ساختار درونی زمین چیست؟ - ویژگی های لایه های تشکیل دهنده آن
سه بخش اصلی تشکیل دهنده ساختار درونی زمین شامل پوسته، گوشته و هسته است. همه این بخش ها دارای خواص فیزیکی و شیمیایی مخصوص به خود هستند.
سنگ ها
لایه ای سخت که در پایین بخش ضعیف استنوسفر وجود دارد و فشار بالایی که در این ناحیه است، دمای بالا را بی تاثیر می کند، به نام مزوسفر است. در این ناحیه به تدریج با رفتن به اعماق، <anchor>سنگ ها</anchor> مقاوم تر می شوند. اما با این که این سنگ ها مقاوت بالایی دارند، ولی به دلیل گرم بودن می توانند جریان داشته باشند. لایه مزوسفر لایه ای بی حرکت است که همین خصوصیت می تواند مانعی باشد تا حرکت صفحات زمین و به وجود آمدن زلزله را دچار اختلال کند. بخش مزوسفر گرم بوده و ترکیب و ساختار یکنواختی تا هسته دارد.
سنگ - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سنگ \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%B3%D9%86%DA%AF "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%B3%D9%86%DA%AF "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%B3%D9%86%DA%AF "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%B3%D9%86%DA%AF "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱چرخهٔ سنگ](#چرخهٔ_سنگ)
- [۲دسته‌بندی](#دسته‌بندی)
- [۳سه گروه اصلی](#سه_گروه_اصلی)تغییر وضعیت زیربخش‌های سه گروه اصلی  - [۳.۱سنگ‌های آذرین](#سنگ‌های_آذرین)
  - [۳.۲سنگ‌های رسوبی](#سنگ‌های_رسوبی)
  - [۳.۳سنگ‌های دگرگونی](#سنگ‌های_دگرگونی)
- [۴دسته‌بندی بی‌اس۸۱۲](#دسته‌بندی_بی‌اس۸۱۲)
- [۵دسته‌بندی شیمیایی](#دسته‌بندی_شیمیایی)
- [۶خاستگاه شکل‌گیری](#خاستگاه_شکل‌گیری)
- [۷سنگ‌های ساختمان سازی](#سنگ‌های_ساختمان_سازی)تغییر وضعیت زیربخش‌های سنگ‌های ساختمان سازی  - [۷.۱گزینش سنگ ساختمانی](#گزینش_سنگ_ساختمانی)
- [۸عوامل تخریب سنگ](#عوامل_تخریب_سنگ)
- [۹کاربردهای فرهنگی](#کاربردهای_فرهنگی)
- [۱۰وب سایت ها و اپلیکیشن های خدمات دهنده در حوزه سنگ](#وب_سایت_ها_و_اپلیکیشن_های_خدمات_دهنده_در_حوزه_سنگ)
- [۱۱جستارهای وابسته](#جستارهای_وابسته)
- [۱۲منابع](#منابع)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# سنگ

۱۴۸ زبان

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Klip "Klip–آفریکانس")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Gestein "Gestein–آلمانی سوئیسی")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Roca "Roca–آراگونی")
- [अंगिका](https://anp.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A5%89%E0%A4%95 "रॉक–آنگیکا")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AE%D8%B1 "صخر–عربی")
- [ܐܪܡܝܐ](https://arc.wikipedia.org/wiki/%DC%90%DC%92%DC%A2%DC%90 "ܐܒܢܐ–آرامی")
- [الدارجة](https://ary.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%AC%D8%B1 "حجر–عربی مراکشی")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A6%B2 "শিল–آسامی")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Roca "Roca–آستوری")
- [Atikamekw](https://atj.wikipedia.org/wiki/Asini "Asini–آتیکامکو")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/S%C3%BCxur "Süxur–ترکی آذربایجانی")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%A7%D8%B4 "داش–South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%BE%D2%A1%D0%BE%D0%BC%D0%BE "Тау тоҡомо–باشقیری")
- [Boarisch](https://bar.wikipedia.org/wiki/Stoa "Stoa–باواریایی")
- [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Gapo_(heolohiya) "Gapo (heolohiya)–Central Bikol")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0 "Горная парода–بلاروسی")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0 "Горная парода–بلاروسی (دستورخط کلاسیک)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 "Скала–بلغاری")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A8 "चट्टान–Bhojpuri")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A6%BE "শিলা–بنگالی")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Roc%27h_(douarouriezh) "Roc'h (douarouriezh)–برتون")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Stijena "Stijena–بوسنیایی")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Roca "Roca–کاتالان")
- [ᏣᎳᎩ](https://chr.wikipedia.org/wiki/%E1%8F%85%E1%8F%AF "ᏅᏯ–چروکی")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%AF "بەرد–کردی مرکزی")
- [Corsu](https://co.wikipedia.org/wiki/Petra "Petra–کورسی")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Hornina "Hornina–چکی")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C4%83%D1%80%D1%82-%D1%82%D1%83_%D1%82%C4%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%C4%95 "Сăрт-ту тăправĕ–چوواشی")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Craig "Craig–ولزی")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Bjergart "Bjergart–دانمارکی")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Gestein "Gestein–آلمانی")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Salek "Salek–Zazaki")
- [Dusun Bundu-liwan](https://dtp.wikipedia.org/wiki/Watu "Watu–Central Dusun")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%AD%CF%84%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1 "Πέτρωμα–یونانی")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Rock_(geology) "Rock (geology)–انگلیسی")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Roka%C4%B5o "Rokaĵo–اسپرانتو")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Roca "Roca–اسپانیایی")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Kivim "Kivim–استونیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Arroka "Arroka–باسکی")
- [Estremeñu](https://ext.wikipedia.org/wiki/Roca "Roca–اکسترامادورایی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Kivi "Kivi–فنلاندی")
- [Na Vosa Vakaviti](https://fj.wikipedia.org/wiki/Vatu "Vatu–فیجیایی")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Roche "Roche–فرانسوی")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Stianang "Stianang–فریزی شمالی")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Stiente "Stiente–فریسی غربی")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Carraig "Carraig–ایرلندی")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/R%C3%B2ch "Ròch–Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Clach "Clach–گیلی اسکاتلندی")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Rocha "Rocha–گالیسیایی")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/Ita "Ita–گوارانی")
- [Hausa](https://ha.wikipedia.org/wiki/Duwatsu_(geology) "Duwatsu (geology)–هوسایی")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/Sa%CC%8Dk-th%C3%A8u "Sa̍k-thèu–Hakka Chinese")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A1%D7%9C%D7%A2 "סלע–عبری")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B6%E0%A5%88%E0%A4%B2 "शैल–هندی")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Chattaan "Chattaan–هندی فیجیایی")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Stijena "Stijena–کروات")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/R%C3%B2ch "Ròch–هائیتیایی")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/K%C5%91zet "Kőzet–مجاری")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D5%BA%D5%A1%D6%80 "Ապար–ارمنی")
- [Interlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Rocca "Rocca–اینترلینگوا")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Batu "Batu–اندونزیایی")
- [Interlingue](https://ie.wikipedia.org/wiki/Rocca_(geologie) "Rocca (geologie)–اکسیدنتال")
- [Iñupiatun](https://ik.wikipedia.org/wiki/Uya%C4%A1ak "Uyaġak–اینوپیک")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Roko_(geologio) "Roko (geologio)–ایدو")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Berg "Berg–ایسلندی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Roccia "Roccia–ایتالیایی")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B2%A9%E7%9F%B3 "岩石–ژاپنی")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Watu "Watu–جاوه‌ای")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98_(%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%90) "ქანი (გეოლოგია)–گرجی")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Az%E1%B9%9Bu "Azṛu–قبایلی")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%8B "Тау жынысы–قزاقی")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%81 "ಕಲ್ಲು–کانارا")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%95%94%EC%84%9D "암석–کره‌ای")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Kevir "Kevir–کردی")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Karrek "Karrek–کورنی")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%BE_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 "Тоо тектер–قرقیزی")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Lapis_(geologia) "Lapis (geologia)–لاتین")
- [Ladino](https://lad.wikipedia.org/wiki/Pina "Pina–لادینو")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Gestengs "Gestengs–لوگزامبورگی")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Roca "Roca–Lingua Franca Nova")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Stein_(geologie) "Stein (geologie)–لیمبورگی")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3rna "Córna–لومبارد")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Uoliena "Uoliena–لیتوانیایی")
- [Latgaļu](https://ltg.wikipedia.org/wiki/Pl%C4%ABksnis "Plīksnis–لاتگالی")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Ie%C5%BEi "Ieži–لتونیایی")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Vato "Vato–مالاگاسی")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B0 "Карпа–مقدونی")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%B1 "പാറ–مالایالامی")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D1%83%D0%BB%D1%83%D1%83 "Чулуу–مغولی")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A4%95 "खडक–مراتی")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Batu "Batu–مالایی")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA "ကျောက်–برمه‌ای")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Steen_(Petrologie) "Steen (Petrologie)–آلمانی سفلی")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A8 "चट्टान–نپالی")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B9%E0%A4%82 "ल्वहं–نواریایی")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Gesteente "Gesteente–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Bergart "Bergart–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Bergart "Bergart–نروژی بوک‌مُل")
- [Nouormand](https://nrm.wikipedia.org/wiki/Rotchi "Rotchi–Norman")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/R%C3%B2ca "Ròca–اکسیتان")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%9A%E0%A8%9F%E0%A8%BE%E0%A8%A8 "ਚਟਾਨ–پنجابی")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Ska%C5%82a "Skała–لهستانی")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%DA%86%D9%B9%D8%A7%D9%86 "چٹان–پنجابی")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%DA%89%D8%A8%D8%B1%D9%87 "ډبره–پشتو")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Rocha "Rocha–پرتغالی")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Rumi_kaq "Rumi kaq–کچوایی")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Roc%C4%83 "Rocă–رومانیایی")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0 "Горная порода–روسی")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Горнина–Rusyn")
- [ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ](https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%AB%E1%B1%B7%E1%B1%A4%E1%B1%A8%E1%B1%A4 "ᱫᱷᱤᱨᱤ–سانتالی")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Sassu "Sassu–سیسیلی")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Rock_(geology) "Rock (geology)–اسکاتلندی")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D9%BF%D8%B1 "پٿر–سندی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Stijena "Stijena–صرب و کرواتی")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%AB_(%E0%B6%B7%E0%B7%96_%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80) "පාෂාණ (භූ විද්‍යාව)–سینهالی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Rock_(geology) "Rock (geology)–انگلیسی ساده")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Hornina "Hornina–اسلواکی")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Kamnina "Kamnina–اسلوونیایی")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Mabwe "Mabwe–شونایی")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Dhagax "Dhagax–سومالیایی")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Shk%C3%ABmbi "Shkëmbi–آلبانیایی")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B0 "Стена–صربی")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Batu "Batu–سوندایی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Bergart "Bergart–سوئدی")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwamba_(jiolojia) "Mwamba (jiolojia)–سواحیلی")
- [Sakizaya](https://szy.wikipedia.org/wiki/ba%27tu "ba'tu–Sakizaya")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%B1%E0%AF%88 "பாறை–تامیلی")
- [ತುಳು](https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%81 "ಶಿಲೆಕಲ್ಲು–تولو")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF "రాయి–تلوگویی")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AB%E0%B8%B4%E0%B8%99 "หิน–تایلندی")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bato_(heolohiya) "Bato (heolohiya)–تاگالوگی")
- [Lea faka-Tonga](https://to.wikipedia.org/wiki/Makatu%CA%BBu "Makatuʻu–تونگایی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Kaya%C3%A7 "Kayaç–ترکی استانبولی")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%8B%D0%BC%D1%8B "Тау токымы–تاتاری")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%96%D1%80%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0 "Гірська порода–اوکراینی")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%AC%D8%B1 "حجر–اردو")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Tog%CA%BB_jinslari "Togʻ jinslari–ازبکی")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Piera "Piera–Venetian")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A1 "Đá–ویتنامی")
- [West-Vlams](https://vls.wikipedia.org/wiki/Gest%C3%AAentes%C3%B4ortn "Gestêentesôortn–West Flemish")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Rotche "Rotche–والونی")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Bato_(heolohiya) "Bato (heolohiya)–وارایی")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E5%B2%A9%E7%9F%B3 "岩石–وو")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%98%D7%99%D7%99%D7%9F "שטיין–یدی")
- [Vahcuengh](https://za.wikipedia.org/wiki/Rin "Rin–چوانگی")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%B2%A9%E7%9F%B3 "岩石–چینی")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/G%C3%A2m-chio%CC%8Dh "Gâm-chio̍h–مین نان")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E7%9F%B3%E9%A0%AD "石頭–کانتونی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q8063#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%B3%D9%86%DA%AF "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%B3%D9%86%DA%AF "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D8%B3%D9%86%DA%AF "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&oldid=39807371 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%D8%B3%D9%86%DA%AF&id=39807371&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25B3%25D9%2586%25DA%25AF)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25B3%25D9%2586%25DA%25AF)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q8063 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Rocks)
- [ویکی‌گفتاورد](https://fa.wikiquote.org/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF)

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

برای دیگر کاربردها، [سنگ (ابهام‌زدایی)](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_(%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C) "سنگ (ابهام‌زدایی)") را ببینید.

«صخره» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، [صخره (ابهام‌زدایی)](/wiki/%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87_(%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C) "صخره (ابهام‌زدایی)") را ببینید.

سنگ‌های معروف در جهان[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/The_Rosetta_Stone.jpg/200px-The_Rosetta_Stone.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_Rosetta_Stone.jpg) [سنگ روزتا](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%AA%D8%A7 "سنگ روزتا")، [سنگ‌نبشته‌ای](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D9%86%D8%A8%D8%B4%D8%AA%D9%87 "سنگ‌نبشته") از دوران [مصر باستان](/wiki/%D9%85%D8%B5%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "مصر باستان") [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Kiss_the_Blarney_Stone.jpg/200px-Kiss_the_Blarney_Stone.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Kiss_the_Blarney_Stone.jpg)بوسیدن [سنگ بلارنی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%B1%D9%86%DB%8C "سنگ بلارنی") میان [ایرلندی‌ها](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ایرلندی‌ها") رایج است.[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Stonehenge2007_07_30.jpg/200px-Stonehenge2007_07_30.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Stonehenge2007_07_30.jpg) [استون‌هنج](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D9%86%D8%AC "استون‌هنج")، [یادمانی](/wiki/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86 "یادمان") [پیشاتاریخی](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE "پیشاتاریخ") در [انگلستان](/wiki/%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "انگلستان")

**سَنگ** یا **صَخرِه** به مواد جامدی از پوسته زمین گفته می‌شود. که از یک یا چند [کانی](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C "کانی") که با یکدیگر پیوند یافته‌اند، تشکیل شده‌است. در [زمین‌شناسی](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زمین‌شناسی") سنگ تجمعی طبیعی و [جامد](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%AF "جامد") از مواد معدنی یا شبه‌معدنی است. لایه خارجی جامد زمین ( [سنگ‌کره](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D9%87 "سنگ‌کره")) از سنگ تشکیل شده‌است. سنگ‌ها سه گونه هستند: آذرین، رسوبی و دگرگونی. دانش شناختن سنگ‌ها را [سنگ‌شناسی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "سنگ‌شناسی") می‌نامند. عنصر اصلی تشکیل‌دهنده تمامی سنگ‌ها [سیلیسیم](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%85_%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%D8%AF "سیلیسیم دی‌اکسید") است.

سنگ‌ها و کانی‌ها در [ساختمان‌سازی](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C "ساختمان‌سازی")، [صنایع](/wiki/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9 "صنایع")، [پزشکی](/wiki/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C "پزشکی") و غیره به کار می‌روند. به قطعه‌های بزرگی از سنگ که در بیرون از خاک دیده شود، تخته‌سنگ یا صَخرِه می‌گویند.

قسمت عمده قشر زمین از سنگ سخت تشکیل شده‌است. هر جای پای ما سنگ سخت است. سنگ ممکن است از یک طبقه خاک پوشیده شده باشد. ممکن است از طبقه‌ای از آن به کلفتی چند متر یا حتی چند کیلومتر پوشیده باشد. ولی هر جای زمین را به اندازه کافی بشکافیم، به سنگ سخت خواهیم رسید.[\[۱\]](#cite_note-موریس_پارکر-1)

مهم‌ترین تفاوت خاک و سنگ اختلاف در میزان فشردگی و چسبندگی آنها به یکدیگر است. از دیدگاه زمین‌شناسی سنگ به موادی از [پوسته زمین](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "پوسته زمین") گفته می‌شود که از یک یا چند [کانی](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C "کانی") که با یکدیگر پیوند یافته‌اند درست شده‌است. در مقابل [خاک](/wiki/%D8%AE%D8%A7%DA%A9 "خاک") توده‌ای از ذرات با دانه‌های جدا یا دارای پیوند سست است. که بر اثر [هوازدگی](/wiki/%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DA%AF%DB%8C "هوازدگی") سنگ‌ها و به‌طور برجا تشکیل شده‌است. اما در مهندسی و کارهای ساختمانی قابلیت حفاری مصالح زمین‌شناسی به‌عنوان شاخصی در طبقه‌بندی آنها به دو گروه سنگ و خاک مورد استفاده قرار می‌گیرد.[\[۲\]](#cite_note-2)

## چرخهٔ سنگ

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: چرخهٔ سنگ")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Rockcycle.jpg/220px-Rockcycle.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Rockcycle.jpg) نمودار چرخهٔ سنگ. راهنما:

۱ = [ماگما](/wiki/%D9%85%D8%A7%DA%AF%D9%85%D8%A7 "ماگما")؛

۲ = [بلوری شدن](/wiki/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%B4%D8%AF%D9%86 "بلوری شدن") (انجماد سنگ)؛

۳ = [سنگ آذرین](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%A2%D8%B0%D8%B1%DB%8C%D9%86 "سنگ آذرین")؛

۴ = [فرسایش](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4 "فرسایش")؛

۵ = [ته‌نشینی](/wiki/%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C "ته‌نشینی")؛

۶ = [ته‌نشین‌ها](/wiki/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8 "رسوب") و [سنگ‌های رسوبی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8%DB%8C "سنگ رسوبی")؛

۷ = [دفن تکتونیک](/w/index.php?title=%D8%AF%D9%81%D9%86_%D8%AA%DA%A9%D8%AA%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "دفن تکتونیک (صفحه وجود ندارد)") و [دگرگونی](/wiki/%D8%AF%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C_(%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "دگرگونی (زمین‌شناسی)")؛

۸ = [سنگ دگرگونی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%AF%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C "سنگ دگرگونی")؛

۹ = [گداختن](/wiki/%D8%B0%D9%88%D8%A8 "ذوب").

[چرخه سنگ](/wiki/%DA%86%D8%B1%D8%AE%D9%87_%D8%B3%D9%86%DA%AF "چرخه سنگ") به مجموعه فرآیندهایی گفته می‌شود که منجر به ایجاد انواع سنگ روی پوسته زمین و همچنین تبدیل آن‌ها به یکدیگر می‌شود. به عبارت دیگر، به مجموعه تغییرات سنگ‌ها در اندازه و ترکیبشان در اثر [فرایندهای](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "فرایند") مختلف مثل هوازدگی و انجماد مواد مذاب و دگرگونی چرخه سنگ گفته می‌شود.

در طول زمان‌های دراز سنگ‌ها براثر فرسایش خرد می‌شوند و پس از حمل رسوبات سرانجام سنگ رسوبی را می‌سازند. سنگ رسوبی ممکن است در اعماق زمین براثر گرما و فشار به سنگ دگرگونی تبدیل شود یا آن که پس از ذوب به [سنگ آذرین](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%A2%D8%B0%D8%B1%DB%8C%D9%86 "سنگ آذرین") تبدیل گردد. سنگ‌های آذرین هم تحت تأثیر فشار و حرارت دگرگون می‌شوند. به مجموعه این تغییرات و تبدیل حالت‌ها چرخه سنگ گفته می‌شود.[\[۳\]](#cite_note-3)[\[۴\]](#cite_note-4)

هوازدگی، در آغاز به سنگ سخت و جامد حمله‌ور می‌شود. این نوع سنگ، یا از سرد شدن گدازه بر روی سطح زمین تشکیل شده‌است یا سنگی آذرین بوده که در زیر سطح زمین تشکیل یافته و بعدها به علت فرسایش سطح پوشاننده آن پدیدار شده‌است. محصولات نهایی عمل هوازدگی موادی هستند که نهایتاً در تشکیل سنگ‌های جدید (رسوبی، دگرگونی و حتی آذرین) بکار می‌روند.[\[۵\]](#cite_note-5)

زمین‌لغزه‌ها، آب‌های جاری و یخ یخچال‌ها، در حرکت دادن مواد از محلی به محل دیگر مؤثر می‌باشند. در یک چرخه آرمانی این مواد نهایتاً در کف اقیانوس‌ها قرار می‌گیرند. فرآیندهای [سنگ‌زایی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C "سنگ‌زایی") لایه‌ای از گل نرم، شن و ماسه و ریگ را که در کف اقیانوس‌ها قرار گرفته‌اند سفت و محکم می‌کنند و سنگ‌های رسوبی را تشکیل می‌دهند.[\[۶\]](#cite_note-6)[\[۷\]](#cite_note-7)

اگر چرخه بی‌هیچ وقفه‌ای ادامه یابد، این سنگ‌های تازه تشکیل شده در کف اقیانوس، به تدریج در اعماقی بیشتر و بیشتر مدفون شده و تحت تأثیر فشار ناشی از وزن سنگ‌های رویی، دما و نیروهای ناشی از حرکات زمین، قرار می‌گیرند. تحت این شرایط جدید ممکن است که سنگ‌های رسوبی تغییر یافته و به سنگ‌های دگرگونی تبدیل شوند. اگر دما و فشار همچنان افزایش یابند، این سنگ‌های دگرگونی نیز نهایتاً هویت خود را از دست داده و پس از ذوب شدن به صورت ماگما در می‌آیند. سرد شدن این ماگما باعث تشکیل دگرباره سنگ آذرین خواهد شد. به این ترتیب، چرخه‌ای کامل طی می‌شود.

امکان دارد چرخه کامل سنگ در نقاط مختلف قطع شود. برای مثال سنگ آذرینی که در زیر سطح زمین تشکیل می‌شود، ممکن است که هرگز [رخنمون](/wiki/%D8%B1%D8%AE%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86 "رخنمون") نیافته و به دلیل عدم تأثیر هوازدگی، هرگز به رسوبات تبدیل نشود. از سوی دیگر ممکن است که همین سنگ تحت فشار و دمای زیاد قرار گرفته و بدون عبور از مرحله میانی رسوبی، مستقیماً به سنگ دگرگونی تبدیل شود. قطع چرخهٔ کامل، هنگامی رخ می‌دهد که رسوبات، سنگ‌های رسوبی یا سنگ‌های دگرگونی، بیش از آن در چرخه کامل به راه خود ادامه داده و وارد مرحله بعدی شوند، مورد هجوم [هوازدگی](/wiki/%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DA%AF%DB%8C "هوازدگی") قرار گیرند.

چرخه سنگ، احتمالاً برای اولین بار در اواخر قرن هجدهم، بوسیله جیمز هوتون مطرح شده‌است. او در کتاب نظریه زمین خود می‌گوید؛ بنابراین ما به سمتی هدایت می‌شویم که می‌توانیم گردش مواد را در این کره، مشاهده کنیم. گردشی که بیانگر عملکرد نوعی صرفه جویی در سیستم طبیعت است. یکی از حالات زمین، حالت رشد و افزایش است و حالت دیگر آن، کاهش و واپاشی؛ بنابراین جهان در گوشه‌ای ویران و در گوشه‌ای دیگر بازسازی می‌شود و فرآیندهایی که جهان بوسیله آنها واپاشی می‌شود، به همان اندازه در چشم علم آشکار می‌باشند که فرآیندهای بازسازنده آن.[\[۸\]](#cite_note-8)

## دسته‌بندی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: دسته‌بندی")\]

[![عکس از رده و تقسیم‌بندی سنگ‌های مختلف، موزه تاریخ طبیعی اصفهان، ایران](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C_-_%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86_%2847%29_Natural_History_Museum_of_Isfahan.jpg/280px-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C_-_%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86_%2847%29_Natural_History_Museum_of_Isfahan.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA_%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C_-_%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86_(47)_Natural_History_Museum_of_Isfahan.jpg) تقسیم‌بندی سنگ‌ها، موزه تاریخ طبیعی اصفهان

انواع فراوان سنگ‌ها در قشر زمین وجود دارد. برای شناختن همه آنها مطالعات فراوان شده‌است. ولی همه این سنگ‌ها را می‌توان به سه گروه تقسیم کرد، این سه گروه عبارتند از [سنگ‌های آذرین](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D8%B0%D8%B1%DB%8C%D9%86 "سنگ‌های آذرین")، [سنگ‌های رسوبی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8%DB%8C "سنگ رسوبی") (ته‌نشستی) و [سنگ‌های دگرگونی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%AF%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C "سنگ دگرگونی"). آذرین، از کلمهٔ آذر به معنی «آتش، آمده‌است.

## سه گروه اصلی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: سه گروه اصلی")\]

### سنگ‌های آذرین

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: سنگ‌های آذرین")\]

نمونه‌هایی از سه گونه اصلی سنگ‌ها

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/BasaltColumns_PortoSanto.JPG/230px-BasaltColumns_PortoSanto.JPG)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:BasaltColumns_PortoSanto.JPG)

ستون‌های [بازالت](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%84%D8%AA "بازالت") که نمونه‌ای از [سنگ‌های آذرین](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D8%B0%D8%B1%DB%8C%D9%86 "سنگ‌های آذرین") هستند.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Layers_of_sedimentary_rock_in_Makhtesh_Ramon_%2850749%29.jpg/230px-Layers_of_sedimentary_rock_in_Makhtesh_Ramon_%2850749%29.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Layers_of_sedimentary_rock_in_Makhtesh_Ramon_(50749).jpg)

نمونه‌ای از [سنگ‌های رسوبی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8%DB%8C "سنگ رسوبی")

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/The_stones_of_the_Dutch_-_Lleida_Pyrenees_04.JPG/230px-The_stones_of_the_Dutch_-_Lleida_Pyrenees_04.JPG)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_stones_of_the_Dutch_-_Lleida_Pyrenees_04.JPG)

نمونه‌ای از [سنگ‌های دگرگونی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C "سنگ‌های دگرگونی")

همه سنگ‌های آذرین از سنگ چنان داغی تشکیل شده‌اند که به حالت مایع بوده‌است. بعضی از آنها از سنگ داغ و مایعی تشکیل شده‌اند که از یک آتشفشان بیرون ریخته‌است. چنین سنگ مایعی را [گدازه](/wiki/%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%87 "گدازه") می‌نامیم. بعضی از سنگ‌های آذرین از [ماگما](/wiki/%D9%85%D8%A7%DA%AF%D9%85%D8%A7 "ماگما") (تَفتال) تشکیل یافته‌اند. ماگما سنگ مایعی است که در زیر سطح زمین است. نخستین سنگ‌هایی که در قشر زمین تشکیل شدند سنگ‌های آذرین بودند. سنگ‌های آذرین امروز هم هنوز تشکیل می‌شوند که یکی از آن‌ها [اُبسیدین](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D9%86 "ابسیدین") است. این سنگ را اغلب [شیشه آتشفشانی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "شیشه آتشفشانی") می‌نامند که سنگی زیباست، ولی چیزهایی که از آن ساخته می‌شود بسیار معدود است. وقتی که بخواهند روی آن کنده‌کاری کنند به طرز خاصی می‌شکند. ابسیدین از گدازه‌ای که به سرعت سرد می‌شود، به دست می‌آید. [بازالت](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%84%D8%AA "بازالت") سیاه است ولی جلای ابسیدین را ندارد. این سنگ از گدازه‌ای به دست می‌آید که به کندی سرد می‌شود. وقتی که بازالت سرد می‌شود می‌شکند و گاهی ستون‌های شش‌پهلو از آن پدید می‌آید. مردمان زمان‌های بسیار قدیم از این ستون‌ها که گویی با دست به این شکل ساخته شده‌اند، تعجب می‌کردند.[\[۱\]](#cite_note-موریس_پارکر-1)

[سنگ پا](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%BE%D8%A7 "سنگ پا") چندان سبک است که بر آب شناور می‌ماند. وقتی که گدازه از یک [آتشفشان](/wiki/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86 "آتشفشان") بیرون می‌ریزد، اغلب کفی بر روی آن وجود دارد. این که به سرعت سرد می‌شود و به شکل سنگ پا در می‌آید. [سنگ خارا](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7 "سنگ خارا") هرگز از گدازه‌ای که بر سطح زمین می‌ریزد تشکیل نمی‌شود. این سنگ از ماگما درست شده‌است خیلی به کندی سرد می‌شود. خارا سنگ زیبایی است و به آسانی صیقل می‌یابد. همیشه خالدار است، زیرا پیوسته سه نوع بلور مختلف در خود دارد که عبارتند از [فلدسپات](/wiki/%D9%81%D9%84%D8%AF%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%AA "فلدسپات")، [کوارتز](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2 "کوارتز")، و [میکای سیاه](/wiki/%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87 "میکای سیاه") یا بعضی از کانی‌های سیاه‌رنگ دیگر بعضی از فلدسپات‌ها سفید و برخی ارغوانی هستند. از این رو خارای خاکستری و خارای سرخ هست.

[دیوریت](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA "دیوریت") سنگ دیگری است که از ماگما ساخته شده و مانند سنگ خارا خالدار است ولی ممکن است بلورهای سیاه دیگر و معدودی بلورهای روشن‌رنگ در خود داشته باشد. وقتی که یک کوه آتشفشان به آتشفشانی در می‌آید، تکه‌هایی از گدازه در هوا پرتاب می‌شوند. این تکه‌ها وقتی که به زمین رسیدند به صورت [خاکستر](/wiki/%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1 "خاکستر") سخت می‌شوند. این خاکستر به خاکستری می‌ماند که در ته یک اجاق یا یک [کوره](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%87 "کوره") جمع می‌شود.[\[۱\]](#cite_note-موریس_پارکر-1)

### سنگ‌های رسوبی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=5 "ویرایش بخش: سنگ‌های رسوبی")\]

رودها همیشه ریگ و ماسه و گل را با خود به دریاچه‌ها و دریاها می‌برند. امواج آب نیز اینها را از ساحل می‌شوید و به دریا می‌ریزد. ریگ و ماسه و گل به ته آب فرومی‌روند و در آنجا طبقاتی تشکیل می‌دهند. حیوانات صدفدار کوچکی در دریاچه و در یا زندگی می‌کنند. این حیوانات می‌میرند و صدف‌های آنها به ته آب فرومی‌رود. این صدف‌ها ممکن است چندان زیاد باشد که یک طبقه کلفت در ته آب تشکیل دهد. کم‌کم ذرات ماسه و گل، ریگ‌ها، و صدف‌ها به وسیله آهک یا بعضی از مواد دیگر به یکدیگر جوش می‌خورند و طبقاتی از سنگ تشکیل می‌دهند. سنگ‌هایی که به این طریق تشکیل می‌شوند [سنگ‌های ته‌نشستی (رسوبی)](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8%DB%8C "سنگ رسوبی") نام دارند. سطح زمین پیوسته در تغییر است. بسیاری از قسمت‌های زمین که پیش از این از آب پوشیده بود اکنون خشکی است. در بعضی از این‌جاها طبقات فراوانی از سنگ‌های تشکیل یافته به وسیله آب وجود دارد. وقتی که رودی راه خود را در این سنگ‌ها باز می‌کند، طبقات سنگ همچون نان کیک بزرگی نمایان می‌شوند که تکه بزرگی از آن بریده شده باشد.

بعضی از سنگ‌های ته‌نشستی کاملاً توسط آب تشکیل نشده‌است. باد و یخ و نیز آب ممکن است ماسه و گل و ریگی را که این سنگ‌ها را تشکیل می‌دهند با خود حمل کنند و در آب بریزند. سنگ رستی از گل درست شده‌است. بعضی از سنگ‌های رستی سرخ، برخی خاکستری، بعضی سبز، و برخی سیاه است. سنگ رستی سنگ نرمی است. وقتی که مرطوب است بوی گل می‌دهد.

[ماسه‌سنگ](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF "ماسه‌سنگ") از ماسه ساخته شده‌است. ممکن است خاکستری باشد یا زرد یا سرخ. دانه‌های ماسه را می‌توان در یک تکه ماسه‌سنگ لمس کرد. در بعضی از ماسه‌سنگ‌ها دانه‌های ماسه خوب به هم جوش نخورده‌اند. آن وقت ماسه‌سنگ به آسانی ماسه متلاشی می‌شود. [جوش‌سنگ](/wiki/%D8%AC%D9%88%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF "جوش‌سنگ") از ریگ درست شده‌است. ریگ‌ها به آسانی در آن دیده می‌شود. در جوش‌سنگ ممکن است انواع‌گوناگون ریگ‌ها باشد. به همین سبب گاهی آن را «شِفته‌سنگ» می‌نامند.[\[۱\]](#cite_note-موریس_پارکر-1)

قسمت عمده [صدف‌ها](/wiki/%D8%B5%D8%AF%D9%81%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "صدف‌ها") از [آهک](/wiki/%D8%A2%D9%87%DA%A9 "آهک") تشکیل شده‌است. سنگ‌هایی که از صدف‌ها درست می‌شوند [سنگ آهک](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%A2%D9%87%DA%A9 "سنگ آهک") نام دارند. در بعضی از سنگ آهک‌ها، صدف‌ها آشکارا دیده می‌شوند. سنگ‌آهک از جانداران ریزی به نام مرجان نیز در دریا ساخته می‌شود. مرجان‌ها صدف ندارند، ولی در خانه‌هایی از آهک در آب می‌سازند. این خانه‌ها از سنگ‌آهکی تشکیل می‌شوند که خود آب همراه می‌آورد و در ته آب ته‌نشست می‌شود. سنگ آهک، هر طور که تشکیل شده باشد، سفید شیری یا خاکستری است. بعضی از بناهای زیبا از این سنگ ساخته شده‌است. سنگ آهک بسیار نرم گل سفید نام دارد.
[زغال سنگ](/wiki/%D8%B2%D8%BA%D8%A7%D9%84_%D8%B3%D9%86%DA%AF "زغال سنگ") نیز یکی از سنگ‌های ته‌نشستی است، ولی با دیگر سنگ‌ها بسیار فرق دارد. از جنگل‌هایی که در مرداب‌های زمان‌های بسیار گذشته می‌روییدند تشکیل یافته‌است. وقتی که درخت‌ها مرده‌اند در آب فرورفته و از گل و لای پوشیده شده‌اند. کم‌کم به زغال سنگ تبدیل شده‌اند. یک نوع از زغال سنگ سیاه و زغال نرم» نام دارد، با آنکه اصلاً نرم نیست. رفته رفته که سطح زمین تغییر می‌کند، طبقاتی از سنگ به شدت فشرده می‌شوند.

### سنگ‌های دگرگونی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=6 "ویرایش بخش: سنگ‌های دگرگونی")\]

اغلب بر اثر گرمای درون زمین و گرمای سنگ داغ، مایعی که در نزدیکی آن‌ها جاری است، نیز به دمای بسیار زیاد می‌رسد. گرمای زیاد و فشار ممکن است سنگی را از نوعی به نوع دیگر تبدیل کند. این سنگ‌های تبدیل شده را [سنگ‌های دگرگونی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C "سنگ‌های دگرگونی") می‌نامند. هر سنگ دگرگونی در آغاز یک سنگ ته‌نشستی با یک سنگ آذرین بوده‌است.[\[۹\]](#cite_note-9)

برخی از سنگ‌های دگرگون بسیار شبیه سنگ‌هایی است که آن‌ها را تشکیل داده‌اند. ولی همه این‌طور نیستند. زغال سنگ سخت، یا [آنتراسیت](/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AA "آنتراسیت")، از زغال سنگ نرم تشکیل یافته‌است. [گنَیس](/wiki/%DA%AF%D9%86%DB%8C%D8%B3 "گنیس") (سنگ جرقه) از زغال سنگ نرم سخت‌تر و خیلی تمیزتر است. ممکن است از سنگ‌های مختلف تشکیل شود، ولی مقدار زیادی از آن از سنگ خارا درست شده‌است. کسی که از خارا درست شده باشد. معمولاً مخطط است. [مرمر](/wiki/%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1 "مرمر") در آغاز سنگ آهک بوده‌است. [مرمر](/wiki/%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1 "مرمر") یکی از زیباترین سنگ‌هاست. اغلب رنگین است. ولی زیباترین و گران‌ترین مرمر آن است که سفید و خالص باشد. [سنگ لوح](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%84%D9%88%D8%AD "سنگ لوح") خیلی شبیه است به سنگ رستی که آن را تشکیل داده‌است. ولی سخت‌تر از آن است و بصورت لایه‌های بسیار نازکی بر روی هم فشرده شده‌است. توفال‌های خانه‌ها گاهی از سنگ لوح است. تخته سیاه نیز چنین است. وقتی که سنگ لوح نمناک است، مانند سنگ رستی بوی گل می‌دهد.[\[۱\]](#cite_note-موریس_پارکر-1)

[کوارتزیت](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2%DB%8C%D8%AA "کوارتزیت") (ماسه‌سنگ دُرّ کوهی) نوع دیگری از سنگ‌های دگرگون است. از ماسه سنگی تشکیل شده‌است، ولی دانه‌های ماسه را در آن شیه است به سنگ دستی که آن را تشکیل داده‌است. ولی سخت‌تر از آن است و بصورت لایه‌های بسیار نازکی بر روی هم فشرده شده‌است، [توفال‌های](/w/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D9%81%D8%A7%D9%84&action=edit&redlink=1 "توفال (صفحه وجود ندارد)") خانه‌ها گاهی از سنگ لوح است. تخته سیاه نیز چنین است. وقتی که سنگ لوح نمناک است، مانند سنگ رستی بوی گل می‌دهد.

کوارتزیت نوع دیگری از سنگ‌های دگرگون است. از [ماسه‌سنگ](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF "ماسه‌سنگ") تشکیل شده‌است، ولی دانه‌های ماسه را در آن نمی‌توان لمس کرد. کوارتزیت سنگ سختی است و برای همین در رهفرش کردن خیابان‌ها به کار می‌رفته‌است. دانشمندان سنگ‌ها را تا اندازه‌ای برای این مطالعه می‌کنند که می‌توانند در آن‌ها تاریخ زمین را بخوانند. سالیان بسیار در از بر روی زمین انسانی زندگی نمی‌کرد. آنچه از تاریخ زمین، پیش از آفرینش آدمی می‌دانیم، از روی سنگ‌ها دانسته‌ایم.[\[۱\]](#cite_note-موریس_پارکر-1)

## دسته‌بندی بی‌اس۸۱۲

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=7 "ویرایش بخش: دسته‌بندی بی‌اس۸۱۲")\]

طبقه‌بندی سنگ‌های طبیعی براساس بی‌اس۸۱۲ (BS812):

- گروه بازالت: [آندزیت](/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AA "آندزیت")، [بازالت](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%84%D8%AA "بازالت")، [پرفیریت‌های قلیایی](/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&redlink=1 "پرفیریت‌های قلیایی (صفحه وجود ندارد)")، [دولومیت](/wiki/%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA_(%D8%B3%D9%86%DA%AF) "دولومیت (سنگ)")، [اپیدیوریت](/w/index.php?title=%D8%A7%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "اپیدیوریت (صفحه وجود ندارد)")، [لامپروفیر](/w/index.php?title=%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B1&action=edit&redlink=1 "لامپروفیر (صفحه وجود ندارد)")، [کوارتز-دولویت](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "کوارتز-دولویت (صفحه وجود ندارد)") و [اسپلیت](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%AA "اسپلیت")، [الیوین](/wiki/%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%88%DB%8C%D9%86 "الیوین")، هیپرستن، هورنبلند، ملافیر، تولئیت و پیکریت
- گروه فلینت: [چرت](/wiki/%DA%86%D8%B1%D8%AA "چرت")، [فلینت](/wiki/%D9%81%D9%84%DB%8C%D9%86%D8%AA "فلینت")
- گروه گابرو: [دیوریت قلیایی](/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA_%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&redlink=1 "دیوریت قلیایی (صفحه وجود ندارد)")، [گنایس قلیایی](/w/index.php?title=%DA%AF%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B3_%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&redlink=1 "گنایس قلیایی (صفحه وجود ندارد)")، [گابرو](/wiki/%DA%AF%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%88 "گابرو")، [هورن بلند](/w/index.php?title=%D9%87%D9%88%D8%B1%D9%86_%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF&action=edit&redlink=1 "هورن بلند (صفحه وجود ندارد)")، [نوریت](/w/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "نوریت (صفحه وجود ندارد)")، [پریدوتیت](/wiki/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%AA%DB%8C%D8%AA "پریدوتیت")، [پیکریت](/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "پیکریت (صفحه وجود ندارد)") و [سرپانتینت](/w/index.php?title=%D8%B3%D8%B1%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%AA%DB%8C%D9%86%D8%AA&action=edit&redlink=1 "سرپانتینت (صفحه وجود ندارد)")
- گروه گرانیت: [گنایس](/w/index.php?title=%DA%AF%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B3&action=edit&redlink=1 "گنایس (صفحه وجود ندارد)")، [گرانیت](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA "گرانیت")، [گرانودیوریت](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA "گرانودیوریت")، [پگناتیت](/w/index.php?title=%D9%BE%DA%AF%D9%86%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "پگناتیت (صفحه وجود ندارد)")، [کوارتز-دیوریت](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "کوارتز-دیوریت (صفحه وجود ندارد)") و [سینیت](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AA "سینیت")
- گروه سنگ‌های ماسه‌ای و آذرین: [آرکوز](/w/index.php?title=%D8%A2%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%B2&action=edit&redlink=1 "آرکوز (صفحه وجود ندارد)")، [گریویک](/w/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D9%88%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "گریویک (صفحه وجود ندارد)")، [ماسه سنگ](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87_%D8%B3%D9%86%DA%AF "ماسه سنگ") و [توف](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%81_(%D8%B3%D9%86%DA%AF) "توف (سنگ)")
- گروه [هورن فل](/w/index.php?title=%D9%87%D9%88%D8%B1%D9%86_%D9%81%D9%84&action=edit&redlink=1 "هورن فل (صفحه وجود ندارد)"): همه سنگ‌های ناشی از دگرگونی غیر از [مرمر](/wiki/%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1 "مرمر")
- گروه سنگ آهک: [دولومیت](/wiki/%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA_(%D8%B3%D9%86%DA%AF) "دولومیت (سنگ)")، [سنگ آهک](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%A2%D9%87%DA%A9 "سنگ آهک") و [مرمر](/wiki/%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1 "مرمر")
- گروه شیست‌ها: [فیلیت](/wiki/%D9%81%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%AA "فیلیت")، [شیست](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D8%B3%D8%AA "شیست") و [اسلیت](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA "اسلیت")
- گروه پروفیری: [آپلیت](/wiki/%D8%A2%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%AA "آپلیت")، [داسیت](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AA "داسیت")، [فلسیت](/w/index.php?title=%D9%81%D9%84%D8%B3%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "فلسیت (صفحه وجود ندارد)")، [گرانوفیر](/w/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B1&action=edit&redlink=1 "گرانوفیر (صفحه وجود ندارد)")، [گراتوفیر](/w/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B1&action=edit&redlink=1 "گراتوفیر (صفحه وجود ندارد)")، [میکرو گرانیت](/w/index.php?title=%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88_%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "میکرو گرانیت (صفحه وجود ندارد)")، [پروفیری](/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B1%DB%8C&action=edit&redlink=1 "پروفیری (صفحه وجود ندارد)")، [کوارتز-پروفیریت](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "کوارتز-پروفیریت (صفحه وجود ندارد)")، [ریولیت](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA "ریولیت") و [تراشیت](/w/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%AA&action=edit&redlink=1 "تراشیت (صفحه وجود ندارد)")
- گروه کوارتزیت: [گانیستر](/w/index.php?title=%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%B1&action=edit&redlink=1 "گانیستر (صفحه وجود ندارد)")، [ماسه سنگ‌های کوارتزیتی](/w/index.php?title=%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87_%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2%DB%8C%D8%AA%DB%8C&action=edit&redlink=1 "ماسه سنگ‌های کوارتزیتی (صفحه وجود ندارد)") و [کوارتزیت دوباره بلوری شده](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%B4%D8%AF%D9%87&action=edit&redlink=1 "کوارتزیت دوباره بلوری شده (صفحه وجود ندارد)")
- گروه سیلیکات‌ها : این گروه دارای عنصر سیلسیم \[Si\] بوده و عمدتاً از انجماد و تبلور مواد مذاب حاصل می‌شوند مانند:کوارتز و مسکوویت
- گروه غیر سیلیکات‌ها : این گروه از کانی‌ها فاقد عنصر سیلسیم \[Si\] هستند مانند:فیروزه ،هالیت و مسکوویت

## دسته‌بندی شیمیایی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=8 "ویرایش بخش: دسته‌بندی شیمیایی")\]

سنگ‌ها خود از قسمت‌های ساده‌تری به نام [کانی](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C "کانی") ساخته شده‌اند. کانی‌ها مواد [جامد](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%AF "جامد")، طبیعی، معمولاً [متبلور](/w/index.php?title=%D9%85%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1&action=edit&redlink=1 "متبلور (صفحه وجود ندارد)")، [غیرآلی](/w/index.php?title=%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%A2%D9%84%DB%8C&action=edit&redlink=1 "غیرآلی (صفحه وجود ندارد)")، [همگن](/wiki/%D9%87%D9%85%DA%AF%D9%86 "همگن") و با ترکیبات شیمیایی مشخص‌اند. تاکنون بیش از ۳۰۰۰ کانی در طبیعت شناخته شده که تنها حدود ۲۴ کانی در سنگ‌های پوسته زمین فراوان هستند و آن‌ها را [کانی‌های سنگ ساز](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%B3%D8%A7%D8%B2&action=edit&redlink=1 "کانی‌های سنگ ساز (صفحه وجود ندارد)") می‌نامند.[\[۱۰\]](#cite_note-10) چون کانی‌های تشکیل‌دهنده سنگ‌ها متنوع هستند، بسته به میزان وجود بعضی دیگر از ترکیبات شیمیایی که در آن‌ها است سنگ‌ها را به چهار دسته تقسیم می‌کنند:

- [کربنات‌ها](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "کربنات‌ها")
- [سولفات‌ها](/wiki/%D8%B3%D9%88%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "سولفات‌ها")
- [اکسیدها](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7 "اکسیدها")
- [سیلیکات‌ها](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%84%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "سیلیکات‌ها")

## خاستگاه شکل‌گیری

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=9 "ویرایش بخش: خاستگاه شکل‌گیری")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Caspar_David_Friedrich%27s_Chalk_Cliffs_on_R%C3%BCgen.jpg/220px-Caspar_David_Friedrich%27s_Chalk_Cliffs_on_R%C3%BCgen.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Caspar_David_Friedrich%27s_Chalk_Cliffs_on_R%C3%BCgen.jpg) [صخره‌های آهکی روگن](/wiki/%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%87%DA%A9%DB%8C_%D8%B1%D9%88%DA%AF%D9%86 "صخره‌های آهکی روگن") اثر [کاسپار داوید فریدریش](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AF_%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%B4 "کاسپار داوید فریدریش")

دو فرایند کوه‌زایی و کوه‌سایی در زمین موجب پدید آمدن سنگ‌ها و خرده‌سنگ‌ها می‌شود.

عامل کوه‌زایی: فشارهای کره مذاب درون زمین را که به پوسته جامد سطح آن وارد می‌شود را می‌توان عامل فرایند کوه زایی و خشکی زایی نامید.

عامل [هوازدگی](/wiki/%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DA%AF%DB%8C "هوازدگی") یا کوه‌سایی: هر یک از چند روندی را که باعث خرد شدن و تغییر شکل مواد سخت سطح زمین و موادی که با جو در تماس هستند، هوازدگی می‌نامند. عوامل فرسایش یا هوازدگی به دو گروه فیزیکی و شیمیایی تقسیم می‌شوند.

هوازدگی شیمیایی: محصول [هیدراتاسیون](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86 "هیدراتاسیون")، [انحلال](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%84_(%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C) "انحلال (شیمی)")، [آبکافت](/wiki/%D8%A2%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%AA "آبکافت")، [اکسایش-کاهش](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4 "اکسایش-کاهش") یا واکنش آب‌های [اسیدی](/wiki/%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF%DB%8C "اسیدی") با [املاح](/wiki/%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AD "املاح") تشکیل‌دهنده سنگ‌هاست.[\[۱۱\]](#cite_note-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۸۴-11)

هوازدگی فیزیکی: این پدیده توسط عواملی چون یخبندان، تغییرات حرارت در جو و در نتیجه [انبساط](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%B3%D8%A7%D8%B7 "انبساط") و [انقباض](/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%B6 "انقباض")، [گرانش زمین](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "گرانش زمین")، رشد گیاهان، باد، جریان آب و عمل جانوران و مانند اینها شکل می‌گیرد و باعث خرد شدن سنگ‌ها و تغییر شکل آن‌ها به دانه‌های ریزتر می‌شود.[\[۱۱\]](#cite_note-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۸۴-11)

## سنگ‌های ساختمان سازی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=10 "ویرایش بخش: سنگ‌های ساختمان سازی")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Aq_Callian.jpg/200px-Aq_Callian.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Aq_Callian.jpg) سنگ [تراورتن](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%86 "تراورتن") موج دار

- **سنگ طبیعی:** کلیه سنگهای ساختمانی که از معادن طبیعی استخراج و پس از بهره‌وری مورد استفاده قرار می‌گیرند.
- **سنگ مصنوعی:** کلیه سنگهای ساختمانی که در کارخانه و با ترکیب مواد و مصالح مختلف توسط بشر ساخته شده‌است.
- **بر اساس وزن مخصوص :** سنگ‌های سنگین‌وزن، سنگهایی که وزن مخصوص آن‌ها بیش از ۱٫۸ گرم بر سانتی‌متر مکعب است و سنگ‌های سبک، دسته‌ای از سنگ‌ها هستند که وزن مخصوص آن‌ها کمتر از ۱٫۸ گرم بر سانتی‌متر مکعب می‌باشد.
- **بر اساس مقاومت فشاری :** سنگ‌های سنگین که مقاومت فشاری آن‌ها از ۱۰۰تا ۱۰۰۰ مگا پاسکال است؛ و سنگ‌های سبک که مقاومت فشاری آن‌ها از ۴ تا ۲۰۰ مگا پاسکال است.
- **بر اساس ضریب نرم شدگی :** اگر مقدار این ضریب از ۰٫۶ تا ۱ باشد از آن برای احداث ساختمان استفاده می‌شود.

**سنگ طبیعی**

این سنگ‌ها در دسته‌های گوناگون و متنوعی نام‌گذاری می‌شوند که بعضاً نام [معدن سنگ](/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86_%D8%B3%D9%86%DA%AF "معدن سنگ") به‌عنوان اسم آن استفاده می‌شود. رایج‌ترین سنگ‌های ساختمانی عبارتند از:[\[۱۲\]](#cite_note-12)

- [گرانیت](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA "گرانیت")
- [گابرو](/wiki/%DA%AF%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%88 "گابرو")
- ماسه سنگ شامل ماسه سنگ آهکی \- ماسه سنگ سیلیسی \- ماسه سنگاکسید آهن \- ماسه سنگ دولومیتی
- [دیوریت](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA "دیوریت")
- [کوارتزیت](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2%DB%8C%D8%AA "کوارتزیت")
- مرمریت
- [مرمر](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1 "سنگ مرمر")
- [تراورتن](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%86 "تراورتن")

### گزینش سنگ ساختمانی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=11 "ویرایش بخش: گزینش سنگ ساختمانی")\]

سنگ‌های مورد استفاده در کارهای ساختمانی باید دارای مشخصات زیر باشند:[\[۱۳\]](#cite_note-13)

۱\- بافت سنگ باید ساختمانی سالم داشته باشد، یعنی بدون شیار، ترک و رگه‌های سست باشد (کرمو نباشد)۲\- بدون هرگونه خلل و فرج باشد۳\- پوسیدگی نداشته باشد۴\- یکدست، یکنواخت و همگن باشد۵\- سنگ ساختمانی نباید آب زیاد جذب کند، لذا نباید:الف\- در آب متلاشی یا حل شودب\- تمام یا قسمتی از آن بیش از ۸ درصد وزن خود آب بمکد۶\- سنگ ساختمانی نباید آلوده به مواد طبیعی و مصنوعی باشد۷\- سنگ باید شرایط فیزیکی و شیمیایی محیط را تحمل کند، لذا باید:الف\- در برابر باد، یخبندان، تغییرات دما و در صورت وجود جریان آب در مقابل آن و کلیه عوامل [فرسایش](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4 "فرسایش") مقاومت کندب\- در برابر محیط‌های [شیمیایی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "شیمیایی") [اسیدی](/wiki/%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF%DB%8C "اسیدی") و [قلیایی](/wiki/%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "قلیایی") و همچنین عمل آبکافت و [اکسایش-کاهش](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4 "اکسایش-کاهش") مقاومت کند۸\- [مقاومت فشاری](/wiki/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C "مقاومت فشاری") برای قطعات باربر نباید کمتر از ۱۵۰ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع باشد۹\- در مقابل [سایش](/wiki/%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4 "سایش") مقاوم باشد

مقاومت در معنای لغوی به معنای تحمل فشار است و برای سنگ‌های مختلف اندازه‌گیری می‌شود. انواع سنگ‌ها بر اساس میزان مقاومت به دو نوع سبک و سنگین تقسیم می‌شوند بطوری‌که سنگ‌های سنگین فشاری بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ مگاپاسکال را تحمل می‌کنند و سنگ‌هایی که تحمل آن‌ها بین ۴ تا ۲۰۰ مگاپاسکال باشد اصطلاحاً سبک نامیده می‌شوند اما سنگ‌ها فقط در اثر فشارهای وزنی نیست که فرسایش می‌یابند و تغییر پیدا می‌کنند جالب است بدانید که اصلی‌ترین عواملی که مقاومت سنگ‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد هوازدگی، سرما، گرما و آتش‌سوزی است.

## عوامل تخریب سنگ

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=12 "ویرایش بخش: عوامل تخریب سنگ")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Gustave_Courbet_018.jpg/220px-Gustave_Courbet_018.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Gustave_Courbet_018.jpg) [سنگ‌شکنان](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D8%B4%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%86 "سنگ‌شکنان") اثر [گوستاو کوربه](/wiki/%DA%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%A8%D9%87 "گوستاو کوربه")

هوازدگی را گازهای معلق در هوای شهرهای آلوده مثل [دی‌اکسید کربن](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%86 "دی‌اکسید کربن") و دی‌اکسید گوگرد ایجاد می‌کنند و باعث تغییر رنگ و شکستگی و حتی جدا شدن سنگ‌های ساختمانی می‌شوند. از عوامل دیگر هوازدگی مثل انجماد و تبخیر آب در حفره‌های سنگ‌ها و حتی خاصیت رنگ بری و اثر گرمایی [نور خورشید](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B1_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF "نور خورشید") می‌توان نام برد. لازم است ذکر شود که برای انتخاب ماندگارترین سنگ‌های ساختمانی حتماً باید به ویژگی‌های سنگین‌های مختلف و همچین شرایط اقلیمی و آب و هوایی آن منطقه توجه ویژه شود مثلاً انواع تراورتن‌ها که از انواع سنگ‌های آهکی هستند برای مناطقی که رطوبت بالایی دارند اصلاً مناسب نیستند و خیلی زود دچار فرسایش می‌شوند.

عامل اصلی خرابی سنگ استفاده از مواد اسیدی مانند جوهر نمک، اسید، ترشیجات و انواع [مواد شوینده](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF_%D8%B4%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87 "مواد شوینده") دارای اسید است اگر چنانچه سنگ مورد نظر دارای این نوع از آسیب‌ها باشد معمولاً با [کفسابی](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%A8%DB%8C&action=edit&redlink=1 "کفسابی (صفحه وجود ندارد)") انجام و عیب مورد نظر رفع می‌شود

چنانچه رطوبتی که به همراه خود نمک‌های محلول دارد از سطح سنگ تبخیر شود مقداری نمک در سطح آن به صورت شوره و لایه‌ای هم در خلل و فرج سنگ باقی می‌گذارد. تداوم دور رطوبت-تبخیر موجب افزایش حجم بلورها و پوسته شدن سطح سنگ می‌گردد؛ لذا سنگ‌هایی که متخلخل ترند در برابر نمک‌های محلول حساس‌ترند.[\[۱۴\]](#cite_note-14)

آلودگی محیط: سنگ‌های دارای کانی [کربنات کلسیم](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D9%84%D8%B3%DB%8C%D9%85 "کربنات کلسیم") به خصوص در برابر محیط‌های اسیدی حساس هستند. [اکسید گوگرد](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%DA%AF%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%AF "اکسید گوگرد") در محیط مرطوب و [اکسیژن](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%DA%98%D9%86 "اکسیژن") موجود در هوا تولید [اسید سولفوریک](/wiki/%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B3%D9%88%D9%84%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C%DA%A9 "اسید سولفوریک") می‌کند که بر سنگ‌های آهکی اثر می‌گذارد و تولید [سولفات کلسیم](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D9%84%D8%B3%DB%8C%D9%85&action=edit&redlink=1 "سولفات کلسیم (صفحه وجود ندارد)") می‌نماید.
سنگ‌های آهکی و ماسه سنگ‌های آهکی در این مورد حساس ترند.

در مورد سنگ‌های آهکی، [سولفات کلسیم](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D9%84%D8%B3%DB%8C%D9%85&action=edit&redlink=1 "سولفات کلسیم (صفحه وجود ندارد)") حاصل شده در سطح، به وسیله [آب](/wiki/%D8%A2%D8%A8 "آب") شسته می‌شوند؛ ولی در سطوحی که قابل شستشو نیستند، سطح به وسیله [دوده](/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87 "دوده") سیاه می‌شود و مبدل به پوسته‌های سخت و برآمدگی‌هایی می‌شود که گرد آهکی در اطراف آن وجود دارد.

در انواع سنگ‌های آهکی منیزیم دار، ایجاد [سولفات منیزیم](/wiki/%D8%B3%D9%88%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%85 "سولفات منیزیم") روند فساد را تسریع می‌کند.

در ماسه سنگ‌ها خلل و فرج توسط [گچ](/wiki/%DA%AF%DA%86 "گچ") ( [سولفات کلسیم](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D9%84%D8%B3%DB%8C%D9%85&action=edit&redlink=1 "سولفات کلسیم (صفحه وجود ندارد)")) پر می‌شوند، پوسته‌های سخت ایجاد شده اغلب به علت تفاوت انبساط حرارتی فرو می‌ریزند. ماسه سنگ‌های سیلیسی گرچه مستقیماً بر اثر تهاجم اسیدهای موجود در هوا آسیب نمی‌بینند ولی [سنگ گچ](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%DA%AF%DA%86 "سنگ گچ") تولید شده توسط [سنگ آهک](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%A2%D9%87%DA%A9 "سنگ آهک") موجب خرابی در آن‌ها می‌شود که به علت تبخیر حاصل از تبلور در سطح آن‌ها به وجود می‌آید.

مرمر که اساساً [کربنات کلسیم](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D9%84%D8%B3%DB%8C%D9%85 "کربنات کلسیم") است مورد هجوم اسیدهای موجود در هوا قرار می‌گیرد و سطح صیقلی آن در مرور زمان زبر می‌شود؛ ولی به علت بافت متراکم و چگال آن کمتر تحت تأثیر عمل تبلور قرار می‌گیرد.[\[۱۵\]](#cite_note-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۹۳-15)

تخریب بر اثر یخبندان در قسمت‌هایی از ساختمان نظیر محل [درپوش‌ها](/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%D9%BE%D9%88%D8%B4&action=edit&redlink=1 "درپوش (صفحه وجود ندارد)")، [سایه بان‌ها](/wiki/%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D9%86 "سایه بان")، [کرسی بنا](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86%D8%A7&action=edit&redlink=1 "کرسی بنا (صفحه وجود ندارد)") و کف پنجره‌ها بیشتر دیده می‌شود. عموماً [سنگ آهک](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%A2%D9%87%DA%A9 "سنگ آهک") و [دولومیت](/wiki/%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA_(%D8%B3%D9%86%DA%AF) "دولومیت (سنگ)") بیش از ماسه سنگ در معرض تهاجم اثر یخبندان هستند.

[مرمر](/wiki/%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1 "مرمر")، شیت و [گرانیت](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA "گرانیت") به علت تخلخل اندک تحت تأثیر اثر یخبندان واقع نمی‌شوند.[\[۱۵\]](#cite_note-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۹۳-15)

آب بارانی که از سطوح [مس](/wiki/%D9%85%D8%B3 "مس") و [آلیاژهای](/wiki/%D8%A2%D9%84%DB%8C%D8%A7%DA%98 "آلیاژ") آن به سطح سنگ آهکی می‌ریزد باعث ایجاد لکه‌های سبزرنگی می‌شود. زنگ زدگی حاصل از مواد آهنی و فولادی بسیار سخت و دشوار از روی سطوح متخلخل سنگ‌ها پاک می‌شوند.
بیشترین آسیب دیدگی ناشی از انبساط [زنگ زدن](/wiki/%D8%B2%D9%86%DA%AF_%D8%B2%D8%AF%D9%86 "زنگ زدن") قطعات آهنی و فولادی داخل سنگ کاری [نما](/wiki/%D9%86%D9%85%D8%A7_(%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86) "نما (ساختمان)") رخ می‌دهد. به این منظور کلیه قطعات فلزی مورد استفاده در نصب [سنگ نما](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%86%D9%85%D8%A7 "سنگ نما") باید [ضدزنگ](/w/index.php?title=%D8%B6%D8%AF%D8%B2%D9%86%DA%AF&action=edit&redlink=1 "ضدزنگ (صفحه وجود ندارد)") باشند.[\[۱۵\]](#cite_note-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۹۳-15)

[آتش](/wiki/%D8%A2%D8%AA%D8%B4 "آتش") به ندرت موجب تخریب کلی در کارهای سنگی شود؛ ولی سطح نمای [گرانیت](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA "گرانیت")، [مرمر](/wiki/%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1 "مرمر") و [ماسه سنگ‌ها](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87_%D8%B3%D9%86%DA%AF "ماسه سنگ") ممکن است در اثر آتش سیاه یا خرد شوند.
سنگ‌های آهکی عموماً تحت تأثیر آتش قرار نمی‌گیرند، فقط سنگ‌های با رنگ روشن به علت اکسید شدن [آهن](/wiki/%D8%A2%D9%87%D9%86 "آهن") موجود در آن‌ها برای همیشه صورتی رنگ می‌شوند.[\[۱۶\]](#cite_note-16)[\[۱۷\]](#cite_note-17)

## کاربردهای فرهنگی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=13 "ویرایش بخش: کاربردهای فرهنگی")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Stone-soup-ii-pawn-nitichan.jpg/200px-Stone-soup-ii-pawn-nitichan.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Stone-soup-ii-pawn-nitichan.jpg) [سوپ سنگی](/wiki/%D8%B3%D9%88%D9%BE_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "سوپ سنگی"). [سوپ سنگی](/wiki/%D8%B3%D9%88%D9%BE_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "سوپ سنگی")، یک [داستان](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "داستان") [فولکلور](/wiki/%D9%81%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%84%D9%88%D8%B1 "فولکلور") [پرتغالی](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84 "پرتغال") است که به اشکال مختلف در فرهنگ‌های دیگر نیز وارد شده‌است.

بهره‌گیری از سنگ تأثیر بسیار زیادی بر پیشرفت فرهنگی و فناورانه نسل بشر داشته‌است. سنگ توسط انسان‌ها و دیگر دسته‌ها از [انسانیان](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 "انسانیان") برای دست‌کم [۲٫۵ میلیون سال](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "پارینه‌سنگی") استفاده شده‌است.[\[۱۸\]](#cite_note-18) دست‌ساخته‌های سنگی برخی از قدیمی‌ترین فنون انسانی هستند که همچنان نیز کاربرد دارند.

استخراج سنگ برای محتوای فلز آن یکی از مهم‌ترین عوامل پیشرفت بشر بوده‌است و در نقاط مختلف، بسته به نوع فلزات موجود، با سرعت‌های متفاوتی پیشرفت کرده‌است. از سنگ رسوبی نسبتاً نرم از ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد در مصر برای ساخت و ساز بهره گرفته می‌شد. در نقاط گوناگون جهان انسان‌های باستانی نگاره‌هایی را بر روی سنگ‌ها و درون غارهای سنگی نقش می‌کردند که بسیاری از آن‌ها همچنان باقی است. در ایران، [لرستان](/wiki/%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "لرستان") دارای بیشترین و قدیمی‌ترین [نگاره‌های باستانی](/wiki/%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 "هنر صخره‌ای در ایران") است.

[تندیس‌های بودا در بامیان](/wiki/%D8%AA%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86 "تندیس‌های بودا در بامیان")، [باغ ذن ژاپنی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%BA_%D8%B0%D9%86 "باغ ذن")، سنگ‌نگاره‌های عمدتاً [سکایی](/wiki/%D8%B3%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C "سکایی") [تمغالی](/wiki/%D8%AA%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%84%DB%8C "تمغالی")، [سنگ‌تراشی‌های کاپادوکیه](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D9%88%DA%A9%DB%8C%D9%87 "سنگ‌تراشی‌های کاپادوکیه")، دخمه‌های باستانی [سیراف](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%81 "سیراف")، روستای [کندوان](/wiki/%DA%A9%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86 "کندوان") و [استون‌هنج](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D9%86%D8%AC "استون‌هنج") انگلستان از نمونه‌های برجسته تعامل انسان با سنگ است.

## وب سایت ها و اپلیکیشن های خدمات دهنده در حوزه سنگ

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=14 "ویرایش بخش: وب سایت ها و اپلیکیشن های خدمات دهنده در حوزه سنگ")\]

[سامانه سنگ](https://samanesang.ir)

سامانه صنعت سنگ ایران یک پلتفرم پویا و قدرتمند است که به عنوان یک بازار آنلاین برای آگهی‌ها، خدمات و محصولات مرتبط با صنعت سنگ، معدن ، ماشین آلات و صنایع وابسته فعالیت می‌کند.

[اپلیکیشن سامانه سنگ](https://cafebazaar.ir/app/ir.samanesang.app.android)

## جستارهای وابسته

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=15 "ویرایش بخش: جستارهای وابسته")\]

- [سنگسار](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B1 "سنگسار")
- [سنگ‌شدگی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%DA%AF%DB%8C "سنگ‌شدگی")

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&section=16 "ویرایش بخش: منابع")\]

01. ↑ [۱٫۰](#cite_ref-موریس_پارکر_1-0)[۱٫۱](#cite_ref-موریس_پارکر_1-1)[۱٫۲](#cite_ref-موریس_پارکر_1-2)[۱٫۳](#cite_ref-موریس_پارکر_1-3)[۱٫۴](#cite_ref-موریس_پارکر_1-4)[۱٫۵](#cite_ref-موریس_پارکر_1-5)موریس پارکر، برتا: فرهنگنامه پارکر، جلد اول. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی با همکاری مؤسسه انتشارات فرانکلین. ترجمه و تنظیم و نگارش زیر نظر رضا اقصی. چاپ اول ۱۳۴۶. ص۸۹۸. (در مالکیت عمومی به دلیل قدمت).
02. [↑](#cite_ref-2)معماریان ح. (۱۳۸۱)، "زمین‌شناسی مهندسی و ژئوتکنیک"، دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ،
    ۹۵۴ صفحه.
03. [↑](#cite_ref-3)Fichter, Lynn S. , (2000), The Wilson Cycle and a Plate Tectonic Rock Cycle, James Madison University, Department of Geology and Environmental Science. Retrieved 18 Aug. 2005.
04. [↑](#cite_ref-4)Note: This template is not longer available. Use `{{webarchive}}` \- see the docs for new arguments. auf: _scienceticker.info_
05. [↑](#cite_ref-5)[«mineral esencial - vctrac»](https://vctrac.es/index.php?title=mineral_esencial). _vctrac.es_. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۳-۰۲.
06. [↑](#cite_ref-6)معرفی چرخه سنگ. [«ایران کانتر»](https://irancounter.com/). دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۰۸.
07. [↑](#cite_ref-7)#author.fullName}. [«Discovery of world's oldest rocks challenged»](https://www.newscientist.com/article/dn14818-discovery-of-worlds-oldest-rocks-challenged/). _New Scientist_ (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۳-۰۲.
08. [↑](#cite_ref-8)R. Andreasen, M. Sharma: _Neodymium-142 evidence for Hadean mafic crust: Comment._ In: _Science._ Band 325, 2009, S. 267–269 ( [Online-Version](http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.179.1701&rep=rep1&type=pdf); PDF, 153 kB).
09. [↑](#cite_ref-9)Birger Schmitz, Mario Tassinari: _Fossil Meteorites._ S. 319–331 in: Bernhard Peucker-Ehrenbrink, Birger Schmitz (Hrsg.): _Accretion of Extraterrestrial Matter Throughout Earth’s History._ Springer Science+Business Media, New York 2001, [ISBN 978-1-4613-4668-5](/w/index.php?title=Spezial:ISBN-Suche/9781461346685&action=edit&redlink=1 "Spezial:ISBN-Suche/9781461346685 (صفحه وجود ندارد)").
10. [↑](#cite_ref-10)مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۸۸
11. ↑ [۱۱٫۰](#cite_ref-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۸۴_11-0)[۱۱٫۱](#cite_ref-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۸۴_11-1)مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۸۴
12. [↑](#cite_ref-12)مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۰
13. [↑](#cite_ref-13)مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۱–۹۲
14. [↑](#cite_ref-14)مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۲
15. ↑ [۱۵٫۰](#cite_ref-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۹۳_15-0)[۱۵٫۱](#cite_ref-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۹۳_15-1)[۱۵٫۲](#cite_ref-مصالح_و_ساختمان،_سام_فروتنی،_۹۳_15-2)مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۳
16. [↑](#cite_ref-16)مصالح و ساختمان، سام فروتنی، ۹۴
17. [↑](#cite_ref-17)Turner, Simon; Wilde, Simon; Wörner, Gerhard; Schaefer, Bruce; Lai, Yi-Jen (2020-03-06). ["An andesitic source for Jack Hills zircon supports onset of plate tectonics in the Hadean"](https://www.nature.com/articles/s41467-020-14857-1). _Nature Communications_ (به انگلیسی). **11** (1): 1241. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1038/s41467-020-14857-1](https://doi.org/10.1038%2Fs41467-020-14857-1). [ISSN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "شماره استاندارد بین‌المللی پیایند") [2041-1723](//www.worldcat.org/issn/2041-1723).
18. [↑](#cite_ref-18)William Haviland, Dana Walrath, Harald Prins, Bunny McBride, _Evolution and Prehistory: The Human Challenge_, p. 166

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/34px-Wikiquote-logo.svg.png)

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به _**[سنگ](https://fa.wikiquote.org/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF "q:سنگ")**_ در ویکی‌گفتاورد موجود است.

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=سنگ&oldid=39807371](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=سنگ&oldid=39807371)»

[رده‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [سنگ](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B3%D9%86%DA%AF "رده:سنگ")
- [زمین‌شناسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "رده:زمین‌شناسی")
- [مصالح ساختمانی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD_%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C "رده:مصالح ساختمانی")
- [مواد](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF "رده:مواد")

رده‌های پنهان:

- [یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی")
- [صفحات ویکی‌پدیا با الگوهای محافظت نادرست](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A7%D8%AA_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%AA_%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%AA "رده:صفحات ویکی‌پدیا با الگوهای محافظت نادرست")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۳۰ ژوئن ۲۰۲۴ ساعت ‏۰۴:۴۵ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)