Jean-Paul Sartre, Het existentialisme is een humanisme
Met het essay Het existentialisme is een humanisme schreef Jean-Paul Sartre (1905-1980) de meest populaire en provocerende verklaring van zijn filosofie.
Camus
Toch ben ik langzaam gaan begrijpen waarom Sartres tijdgenoot <anchor>Camus</anchor> Sisyphus nadrukkelijk voorstelt als een gelukkige mens. Camus wilde het geluk ontheiligen en naar de aarde brengen. Volgens hem is Sisyphus gelukkig omdat hij zijn eigen lot omhelst en zich verzoent met de realiteit. Volgens mij is dit inderdaad de weg naar geluk. Als wij de realiteit niet kunnen ontvluchten, als dat het enige is in onze handen, dan wacht ons ook geen hemel of hel. Dit bevrijdt ons van de angst voor dingen buiten de realiteit, buiten het hier en nu. En deze bevrijding kan geluk geven.
Camus, De mythe van Sisyphus | Humanistische CanonCamus, De mythe van Sisyphus | Humanistische Canon
Camus, De mythe van Sisyphus \| Humanistische CanonCamus, De mythe van Sisyphus \| Humanistische Canon

[![logo](https://humanistischecanon.nl/wp-content/themes/swell-humanistische-canon/img/logo.png)](https://humanistischecanon.nl)

- [Home](http://humanistischecanon.nl/)
- [Leeswijzer](#leeswijzer)
- [Over de Canon](https://humanistischecanon.nl/overdecanon/)
- [Sponsor worden](https://humanistischecanon.nl/sponsorworden/)

+

## Leeswijzer

Historisch opgebouwd via vensters en werken

#### Vensters

De Canon is historisch opgebouwd via ‘vensters’. Vensters geven een belangrijke periode of ontwikkeling in de geschiedenis van het humanisme weer en vormen de ‘ingang’ in de Canon. Deze vensters vindt u op de homepagina. U ziet linksboven de oudste periode (het venster ‘Paideia’) en rechtsonder de jongste (het venster ‘Humanisme nu’).

#### Werken

In ieder venster vindt u diverse ‘werken’. Dit zijn exemplarische boeken, films, strips, wetten, personen en kunstwerken binnen het venster. In het venster ‘Existentialisme’, vindt u bijvoorbeeld de werken ‘De mythe van Sisyphus’ van Camus, ‘Het existentialisme is een humanisme’ van Sartre en ‘De tweede sexe’ van De Beauvoir.

#### Zoeken

Mocht u specifiek naar iets op zoek zijn dan kunt u de zoekfunctie gebruiken, bovenaan de pagina.

## [Paideia](https://humanistischecanon.nl/venster/paideia/)

De Grieken

De vorming en ontwikkeling tot volledig mens

### Belangrijke werken

[Tragedies: Euripides, Sophocles en Aeschylos](https://humanistischecanon.nl/venster/paideia/tragedies-euripides-sophocles-en-aeschylos/) [Protagoras](https://humanistischecanon.nl/venster/paideia/protagoras-ca-490-420-v-chr/) [Socrates, Apologie (door Plato)](https://humanistischecanon.nl/venster/paideia/socrates-apologie-door-plato/) [Aristoteles, Ethica Nicomachea](https://humanistischecanon.nl/venster/paideia/aristoteles-ethica-nicomachea-350-v-chr/) [Epicurus, Brief over het geluk](https://humanistischecanon.nl/venster/paideia/epicurus-brief-over-het-geluk/)

## [Humanitas](https://humanistischecanon.nl/venster/humanitas/)

De Romeinen

Beschaafd, ontwikkeld en humaan zijn als opdracht en ideaal

### Belangrijke werken

[Cicero](https://humanistischecanon.nl/venster/humanitas/cicero/) [Lucretius, De Natuur van de dingen](https://humanistischecanon.nl/venster/humanitas/lucretius-de-natuur-van-de-dingen/) [Seneca, Brieven aan Lucilius](https://humanistischecanon.nl/venster/humanitas/seneca-brieven-aan-lucilius/) [Marcus Aurelius, Persoonlijke notities](https://humanistischecanon.nl/venster/humanitas/marcus-aurelius-persoonlijke-notities/)

## [Renaissance](https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/)

14e - 16e eeuw

De oudheid herboren

### Belangrijke werken

[Petrarca](https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/petrarca/) [Pico della Mirandola, Oratie over de menselijke waardigheid](https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/pico-della-mirandola-oratie-over-de-menselijke-waardigheid/) [Rafaël Sanzio, School van Athene](https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/rafael-sanzio-school-van-athene/) [Michel de Montaigne, Essays](https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/michel-de-montaigne-essays/) [Leonardo da Vinci](https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/leonardo-da-vinci/) [Michelangelo, De Schepping van Adam](https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/michelangelo-de-schepping-van-adam/)

## [Bijbels humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/bijbels-humanisme/)

15e en 16e eeuw

De behoefte om de bijbel goed, kritisch en nieuw te lezen

### Belangrijke werken

[Desiderius Erasmus, Lof der Zotheid](https://humanistischecanon.nl/venster/bijbels-humanisme/desiderius-erasmus-lof-der-zotheid/) [Thomas More, Utopia](https://humanistischecanon.nl/venster/bijbels-humanisme/thomas-more-utopia/)

## [Boekdrukkunst](https://humanistischecanon.nl/venster/boekdrukkunst/)

ca. 1441

De verspreiding van kennis en emancipatie van de burger

### Belangrijke werken

[Las Casas en Sepúlveda](https://humanistischecanon.nl/venster/boekdrukkunst/las-casas-en-sepulveda/) [Aldus Manutius](https://humanistischecanon.nl/venster/boekdrukkunst/aldus-manutius-1449-1515/)

## [Wetenschappelijke revolutie](https://humanistischecanon.nl/venster/wetenschappelijke-revolutie/)

15e, 16e, 17e eeuw

Goed waarnemen, logisch denken, nieuwe instrumenten

### Belangrijke werken

[Copernicus, Over de omwenteling van de hemelse sferen](https://humanistischecanon.nl/venster/wetenschappelijke-revolutie/copernicus-over-de-omwenteling-van-de-hemelse-sferen/) [Francis Bacon](https://humanistischecanon.nl/venster/wetenschappelijke-revolutie/francis-bacon-1561-1626/) [René Descartes, Verhandeling over de methode](https://humanistischecanon.nl/venster/wetenschappelijke-revolutie/rene-descartes-verhandeling-over-de-methode/) [Galileo Galilei](https://humanistischecanon.nl/venster/wetenschappelijke-revolutie/galileo-galilei/)

## [Ketters](https://humanistischecanon.nl/venster/ketters/)

vanaf 11e eeuw

Een gevaar voor kerk en koning

### Belangrijke werken

[Giordano Bruno](https://humanistischecanon.nl/venster/ketters/giordano-bruno/) [Adriaen Koerbagh](https://humanistischecanon.nl/venster/ketters/adriaen-koerbagh/)

## [Verlichting](https://humanistischecanon.nl/venster/verlichting/)

17e en 18e eeuw

Het licht van de rede gaat schijnen

### Belangrijke werken

[Spinoza, Ethica](https://humanistischecanon.nl/venster/verlichting/spinoza-ethica/) [Voltaire](https://humanistischecanon.nl/venster/verlichting/voltaire/) [Baron d’Holbach](https://humanistischecanon.nl/venster/verlichting/baron-dholbach/) [Immanuel Kant](https://humanistischecanon.nl/venster/verlichting/immanuel-kant/) [Encyclopédie: Diderot & d’Alembert](https://humanistischecanon.nl/venster/verlichting/encyclopedie-diderot-dalembert/) [David Hume](https://humanistischecanon.nl/venster/verlichting/david-hume/)

## [Mensenrechten](https://humanistischecanon.nl/venster/mensenrechten/)

17e eeuw tot nu

Fundamentele rechten voor ieder individu

### Belangrijke werken

[Dirck Volkertsz. Coornhert](https://humanistischecanon.nl/venster/mensenrechten/dirck-volkertsz-coornhert/) [John Locke, Two Treatises of Government (Over het Staatsbestuur)](https://humanistischecanon.nl/venster/mensenrechten/john-locke-two-treatises-of-government-over-het-staatsbestuur/) [Mary Wollstonecraft, Een verdediging van de rechten van de vrouw](https://humanistischecanon.nl/venster/mensenrechten/mary-wollstonecraft-een-verdediging-van-de-rechten-van-de-vrouw/) [Universele Verklaring van de Rechten van de Mens](https://humanistischecanon.nl/venster/mensenrechten/universele-verklaring-van-de-rechten-van-de-mens/) [Charles Montesquieu, Over de Geest der Wetten](https://humanistischecanon.nl/venster/mensenrechten/charles-montesquieu-over-de-geest-der-wetten/)

## [Weimar Humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/weimar-humanisme/)

18e en 19e eeuw

Persoonsvorming en kosmopolitisme: De Duitse Renaissance van vorming, kunst en cultuur

### Belangrijke werken

[Johann Wolfgang von Goethe](https://humanistischecanon.nl/venster/weimar-humanisme/johann-wolfgang-von-goethe/) [Friedrich von Schiller, Brieven over de esthetische opvoeding van de mens](https://humanistischecanon.nl/venster/weimar-humanisme/friedrich-von-schiller-brieven-over-de-esthetische-opvoeding-van-de-mens/) [Wilhelm von Humboldt](https://humanistischecanon.nl/venster/weimar-humanisme/wilhelm-von-humboldt/)

## [18e en 19e eeuw humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/rede-of-emotie/)

17e eeuw tot nu

Tussen wetenschap en romantiek

### Belangrijke werken

[Matthew Arnold, Culture and Anarchy](https://humanistischecanon.nl/venster/rede-of-emotie/matthew-arnold-culture-and-anarchy/) [Jean-Jacques Rousseau, Bekentenissen](https://humanistischecanon.nl/venster/rede-of-emotie/jean-jacques-rousseau-bekentenissen/)

## [Liberalisme](https://humanistischecanon.nl/venster/liberalisme/)

19e eeuw

Burgers streven naar vrijheid

### Belangrijke werken

[John Locke, Brief over tolerantie](https://humanistischecanon.nl/venster/liberalisme/john-locke-brief-over-tolerantie/) [John Stuart Mill, Over vrijheid](https://humanistischecanon.nl/venster/liberalisme/john-stuart-mill-over-vrijheid/) [Karl Popper, De open samenleving en haar vijanden](https://humanistischecanon.nl/venster/liberalisme/karl-popper-de-open-samenleving-en-haar-vijanden/) [John Rawls, Een theorie van rechtvaardigheid](https://humanistischecanon.nl/venster/liberalisme/john-rawls-een-theorie-van-rechtvaardigheid/)

## [Het Vrijdenken](https://humanistischecanon.nl/venster/vrijdenken/)

19e en 20e eeuw

Van individuele daad naar beweging

### Belangrijke werken

[Franz Junghuhn, Licht en schaduwbeelden](https://humanistischecanon.nl/venster/vrijdenken/franz-junghuhn-licht-en-schaduwbeelden/) [Multatuli, Gebed van den onwetende](https://humanistischecanon.nl/venster/vrijdenken/multatuli-gebed-van-den-onwetende/) [Ten Bokkel, dominee, pastoor of rabbi? Populaire kritiek](https://humanistischecanon.nl/venster/vrijdenken/ten-bokkel-dominee-pastoor-of-rabbi-populaire-kritiek/)

## [Atheïsme](https://humanistischecanon.nl/venster/atheisme/)

o.a. 18e en 19e eeuw

Het bestaan van God wordt afgewezen

### Belangrijke werken

[Ludwig Feuerbach, Het wezen van het Christendom](https://humanistischecanon.nl/venster/atheisme/ludwig-feuerbach-het-wezen-van-het-christendom/) [Charles Darwin, Het ontstaan van soorten](https://humanistischecanon.nl/venster/atheisme/charles-darwin-het-ontstaan-van-soorten/) [Friedrich Nietzsche](https://humanistischecanon.nl/venster/atheisme/friedrich-nietzsche/) [Bertrand Russell, Waarom ik geen christen ben](https://humanistischecanon.nl/venster/atheisme/bertrand-russell-waarom-ik-geen-christen-ben/)

## [Sociale Bewegingen](https://humanistischecanon.nl/venster/sociale-bewegingen/)

19e en 20e eeuw

Vrouwenbeweging en arbeidersbeweging verbreden het humanisme

### Belangrijke werken

[Karl Marx, Parijse Manuscripten](https://humanistischecanon.nl/venster/sociale-bewegingen/karl-marx-parijse-manuscripten/) [Aletta Jacobs](https://humanistischecanon.nl/venster/sociale-bewegingen/aletta-jacobs/) [Simone de Beauvoir, De tweede sekse](https://humanistischecanon.nl/venster/sociale-bewegingen/simone-de-beauvoir-de-tweede-sekse/)

## [Centraal Europa, Humanisme in de Dubbelmonarchie rond het fin de siècle](https://humanistischecanon.nl/venster/centraal-europees-humanisme/)

rond 1900

Optimistisch Europa tot WOI

### Belangrijke werken

[Thomas Mann, De Toverberg](https://humanistischecanon.nl/venster/centraal-europees-humanisme/thomas-mann-de-toverberg/) [Stefan Zweig, De wereld van gisteren. Herinneringen van een Europeaan](https://humanistischecanon.nl/venster/centraal-europees-humanisme/stefan-zweig-de-wereld-van-gisteren-herinneringen-van-een-europeaan/)

## [Geesteswetenschappen, de interpreterende mens](https://humanistischecanon.nl/venster/geesteswetenschappen/)

19e en 20e eeuw

De mens als interpreterend en betekenisgevend wezen

### Belangrijke werken

[Wilhelm Dilthey](https://humanistischecanon.nl/venster/geesteswetenschappen/wilhelm-dilthey/) [Hans-Georg Gadamer, Wahrheit und Methode](https://humanistischecanon.nl/venster/geesteswetenschappen/hans-georg-gadamer-wahrheit-und-methode-1960/)

## [Secularisering](https://humanistischecanon.nl/venster/secularisering/)

19e eeuw - heden

Het verdwijnen van religie en haar 'terugkeer' in de globaliserende wereld.

### Belangrijke werken

[Ontzuiling](https://humanistischecanon.nl/venster/secularisering/ontzuiling/) [Sigmund Freud, De toekomst van een illusie](https://humanistischecanon.nl/venster/secularisering/sigmund-freud-de-toekomst-van-een-illusie/) [Max Weber](https://humanistischecanon.nl/venster/secularisering/max-weber/) [Gerard Reve](https://humanistischecanon.nl/venster/secularisering/gerard-reve/) [Nicolaas Matsier, Gesloten Huis](https://humanistischecanon.nl/venster/secularisering/nicolaas-matsier-gesloten-huis/)

## [Verzet tegen dictatuur](https://humanistischecanon.nl/venster/democratie-of-dictatuur/)

Het interbellum

Radicalisering tussen WOI en WOII en de roep om waakzaamheid

### Belangrijke werken

[Jan Hoving, Positief Atheïsme](https://humanistischecanon.nl/venster/democratie-of-dictatuur/jan-hoving-positief-atheisme/) [Menno ter Braak, Het Nationaal-socialisme als rancuneleer](https://humanistischecanon.nl/venster/democratie-of-dictatuur/menno-ter-braak-het-nationaal-socialisme-als-rancuneleer/) [Anton Levien Constandse, De bron waaruit ik gedronken heb](https://humanistischecanon.nl/venster/democratie-of-dictatuur/anton-levien-constandse-de-bron-waaruit-ik-gedronken-heb/)

## [Auschwitz](https://humanistischecanon.nl/venster/auschwitz/)

na WOII

De oorlog vernietigt het vertrouwen; een nieuwe taal is nodig

### Belangrijke werken

[Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism](https://humanistischecanon.nl/venster/auschwitz/hannah-arendt-the-origins-of-totalitarianism/) [Primo Levi, Is dit een mens](https://humanistischecanon.nl/venster/auschwitz/primo-levi-is-dit-een-mens/) [Claude Lanzmann, Shoah (film)](https://humanistischecanon.nl/venster/auschwitz/claude-lanzmann-shoah-film-1985/) [Art Spiegelman, Maus](https://humanistischecanon.nl/venster/auschwitz/art-spiegelman-maus/)

## [Existentialisme](https://humanistischecanon.nl/venster/existentialisme/)

20e eeuw

Wat betekent het voor mij om mens te zijn?

### Belangrijke werken

[Camus, De mythe van Sisyphus](https://humanistischecanon.nl/venster/existentialisme/camus-de-mythe-van-sisyphus/) [Jean-Paul Sartre, Het existentialisme is een humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/existentialisme/jean-paul-sartre-het-existentialisme-is-een-humanisme-1946/) [Simone de Beauvoir, De tweede sekse](https://humanistischecanon.nl/venster/existentialisme/simone-de-beauvoir-de-tweede-sekse/)

## [Internationaal humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/internationaal-humanisme/)

1952

Wereldhumanisme tussen de religies

### Belangrijke werken

[Thomas Paine](https://humanistischecanon.nl/venster/internationaal-humanisme/thomas-paine/) [Paul Kurtz, Living without religion: Eupraxsophy](https://humanistischecanon.nl/venster/internationaal-humanisme/paul-kurtz-living-without-religion-eupraxsophy/)

## [Georganiseerd humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/georganiseerd-humanisme/)

20e eeuw

Na en in reactie op WOII worden Humanitas en het HV opgericht

### Belangrijke werken

[Op gelijke voet](https://humanistischecanon.nl/venster/georganiseerd-humanisme/op-gelijke-voet/) [Jaap van Praag, Modern humanisme, een renaissance?](https://humanistischecanon.nl/venster/georganiseerd-humanisme/jaap-van-praag-modern-humanisme-een-renaissance/) [Garmt Stuiveling, Geestelijk leven. Het woord van de week (radio)](https://humanistischecanon.nl/venster/georganiseerd-humanisme/garmt-stuiveling-geestelijk-leven-het-woord-van-de-week-radio/) [Piet Spigt, In staat van besef](https://humanistischecanon.nl/venster/georganiseerd-humanisme/piet-spigt-in-staat-van-besef/)

## [20e eeuw humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/modern-humanisme/)

20e en 21e eeuw

Seculier en religieus?

### Belangrijke werken

[John Dewey, A Common Faith](https://humanistischecanon.nl/venster/modern-humanisme/john-dewey-a-common-faith/) [Jaap van Praag, Grondslagen van humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/modern-humanisme/jaap-van-praag-grondslagen-van-humanisme/) [Leo Polak](https://humanistischecanon.nl/venster/modern-humanisme/leo-polak/) [Tzvetan Todorov, De onvoltooide tuin](https://humanistischecanon.nl/venster/modern-humanisme/tzvetan-todorov-de-onvoltooide-tuin/)

## [Humanistische psychologie](https://humanistischecanon.nl/venster/humanistische-psychologie/)

Halverwege 20e eeuw

Zelfactualisatie, betekenis, creativiteit

### Belangrijke werken

[Erich Fromm](https://humanistischecanon.nl/venster/humanistische-psychologie/erich-fromm/) [Carl Rogers](https://humanistischecanon.nl/venster/humanistische-psychologie/carl-rogers/) [Abraham Maslow](https://humanistischecanon.nl/venster/humanistische-psychologie/abraham-maslow/)

## [Humanismekritiek](https://humanistischecanon.nl/venster/humanismekritiek/)

Jaren 60, 70 en 80

Aandacht voor de blinde vlekken van het humanisme

### Belangrijke werken

[Gilles Deleuze](https://humanistischecanon.nl/venster/humanismekritiek/gilles-deleuze/) [Jacques Derrida, Marges (Les fins de L’homme)](https://humanistischecanon.nl/venster/humanismekritiek/jacques-derrida-marges-les-fins-de-lhomme/) [Postmodernisme](https://humanistischecanon.nl/venster/humanismekritiek/postmodernisme/) [Michel Foucault, De woorden en de dingen](https://humanistischecanon.nl/venster/humanismekritiek/michel-foucault-de-woorden-en-de-dingen/) [Jean-François Lyotard, Het onmenselijke](https://humanistischecanon.nl/venster/humanismekritiek/jean-francois-lyotard-het-onmenselijke/)

## [Spiritualiteit](https://humanistischecanon.nl/venster/spiritualiteit/)

Toen en nu

Ruimte voor meer?

### Belangrijke werken

[Boeddhisme en humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/spiritualiteit/boeddhisme-en-humanisme/) [Leo Apostel, Atheïstische spiritualiteit](https://humanistischecanon.nl/venster/spiritualiteit/leo-apostel-atheistische-spiritualiteit/) [Dalai Lama, Wijsheid voor een moderne wereld](https://humanistischecanon.nl/venster/spiritualiteit/dalai-lama-wijsheid-voor-een-moderne-wereld/)

## [Humanistische Praktijken](https://humanistischecanon.nl/venster/humanistische-praktijken/)

Heden

Wat humanisten doen

### Belangrijke werken

## [Levensbeschouwing](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing/)

Heden

Humanisme als levensbeschouwing

### Belangrijke werken

[Martha Nussbaum](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing/martha-nussbaum/) [Harry Kunneman](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing/harry-kunneman/) [Jürgen Habermas, De structurele verandering van de openbare sfeer](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing/jurgen-habermas-de-structurele-verandering-van-de-openbare-sfeer/)

## [Levensbeschouwing & politiek](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing-politiek/)

Heden

Een complexe grens. Humanistische thema's in de politiek

### Belangrijke werken

[Morele zelfbeschikking – abortus](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing-politiek/abortus/) [Morele Zelfbeschikking – homohuwelijk en euthanasie](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing-politiek/zelfbeschikking/) [Grondwetswijziging; artikel 1](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing-politiek/grondwetswijziging-artikel-1/) [Vrijheid van denken](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing-politiek/vrijheid-van-denken/) [Benno Premsela](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing-politiek/benno-premsela/) [Paul Cliteur, Het monotheïstisch dilemma](https://humanistischecanon.nl/venster/levensbeschouwing-politiek/paul-cliteur-het-monotheistisch-dilemma/)

## [Levenskunst](https://humanistischecanon.nl/venster/levenskunst/)

Jaren 60, 70 en 80 tot heden

Een morele traditie van zelfzorg wordt herontdekt

### Belangrijke werken

[Michel Foucault](https://humanistischecanon.nl/venster/levenskunst/michel-foucault/) [Pierre Hadot, Filosofie als een manier van leven](https://humanistischecanon.nl/venster/levenskunst/pierre-hadot-filosofie-als-een-manier-van-leven-1996/) [Joep Dohmen, Tegen de onverschilligheid](https://humanistischecanon.nl/venster/levenskunst/joep-dohmen-tegen-de-onverschilligheid-2007/)

## [Geestelijke weerbaarheid](https://humanistischecanon.nl/venster/geestelijke-weerbaarheid/)

Heden

Tussen Veerkracht, Wil en Zingeving

### Belangrijke werken

## [Duurzaamheid en humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/duurzaamheid-en-humanisme/)

Heden

Wat is duurzame ontwikkeling?

### Belangrijke werken

## [Islam en humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/islam-en-humanisme/)

Heden

Het debat over humanisme en islam binnen de westerse context

### Belangrijke werken

[Drie moslimfilosofen uit de Renaissance](https://humanistischecanon.nl/venster/islam-en-humanisme/drie-moslimfilosofen-uit-de-renaissance/) [Alevieten](https://humanistischecanon.nl/venster/islam-en-humanisme/alevieten/)

Existentialisme

## Camus, De mythe van Sisyphus

[Camus, De mythe van Sisyphus](https://humanistischecanon.nl/venster/existentialisme/camus-de-mythe-van-sisyphus/) [Jean-Paul Sartre, Het existentialisme is een humanisme](https://humanistischecanon.nl/venster/existentialisme/jean-paul-sartre-het-existentialisme-is-een-humanisme-1946/) [Simone de Beauvoir, De tweede sekse](https://humanistischecanon.nl/venster/existentialisme/simone-de-beauvoir-de-tweede-sekse/)

1942

'Het absurde ontstaat uit de confrontatie van de mens die vraagt, en de wereld die op een onredelijke wijze zwijgt.'

Auteur van dit venster -
[Drs. Esther Wit](https://humanistischecanon.nl/auteurs)

Hoe moet ik leven, als ik mij nergens op kan beroepen? Dat is de vraag die Camus ons voorlegt in ‘De mythe van Sisyphus’. Camus weet als geen ander het menselijk bestaan op de spits te drijven.

### Is het leven de moeite waard?

![](http://humanistischecanon.nl/wp-content/uploads/2017/06/albert-camus-grafsteen.jpg)Sommige boeken beginnen met een algemene inleiding. Andere boeken komen meteen tot de kern. De mythe van Sisyphus van Albert Camus behoort tot de laatste categorie. Het begint zo:

> _‘Er bestaat maar één werkelijk ernstig filosofisch probleem: de zelfmoord. Oordelen of het leven wel of niet de moeite waard is geleefd te worden is antwoord geven op de fundamentele vraag van de filosofie.’_

Een opmerkelijk begin. Al was het maar omdat we bij filosofie eerder aan zaken als waarheid en ethiek denken, dan aan zelfmoord.

### Het absurde

Het filosofische probleem dat Camus ons voorlegt, begint met een ervaring die vermoedelijk iedereen wel kent. De ervaring van het absurde. Hoewel wij meestal op een vanzelfsprekende manier leven en gewoon ‘doen wat we doen’, komt er altijd een moment waarop we even stilstaan. Het bestaan komt ons plotseling over als iets absurds. De ervaring van het absurde is geen gevolg van diepe intellectuele arbeid, maar ontstaat vaak gewoon op straat, in de tram, of in de draaideur van een restaurant. Ineens kunnen we niet meer mechanisch en gewoontegetrouw handelen, maar vragen we ons af wat we eigenlijk aan het doen zijn. Het absurde hangt sterk samen met het besef van onze eindigheid en de onvermijdelijke dood.

De ervaring van het absurde vloeit voort uit een confrontatie tussen het menselijk verlangen naar duidelijkheid en betekenis en de wereld zoals die is. De wereld zoals die is, komt niet tegemoet aan ons verlangen naar zin. Wij stellen vragen, maar er komt geen antwoord. Te midden van deze absurde situatie hebben we twee opties: ofwel we ontkennen de absurditeit en maken een religieuze sprong, ofwel we ontkennen ons eigen bestaan en plegen zelfmoord. Voor degenen die de sprong maken, is de wereld niet toevallig en chaotisch maar gepland en rechtvaardig: er bestaat immers een schepper, een leven na de dood, een voorgegeven doel, een absolute waarheid. De zelfmoordenaar maakt ook een sprong, hij ontsnapt aan het hele probleem. Camus zoekt een derde weg: de aanvaarding van de absurditeit van ons bestaan en precies vanuit dit bewustzijn hartstochtelijk en intens leven. De levenshouding die Camus bepleit is die van vrijheid, bewust leven en opstand.

### Intensief en hartstochtelijk leven

Intensief en hartstochtelijk leven, dat is wat Camus ons aanraadt. Hij geeft een aantal voorbeelden. De Don Juan die onstuimig liefheeft, zonder hoop op een uiteindelijke, ware liefde. De toneelspeler die zoveel mogelijk levens wil leven en zichzelf verliest in het leven van een ander. De veroveraar, de strijder, de avonturier die wil handelen en zich verzet tegen de goden. De meest absurde mens is echter de kunstenaar. Deze schepper wil het leven herhalen in materie. Hij zoekt geen verklaring of oplossing voor zijn vragen en verlangens, maar wil ondervinden en beschrijven.

De mythe van Sisyphus ontleent zijn titel aan de bekende Griekse mythe. Sisyphus is de sterveling die in opstand kwam tegen de goden en daarvoor de meest ernstige straf denkbaar opgelegd kreeg: zinloosheid. Hij is gedoemd eeuwig een rots de berg op te duwen, te zien hoe deze weer naar beneden rolt en opnieuw te beginnen. Voor Camus is Sisyphus de ultieme absurde held. Hoewel zijn arbeid zwaar, nutteloos en oneindig is, vraagt Camus ons in te beelden dat Sisyphus rustig de berg afloopt, zijn steen achterna. Naar beneden wandelend, wordt hij zich bewust van het absurde van zijn situatie. Precies dit moment van helderheid en inzicht is tragisch en kwellend, maar tegelijkertijd Sisyphus’ overwinning. _‘We moeten ons Sisyphus als een gelukkig mens voorstellen_,’ schrijft Camus.

De mythe van Sisyphus is niet alleen humanistisch omdat het bestaan van iedere vorm van eeuwigheid wordt ontkend en de menselijke mogelijkheden centraal staan. Camus’ filosofische essay is ook – of vooral – humanistisch te noemen omdat het de menselijke ervaring (die zinloos en hartstochtelijk, eindig en trots is) zo treffend verwoordt. Voor Camus is de botsing tussen het menselijk verlangen naar eeuwigheid, duidelijkheid en zin aan de ene kant en een universum dat koppig en onrechtvaardig zwijgt aan de andere kant, het meest treffende aspect van de menselijke existentie. Hij vraagt ons deze situatie bewust te beleven, zonder gemakkelijke uitwegen, dogmatische zekerheden, of ontkenning in dagelijkse gewoontevorming. Camus weet als geen ander de menselijke existentie op de spits te drijven en verdient daarom een ereplaats in de Humanistische Canon.

### Tags

[authenticiteit](https://humanistischecanon.nl/?s=authenticiteit) [existentie](https://humanistischecanon.nl/?s=existentie) [filosofie](https://humanistischecanon.nl/?s=filosofie) [het absurde](https://humanistischecanon.nl/?s=het absurde) [individu](https://humanistischecanon.nl/?s=individu) [literatuur](https://humanistischecanon.nl/?s=literatuur) [zelfmoord](https://humanistischecanon.nl/?s=zelfmoord) [zin](https://humanistischecanon.nl/?s=zin)

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws


Sorry, geen Tweets zijn gevonden.

![](https://humanistischecanon.nl/wp-content/themes/swell-humanistische-canon/img/humanistische-canon-logo-lichtblauw.png)

De Humanistische Canon is een initiatief van het Humanistisch verbond. Wil je ons steunen? Klik dan op onderstaande knop.

[Steun ons](http://www.humanistischverbond.nl/steun-ons-lid-worden)

### CONTACT

- [Redactie](https://humanistischecanon.nl/redactie/)
- [Auteurs](https://humanistischecanon.nl/auteurs/)
- [Contact](https://humanistischecanon.nl/colofon/)

### VRAGEN

If you are human, leave this field blank.

Stel je vraag