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Politische_partie "Politische partie – Limburgs")
- [Ladin](https://lld.wikipedia.org/wiki/Partit "Partit – Ladin")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/Partii_politegh "Partii politegh – Lombardisch")
- [Lingála](https://ln.wikipedia.org/wiki/Ling%C3%B3mb%C3%A1_lya_polit%C3%ADki "Lingómbá lya politíki – Lingala")
- [ລາວ](https://lo.wikipedia.org/wiki/%E0%BA%9E%E0%BA%B1%E0%BA%84%E0%BA%81%E0%BA%B2%E0%BA%A3%E0%BB%80%E0%BA%A1%E0%BA%B7%E0%BA%AD%E0%BA%87 "ພັຄກາຣເມືອງ – Laotiaans")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Politin%C4%97_partija "Politinė partija – Litouws")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Politisk%C4%81_partija "Politiskā partija – Lets")
- [Мокшень](https://mdf.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8C_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8C "Политикань партиясь – Moksja")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoko_p%C3%B4litika "Antoko pôlitika – Malagassisch")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0 "Политичка партија – Macedonisch")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%80%E0%B4%AF_%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B5%BC%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%BF "രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി – Malayalam")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BB%D1%81_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC "Улс төрийн нам – Mongools")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7 "राजकीय पक्ष – Marathi")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Parti_politik "Parti politik – Maleis")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE "နိုင်ငံရေးပါတီ – Birmaans")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Politsche_Partei "Politsche Partei – Nedersaksisch")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%A6%E0%A4%B2 "राजनीतिक दल – Nepalees")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%A6%E0%A4%B2 "दल – Newari")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Politisk_parti "Politisk parti – Noors - Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Politisk_parti "Politisk parti – Noors - Bokmål")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Partit_politic "Partit politic – Occitaans")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A9%80_%E0%A8%A6%E0%A8%B2 "ਸਿਆਸੀ ਦਲ – Punjabi")
- [Papiamentu](https://pap.wikipedia.org/wiki/Partido_pol%C3%ADtiko "Partido polítiko – Papiaments")
- [Pälzisch](https://pfl.wikipedia.org/wiki/Politische_Partei "Politische Partei – Paltsisch")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Partia_polityczna "Partia polityczna – Pools")
- [Piemontèis](https://pms.wikipedia.org/wiki/Part%C3%AC_pol%C3%ACtich "Partì polìtich – Piëmontees")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%AA "سیاسی جماعت – Western Punjabi")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF "گوند – Pasjtoe")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Partido_pol%C3%ADtico "Partido político – Portugees")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Kawpay_rak%27isqa "Kawpay rak'isqa – Quechua")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Partid_politic "Partid politic – Roemeens")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F "Политическая партия – Russisch")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%96%D1%8F "Політічна партія – Roetheens")
- [संस्कृतम्](https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A5%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A5%8D "राजनैतिकदलम् – Sanskriet")
- [Саха тыла](https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D1%8D_%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%B9%D0%B0%D1%82%D0%B0 "Бэлиитикэ баартыйата – Jakoets")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Partitu_pul%C3%ACticu "Partitu pulìticu – Siciliaans")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Poleetical_pairty "Poleetical pairty – Schots")
- [Davvisámegiella](https://se.wikipedia.org/wiki/Bellodat "Bellodat – Noord-Samisch")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Politi%C4%8Dka_stranka "Politička stranka – Servo-Kroatisch")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%AF%E0%B7%9A%E0%B7%81%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B6%B1_%E0%B6%B4%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82 "දේශපාලන පක්ෂ – Singalees")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Political_party "Political party – Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Politick%C3%A1_strana "Politická strana – Slowaaks")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Politi%C4%8Dna_stranka "Politična stranka – Sloveens")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Xisbi_siyaasad "Xisbi siyaasad – Somalisch")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Partit%C3%AB_politike "Partitë politike – Albanees")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0 "Политичка странка – Servisch")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Politiskt_parti "Politiskt parti – Zweeds")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Chama_cha_kisiasa "Chama cha kisiasa – Swahili")
- [Ślůnski](https://szl.wikipedia.org/wiki/Polityczn%C5%8F_partyj%C5%8F "Politycznŏ partyjŏ – Silezisch")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%85%E0%AE%B0%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%B2%E0%AF%8D_%E0%AE%95%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9A%E0%AE%BF "அரசியல் கட்சி – Tamil")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80 "రాజకీయ పార్టీ – Telugu")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D2%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%B8_%D1%81%D0%B8%D1%91%D1%81%D3%A3 "Ҳизби сиёсӣ – Tadzjieks")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87 "พรรคการเมือง – Thai")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Partidong_pampolitika "Partidong pampolitika – Tagalog")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Siyasi_parti "Siyasi parti – Turks")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D3%99%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D1%84%D0%B8%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D3%99%D1%80 "Сәяси фиркаләр – Tataars")
- [Twi](https://tw.wikipedia.org/wiki/Amany%C9%94_kuo "Amanyɔ kuo – Twi")
- [ئۇيغۇرچە / Uyghurche](https://ug.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%89%D9%8A%DB%95 "پارتىيە – Oeigoers")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%96%D1%8F "Політична партія – Oekraïens")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%AA "سیاسی جماعت – Urdu")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Siyosiy_partiyalar "Siyosiy partiyalar – Oezbeeks")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Partio_pu%C5%82%C3%ACtego "Partio pułìtego – Venetiaans")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_ph%C3%A1i_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B "Đảng phái chính trị – Vietnamees")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Partido_politikal "Partido politikal – Waray")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E6%94%BF%E5%85%9A "政党 – Wuyu")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90 "პოლიტიკური პარტია – Mingreels")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%A4%D7%90%D7%9C%D7%99%D7%98%D7%99%D7%A9%D7%A2_%D7%A4%D7%90%D7%A8%D7%98%D7%99%D7%99 "פאליטישע פארטיי – Jiddisch")
- [Yorùbá](https://yo.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%B8gb%E1%BA%B9%CC%81_ol%C3%B3%E1%B9%A3%C3%A8l%C3%BA "Ẹgbẹ́ olóṣèlú – Yoruba")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%94%BF%E5%85%9A "政党 – Chinees")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A8ng-t%C3%B3ng "Chèng-tóng – Minnanyu")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%94%BF%E9%BB%A8 "政黨 – Kantonees")

[Koppelingen bewerken](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q7278#sitelinks-wikipedia "Taalkoppelingen bewerken")

- [Artikel](/wiki/Politieke_partij "Inhoudspagina bekijken [c]")
- [Overleg](/w/index.php?title=Overleg:Politieke_partij&action=edit&redlink=1 "Overleg over deze pagina (de pagina bestaat niet) [t]")

Nederlands

- [Lezen](/wiki/Politieke_partij)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=history "Eerdere versies van deze pagina [h]")

Hulpmiddelen

Hulpmiddelen

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Handelingen


- [Lezen](/wiki/Politieke_partij)
- [Bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit "Deze pagina bewerken [v]")
- [Brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit "Broncode van deze pagina bewerken [e]")
- [Geschiedenis weergeven](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=history)

Algemeen


- [Links naar deze pagina](/wiki/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Politieke_partij "Lijst met alle pagina's die naar deze pagina verwijzen [j]")
- [Gerelateerde wijzigingen](/wiki/Speciaal:RecenteWijzigingenGelinkt/Politieke_partij "Recente wijzigingen in pagina's waar deze pagina naar verwijst [k]")
- [Bestand uploaden](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=nl "Bestanden uploaden [u]")
- [Speciale pagina's](/wiki/Speciaal:SpecialePaginas "Lijst met alle speciale pagina's [q]")
- [Permanente koppeling](/w/index.php?title=Politieke_partij&oldid=68094912 "Permanente koppeling naar deze versie van deze pagina")
- [Paginagegevens](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=info "Meer informatie over deze pagina")
- [Deze pagina citeren](/w/index.php?title=Speciaal:Citeren&page=Politieke_partij&id=68094912&wpFormIdentifier=titleform "Informatie over hoe u deze pagina kunt citeren")
- [Verkorte URL verkrijgen](/w/index.php?title=Speciaal:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FPolitieke_partij)
- [QR-code downloaden](/w/index.php?title=Speciaal:QrCode&url=https%3A%2F%2Fnl.wikipedia.org%2Fwiki%2FPolitieke_partij)
- [Wikidata-item](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q7278 "Koppeling naar item in verbonden gegevensrepository [g]")

Afdrukken/exporteren


- [Boek aanmaken](/w/index.php?title=Speciaal:Boek&bookcmd=book_creator&referer=Politieke+partij)
- [Downloaden als PDF](/w/index.php?title=Speciaal:DownloadAsPdf&page=Politieke_partij&action=show-download-screen)
- [Afdrukversie](/w/index.php?title=Politieke_partij&printable=yes "Printvriendelijke versie van deze pagina [p]")

In andere projecten


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Political_parties)
- [Wikinieuws](https://nl.wikinews.org/wiki/Categorie:Politieke_partij)

Uiterlijk

naar zijbalk verplaatsenverbergen

Beluister ( [info](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:NL-politieke_partij-article.ogg "commons:File:NL-politieke partij-article.ogg"))

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Een **politieke partij** is een organisatie die erop gericht is door deelname aan [verkiezingen](/wiki/Verkiezing "Verkiezing") invloed te verkrijgen op [overheidsbeleid](/wiki/Overheid "Overheid") in een bepaald [geografisch](/wiki/Geografie "Geografie") gebied.[\[1\]](#cite_note-Ware-1) Vaak gaat het hier om verkiezingen van het nationale parlement,[\[2\]](#cite_note-2) maar er kunnen ook partijen zijn die alleen lokaal, regionaal of Europees deelnemen aan verkiezingen.

Een politieke partij wordt gevormd door mensen die het eens zijn over een aantal politieke beginselen,[\[3\]](#cite_note-3) alhoewel er maar weinig partijen zijn waar alle leden het over alle beginselen eens zijn.[\[1\]](#cite_note-Ware-1)

Hoewel het tegenwoordig vaak wel het geval is, zijn politieke partijen geen voorwaarde voor het functioneren van een [parlementaire stelsel](/wiki/Parlementair_systeem "Parlementair systeem"). Waar de [parlementsleden](/wiki/Parlementslid "Parlementslid") eerder onafhankelijk werkten en zich verenigden in informele allianties en [kiesverenigingen](/w/index.php?title=Kiesvereniging&action=edit&redlink=1 "Kiesvereniging (de pagina bestaat niet)"), ontstonden pas daarna meerdere grote politieke partijen.

In veel democratische landen, zo ook in [België](/wiki/Belgi%C3%AB_(hoofdbetekenis) "België (hoofdbetekenis)") en [Nederland](/wiki/Nederland_(hoofdbetekenis) "Nederland (hoofdbetekenis)"), is het gebruikelijk dat personen die [politieke](/wiki/Politiek "Politiek") functies vervullen, lid zijn van een politieke partij.[\[4\]](#cite_note-DW-4) Maar dit is niet altijd het geval.

In [dictaturen](/wiki/Dictatuur "Dictatuur") en [eenpartijstaten](/wiki/Eenpartijstelsel "Eenpartijstelsel") heeft de leidende politieke partij een andere functie dan in een [democratie](/wiki/Democratie "Democratie"), In die gevallen is er slechts een partij die veel invloed heeft terwijl een politieke [oppositie](/wiki/Oppositie_(politiek) "Oppositie (politiek)") meestal ontbreekt of ondergronds opereert.

## Begripsgeschiedenis

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=1 "Bewerk dit kopje: Begripsgeschiedenis") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=1 "De broncode bewerken van de sectie: Begripsgeschiedenis")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Henry_St_John%2C_1st_Viscount_Bolingbroke_%281678-1751%29.jpg/260px-Henry_St_John%2C_1st_Viscount_Bolingbroke_%281678-1751%29.jpg)](/wiki/Bestand:Henry_St_John,_1st_Viscount_Bolingbroke_(1678-1751).jpg) Henry St. John, 1e Viscount Bolingbroke (1678-1751)

Hoewel historici soms spreken over de "partijen" in de [klassieke oudheid](/wiki/Klassieke_oudheid "Klassieke oudheid"), [middeleeuwen](/wiki/Middeleeuwen "Middeleeuwen") of [vroegmoderne tijd](/wiki/Vroegmoderne_Tijd "Vroegmoderne Tijd"), waren dit naar hedendaagse begrippen geen partijen maar _facties_. Het onderscheid tussen deze twee typen groeperingen werd gemaakt door de Engelse parlementariër [Bolingbroke](/w/index.php?title=Henry_St._John,_1e_Viscount_Bolingbroke&action=edit&redlink=1 "Henry St. John, 1e Viscount Bolingbroke (de pagina bestaat niet)") (vroege 18e eeuw), voor wie een factie een bepaald deelbelang, maar een partij het _nationaal_ belang diende.

Bolingbroke vond nog dat partijen tijdelijke groeperingen moesten zijn, bedoeld om wanbestuur door koning of regering recht te zetten. Het idee van een permanente politieke partij gaat terug op [Edmund Burke](/wiki/Edmund_Burke "Edmund Burke") (tweede helft 18e eeuw), die verder het criterium van het dienen van een nationaal belang (c.q. een visie daarop) overnam van Bolingbroke.

De [conservatief](/wiki/Conservatisme "Conservatisme") Burke stond vrijwel alleen in zijn positieve opvatting over partijen en partijvorming. Volgelingen van de andere twee grote stromingen van zijn tijd, de [liberalen](/wiki/Liberalisme "Liberalisme") en de [radicaaldemocraten](/w/index.php?title=Radicaaldemocraten&action=edit&redlink=1 "Radicaaldemocraten (de pagina bestaat niet)"), wantrouwden politieke organisatie. De liberalen waren bang voor partijen omdat deze weleens de stem van de (arme) meerderheid zouden gaan vertolken, tegen de belangen van de (vermogende) minderheid in. De liberale staatsgeleerden ontwierpen daarom constituties met speciale regelingen (zoals de Amerikaanse _[checks and balances](/wiki/Checks_and_balances "Checks and balances")_) om partij- en meerderheidsvorming zo moeilijk mogelijk te maken.[\[5\]](#cite_note-:0-5) Voor de radicaaldemocraten gold het omgekeerde bezwaar: zij waren juist bang dat partijen de eenheid van het volk in de weg zouden zitten en de " [volkswil](/wiki/Algemene_wil "Algemene wil")" zouden versplinteren.

Het duurde nog tot midden 19e eeuw voordat partijen ontstonden die aan de betekenis van Burke voldeden. De eerste kwamen op in het [Verenigd Koninkrijk](/wiki/Verenigd_Koninkrijk_van_Groot-Brittanni%C3%AB_en_Ierland "Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland"), waar de [Tories](/wiki/Tory_Party "Tory Party") en [Whigs](/wiki/Whig_Party_(Verenigd_Koninkrijk) "Whig Party (Verenigd Koninkrijk)") rond die tijd tot partijvorming overgingen. Beide waren op dat moment al lang bestaande stromingen. In Nederland duurde het tot 1879 tot de eerste partij werd opgericht, de [ARP](/wiki/Anti-Revolutionaire_Partij "Anti-Revolutionaire Partij") (aldus Tromp, die de [SDB](/wiki/Sociaal-Democratische_Bond "Sociaal-Democratische Bond") niet meetelt omdat deze niet van plan was aan verkiezingen mee te doen).[\[5\]](#cite_note-:0-5)

## Functies van politieke partijen

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=2 "Bewerk dit kopje: Functies van politieke partijen") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=2 "De broncode bewerken van de sectie: Functies van politieke partijen")\]

Volgens veel [politicologen](/wiki/Politicologie "Politicologie") vervullen politieke partijen een zeer belangrijke rol in moderne [representatieve democratieën](/wiki/Representatieve_democratie "Representatieve democratie").[\[4\]](#cite_note-DW-4)[\[6\]](#cite_note-6)[\[7\]](#cite_note-MRG-7) Politieke partijen hebben een belangrijke functie bij [verkiezingen](/wiki/Verkiezingen "Verkiezingen") en in het formuleren en implementeren van overheidsbeleid.[\[8\]](#cite_note-8)

Tijdens verkiezingen mobiliseren politieke partijen burgers om deel te nemen aan het democratische proces.[\[4\]](#cite_note-DW-4)[\[9\]](#cite_note-9) Ze mobiliseren [kiezers](/wiki/Kiezer "Kiezer") om op te komen bij de verkiezingen en leden en sympathisanten om deel te nemen aan de [verkiezingscampagne](/wiki/Verkiezingscampagne "Verkiezingscampagne"). Door in verschillende campagnes heldere en consistente posities in te nemen, kunnen politieke partijen het makkelijker maken voor kiezers om standpunten in te nemen over politieke vraagstukken en een keuze te maken bij verkiezingen: ze kunnen de partij volgen die het altijd voor hun belang opneemt.[\[4\]](#cite_note-DW-4) Daarnaast voorzien politieke partijen kiezers van informatie over politieke vraagstukken. Ze brengen bepaalde vraagstukken onder de aandacht van de kiezers en proberen ze over te halen bepaalde standpunten in te nemen.[\[4\]](#cite_note-DW-4)

Voor verkiezingen stellen politieke partijen de [kandidaten](/wiki/Verkiezingskandidaat "Verkiezingskandidaat") en het [verkiezingsprogramma](/wiki/Verkiezingsprogramma "Verkiezingsprogramma") vast. Zo hebben zij een zeer belangrijke rol in het bepalen van het politieke leiderschap van een gebied. In bijna alle hedendaagse democratieën zijn de belangrijke politici lid van een politieke partij.[\[4\]](#cite_note-DW-4) Naast het selecteren van politieke leiders hebben partijen een belangrijke rol in het [socialiseren](/wiki/Socialisatie_(sociale_wetenschappen) "Socialisatie (sociale wetenschappen)") en opleiden van politieke leiders. Veel politici hebben een achtergrond in de interne partijorganisatie van een partij, zoals in een [politieke jongerenorganisatie](/wiki/Politieke_jongerenorganisatie "Politieke jongerenorganisatie").[\[4\]](#cite_note-DW-4) Politieke partijen geven een stem aan de politieke belangen van de groepen die ze vertegenwoordigen.[\[4\]](#cite_note-DW-4) Politieke partijen verschillen van [belangengroepen](/wiki/Belangengroep "Belangengroep"), die ook een stem geven aan bepaalde belangen in dat zij in hun [verkiezingsprogramma](/wiki/Verkiezingsprogramma "Verkiezingsprogramma") verschillende belangen samen.[\[4\]](#cite_note-DW-4)[\[7\]](#cite_note-MRG-7) [One-issuepartijen](/wiki/One-issuepartij "One-issuepartij") richtten zich juist op een belang en verschillen zo sterk van andere partijen.

Na de verkiezingen proberen politieke partijen hun [verkiezingsprogramma](/wiki/Verkiezingsprogramma "Verkiezingsprogramma")'s te vertalen in beleid. Zo hebben zij een belangrijke rol in het vaststellen van de beleidsdoelen van de overheid.[\[4\]](#cite_note-DW-4)[\[7\]](#cite_note-MRG-7) Dit doen ze door een [regering](/wiki/Regering "Regering") te vormen, die bij haar voorstellen kan rekenen op een meerderheid van het parlement. Als een partij eenmaal een meerderheid heeft in het parlement, dan kan zij een [eenpartijregering](/w/index.php?title=Eenpartijregering&action=edit&redlink=1 "Eenpartijregering (de pagina bestaat niet)") vormen. Zijn er meerdere partijen nodig voor een politieke meerderheid, dan kan er een [coalitie](/wiki/Coalitie "Coalitie") gevormd worden of een [minderheidskabinet](/wiki/Minderheidskabinet "Minderheidskabinet").[\[4\]](#cite_note-DW-4) Naast de partijen die deelnemen aan het kabinet, zijn er bijna altijd partijen die de [oppositie](/wiki/Oppositie_(politiek) "Oppositie (politiek)") vormen. Zij kunnen zo alternatieven bieden voor en kritiek geven op de beleidsvoornemens van het kabinet.[\[4\]](#cite_note-DW-4)[\[10\]](#cite_note-10) Door in [fractieverband](/wiki/Fractie_(politiek) "Fractie (politiek)"), met [fractiediscipline](/wiki/Fractiediscipline "Fractiediscipline") en fractiespecialisten, samen te werken kunnen parlementariërs het wetgevende proces efficiënter maken.[\[4\]](#cite_note-DW-4)[\[11\]](#cite_note-11) Omdat ministers bijna altijd partijpolitici zijn, kunnen partijen controle uitoefenen op de manier waarop overheidsbeleid geïmplementeerd wordt.[\[4\]](#cite_note-DW-4) Politieke partijen worden zo [politiek verantwoordelijk](/wiki/Ministeri%C3%ABle_verantwoordelijkheid "Ministeriële verantwoordelijkheid") voor het gevoerde beleid. Dan kunnen vervolgens bij de volgende verkiezingen die partijen die de regering hebben gevormd, door de kiezers afgerekend of beloond worden op het gevoerde beleid.[\[4\]](#cite_note-DW-4)

Deze functies zijn allemaal [ideaaltypisch](/wiki/Ideaaltype "Ideaaltype") en partijen zijn in verschillende mate in staat om deze functies daadwerkelijk uit te voeren.

## Partijorganisatie

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=3 "Bewerk dit kopje: Partijorganisatie") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=3 "De broncode bewerken van de sectie: Partijorganisatie")\]

Een politieke partij valt uiteen in verschillende delen: de buitenparlementaire organisatie en de vertegenwoordigers in raden en besturen. Op verschillende niveaus kan deze structuur weer terugkeren.

De buitenparlementaire organisatie van partij bestaat uit de leden van een partij en de organisatiestructuur die is ingesteld om aan besluitvorming vorm te geven. Vaak wordt een partij bestuurd door een [partijbestuur](/wiki/Partijbestuur "Partijbestuur"), voorgezeten in door een [partijvoorzitter](/wiki/Partijvoorzitter "Partijvoorzitter"). In veel politieke partijen is het [partijcongres](/wiki/Partijcongres "Partijcongres") het belangrijkste besluitvormend orgaan dat bijvoorbeeld [verkiezingsprogramma](/wiki/Verkiezingsprogramma "Verkiezingsprogramma")'s vaststelt. Soms heeft een partij een [partijraad](/wiki/Partijraad "Partijraad") die de leden van de partij tussen partijcongressen door vertegenwoordigt. Tot de buitenparlementaire organisatie van een partij hoort ook de [politieke jongerenorganisatie](/wiki/Politieke_jongerenorganisatie "Politieke jongerenorganisatie") van een partij, waarin de jongeren van een partij gevormd worden en het [wetenschappelijk bureau](/wiki/Wetenschappelijk_bureau "Wetenschappelijk bureau") of [studiedienst](/wiki/Studiedienst "Studiedienst"), die beleidsvoornemens van een partij wetenschappelijk onderbouwt.

Als een politieke partij in een vertegenwoordigend orgaan zetels heeft, vormt zij een [fractie](/wiki/Fractie_(politiek) "Fractie (politiek)").[\[12\]](#cite_note-TKR-12) Deze fractie wordt geleid door de [fractievoorzitter](/wiki/Fractievoorzitter "Fractievoorzitter"). Een partij kan daarnaast ook leden hebben in het besturende orgaan, bv. het [kabinet](/wiki/Kabinet_(politiek) "Kabinet (politiek)"). Samen vormen de fractie en het smaldeel in het bestuur de politieke top van een partij.

Deze structuur kan terugkeren op verschillende [bestuurslagen](/wiki/Bestuurslaag "Bestuurslaag"): zo hebben veel partijen [partijafdelingen](/w/index.php?title=Partijafdeling&action=edit&redlink=1 "Partijafdeling (de pagina bestaat niet)") op regionaal en lokaal niveau en hebben zij daar weer lokale fracties, een afdelingsbestuur en een besluitvormend orgaan, vaak [algemene ledenvergadering](/wiki/Algemene_ledenvergadering "Algemene ledenvergadering") geheten. Op Europees niveau zijn veel partijen georganiseerd in een [Europese politieke partij](/wiki/Europese_politieke_partij "Europese politieke partij"), met een gerelateerde Europese fractie.

Het [politiek leiderschap](/wiki/Politiek_leider "Politiek leider") van een partij kan verschillende zwaartepunten hebben: in sommige politieke partijen valt dit samen met de [leider van de regering](/wiki/Regeringsleider "Regeringsleider"), in andere met een andere [ministers](/wiki/Minister "Minister"), in weer anderen is de fractievoorzitter in het nationale parlement de politiek leider maar soms valt deze functie juist bij de [partijvoorzitter](/wiki/Partijvoorzitter "Partijvoorzitter").

[Communistische](/wiki/Communisme "Communisme") partijen zijn op [democratisch centralistische](/wiki/Democratisch_centralisme "Democratisch centralisme") wijze georganiseerd. Dit houdt in dat de belangrijkste besluiten op het hoogste niveau genomen worden: in het [politbureau](/wiki/Politbureau "Politbureau"). Het politbureau werd benoemd uit het [Centraal Comité](/wiki/Centraal_Comit%C3%A9 "Centraal Comité"), dat op zijn beurt verkozen was uit het [partijcongres](/wiki/Partijcongres "Partijcongres").

In het geval van [one-issuepartijen](/wiki/One-issuepartij "One-issuepartij") hebben buitenparlementaire organisaties en activiteiten vaak veel invloed op de ontwikkelingen binnen de partij. Deze [politiek activistische partijen](/wiki/Politiek_activisme "Politiek activisme") en bewegingen zijn vaak nauw verweven met maatschappelijke organisaties zoals [belangenorganisaties](/wiki/Belangenorganisatie "Belangenorganisatie") en [actiegroepen](/w/index.php?title=Actiegroep_(term)&action=edit&redlink=1 "Actiegroep (term) (de pagina bestaat niet)").

## Juridische status

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=4 "Bewerk dit kopje: Juridische status") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=4 "De broncode bewerken van de sectie: Juridische status")\]

De juridische status van partijen verschilt van land tot land. In Nederland wordt de term "politieke partij" niet gebruikt in de [grondwet](/wiki/Grondwet "Grondwet") of de [Kieswet](/wiki/Kieswet_(Nederland) "Kieswet (Nederland)"). In juridische zin kan elke [vereniging met volledige rechtsbevoegdheid](/wiki/Vereniging_met_volledige_rechtsbevoegdheid "Vereniging met volledige rechtsbevoegdheid") als politieke partij fungeren. Meestal zijn politieke partijen [verenigingen](/wiki/Vereniging_(rechtspersoon) "Vereniging (rechtspersoon)") waarin de besluitvorming en het beleid op een democratische manier vormgegeven wordt, maar in de praktijk kan een politieke partij ook een [beweging](/wiki/Beweging_(sociologie) "Beweging (sociologie)") zijn waarin een [leider of leidster](/wiki/Politiek_leider "Politiek leider") de politieke koers en het partijbeleid op een [autocratische wijze](/wiki/Autocratie "Autocratie") bepaalt.

De Kieswet schrijft voor dat politieke partijen een [kandidatenlijst](/wiki/Kandidatenlijst "Kandidatenlijst") moeten indienen om mee te kunnen doen bij een verkiezing. Politieke partijen zijn rechtspersonen naar [privaatrecht](/wiki/Privaatrecht "Privaatrecht"). De interne organisatie is privaatrechtelijk van aard. De activiteiten openbaren zich evenwel in het [publiekrechtelijke](/wiki/Publiekrecht "Publiekrecht") domein. De [wet financiering politieke partijen](/w/index.php?title=Wet_financiering_politieke_partijen&action=edit&redlink=1 "Wet financiering politieke partijen (de pagina bestaat niet)") spreekt wel over politieke partijen.[\[13\]](#cite_note-WetFinanciering-13)[\[14\]](#cite_note-14)[\[15\]](#cite_note-15)

In België hoeven politieke partijen géén rechtspersoonlijkheid te hebben. Kieslijsten worden formeel ingediend door groeperingen van burgers. In de praktijk zal een politieke partij wel een [vereniging zonder winstoogmerk](/wiki/Vereniging_zonder_winstoogmerk "Vereniging zonder winstoogmerk") oprichten om een bepaald onderdeel van haar werking te organiseren.

## Programma's, gedachtegoed en partijfamilies

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=5 "Bewerk dit kopje: Programma's, gedachtegoed en partijfamilies") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=5 "De broncode bewerken van de sectie: Programma's, gedachtegoed en partijfamilies")\]

Voor veel politieke partijen is het gedachtegoed van een partij belangrijk. Dit valt vaak uiteen in de politieke principes, vastgelegd in een [beginselprogramma](/wiki/Beginselprogramma "Beginselprogramma"), en de concrete beleidsvoorstellen, vastgelegd in [verkiezingsprogramma](/wiki/Verkiezingsprogramma "Verkiezingsprogramma")'s. Bij de [functies](#Functies_van_politieke_partijen) van een politieke partij om belangen een stem te geven, belangen te verenigen, het bieden van keuzes aan burgers en het sturen van overheidsbeleid is dit gedachtegoed zeer belangrijk.[\[16\]](#cite_note-16)[\[17\]](#cite_note-KVB-17)

De mate waarin partijen de nadruk leggen op hun beginselen, dan wel op hun beleidsvoornemens onderscheid [beginselpartijen](/wiki/Beginselpartij "Beginselpartij") en programpartijen. Beginselpartijen leggen de nadruk op het getuigen van hun principes en programpartijen op het realiseren van hun verkiezingsprogramma.

Partijen uit verschillende landen met hetzelfde gedachtegoed worden vaak ingedeeld in "familles spirituelles" of [partijfamilies](/w/index.php?title=Partijfamilies&action=edit&redlink=1 "Partijfamilies (de pagina bestaat niet)").[\[1\]](#cite_note-Ware-1) De voornaamste partijfamilies zijn:[\[17\]](#cite_note-KVB-17)

1. [Liberale partijen](/wiki/Liberalisme "Liberalisme")
2. [Conservatieve partijen](/wiki/Conservatisme "Conservatisme")
3. [Socialistische](/wiki/Socialisme "Socialisme") en [sociaaldemocratische partijen](/wiki/Sociaaldemocratie "Sociaaldemocratie")
4. [Christendemocratische partijen](/wiki/Lijst_van_christendemocratische_partijen "Lijst van christendemocratische partijen")
5. [Communistische partijen](/wiki/Communisme "Communisme")
6. [Boerenpartijen](/wiki/Agrarisme "Agrarisme")
7. [Regionalistische](/wiki/Regionalisme_(politiek) "Regionalisme (politiek)") of [separatistische partijen](/wiki/Separatisme "Separatisme")
8. [Radicaal-rechtse partijen](/wiki/Extreemrechts "Extreemrechts")
9. [Groene partijen](/wiki/Ecologisme "Ecologisme")

## Lijsten, kandidaten en fracties

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=6 "Bewerk dit kopje: Lijsten, kandidaten en fracties") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=6 "De broncode bewerken van de sectie: Lijsten, kandidaten en fracties")\]

De manier waarop politieke partijen kandidaten stellen voor verkiezingen verschilt van land tot land en is afhankelijk van het [kiesstelsel](/wiki/Kiesstelsel "Kiesstelsel").

In landen met [evenredige vertegenwoordiging](/wiki/Evenredige_vertegenwoordiging "Evenredige vertegenwoordiging"), zoals Nederland en België stellen partijen (verschillende) [kandidatenlijsten](/wiki/Kandidatenlijst "Kandidatenlijst") vast. Deze worden vastgesteld op het [partijcongres](/wiki/Partijcongres "Partijcongres") of juist op regionale algemene ledenvergaderingen. Hierop staan de kandidaten voor het nationale parlement, maar ook vaak op onverkiesbare plaatsen prominente [lijstduwers](/wiki/Lijstduwer "Lijstduwer"). Aan het hoofd van de lijst, staat de [lijsttrekker](/wiki/Lijsttrekker "Lijsttrekker"), in Nederland, vaak de [politiek leider](/wiki/Politiek_leider "Politiek leider"). Om hun kansen te vergroten zetels in het parlement te krijgen is het mogelijk, in sommige [kiesstelsels](/wiki/Kiesstelsel "Kiesstelsel") om [lijstverbindingen](/wiki/Lijstverbinding "Lijstverbinding") aan te gaan of [kartellijsten](/wiki/Kartellijst "Kartellijst") te vormen.

In landen met een [districtenstelsel](/wiki/Districtenstelsel "Districtenstelsel"), zoals het [Verenigd Koninkrijk](/wiki/Verenigd_Koninkrijk "Verenigd Koninkrijk") en de [Verenigde Staten](/wiki/Verenigde_Staten "Verenigde Staten") stelt vaak de lokale afdeling vast wie er kandidaat is. In het Verenigd Koninkrijk ligt deze functie bij het lokale partijbestuur, in de Verenigde Staten kunnen kiezers vaak in [voorverkiezingen](/wiki/Voorverkiezing "Voorverkiezing") of [open vergaderingen](/wiki/Caucus_(politiek) "Caucus (politiek)") bepalen wie er kandidaat zal zijn.

Na de verkiezingen vormen de gekozenen van een lijst (vaak) een [fractie](/wiki/Fractie_(politiek) "Fractie (politiek)").[\[12\]](#cite_note-TKR-12) Soms maken parlementariërs zich [los van hun eigen fractie om een eigen fractie te vormen](/wiki/Lijst_van_Nederlandse_parlementaire_afsplitsingen "Lijst van Nederlandse parlementaire afsplitsingen") of sluiten ze zich aan bij de fractie van een andere partij. Tussendoor kunnen parlementariërs het parlement verlaten om bv. minister te worden. In landen met een evenredig kiesstelsel worden ze opgevolgd door de volgende van de lijst. In landen met een districtenstelsel is er vaak een speciale verkiezing nodig om de opvolging te bepalen of wordt er iemand tijdelijk benoemd.

## Classificatie

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=7 "Bewerk dit kopje: Classificatie") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=7 "De broncode bewerken van de sectie: Classificatie")\]

Een veel gebruikte [typologie](/wiki/Typologie "Typologie") van politieke partijen in parlementaire stelsels gaat terug op het werk van [Duverger](/w/index.php?title=Maurice_Duverger&action=edit&redlink=1 "Maurice Duverger (de pagina bestaat niet)") en onderscheidt drie typen met de volgende kenmerken.[\[18\]](#cite_note-:1-18)[\[19\]](#cite_note-:2-19)

- Een elite- of [kaderpartij](/w/index.php?title=Kaderpartij&action=edit&redlink=1 "Kaderpartij (de pagina bestaat niet)") is een partij van en voor de elite, georganiseerd langs persoonlijke lijnen. Voornaamste doel is het verdelen van privileges onder de aanhang.
- Een [massapartij](/w/index.php?title=Massapartij&action=edit&redlink=1 "Massapartij (de pagina bestaat niet)") is een ideologisch geïnspireerde partij die zich richt op het vestigen of gebruiken van algemeen kiesrecht om de belangen van de massa (de [arbeidersklasse](/wiki/Werkende_klasse "Werkende klasse"), de ' [kleyne luyden](/wiki/Kleyne_luyden "Kleyne luyden")') te behartigen. De partijleiding legt verantwoording af aan de achterban.
- Een volkspartij of [catch-all _-partij_](/wiki/Big_tent "Big tent") is het dominante type in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, waar [tweepartijenstelsels](/wiki/Tweepartijensysteem "Tweepartijensysteem") bestaan. De volkspartij is een verwant verschijnsel in continentaal Europa. Partij die het 'algemeen belang' dient en daarmee een minder duidelijk ideologisch profiel heeft dan de massapartij. De aanhang dient ter promotie van de partij en haar leiding; verantwoording is sterk verminderd. Bij gebrek aan een natuurlijke achterban concurreren volkspartijen om de gunst van de kiezer.

De drie partijtypen worden gezien als een historische opeenvolging langs [dialectische](/wiki/Dialectiek "Dialectiek") lijnen: ieder type partij bevat inherente beperkingen die de organisatie van het volgende type noodzakelijk maakt. De liberale elitepartijen waren dominant in het negentiende-eeuwse stelsel van [censuskiesrecht](/wiki/Censuskiesrecht "Censuskiesrecht") maar verloren hun gepriviligieerde positie door de uitbreiding van het kiesrecht die ze zelf mede mogelijk maakten. Deze uitbreiding riep vanaf het einde van de eeuw de (vooral [socialistische](/wiki/Socialisme "Socialisme")) massapartijen in het leven. De volkspartij begon, midden twintigste eeuw, als een imitatie van de massapartij door de oude elitepartijen, waarna de massapartijen zelf zich genoodzaakt zagen dit effectieve organisatiemodel over te nemen (hoewel het verlies van 'ideologische bagage' electoraal succes ook in de weg kan staan).[\[19\]](#cite_note-:2-19)

Aan de drie types voegden [Katz](/w/index.php?title=Richard_S._Katz&action=edit&redlink=1 "Richard S. Katz (de pagina bestaat niet)") en [Mair](/w/index.php?title=Peter_Mair&action=edit&redlink=1 "Peter Mair (de pagina bestaat niet)") een vierde toe, de _kartelpartij_ (niet te verwarren met het Belgisch begrip [kartel](/wiki/Kartel_(politiek) "Kartel (politiek)")), waarvan zij de opkomst in de jaren 70 plaatsten.[\[18\]](#cite_note-:1-18) Dit partijtype is gekenmerkt door de vorming van een samenzwering tussen partijen, gericht op het voortbestaan van het politieke bestel en de [staatsraison](/w/index.php?title=Staatsraison&action=edit&redlink=1 "Staatsraison (de pagina bestaat niet)") in plaats van het dienen van het electoraat of het verwezenlijken van [ideologische](/wiki/Ideologie "Ideologie") principes. Andere kenmerken zijn financiering door overheidssubsidies in plaats van betalende leden en een professionele, bestuurlijke houding ten aanzien van de politiek. Katz en Mair formuleerden hun stelling over de opkomst van de kartelpartij in de jaren 90, reagerend op de toen gangbare stelling dat politieke partijen aan invloed verloren. Het begrip kartelpartij is echter controversiëler gebleken dan de andere types; voornaamste criticus was [Koole](/wiki/Ruud_Koole "Ruud Koole"), die het begrip niet helder afgebakend vond en de empirische onderbouwing van Katz en Mair niet overtuigend achtte.[\[19\]](#cite_note-:2-19)

## Partijenstelsel

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=8 "Bewerk dit kopje: Partijenstelsel") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=8 "De broncode bewerken van de sectie: Partijenstelsel")\]

[Politicologen](/wiki/Politicologie "Politicologie") hebben de verschillende stelsel van politieke partijen in verschillende landen vergeleken en zijn gekomen tot verschillende classificaties van het partijenstelsel.[\[20\]](#cite_note-Mair-20) De meest simpele classificatie kijkt naar het aantal partijen en maakt een onderscheid tussen:[\[21\]](#cite_note-21)[\[22\]](#cite_note-22)

- [Een-partijenstelsels](/wiki/Eenpartijstelsel "Eenpartijstelsel"), waar er maar één partij in het nationale parlement vertegenwoordigd is, zoals de meeste communistische staten en dictaturen.
- Twee-partijenstelsels, waar er twee partijen in het nationale parlement vertegenwoordigd zijn, zoals in de [Verenigde Staten](/wiki/Verenigde_Staten "Verenigde Staten").
- [Meerpartijenstelsels](/wiki/Meerpartijenstelsel "Meerpartijenstelsel"), waar er meer dan twee partijen in het nationale parlement vertegenwoordigd zijn, zoals in veel West-Europese landen, bv. in [België](/wiki/Belgi%C3%AB_(hoofdbetekenis) "België (hoofdbetekenis)") en [Nederland](/wiki/Nederland_(hoofdbetekenis) "Nederland (hoofdbetekenis)").

Sommige auteurs leggen de nadruk op de relatieve grootte van partijen en kunnen zo een onderscheid maken tussen dominante partijenstelsels, waarin een partij veel groter is dan alle andere partijen, zoals in [Zweden](/wiki/Zweden "Zweden"), en bv. twee-en-een-halve partijenstelsels, waarin er twee grotere partijen zijn en een veel kleinere zoals jarenlang in het [Verenigd Koninkrijk](/wiki/Verenigd_Koninkrijk "Verenigd Koninkrijk") en de [Bondsrepubliek Duitsland](/wiki/Bondsrepubliek_Duitsland "Bondsrepubliek Duitsland").

Andere politicologen leggen de nadruk op de manier waarop politieke partijen met elkaar omgaan als een belangrijk kenmerk van het partijenstelsel:[\[20\]](#cite_note-Mair-20)[\[23\]](#cite_note-Sartori-23)

- Zijn partijen geneigd om met elkaar samen te werken of juist conflict op te zoeken?[\[23\]](#cite_note-Sartori-23)
- Is er een beperkt aantal partijen dat altijd met elkaar regeringen vormt en de andere partijen uitsluit?[\[20\]](#cite_note-Mair-20)[\[24\]](#cite_note-24)
- Richten partijen zich bij verkiezingen op hun eigen betrouwbare basis van kiezers of streven ze er juist naar om nieuwe kiezers te overtuigen?[\[20\]](#cite_note-Mair-20)[\[23\]](#cite_note-Sartori-23)

Op basis hiervan ontwikkelden zij vele ideaaltypen, zoals, bijvoorbeeld gesegmenteerd pluralisme: een partijenstelsel waar wel veel partijen zijn maar deze zijn allemaal georiënteerd naar hun eigen maatschappelijke groepering en zijn sterk georiënteerd op onderlinge samenwerking. Deze dragen zo bij aan een stabiel politiek stelsel, zoals in [Nederland](/wiki/Nederland "Nederland") en [België](/wiki/Belgi%C3%AB_(hoofdbetekenis) "België (hoofdbetekenis)"), tijdens de [verzuiling](/wiki/Verzuiling "Verzuiling"). En gepolariseerd pluralisme: een partijenstelsel waar er veel partijen zijn die scherp tegenover elkaar staan en steeds extremere posities in nemen. Deze dragen zo bij aan politieke instabiliteit zoals in de [Weimarrepubliek](/wiki/Weimarrepubliek "Weimarrepubliek") en Italië na de Tweede Wereldoorlog.

Grote veranderingen in de grootte van bepaalde partijen, maar ook in de manier waarop partijen met elkaar om gaan, wordt partijsysteemverandering genoemd.[\[20\]](#cite_note-Mair-20) De opkomst van de [Lijst Pim Fortuyn](/wiki/Lijst_Pim_Fortuyn "Lijst Pim Fortuyn"), bijvoorbeeld, bij de [Tweede Kamerverkiezingen van 2002](/wiki/Tweede_Kamerverkiezingen_2002 "Tweede Kamerverkiezingen 2002") was zo ingrijpend voor de politieke verhoudingen dat dit een partijsysteemverandering genoemd wordt.[\[25\]](#cite_note-25)

## Financiering

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=9 "Bewerk dit kopje: Financiering") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=9 "De broncode bewerken van de sectie: Financiering")\]

### Nederland

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=10 "Bewerk dit kopje: Nederland") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=10 "De broncode bewerken van de sectie: Nederland")\]

De _Wet van 7 maart 2013, houdende regels inzake de subsidiëring en het toezicht op de financiën van politieke partijen ( [Wet financiering politieke partijen](/w/index.php?title=Wet_financiering_politieke_partijen&action=edit&redlink=1 "Wet financiering politieke partijen (de pagina bestaat niet)"))_ regelt de subsidiëring en het toezicht op de financiën van politieke partijen.[\[13\]](#cite_note-WetFinanciering-13)

Deze bepaalt dat een bijdrage aan de partij van meer dan € 1000 moet worden geregistreerd en aan de overheid gerapporteerd. Deze maakt bijdragen vanaf € 4500 openbaar'

Verder regelt deze wet subsidiëring door de Rijksoverheid. (De _Wet subsidiëring politieke partijen_ is ingetrokken.) Voorwaarde is dat de politieke partij minstens 1000 leden heeft (de [Partij voor de Vrijheid](/wiki/Partij_voor_de_Vrijheid "Partij voor de Vrijheid") voldoet hier niet aan). Een politieke partij kan één [politieke jongerenorganisatie](/wiki/Politieke_jongerenorganisatie "Politieke jongerenorganisatie") aanduiden en met deze jongerenorganisatie een schriftelijke overeenkomst tot subsidieverlening sluiten. Een politieke jongerenorganisatie kan slechts door één politieke partij worden aangeduid. Een politieke partij kan één [politiek-wetenschappelijk instituut](/wiki/Wetenschappelijk_bureau "Wetenschappelijk bureau") aanduiden en met dit instituut een schriftelijke overeenkomst tot subsidieverlening sluiten. Een politiek-wetenschappelijk instituut kan slechts door één politieke partij worden aangeduid.

De wet bepaalt dat een politieke partij die wegens discriminatie wordt veroordeeld tijdelijk geen subsidie krijgt. Ook op grond van andere wetten kan de subsidie geweigerd of gestopt worden, zie ook [Vrouwenstandpunt van de Staatkundig Gereformeerde Partij](/wiki/Vrouwenstandpunt_van_de_Staatkundig_Gereformeerde_Partij "Vrouwenstandpunt van de Staatkundig Gereformeerde Partij").

### België

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=11 "Bewerk dit kopje: België") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=11 "De broncode bewerken van de sectie: België")\]

België is een van de landen met de hoogste partijsubsidiëring van overheidswege: de politieke partijen worden voor ongeveer 75% gefinancierd door de overheid. Deze dotaties werden in 1989 ingevoerd in de nasleep van het [Agustaschandaal](/wiki/Agustaschandaal "Agustaschandaal") met de wet- [Dhoore](/wiki/Luc_Dhoore "Luc Dhoore"), of voluit de _wet van 4 juli 1989 betreffende de beperking en de controle van de verkiezingsuitgaven voor de verkiezingen van de Kamer van volksvertegenwoordigers, de financiering en de open boekhouding van de politieke partijen_.[\[26\]](#cite_note-26)

Nog voor deze wet waren er reeds fractietoelagen, die de kosten van de politieke fracties in het parlement moesten dekken. De facto worden deze echter ook behandeld als partijsubsidiëring. De meeste verkozen raden, van Senaat tot provincieraad en zelfs gemeenteraden, voorzien fractietoelagen. Wat dotaties betreft hebben, in aanvulling van de federale dotaties, het Waals Parlement en vervolgens het Vlaams Parlement (in 2001) ook dotaties in hun reglement ingevoerd.

Fractietoelagen worden verdeeld op basis van het aantal leden in de fractie; meestal is er echter een minimumaantal leden nodig om een fractie te kunnen vormen (vijf in de Kamer, drie in het Vlaams Parlement). De kleinste partijen vallen hier dus meestal buiten. Dotaties daarentegen worden bepaald op basis van het stemmenaantal in de verkiezingen: de federale dotaties zijn echter enkel voor de partijen met minstens één lid in de Kamer van Volksvertegenwoordigers, de Vlaamse dotaties zijn beperkt tot fracties van minstens vijf leden.

Ten gevolge van de opkomst van het [Vlaams Blok](/wiki/Vlaams_Blok "Vlaams Blok") in de jaren 1990 werd jarenlang de discussie gevoerd of de dotatie van deze partij al dan niet moest worden ingehouden. De wet-Dhoore werd zelfs aangepast zodat elke partij de [Universele Verklaring van de Rechten van de Mens](/wiki/Universele_Verklaring_van_de_Rechten_van_de_Mens "Universele Verklaring van de Rechten van de Mens") moest onderschrijven en werd een gerechtelijke procedure ingevoerd om partijdotaties te kunnen afnemen.

## Zie ook

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=12 "Bewerk dit kopje: Zie ook") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=12 "De broncode bewerken van de sectie: Zie ook")\]

- [Lijst van Belgische politieke partijen](/wiki/Lijst_van_Belgische_politieke_partijen "Lijst van Belgische politieke partijen")
- [Lijst van Vlaamse politieke partijen](/wiki/Lijst_van_Vlaamse_politieke_partijen "Lijst van Vlaamse politieke partijen")
- [Lijst van politieke partijen in Nederland](/wiki/Politieke_partijen_in_Nederland "Politieke partijen in Nederland")

## Verwijzingen

\[ [bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&veaction=edit&section=13 "Bewerk dit kopje: Verwijzingen") \| [brontekst bewerken](/w/index.php?title=Politieke_partij&action=edit&section=13 "De broncode bewerken van de sectie: Verwijzingen")\]

01. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Ware_1-0) [_**b**_](#cite_ref-Ware_1-1) [_**c**_](#cite_ref-Ware_1-2)Ware, A. (1996) _Political Parties and Party Systems_
02. [↑](#cite_ref-2)Sjöblom, G. (1968) _Party strategies in a multiparty systems_
03. [↑](#cite_ref-3)Burke, E. (1770) _Thoughts on the Cause of the Present Discontent_
04. ↑ [_**a**_](#cite_ref-DW_4-0) [_**b**_](#cite_ref-DW_4-1) [_**c**_](#cite_ref-DW_4-2) [_**d**_](#cite_ref-DW_4-3) [_**e**_](#cite_ref-DW_4-4) [_**f**_](#cite_ref-DW_4-5) [_**g**_](#cite_ref-DW_4-6) [_**h**_](#cite_ref-DW_4-7) [_**i**_](#cite_ref-DW_4-8) [_**j**_](#cite_ref-DW_4-9) [_**k**_](#cite_ref-DW_4-10) [_**l**_](#cite_ref-DW_4-11) [_**m**_](#cite_ref-DW_4-12) [_**n**_](#cite_ref-DW_4-13) [_**o**_](#cite_ref-DW_4-14)Dalton en Wattenberg 2000 _Parties without Partisans. Political Change in Advanced Industrial Democracies_
05. ↑ [_**a**_](#cite_ref-:0_5-0) [_**b**_](#cite_ref-:0_5-1)[Bart Tromp](/wiki/Bart_Tromp "Bart Tromp") (1993). _De wetenschap der politiek: verkenningen_. DSWO Press.
06. [↑](#cite_ref-6)Schattschneider, E.E. (1942) _Party Government_
07. ↑ [_**a**_](#cite_ref-MRG_7-0) [_**b**_](#cite_ref-MRG_7-1) [_**c**_](#cite_ref-MRG_7-2)Klingemann, H.D. R.I. Hofferbert, and I. Budge (1994) _Parties, Policies and Democracy_
08. [↑](#cite_ref-8)V.O Key (1964) _Politics, Parties, and Pressure Groups_
09. [↑](#cite_ref-9)Rosenstone en Hansen (1993) _Mobilization, participation, and American democracy_
10. [↑](#cite_ref-10)Dahl, R. "Political oppositions in Western democracies"
11. [↑](#cite_ref-11)Budge, I and H. Keman (1990) _Party and Democracy: Testing a Theory of Formation, Functioning, and Termination of Governments in 20 Democracies_
12. ↑ [_**a**_](#cite_ref-TKR_12-0) [_**b**_](#cite_ref-TKR_12-1)Zolang zij voldoen aan de regels van dit orgaan wat betreft bv. grootte.
13. ↑ [_**a**_](#cite_ref-WetFinanciering_13-0) [_**b**_](#cite_ref-WetFinanciering_13-1)[Wet financiering politieke partijen](http://wetten.overheid.nl/BWBR0033004) \- wettekst op [overheid.nl](/wiki/Overheid.nl "Overheid.nl")
14. [↑](#cite_ref-14)[Wet financiering politieke partijen](https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2013-93.html) \- publicatie in het [Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden](/wiki/Staatsblad_van_het_Koninkrijk_der_Nederlanden "Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden")
15. [↑](#cite_ref-15)[Wet financiering politieke partijen](https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32752_wet_financiering_politieke) \- behandeling in de [Eerste Kamer der Staten-Generaal](/wiki/Eerste_Kamer_der_Staten-Generaal "Eerste Kamer der Staten-Generaal")
16. [↑](#cite_ref-16)[Koole, R.](/wiki/Ruud_Koole "Ruud Koole") (1996) "Het belang van beginselpartijen" in _Het Jaarboek voor Democratisch Socialisme_
17. ↑ [_**a**_](#cite_ref-KVB_17-0) [_**b**_](#cite_ref-KVB_17-1)Von Beyme, K. 1984 _Parteien in Westlichen Demokratieen_
18. ↑ [_**a**_](#cite_ref-:1_18-0) [_**b**_](#cite_ref-:1_18-1)R. S. Katz en P. Mair (1995). Changing models of party organization and party democracy: The emergence of the cartel party. _Party Politics_ 1(1), pp. 5-28.
19. ↑ [_**a**_](#cite_ref-:2_19-0) [_**b**_](#cite_ref-:2_19-1) [_**c**_](#cite_ref-:2_19-2)W. Maas (2001). [Catch-all parties](http://www.yorku.ca/maas/Maas2001b.pdf). _Reader's Guide to the Social Sciences_, Fitzroy Dearborn, pp. 167-168.
20. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Mair_20-0) [_**b**_](#cite_ref-Mair_20-1) [_**c**_](#cite_ref-Mair_20-2) [_**d**_](#cite_ref-Mair_20-3) [_**e**_](#cite_ref-Mair_20-4)Mair, P. (1997) _Party system change: approaches and interpretations_
21. [↑](#cite_ref-21)Duverger, M. (1954) _Political parties: their organization and activity in the modern state_
22. [↑](#cite_ref-22)Blondel, J. (1968) "Types of Party System" in Mair, P. (1990) _The West European party system_
23. ↑ [_**a**_](#cite_ref-Sartori_23-0) [_**b**_](#cite_ref-Sartori_23-1) [_**c**_](#cite_ref-Sartori_23-2)Sartori, G. (1976) "A Typology of Party Systems" in Mair, P. (1990) _The West European party system_
24. [↑](#cite_ref-24)Daalder, H. (1983) _Western European party systems: continuity & change_
25. [↑](#cite_ref-25)Pellikaan, H., S.L. de Lange and T. van der Meer (2007) “Fortuyn’s Legacy: Party System Change in the Netherlands” in _Comparative European Politics_ 5
26. [↑](#cite_ref-26)[Wet van 4 juli 1989 betreffende de beperking en de controle van de verkiezingsuitgaven voor de verkiezingen van de Kamer van volksvertegenwoordigers, de financiering en de open boekhouding van de politieke partijen](http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=1989070434&table_name=wet)

Overgenomen van " [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Politieke\_partij&oldid=68094912](https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Politieke_partij&oldid=68094912)"

[Categorieën](/wiki/Categorie:Alles "Categorie:Alles"):

- [Politieke partij](/wiki/Categorie:Politieke_partij "Categorie:Politieke partij")
- [Politicologie](/wiki/Categorie:Politicologie "Categorie:Politicologie")

Verborgen categorie:

- [Wikipedia:Gesproken Wikipedia](/wiki/Categorie:Wikipedia:Gesproken_Wikipedia "Categorie:Wikipedia:Gesproken Wikipedia")

- Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 10 sep 2024 om 15:08.
- De tekst is beschikbaar onder de licentie [Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl), er kunnen aanvullende voorwaarden van toepassing zijn. Zie de [gebruiksvoorwaarden](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/nl) voor meer informatie.

Wikipedia® is een geregistreerd handelsmerk van de [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org), een organisatie zonder winstoogmerk.

- [Privacybeleid](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Over Wikipedia](/wiki/Wikipedia)
- [Disclaimers](/wiki/Wikipedia:Algemeen_voorbehoud)
- [Gedragscode](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Ontwikkelaars](https://developer.wikimedia.org)
- [Statistieken](https://stats.wikimedia.org/#/nl.wikipedia.org)
- [Cookieverklaring](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobiele weergave](//nl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Politieke_partij&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)