انسان‌شناسی (کلام جدید) - ویکی فقه
تحلیل چیستی انسان‌شناسی بر پایه پیشینه، تعریف، ضرورت و انواع آن صورت می‌پذیرد. انسان‌شناسی دارای انواع علوم اجتماعی، فلسفی، دینی، علمی، عرفانی و اخلاقی است.
حیات
اعتقاد به <anchor>حیات</anchor> پس از مرگ، فرع براین مطلب است، که انسان دارای ساحتی روحانی و مجرد است، که بعد از جدایی از بدن می‌تواند بطور مستقل به حیات خود ادامه دهد و درهنگام قیامت به بدن برگردد.
حیات (فقه) - ویکی فقه
حیات (فقه) \- ویکی فقه

- [![خواندن](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/reading.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "خواندن")
- [![نمایش تاریخچه](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/history.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/history/حیات_(فقه) "نمایش تاریخچه")
- [![ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/edit.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/edit/حیات_(فقه) "ویرایش")

# حیات (فقه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف

* * *

مقالات مرتبط: [حی (مفردات‌قرآن)](https://fa.wikifeqh.ir/حی_(مفردات‌قرآن) "حی (مفردات‌قرآن)")، [حیوان (لغات‌قرآن)](https://fa.wikifeqh.ir/حیوان_(لغات‌قرآن) "حیوان (لغات‌قرآن)")، [حیّ (مفردات‌نهج‌البلاغه)](https://fa.wikifeqh.ir/حیّ_(مفردات‌نهج‌البلاغه) "حیّ (مفردات‌نهج‌البلاغه)")، [حی (مقالات مرتبط)](https://fa.wikifeqh.ir/حی_(مقالات_مرتبط) "حی (مقالات مرتبط)").

**حیات‌** مقابل [ممات](https://fa.wikifeqh.ir/ممات "ممات") است. از آن به مناسبت در بسیاری از ابواب [فقه](https://fa.wikifeqh.ir/فقه "فقه") نظیر [طهارت](https://fa.wikifeqh.ir/طهارت "طهارت")، [حج](https://fa.wikifeqh.ir/حج "حج")، [وصیت](https://fa.wikifeqh.ir/وصیت "وصیت")، [نکاح](https://fa.wikifeqh.ir/نکاح "نکاح")، [استیلاد](https://fa.wikifeqh.ir/استیلاد "استیلاد")، [اطعمه](https://fa.wikifeqh.ir/اطعمه "اطعمه") و [اشربه](https://fa.wikifeqh.ir/اشربه "اشربه")، [ارث](https://fa.wikifeqh.ir/ارث "ارث") و [دیات](https://fa.wikifeqh.ir/دیات "دیات") سخن رفته است.

### فهرست مندرجات

[۱ \- معنی حیات](#_معنی حیات "معنی حیات")

[۲ \- اهمیت حفظ حیات](#_اهمیت حفظ حیات "اهمیت حفظ حیات")

[۳ \- اشتراط حیات در مجتهد](#_اشتراط حیات در مجتهد "اشتراط حیات در مجتهد")

[۴ \- نیابت از زنده](#_نیابت از زنده "نیابت از زنده")

[۵ \- حیات نوزاد](#_حیات نوزاد "حیات نوزاد")

[۶ \- حیات غایب](#_حیات غایب "حیات غایب")

[۷ \- دیگر احکام](#_دیگر احکام "دیگر احکام")

[۸ \- مقالات مرتبط](#_مقالات مرتبط "مقالات مرتبط")

[۹ \- پانویس](#_پانویس  "پانویس ")

[۱۰ \- منبع](#_منبع "منبع")

### [۱ \- معنی حیات](\#معنی حیات)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/معنی_حیات "ویرایش")\]

* * *

حیات به معنی زیست، [زنده](https://fa.wikifeqh.ir/زنده "زنده") بودن و مقابل [ممات](https://fa.wikifeqh.ir/ممات "ممات") می‌باشد.

### [۲ \- اهمیت حفظ حیات](\#اهمیت حفظ حیات)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/اهمیت_حفظ_حیات "ویرایش")\]

* * *

حفظ حیات خود و هر نفس محترمی [واجب](https://fa.wikifeqh.ir/واجب "واجب") و زیان رساندن به آن [حرام](https://fa.wikifeqh.ir/حرام "حرام") است. در [قرآن کریم](https://fa.wikifeqh.ir/قرآن_کریم "قرآن کریم") از [خودکشی](https://fa.wikifeqh.ir/خودکشی "خودکشی")

[\[۱\]](#foot1) [النساء/۴، آیه۲۹.](http://lib.eshia.ir/17001/1/83/تَقْتُلُواْ "النساء/4، آیه29.")

و [قتل](https://fa.wikifeqh.ir/قتل "قتل") هر [نفس](https://fa.wikifeqh.ir/نفس "نفس") محترمی،

[\[۲\]](#foot2) [الاسراء/۱۷، آیه۲۸۵.](http://lib.eshia.ir/17001/1/285/الْقَتْلِ "الاسراء/17، آیه285.")

[\[۳\]](#foot3) [النساء/۴، آیه۹۳.](http://lib.eshia.ir/17001/1/93/مُّتَعَمِّدًا "النساء/4، آیه93.")

بلکه در معرض [هلاکت](https://fa.wikifeqh.ir/هلاکت "هلاکت") قرار دادن آن، [نهی](https://fa.wikifeqh.ir/نهی "نهی") و [نکوهش](https://fa.wikifeqh.ir/نکوهش "نکوهش")

[\[۴\]](#foot4) [البقرة/۱، آیه۹۵.](http://lib.eshia.ir/17001/1/30/تُلْقُواْ "البقرة/1، آیه95.")

و [فلسفه](https://fa.wikifeqh.ir/فلسفه "فلسفه") [تشریع](https://fa.wikifeqh.ir/تشریع "تشریع") [حکم](https://fa.wikifeqh.ir/حکم "حکم") [قصاص](https://fa.wikifeqh.ir/قصاص "قصاص")، بقای حیات انسانها ذکر شده است.

[\[۵\]](#foot5) [البقرة/۱، آیه۱۷۹.](http://lib.eshia.ir/17001/1/27/الْقِصَاصِ "البقرة/1، آیه179.")

حیات آدمی از چنان اهمیتی برخوردار است که هرگاه ترک [حرام](https://fa.wikifeqh.ir/حرام "حرام") یا فعل واجبی با آن تزاحم پیدا کند برای حفظ حیات، [ارتکاب حرام](https://fa.wikifeqh.ir/ارتکاب_حرام "ارتکاب حرام (پیوندی وجود ندارد)") و ترک واجب [مشروعیت](https://fa.wikifeqh.ir/مشروعیت "مشروعیت") می‌یابد، مانند مشروعیت خوردن یا نوشیدن آنچه در [شرع](https://fa.wikifeqh.ir/شرع "شرع") حرام است در حال [اضطرار](https://fa.wikifeqh.ir/اضطرار "اضطرار")

[\[۶\]](#foot6) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۴۳۱-۴۳۲.](http://lib.eshia.ir/10088/36/431/الاضطرار "جواهر الکلام ج36، ص431-432.")

و ترک [حج](https://fa.wikifeqh.ir/حج "حج") درصورت بیم بر [جان](https://fa.wikifeqh.ir/جان "جان") خود یا نفس محترمی دیگر.

[\[۷\]](#foot7) [جواهر الکلام ج۱۷، ص۲۹۱.](http://lib.eshia.ir/10088/17/291/المعلوم "جواهر الکلام ج17، ص291.")

[\[۸\]](#foot8) [جواهر الکلام ج۱۷، ص۲۹۴.](http://lib.eshia.ir/10088/17/294/جميع "جواهر الکلام ج17، ص294.")

[\[۹\]](#foot9) [العروة الوثقی ج۴، ص۴۱۷-۴۱۸.](http://lib.eshia.ir/10027/4/417/استلزم "العروة الوثقی ج4، ص417-418.")

### [۳ \- اشتراط حیات در مجتهد](\#اشتراط حیات در مجتهد)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/اشتراط_حیات_در_مجتهد "ویرایش")\]

* * *

از شرایط [مجتهد](https://fa.wikifeqh.ir/مجتهد "مجتهد") در [تقلید](https://fa.wikifeqh.ir/تقلید "تقلید") ابتدایی بنابر [مشهور](https://fa.wikifeqh.ir/مشهور "مشهور") [زنده](https://fa.wikifeqh.ir/زنده "زنده") بودن او است؛ لیکن در [جواز](https://fa.wikifeqh.ir/جواز "جواز") [بقا](https://fa.wikifeqh.ir/بقا "بقا") بر تقلید مجتهد پس از [مرگ](https://fa.wikifeqh.ir/مرگ "مرگ") وی اختلاف است؛ بسیاری آن را [جایز](https://fa.wikifeqh.ir/جایز "جایز") دانسته‌اند.

[\[۱۰\]](#foot10) [العروة الوثقی ج۱، ص۱۷.](http://lib.eshia.ir/10027/1/17/عدل "العروة الوثقی ج1، ص17.")

[\[۱۱\]](#foot11) [العروة الوثقی ج۱، ص۲۶.](http://lib.eshia.ir/10027/1/26/الفقهاء "العروة الوثقی ج1، ص26.")

[\[۱۲\]](#foot12) التنقیح (الإجتهاد والتقلید) ص۹۵.

### [۴ \- نیابت از زنده](\#نیابت از زنده)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/نیابت_از_زنده "ویرایش")\]

* * *

[نیابت](https://fa.wikifeqh.ir/نیابت "نیابت (پیوندی وجود ندارد)") از [مکلف](https://fa.wikifeqh.ir/مکلف "مکلف") زنده در [واجبات](https://fa.wikifeqh.ir/واجبات "واجبات")، از قبیل [نماز](https://fa.wikifeqh.ir/نماز "نماز") و [روزه](https://fa.wikifeqh.ir/روزه "روزه")\- حتّی در فرض ناتوانی او در به جا آوردن آنها\- صحیح نیست،

[\[۱۳\]](#foot13) [العروة الوثقی ج۳، ص۷۳.](http://lib.eshia.ir/10027/3/73/الاستنابة "العروة الوثقی ج3، ص73.")

مگر [حج](https://fa.wikifeqh.ir/حج "حج") که در صورت [استقرار](https://fa.wikifeqh.ir/استقرار "استقرار") آن بر [ذمه](https://fa.wikifeqh.ir/ذمه "ذمه") و عدم توانایی مکلّف بر انجام دادن آن و یأس از برطرف شدن‌ [عذر](https://fa.wikifeqh.ir/عذر "عذر") تا آخر عمر، فردی دیگر می‌تواند آن را به نیابت وی انجام دهد. و چنانچه پس از انجام دادن نایب، عذر مکلّف برطرف شود بنابر [مشهور](https://fa.wikifeqh.ir/مشهور "مشهور") [واجب](https://fa.wikifeqh.ir/واجب "واجب") است خود، آن را به جا آورد.

[\[۱۴\]](#foot14) [العروة الوثقی ج۳، ص۷۶.](http://lib.eshia.ir/10027/3/76/الحج "العروة الوثقی ج3، ص76.")

[\[۱۵\]](#foot15) [مستمسک العروة ج۱۰، ص۱۹۱.](http://lib.eshia.ir/10152/10/191/استقر "مستمسک العروة ج10، ص191.")

نیابت از فرد زنده در مستحباتی که نیابت پذیرند و مباشرت در آنها شرط نیست، صحیح است.

[\[۱۶\]](#foot16) [العروة الوثقی‌ ج۳، ص۷۶.](http://lib.eshia.ir/10027/3/76/نعم "العروة الوثقی‌ ج3، ص76.")

[\[۱۷\]](#foot17) [مستمسک العروة ج۷، ص۱۰۹-۱۱۰.](http://lib.eshia.ir/10152/7/109/ويجوز "مستمسک العروة ج7، ص109-110.")

### [۵ \- حیات نوزاد](\#حیات نوزاد)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/حیات_نوزاد "ویرایش")\]

* * *

از نشانه‌های حیات [نوزاد](https://fa.wikifeqh.ir/نوزاد "نوزاد (پیوندی وجود ندارد)") گریه کردن او پس از [تولد](https://fa.wikifeqh.ir/تولد "تولد") است. نوزادی که زنده متولّد شده است، هرچند بعد از آن بمیرد از [مورث](https://fa.wikifeqh.ir/مورث "مورث (پیوندی وجود ندارد)") خود [ارث](https://fa.wikifeqh.ir/ارث "ارث") می‌برد.

[\[۱۸\]](#foot18) [جواهر الکلام ج۳۹، ص۷۰.](http://lib.eshia.ir/10088/39/70/الحمل "جواهر الکلام ج39، ص70.")

[وصیت](https://fa.wikifeqh.ir/وصیت "وصیت") برای [جنین](https://fa.wikifeqh.ir/جنین "جنین") در شکم [مادر](https://fa.wikifeqh.ir/مادر "مادر") صحیح است؛ لیکن استقرار آن منوط به زنده متولّد شدن او است.

[\[۱۹\]](#foot19) [جواهر الکلام ج۲۸، ص۳۸۷.](http://lib.eshia.ir/10088/28/387/وتصح "جواهر الکلام ج28، ص387.")

بنابر قول منسوب به مشهور بر کودکی که زنده متولّد شده سپس مرده است خواندن [نماز میت](https://fa.wikifeqh.ir/نماز_میت "نماز میت") [مستحب](https://fa.wikifeqh.ir/مستحب "مستحب") است.

[\[۲۰\]](#foot20) مستمسک العروة ج۴، ص۲۱۴.

از شرایط آزاد شدن [امّ وَلَد](https://fa.wikifeqh.ir/امّ_وَلَد "امّ وَلَد (پیوندی وجود ندارد)") پس از [مرگ](https://fa.wikifeqh.ir/مرگ "مرگ") مولا این است که فرزند وی تا زمان مرگ مولا [زنده](https://fa.wikifeqh.ir/زنده "زنده") باشد.

[\[۲۱\]](#foot21) [جواهر الکلام ج۳۴، ص۳۷۹.](http://lib.eshia.ir/10088/34/379/وولدها "جواهر الکلام ج34، ص379.")

### [۶ \- حیات غایب](\#حیات غایب)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/حیات_غایب "ویرایش")\]

* * *

غایبی که معلوم نیست زنده است یا [مرده](https://fa.wikifeqh.ir/مرده "مرده")، نزدیکان او بنابر [مشهور](https://fa.wikifeqh.ir/مشهور "مشهور") از وی [ارث](https://fa.wikifeqh.ir/ارث "ارث") نمی‌برند، مگر آنکه مرگش با [بینه](https://fa.wikifeqh.ir/بینه "بینه") یا [خبر علم‌آور](https://fa.wikifeqh.ir/خبر_علم‌آور "خبر علم‌آور") ثابت گردد، یا متناسب با [سن](https://fa.wikifeqh.ir/سن "سن") [غایب](https://fa.wikifeqh.ir/غایب "غایب")، غیبتش آنقدر به درازا بکشد که به طور معمول [انسان](https://fa.wikifeqh.ir/انسان "انسان") در این مدّت زنده نمی‌ماند.

[\[۲۲\]](#foot22) [جواهر الکلام ج۳۹، ص۶۳.](http://lib.eshia.ir/10088/39/63/الغائب "جواهر الکلام ج39، ص63.")

### [۷ \- دیگر احکام](\#دیگر احکام)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/دیگر_احکام "ویرایش")\]

* * *

[تذکیه](https://fa.wikifeqh.ir/تذکیه "تذکیه") [ماهی](https://fa.wikifeqh.ir/ماهی "ماهی") به زنده گرفتن آن از [آب](https://fa.wikifeqh.ir/آب "آب") است؛

[\[۲۳\]](#foot23) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۶۳.](http://lib.eshia.ir/10088/36/163/المتفق "جواهر الکلام ج36، ص163.")

از این رو، خوردن ماهی زنده پس از گرفتن آن از آب بنابر [مشهور](https://fa.wikifeqh.ir/مشهور "مشهور") [جایز](https://fa.wikifeqh.ir/جایز "جایز") است؛ چون تذکیه محقق شده است.

[\[۲۴\]](#foot24) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۷۰.](http://lib.eshia.ir/10088/36/170/مذكى "جواهر الکلام ج36، ص170.")

همچنین تذکیه [ملخ](https://fa.wikifeqh.ir/ملخ "ملخ") به زنده گرفتن آن است.

[\[۲۵\]](#foot25) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۷۵.](http://lib.eshia.ir/10088/36/175/أخذه "جواهر الکلام ج36، ص175.")

شرط تحقق [ذبح](https://fa.wikifeqh.ir/ذبح "ذبح")، زنده بودن [ذبیحه](https://fa.wikifeqh.ir/ذبیحه "ذبیحه") هنگام ذبح است و در موارد مشتبه بودن حیات، چنانچه پس از ذبح حرکتی که گویای حیات باشد\- مانند برهم زدن چشمها\- از [حیوان](https://fa.wikifeqh.ir/حیوان "حیوان") سر بزند، حکم به زنده بودن آن می‌شود.

هرچند بسیاری هنگام ذبح [استقرار حیات](https://fa.wikifeqh.ir/استقرار_حیات "استقرار حیات (پیوندی وجود ندارد)") را شرط دانسته‌اند.

[\[۲۶\]](#foot26) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۴۱-۱۵۳.](http://lib.eshia.ir/10088/36/141/الذبيحة "جواهر الکلام ج36، ص141-153.")

[رضاع](https://fa.wikifeqh.ir/رضاع "رضاع") در صورتی موجب [محرمیت](https://fa.wikifeqh.ir/محرمیت "محرمیت (پیوندی وجود ندارد)") می‌شود که [کودک](https://fa.wikifeqh.ir/کودک "کودک") به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده [شیر](https://fa.wikifeqh.ir/شیر "شیر") بخورد.

[\[۲۷\]](#foot27) توضیح المسائل مراجع ج۲، ص۵۰۶، م۲۴۷۴.

بنابر قول برخی در [ثبوت](https://fa.wikifeqh.ir/ثبوت "ثبوت") [ولایت](https://fa.wikifeqh.ir/ولایت "ولایت") جدّ پدری بر [باکره](https://fa.wikifeqh.ir/باکره "باکره") در [عقد ازدواج](https://fa.wikifeqh.ir/عقد_ازدواج "عقد ازدواج")، زنده بودن [پدر](https://fa.wikifeqh.ir/پدر "پدر") شرط است؛ لیکن معروف میان [فقها](https://fa.wikifeqh.ir/فقها "فقها") عدم اشتراط آن است.

[\[۲۸\]](#foot28) [جواهر الکلام ج۲۹، ص۱۷۱-۱۷۲.](http://lib.eshia.ir/10088/29/171/بقاء "جواهر الکلام ج29، ص171-172.")

### [۸ \- مقالات مرتبط](\#مقالات مرتبط)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/مقالات_مرتبط "ویرایش")\]

* * *

• [حیات طیبه](https://fa.wikifeqh.ir/حیات_طیبه "حیات طیبه")

• [حیات در قرآن و حدیث](https://fa.wikifeqh.ir/حیات_در_قرآن_و_حدیث "حیات در قرآن و حدیث")

• [حیات در فلسفه](https://fa.wikifeqh.ir/حیات_در_فلسفه "حیات در فلسفه")

### [۹ \- پانویس](\#پانویس)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/پانویس "ویرایش")\]

* * *

۱.[↑](#foot-main1) [النساء/۴، آیه۲۹.](http://lib.eshia.ir/17001/1/83/تَقْتُلُواْ "النساء/4، آیه29.")۲.[↑](#foot-main2) [الاسراء/۱۷، آیه۲۸۵.](http://lib.eshia.ir/17001/1/285/الْقَتْلِ "الاسراء/17، آیه285.")۳.[↑](#foot-main3) [النساء/۴، آیه۹۳.](http://lib.eshia.ir/17001/1/93/مُّتَعَمِّدًا "النساء/4، آیه93.")۴.[↑](#foot-main4) [البقرة/۱، آیه۹۵.](http://lib.eshia.ir/17001/1/30/تُلْقُواْ "البقرة/1، آیه95.")۵.[↑](#foot-main5) [البقرة/۱، آیه۱۷۹.](http://lib.eshia.ir/17001/1/27/الْقِصَاصِ "البقرة/1، آیه179.")۶.[↑](#foot-main6) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۴۳۱-۴۳۲.](http://lib.eshia.ir/10088/36/431/الاضطرار "جواهر الکلام ج36، ص431-432.")۷.[↑](#foot-main7) [جواهر الکلام ج۱۷، ص۲۹۱.](http://lib.eshia.ir/10088/17/291/المعلوم "جواهر الکلام ج17، ص291.")۸.[↑](#foot-main8) [جواهر الکلام ج۱۷، ص۲۹۴.](http://lib.eshia.ir/10088/17/294/جميع "جواهر الکلام ج17، ص294.")۹.[↑](#foot-main9) [العروة الوثقی ج۴، ص۴۱۷-۴۱۸.](http://lib.eshia.ir/10027/4/417/استلزم "العروة الوثقی ج4، ص417-418.")۱۰.[↑](#foot-main10) [العروة الوثقی ج۱، ص۱۷.](http://lib.eshia.ir/10027/1/17/عدل "العروة الوثقی ج1، ص17.")۱۱.[↑](#foot-main11) [العروة الوثقی ج۱، ص۲۶.](http://lib.eshia.ir/10027/1/26/الفقهاء "العروة الوثقی ج1، ص26.")۱۲.[↑](#foot-main12) التنقیح (الإجتهاد والتقلید) ص۹۵.۱۳.[↑](#foot-main13) [العروة الوثقی ج۳، ص۷۳.](http://lib.eshia.ir/10027/3/73/الاستنابة "العروة الوثقی ج3، ص73.")۱۴.[↑](#foot-main14) [العروة الوثقی ج۳، ص۷۶.](http://lib.eshia.ir/10027/3/76/الحج "العروة الوثقی ج3، ص76.")۱۵.[↑](#foot-main15) [مستمسک العروة ج۱۰، ص۱۹۱.](http://lib.eshia.ir/10152/10/191/استقر "مستمسک العروة ج10، ص191.")۱۶.[↑](#foot-main16) [العروة الوثقی‌ ج۳، ص۷۶.](http://lib.eshia.ir/10027/3/76/نعم "العروة الوثقی‌ ج3، ص76.")۱۷.[↑](#foot-main17) [مستمسک العروة ج۷، ص۱۰۹-۱۱۰.](http://lib.eshia.ir/10152/7/109/ويجوز "مستمسک العروة ج7، ص109-110.")۱۸.[↑](#foot-main18) [جواهر الکلام ج۳۹، ص۷۰.](http://lib.eshia.ir/10088/39/70/الحمل "جواهر الکلام ج39، ص70.")۱۹.[↑](#foot-main19) [جواهر الکلام ج۲۸، ص۳۸۷.](http://lib.eshia.ir/10088/28/387/وتصح "جواهر الکلام ج28، ص387.")۲۰.[↑](#foot-main20) مستمسک العروة ج۴، ص۲۱۴.۲۱.[↑](#foot-main21) [جواهر الکلام ج۳۴، ص۳۷۹.](http://lib.eshia.ir/10088/34/379/وولدها "جواهر الکلام ج34، ص379.")۲۲.[↑](#foot-main22) [جواهر الکلام ج۳۹، ص۶۳.](http://lib.eshia.ir/10088/39/63/الغائب "جواهر الکلام ج39، ص63.")۲۳.[↑](#foot-main23) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۶۳.](http://lib.eshia.ir/10088/36/163/المتفق "جواهر الکلام ج36، ص163.")۲۴.[↑](#foot-main24) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۷۰.](http://lib.eshia.ir/10088/36/170/مذكى "جواهر الکلام ج36، ص170.")۲۵.[↑](#foot-main25) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۷۵.](http://lib.eshia.ir/10088/36/175/أخذه "جواهر الکلام ج36، ص175.")۲۶.[↑](#foot-main26) [جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۴۱-۱۵۳.](http://lib.eshia.ir/10088/36/141/الذبيحة "جواهر الکلام ج36، ص141-153.")۲۷.[↑](#foot-main27) توضیح المسائل مراجع ج۲، ص۵۰۶، م۲۴۷۴.۲۸.[↑](#foot-main28) [جواهر الکلام ج۲۹، ص۱۷۱-۱۷۲.](http://lib.eshia.ir/10088/29/171/بقاء "جواهر الکلام ج29، ص171-172.")

### [۱۰ \- منبع](\#منبع)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حیات_(فقه)/منبع "ویرایش")\]

* * *

[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۳، ص۳۸۸-۳۹۰.](http://lib.eshia.ir/23017/3/388/زيست "فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج3، ص388-390.")

رده‌های این صفحه : [تقلید](https://fa.wikifeqh.ir/رده:تقلید "رده:تقلید") \| [صید و ذباحه](https://fa.wikifeqh.ir/رده:صید_و_ذباحه "رده:صید و ذباحه") \| [فقه](https://fa.wikifeqh.ir/رده:فقه "رده:فقه")

- ترجمه نوع 1
- ترجمه نوع 2
- ترجمه نوع 3
- جستجوی سریع

![جعبه ابزار](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/respMenu.png)

- [درج مطلب](https://fa.wikifeqh.ir/insert "درج مطلب")
- [درباره ما](https://fa.wikifeqh.ir/about_us "درباره ما")
- [صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/index "صفحه نخست")
- اشتراک‌گذاری

  - [ایتا](https://eitaa.com/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [تلگرام](https://telegram.me/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [واتساپ](https://api.whatsapp.com/send?text=https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "اشتراک گذاری در واتساپ")

- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- [بحث](https://fa.wikifeqh.ir/talk/حیات_(فقه) "بحث")
- [مقاله](https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "مقاله")

* * *

- [مدرسه فقاهت]( http://www.eShia.ir "درس‌های مدرسه فقاهت")
- [کتابخانه](http://lib.eShia.ir "کتابخانه مدرسه فقاهت")
- [ویکی پرسش](http://wikiporsesh.ir "ویکی پرسش")

##### جعبه‌ابزار

- [صفحه تصادفی](https://fa.wikifeqh.ir/random "صفحه تصادفی")
- [فهرست الفبایی](https://fa.wikifeqh.ir/alphalist "فهرست الفبایی")
- [راهنمای ویکی‌فقه](https://fa.wikifeqh.ir/راهنمای_ویکی‌فقه "راهنمای ویکی‌فقه")
- [راهنمای تصویری](https://fa.wikifeqh.ir/help "راهنمای تصویری")

- [ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری](https://fa.wikifeqh.ir/auth/login "ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری")
- [العربیة](http://ar.wikifeqh.ir/ "العربیه") \| [اردو](http://ur.wikifeqh.ir/ "اردو") \| [Türkçe](http://tr.wikifeqh.ir/ "Türkçe")

- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- [بحث](https://fa.wikifeqh.ir/talk/حیات_(فقه) "بحث")
- [مقاله](https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "مقاله")

[پیشرفته](/search/advanced) ‌

- [نمایش تاریخچه](https://fa.wikifeqh.ir/history/حیات_(فقه) "نمایش تاریخچه")
- [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit/حیات_(فقه) "ویرایش")
- [خواندن](https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "خواندن")

[صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/ "صفحه نخست")

- [صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/ "صفحه نخست")
- [درج مطلب](https://fa.wikifeqh.ir/insert "درج مطلب")
- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- اشتراک‌گذاری

  - [ایتا](https://eitaa.com/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [تلگرام](https://telegram.me/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [واتساپ](https://api.whatsapp.com/send?text=https://fa.wikifeqh.ir/حیات_(فقه) "اشتراک گذاری در واتساپ")

* * *

- [مدرسه فقاهت]( http://www.eShia.ir "درس‌های مدرسه فقاهت")
- [کتابخانه](http://lib.eShia.ir "کتابخانه مدرسه فقاهت")
- [ویکی پرسش](http://wikiporsesh.ir "ویکی پرسش")

##### جعبه‌ابزار

- [صفحه تصادفی](https://fa.wikifeqh.ir/random "صفحه تصادفی")
- [فهرست الفبایی](https://fa.wikifeqh.ir/alphalist "فهرست الفبایی")
- [راهنمای ویکی‌فقه](https://fa.wikifeqh.ir/راهنمای_ویکی‌فقه "راهنمای ویکی‌فقه")
- [راهنمای تصویری](https://fa.wikifeqh.ir/help "راهنمای تصویری")

- سیاست و ضوابط: تلاش ویکی‌فقه تدوین دانشنامه‌ایی در حوزه علوم اسلامی است. یکی از سیاست‌های اصلی آن رعایت احترام به صاحبان نظریه است. اتقان و مستند بودن مطالب یکی دیگر از سیاست‌هاست که در نگارش مطالب باید رعایت شود. تدوین مطالب توسط طلاب قم، مشهد، نجف و سایر حوزه‌های علمیه با رعایت اتقان و استناد، انجام می‌شود.

- [![صدای بهار](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/bahar-sound.jpg)](http://www.baharsound.ir "صدای بهار")