بیوانفورماتیک ساختاری - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
مقدمه · پیش‌بینی ساختار · پهلوگیری مولکولی · دینامیک مولکولی · پایگاه‌های دادهٔ ساختاری · کاربردها · جستارهای وابسته · منابع.
واکنش شیمیایی
ساختار پروتئین، ارتباط مستقیمی با کارکرد آن دارد. حضور برخی گروه‌های شیمیایی در مکان‌های مشخص، به پروتئین‌ها این اجازه را می‌دهد تا به عنوان آنزیم فعالیت کنند و چند <anchor>واکنش شیمیایی</anchor> را فروکافت کنند.[۲] به طور کلی، ساختار پروتئین‌ها به۴ مرحله تقسیم می‌شود: اولیه (توالی)، ثانویه (ترکیب محلی زنجیره‌های پلی‌پپتیدی)، سومین (ساختار سه‌بعدی چین‌خوردگی پروتئین)، و چهارمین (ارتباط چند ساختار پلی‌پپتیدی). بیوانفورماتیک ساختاری عمدتاً کنش‌های بین ساختارها را با توجه به مختصات فضایی آن‌ها مورد بررسی قرار می‌دهد. بدین ترتیب، ساختار اولیه در شاخه‌های سنتی بیوانفورماتیک بهتر بررسی می‌شوند. با این حال، توالی محدودیت‌هایی ایجاد می‌کند که اجازهٔ تشکیل ترکیب‌های محلی پایستهٔ زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی، مانند مارپیچ آلفا، صفحهٔ بتا، و حلقهط را می‌دهد (ساختار ثانویه[۳]). همچنین کنش‌های ضعیف (مانند پیوند هیدروژنی)، چین‌های پروتئین را پایدار می‌کنند. کنش‌ها ممکن است درون‌زنجیری (بین قسمت‌های یک تک‌پار پروتئینی) (ساختار سومین) یا بین‌زنجیری (بین تک‌پارهای مختلف) (ساختار چهارمین) رخ دهند.
واکنش شیمیایی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
واکنش شیمیایی \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4+%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4+%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4+%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4+%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱انواع تغییرات مواد](#انواع_تغییرات_مواد)تغییر وضعیت زیربخش‌های انواع تغییرات مواد  - [۱.۱تغییرات شیمیایی](#تغییرات_شیمیایی)
- [۲روی دادن تغییر و تغییر به‌طور متوالی](#روی_دادن_تغییر_و_تغییر_به‌طور_متوالی)
- [۳انرژی شیمیایی](#انرژی_شیمیایی)
- [۴تغییرات گرماگیر و تغییرات گرمازا](#تغییرات_گرماگیر_و_تغییرات_گرمازا)
- [۵واکنش‌های شیمیایی برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیر](#واکنش‌های_شیمیایی_برگشت‌پذیر_و_برگشت‌ناپذیر)تغییر وضعیت زیربخش‌های واکنش‌های شیمیایی برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیر  - [۵.۱واکنش‌های برگشت‌ناپذیر](#واکنش‌های_برگشت‌ناپذیر)
  - [۵.۲واکنش‌های برگشت‌پذیر](#واکنش‌های_برگشت‌پذیر)
- [۶مثال‌هایی از فرایندهای شیمیایی](#مثال‌هایی_از_فرایندهای_شیمیایی)
- [۷منابع](#منابع)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# واکنش شیمیایی

۱۱۹ زبان

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Chemiese_reaksie "Chemiese reaksie–آفریکانس")
- [अंगिका](https://anp.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE "रासायनिक अभिक्रिया–آنگیکا")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84_%D9%83%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A7%D8%A6%D9%8A "تفاعل كيميائي–عربی")
- [الدارجة](https://ary.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84_%D9%83%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%8A "تفاعل كيماوي–عربی مراکشی")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Reaici%C3%B3n_qu%C3%ADmica "Reaición química–آستوری")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Kimy%C9%99vi_reaksiya "Kimyəvi reaksiya–ترکی آذربایجانی")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86 "شیمیایی ریاکسیون–South Azerbaijani")
- [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Reaksyon_na_kimikal "Reaksyon na kimikal–Central Bikol")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D1%8D%D0%B0%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%8F "Хімічная рэакцыя–بلاروسی")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D1%8D%D0%B0%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%8F "Хімічная рэакцыя–بلاروسی (دستورخط کلاسیک)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F "Химична реакция–بلغاری")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%95_%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE "রাসায়নিক বিক্রিয়া–بنگالی")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Hemijska_reakcija "Hemijska reakcija–بوسنیایی")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Reacci%C3%B3_qu%C3%ADmica "Reacció química–کاتالان")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C_%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "کاردانەوەی کیمیایی–کردی مرکزی")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Chemick%C3%A1_reakce "Chemická reakce–چکی")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8 "Химилле реакци–چوواشی")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Adwaith_cemegol "Adwaith cemegol–ولزی")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Kemisk_reaktion "Kemisk reaktion–دانمارکی")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Chemische_Reaktion "Chemische Reaktion–آلمانی")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Reaksiyono_kimyasal "Reaksiyono kimyasal–Zazaki")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%B4%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B7 "Χημική αντίδραση–یونانی")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Chemical_reaction "Chemical reaction–انگلیسی")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kemia_reakcio "Kemia reakcio–اسپرانتو")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Reacci%C3%B3n_qu%C3%ADmica "Reacción química–اسپانیایی")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Keemiline_reaktsioon "Keemiline reaktsioon–استونیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Erreakzio_kimiko "Erreakzio kimiko–باسکی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Kemiallinen_reaktio "Kemiallinen reaktio–فنلاندی")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/Aadomid%C3%B5_%C3%BCmbreistmine "Aadomidõ ümbreistmine–Võro")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9action_chimique "Réaction chimique–فرانسوی")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Cheemisk_reaksioon "Cheemisk reaksioon–فریزی شمالی")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Gemyske_reaksje "Gemyske reaksje–فریسی غربی")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Imoibri%C3%BA_ceimiceach "Imoibriú ceimiceach–ایرلندی")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9aksyon_chimik "Réaksyon chimik–Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Iom-obrachadh_ceimigeach "Iom-obrachadh ceimigeach–گیلی اسکاتلندی")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Reacci%C3%B3n_qu%C3%ADmica "Reacción química–گالیسیایی")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%AA%D7%92%D7%95%D7%91%D7%94_%D7%9B%D7%99%D7%9E%D7%99%D7%AA "תגובה כימית–عبری")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE "रासायनिक अभिक्रिया–هندی")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Kemijska_reakcija "Kemijska reakcija–کروات")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Reyaksyon_chimik "Reyaksyon chimik–هائیتیایی")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/K%C3%A9miai_reakci%C3%B3 "Kémiai reakció–مجاری")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%94%D5%AB%D5%B4%D5%AB%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%BC%D5%A5%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80 "Քիմիական ռեակցիաներ–ارمنی")
- [Interlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Reaction_chimic "Reaction chimic–اینترلینگوا")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Reaksi_kimia "Reaksi kimia–اندونزیایی")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Kemiala_reakto "Kemiala reakto–ایدو")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Efnahvarf "Efnahvarf–ایسلندی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Reazione_chimica "Reazione chimica–ایتالیایی")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%96%E5%AD%A6%E5%8F%8D%E5%BF%9C "化学反応–ژاپنی")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Kimikal_riakshan "Kimikal riakshan–Jamaican Creole English")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9aksi_kimia "Réaksi kimia–جاوه‌ای")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A5%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90 "ქიმიური რეაქცია–گرجی")
- [Qaraqalpaqsha](https://kaa.wikipedia.org/wiki/Ximiyal%C4%B1q_reakciya "Ximiyalıq reakciya–قره‌قالپاقی")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Tasedmirt_takrurant "Tasedmirt takrurant–قبایلی")
- [Kabɩyɛ](https://kbp.wikipedia.org/wiki/Kp%C9%9Bl%C9%A9_kp%C9%9Bl%C9%9Bk%CA%8B%CA%8B_t%C9%9B_lakaya%C9%A3 "Kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ lakayaɣ–Kabiye")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 "Химиялық реакциялар–قزاقی")
- [ភាសាខ្មែរ](https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%82%E1%9E%B8%E1%9E%98%E1%9E%B8 "ប្រតិកម្មគីមី–خمری")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%95_%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%86 "ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ–کانارا")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%ED%99%94%ED%95%99_%EB%B0%98%EC%9D%91 "화학 반응–کره‌ای")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Reactio_chemica "Reactio chemica–لاتین")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/Reaziun_chimiga "Reaziun chimiga–لومبارد")
- [Lingála](https://ln.wikipedia.org/wiki/Bobongoli_na_shimi "Bobongoli na shimi–لینگالا")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Chemin%C4%97_reakcija "Cheminė reakcija–لیتوانیایی")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/%C4%B6%C4%ABmisk%C4%81_reakcija "Ķīmiskā reakcija–لتونیایی")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Fiota_simika "Fiota simika–مالاگاسی")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0 "Хемиска реакција–مقدونی")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%BC%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%A8%E0%B4%82 "രാസപ്രവർത്തനം–مالایالامی")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%BB "Химийн урвал–مغولی")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE "रासायनिक प्रतिक्रिया–مراتی")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Tindak_balas_kimia "Tindak balas kimia–مالایی")
- [Malti](https://mt.wikipedia.org/wiki/Reazzjoni_kimika "Reazzjoni kimika–مالتی")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%93%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%AF%E1%80%93%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF "ဓာတုဓာတ်ပြုမှု–برمه‌ای")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Cheemsch_Reakschoon "Cheemsch Reakschoon–آلمانی سفلی")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE "रासायनिक प्रतिक्रिया–نپالی")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Chemische_reactie "Chemische reactie–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Kjemisk_reaksjon "Kjemisk reaksjon–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Kjemisk_reaksjon "Kjemisk reaksjon–نروژی بوک‌مُل")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Reaccion_quimica "Reaccion quimica–اکسیتان")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%A3%E0%A8%95_%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86 "ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ–پنجابی")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Reakcja_chemiczna "Reakcja chemiczna–لهستانی")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A6%DB%8C_%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84 "کیمیائی تعامل–پنجابی")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Rea%C3%A7%C3%A3o_qu%C3%ADmica "Reação química–پرتغالی")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Ruranakuy "Ruranakuy–کچوایی")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Reac%C8%9Bie_chimic%C4%83 "Reacție chimică–رومانیایی")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F "Химическая реакция–روسی")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Riazzioni_ch%C3%ACmica "Riazzioni chìmica–سیسیلی")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%DA%AA%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A7%D8%A6%D9%8A_%D8%B9%D9%85%D9%84 "ڪيميائي عمل–سندی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Hemijska_reakcija "Hemijska reakcija–صرب و کرواتی")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%9A_%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F "රසායනික ප්‍රතික්‍රියා–سینهالی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Chemical_reaction "Chemical reaction–انگلیسی ساده")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Chemick%C3%A1_reakcia "Chemická reakcia–اسلواکی")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Kemi%C4%8Dna_reakcija "Kemična reakcija–اسلوونیایی")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Rupinguro_rweMishonga "Rupinguro rweMishonga–شونایی")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Kimikal_dibusocod "Kimikal dibusocod–سومالیایی")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Reaksioni_kimik "Reaksioni kimik–آلبانیایی")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%98%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0 "Хемијска реакција–صربی")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9aksi_kimiawi "Réaksi kimiawi–سوندایی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Kemisk_reaktion "Kemisk reaktion–سوئدی")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Mmenyuko_wa_kikemia "Mmenyuko wa kikemia–سواحیلی")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%B5%E0%AF%87%E0%AE%A4%E0%AE%BF_%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%88 "வேதி வினை–تامیلی")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A8_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF "రసాయన ప్రతిచర్య–تلوگویی")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9B%E0%B8%8F%E0%B8%B4%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A1%E0%B8%B5 "ปฏิกิริยาเคมี–تایلندی")
- [ትግርኛ](https://ti.wikipedia.org/wiki/%E1%8A%A8%E1%88%9A%E1%8A%AB%E1%88%8D_%E1%88%AA%E1%8A%A3%E1%8A%AD%E1%88%BD%E1%8A%95 "ከሚካል ሪኣክሽን–تیگرینیایی")
- [Türkmençe](https://tk.wikipedia.org/wiki/Himiki_reaksi%C3%BDa "Himiki reaksiýa–ترکمنی")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Reaksiyong_kimikal "Reaksiyong kimikal–تاگالوگی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Kimyasal_reaksiyon "Kimyasal reaksiyon–ترکی استانبولی")
- [ئۇيغۇرچە / Uyghurche](https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D9%89%D9%85%D9%89%D9%8A%D9%89%D9%84%D9%89%D9%83_%D8%B1%DB%90%D8%A6%D8%A7%D9%83%D8%B3%D9%89%D9%8A%DB%95 "خىمىيىلىك رېئاكسىيە–اویغوری")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D1%96%D1%8F "Хімічна реакція–اوکراینی")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A6%DB%8C_%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84 "کیمیائی تعامل–اردو")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Kimyoviy_reaksiya "Kimyoviy reaksiya–ازبکی")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc "Phản ứng hóa học–ویتنامی")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Reaksyon_hin_kimikal "Reaksyon hin kimikal–وارایی")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%96%E5%AD%A6%E5%8F%8D%E5%BA%94 "化学反应–وو")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%9B%D7%A2%D7%9E%D7%99%D7%A9%D7%A2_%D7%A8%D7%A2%D7%90%D7%A7%D7%A6%D7%99%D7%A2 "כעמישע רעאקציע–یدی")
- [Yorùbá](https://yo.wikipedia.org/wiki/%C3%8Cdarap%E1%BB%8D%CC%80m%E1%BB%8D%CC%81ra_k%E1%BA%B9%CC%81m%C3%ADk%C3%A0 "Ìdarapọ̀mọ́ra kẹ́míkà–یوروبایی")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%96%E5%AD%A6%E5%8F%8D%E5%BA%94 "化学反应–چینی")
- [文言](https://zh-classical.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%96%E5%AD%B8%E5%8F%8D%E6%87%89 "化學反應–چینی ادبی")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a-ha%CC%8Dk_ho%C3%A1n-%C3%A8ng "Hòa-ha̍k hoán-èng–مین نان")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%96%E5%AD%B8%E5%8F%8D%E6%87%89 "化學反應–کانتونی")
- [IsiZulu](https://zu.wikipedia.org/wiki/Ukusabela_kwevanga "Ukusabela kwevanga–زولویی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q36534#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&oldid=40252348 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&id=40252348&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D9%2588%25D8%25A7%25DA%25A9%25D9%2586%25D8%25B4_%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D9%2588%25D8%25A7%25DA%25A9%25D9%2586%25D8%25B4_%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q36534 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Chemical_reactions)

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

**واکنش شیمیایی** (به [انگلیسی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "زبان انگلیسی"): Chemical reaction) [فرایندی](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "فرایند") است که در آن ساختار ذره‌های تشکیل دهندهٔ مواد اولیه دچار تغییر می‌شود؛ یعنی طی آن یک یا چند [ماده شیمیایی](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "مواد شیمیایی") به یک یا چند ماده شیمیایی دیگر تبدیل می‌شود؛ مثلاً:

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Combustion_reaction_of_methane.jpg/450px-Combustion_reaction_of_methane.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Combustion_reaction_of_methane.jpg) همان‌گونه که دیده می‌شود؛ CH

4 \+ 2 O

2 → CO

2 \+ 2 H

2O, در اینجا ضریب ۲ قبل از گاز [اکسیژن](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%DA%98%D9%86 "اکسیژن") در طرف واکنش دهنده‌ها، و قبل از [آب](/wiki/%D8%A2%D8%A8 "آب") در کنار محصول به دست آمده از این **واکنش شیمیایی** قرار می‌گیرد تا برابر [قانون بقای جرم](/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D8%B1%D9%85 "قانون بقای جرم")، مقدار هر عنصر در طول واکنش تغییر نکند.

پدیده شیمی هم قابل برگشت است هم غیرِقابل برگشت.

## انواع تغییرات مواد

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: انواع تغییرات مواد")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/ThermiteFe2O3.JPG/220px-ThermiteFe2O3.JPG)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ThermiteFe2O3.JPG) یک واکنش ترمیت با استفاده از اکسید آهن

تغییراتی که در واکنشی بر روی مواد واکنش‌دهنده صورت می‌گیرد، به‌طور کلی به دو نوع تغییرات [فیزیکی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "فیزیک") و [شیمیایی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "شیمی") تقسیم می‌شوند.

ذره‌های تشکیل دهنده ماده؛ بنابراین تغییرات همهٔ حالات ماده مانند [ذوب](/wiki/%D8%B0%D9%88%D8%A8 "ذوب")، [انجماد](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%AF "انجماد")، [تبخیر](/wiki/%D8%AA%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "تبخیر")، [میعان](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%86 "میعان")، [تصعید](/wiki/%D8%AA%D8%B5%D8%B9%DB%8C%D8%AF "تصعید") (فرازش) و [چگالش](/wiki/%DA%86%DA%AF%D8%A7%D9%84%D8%B4 "چگالش") و همچنین [انحلال](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%84_(%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C) "انحلال (شیمی)") [نمک‌ها](/wiki/%D9%86%D9%85%DA%A9 "نمک") و [بازها](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B2_(%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C) "باز (شیمی)") در آب، تغییر فیزیکی هستند.

### تغییرات شیمیایی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: تغییرات شیمیایی")\]

در تغییرات شیمیایی اتصال [اتم‌ها](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%85 "اتم") به یکدیگر و [آرایش الکترونی](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C "آرایش الکترونی") آن‌ها در واکنش‌دهنده‌ها تغییر می‌یابد. البته در یک واکنش شیمیایی، اتم‌ها نه به‌وجود می‌آیند و نه از بین می‌روند و تنها [ترکیب](/wiki/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8_(%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C) "ترکیب (شیمی)")، [تجزیه](/wiki/%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "تجزیه شیمیایی") یا [بازآرایی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C "بازآرایی") می‌شوند. واکنش شیمیایی بیان یک تغییر شیمیایی است که ممکن است با آزاد کردن [انرژی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "انرژی") به صورت [گرما](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7 "گرما")، [نور](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B1 "نور") یا [صوت](/wiki/%D8%B5%D9%88%D8%AA "صوت") همراه باشند و تولید [گاز](/wiki/%DA%AF%D8%A7%D8%B2 "گاز")، تشکیل [رسوب](/wiki/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8 "رسوب") یا تغییر رنگ در پی داشته باشند.

## روی دادن تغییر و تغییر به‌طور متوالی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: روی دادن تغییر و تغییر به‌طور متوالی")\]

مواردی وجود دارد که هر دو تغییر فیزیکی و شیمیایی بر روی یک پدیده، به‌طور متوالی اتفاق می‌افتند. برای نمونه، با حرارت دادن تکه‌ای [قند](/wiki/%D9%82%D9%86%D8%AF "قند") در [لوله آزمایش](/wiki/%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87_%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4 "لوله آزمایش")، ابتدا قند ذوب می‌شود که یک پدیدهٔ فیزیکی است. سپس به رنگ قهوه‌ای در می‌آید که نشان‌دهندهٔ شروع تبدیل قند به [کربن](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%86 "کربن") و یک پدیدهٔ شیمیایی است. در ادامه مقداری [بخار آب](/wiki/%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%A2%D8%A8 "بخار آب") به بالای لوله می‌رسد که نشانهٔ تجزیهٔ قند و ادامهٔ پدیدهٔ شیمیایی پیشین است. سپس قطره‌های آب روی دیوارهٔ لولهٔ آزمایش پدیدار می‌شود که نشان‌دهندهٔ میعان بخار آب آزاد شده و یک پدیدهٔ فیزیکی است. در پایان، در لوله ماده‌ای سیاه رنگ، بی‌مزه و نامحلول در آب (برخلاف قند اولیه) باقی می‌ماند که این ماده [زغال](/wiki/%D8%B2%D8%BA%D8%A7%D9%84 "زغال") است و با توجه به تغییر رنگ، مزه و قابلیت حلالیت آن در آب می‌توان آن را تشخیص داد.

## انرژی شیمیایی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: انرژی شیمیایی")\]

هر نوع پیوندی میان اتم‌های مختلف سازندهٔ [مولکول‌های](/wiki/%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "مولکول") یک جسم، نوعی [انرژی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "انرژی") در [انرژی شیمیایی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "انرژی شیمیایی") دارد که مقدار آن به نوع [اتم‌ها](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%85 "اتم") و نحوهٔ قرار گرفتن آن‌ها در [مولکول](/wiki/%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "مولکول") بستگی دارد. در یک واکنش شیمیایی، در واقع اتصال اتم‌ها به یکدیگر در واکنش‌ها تغییر می‌کند و در نتیجه انرژی شیمیایی فراورده‌های واکنش با انرژی شیمیایی [واکنش‌دهنده‌ها](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%87&action=edit&redlink=1 "واکنش‌دهنده (صفحه وجود ندارد)") تفاوت پیدا می‌کند.

به عنوان مثال، واکنش گاز [کلر](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%B1 "کلر") با گاز [هیدروژن](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86 "هیدروژن") را در نظر بگیریم. گاز کلر از مولکول‌های دو اتمی Cl۲ و گاز هیدروژن از مولکول‌های دو اتمی H۲ تشکیل شده‌اند. فراوردهٔ واکنش، [کلرید هیدروژن](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%84%D8%B1%DB%8C%D8%AF_%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86&action=edit&redlink=1 "کلرید هیدروژن (صفحه وجود ندارد)") HCl خواهد بود که در مقایسه با واکنش‌دهنده، پیوندهای کاملاً متفاوتی دارد و از این رو انرژی شیمیایی آن‌ها متفاوت است.

اکنون این پرسش پیش می‌آید که با توجه به متفاوت بودن انرژی شیمیایی فراورده‌ها و واکنش‌دهنده‌ها و [قانون پایستگی انرژی](/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "قانون پایستگی انرژی")، این اختلاف انرژی چگونه ظاهر می‌شود؟

## تغییرات گرماگیر و تغییرات گرمازا

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=5 "ویرایش بخش: تغییرات گرماگیر و تغییرات گرمازا")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/ThermiteReaction.jpg/220px-ThermiteReaction.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ThermiteReaction.jpg) یک واکنش آلومینوترمیک با آهن (III) اکسید

مطابق قانون پایستگی انرژی در هر واکنش انرژی کل باید ثابت بماند؛ بنابراین در واکنش‌ها، اختلاف انرژی میان فراورده‌ها و واکنش‌دهنده‌ها به صورت گرما ظاهر می‌شود. از این رو، واکنش‌هایی نظیر واکنش‌های سوختن [متان](/wiki/%D9%85%D8%AA%D8%A7%D9%86 "متان") که با تشکیل کلرید هیدروژن در آن‌ها، سطح انرژی فراورده‌های واکنش از مواد واکنش‌دهنده پایین‌تر باشد، به علت تولید انرژی گرمایی، گرمازا می‌گوییم و در مقابل واکنش‌هایی که در آن‌ها سطح انرژی شیمیایی فراورده‌ها بیشتر از واکنش‌دهنده‌ها باشد، واکنش‌های گرماگیر نامیده می‌شوند و برای انجام چنین واکنشی باید مقداری گرما به اجزای واکنش‌دهنده داده شود، مانند تجزیه کردن کلرید [آمونیوم](/wiki/%D8%A2%D9%85%D9%88%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%85 "آمونیوم") جامد که با گرم کردن، به دو گاز [آمونیاک](/wiki/%D8%A2%D9%85%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%A7%DA%A9 "آمونیاک") و کلرید هیدروژن تبدیل می‌شود.

بنابراین در اندازه‌گیری و محاسبهٔ انرژی واکنش‌های شیمیایی، چیزی که همیشه محسوس و قابل اندازه‌گیری است، تفاوت محتوای انرژی یا به عبارتی سطح انرژی مواد اولیه و محصولات عمل است که معمولاً به تغییر محتوای گرمایی، تغییر [آنتالپی](/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%BE%DB%8C "آنتالپی") گفته می‌شود و با ΔH نمایش می‌دهند و در یک [واکنش گرمازا](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B2%D8%A7 "واکنش گرمازا") داریم:

H1: سطح انرژی مواد واکنش دهنده

H2: سطح انرژی مواد حاصل

H2 <H1
H2-H1<0

به این ترتیب تغییر آنتالپی ΔH در یک واکنش انرژی‌ده، منفی است.

در یک [واکنش گرماگیر](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%DA%AF%DB%8C%D8%B1 "واکنش گرماگیر") داریم:

H2>H1→H2-H1>0→ΔH>0

پس تغییر آنتالپی، ΔH در یک واکنش انرژی‌گیر، مثبت است.

## واکنش‌های شیمیایی برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیر

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=6 "ویرایش بخش: واکنش‌های شیمیایی برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیر")\]

### واکنش‌های برگشت‌ناپذیر

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=7 "ویرایش بخش: واکنش‌های برگشت‌ناپذیر")\]

در این قبیل واکنش‌ها، محصولات واکنش برهم اثر شیمیایی ندارند. به همین دلیل واکنش فقط در جهت رفت انجام می‌گیرد و تا مصرف‌شدن کامل واکنش‌دهنده پیش می‌رود؛ مثلاً اگر تکه‌ای نوار [منیزیم](/wiki/%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%85 "منیزیم") را در ظرف محتوی HCl وارد کنیم، واکنش شدیدی میان منیزیم و [اسید](/wiki/%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "اسید") رخ می‌دهد و کم‌کم در اسید حل و ناپدید می‌شود و همزمان با ناپدیدشدن فلز، حباب‌های گاز هیدروژن درون اسید به چشم می‌خورند که از ظرف خارج می‌شوند؛ بنابراین این واکنش یک‌طرفه است و فقط در جهت رفت پیش می‌رود؛ یعنی اگر مقداری گاز هیدروژن را در محلول کلرید وارد کنیم، هیچ واکنشی انجام نمی‌گیرد.

Mg + 2HCl → MgCl2 + H2

علاوه بر واکنش بالا سوختن انواع سوخت‌ها مانند [بنزین](/wiki/%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86 "بنزین")، [نفت](/wiki/%D9%86%D9%81%D8%AA "نفت")، [گاز طبیعی](/wiki/%DA%AF%D8%A7%D8%B2_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C "گاز طبیعی") و… در مجاورت هوا، محکم شدن تدریجی [سیمان](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86 "سیمان")، پختن تخم مرغ، مچاله شدن نایلون در برابر شعله، نمونه‌هایی از واکنش‌های برگشت‌ناپذیرند.

### واکنش‌های برگشت‌پذیر

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=8 "ویرایش بخش: واکنش‌های برگشت‌پذیر")\]

این واکنش‌ها در شرایط مناسب در هر دو جهت رفت و برگشت پیش می‌روند، مثلاً اگر بخار آب را از روی گرد آهن داغ عبور دهند، اکسید آهن همراه با گاز هیدروژن پدید می‌آید.

(3Fe(s) + 4H2O(g) → Fe3O4(s) + 4H2(g

و اگر گاز هیدروژن را بر [اکسید آهن](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A2%D9%87%D9%86 "اکسید آهن") (Fe3O4) عبور دهند، آهن و بخار آب تولید می‌شود. واکنش برگشت:
(Fe3O4(s) + 4H2(g) → 3Fe(s) + 4H2O(l

واکنش رفت و برگشت در مجموع یک [واکنش برگشت‌پذیر](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1 "واکنش برگشت‌پذیر") را تشکیل می‌دهند. در خر زاده نتیجه واکنش اثر بخار آب بر آهن داغ برگشت‌پذیر است. در زندگی با موارد زیادی از واکنش‌های برگشت‌پذیر برخورد می‌کنیم، مانند شارژ دوبارهٔ [باتری](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باتری") اتومبیل. مواد شیمیایی موجود در باتری خودرو هنگام تولید [جریان برق](/wiki/%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%B1%D9%82 "جریان برق") به تدریج مصرف شده و به مواد دیگری تبدیل می‌شود. با شارژ مجدد باتری، واکنش‌های برگشت انجام می‌گیرند و مواد اولیه پدید می‌آیند.

## مثال‌هایی از فرایندهای شیمیایی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=9 "ویرایش بخش: مثال‌هایی از فرایندهای شیمیایی")\]

همان‌طور که در پیش گفته شد، در تغییر شیمیایی ماهیت شیمیایی مواد تغییر می‌یابد و فراورده‌های جدید با خواص متفاوت از مواد اولیه تولید می‌شود؛ بنابراین پدیده‌های زیر نمونه‌هایی از تغییرهای شیمیایی هستند:

- سوختن انواع سوخت‌ها. مانند بنزین، نفت، گاز طبیعی و… در مجاورت هوا
- زنگ زدن [فلزات](/wiki/%D9%81%D9%84%D8%B2 "فلز")
- [گوارش](/wiki/%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B4 "گوارش") غذا
- رسیدن میوه
- پختن غذا
- فساد مواد
- سفت شدن تدریجی سیمان
- انحلال آمونیاک در آب؛ زیرا در اثر انحلال، قسمتی از مولکول‌های آمونیاک با مولکول‌های آب ترکیب شده و مادهٔ جدیدی به نام هیدروکسید آمونیوم تولید می‌نمایند. به همین دلیل که واکنش شیمیایی بین حلال و حل شونده رخ می‌دهد، حل شدن بیشتر جنبهٔ شیمیایی دارد.
- لخته شدن مواد [کلوئیدی](/wiki/%DA%A9%D9%84%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%AF "کلوئید"). در اثر لخته شدن پیوندهای جدیدی تشکیل می‌گردد که باعث تجمع مولکول‌های یک محلول کلوئیدی می‌شود.
- ایجاد گاز ( [اکسیژن](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%DA%98%D9%86 "اکسیژن")) در اثر حرارت [اکسید جیوه](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%AC%DB%8C%D9%88%D9%87 "اکسید جیوه")

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&section=10 "ویرایش بخش: منابع")\]

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)

در [ویکی‌انبار](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1 "ویکی‌انبار") پرونده‌هایی دربارهٔ [واکنش شیمیایی](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Chemical_reactions "commons:Category:Chemical reactions") موجود است.

- Chemical Reactions by Jenny Karpelenia, Publisher: Perfection Learning, 2005

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "الگو:سازوکارهای ابتدایی واکنش‌های شیمیایی")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:سازوکارهای ابتدایی واکنش‌های شیمیایی (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:سازوکارهای ابتدایی واکنش‌های شیمیایی")

[سازوکارهای](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4 "سازوکار واکنش") ابتدایی واکنش‌های شیمیایی

[واکنش‌های جانشینی هسته‌دوستی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C "جانشینی هسته‌دوستی")

- [واکنش جانشینی هسته‌دوستی تک‌مولکولی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "واکنش جانشینی هسته‌دوستی تک‌مولکولی") (SN1)
- [واکنش جانشینی هسته‌دوستی دومولکولی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%AF%D9%88%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "واکنش جانشینی هسته‌دوستی دومولکولی") (SN2)
- [جانشینی هسته‌دوست آروماتیک](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%A2%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "جانشینی هسته‌دوست آروماتیک") (SNAr)
- [Nucleophilic internal substitution](/w/index.php?title=SNi&action=edit&redlink=1 "SNi (صفحه وجود ندارد)") (SNi)
- [جانشینی هسته دوستی آسیل](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D9%84 "جانشینی هسته دوستی آسیل") (SNAcyl)

[Electrophilic substitution](/w/index.php?title=Electrophilic_substitution&action=edit&redlink=1 "Electrophilic substitution (صفحه وجود ندارد)") s

- [جانشینی الکترون‌دوستی آروماتیکی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A2%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C "جانشینی الکترون‌دوستی آروماتیکی") (SEAr)

[واکنش‌های حذفی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%AD%D8%B0%D9%81%DB%8C "واکنش حذفی")

- [واکنش حذفی تک مولکولی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%AD%D8%B0%D9%81%DB%8C "واکنش حذفی") (E1)
- [E1cB-elimination](/w/index.php?title=E1cB-elimination_reaction&action=edit&redlink=1 "E1cB-elimination reaction (صفحه وجود ندارد)")
- [واکنش حذفی دو مولکولی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%AD%D8%B0%D9%81%DB%8C "واکنش حذفی") (E2)
- [Ei elimination](/w/index.php?title=Ei_mechanism&action=edit&redlink=1 "Ei mechanism (صفحه وجود ندارد)")

[واکنش‌های افزایشی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C "واکنش افزایشی")

- [واکنش افزایشی الکترون دوست](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86_%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA "واکنش افزایشی الکترون دوست")
- [واکنش افزایشی هسته‌دوستی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C "واکنش افزایشی هسته‌دوستی")
- [واکنش افزایشی رادیکال آزاد](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C_%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF "واکنش افزایشی رادیکال آزاد")
- [حلقه‌زایی](/wiki/%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C "حلقه‌زایی")
- [اکسایش افزایشی](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C "اکسایش افزایشی")

واکنش‌های تک مولکولی

- [واکنش درون مولکولی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "واکنش درون مولکولی")
- [همپاری](/wiki/%D9%87%D9%85%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C "همپاری")
- [نورکافت](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%AA "نورکافت")
- [سازوکار لیندمان](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%84%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86 "سازوکار لیندمان")
- [RRKM theory](/w/index.php?title=RRKM_theory&action=edit&redlink=1 "RRKM theory (صفحه وجود ندارد)")

واکنش‌های [انتقال الکترون/پروتون](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86 "انتقال الکترون")

- [اکسایش-کاهش](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4 "اکسایش-کاهش")
- [واکنش هارپون](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%BE%D9%88%D9%86 "واکنش هارپون")
- [سازوکار گروتهوس](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%DA%AF%D8%B1%D9%88%D8%AA%D9%87%D9%88%D8%B3 "سازوکار گروتهوس")
- [Marcus theory](/w/index.php?title=Marcus_theory&action=edit&redlink=1 "Marcus theory (صفحه وجود ندارد)")
- [Inner sphere electron transfer](/w/index.php?title=Inner_sphere_electron_transfer&action=edit&redlink=1 "Inner sphere electron transfer (صفحه وجود ندارد)")
- [Outer sphere electron transfer](/w/index.php?title=Outer_sphere_electron_transfer&action=edit&redlink=1 "Outer sphere electron transfer (صفحه وجود ندارد)")

اثرات محیطی

- [Solvent effects](/w/index.php?title=Solvent_effects&action=edit&redlink=1 "Solvent effects (صفحه وجود ندارد)")
- [Cage effect](/w/index.php?title=Cage_effect&action=edit&redlink=1 "Cage effect (صفحه وجود ندارد)")
- [Matrix isolation](/w/index.php?title=Matrix_isolation&action=edit&redlink=1 "Matrix isolation (صفحه وجود ندارد)")

موضوعات مرتبط

- [واکنش ابتدایی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C "واکنش ابتدایی")
- [Reaction dynamics](/w/index.php?title=Reaction_dynamics&action=edit&redlink=1 "Reaction dynamics (صفحه وجود ندارد)")
- [حدواسط فعال](/wiki/%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B7_%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84 "حدواسط فعال")
- [رادیکال آزاد](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF "رادیکال آزاد")
- [مولکولاریته](/wiki/%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AA%D9%87 "مولکولاریته")
- [شیمی فضایی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C "شیمی فضایی")
- [فروکافت](/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%AA "فروکافت")
- [نظریه برخورد](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF "نظریه برخورد")
- [الکترون‌چپانی](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%BE%D8%A7%D9%86%DB%8C "الکترون‌چپانی")
- [Potential energy surface](/w/index.php?title=Potential_energy_surface&action=edit&redlink=1 "Potential energy surface (صفحه وجود ندارد)")

[سینتیک شیمیایی](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "سینتیک شیمیایی")

- [معادله سرعت](/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%AA "معادله سرعت")
- [ثابت تعادل](/wiki/%D8%AB%D8%A7%D8%A8%D8%AA_%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84 "ثابت تعادل")
- [مرحله تعیین‌کننده سرعت](/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%AA "مرحله تعیین‌کننده سرعت")
- [مختصات واکنش](/wiki/%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AA_%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4 "مختصات واکنش")
- [Energy profile (chemistry)](/w/index.php?title=Energy_profile_(chemistry)&action=edit&redlink=1 "Energy profile (chemistry) (صفحه وجود ندارد)")
- [نظریه حالت گذار](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%AA_%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1 "نظریه حالت گذار")
- [انرژی فعال‌سازی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C_%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C "انرژی فعال‌سازی")
- [کمپلکس فعال](/wiki/%DA%A9%D9%85%D9%BE%D9%84%DA%A9%D8%B3_%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84 "کمپلکس فعال")
- [معادله آرنیوس](/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D9%87_%D8%A2%D8%B1%D9%86%DB%8C%D9%88%D8%B3 "معادله آرنیوس")
- [معادله ایرینگ](/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF "معادله ایرینگ")
- [سینتیک میکائلیس–منتن](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%A6%D9%84%DB%8C%D8%B3%E2%80%93%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%86 "سینتیک میکائلیس–منتن")
- [واکنش کنترل‌شده انتشار](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1 "واکنش کنترل‌شده انتشار")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C "الگو:شیمی فضایی")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:شیمی فضایی (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:شیمی فضایی")

موضوعات [سنتز نامتقارن](/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B2_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%86 "سنتز نامتقارن")

گونه‌های کایرال

- [دست‌سانی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C_(%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C) "دست‌سانی (شیمی)")
- [Stereocenter](/w/index.php?title=Stereocenter&action=edit&redlink=1 "Stereocenter (صفحه وجود ندارد)")
- [دست‌سانی صفحه‌ای](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دست‌سانی صفحه‌ای")
- [_C_ 2-symmetric ligands](/w/index.php?title=C2-Symmetric_ligands&action=edit&redlink=1 "C2-Symmetric ligands (صفحه وجود ندارد)")
- [Axial chirality](/w/index.php?title=Axial_chirality&action=edit&redlink=1 "Axial chirality (صفحه وجود ندارد)")
- [Supramolecular chirality](/w/index.php?title=Supramolecular_chirality&action=edit&redlink=1 "Supramolecular chirality (صفحه وجود ندارد)")
- [Inherent chirality](/w/index.php?title=Inherent_chirality&action=edit&redlink=1 "Inherent chirality (صفحه وجود ندارد)")

مولکول‌های کایرال

- [Stereoisomer](/w/index.php?title=Stereoisomerism&action=edit&redlink=1 "Stereoisomerism (صفحه وجود ندارد)")
- [انانتیومر](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%AA%DB%8C%D9%88%D9%85%D8%B1 "انانتیومر")
- [دیاستریومر](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%85%D8%B1 "دیاستریومر")
- [مزو](/wiki/%D9%85%D8%B2%D9%88 "مزو")
- [مخلوط راسمیک](/wiki/%D9%85%D8%AE%D9%84%D9%88%D8%B7_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C%DA%A9 "مخلوط راسمیک")
- [Enantiomeric excess](/w/index.php?title=Enantiomeric_excess&action=edit&redlink=1 "Enantiomeric excess (صفحه وجود ندارد)") (ee)
- [Diastereomeric excess](/w/index.php?title=Diastereomeric_excess&action=edit&redlink=1 "Diastereomeric excess (صفحه وجود ندارد)") (de)

تجزیه و تحلیل

- [چرخش نوری](/wiki/%DA%86%D8%B1%D8%AE%D8%B4_%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C "چرخش نوری")
- [عامل تفکیک‌کننده کایرال](/wiki/%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84_%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87_%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84 "عامل تفکیک‌کننده کایرال")
- [NMR spectroscopy of stereoisomers](/w/index.php?title=Nuclear_magnetic_resonance_spectroscopy_of_stereoisomers&action=edit&redlink=1 "Nuclear magnetic resonance spectroscopy of stereoisomers (صفحه وجود ندارد)")
- [Ultraviolet–visible spectroscopy of stereoisomers](/w/index.php?title=Ultraviolet%E2%80%93visible_spectroscopy_of_stereoisomers&action=edit&redlink=1 "Ultraviolet–visible spectroscopy of stereoisomers (صفحه وجود ندارد)")

[تفکیک کایرال](/wiki/%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9_%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84 "تفکیک کایرال")

- [تبلور مجدد](/wiki/%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1_%D9%85%D8%AC%D8%AF%D8%AF_(%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C) "تبلور مجدد (شیمی)")
- [Kinetic resolution](/w/index.php?title=Kinetic_resolution&action=edit&redlink=1 "Kinetic resolution (صفحه وجود ندارد)")
- [کروماتوگرافی ستون کایرال](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C_%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86_%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84 "کروماتوگرافی ستون کایرال")
- [Diastereomeric recrystallization](/w/index.php?title=Diastereomeric_recrystallization&action=edit&redlink=1 "Diastereomeric recrystallization (صفحه وجود ندارد)")

واکنش‌ها

- [Asymmetric induction](/w/index.php?title=Asymmetric_induction&action=edit&redlink=1 "Asymmetric induction (صفحه وجود ندارد)")
- [Chiral pool synthesis](/w/index.php?title=Chiral_pool_synthesis&action=edit&redlink=1 "Chiral pool synthesis (صفحه وجود ندارد)")
- [کمکی کایرال](/wiki/%DA%A9%D9%85%DA%A9%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84 "کمکی کایرال")
- [سنتز نامتقارن](/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B2_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%86 "سنتز نامتقارن")
- [کاتالیزور آلی](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B2%D9%88%D8%B1_%D8%A2%D9%84%DB%8C "کاتالیزور آلی")
- [بیوکاتالیز](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B2 "بیوکاتالیز")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "الگو:علم شیمی")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:علم شیمی (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:علم شیمی")

شاخه‌های [شیمی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "شیمی")

- [فهرست ترکیب‌های آلی](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C "فهرست ترکیب‌های آلی")
- [فهرست زیست‌مولکول‌ها](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "فهرست زیست‌مولکول‌ها")
- [فهرست ترکیب‌های معدنی](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%DB%8C "فهرست ترکیب‌های معدنی")
- [جدول تناوبی](/wiki/%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84_%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%8C "جدول تناوبی")

[شیمی‌فیزیک](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "شیمی‌فیزیک")

- [الکتروشیمی](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "الکتروشیمی")
- [ترموشیمی](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "ترموشیمی")
- [ترمودینامیک شیمیایی](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "ترمودینامیک شیمیایی")
- [علم سطح](/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%B3%D8%B7%D8%AD "علم سطح")
- [شیمی کلوئیدی](/w/index.php?title=Interface_and_colloid_science&action=edit&redlink=1 "Interface and colloid science (صفحه وجود ندارد)")
  - [میکرومریتیک](/w/index.php?title=Micromeritics&action=edit&redlink=1 "Micromeritics (صفحه وجود ندارد)")
- [سرماشیمی](/wiki/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "سرماشیمی")
- [آواشیمی](/wiki/%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "آواشیمی")
- [طیف‌بینی](/wiki/%D8%B7%DB%8C%D9%81%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C "طیف‌بینی")
- [شیمی ساختاری](/w/index.php?title=Structural_chemistry&action=edit&redlink=1 "Structural chemistry (صفحه وجود ندارد)") / [بلورنگاری](/wiki/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C "بلورنگاری")
- [فیزیک‌شیمی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "فیزیک‌شیمی")
- [سینتیک شیمیایی](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "سینتیک شیمیایی")
  - [فموتوشیمی](/wiki/%D9%81%D9%85%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "فموتوشیمی")
- [شیمی کوانتومی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85%DB%8C "شیمی کوانتومی")
  - [شیمی چرخش](/w/index.php?title=Spin_chemistry&action=edit&redlink=1 "Spin chemistry (صفحه وجود ندارد)")
- [فوتوشیمی](/wiki/%D9%81%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "فوتوشیمی")

[شیمی آلی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C "شیمی آلی")

- [زیست‌شیمی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "زیست‌شیمی")
- [شیمی بیوارگانیک](/w/index.php?title=Bioorganic_chemistry&action=edit&redlink=1 "Bioorganic chemistry (صفحه وجود ندارد)")
- [زیست‌شناسی شیمیایی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "زیست‌شناسی شیمیایی")
- [شیمی بالینی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%8C "شیمی بالینی")
- [شیمی اعصاب](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D8%B9%D8%B5%D8%A7%D8%A8 "شیمی اعصاب")
- [شیمی زیست‌فیزیکی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9%DB%8C "شیمی زیست‌فیزیکی")
- [زیست‌شناسی مولکولی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "زیست‌شناسی مولکولی")
- [شیمی فضایی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C "شیمی فضایی")
- [شیمی آلی فیزیکی](/w/index.php?title=Physical_organic_chemistry&action=edit&redlink=1 "Physical organic chemistry (صفحه وجود ندارد)")
- [واکنش آلی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%A2%D9%84%DB%8C "واکنش آلی")
- [آنالیز سنتز برگشتی](/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B2_%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B2_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "آنالیز سنتز برگشتی")
- [سنتز نامتقارن](/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B2_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%86 "سنتز نامتقارن")
- [سنتز جامع](/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B2_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9 "سنتز جامع") / [نیمه سنتز](/w/index.php?title=Semisynthesis&action=edit&redlink=1 "Semisynthesis (صفحه وجود ندارد)")
- [شیمی دارویی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C "شیمی دارویی")
- [شیمی فولرن](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%81%D9%88%D9%84%D8%B1%D9%86 "شیمی فولرن")
- [شیمی بسپار](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%A8%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1 "شیمی بسپار")
- [پتروشیمی](/wiki/%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "پتروشیمی")

[شیمی معدنی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%DB%8C "شیمی معدنی")

- [کمپلکس شیمیایی](/wiki/%DA%A9%D9%85%D9%BE%D9%84%DA%A9%D8%B3_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "کمپلکس شیمیایی")
- [شیمی مغناطیسی](/w/index.php?title=Magnetochemistry&action=edit&redlink=1 "Magnetochemistry (صفحه وجود ندارد)")
- [شیمی آلی فلزی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C_%D9%81%D9%84%D8%B2%DB%8C "شیمی آلی فلزی")
- [شیمی معدنی زیستی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "شیمی معدنی زیستی")
- [شیمی بیو ارگانومتالیک](/w/index.php?title=Bioorganometallic_chemistry&action=edit&redlink=1 "Bioorganometallic chemistry (صفحه وجود ندارد)")
- [شیمی معدنی فیزیکی](/w/index.php?title=Physical_inorganic_chemistry&action=edit&redlink=1 "Physical inorganic chemistry (صفحه وجود ندارد)")
- [شیمی خوشه‌ای](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%87_%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C "خوشه اتمی")
- [بلورنگاری](/wiki/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C "بلورنگاری")
- [شیمی حالت جامد](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%AA_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%AF "شیمی حالت جامد")
- [متالورژی](/wiki/%D9%85%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B1%DA%98%DB%8C "متالورژی")
- [شیمی سرامیک](/w/index.php?title=Ceramic_chemistry&action=edit&redlink=1 "Ceramic chemistry (صفحه وجود ندارد)")
- [علم مواد](/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF "علم مواد")

[شیمی تجزیه](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87 "شیمی تجزیه")

- [تجزیه دستگاهی](/wiki/%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C "تجزیه دستگاهی")
- [روش الکتروتجزیه‌ای](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B4_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "روش الکتروتجزیه‌ای")
- [طیف‌بینی](/wiki/%D8%B7%DB%8C%D9%81%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C "طیف‌بینی")
  - [طیف‌بینی فروسرخ](/wiki/%D8%B7%DB%8C%D9%81%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%B1%D8%AE "طیف‌بینی فروسرخ")
  - [طیف‌سنجی رامان](/wiki/%D8%B7%DB%8C%D9%81%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C_%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86 "طیف‌سنجی رامان")
  - [طیف‌سنجی مرئی-فرابنفش](/wiki/%D8%B7%DB%8C%D9%81%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D8%A6%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%86%D9%81%D8%B4 "طیف‌سنجی مرئی-فرابنفش")
  - [طیف‌سنجی تشدید مغناطیسی هسته‌ای](/wiki/%D8%B7%DB%8C%D9%81%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C_%D8%AA%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%BA%D9%86%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "طیف‌سنجی تشدید مغناطیسی هسته‌ای")
- [طیف‌سنجی جرمی](/wiki/%D8%B7%DB%8C%D9%81%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C_%D8%AC%D8%B1%D9%85%DB%8C "طیف‌سنجی جرمی")
  - [یونش الکترونی](/wiki/%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%B4_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C "یونش الکترونی")
  - [طیف‌سنجی جرمی پلاسمای جفت‌شده القایی](/wiki/%D8%B7%DB%8C%D9%81%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C_%D8%AC%D8%B1%D9%85%DB%8C_%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C "طیف‌سنجی جرمی پلاسمای جفت‌شده القایی")
  - [واجذب-یونش لیزری به کمک ماتریس](/wiki/%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%B0%D8%A8-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%B4_%D9%84%DB%8C%D8%B2%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D9%85%DA%A9_%D9%85%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%B3 "واجذب-یونش لیزری به کمک ماتریس")
- [فرایند جداسازی](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF_%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C "فرایند جداسازی")
- [کروماتوگرافی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C "کروماتوگرافی")
  - [کروماتوگرافی گازی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C_%DA%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C "کروماتوگرافی گازی")
  - [کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C_%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7 "کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا")
- [فموتوشیمی](/wiki/%D9%81%D9%85%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "فموتوشیمی")
- [بلورنگاری](/wiki/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C "بلورنگاری")
- [مشخصه‌یابی](/wiki/%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%87%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C "مشخصه‌یابی")

دیگر

- [شیمی هسته‌ای](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "شیمی هسته‌ای")
  - [پرتو شیمی](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D9%88_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "پرتو شیمی")
  - [شیمی اکتینید](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DA%A9%D8%AA%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF "شیمی اکتینید")
- [کیهان‌شیمی](/wiki/%DA%A9%DB%8C%D9%87%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "کیهان‌شیمی") / [اخترشیمی](/wiki/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "اخترشیمی")
- [زمین‌شیمی](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "زمین‌شیمی")
- [شیمی محیط زیست](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA "شیمی محیط زیست")
  - [شیمی جو](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AC%D9%88 "شیمی جو")
  - [شیمی اقیانوس](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3 "شیمی اقیانوس")
- [شیمی خاک‌رس](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%DA%A9%E2%80%8C%D8%B1%D8%B3 "شیمی خاک‌رس")
- [کربوشیمی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "کربوشیمی")
- [پتروشیمی](/wiki/%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "پتروشیمی")
- [شیمی خوراک](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9 "شیمی خوراک")
  - [شیمی کربوهیدرات](/w/index.php?title=Carbohydrate_chemistry&action=edit&redlink=1 "Carbohydrate chemistry (صفحه وجود ندارد)")
- [شیمی کشاورزی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C "شیمی کشاورزی")
- [آموزش شیمی](/wiki/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "آموزش شیمی")
  - [شیمی غیرحرفه‌ای](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "شیمی غیرحرفه‌ای")
- [شیمی پنهان](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86 "شیمی پنهان")
- [شیمی قانونی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "شیمی قانونی")
  - [نکروشیمی](/wiki/%D9%86%DA%A9%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "نکروشیمی")
- [نانوشیمی](/wiki/%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "نانوشیمی")
  - [شیمی فراذره‌ای](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B0%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "شیمی فراذره‌ای")
- [سنتز شیمیایی](/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B2_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "سنتز شیمیایی")
  - [شیمی سبز](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%B3%D8%A8%D8%B2 "شیمی سبز")
  - [کلیک شیمی](/wiki/%DA%A9%D9%84%DB%8C%DA%A9_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "کلیک شیمی")
  - [شیمی ترکیبی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8%DB%8C "شیمی ترکیبی")
- [شیمی محاسباتی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C "شیمی محاسباتی")
  - [شیمی ریاضیاتی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C "شیمی ریاضیاتی")
- [شیمی نظری](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C "شیمی نظری")
- [شیمی تر](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AA%D8%B1 "شیمی تر")

همچنین ببینید

- [تاریخ شیمی](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "تاریخ شیمی")
- [جایزه نوبل شیمی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "جایزه نوبل شیمی")
- [شیمی در گذر زمان](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%DA%AF%D8%B0%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86 "شیمی در گذر زمان")
  - [کشف عناصر شیمیایی](/wiki/%DA%A9%D8%B4%D9%81_%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "کشف عناصر شیمیایی")
- « [دانش بنیادی](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "دانش بنیادی")»
- واکنش شیمیایی
  - [فروکافت](/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%AA "فروکافت")
- [عنصر شیمیایی](/wiki/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "عنصر شیمیایی")
- [ترکیب شیمیایی](/wiki/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "ترکیب شیمیایی")
- [اتم](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%85 "اتم")
- [مولکول](/wiki/%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "مولکول")
- [یون](/wiki/%DB%8C%D9%88%D9%86 "یون")
- [پیوند شیمیایی](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "پیوند شیمیایی")

- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Symbol_category_class.svg/16px-Symbol_category_class.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Symbol_category_class.svg "رده")[رده](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "رده:شیمی")
- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Commons-logo.svg "صفحهٔ ویکی‌انبار")**[انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Chemistry "commons:Category:Chemistry")**
- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Portal-puzzle.svg/16px-Portal-puzzle.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Portal-puzzle.svg "درگاه")[درگاه](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "درگاه:شیمی")
- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/People_icon.svg/16px-People_icon.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:People_icon.svg "ویکی‌پروژه")[ویکی‌پروژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "ویکی‌پدیا:ویکی‌پروژه شیمی")

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=واکنش\_شیمیایی&oldid=40252348](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=واکنش_شیمیایی&oldid=40252348)»

[رده‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [تغییر](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1 "رده:تغییر")
- [شیمی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "رده:شیمی")
- [واکنش‌های شیمیایی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "رده:واکنش‌های شیمیایی")

رده‌های پنهان:

- [مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی")
- [پیوند رده انبار در ویکی‌داده است](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%B1%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA "رده:پیوند رده انبار در ویکی‌داده است")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۴ ساعت ‏۱۶:۳۶ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)