Samenvatting, oorzaken en gevolgen Industriële Revolutie - Historiek
Uitvindingen in landbouw, mijnbouw & nijverheid. In Engeland wist de Britse landadel enkele verbeteringen in de mijnbouw en landbouw door te ...
nationalisme
Op langere termijn veranderde het dagelijkse leven ingrijpend op het gebied van vooral communicatie en transport. Door de telegraaf, telefoon, de trein, auto en het vliegtuig werd de wereld gevoelsmatig veel kleiner. Binnen deze kaders kon in de negentiende eeuw het <anchor>nationalisme</anchor> snel opkomen en vond voornamelijk in de twintigste en eenentwingtigste eeuw een onomkeerbare globalisering plaats. Televisie, computer en iPhones veranderden het leven van mensen ingrijpend.
Nationalisme, patriottisme, chauvinisme - Betekenis | Historiek
Nationalisme, patriottisme, chauvinisme - Betekenis \| Historiek

[![Führer und Verführer](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2024/09/Fuhrer-und-Verfuhrer_19sept.jpg)](https://historiek.net/verfuhrer)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

- [Onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - [Inhoudsopgave (XYZ)](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/ "Historische begrippenlijst en onderwerpen")
  - Populaire rubrieken
    - [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/ "Griekse mythologie – Goden en verhalen")
    - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/ "Eerste Wereldoorlog, achtergrondverhalen")
    - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ "Tweede Wereldoorlog")
    - [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
    - [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
    - [Vaderlandse Geschiedenis](https://historiek.net/vaderlandse-geschiedenis-nederland-tijdlijn/ "Vaderlandse geschiedenis – tijdlijn")
    - [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/ "Archeologische ontdekkingen")
    - [Politiek](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)
    - [Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/ "Lijst van uitvindingen")
    - [Landen](https://historiek.net/landen-alfabetisch/ "Artikelen over de geschiedenis van verschillende landen")
    - [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Bio’s](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Alfabetische lijst](https://historiek.net/historische-personen-bios/ "Alfabetische lijst met historische biografieën")
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/biografieen/woii-bios/ "Kopstukken van de Tweede Wereldoorlog")
  - [Uitvinders](https://historiek.net/c/biografieen/uitvinders/ "Lijst van uitvinders")
  - [Ontdekkingsreizigers](https://historiek.net/c/biografieen/ontdekkingsreizigers/ "Lijst van ontdekkingsreizigers")
  - [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Alle artikelen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/ "Interessante fragmenten uit nieuwe geschiedenisboeken")
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/ "Besprekingen van geschiedenisboeken")
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/ "Recent verschenen geschiedenisboeken")
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
  - [Uitgeverijen en auteurs](https://historiek.net/uitgevers/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Alles](https://historiek.net/c/nieuws/)
  - [Museumnieuws](https://historiek.net/c/nieuws/museumnieuws/)
- [Website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Over ons](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Steun](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

[![Historiek, online geschiedenis](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2023/08/historiek-zwart-1.jpg)![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2021/03/logo-historiek-smal-1.png)](https://historiek.net)

lightmodeDark

darkmodeLight

[Gratis](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)

# Nationalisme – patriottisme – chauvinisme

Kenmerken, voorbeelden, overeenkomsten en verschillen

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/04/historiek-icon.jpg)Redactie](https://historiek.net/author/redactie/)

Gepubliceerd op5 september 2024

5 minuten leestijd

![Gevechten in Berlijn op 19 maart 1848](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2018/04/Gevechten-in-Berlijn-op-19-maart-1848.jpeg) Duitse nationalisten op 19 maart 1848

**Het nationalisme is een [ideologie](https://historiek.net/ideologie-betekenis-en-kenmerken/89486/ "ideologie") waarbij het eigen land centraal staat in het denken en doen. Het nationalisme, dat in [Europa](https://historiek.net/c/europese-geschiedenis-europa/ "Europa") vooral sterk opkwam in de negentiende en twintigste eeuw, beklemtoont de positieve eigenschappen van het eigen volk en kan gepaard gaan met een negatieve houding ten opzichte van andere volken.**

[![Het Wilhelmus, opgeschreven door de rederijker Willem De Gorter (overl. 1620) uit Mechelen. Hij schreef tal van gedichten op en voorzag ze van tekeningen van krijgsvolk uit die jaren.](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20265%20400%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/12/Wilhelmus.jpg "") Het [Wilhelmus](https://historiek.net/wilhelmus-geschiedenis-volkslied-nederland/67968/ "Wilhelmus"), opgeschreven door de rederijker Willem De Gorter (overl. 1620) uit Mechelen. Hij schreef tal van gedichten op en voorzag ze van tekeningen van krijgsvolk uit die jaren.Van nationalisme is sprake wanneer er een voorliefde is voor het eigen land, die gestuurd wordt vanuit de [politiek](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/ "politiek"). Bijvoorbeeld als een land een eigen vlag en [volkslied](https://historiek.net/c/muziekgeschiedenis/volkslied/ "volkslied") verplicht stelt, overal standbeelden van bijvoorbeeld [Willem van Oranje](https://historiek.net/willem-van-oranje-1533-1584/55645/ "Willem van Oranje") neerzet en een of meer nationale feestdagen onderhoudt.

Twee specifieke soorten nationalisme zijn patriottisme en chauvinisme.

### Patriottisme: gematigde vaderlandsliefde

Patriottisme is een gematigde vorm van vaderlandsliefde. Het woord komt van het [Latijn](https://historiek.net/latijnse-spreekwoorden-en-uitdrukkingen/72314/ "Latijn") _pater_, wat vader betekent. Iemand die trots is op zijn vaderland en aan dat land is toegewijd door bijvoorbeeld in het leger te willen dienen, is een patriot. Patriottisme is een terughoudende, gematigde vorm van nationalisme en wordt niet als negatief ervaren. De Oranjegekte tijdens een voetbaltoernooi is hiervan een voorbeeld, of het trots meezingen van het volkslied.

Nationalisme en patriottisme worden soms met elkaar verward. Volgens sommige historici is dat niet ongevaarlijk. Zo schreef de Amerikaanse docent [Louis Snyder](https://en.wikipedia.org/wiki/Louis_Leo_Snyder) (1907-1993), die in de jaren dertig van de twintigste eeuw getuige was van de opkomst van de nazi’s in [Duitsland](https://historiek.net/geschiedenis-van-duitsland-2/ "Duitsland"), in zijn boek _The Meaning of Nationalism_ bijvoorbeeld dat nationalisten “een gevestigd belang hebben bij het vaag houden van hun taal, als dekmantel voor hun doelen”. De hedendaagse Amerikaanse historica Jill Lepore haalt de docent aan in haar recent verschenen boek [Dit Amerika – Manifest voor een betere natie](https://geschiedenis-winkel.nl/p/dit-amerika/):

> “Aangezien mensen lastig mee te krijgen zijn voor een koers van agressie, geweld en overheersing, een koers die offers vraagt uit naam van de natie, doen nationalisten het voorkomen alsof ze juist naar bescherming en eenheid streven en of ze gemotiveerd worden door patriottisme. Dat is een leugen. Patriottisme wordt gedreven door liefde, nationalisme door haat. Het ene voorstellen als het andere is haat voorstellen als liefde en angst als moed.” (p.21)

### Chauvinisme: overdreven variant van het patriottisme

[Chauvinisme](https://historiek.net/nicolas-chauvin-een-overdreven-franse-chauvinist/164940/) is een sterke, overdreven vorm van vaderlandsliefde. Het begrip is een [eponiem](https://historiek.net/eponiemen-top-50-woordenboek/65261/): een woord dat is ontleend aan een historisch of mythologisch personage. Het woord chauvinisme verwijst naar de Franse militair Nicolas Chauvin. Diens absolute en overdreven toewijding aan Napoleon werd in het Franse volkstoneel van de vroege negentiende eeuw regelmatig bespot, waardoor hij een soort mythische status kreeg.

Van chauvinisme is sprake als het eigen land, volk, de taal of de regio opgehemeld wordt. Overdreven opgehemeld welteverstaan. Dit kan uitlopen op angst en haat richting andere landen, volken of regio’s, xenofobie, racisme, [fascisme](https://historiek.net/fascisme-ontstaan-betekenis-en-kenmerken/81594/ "fascisme") en/of antisemitisme. Maar dat hoeft niet. Het woord chauvinisme wordt naast deze betekenis ook wel spottend gebruikt voor mensen die overdreven over hun eigen land en taal praten, zoals taalpuristen.

[![Tafereel van de Septemberdagen 1830 op de Grote Markt te Brussel, Gustaaf Wappers, 1835](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20800%20496%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2007/11/belgische-revolutie-e1450776947112.jpg "") [Belgische](https://historiek.net/c/landen/belgie/ "Belgische") Revolutie – Tafereel van de Septemberdagen 1830 op de Grote Markt te Brussel, Gustaaf Wappers, 1835

### Nationalisme in Europa: belangrijkste oorzaken en enkele voorbeelden

In Europa leidden [de Verlichting](https://historiek.net/de-verlichting-stroming/79841/ "de Verlichting") en [Industriële Revolutie](https://historiek.net/industriele-revolutie-samenvatting-oorzaken-gevolgen/78430/ "Industriële Revolutie") tot vooruitgangsgeloof, die het nationalisme versterkte. Op militair-politiek vlak leidden vooral kolonialisme, [imperialisme](https://historiek.net/imperialisme-betekenis-voorbeelden/84931/ "imperialisme") en de veroveringen van [Napoleon Bonaparte](https://historiek.net/napoleon-bonaparte-generaal-keizer/61142/ "Napoleon Bonaparte") tot een versterking van het nationalisme.

De nationalistische ideeën van [filosofen](https://historiek.net/c/biografieen/filosofen/ "filosofen") uit de tijd van de Verlichting (18e eeuw) en [Romantiek](https://historiek.net/romantiek-kenmerken-reactie/82638/ "Romantiek") (19e eeuw) speelden ook een rol. In Duitsland preekten denkers als Herder, [Fichte](https://historiek.net/johann-gottlieb-fichte-filosoof/79968/) en Schiller het Duitse culturele nationalisme, met de klemtoon op begrippen als _Nation_, _Volksgeist_ en _Kultur_. Toen in 1806 het [Heilige Roomse rijk](https://historiek.net/heilige-roomse-rijk-962-1806-samenvatting-tijdlijn/75861/ "Heilige Roomse rijk") uiteenviel en [Pruisen](https://historiek.net/geschiedenis-oude-pruisen-teutoonse-orde/154397/ "Pruisen") sterk opkwam, slaagde [Otto von Bismarck](https://historiek.net/otto-von-bismarck-kanselier-duitsland/67682/ "Otto von Bismarck") er met gelijkgestemden in om het Duitse Keizerrijk te stichten (in 1871). De eenwording van Italië, de Risorgimento van 1820-1870, was ook een periode van stek nationalisme die uitliep op de [Italiaanse](https://historiek.net/c/landen/italie/ "Italiaanse") eenwording.

Ook het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830) voerde een duidelijke nationalistische politiek sinds het koningschap van Willem I. En de Belgische Onafhankelijkheid van 1830 was eveneens omgeven van nationalistische sentimenten.

### Achtergrond en ontwikkeling van het nationalisme

[![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20227%20300%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2012/08/verklaring-mensenrechten-1789.jpg "") Artistieke weergave van de Rechten van de Mens en de Burger, afgekondigd 31 januari 1795 in Den Haag

Het woord nationalisme is afgeleid van het Latijnse _natio_ wat zoveel betekent als ‘geboorte’ of ‘afstamming’. Een natie is daarmee dus een gemeenschap die een gezamenlijke afkomst deelt. Anders dan het woord natie is het begrip nationalisme relatief nieuw. Zoals hierboven vermeld kwam het begrip tegen het eind van de achttiende eeuw op, en dan vooral in Europa. Aanvankelijk stond het begrip vooral symbool voor de overtuiging dat de wereld is ingedeeld in verschillende soevereine naties met eigen kenmerken. Een belangrijk moment voor de ontwikkeling van het nationalisme was in 1789 bijvoorbeeld de aanname van de _Verklaring van de rechten van de mens en de burger_ (Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen) in [Frankrijk](https://historiek.net/c/landen/frankrijk-geschiedenis/ "Frankrijk"). In deze verklaring werd onder meer gesteld dat het volk soeverein was. De wil van het volk was dus leidend en niet die van de vorst.

Door de opkomst van het fascisme in de twintigste eeuw kreeg het nationalisme ‘fundamentalistische’ trekken. Een nationalist hield niet alleen van de eigen natie, maar was vooral ook tégen elementen in het eigen land die volgens hem niet tot de etnische of raciale meerderheid behoorden.

Dit nieuw soort nationalisme raakte niet alleen in Europa in zwang, maar ook in grote delen van [Afrika](https://historiek.net/c/afrika/ "Afrika"), Azië en Latijns- [Amerika](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/ "Amerika"). Na de gewelddadige [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/ "Tweede Wereldoorlog") keerde Europa zich af van het nationalisme en noemden politici zich nog zelden openlijk ‘nationalist’. Het nationalisme werd beschouwd als de oorzaak van het uitbreken van het mondiale conflict.

#### Eenentwintigste eeuw

Begin eenentwintigste eeuw lijkt dit te veranderen en valt het woord nationalisme weer vaker. Bekend in dit kader is vooral de speech die Donald Trump in 2018 in Houston gaf. De toenmalige [Amerikaanse president](https://historiek.net/lijst-van-amerikaanse-presidenten/ "Amerikaanse president") gebruikte het woord nationalist toen expliciet, nadat hij gewaarschuwd had voor een samenzwering van globalisten die probeerden de macht te grijpen:

> Een globalist is iemand die wil dat het goed gaat met de globe, en zich eerlijk gezegd niet zo druk maakt om ons land. En weet je wat? Dat kunnen we niet hebben. Je weet, ze hebben een woord, het is op een of andere manier uit de tijd geraakt, en dat is een “nationalist”. En ik zeg je, eigenlijk mogen we dat woord niet meer gebruiken. Weet je wat ik ben? Ik ben een nationalist, oké? Ik ben een nationalist! Nationalist. Gebruik dat woord. Gebruik dat woord!

Toen Trump daags na zijn speech door journalisten werd bevraagd over zijn uitlatingen, gaf hij aan weinig te weten van de geschiedenis van het nationalisme. Hij voegde daaraan toe dat hij gewoon vond dat het woord weer ingevoerd moest worden.

### Deel van de speech van Donald Trump:

[https://www.youtube.com/watch?v=sazitj4x6YI](https://www.youtube.com/watch?v=sazitj4x6YI "Video afspelen \"Trump: \"You know what I am? I'm a nationalist\"\"")

**Verder lezen:** [Nationalisme in Europa](https://historiek.net/nationalisme-in-europa/130447/)

[Vorming van de natiestaat (1890-1914)](https://historiek.net/vorming-van-de-natiestaat-1890-1914/167175/)

[Nicolas Chauvin, een overdreven Franse chauvinist](https://historiek.net/nicolas-chauvin-een-overdreven-franse-chauvinist/164940/)

[Toen nationale trots nog heel gewoon was](https://historiek.net/toen-nationale-trots-nog-heel-gewoon-was/67441/)

**Boek:** [Nationalisme – Joep Leerssen](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2Fnl%2Ff%2Fnationalisme%2F9200000035645407%2F&name=Elementaire%20Deeltjes%2023%20-%20Nationalisme%2C%20Joep%20L...)

[Bronnen](#bronnen) ▼

-A.J. Motyl, _Encyclopedia of Nationalism: Leaders, movements, and concepts_, 2001.

 -Dit Amerika. Een pleidooi voor een betere natie – Jill Lepore (De Arbeiderspers, 2020)

 -http://www.kunstbus.nl/cultuur/patriottisme.html

 -https:// [plato](https://historiek.net/plato-griekse-filosoof/64694/ "plato").stanford.edu/entries/patriotism/

 -https://plato.stanford.edu/entries/nationalism/

 -https://isgeschiedenis.nl/nieuws/de-eeuw-van-het-nationalisme

[![](https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2014/04/historiek-icon.jpg)](https://historiek.net/author/redactie/)

RedactieLaatste berichten

Historiek is een onafhankelijk online geschiedenismagazine voor een breed publiek. We willen geschiedenis en actualiteit met elkaar verbinden en geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken. [Steun ons werk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

1. [Vesting Holland – Betekenis](https://historiek.net/vesting-holland-betekenis/167501/)
2. [Nieuwe geschiedenisboeken (week 37) – 2024](https://historiek.net/nieuwe-geschiedenisboeken-week-37-2024/167471/)
3. [Beroemde Bronstijd-zwaarden hebben zelfde metaalsamenstelling](https://historiek.net/beroemde-bronstijd-zwaarden-hebben-zelfde-metaalsamenstelling/167457/)
4. [Marcion van Sinope verwierp het Oude Testament](https://historiek.net/marcion-van-sinope-verwierp-het-oude-testament/167450/)

[Bekijk alles](https://historiek.net/author/redactie/)

[Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/)

- [Facebook](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fnationalisme-patriottisme-chauvinisme%2F80568%2F)
- [X](https://x.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fnationalisme-patriottisme-chauvinisme%2F80568%2F&text=Nationalisme+%E2%80%93+patriottisme+%E2%80%93+chauvinisme&via=historiek)
- [Linkedin](https://www.linkedin.com/shareArticle?mini=true&url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fnationalisme-patriottisme-chauvinisme%2F80568%2F&title=Nationalisme+%E2%80%93+patriottisme+%E2%80%93+chauvinisme)
- [Pinterest](https://pinterest.com/pin/create/button/?url=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fnationalisme-patriottisme-chauvinisme%2F80568%2F&description=Nationalisme+%E2%80%93+patriottisme+%E2%80%93+chauvinisme)
- [Whatsapp](https://api.whatsapp.com/send?phone=&text=https%3A%2F%2Fhistoriek.net%2Fnationalisme-patriottisme-chauvinisme%2F80568%2F)
- [Email](/cdn-cgi/l/email-protection#556a2620373f303621681b34213c3a3b34393c263830706765701067706d65706c66706765253421273c3a21213c263830706765701067706d65706c66706765363d3420233c3b3c263830737665666d6e373a312c683d212125267066147067137067133d3c26213a273c303e7b3b30217067133b34213c3a3b34393c26383078253421273c3a21213c26383078363d3420233c3b3c2638307067136d6560636d706713)

## Uit dezelfde rubriek

[![Anarchisme - Symbool](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20964%20613%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/anarchisme-betekenis-anarchist/136226/)

### [Anarchisme – Betekenis van de term](https://historiek.net/anarchisme-betekenis-anarchist/136226/)

[![Herman Schaepman](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%201024%20683%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/herman-schaepman-eerste-priester-tweede-kamer/165382/)

### [De eerste priester in de Tweede Kamer](https://historiek.net/herman-schaepman-eerste-priester-tweede-kamer/165382/)

[![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20560%20572%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/laurens-ten-cate-1922-1984-op-de-bres-tegen-het-biefstuksocialisme/18204/)

### [Laurens ten Cate (1922-1984): op de bres tegen het biefstuksocialisme](https://historiek.net/laurens-ten-cate-1922-1984-op-de-bres-tegen-het-biefstuksocialisme/18204/)

## Recent gepubliceerd

[![Bordesscène van de ministers van het kabinet-Van Agt I, met Hans Wiegel rechts van koningin Juliana](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/loyalisten-in-het-cda-tijdens-het-kabinet-van-agt-i/167356/)

### [Loyalisten in het CDA tijdens het kabinet Van Agt I](https://historiek.net/loyalisten-in-het-cda-tijdens-het-kabinet-van-agt-i/167356/)

[![Geïllustreerde kaart gepubliceerd door de Guardia Civil met het koninkrijk Spanje en zijn resterende koloniale bezittingen in 1895](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/vorming-van-de-natiestaat-1890-1914/167175/)

### [Vorming van de natiestaat (1890-1914)](https://historiek.net/vorming-van-de-natiestaat-1890-1914/167175/)

[![Oude kaart van Italië met enkele gebieden waar de irredentisten hun oog op lieten vallen](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/irredentisme-betekenis/167314/)

### [Irredentisme – Betekenis](https://historiek.net/irredentisme-betekenis/167314/)

[![Victoria Claflin Woodhull](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/victoria-woodhull-eerste-vrouwelijke-presidentskandidate-amerika/167056/)

### [Victoria Woodhull, de eerste vrouwelijke presidentskandidate van Amerika](https://historiek.net/victoria-woodhull-eerste-vrouwelijke-presidentskandidate-amerika/167056/)

#### Gratis geschiedenismagazine

Ontvang, net als ruim 52.000 anderen, iedere week de gratis nieuwsbrief van Historiek:

### Ook interessant?

[![Realpolitik - Globe (cc - Pixabay)](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/realpolitik-betekenis-bismarck/104120/)

### [Realpolitik – Betekenis van het begrip](https://historiek.net/realpolitik-betekenis-bismarck/104120/)

[![José María Gil-Robles in 1933](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/jose-maria-gil-robles-1898-1980/74230/)

### [José María Gil-Robles (1898-1980) – Spaans politicus](https://historiek.net/jose-maria-gil-robles-1898-1980/74230/)

[![Pvda - logo](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/de-pvda-en-de-oudheid/65145/)

### [De PvdA en de Oudheid](https://historiek.net/de-pvda-en-de-oudheid/65145/)

- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Lees een willekeurig artikel](https://historiek.net/willekeurig-bericht)
- [25 laatste berichten](https://historiek.net/veel-gelezen/)
- [Steun ons werk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

> Honderden historici brachten hun kennis al in.

[Overzicht van auteurs op Historiek](https://historiek.net/colofon/)

### Recent online

[![Olympisch Stadion in 1950](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/de-volewijckers-werd-landskampioen-tijdens-de-oorlog/167363/)

### [De Volewijckers: landskampioen van 1944](https://historiek.net/de-volewijckers-werd-landskampioen-tijdens-de-oorlog/167363/)

[![Zwaan](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/herkomst-van-het-zwaan-kleef-aan-effect/167212/)

### [Herkomst van het zwaan-kleef-aan-effect](https://historiek.net/herkomst-van-het-zwaan-kleef-aan-effect/167212/)

[![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20150%20150%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/hoorden-deze-twee-werken-van-rembrandt-oorspronkelijk-bij-elkaar/167306/)

### [Hoorden deze twee werken van Rembrandt oorspronkelijk bij elkaar?](https://historiek.net/hoorden-deze-twee-werken-van-rembrandt-oorspronkelijk-bij-elkaar/167306/)

[![Paul de Groot spreekt op CPN-congres, 26 februari 1950](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20480%20351%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/paul-de-groot-1899-1986-partijleider-van-de-cpn/135077/)

### [Paul de Groot (1899-1986) – Partijleider van de CPN](https://historiek.net/paul-de-groot-1899-1986-partijleider-van-de-cpn/135077/)

[Meer leestips](https://historiek.net/thema/populair/) [Verras mij!](https://historiek.net/willekeurig-bericht "Direct naar een populair artikel")

### Populaire rubrieken

[Uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/) [Filosofie](https://historiek.net/c/filosofie/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Boeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Alle biografieën](https://historiek.net/historische-personen-bios/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

### Populaire berichten uit ons archief

- [![Helena – De mooiste vrouw uit de Griekse oudheid](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/helena-paris-mythologie-trojaanse-oorlog/146369/)

### [Helena – De mooiste vrouw uit de Griekse oudheid](https://historiek.net/helena-paris-mythologie-trojaanse-oorlog/146369/)

- [![De Jodenvervolging in foto’s – Nederland 1940-1945](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/jodenvervolging-in-fotos-nederland-1940-1945/90460/)

### [De Jodenvervolging in foto’s – Nederland 1940-1945](https://historiek.net/jodenvervolging-in-fotos-nederland-1940-1945/90460/)

- [![Was Adolf Hitler een Jood? – Mythes over Adolf Hitler](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/de-hitler-mythes/49511/)

### [Was Adolf Hitler een Jood? – Mythes over Adolf Hitler](https://historiek.net/de-hitler-mythes/49511/)

- [![De merkwaardige Songfestival-overwinning van Lenny Kuhr](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/de-merkwaardige-songfestival-overwinning-van-lenny-kuhr/41271/)

### [De merkwaardige Songfestival-overwinning van Lenny Kuhr](https://historiek.net/de-merkwaardige-songfestival-overwinning-van-lenny-kuhr/41271/)

- [![Was de Tachtigjarige Oorlog een overwinningsverhaal?](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/was-de-tachtigjarige-oorlog-een-overwinningsverhaal/83181/)

### [Was de Tachtigjarige Oorlog een overwinningsverhaal?](https://historiek.net/was-de-tachtigjarige-oorlog-een-overwinningsverhaal/83181/)

- [![Executie van Johan van Oldenbarnevelt (1619)](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/executie-van-johan-van-oldenbarnevelt-1619/42652/)

### [Executie van Johan van Oldenbarnevelt (1619)](https://historiek.net/executie-van-johan-van-oldenbarnevelt-1619/42652/)

- [![Görings cyanide-ampul – Zelfmoord in het Derde Rijk](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/gorings-cyanide-ampul-zelfmoord-in-het-derde-rijk/80288/)

### [Görings cyanide-ampul – Zelfmoord in het Derde Rijk](https://historiek.net/gorings-cyanide-ampul-zelfmoord-in-het-derde-rijk/80288/)

- [![“Barbertje moet hangen!”](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20240%20240%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net/barbertje-moet-hangen/70325/)

### [“Barbertje moet hangen!”](https://historiek.net/barbertje-moet-hangen/70325/)


[Meer leestips](https://historiek.net/c/populair/) [Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht) [Voorpagina](https://historiek.net/)

### Bekijk een rubriek:

[Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/) [Amsterdam](https://historiek.net/c/amsterdam/) [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/) [Azië](https://historiek.net/c/azie/) [België](https://historiek.net/c/landen/belgie/) [Biografieën](https://historiek.net/c/biografieen/) [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/) [Boekfragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/) [Dieren](https://historiek.net/c/dieren/) [Duitsland](https://historiek.net/c/landen/duitsland/) [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/) [Engeland](https://historiek.net/c/landen/engeland/) [Eten en drinken](https://historiek.net/c/eten-en-drinken/) [Fotografie](https://historiek.net/c/fotografie/) [Frankrijk](https://historiek.net/c/landen/frankrijk-geschiedenis/) [Geneeskunde](https://historiek.net/c/geneeskunde/) [Geschiedenisboeken](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/) [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/) [Griekenland](https://historiek.net/c/landen/griekenland/) [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/) [Historische achtergronden](https://historiek.net/c/historische-achtergronden/) [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/) [Jodenvervolging](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/jodenvervolging/) [Koningshuis](https://historiek.net/c/koningshuis/) [Kunstgeschiedenis](https://historiek.net/c/kunstgeschiedenis/) [Literatuur](https://historiek.net/c/literatuur/) [Maritieme geschiedenis](https://historiek.net/c/maritieme-geschiedenis/) [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/) [Muziekgeschiedenis](https://historiek.net/c/muziekgeschiedenis/) [Nederlands-Indië / Indonesië](https://historiek.net/c/nederlands-indie/) [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/) [Politieke geschiedenis](https://historiek.net/c/politieke-geschiedenis/) [Populair](https://historiek.net/c/populair/) [Religieuze geschiedenis](https://historiek.net/c/religieuze-geschiedenis/) [Romeinse Rijk](https://historiek.net/c/oudheid/romeinse-rijk/) [Rusland](https://historiek.net/c/landen/rusland-geschiedenis/) [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/) [Spanje](https://historiek.net/c/landen/spanje-geschiedenis/) [Sportgeschiedenis](https://historiek.net/c/sportgeschiedenis/) [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/) [Televisie](https://historiek.net/c/televisie/) [Trivia](https://historiek.net/c/trivia/) [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/) [Vaderlandse geschiedenis](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/) [Vorstenhuizen](https://historiek.net/c/biografieen/leden-van-vorstenhuizen/)

### Meer ontdekken?

[Alle onderwerpen](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/) [Willekeurig bericht](https://historiek.net/willekeurig-bericht)

### Gratis wekelijkse nieuwsbrief

[![Historiek, online geschiedenis](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%2046%22%3E%3C/svg%3E)![](data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns=%22http://www.w3.org/2000/svg%22%20viewBox=%220%200%20300%20100%22%3E%3C/svg%3E)](https://historiek.net)

"Geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken voor een breed publiek."

- [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
- [X](https://twitter.com/historiek)
- [Instagram](https://www.instagram.com/geschiedenisboeken/)
- [RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Google](https://news.google.com/publications/CAAiEAOHlGepeRSfYV6T0ggHmqQqFAgKIhADh5RnqXkUn2Fek9IIB5qk?hl=nl&gl=NL&ceid=NL%3Anl)

**Algemeen**

[Over ons](https://historiek.net/over-ons/)

[Colofon](https://historiek.net/colofon/)

[Adverteren](https://historiek.net/adverteren-op-historieknet/)

[Privacy](https://historiek.net/historieknet-privacybeleid/)

[Disclaimer](https://historiek.net/discaimer/)

[Informatie voor auteurs](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Informatie voor uitgevers](https://historiek.net/uitgevers/)

[Informatie voor scholieren](https://historiek.net/over-ons/#school)

**Extra**

[Nieuwsbrief](https://historiek.net/nieuwsbrief/)

[Onderwerppagina](https://historiek.net/historische-begrippen-onderwerpen/)

[Geschiedenisboeken (site)](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Footer&utm_campaign=Footerlink)

[Enne Koops (1978-2023)](https://historiek.net/enne-koops-im-1978-2023/153694/)

**Steun**

[Fout melden](https://historiek.net/opmerkingen-bij-artikelen/)

[Doneren](https://historiek.net/donatie-historiek/)

[Meeschrijven](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)

[Affliate-link Bol](https://partner.bol.com/click/click?p=2&t=url&s=656&f=TXL&url=https%3A%2F%2Fwww.bol.com%2Fnl%2F&name=de%20winkel%20van%20ons%20allemaal&subid=bottomlink)

**© 2024 [Historiek v.o.f.](https://historiek.net) \|** Onafhankelijk particulier initiatief

[Maak ons werk mede mogelijk](https://historiek.net/donatie-historiek/)

- Historiek
  - [Over deze website](https://historiek.net/over-ons/)
  - [Auteurs](https://historiek.net/colofon/)
  - [Meedoen](https://historiek.net/publiceren-op-historiek/32489/)
  - [Gratis geschiedenismagazine](https://historiek.net/nieuwsbrief/)
  - [Historiek ondersteunen](https://historiek.net/donatie-historiek/)
- Volg ons
  - [Nieuwsbrief](https://historiek.net/newsletter/)
  - [Facebook](https://www.facebook.com/historiek)
  - [X / Twitter](https://x.com/historiek)
  - [Bluesky](https://bsky.app/)
  - [Feed / RSS](https://historiek.net/historieknet-via-rss/)
- [Alle onderwerpen](https://historiek.net/geschiedenis-onderwerpen-index/)
- [Historische personen](https://historiek.net/historische-personen-bios/)
- [Populair](https://historiek.net/c/populair/)
- [Nieuws](https://historiek.net/c/nieuws/)
- [Taalgeschiedenis](https://historiek.net/c/taalgeschiedenis/)
- [Griekse mythologie](https://historiek.net/c/griekse-mythologie/)
- [Filosofen](https://historiek.net/c/biografieen/filosofen/)
- [Gouden Eeuw](https://historiek.net/c/gouden-eeuw/)
- Oorlogen
  - [Eerste Wereldoorlog](https://historiek.net/c/eerste-wereldoorlog/)
  - [Tweede Wereldoorlog](https://historiek.net/c/tweede-wereldoorlog/)
  - [Koude Oorlog](https://historiek.net/c/koude-oorlog/)
  - [Vietnamoorlog](https://historiek.net/vietnamoorlog-oorzaken-samenvatting-gevolgen/76855/)
  - [Tachtigjarige Oorlog](https://historiek.net/c/vaderlandse-geschiedenis/tachtigjarige-oorlog/)
- [Historische vrouwen](https://historiek.net/c/biografieen/historische-vrouwen/)
- [Lijst van uitvindingen](https://historiek.net/lijst-van-uitvindingen/)
- [Middeleeuwen](https://historiek.net/c/middeleeuwen/)
- [Slavernij](https://historiek.net/c/slavernij/)
- [Archeologie](https://historiek.net/c/archeologie/)
- [Oudheid](https://historiek.net/c/oudheid/)
- [Amerikaanse geschiedenis](https://historiek.net/c/amerikaanse-geschiedenis/)
- Boeken
  - [Alle boekberichten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/)
  - [Fragmenten](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/voorpublicatie/)
  - [Boekbesprekingen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/boekbespreking/)
  - [Signalementen](https://historiek.net/c/geschiedenisboeken/signalementen/)
  - [Boekenwebsite](https://geschiedenis-winkel.nl/?utm_source=Historiek&utm_medium=Menu&utm_campaign=Menu-Historiek)
- [Steun Historiek](https://historiek.net/donatie-historiek/)

×