مفاهیم نظری فلسفه غرب - ویکی فقه
یک طبقه جدید اروپایی تشکیل می‌شود، نظام بورژوازی به وجود می‌آید. آنها شروع می‌کنند به تعریف پایه‌های علم سیاست براساس منافع طبقه سرمایه دار. این هسته اصلی علوم ...
ثروت
بعد تحول صنعتی اتفاق می‌افتد و به این نظر می‌رسند که با این تحول صنعتی می‌توانیم تولید و توزیع قدرت و <anchor>ثروت</anchor> را به شکل دربیاوریم. حتی اتوپیای جامعه بی طبقه در اروپا مطرح می‌شود، این اتوپیا درهم می‌شکند و به شکست می‌رسد. اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰، صحبت توزیع درست قدرت و ثروت به حاشیه می‌رود و مساله دموکراسی‌های رفاهی و دولت رفاه مطرح می‌شود. یعنی اصل بر آزادی با تفکر سرمایه داری است، اما برای این که صدمات را به حداقل برسانیم، اضطرارا دولت‌ها به سیاست‌های رفاهی تن بدهند یک تور ایمنی برای فقرا بیندازند که علیه سرمایه داران شورش نکنند. یعنی باز برای دفاع از حریم ثروت و قدرت سرمایه داران است که مساله دولت رفاه و بیمه تامین اجتماعی مطرح می‌شود. می‌دانید در قرن ۱۹ که نظام‌های صنعتی و ماشینی در کارخانه‌ها می‌آید شورش‌های کارگری در سراسر اروپا شروع می‌شود و موج سوسیالیسم وقتی در حوزه مباحث حقوق بشری و اقتصاد و بعد سیاست می‌آید، در واقع یک نوع واکسینه کردن نظام سرمایه داری لیبرال است، برای این که در برابر پدیده‌های ناخواسته رشد سرمایه داری صنعتی سقوط نکند.
ثروت - ویکی فقه
ثروت \- ویکی فقه

- [![خواندن](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/reading.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "خواندن")
- [![نمایش تاریخچه](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/history.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/history/ثروت "نمایش تاریخچه")
- [![ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/edit.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/edit/ثروت "ویرایش")

# ثروت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف

* * *

مقالات مرتبط: [قنطار (مفردات‌قرآن)](https://fa.wikifeqh.ir/قنطار_(مفردات‌قرآن) "قنطار (مفردات‌قرآن)").

در [اصطلاح](https://fa.wikifeqh.ir/اصطلاح "اصطلاح") [علم](https://fa.wikifeqh.ir/علم "علم") [اقتصاد](https://fa.wikifeqh.ir/اقتصاد "اقتصاد") مجموع دارایی‌های واقعی و مالی را «ثروت» می‌گویند.

### فهرست مندرجات

[۱ \- مقدمه](#_مقدمه "مقدمه")

[۲ \- انگیزه کسب ثروت](#_انگیزه کسب ثروت "انگیزه کسب ثروت")

[۳ \- ویژگیهای مثبت ثروت](#_ویژگیهای مثبت ثروت "ویژگیهای مثبت ثروت")

[۴ \- پرهیز از انباشت ثروت](#_پرهیز از انباشت ثروت "پرهیز از انباشت ثروت")

[۵ \- ویژگیهای منفی ثروت](#_ویژگیهای منفی ثروت "ویژگیهای منفی ثروت")

[۵.۱ \- ریشه بدی‌ها](#_ریشه بدی‌ها "ریشه بدی‌ها")

[۵.۲ \- طغیان و سرکشی](#_طغیان و سرکشی "طغیان و سرکشی")

[۵.۳ \- فراموشی خدا](#_فراموشی خدا "فراموشی خدا")

[۵.۴ \- غصه‌های فراوان](#_غصه‌های فراوان "غصه‌های فراوان")

[۶ \- نتیجه‌گیری](#_نتیجه‌گیری "نتیجه‌گیری")

[۷ \- پانویس](#_پانویس "پانویس")

[۸ \- منبع](#_منبع "منبع")

### [۱ \- مقدمه](\#مقدمه)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/ثروت/مقدمه "ویرایش")\]

* * *

«ثروت (Wealth)» به کلیه مواد و اشیایی اطلاق می‌شود که حاجت‌های [بشر](https://fa.wikifeqh.ir/بشر "بشر") را رفع می‌نمایند. این ثروت‌ها یا طبیعی هستند و مستقیم یا غیر مستقیم مورد استفاده واقع می‌شوند و یا [تولید](https://fa.wikifeqh.ir/تولید "تولید") می‌گردند؛ یعنی به دست بشر، تغییر شکل یافته، مورد استفاده قرار می‌گیرند. در [اقتصاد](https://fa.wikifeqh.ir/اقتصاد "اقتصاد")، [مفهوم](https://fa.wikifeqh.ir/مفهوم "مفهوم") دیگری به نام «دارایی (Assets)» هم وجود دارد. دارایی به دو دسته «واقعی» و «غیر واقعی» تقسیم می‌شود.

دارایی‌های واقعی، عبارت‌اند از: ماشین آلات، زمین‌ها و ساختمان‌های تحت [مالکیت](https://fa.wikifeqh.ir/مالکیت "مالکیت") شرکت‌ها و همچنین شامل کالاهای مصرفی با دوام، مانند: ماشین لباسشویی، دستگاههای صوتی \- تصویری و خانه‌های مسکونی که در مالکیت خانوارها قرار دارند. این دارایی‌ها دارای بازدهی‌اند و با یکدیگر تفاوت دارند. خانه‌های شخصی افراد در واقع، نوعی بازدهی برای صاحبان آنها هستند و در آنها زندگی می‌کنند و هیچ گونه اجاره‌ای نمی‌پردازند. همین طور، صاحبان دستگاه‌های صوتی \- تصویری بدون پرداخت [اجاره](https://fa.wikifeqh.ir/اجاره "اجاره") از آنها بهره می‌برند. دارایی‌هایی از این دست را دارایی واقعی می‌نامند. در بعضی از کشورهای صنعتی، ارزش دارایی واقعی هر فرد، حدود سی هزار دلار است.

نوع دیگر دارایی «دارایی مالی» است که شامل [پول](https://fa.wikifeqh.ir/پول "پول")، [سهام](https://fa.wikifeqh.ir/سهام "سهام (پیوندی وجود ندارد)")، [اوراق قرضه](https://fa.wikifeqh.ir/اوراق_قرضه "اوراق قرضه")،(در [جمهوری اسلامی ایران](https://fa.wikifeqh.ir/جمهوری_اسلامی_ایران "جمهوری اسلامی ایران")، اوراق قرضه، اشکال شرعی دارد. لذا به جای آن، اوراق مشارکت وجود دارد.) و یا اوراق مشارکت می‌شود. مجموع دارایی‌های واقعی و مالی را «ثروت» می‌گویند.

[\[۱\]](#foot1) درنبوش و استانلی فیشر، اقتصاد کلان، ترجمه تیزهوش تابان، ص۲۰۹.

اگر ادعا کنیم برنامه ریزی اقتصاد [غرب](https://fa.wikifeqh.ir/غرب "غرب") بر این استوار شده است که همواره از نظر [کمیت](https://fa.wikifeqh.ir/کمیت "کمیت") بر دارایی افراد افزوده شود و ثروت اشخاص زیاد گردد، گزاف نگفته‌ایم. بازهم اگر ادعا کنیم که برنامه ریزی عاقلانه (rational) افراد بر این پایه است که استفاده بهینه از این ثروت نمایند بیراهه نرفته‌ایم. در آن اقتصاد، یک اصل پذیرفته شده است که هر فرد می‌خواهد از راه حداکثر کردن [سود](https://fa.wikifeqh.ir/سود "سود")، بر ثروت خویش بیفزاید. ثروت خوب و ثروت بد مفهومی ندارد. هر کاری که منجر به افزایش مجموع دارایی‌ها شود خوب است؛ اما در [اسلام](https://fa.wikifeqh.ir/اسلام "اسلام")، مباحث به گونه‌ای دیگر مطرح است. کلمه ثروت در متون دینی ما بسیار کم دیده شده است و در [آیات](https://fa.wikifeqh.ir/آیات "آیات") و [روایات](https://fa.wikifeqh.ir/روایات "روایات")، به جای ثروت، واژه «مال» آمده است و به شخص ثروتمند، « [غنی](https://fa.wikifeqh.ir/غنی "غنی")» گفته می‌شود که در مقابل آن، واژه « [فقیر](https://fa.wikifeqh.ir/فقیر "فقیر")» قرار می‌گیرد. در مورد ثروت در اسلام، سؤالاتی مطرح است که این نوشتار، در صدد پاسخ به بعضی از آنهاست.

### [۲ \- انگیزه کسب ثروت](\#انگیزه کسب ثروت)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/ثروت/انگیزه_کسب_ثروت "ویرایش")\]

* * *

اقتصاد دانان در تحلیل رفتارهای اقتصادی افراد، به کنکاش انگیزه‌ها پرداخته‌اند. از دیدگاه فیلسوفان اقتصادی غرب، مانند [بنتام](https://fa.wikifeqh.ir/بنتام "بنتام")، [هابز](https://fa.wikifeqh.ir/هابز "هابز (پیوندی وجود ندارد)")، [ویلیام جونز](https://fa.wikifeqh.ir/ویلیام_جونز "ویلیام جونز") و [آدام اسمیت](https://fa.wikifeqh.ir/آدام_اسمیت "آدام اسمیت")، هدف نهایی [انسان](https://fa.wikifeqh.ir/انسان "انسان")، دستیابی به [لذت](https://fa.wikifeqh.ir/لذت "لذت") فردی است.

[امام علی (علیه‌السلام)](https://fa.wikifeqh.ir/امام_علی "امام علی") این هدف نهایی از کسب ثروت و درآمد را نفی می‌کند و [حاکمیت](https://fa.wikifeqh.ir/حاکمیت "حاکمیت") [لذت طلبی](https://fa.wikifeqh.ir/لذت_طلبی "لذت طلبی (پیوندی وجود ندارد)") بر رفتار خود را به شدت، [انکار](https://fa.wikifeqh.ir/انکار "انکار") می‌نماید: «من آفریده نشدم که خوردن خوراکی‌های پاکیزه، مرا به خود مشغول دارد؛ همچون حیوان پرواری که تمام همتش [علف](https://fa.wikifeqh.ir/علف "علف") است، و یا همچون حیوان رها شده‌ای که کارش چریدن و خوردن و پرکردن [شکم](https://fa.wikifeqh.ir/شکم "شکم") است و از سرنوشتی که در انتظار اوست بی خبر است. آیا بیهوده یا مهمل و [عبث](https://fa.wikifeqh.ir/عبث "عبث") آفریده شده‌ام؟

[\[۲\]](#foot2) [امام علی علیه‌السّلام، نهج البلاغة، نامه۴۵، ج۱، ص۲۸۴.](http://lib.eshia.ir/26580/1/284/كَالْبَهِيمَةِ "امام علی علیه‌السّلام، نهج البلاغة، نامه45، ج1، ص284.")

[\[۳\]](#foot3) حسینی، سیدرضا، دانشنامه امام علی علیه‌السّلام، سیره اقتصادی امام علی علیه‌السّلام، ص۲۶۶.

هدف اصیل از نگاه اسلام، جلب [رضایت](https://fa.wikifeqh.ir/رضایت "رضایت") خداوند است.

### [۳ \- ویژگیهای مثبت ثروت](\#ویژگیهای مثبت ثروت)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/ثروت/ویژگیهای_مثبت_ثروت "ویرایش")\]

* * *

از آغاز پیدایش [حضرت آدم (علیه‌السلام)](https://fa.wikifeqh.ir/آدم "آدم") که روابط اجتماعی شکل گرفت و این روابط بر اساس نیازها تنظیم گردید، نیاز انسان به خوراک و پوشاک و سرپناهی که او را از سرما و گرما حفظ کند معنا پیدا کرد. تامین این نیازهای فیزیولوژیک هم یا از طریق کالا و یا از طریق پول بوده است. در هر صورت، انسان باید چیزی می‌داشت تا به رفع این نیازها بپردازد. قبیله‌ها و طایفه‌ها یا به واسطه زور و قدرتی که داشتند شکل می‌گرفتند و یا به واسطه مال و ثروتی که اندوخته بودند. وگرنه فقیرانی که توان اداره خود را نداشتند به تدریج، در معرض [زوال](https://fa.wikifeqh.ir/زوال "زوال") قرار می‌گرفتند و محوری که بر گرد آن جمع شوند وجود نداشت.

امروزه نیز که به تدریج، زندگی قبیله‌ای از بین رفته است شرکت‌ها و کمپانی‌های اقتصادی بر اساس میزان سرمایه شرکت٬ها و [قدرت](https://fa.wikifeqh.ir/قدرت "قدرت") مانور در بازارها طبقه بندی می‌شوند. گرچه امروزه برخلاف دوران قدیم، گروه‌های علمی و پژوهشی و پارک‌های تحقیقاتی نیز از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. نقطه مشترک قبیله‌ها و طایفه‌های قدیم و کمپانی‌ها و شرکت‌های جدید این است که اجزا و عناصر آنها باید افراد ثروتمند و متمکن باشند، وگرنه هیچ گاه فقیری را به درون خود راه نداده‌اند.

از نظر اسلام نیز داشتن مال و ثروت، یک [ارزش](https://fa.wikifeqh.ir/ارزش "ارزش (پیوندی وجود ندارد)") است و برکاتی در آن نهفته است. رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: ثروت، عیوب انسان را می‌پوشاند و فقر، [عیب](https://fa.wikifeqh.ir/عیب "عیب") او را آشکار می‌سازد.

[\[۴\]](#foot4) [متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج۱۰، ص۱۳۴، ح۲۸۶۶۹.](http://lib.efatwa.ir/43321/10/134/28669 "متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج10، ص134، ح28669.")

و در بیان دیگری فرمود: با مال و ثروت، زندگی شیرین می‌شود.

[\[۵\]](#foot5) [متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج۳، ص۲۴۰، ح۶۳۴۶.](http://lib.efatwa.ir/43321/3/240/6346 "متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج3، ص240، ح6346.")

و انسان، به [آرامش](https://fa.wikifeqh.ir/آرامش "آرامش") می‌رسد.

[\[۶\]](#foot6) [کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۵، ص۸۹.](http://lib.eshia.ir/11005/5/89/استقرت "کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج5، ص89.")

یکی از راویان [زمان](https://fa.wikifeqh.ir/زمان "زمان") [امام صادق (علیه‌السلام)](https://fa.wikifeqh.ir/امام_صادق "امام صادق") مطلبی از قول [پیامبر](https://fa.wikifeqh.ir/پیامبر "پیامبر") (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شنیده بود که باعث [تعجب](https://fa.wikifeqh.ir/تعجب "تعجب") وی شده بود. لذا از [جمیل بن دراج](https://fa.wikifeqh.ir/جمیل_بن_دراج "جمیل بن دراج") صحابی امام صادق (علیه‌السلام) سؤال می‌کند که: شنیده‌ام پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرموده اگر «شریف» از قومی نزد شما آمد، او را [احترام](https://fa.wikifeqh.ir/احترام "احترام") کنید. جمیل، این راوی را [تصدیق](https://fa.wikifeqh.ir/تصدیق "تصدیق") کرد؛ ولی معنای شریف را از امام صادق (علیه‌السلام) سؤال کرد. حضرت فرمودند: «شریف کسی است که صاحب مال و ثروت است».

[\[۷\]](#foot7) [کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۸، ص۲۲۰.](http://lib.eshia.ir/11005/8/220/سألت "کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج8، ص220.")

### [۴ \- پرهیز از انباشت ثروت](\#پرهیز از انباشت ثروت)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/ثروت/پرهیز_از_انباشت_ثروت "ویرایش")\]

* * *

در اقتصاد غرب، معمولا مال و ثروت یا مصرف می‌شوند و یا به صورت پس‌انداز و سرمایه‌گذاری درمی آیند. البته سرمایه‌گذاری بالا یک «ارزش» است و معمولا کشورهایی که ریسک پذیرند سرمایه خود را در معرض این خطر قرار می‌دهند؛ ولی سعی می‌کنند در موارد و کشورهایی سرمایه‌گذاری کنند که درجه ریسک پایین تری دارند. مثلا در مقایسه اقتصاد [امریکا](https://fa.wikifeqh.ir/امریکا "امریکا") و [ژاپن](https://fa.wikifeqh.ir/ژاپن "ژاپن (پیوندی وجود ندارد)")، گفته می‌شود چون امریکا ریسک پذیرتر است، لذا پس‌انداز کمتر و سرمایه‌گذاری بیشتری دارد.

در اسلام نیز از انباشتن بیهوده ثروت، به شدت [نهی](https://fa.wikifeqh.ir/نهی "نهی") شده، در آیات و [احادیث](https://fa.wikifeqh.ir/احادیث "احادیث")، تعبیرهای بسیار شدیدی علیه این پدیده زشت، وارد شده است: روزی که آن گنجینه‌ها را در [آتش دوزخ](https://fa.wikifeqh.ir/آتش_دوزخ "آتش دوزخ") بگدازند و پیشانی و پهلو و پشت آنان را با آنها داغ کنند و گویند این است آنچه برای خود اندوختید. پس [کیفر](https://fa.wikifeqh.ir/کیفر "کیفر") آنچه را می‌اندوختید، بچشید.

[\[۸\]](#foot8) [توبه/سوره۹، آیه۳۵.](http://lib.eshia.ir/17001/1/192/35 "توبه/سوره9، آیه35.")

[\[۹\]](#foot9) التنمیة الاقتصادیه، محمد محمدی ری شهری.

[مفهوم](https://fa.wikifeqh.ir/مفهوم "مفهوم") مقابل کنز (اندوختن)، [انفاق](https://fa.wikifeqh.ir/انفاق "انفاق") در راه خداست. این انفاق می‌تواند به صورت کمک به فقیران و درماندگان صورت گیرد. راه دیگر آن به جریان انداختن این سرمایه در امور تولیدی و ایجاد اشتغال است. راه اول که کمک مستقیم به نیازمندان است، فایده اجتماعی ندارد؛ اما به جریان انداختن سرمایه در راه تولید، هم فایده شخصی و هم فایده اجتماعی دارد. اشتغال، باعث بالا رفتن تولید می‌شود و تولید هم به طریق دیگری می‌تواند اشتغال را زیاد کند. یک مثال ساده این مفهوم را روشن می‌کند. فرض کنید یک میلیارد واحد پولی را می‌توانیم بین نیازمندان [تقسیم](https://fa.wikifeqh.ir/تقسیم "تقسیم") کنیم. بعد از تقسیم، این پول‌ها به مصرف نهایی رسیده، تمام می‌شوند؛ ولی اگر با این پول، کارخانه تولید [قند](https://fa.wikifeqh.ir/قند "قند") تاسیس شود، عده‌ای مشغول به کار می‌شوند، تولید قند بالا می‌رود و نیاز [جامعه](https://fa.wikifeqh.ir/جامعه "جامعه") و کارگران کارخانه تامین می‌شود. از طرف دیگر، چون در [اصطلاح](https://fa.wikifeqh.ir/اصطلاح "اصطلاح")، قند و چای، دو کالای مکمل هستند و با هم مصرف می‌شوند، کارخانه چای سازی فعال می‌شود و خود به خود اشتغال و تولید هم در آنجا بالا می‌رود. لذا هر واحد این یک میلیارد، دارای «فایده نهایی اجتماعی» (Social Marginal utility) است. پس به جای انباشت ثروت و به جای کمک مستقیم به فقیران، می‌توان با فعال کردن چرخه تولید، نوعی از انفاق در راه خدا را جامه عمل پوشانید.

### [۵ \- ویژگیهای منفی ثروت](\#ویژگیهای منفی ثروت)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/ثروت/ویژگیهای_منفی_ثروت "ویرایش")\]

* * *

ثروت به خودی خود و [بالذات](https://fa.wikifeqh.ir/بالذات "بالذات") امری ناپسند و مذموم نیست بلکه اگر در مسیر [توسعه](https://fa.wikifeqh.ir/توسعه "توسعه") و به هدف تحقق [عدالت اجتماعی](https://fa.wikifeqh.ir/عدالت_اجتماعی "عدالت اجتماعی") بکار گرفته شود بسیار مثمر فائده است اما اگر ثروت خود تبدیل به هدف زندگی انسان شود در آن صورت می‌تواند عامل اصلی بسیاری از ناهنجاری‌های اجتماعی و [طغیان](https://fa.wikifeqh.ir/طغیان "طغیان") و سرکشی و فراموشی [خداوند](https://fa.wikifeqh.ir/خداوند "خداوند") و در نهایت سقوط از مرتبه [انسانیت](https://fa.wikifeqh.ir/انسانیت "انسانیت") گردد.

### [۵.۱ \- ریشه بدی‌ها](\#ریشه بدی‌ها "ریشه بدی‌ها")

ریشه بسیاری از [ناهنجاریهای اجتماعی](https://fa.wikifeqh.ir/ناهنجاریهای_اجتماعی "ناهنجاریهای اجتماعی (پیوندی وجود ندارد)") و [جرم](https://fa.wikifeqh.ir/جرم "جرم") و [جنایت](https://fa.wikifeqh.ir/جنایت "جنایت")، مال و ثروت است. به [طمع](https://fa.wikifeqh.ir/طمع "طمع") کسب ثروت، [دزدی](https://fa.wikifeqh.ir/دزدی "دزدی") صورت می‌گیرد و به [نیت](https://fa.wikifeqh.ir/نیت "نیت") پنهان کردن ثروت، روابط خانوادگی و خویشاوندی تیره و تار می‌گردد. در سطح کلان و ارتباط جوامع، علت پیدایش کشورهای شمال و جنوب، غارت ثروت کشورهای جنوب توسط کشورهای شمال است. کشورهای صنعتی غرب، همواره با اقتصادهای تک محصولی رابطه دارند و این محصولات را وارد کرده، کالاهای مصرفی را روانه کشورهای صاحب [نفت](https://fa.wikifeqh.ir/نفت "نفت (پیوندی وجود ندارد)")، [شکر](https://fa.wikifeqh.ir/شکر "شکر")، [قهوه](https://fa.wikifeqh.ir/قهوه "قهوه") و... می‌کنند تا هم بر ثروت خود بیفزایند و هم کشورهای جنوب را نیازمند خویش نمایند. امروزه سرانه درآمد کشورهای صنعتی حدود سی برابر کشورهای جهان سوم است.

[\[۱۰\]](#foot10) مدارهای توسعه نیافتگی، حسین عظیمی، نشر نی.

آنچه این فرآیند ظالمانه را تشدید می‌کند، ایجاد ثروت و لذت بیشتر است.

### [۵.۲ \- طغیان و سرکشی](\#طغیان و سرکشی "طغیان و سرکشی")

مادام که انسان در آرامش و راحتی زندگی می‌کند و مشکل خاصی ندارد، [گمان](https://fa.wikifeqh.ir/گمان "گمان") می‌کند اگر مانعی پیش روی او قرار گیرد، با پول و ثروت، آن را از میان برداشته، به نهایت لذت، دسترستی خواهد یافت و او را وادار به طغیان خواهد کرد. لذا خداوندی که انسان را [خلق](https://fa.wikifeqh.ir/خلق "خلق") کرده به زوایای وجودی او آگاهی کامل دارد و او را به گونه‌ای قرار داده که باید برای جلب [روزی](https://fa.wikifeqh.ir/روزی "روزی") تلاش کند. تعدادی را هم آفریده که به ظاهر بی نیازند. این افراد، اولا کسانی هستند که خدا بر احوال آنها آگاه است، ثانیا رفتار آنها [تفسیر](https://fa.wikifeqh.ir/تفسیر "تفسیر") عینی این [آیه](https://fa.wikifeqh.ir/آیه "آیه") است که: اگر خدا روزی را بر بندگانش فراخ گرداند، مسلما در زمین سر به [عصیان](https://fa.wikifeqh.ir/عصیان "عصیان") برمی دارند؛ لیکن آنچه را بخواهد به اندازه‌ای که [مصلحت](https://fa.wikifeqh.ir/مصلحت "مصلحت") است فرو می‌فرستد. به راستی که او به حال بندگانش آگاه بیناست.

[\[۱۱\]](#foot11) [شوری/سوره۴۲، آیه۲۷.](http://lib.eshia.ir/17001/1/486/27 "شوری/سوره42، آیه27.")

### [۵.۳ \- فراموشی خدا](\#فراموشی خدا "فراموشی خدا")

[دنیا](https://fa.wikifeqh.ir/دنیا "دنیا") و [آخرت](https://fa.wikifeqh.ir/آخرت "آخرت")، دو [مفهوم](https://fa.wikifeqh.ir/مفهوم "مفهوم") [متضاد](https://fa.wikifeqh.ir/متضاد "متضاد") و مقابل هم هستند. عده‌ای فقط لذت‌های دنیا را می‌بینند و تمام تلاش و کوشش خویش را صرف در بهره بیشتر از آن به کار می‌برند؛ عده‌ای هم با گوشه نشینی و کناره گیری از دنیا [دل](https://fa.wikifeqh.ir/دل "دل") به سرای باقی، خوش کرده‌اند تا از لذت جاودانه آن، کام خویش را شیرین کنند. از بررسی آیات و روایات، این نکته به دست می‌آید که باید از هر دو، کام گرفت و هیچ یک را فدای دیگری نکرد: «ربنا آتنا فی الدنیا حسنة و فی الآخرة حسنة؛

[\[۱۲\]](#foot12) [بقره/سوره۲، آیه۲۰۱.](http://lib.eshia.ir/17001/1/31/201 "بقره/سوره2، آیه201.")

پروردگارا! از خوبی‌های [جهان](https://fa.wikifeqh.ir/جهان "جهان") به ما ببخش، و نیز از خوبی‌های آخرت».

و به تعبیر امام علی(علیه‌السلام): برگزیده‌ترین شما کسی است که آخرتش را به سبب دنیایش رها نکند و دنیای خود را برای رسیدن به آخرت، ترک نگوید.

[\[۱۳\]](#foot13) [متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج۳، ص۷۳۲، ح۸۶۰۴.](http://lib.efatwa.ir/43321/3/732/8604 "متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج3، ص732، ح8604.")

نباید دل بستن به مال و ثروت، موجب فراموشی خدا شود. گویا طبیعت مال و ثروت، آن است که موجب این فراموشی می‌شوند. لذا قرآن هشدار می‌دهد: ‌ای کسانی که [ایمان](https://fa.wikifeqh.ir/ایمان "ایمان") آورده‌اید، مبادا اموال و فرزندانتان شما را از یاد خدا غافل گردانند! ؟ و هر کس چنین کند، آنان خود زیانکاران‌اند.

[\[۱۴\]](#foot14) [منافقون/سوره۶۳، آیه۹.](http://lib.eshia.ir/17001/1/555/9 "منافقون/سوره63، آیه9.")

خسارت [نفس](https://fa.wikifeqh.ir/نفس "نفس") با خسارت مال، فرق دارد. گویا خسارت نفس، ترمیم نمی‌پذیرد. لذا در قرآن آمده است:پس هرچه را غیر از او می‌خواهید، بپرستید. بگو: زیانکاران در [حقیقت](https://fa.wikifeqh.ir/حقیقت "حقیقت")، کسانی هستند که به خود... ستم کرده‌اند.

[\[۱۵\]](#foot15) [زمر/سوره۳۹، آیه۱۵.](http://lib.eshia.ir/17001/1/460/15 "زمر/سوره39، آیه15.")

### [۵.۴ \- غصه‌های فراوان](\#غصه‌های فراوان "غصه‌های فراوان")

گرچه مال و ثروت ویژگی‌های مثبتی دارد، ولی این ویژگی‌ها وقتی وجود دارند که این ثروت از راه [حلال](https://fa.wikifeqh.ir/حلال "حلال") به دست آید و علاوه بر تامین نیاز صاحب آن، در راه خدا خرج شود. اگر چنین نباشد، ممکن است چند صباحی [رضایت](https://fa.wikifeqh.ir/رضایت "رضایت") صاحبش را حاصل کند، ولی همواره موجب نگرانی و دل مشغولی است. هم به فکر زیاد کردن آن است و هم به فکر حفاظت آن و هم حفاظت از خودش. کم اتفاق افتاده فقیری مورد سوء قصد قرار گیرد. ولی در تاریخ، موارد زیادی از تعرض به مال و جان ثروتمندان، ثبت شده است.

[پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)](https://fa.wikifeqh.ir/حضرت_محمد "حضرت محمد") فرمود: مال دنیا هرچه زیادتر و انبوه تر شود، بلای بیشتری بر صاحب آن وارد می‌شود.

[\[۱۶\]](#foot16) [شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، ص۴۴۳.](http://lib.eshia.ir/15033/1/443/كلما "شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، ص443.")

### [۶ \- نتیجه‌گیری](\#نتیجه‌گیری)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/ثروت/نتیجه‌گیری "ویرایش")\]

* * *

آنچه از آیات و روایات و نظریات اقتصادی فهمیده می‌شود، اینکه جمع کردن مال و ثروت و هر روز بر آن افزودن، مورد قبول هیچ کدام از دو نظریه اقتصاد اسلامی و اقتصاد غربی نیست؛ بلکه باید از راه صحیح، درآمد کسب نمود، به اندازه کفاف، مصرف کرد، و مازاد آن را بعد از ادای حقوق آن، در مسیر سرمایه‌گذاری و یا کمک کردن به نیازمندان خرج نمود که البته راه اول در بسیاری از موارد و شرایط، صحیح تر به نظر می‌رسد؛ چون هم تولید را افزایش می‌دهد، هم بیکاری را کم می‌کند و هم انگیزه تولید کالاهای دیگر را فزونی می‌بخشد.

حسن ختام این نوشتار، سخن رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) است که فرمود: جمع کردن مال، پنج ویژگی دارد و جمع نکردن آن هم پنج ویژگی دیگر.

اما ویژگی‌های جمع مال و ثروت:

۱. به سختی جمع می‌شود؛ ۲. اصلاح مال و ثروت و به آن مشغول بودن، انسان را از یاد خدا باز می‌دارد؛ ۳. مورد دستبرد و [سرقت](https://fa.wikifeqh.ir/سرقت "سرقت") واقع می‌شود؛ ۴. ممکن است صاحب آن را [بخیل](https://fa.wikifeqh.ir/بخیل "بخیل") بخوانند؛ ۵. دلبستگی به آن، موجب دل کندن از صالحان و نیکان می‌شود.

اما ویژگی‌های دل نبستن به مال و ثروت:

۱. راحتی انسان؛ ۲. [فراغت](https://fa.wikifeqh.ir/فراغت "فراغت") داشتن برای [ذکر](https://fa.wikifeqh.ir/ذکر "ذکر") خدا؛ ۳. ایمن بودن از سارق و سرقت؛ ۴. برگزیدن [اسم](https://fa.wikifeqh.ir/اسم "اسم") « [کریم](https://fa.wikifeqh.ir/کریم "کریم")» برای خود؛ ۵. همنشینی با صالحان و خوبان.

[\[۱۷\]](#foot17) [نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج۴، ص۲۲۷۳.](http://lib.efatwa.ir/42175/4/2273/أَلْهَاكُمُ "نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج4، ص2273.")

### [۷ \- پانویس](\#پانویس)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/ثروت/پانویس "ویرایش")\]

* * *

۱.[↑](#foot-main1) درنبوش و استانلی فیشر، اقتصاد کلان، ترجمه تیزهوش تابان، ص۲۰۹.۲.[↑](#foot-main2) [امام علی علیه‌السّلام، نهج البلاغة، نامه۴۵، ج۱، ص۲۸۴.](http://lib.eshia.ir/26580/1/284/كَالْبَهِيمَةِ "امام علی علیه‌السّلام، نهج البلاغة، نامه45، ج1، ص284.")۳.[↑](#foot-main3) حسینی، سیدرضا، دانشنامه امام علی علیه‌السّلام، سیره اقتصادی امام علی علیه‌السّلام، ص۲۶۶.۴.[↑](#foot-main4) [متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج۱۰، ص۱۳۴، ح۲۸۶۶۹.](http://lib.efatwa.ir/43321/10/134/28669 "متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج10، ص134، ح28669.")۵.[↑](#foot-main5) [متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج۳، ص۲۴۰، ح۶۳۴۶.](http://lib.efatwa.ir/43321/3/240/6346 "متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج3، ص240، ح6346.")۶.[↑](#foot-main6) [کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۵، ص۸۹.](http://lib.eshia.ir/11005/5/89/استقرت "کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج5، ص89.")۷.[↑](#foot-main7) [کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۸، ص۲۲۰.](http://lib.eshia.ir/11005/8/220/سألت "کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج8، ص220.")۸.[↑](#foot-main8) [توبه/سوره۹، آیه۳۵.](http://lib.eshia.ir/17001/1/192/35 "توبه/سوره9، آیه35.")۹.[↑](#foot-main9) التنمیة الاقتصادیه، محمد محمدی ری شهری.۱۰.[↑](#foot-main10) مدارهای توسعه نیافتگی، حسین عظیمی، نشر نی.۱۱.[↑](#foot-main11) [شوری/سوره۴۲، آیه۲۷.](http://lib.eshia.ir/17001/1/486/27 "شوری/سوره42، آیه27.")۱۲.[↑](#foot-main12) [بقره/سوره۲، آیه۲۰۱.](http://lib.eshia.ir/17001/1/31/201 "بقره/سوره2، آیه201.")۱۳.[↑](#foot-main13) [متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج۳، ص۷۳۲، ح۸۶۰۴.](http://lib.efatwa.ir/43321/3/732/8604 "متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، ج3، ص732، ح8604.")۱۴.[↑](#foot-main14) [منافقون/سوره۶۳، آیه۹.](http://lib.eshia.ir/17001/1/555/9 "منافقون/سوره63، آیه9.")۱۵.[↑](#foot-main15) [زمر/سوره۳۹، آیه۱۵.](http://lib.eshia.ir/17001/1/460/15 "زمر/سوره39، آیه15.")۱۶.[↑](#foot-main16) [شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، ص۴۴۳.](http://lib.eshia.ir/15033/1/443/كلما "شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، ص443.")۱۷.[↑](#foot-main17) [نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج۴، ص۲۲۷۳.](http://lib.efatwa.ir/42175/4/2273/أَلْهَاكُمُ "نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج4، ص2273.")

### [۸ \- منبع](\#منبع)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/ثروت/منبع "ویرایش")\]

* * *

[پایگاه اطلاع رسانی حوزه، برگرفته از مقاله «نیم نگاهی به ثروت».](http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/3881/3898/21603/نیم-نگاهی-به-ثروت/?SearchText=ثروت&LPhrase= "پایگاه اطلاع رسانی حوزه، برگرفته از مقاله «نیم نگاهی به ثروت».")

رده‌های این صفحه : [اخلاق اسلامی](https://fa.wikifeqh.ir/رده:اخلاق_اسلامی "رده:اخلاق اسلامی") \| [ثروت اندوزی](https://fa.wikifeqh.ir/رده:ثروت_اندوزی "رده:ثروت اندوزی") \| [رذائل اخلاقی](https://fa.wikifeqh.ir/رده:رذائل_اخلاقی "رده:رذائل اخلاقی")

- ترجمه نوع 1
- ترجمه نوع 2
- ترجمه نوع 3
- جستجوی سریع

![جعبه ابزار](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/respMenu.png)

- [درج مطلب](https://fa.wikifeqh.ir/insert "درج مطلب")
- [درباره ما](https://fa.wikifeqh.ir/about_us "درباره ما")
- [صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/index "صفحه نخست")
- اشتراک‌گذاری

  - [ایتا](https://eitaa.com/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [تلگرام](https://telegram.me/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [واتساپ](https://api.whatsapp.com/send?text=https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "اشتراک گذاری در واتساپ")

- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- [بحث](https://fa.wikifeqh.ir/talk/ثروت "بحث")
- [مقاله](https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "مقاله")

* * *

- [مدرسه فقاهت]( http://www.eShia.ir "درس‌های مدرسه فقاهت")
- [کتابخانه](http://lib.eShia.ir "کتابخانه مدرسه فقاهت")
- [ویکی پرسش](http://wikiporsesh.ir "ویکی پرسش")

##### جعبه‌ابزار

- [صفحه تصادفی](https://fa.wikifeqh.ir/random "صفحه تصادفی")
- [فهرست الفبایی](https://fa.wikifeqh.ir/alphalist "فهرست الفبایی")
- [راهنمای ویکی‌فقه](https://fa.wikifeqh.ir/راهنمای_ویکی‌فقه "راهنمای ویکی‌فقه")
- [راهنمای تصویری](https://fa.wikifeqh.ir/help "راهنمای تصویری")

- [ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری](https://fa.wikifeqh.ir/auth/login "ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری")
- [العربیة](http://ar.wikifeqh.ir/ "العربیه") \| [اردو](http://ur.wikifeqh.ir/ "اردو") \| [Türkçe](http://tr.wikifeqh.ir/ "Türkçe")

- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- [بحث](https://fa.wikifeqh.ir/talk/ثروت "بحث")
- [مقاله](https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "مقاله")

[پیشرفته](/search/advanced) ‌

- [نمایش تاریخچه](https://fa.wikifeqh.ir/history/ثروت "نمایش تاریخچه")
- [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit/ثروت "ویرایش")
- [خواندن](https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "خواندن")

[صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/ "صفحه نخست")

- [صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/ "صفحه نخست")
- [درج مطلب](https://fa.wikifeqh.ir/insert "درج مطلب")
- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- اشتراک‌گذاری

  - [ایتا](https://eitaa.com/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [تلگرام](https://telegram.me/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [واتساپ](https://api.whatsapp.com/send?text=https://fa.wikifeqh.ir/ثروت "اشتراک گذاری در واتساپ")

* * *

- [مدرسه فقاهت]( http://www.eShia.ir "درس‌های مدرسه فقاهت")
- [کتابخانه](http://lib.eShia.ir "کتابخانه مدرسه فقاهت")
- [ویکی پرسش](http://wikiporsesh.ir "ویکی پرسش")

##### جعبه‌ابزار

- [صفحه تصادفی](https://fa.wikifeqh.ir/random "صفحه تصادفی")
- [فهرست الفبایی](https://fa.wikifeqh.ir/alphalist "فهرست الفبایی")
- [راهنمای ویکی‌فقه](https://fa.wikifeqh.ir/راهنمای_ویکی‌فقه "راهنمای ویکی‌فقه")
- [راهنمای تصویری](https://fa.wikifeqh.ir/help "راهنمای تصویری")

- سیاست و ضوابط: تلاش ویکی‌فقه تدوین دانشنامه‌ایی در حوزه علوم اسلامی است. یکی از سیاست‌های اصلی آن رعایت احترام به صاحبان نظریه است. اتقان و مستند بودن مطالب یکی دیگر از سیاست‌هاست که در نگارش مطالب باید رعایت شود. تدوین مطالب توسط طلاب قم، مشهد، نجف و سایر حوزه‌های علمیه با رعایت اتقان و استناد، انجام می‌شود.

- [![صدای بهار](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/bahar-sound.jpg)](http://www.baharsound.ir "صدای بهار")