زمین‌شناسی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
زمین‌شناسی یکی از شش علوم پایه اصلی (بقیه شامل ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی و نجوم) می‌باشد. بخش مهمی از زمین‌شناسی مطالعه چگونگی تغییر مواد، ساختارها، ...
زمین‌لرزه
بسیاری از فرایندها مانند لغزش زمین، <anchor>زمین‌لرزه</anchor>، سیل و فوران آتشفشانی و بعضی کانی‌ها می‌تواند برای انسان، خطرناک باشد. زمین‌شناسان تلاش می‌کنند تا این فرایندها را به خوبی درک کنند تا از ساختن سازه‌های مهم در جایی که ممکن است آسیب ببینند جلوگیری کنند. زمین‌شناسان می‌توانند نقشه مناطقی را که در گذشته طغیان کرده‌اند تهیه کنند، همچنین می‌توانند نقشه مناطقی را که ممکن است در آینده تحت تأثیر سیل قرار بگیرند را آماده کنند. این نقشه‌ها می‌توانند برای هدایت توسعه جوامع و تعیین محل حفاظت سیل یا بیمه سیل مورد استفاده قرار گیرند.
زمین‌لرزه - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
زمین‌لرزه \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱واژه‌شناسی](#واژه‌شناسی)
- [۲اقدامات پیش از زمین‌لرزه](#اقدامات_پیش_از_زمین‌لرزه)
- [۳توصیه‌های هنگام لرزش](#توصیه‌های_هنگام_لرزش)تغییر وضعیت زیربخش‌های توصیه‌های هنگام لرزش  - [۳.۱در ساختمان](#در_ساختمان)
  - [۳.۲خارج از ساختمان](#خارج_از_ساختمان)
  - [۳.۳مثلث حیات](#مثلث_حیات)
- [۴زمین‌لرزه‌های طبیعی](#زمین‌لرزه‌های_طبیعی)تغییر وضعیت زیربخش‌های زمین‌لرزه‌های طبیعی  - [۴.۱زمین‌لرزه‌های القایی](#زمین‌لرزه‌های_القایی)
  - [۴.۲انواع گسل زمین‌لرزه](#انواع_گسل_زمین‌لرزه)
  - [۴.۳زمین‌لرزه‌های دور از مرزهای صفحه‌ها](#زمین‌لرزه‌های_دور_از_مرزهای_صفحه‌ها)
  - [۴.۴کانون-کم عمق و کانون-عمیق زلزله](#کانون-کم_عمق_و_کانون-عمیق_زلزله)
  - [۴.۵زلزله‌ها و فعالیت‌های آتشفشانی](#زلزله‌ها_و_فعالیت‌های_آتشفشانی)    - [۴.۵.۱پس‌لرزه](#پس‌لرزه)
    - [۴.۵.۲ازدحام زلزله‌ها](#ازدحام_زلزله‌ها)
    - [۴.۵.۳طوفان زلزله](#طوفان_زلزله)
- [۵حجم و تعداد دفعات وقوع](#حجم_و_تعداد_دفعات_وقوع)
- [۶اندازه‌گیری شدت و محل زمین‌لرزه](#اندازه‌گیری_شدت_و_محل_زمین‌لرزه)
- [۷آثار زمین‌لرزه](#آثار_زمین‌لرزه)تغییر وضعیت زیربخش‌های آثار زمین‌لرزه  - [۷.۱لرزاندن و گسیختگی زمین](#لرزاندن_و_گسیختگی_زمین)
  - [۷.۲رانش زمین و بهمن](#رانش_زمین_و_بهمن)
  - [۷.۳آتش](#آتش)
  - [۷.۴روانگرایی خاک](#روانگرایی_خاک)
  - [۷.۵سونامی](#سونامی)
  - [۷.۶سیل](#سیل)
  - [۷.۷نیروهای جزر](#نیروهای_جزر)
  - [۷.۸اثرات بشر](#اثرات_بشر)
- [۸عوامل مؤثر در شدت تخریب](#عوامل_مؤثر_در_شدت_تخریب)
- [۹زمین لرزه‌های ثبت شده بر پایهٔ بزرگی](#زمین_لرزه‌های_ثبت_شده_بر_پایهٔ_بزرگی)
- [۱۰آمادگی](#آمادگی)
- [۱۱تاریخ](#تاریخ)تغییر وضعیت زیربخش‌های تاریخ  - [۱۱.۱پیش از قرون میانه](#پیش_از_قرون_میانه)
- [۱۲بزرگی زمین‌لرزه](#بزرگی_زمین‌لرزه)
- [۱۳انواع زلزله](#انواع_زلزله)
- [۱۴ثبت زلزله‌ها](#ثبت_زلزله‌ها)
- [۱۵جستارهای وابسته](#جستارهای_وابسته)
- [۱۶منابع](#منابع)
- [۱۷پیوند به بیرون](#پیوند_به_بیرون)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# زمین‌لرزه

۱۸۴ زبان

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Aardbewing "Aardbewing–آفریکانس")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Erdbeben "Erdbeben–آلمانی سوئیسی")
- [አማርኛ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%A8%E1%88%98%E1%88%AC%E1%89%B5_%E1%88%98%E1%8A%95%E1%89%80%E1%8C%A5%E1%89%80%E1%8C%A5 "የመሬት መንቀጥቀጥ–امهری")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Tierratremo "Tierratremo–آراگونی")
- [Ænglisc](https://ang.wikipedia.org/wiki/Eor%C3%BEbeofung "Eorþbeofung–انگلیسی باستان")
- [अंगिका](https://anp.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%82%E0%A4%AA "भूकंप–آنگیکا")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%84 "زلزال–عربی")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA "ভূমিকম্প–آسامی")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Terremotu "Terremotu–آستوری")
- [अवधी](https://awa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA "भूकम्प–اودهی")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Z%C9%99lz%C9%99l%C9%99 "Zəlzələ–ترکی آذربایجانی")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84%D9%87 "زلزله–South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D1%80_%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%80%D3%99%D2%AF "Ер тетрәү–باشقیری")
- [Basa Bali](https://ban.wikipedia.org/wiki/Linuh "Linuh–بالیایی")
- [Boarisch](https://bar.wikipedia.org/wiki/Eadbebm "Eadbebm–باواریایی")
- [Žemaitėška](https://bat-smg.wikipedia.org/wiki/%C5%BDem%C4%97s_kostiej%C4%97ms "Žemės kostiejėms–ساموگیتی")
- [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Linog "Linog–Central Bikol")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5 "Землетрасенне–بلاروسی")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%D1%82%D1%80%D1%83%D1%81 "Землятрус–بلاروسی (دستورخط کلاسیک)")
- [Betawi](https://bew.wikipedia.org/wiki/Lindu "Lindu–Betawi")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 "Земетресение–بلغاری")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%81%E0%A4%81%E0%A4%87%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%B2 "भुँइडोल–Bhojpuri")
- [Banjar](https://bjn.wikipedia.org/wiki/Lindu "Lindu–بانجاری")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA "ভূমিকম্প–بنگالی")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Kren-douar "Kren-douar–برتون")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Zemljotres "Zemljotres–بوسنیایی")
- [Буряад](https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D2%AF%D0%B4%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D "Газар хүдэлэлгэ–Russia Buriat")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Terratr%C3%A8mol "Terratrèmol–کاتالان")
- [閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https://cdo.wikipedia.org/wiki/D%C3%AA-c%C4%ABng "Dê-cīng–چینی مین شرقی")
- [Cebuano](https://ceb.wikipedia.org/wiki/Linog "Linog–سبویی")
- [ᏣᎳᎩ](https://chr.wikipedia.org/wiki/%E1%8E%A6%E1%8F%99_%E1%8E%A0%E1%8E%B5%E1%8F%96%E1%8E%B8%E1%8E%AE%E1%8F%8D%E1%8E%AC "ᎦᏙ ᎠᎵᏖᎸᎮᏍᎬ–چروکی")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%85%DB%95%D9%84%DB%95%D8%B1%D8%B2%DB%95 "بوومەلەرزە–کردی مرکزی")
- [Corsu](https://co.wikipedia.org/wiki/Terramotu "Terramotu–کورسی")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Zem%C4%9Bt%C5%99esen%C3%AD "Zemětřesení–چکی")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C4%95%D1%80_%D1%87%C4%95%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8 "Çĕр чĕтрени–چوواشی")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Daeargryn "Daeargryn–ولزی")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Jordsk%C3%A6lv "Jordskælv–دانمارکی")
- [Dagbanli](https://dag.wikipedia.org/wiki/Ti%C5%8Bgbandamli "Tiŋgbandamli–Dagbani")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Erdbeben "Erdbeben–آلمانی")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Erdlerz "Erdlerz–Zazaki")
- [डोटेली](https://dty.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA "भूकम्प–Doteli")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B5%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82 "Σεισμός–یونانی")
- [Emiliàn e rumagnòl](https://eml.wikipedia.org/wiki/Taram%C3%B2t "Taramòt–امیلیانو-روما")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Earthquake "Earthquake–انگلیسی")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Tertremo "Tertremo–اسپرانتو")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Terremoto "Terremoto–اسپانیایی")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Maav%C3%A4rin "Maavärin–استونیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Lurrikara "Lurrikara–باسکی")
- [Estremeñu](https://ext.wikipedia.org/wiki/Terremotu "Terremotu–اکسترامادورایی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Maanj%C3%A4ristys "Maanjäristys–فنلاندی")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/Maav%C3%A4rrin "Maavärrin–Võro")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/Jar%C3%B0skj%C3%A1lvti "Jarðskjálvti–فارویی")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9isme "Séisme–فرانسوی")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Eerdbeewrin "Eerdbeewrin–فریزی شمالی")
- [Furlan](https://fur.wikipedia.org/wiki/Taramot "Taramot–فریولیایی")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Ierdbeving "Ierdbeving–فریسی غربی")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Crith_tal%C3%BAn "Crith talún–ایرلندی")
- [贛語](https://gan.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%B0%E9%9C%87 "地震–گن")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9yism "Séyism–Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Crith-thalmhainn "Crith-thalmhainn–گیلی اسکاتلندی")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Terremoto "Terremoto–گالیسیایی")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/Yvyryr%C3%BDi "Yvyryrýi–گوارانی")
- [Bahasa Hulontalo](https://gor.wikipedia.org/wiki/Liluhu "Liluhu–گورونتالو")
- [ગુજરાતી](https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A7%E0%AA%B0%E0%AA%A4%E0%AB%80%E0%AA%95%E0%AA%82%E0%AA%AA "ધરતીકંપ–گجراتی")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/Thi-th%C3%BBng "Thi-thûng–Hakka Chinese")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A8%D7%A2%D7%99%D7%93%D7%AA_%D7%90%D7%93%D7%9E%D7%94 "רעידת אדמה–عبری")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA "भूकम्प–هندی")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Bhukamp "Bhukamp–هندی فیجیایی")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Potres "Potres–کروات")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Tranblemannt%C3%A8 "Tranblemanntè–هائیتیایی")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/F%C3%B6ldreng%C3%A9s "Földrengés–مجاری")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B5%D6%80%D5%AF%D6%80%D5%A1%D5%B7%D5%A1%D6%80%D5%AA "Երկրաշարժ–ارمنی")
- [Interlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Seismo "Seismo–اینترلینگوا")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Gempa_bumi "Gempa bumi–اندونزیایی")
- [Igbo](https://ig.wikipedia.org/wiki/Ala_%E1%BB%8Dma_jijiji "Ala ọma jijiji–ایگبویی")
- [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Gingined "Gingined–ایلوکویی")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Ter-tremo "Ter-tremo–ایدو")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Jar%C3%B0skj%C3%A1lfti "Jarðskjálfti–ایسلندی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Terremoto "Terremoto–ایتالیایی")
- [ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut](https://iu.wikipedia.org/wiki/%E1%93%B4%E1%94%AA%E1%91%89%E1%90%B1%E1%93%9B%E1%95%97%E1%96%85 "ᓴᔪᑉᐱᓛᕗᖅ–اینوکتیتوت")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%B0%E9%9C%87 "地震–ژاپنی")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Oertkwiek "Oertkwiek–Jamaican Creole English")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Lindhu "Lindhu–جاوه‌ای")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AB%E1%83%95%E1%83%A0%E1%83%90 "მიწისძვრა–گرجی")
- [Qaraqalpaqsha](https://kaa.wikipedia.org/wiki/Jer_silkiniw "Jer silkiniw–قره‌قالپاقی")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Zenzla "Zenzla–قبایلی")
- [Kabɩyɛ](https://kbp.wikipedia.org/wiki/T%C9%9Bt%CA%8B_n%CC%84ams%CA%8B%CA%8B "Tɛtʋ n̄amsʋʋ–Kabiye")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 "Жер сілкіну–قزاقی")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AA "ಭೂಕಂಪ–کانارا")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%A7%80%EC%A7%84 "지진–کره‌ای")
- [Къарачай-малкъар](https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%83 "Джер тебрениу–قره‌چایی‐بالکاری")
- [कॉशुर / کٲشُر](https://ks.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%95%D9%86%DB%8C%D9%8F%D9%84 "بٕنیُل–کشمیری")
- [Ripoarisch](https://ksh.wikipedia.org/wiki/%C3%84%C3%A4dbevve "Äädbevve–کولش")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Erdhej "Erdhej–کردی")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%80%D3%A9%D3%A9 "Жер титирөө–قرقیزی")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Terrae_motus "Terrae motus–لاتین")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/%C3%84erdbiewen "Äerdbiewen–لوگزامبورگی")
- [Лезги](https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80 "Чилин зурзунар–لزگی")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Eerdsj%C3%B3k "Eerdsjók–لیمبورگی")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/Terremot "Terremot–لومبارد")
- [Lingála](https://ln.wikipedia.org/wiki/Moning%C3%AD "Moningí–لینگالا")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/%C5%BDem%C4%97s_dreb%C4%97jimas "Žemės drebėjimas–لیتوانیایی")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Zemestr%C4%ABce "Zemestrīce–لتونیایی")
- [Madhurâ](https://mad.wikipedia.org/wiki/L%C3%A8n%E1%B8%8Dhu "Lènḍhu–مادورایی")
- [Мокшень](https://mdf.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8C "Модань тарнамась–مکشایی")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D1%98%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81 "Земјотрес–مقدونی")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AD%E0%B5%82%E0%B4%95%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%82 "ഭൂകമ്പം–مالایالامی")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D3%A9%D0%B4%D0%BB%D3%A9%D0%BB%D1%82 "Газар хөдлөлт–مغولی")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%82%E0%A4%AA "भूकंप–مراتی")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Gempa_bumi "Gempa bumi–مالایی")
- [Mirandés](https://mwl.wikipedia.org/wiki/Sismo "Sismo–میراندی")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%84%E1%80%9C%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8 "ငလျင်လှုပ်ခြင်း–برمه‌ای")
- [مازِرونی](https://mzn.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%86%D9%87_%D8%B4%D9%86%D8%B4 "بنه شنش–مازندرانی")
- [Nāhuatl](https://nah.wikipedia.org/wiki/Tl%C4%81lol%C4%ABniliztli "Tlālolīniliztli–Nāhuatl")
- [Napulitano](https://nap.wikipedia.org/wiki/Tarramute "Tarramute–ناپلی")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Eerdbeven "Eerdbeven–آلمانی سفلی")
- [Nedersaksies](https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/Eardbewing "Eardbewing–ساکسونی سفلی")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%81%E0%A4%88%E0%A4%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%8B "भुईँचालो–نپالی")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%BE "भुखा–نواریایی")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Aardbeving "Aardbeving–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Jordskjelv "Jordskjelv–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Jordskjelv "Jordskjelv–نروژی بوک‌مُل")
- [Diné bizaad](https://nv.wikipedia.org/wiki/K%C3%A9yah_ha%CA%BCd%C3%A9%C3%ADsn%C3%A1 "Kéyah haʼdéísná–ناواهویی")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/T%C3%A8rratrem "Tèrratrem–اکسیتان")
- [Oromoo](https://om.wikipedia.org/wiki/Hollannaa_lafaa "Hollannaa lafaa–اورومویی")
- [ଓଡ଼ିଆ](https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%AD%E0%AD%82%E0%AC%AE%E0%AC%BF%E0%AC%95%E0%AC%AE%E0%AD%8D%E0%AC%AA "ଭୂମିକମ୍ପ–اوریه‌ای")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AD%E0%A9%81%E0%A8%9A%E0%A8%BE%E0%A8%B2 "ਭੁਚਾਲ–پنجابی")
- [Papiamentu](https://pap.wikipedia.org/wiki/Teremoto "Teremoto–پاپیامنتو")
- [Picard](https://pcd.wikipedia.org/wiki/Trannerie_d%27t%C3%A8re "Trannerie d'tère–Picard")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Trz%C4%99sienie_ziemi "Trzęsienie ziemi–لهستانی")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%DA%BE%D9%88%D9%86%DA%86%D8%A7%D9%84 "بھونچال–پنجابی")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%DB%90%DA%96%D8%AF%D9%84%D9%87 "رېږدله–پشتو")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Sismo "Sismo–پرتغالی")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Pacha_kuyuy "Pacha kuyuy–کچوایی")
- [Rumantsch](https://rm.wikipedia.org/wiki/Terratrembel "Terratrembel–رومانش")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Cutremur "Cutremur–رومانیایی")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8F%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 "Землетрясение–روسی")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8F%D1%81%D1%97%D0%BD%D1%8F "Землетрясїня–Rusyn")
- [Ikinyarwanda](https://rw.wikipedia.org/wiki/Umutingito "Umutingito–کینیارواندایی")
- [संस्कृतम्](https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%83 "भूकम्पः–سانسکریت")
- [Саха тыла](https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B0%D0%B0%D2%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B0 "Сир хамсааһына–یاقوتی")
- [Sardu](https://sc.wikipedia.org/wiki/Terremotu "Terremotu–ساردینیایی")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Tirrimotu "Tirrimotu–سیسیلی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Potres "Potres–صرب و کرواتی")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B7%E0%B7%96%E0%B6%A0%E0%B6%BD%E0%B6%B1 "භූචලන–سینهالی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Earthquake "Earthquake–انگلیسی ساده")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Zemetrasenie "Zemetrasenie–اسلواکی")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Potres "Potres–اسلوونیایی")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Kundengenyeka_kwenyika "Kundengenyeka kwenyika–شونایی")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Dhulgariir "Dhulgariir–سومالیایی")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/T%C3%ABrmeti "Tërmeti–آلبانیایی")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D1%99%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81 "Земљотрес–صربی")
- [Sranantongo](https://srn.wikipedia.org/wiki/Grontapubeyfi "Grontapubeyfi–زبان اسرانان")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Lini "Lini–سوندایی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Jordb%C3%A4vning "Jordbävning–سوئدی")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Tetemeko_la_ardhi "Tetemeko la ardhi–سواحیلی")
- [Ślůnski](https://szl.wikipedia.org/wiki/Trzy%C5%84%C5%9By%C5%84y_%C5%BAymje "Trzyńśyńy źymje–سیلزیایی")
- [Sakizaya](https://szy.wikipedia.org/wiki/ninel "ninel–Sakizaya")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%A8%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AE%A8%E0%AE%9F%E0%AF%81%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D "நிலநடுக்கம்–تامیلی")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AD%E0%B1%82%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%82 "భూకంపం–تلوگویی")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B7%D0%B0 "Заминларза–تاجیکی")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%AB%E0%B8%A7 "แผ่นดินไหว–تایلندی")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lindol "Lindol–تاگالوگی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Deprem "Deprem–ترکی استانبولی")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D2%96%D0%B8%D1%80_%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%80%D3%99%D2%AF "Җир тетрәү–تاتاری")
- [ئۇيغۇرچە / Uyghurche](https://ug.wikipedia.org/wiki/%D9%8A%DB%95%D8%B1_%D8%AA%DB%95%DB%8B%D8%B1%DB%95%D8%B4 "يەر تەۋرەش–اویغوری")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%83%D1%81 "Землетрус–اوکراینی")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84%DB%81 "زلزلہ–اردو")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Zilzila "Zilzila–ازبکی")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Teramoto "Teramoto–Venetian")
- [Vepsän kel’](https://vep.wikipedia.org/wiki/Manrehkaiduz "Manrehkaiduz–وپس")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t "Động đất–ویتنامی")
- [West-Vlams](https://vls.wikipedia.org/wiki/Eirdbevienge "Eirdbevienge–West Flemish")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Hosmint_d%27_tere "Hosmint d' tere–والونی")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Linog "Linog–وارایی")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%B0%E9%9C%87 "地震–وو")
- [IsiXhosa](https://xh.wikipedia.org/wiki/Inyikima "Inyikima–خوسایی")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%9C%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%90 "დიხაშნწალუა–Mingrelian")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%A2%D7%A8%D7%93%D7%A6%D7%99%D7%98%D7%A2%D7%A8%D7%A0%D7%99%D7%A9 "ערדציטערניש–یدی")
- [Vahcuengh](https://za.wikipedia.org/wiki/Deihdoengh "Deihdoengh–چوانگی")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%B0%E9%9C%87 "地震–چینی")
- [文言](https://zh-classical.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%B0%E9%9C%87 "地震–چینی ادبی")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/T%C4%93-t%C4%81ng "Tē-tāng–مین نان")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E5%9C%B0%E9%9C%87 "地震–کانتونی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q7944#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&oldid=39833503 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&id=39833503&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25B2%25D9%2585%25DB%258C%25D9%2586%25E2%2580%258C%25D9%2584%25D8%25B1%25D8%25B2%25D9%2587)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25B2%25D9%2585%25DB%258C%25D9%2586%25E2%2580%258C%25D9%2584%25D8%25B1%25D8%25B2%25D9%2587)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q7944 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Earthquake)
- [ویکی‌گفتاورد](https://fa.wikiquote.org/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87)

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Quake_epicenters_1963-98.png/220px-Quake_epicenters_1963-98.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Quake_epicenters_1963-98.png) [رومرکز](/wiki/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2 "رومرکز") های زمین‌لرزه در جهان[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Destroyed_steel_factory_near_Corral_-_Photo_from_the_autumn_of_1960.png/220px-Destroyed_steel_factory_near_Corral_-_Photo_from_the_autumn_of_1960.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Destroyed_steel_factory_near_Corral_-_Photo_from_the_autumn_of_1960.png) [زمین‌لرزه ۱۹۶۰ والدیویا](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%DB%B1%DB%B9%DB%B6%DB%B0_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%A7 "زمین‌لرزه ۱۹۶۰ والدیویا") قدرتمندترین زمین‌لرزهٔ ثبت شده در تاریخ[\[۱\]](#cite_note-1)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/thumb/a/a6/IranEarthquakeHazard.gif/220px-IranEarthquakeHazard.gif)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:IranEarthquakeHazard.gif) میزان خطر زمین‌لرزه در ایران

**زمین‌لرزه** یا **زلزله** (به [انگلیسی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "زبان انگلیسی"): earthquake; همچنین به‌عنوان quake, tremor یا temblor) همچنین در [لغت‌نامه دهخدا](/wiki/%D9%84%D8%BA%D8%AA%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D8%AF%D9%87%D8%AE%D8%AF%D8%A7 "لغت‌نامه دهخدا") **بومَهَن**[\[۲\]](#cite_note-:لغت‌نامه_دهخدا-2) لرزش، جنبش و تکان خوردن [زمین](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "زمین") است که به دلیل آزاد شدن [انرژی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "انرژی") تخلیه شده از سنگ‌ها در [گسل‌های](/wiki/%DA%AF%D8%B3%D9%84 "گسل") [پوسته](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%87 "پوسته") زمین در مدّتی کوتاه روی می‌دهد. محلّی که منشأ زمین‌لرزه است و انرژی از آنجا خارج می‌شود را [کانون زمین‌لرزه](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "کانون زمین‌لرزه")، و نقطهٔ بالای کانون در سطح زمین را [مرکز سطحی زمین‌لرزه](/wiki/%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2_%D8%B3%D8%B7%D8%AD%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "مرکز سطحی زمین‌لرزه") می‌گویند. پیش از وقوع زمین‌لرزهٔ اصلی معمولاً زلزله‌های نسبتاً خفیف‌تری در منطقه روی می‌دهد که به [پیش‌لرزه](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "پیش‌لرزه") معروف‌اند. به لرزش‌های بعدی زمین‌لرزه نیز [پس‌لرزه](/wiki/%D9%BE%D8%B3%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "پس‌لرزه") می‌گویند که با شدّت کمتر و با فاصلهٔ زمانی گوناگون میان چند دقیقه تا چند ماه رخ می‌دهد.
هرچقدر تعداد پیش‌لرزه‌ها بیشتر باشد، مقدار ریشتر زمین‌لرزهٔ اصلی، کمتر می‌باشد.

زمین‌لرزه نتیجهٔ رهایی ناگهانی انرژی از داخل [پوسته زمین](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "پوسته زمین") است که امواج ارتعاشی را ایجاد می‌کند. زمین‌لرزه‌ها توسط دستگاه [زلزله‌سنج](/wiki/%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AC "لرزه‌سنج") یا [لرزه‌نگار](/wiki/%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AC "لرزه‌سنج") ثبت می‌شوند.
هر چقدر، کانون زمین‌لرزه عمیق‌تر باشد، آسیب رسیدگی هم، کم‌تر می‌شود.
مقدار بزرگی یک زمین‌لرزه متناسب با [انرژی آزادشده](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF "انرژی آزاد") زمین‌لرزه است. زمین‌لرزه‌های کوچک‌تر از بزرگی ۳ ریشتر اغلب غیر محسوس و بزرگ‌تر از ۶ ریشتر خسارت‌های جدی را به بار می‌آورند، البته [ریشتر](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1 "ریشتر") که هر واحد اضافه آن حدوداً [ده برابر](/wiki/%D8%AF%D9%87_%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1 "ده برابر") قبلی است (مثلاً ۵ نسبت به ۶) فقط واحد اندازه و شدت انرژی تخلیه شده‌است اما عوامل متعدد دیگری از فاصله گرفته (عمق بیشتر تأثیر کمتر از زیر ده کیلومتر تا ۷۰۰ کیلومتر همین‌طور فاصله بیشتر افقی از [رومرکز](/wiki/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2 "رومرکز")) تا جهت [لرزش](/wiki/%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%B4 "لرزش") (عمودی یا ضربه‌ای) و نوع [طول موج](/wiki/%D8%B7%D9%88%D9%84_%D9%85%D9%88%D8%AC "طول موج") لرزش\[ _[نیازمند منبع](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF_%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9 "ویکی‌پدیا:نیازمند منبع")_\] (فاصله جابجایی مکانی رفتی و برگشتی در هر لرزش) در میزان [تخریب](/w/index.php?title=%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8&action=edit&redlink=1 "تخریب (صفحه وجود ندارد)") تأثیر دارند. امواج زمین‌لرزه سه نوع P و S (امواج بدنی) و سطحی دارند که نوع P که اول می‌آید به امواج فشاری یا طولی مشهور است زیرا امواجش ضربه‌ای بوده و در جهت انتشار می‌لرزانند (مانند بازی کشیدن طناب) و در پوسته زمین با سرعت ۱٫۵ تا ۸ کیلومتر در ثانیه پیش‌می‌روند برعکس امواج S یا امواج قیچی تا ۱٫۷ بار سرعتشان کمتر است و در جهت عمود [بر خط](/wiki/%D8%A8%D8%B1_%D8%AE%D8%B7 "بر خط") انتشار می‌لرزانند (مانند تکاندن سفره) اما نمی‌توانند از مایعات مثلاً آب یا سنگ مذاب مثل [هسته بیرونی](/wiki/%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C "هسته بیرونی") زمین رد شوند. زمین‌لرزه شدید در عمق با زاویه‌ای ۱۰۵ درجه نواحی سطحی را می‌لرزاند و نواحی ورای این زاویه منطقه سایه نامیده‌می‌شوند و از این رو تجربه نشان داده که امواج P فشاری نسبت به S دامنه بسیار وسیع‌تری از منطقه سایه را پوشش می‌دهند و موج P می‌تواند با تغییر جهت و گذر از گوشته یا هسته بیرونی زمین منطقه‌ای بسیار دور از رومرکز را بلرزاند.[\[۳\]](#cite_note-3)

در نزدیکی سطح زمین، زمین‌لرزه به صورت ارتعاش یا گاهی جابجایی زمین نمایان می‌شود. زمانی که [رومرکز](/wiki/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2 "رومرکز") در داخل دریا باشد، در صورت [تغییر شکل](/wiki/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1_%D8%B4%DA%A9%D9%84 "تغییر شکل") زیاد و سریع [بستر دریا](/wiki/%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1_%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7 "بستر دریا") باعث ایجاد [سونامی](/wiki/%D8%B3%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C "سونامی") می‌شود که معمولاً در زمین‌لرزه‌های بزرگ‌تر از بزرگی هشت ریشتر رخ می‌دهد. ارتعاشات زمین باعث ریزش کوه و همین‌طور فعالیت‌های آتشفشانی می‌شوند.

در حالت کلی کلمهٔ زمین‌لرزه هر نوع ارتعاشی را دربر می‌گیرد — چه ارتعاش طبیعی چه مصنوعی توسط انسان — که موجب ایجاد امواج ارتعاشی می‌شود. زمین‌لرزه‌ها اغلب نتیجه حرکت گسل‌ها هستند، و همین‌طور می‌تواند حاصل فعالیت‌های آتشفشانی، ریزش کوه‌ها، انفجار معدن‌ها و آزمایش‌های هسته‌ای باشد.

نقطهٔ آغازین شکاف لرزه را کانون می‌نامند. مرکز زمین‌لرزه نقطه‌ای در راستای عمودی کانون و در سطح زمین است.

## واژه‌شناسی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: واژه‌شناسی")\]

زلزله واژه‌ای از ریشه [زبان عربی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C "زبان عربی") است و در زبان فارسی واژه‌ی بومَهَن معادل زلزله آمده است.[\[۲\]](#cite_note-:لغت‌نامه_دهخدا-2)

## اقدامات پیش از زمین‌لرزه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: اقدامات پیش از زمین‌لرزه")\]

آمادگی برای زمین‌لرزه و اینکه بدانیم چه کار باید کنیم می‌تواند جان بسیاری از افراد را نجات دهد.[\[۴\]](#cite_note-unicef.org-4)

- وضعیت زلزله‌خیزی منطقه خود را بررسی کنید.[\[۵\]](#cite_note-sbmuyazdan-5)
- شناسایی مناطق امن در محل کار و خانه و …[\[۵\]](#cite_note-sbmuyazdan-5)
- بررسی خطر آتش‌سوزی از سیم‌های برق فرسوده یا نشت لوله‌های گاز که می‌توانند بحران را بدتر کنند.[\[۵\]](#cite_note-sbmuyazdan-5)
- دانستن محل فلکه‌های گاز و فیوزهای برق محل کار یا مدرسه.[\[۵\]](#cite_note-sbmuyazdan-5)
- وسائل سنگین در طبقات پایین باشند و محکم کردن کمدها یا کابینت‌ها به دیوار و همین‌طور مهار وسائل سنگین یا آن‌ها که استعداد افتادن دارند. ظروف شکستنی در طبقات بالا نباشند[\[۵\]](#cite_note-sbmuyazdan-5) همچنین می‌توانید محل وسائل گران‌قیمت یا مهم را ایمن کنید که می‌تواند شامل گاراژ و محل خودروی شما و مواد اشتعال‌زا یا سقوط وسیله سنگین محکم نشده روی خودرو نیز بشود.
- اطلاع از محل کار و خواب آشنایان و نزدیکان و خودتان از یکدیگر (می‌توانید محل قرار داشته باشید تا در صورت عدم حضور بفهمند که زیر آوار مانده‌اید)
- جعبهٔ کمک‌های اولیه را تهیه و در جایی ایمن و در دسترس قرار دهید. مجموعه‌ای از وسائل ضروری دم دست، چادر و پتو همین‌طور بیل و کلنگ، کارد و چاقو، مقداری طناب و کیسه پلاستیکی.
- منطقه شما لرزه‌خیز است؟ آیا کلاه ایمنی تهیه کرده‌اید؟ یا محلی ایمن در ساختمان دارید؟
- انتخاب محل خواب طوری‌که سر به طرف دیوارهای بیرونی و پرت نباشد.[\[۵\]](#cite_note-sbmuyazdan-5)
- [بادبندی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%86%D8%AF "بادبند") یا همان مهاربند داشتن دیوارهای با مساحت بیش از ۲۰متر و محکم کردن لوسترهای بزرگ و فانتزی.

## توصیه‌های هنگام لرزش

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: توصیه‌های هنگام لرزش")\]

آرامش و [اعتماد به نفس](/wiki/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%81%D8%B3 "اعتمادبه‌نفس") خود را در انجام دادن سریع نکات ایمنی حفظ کنید. [ترس](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%B3 "ترس") فقط سرعت عمل و صحت رفتار شما را کاهش می‌دهد.[\[۶\]](#cite_note-iiees.ac.ir-6) [قوانین مورفی](/wiki/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B1%D9%81%DB%8C "قوانین مورفی") ممکن است به آن بدی که فکر می‌کنید نباشد ولی اگر فکر کنید که به آن بدی نیست قطعاً به همان بدی خواهد بود، پس با آمادگی و اطمینان از خطر جلوتر باشید. هر لرزشی به معنی نزدیک بودن به مرکز زلزله نیست زیرا امواج فشاری برد طولانی‌تر و ناحیه سایهٔ وسیع‌تری دارند اما احتیاط کنید و با سنجیدن شرایط به عقل و هوش خود اعتماد کنید توصیه‌های متناقضی دربارهٔ خروج یا عدم خروج از ساختمان هست که بستگی به قدرت تشخیص شما دارد.

در توصیه‌های زیر مواردی از باورهای اشتباه که نباید انجام داد مانند ایستادن در چهارچوب درب وجود دارد که توسط [دانشگاه واشینگتن](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%88%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%86%DA%AF%D8%AA%D9%86 "دانشگاه واشینگتن") معرفی می‌شوند.

- دورهٔ زمانی متوسط زمین‌لرزه زیر ۳۰ ثانیه است، اما در زلزله‌های شدیدتر می‌تواند به چند دقیقه برسد.[\[۷\]](#cite_note-7) امواج قیچی (سفره‌تکانی) بلافاصله پس از امواج فشاری می‌آیند که به معنی احتمال بیشتر سقوط اجسام یا تخریب نمای ساختمان است.
- ساختمان خطر ریختن دارد.

### در ساختمان

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: در ساختمان")\]

- دانشگاه واشینگتن: **در زمان لرزش به بیرون از ساختمان یا به اتاق‌های دیگر ندوید** زیرا علاوه بر اینکه بیشتر باعث زمین‌خوردن‌تان می‌شوید، نمی‌توانید اجسامی که به طرفتان پرت می‌شوند یا از بالا سقوط می‌کنند را به موقع تشخیص دهید. همچنین دیوارهای اطراف ساختمان زودتر از دیوارهای مرکزی تخریب می‌شوند یعنی حتی اگر در طبقه همکف آپارتمان باشید تا وقتی که خود را به بیرون برسانید به احتمال زیاد نمای ساختمان مانند [سنگ مرمر](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1 "سنگ مرمر") یا خرده‌شیشه پنجره‌ها یا حتی خود دیوارها در حال سقوط هستند.[\[۸\]](#cite_note-washington_edu-8)
- دانشگاه واشینگتن: **در چهارچوب درب پناه نگیرید** این باور اشتباه پس از زلزله بلندمدت کالیفرنیا و عکسی از یک خانه کامل ویران شده که چهارچوب درب آن ایستاده بود ایجاد شد که چهارچوب در ایمن‌ترین جاست بله درست است ولی به شرطی که در یک خانه خشتی یا چوبی قدیمی غیرمستحکم زندگی کنید. در خانه‌های مدرن ایستادن در چهارچوب درب از شما دربرابر آجر یا اجسام در حال پرتاب حفاظت نمی‌کند و محکم‌ترین مکان نیست زیر یک میز ایمن‌تر است.[\[۸\]](#cite_note-washington_edu-8)
- از موارد متناقض: تا پایان لرزه‌ها در محل امنی در داخل ساختمان پناه بگیرید[\[۶\]](#cite_note-iiees.ac.ir-6) سپس با کمال خونسردی خارج شوید[\[۴\]](#cite_note-unicef.org-4) یا قبل از اتمام لرزه‌ها سعی کنید از محل خارج شوید.[\[۹\]](#cite_note-rai.ir-9) نمای ساختمان شما چیست؟ آیا شدت لرزش زیاد است؟ اگر ۱ درصد احتمال سقوط خرده‌شیشه یا نما یا دیوار آپارتمان در اطراف ساختمان را می‌دهید باقی ماندن زیر سقف ساختمان برای شما ایمن‌تر است تا بودن در فضای باز زیر بارش آوار.
- **آشپزخانه** خطرناک است به دلیل وسائل شکستنی و تیز و همچنین لوله‌های گاز، آب و برق در نزدیک یکدیگر که ممکن است با تخریب دیوار ایجاد آب برق‌دار یا شعله و انفجار داشته‌باشد.[\[۱۰\]](#cite_note-10)
- به محض احساس زلزله، اگر ساختمان **یک طبقه** است (خانه یک طبقه منظور همکف آپارتمان نیست) و نزدیک خروجی هستید، سریعاً خارج شوید[\[۶\]](#cite_note-iiees.ac.ir-6) و در فضای باز جایی بروید که از دیوار و ساختمان دور باشد.
- در آپارتمان یا اداره چندطبقه یا مدرسه زیر میز پناه بگیرید و با دست‌ها از سر خود محافظت کنید.[\[۴\]](#cite_note-unicef.org-4)[\[۶\]](#cite_note-iiees.ac.ir-6)
- به طرف راه‌پله خروجی هجوم نبرید، زیرا ازدحام راه را بسته و وزن توده مردم متمرکز روی یک نقطه از راه‌پله می‌تواند موجب تخریب آن طی لرزش شود.[\[۹\]](#cite_note-rai.ir-9) در ایران راه‌پله‌هایی که در وسط ساختمان هستند به دلیل دیوارهای کوچک نزدیک به هم و اسکلت هر پاگرد فضای محکمی را برای حضور چند نفر فراهم می‌کنند (و نه ازدحام). از شیشه‌های راه‌پله‌های نورگیر دوری کنید.
- از میز دور هستید یا دسترسی ندارید، به کنار نزدیکترین و کوچک‌ترین دیوار سمت داخل ساختمان رفته به کنج آن چسبیده (نزدیک ستون) با زانو زدن روی زمین خم شده و با دست‌ها از سر خود محافظت کنید.[\[۶\]](#cite_note-iiees.ac.ir-6)
- داخل ساختمان، مواظب افتادن آجر، لوستر و سایر وسایل لغزنده یا واژگون‌شونده باشید. از پنجره و آینه و شکستنی‌ها فاصله بگیرید و در صورت شدت زلزله و احساس خطر به زیر میز یا تخت‌خواب محکم بروید (اگر تخت یا میز محکم نیست گوشه دیوار بهتر است)[\[۹\]](#cite_note-rai.ir-9) دویدن و فرار بدترین گزینه است.

### خارج از ساختمان

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=5 "ویرایش بخش: خارج از ساختمان")\]

- از ساختمان‌های بلند، دیوارها و دیگر اشیایی که ممکن است فرو بریزد دور شوید.[\[۹\]](#cite_note-rai.ir-9)
- پمپ‌بنزین‌ها از ساختمان شما خطرناک‌ترند.

### مثلث حیات

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=6 "ویرایش بخش: مثلث حیات")\]

\*\*\*دانشگاه واشینگتن: شایعه [مثلث زندگی](/wiki/%D9%85%D8%AB%D9%84%D8%AB_%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C "مثلث زندگی") بواسطه ایمیل‌های متعددی به سرعت منتشر شد که گونه دیگری از «بخواب، پناه بگیر و منتظر باش»(DCH) می‌باشد و بسیار خطرناک است. این باور که همیشه کنار میز بودن بهتر از زیر آن است بر اساس استدلال‌های اشتباه زیر است:[\[۸\]](#cite_note-washington_edu-8)

1. ساختمان‌ها همیشه در زلزله فرو می‌ریزند! (اشتباه، فروریختن پن‌کیکی و ویرانی کامل در همه جا نادر و کم است به ویژه در [کشورهای توسعه‌یافته](/wiki/%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87 "کشورهای توسعه‌یافته"))
2. وقتی ساختمان‌ها خراب می‌شوند همیشه کل وسائل خانه را خرد می‌کنند! (اشتباه، زیر وسائل یا پناهگاه‌های دیگر پناه بگیرید)
3. مردم همیشه می‌توانند تشخیص دهند که ساختمان‌شان ممکن است از کدام طرف خراب شود تا مکان خالی مناسب و ایمن را کنار وسائل انتخاب کنند!(اشتباه، جهت لرزش قابل تشخیص نیست و زوایایی ساختاری منحصر به فرد ساختمان این امر را غیرممکن می‌کند)
4. در زمان لرزش قوی (برای تخریب سقف) مردم می‌توانند به مکان دلخواهشان برای پناه‌گرفتن بروند! (اشتباه، لرزش شدید هر حرکتی با مسیر طولانی را سخت و خطرناک می‌کند)
5. برخی موارد ایمیل شده مثلث زندگی بسیار خطرناک هستند، برای مثال از خودرو پیاده شده و روی زمین کنار خودرو دراز کشیده و پناه بگیرید گویی که همیشه یک اتوبان بالاسر شماست که سقوط می‌کند و خودرو را له می‌کند (احتمال ضعیف) اما حتی اگر باشد هم خوابیدن کنار خودرو خطرناک‌تر است زیرا خودرو حرکت کرده و شخص را له می‌کند همین‌طور رانندگانی که احتمال منحرف شدن‌شان نیز هست ممکن است شخص را روی زمین نبینند.[\[۸\]](#cite_note-washington_edu-8)

## زمین‌لرزه‌های طبیعی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=7 "ویرایش بخش: زمین‌لرزه‌های طبیعی")\]

زلزله‌های زمین‌ساختی در هر جای زمین که در آن انرژی کرنشی کشسانی به میزان کافی برای گسترش شکستگی در امتداد صفحهٔ گسل ذخیره شده‌باشد، رخ خواهند داد. در مرزهای صفحه‌های پوسته زمین که بزرگ‌ترین صفحه‌های گسل روی زمین را ایجاد می‌کنند، صفحات کنار یکدیگر حرکت یکنواخت و (aseismically) خواهند داشت اگر هیچ بی‌نظمی یا ناهمواری در امتداد مرزهای آن‌ها که باعث افزایش مقاومت اصطکاکی می‌شود، وجود نداشته باشد. بیشتر مرزها دارای این ناهمواری‌ها هستند و این منجر به رفتار چوب – لغزشی (stick-slip behavior) می‌شود. هنگامی که مرزهای صفحه قفل شده باشد، ادامهٔ حرکت نسبی بین صفحات منجر به افزایش تنش و در نتیجه افزایش انرژی انباشته در توده‌های نزدیک سطح گسل می‌شود. این افزایش ادامه می‌یابد تا زمانی که تنش افزایش یافته به اندازه‌ای کافی برسد و از طریق شکستن ناهمواری‌ها، ناگهان از بخش قفل شدهٔ گسل اجازه لغزش بیابد و انرژی ذخیره‌شده را آزاد کند. این انرژی به صورت [امواج لرزه‌ای](/wiki/%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "امواج لرزه‌ای") آزاد شده و تابیده شدن گرمای اصطکاکی سطح گسل، و شکستن سنگ آزاد می‌شود که در نتیجه باعث ایجاد زمین‌لرزه می‌شود. این روند تدریجی ساخت تنش و کرنش که موجب شکست ناگهانی و تولید زمین‌لرزه است به عنوان نگرهٔ بازگشت کشسان (elastic rebound theory) خوانده می‌شود. تخمین زده می‌شود که تنها ۱۰ درصد یا کمتر، از کل انرژی زلزله به صورت انرژی لرزه‌ای آزاد می‌شود. بیشترین بخش انرژی زلزله صرف شکستگی سنگ‌ها یا تبدیل به حرارت تولید شده توسط اصطکاک می‌شود؛ بنابراین، زمین لرزه انرژی [کرنشی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%86%D8%B4 "کرنش") نهفتهٔ کشسانی زمین نزدیک گسل را کاهش می‌دهد و [درجه حرارت](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87_%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AA "درجه حرارت") آن را افزایش می‌دهد، اگرچه این تغییرات نسبت به جریان همرفت و رسانایی گرمای خارج شده از اعماق زمین ناچیز است.

زمین‌لرزه بر اثر شکستن ناگهانی سنگ‌های درون زمین اتفاق می‌افتد.

### زمین‌لرزه‌های القایی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=8 "ویرایش بخش: زمین‌لرزه‌های القایی")\]

اگرچه اکثر زمین‌لرزه ها منشأ تکتونیکی و طبیعی دارند ولی تعداد قابل توجهی از زمین‌لرزه ها نیز منشأ غیرتکتونیکی دارند که به عنوان زمین‌لرزه‌های القایی یا زمین‌لرزه‌های با عامل مصنوعی شناخته می‌شوند. در ایران با وجود میادین نفتی و گازی زیاد، معادن فعال، سدهای بزرگ و منابع زمین گرمایی هنوز به درستی ویژگی‌های لرزه‌خیزی القایی این مناطق شناخته نشده‌است. رشته کوه زاگرس میزبان یکی از بزرگ‌ترین ذخایر هیدروکربنی کره زمین می‌باشد و میدان‌های گازی و نفتی متعددی در این منطقه در حال فعالیت و استخراج هستند.[\[۱۱\]](#cite_note-:0-11) وجود تعداد بالای میدان‌های هیدروکربنی و استخراج از آنها و همچنین فعالیت طبیعی زمین‌ساختی در زاگرس، این کوهزایی را به یک نمونه بی‌همتا در کره زمین تبدیل کرده‌است. مطالعه‌ای در منطقه زاگرس نشان داده گرچه زاگرس از دیدگاه زمین‌ساختی به عنوان منطقه فعال دسته‌بندی می‌شود، اما استخراج از ذخایر هیدروکربنی نیز باعث وقوع زمین‌لرزه‌های القایی در این ناحیه می‌شود.[\[۱۱\]](#cite_note-:0-11)

### انواع گسل زمین‌لرزه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=9 "ویرایش بخش: انواع گسل زمین‌لرزه")\]

سه نوع عمده از گسل وجود دارد که ممکن است موجب زمین‌لرزه بشوند: نرمال، معکوس (محوری) و ضربه‌ای\-لغزشی. گسل‌های نرمال و معکوس نمونه‌هایی از شیب \- لغزش هستند، که در آن [جابه جایی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D9%87_%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C "جابه جایی") در امتداد گسل در جهت شیب و حرکت بر روی آن‌ها شامل مؤلّفهٔ عمودی می‌شود. گسل نرمال عمدتاً در حوزه‌هایی رخ می‌دهد که پوسته مانند [مرز واگرا](/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%B2_%D9%88%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7 "مرز واگرا") در حال تمدید شدن است. [گسل معکوس](/wiki/%DA%AF%D8%B3%D9%84_%D9%85%D8%B9%DA%A9%D9%88%D8%B3 "گسل معکوس") در مناطقی که پوسته مانند [مرز همگرا](/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%B2_%D9%87%D9%85%DA%AF%D8%B1%D8%A7 "مرز همگرا") در حال کوتاه شدن است رخ می‌دهد. گسل‌های ضربه‌ای \- لغزشی ساختمان‌های شیب داری دارند که دو طرف گسل به صورت افقی در کنار یکدیگر می‌لغزند؛ مرزهای تبدیلی نوع خاصی از گسل ضربه‌ای – لغزشی هستند. زمین‌لرزه‌های بسیاری ناشی از جنبش در گسل‌هایی هستند که شامل هر دو نوع شیب \- لغزش و ضربه‌ای\- لغزشی است، این لغزش به عنوان مورب شناخته شده‌است.

### زمین‌لرزه‌های دور از مرزهای صفحه‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=10 "ویرایش بخش: زمین‌لرزه‌های دور از مرزهای صفحه‌ها")\]

از آنجایی که مرزهای صفحه‌ها در درون [سنگ کره](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D9%87 "سنگ‌کره") قاره‌ها رخ می‌دهد، تغییر شکل در منطقه‌ای بسیار بزرگ‌تر از مرز صفحه پخش شده‌است. مانند تبدیل قاره‌ای گسل سان آندریاس، بسیاری از زمین لرزه‌ها به دور از مرز صفحه رخ می‌دهند و به گونه‌های توسعه یافته در منطقه وسیع‌تری از تغییر شکل ناشی از نا‌منظمی در رابطه با گسل ردیابی هستند (به عنوان مثال منطقه «بزرگ خم».) زلزله نورتریج با جنبش در رانش کوه درون چنین منطقه‌ای در ارتباط بود. مثال دیگر مرز صفحه همگرا و به‌شدت مایل بین پلیت عربی و اوراسیا است که بخشی از شمال غربی [کوه‌های زاگرس](/wiki/%DA%A9%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3 "کوه‌های زاگرس") می‌باشد. تغییر شکل در ارتباط با مرز این صفحه به پوستهٔ تقریباً خالص که جنبش‌های عمود بر مرز در منطقه وسیعی در جنوب غربی و حرکات تقریباً خالص ضربه‌ای\- لغزشی در امتداد گسل‌های اصلی نزدیک به مرز واقعی صفحه‌ها تقسیم می‌شود. این توسط [مکانیسم کانونی](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85_%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "مکانیسم کانونی") زمین لرزه نشان داده‌است.
همه صفحات تکتونیکی میدان تنش داخلی ناشی از تعاملات خود با صفحات مجاور و بارگیری یا تخلیه رسوبی دارند. (به عنوان مثال deglaciation.) این تنش‌ها ممکن است برای ایجاد شکست در امتداد گسل صفحه‌های موجود کافی باشند، و زلزله‌های میان صفحه‌ای را ظاهر کنند.

### کانون-کم عمق و کانون-عمیق زلزله

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=11 "ویرایش بخش: کانون-کم عمق و کانون-عمیق زلزله")\]

اکثر زلزله تکتونیکی در [حلقه آتش](/wiki/%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87_%D8%A2%D8%AA%D8%B4 "حلقه آتش") درعمقی کمتراز ده‌ها کیلومتر ناشی می‌شوند. زلزله‌های درعمق کمتر از ۷۰ کیلومتر به عنوان زمین لرزه‌ها ی کانون-کم عمق [طبقه‌بندی](/wiki/%D8%B7%D8%A8%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C "طبقه‌بندی") می‌شوند، در حالی که با [فاصله کانونی](/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%B5%D9%84%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "فاصله کانونی") بین ۷۰ و ۳۰۰ کیلومتر معمولاً 'کانون-میانی ' یا 'زلزله متوسط عمق' نامیده می‌شوند. در مناطق فرورانش، جایی که [پوسته اقیانوسی](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3%DB%8C "پوسته اقیانوسی") مسن تر و سردتر در بشقاب تکتونیکی دیگر می‌رود، زلزله‌ها ممکن است در عمق بسیار بیشتری (در محدوده ۳۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر) رخ دهند. این نواحی مرتعش فعال همراه با [فرورانش](/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4 "فرورانش") به عنوان مناطق (Wadati - Benioff) شناخته شده‌است. کانون-عمیق زلزله‌ها در عمق زیاد می‌باشند که در آن ناحیه، سنگ کره با توجه به درجه حرارت بالا و فشار دیگر شکننده نیست. مکانیسم احتمالی برای نسل کانون-عمیق زلزله‌ها ناشی از اولین تحت تغییر فاز به ساختار صلبی است.

### زلزله‌ها و فعالیت‌های آتشفشانی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=12 "ویرایش بخش: زلزله‌ها و فعالیت‌های آتشفشانی")\]

بعضی از زلزله‌ها در مناطق آتشفشانی رخ می‌دهند، آن‌ها توسط حرکت ماگما در آتشفشان‌ها ایجاد می‌شوند. چنین زلزله‌هایی می‌توانند به عنوان هشدار دهنده‌ای زود هنگام [فوران آتشفشانی](/wiki/%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "فوران آتشفشانی") را خبر دهند، مانند زلزله‌ها در طول فوران [کوه سنت هلن](/wiki/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D9%87%D9%84%D9%86 "کوه سنت هلن") در ۱۹۸۰. زیاد شدن زلزله‌ها در اطراف یک آتشفشان فعّال می‌تواند به عنوان نشانه‌ای برای قریب‌الوقوع بودن فعالیت آتشفشانی باشد. زیاد شدن فعالیت لرزه‌ای قبل از فوران یک آتشفشان می‌تواند توسط زلزله‌نگارها و دستگاه‌های شیب‌سنج (tiltimeters)ثبت شوند.

#### پس‌لرزه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=13 "ویرایش بخش: پس‌لرزه")\]

پس‌لرزه زلزله‌ای است که پس از زلزله اصلی، (mainshock) رخ می‌دهد. پس لرزه در منطقه همان شوک اصلی است، اما همیشه از لحاظ قدرت کوچکتر است. اگر پس‌لرزه بزرگ‌تر از شوک اصلی باشد، پس‌لرزه به عنوان شوک اصلی و شوک اولیه اصلی به عنوان Aftershock نام‌گذاری می‌شود. پس‌لرزه‌ها زمانی به وجود می‌آیند که پوسته در اطراف صفحه گسل جابه‌جا شده با اثرات شوک اصلی تطبیق داده می‌شود.

#### ازدحام زلزله‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=14 "ویرایش بخش: ازدحام زلزله‌ها")\]

ازدحام زلزله، سلسله‌ای از زمین لرزه‌هاست که در منطقه‌ای خاص در مدت زمان کوتاهی اتفاق می‌افتند. آن‌ها با زلزله‌هایی که به دنبال آن‌ها مجموعه‌ای از پس لرزه‌هاست متفاوتند با توجه به این واقعیت که هیچ‌کدام از تک زمین لرزه‌ها در دنباله شوک اصلی نیست، بنابراین هیچ‌یک از قدرت قابل توجهی بالاتر از دیگران ندارد. نمونه‌ای از ازدحام زلزله، فعالیت [پارک ملی](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9_%D9%85%D9%84%DB%8C "پارک ملی") یلو استون(Yellowstone) در سال۲۰۰۵می‌باشد.

#### طوفان زلزله

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=15 "ویرایش بخش: طوفان زلزله")\]

گاهی اوقات یک سری از زمین لرزه‌ها به صورت طوفان زلزله رخ می‌دهد، که در آن زلزله به گسل پرخوشه ضربه می‌زند، که باعث لرزش یا توزیع مجدّد تنش از زلزله قبلی ارسال شده، می‌شود. مشابه پس لرزه‌ها اما در بخش‌های مجاور گسل، این طوفان‌ها طی سالیان اتفاق می‌افتد، همراه با برخی زلزله‌هایی که به اندازهٔ زلزله‌های اولیه مخرب‌اند. چنین الگویی در دنبالهٔ زلزله‌ها در [گسل شمال آناتولی](/wiki/%DA%AF%D8%B3%D9%84_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A2%D9%86%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C "گسل شمال آناتولی") در ترکیه در قرن ۲۰ مشاهده شد و برای خوشه‌های غیرعادی قدیمی از زلزله بزرگ در [خاور میانه](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87 "خاور میانه") استنباط شد.

## حجم و تعداد دفعات وقوع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=16 "ویرایش بخش: حجم و تعداد دفعات وقوع")\]

حدود ۵۰۰٬۰۰۰ زمین‌لرزه در هر سال وجود دارد که از این تعداد ۱۰۰٬۰۰۰ تا می‌تواند احساس شود. زمین‌لرزهٔ کوچک به‌طور مداوم در سراسر جهان در مناطقی مانند کالیفرنیا و آلاسکا، [ایالات متحده](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%87 "ایالات متحده") همچنین در گواتمالا، شیلی، پرو، اندونزی، ایران، پاکستان، آزورس در پرتغال، ترکیه، نیوزیلند، یونان، [ایتالیا](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7 "ایتالیا") و ژاپن رخ می‌دهد، اما زمین‌لرزه می‌تواند، تقریباً در هر نقطه‌ای رخ دهد، از جمله نیویورک، لندن و استرالیا. زمین لرزهٔ بزرگتر کمتر اتفاق می‌افتد، رابطه به صورت نمایی است؛ برای مثال، تقریباً ده برابر از زمین‌لرزه‌های بزرگتر از شدت ۴ در یک دوره زمانی خاص نسبت به زمین‌لرزه‌های بزرگتر از شدت ۵ رخ می‌دهد. در (لرزه‌خیزی کم) انگلستان، به عنوان مثال، محاسبه شده‌است که عود به‌طور متوسط عبارت اند از: زمین‌لرزه ۳٫۷ \-\- ۴٫۶ در هر سال، زمین‌لرزه ۴٫۷ \-\- ۵٫۵ هر ۱۰ سال، و زمین‌لرزه ۵٫۶ یا بالاتر در هر ۱۰۰ سال است. این نمونه‌ای از قانون گوتنبرگ\- ریشتر است.
تعداد ایستگاه‌های لرزه‌ای از حدود ۳۵۰ در سال ۱۹۳۱ امروزه به هزارها از افزایش یافته‌است. نتیجتاً، تعداد بیشتری زمین‌لرزه نسبت به گذشته منتشر می‌شود، اما این به دلیل بهبود [ابزار اندازه‌گیری](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C "ابزار اندازه‌گیری") است نه به دلیل افزایش تعداد زمین‌لرزه‌ها. (USGS) تخمین می‌زند که از سال ۱۹۰۰ تا به حال به‌طور متوسط ۱۸ زلزله بزرگ (قدر ۷٫۰–۷٫۹) و یک زلزله خیلی بزرگ (قدر ۸٫۰ یا بیشتر) در هر سال وجود داشته‌است، و این نسبت تقریباً ثابت بوده‌است. در سال‌های اخیر، تعداد زمین‌لرزه‌های بزرگ در هر سال کاهش یافته‌است، اگرچه این نتیجهٔ نوسانات آماری است، نه از روند سیستماتیک. آمار دقیق بیشتر در اندازه و تعداد زمین‌لرزه‌ها، از (USGS) در دسترس است.
بسیاری از زمین‌لرزه‌های جهان (۹۰ ٪ و ۸۱ ٪ از بزرگ‌ترین) در طول ۰۰۰٬۴۰ کیلومتر، منطقه نعل اسبی شکل به نام کمربند زمین‌لرزه سیرکم پاسیفیک(circum-Pacific seismic belt)، که همچنین به عنوان زنگ آتش [اقیانوس آرام](/wiki/%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85 "اقیانوس آرام") شناخته شده، اتفاق می‌افتند؛ که در اکثر نقاط با [صفحهٔ اقیانوس آرام](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85 "صفحهٔ اقیانوس آرام") هم‌مرز است. زمین‌لرزه‌های بزرگ تمایل دارند در طول مرز صفحه‌های دیگر نیز رخ دهند: مثلاً در امتداد کوه‌های هیمالیا.
با رشد سریع شهرهای بزرگ مانند مکزیکوسیتی، توکیو و تهران، در مناطق پر خطر زمین‌لرزه، برخی از زلزله‌شناسان هشدار می‌دهند که ممکن است زمین‌لرزه زندگی تا حداکثر ۳ میلیون نفر را بگیرد.

زمین‌لرزه‌ها توسط حرکت صفحات زمین‌ساختی زمین ایجاد می‌شود، فعالیت‌های انسانی نیز می‌تواند زمین‌لرزه تولید کند. چهار گونه فعالیت‌های اصلی در این پدیده مشارکت می‌کنند: احداث [سدها](/wiki/%D8%B3%D8%AF "سد") و ساختمان‌های بزرگ، حفاری و تزریق مایع به داخل چاه، استخراج از معادن [زغال‌سنگ](/wiki/%D8%B2%D8%BA%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF "زغال‌سنگ")، و استخراج [نفت](/wiki/%D9%86%D9%81%D8%AA "نفت").

شاید بهترین نمونه شناخته شده [زمین‌لرزه سال ۲۰۰۸](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%B3%DB%8C%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86_(%DB%B2%DB%B0%DB%B0%DB%B8) "زمین‌لرزه سیچوان (۲۰۰۸)") در استان [سیچوان](/wiki/%D8%B3%DB%8C%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86 "سیچوان") [چین](/wiki/%DA%86%DB%8C%D9%86 "چین") است، این لرزش منجر به ۲۲۷۶۹، نفر تلفات شد و نوزدهمین زمین‌لرزه مرگبار در تمام دوران‌ها بوده‌است. باور بر این است که سد زیپینگو (Zipingpu)، زیر فشار گسل ۱۶۵۰ فوت (۵۰۳ متر) نوسان یافته؛ این فشار احتمالاً قدرت زمین‌لرزه را افزایش داده و سرعت حرکت گسل را شتا بخشیده‌است. همچنین بزرگ‌ترین زمین‌لرزه‌ای که در تاریخ [استرالیا](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7 "استرالیا") روی داد، توسط بشر القا شده بود؛ از طریق استخراج از معادن زغال‌سنگ. شهر نیوکاسل بر بخش بزرگی از مناطق استخراج معادن زغال‌سنگ ساخته شده‌بود. زمین‌لرزه از گسلی که به خاطر استخراج میلیون‌ها تن [سنگ معدن](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86 "سنگ معدن") ایجاد شده‌بود، تولید شد.

در سال ۲۰۱۱ میلادی، وقوع تعداد ۱۱ زمین‌لرزه نامعمول در شهر [یانگ استون](/w/index.php?title=%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86_(%D8%A7%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%88)&action=edit&redlink=1 "یانگ استون (اوهایو) (صفحه وجود ندارد)") در [ایالت اوهایوی](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%84%D8%AA_%D8%A7%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%88 "ایالت اوهایو") [آمریکا](/wiki/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 "آمریکا") باعث شد که پژوهشگران به این نتیجه برسند که فعالیت‌های اکتشاف گاز و تزریق مایع به درون [لایه‌های زمین](/wiki/%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "لایه‌های زمین") در آن منطقه باعث فشار بر لایه‌ها و عامل بروز زمین‌لرزه شده‌اند.[\[۱۲\]](#cite_note-12)

## اندازه‌گیری شدت و محل زمین‌لرزه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=17 "ویرایش بخش: اندازه‌گیری شدت و محل زمین‌لرزه")\]

زمین‌لرزه را می‌توان توسط لرزه‌نگار(seismometers) تا فواصل بسیار بزرگ ثبت کرد، چرا که امواج لرزه‌ای حتی از داخل زمین هم می‌گذرند. قدر مطلق اندازهٔ زمین‌لرزه مطابق قرارداد توسط اعداد در مقیاس قدر گشتاور (که قبلاً در مقیاس ریشتر، از قدر ۷ باعث آسیب جدی و بزرگ بیشتر مناطق گزارش شده)، در حالی که احساس قدر با استفاده از [مقیاس مرکالی](/wiki/%D9%85%D9%82%DB%8C%D8%A7%D8%B3_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%84%DB%8C "مقیاس مرکالی") گزارش می‌شود. هر لرزش انواع امواج لرزه‌ای را تولید می‌کند که با سرعت‌های مختلف از داخل سنگ می‌گذرند: امواج طولی P (امواج ضربه‌ای یا فشاری) امواج عرضی S (هر دو امواج بدن) و امواج سطحی مختلف (امواج ریلی). سرعت انتشار امواج لرزه‌ای حاصل از محدوده تقریبی ۳ [کیلومتر بر ثانیه](/w/index.php?title=%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D8%A8%D8%B1_%D8%AB%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87&action=edit&redlink=1 "کیلومتر بر ثانیه (صفحه وجود ندارد)") تا ۱۳ کیلومتر بر ثانیه، بسته به تراکم و کشش از مقدار میانه تغییر می‌کند. در داخل کره زمین امواج ضربه‌ای یا P بسیار سریع تر از امواج S حرکت می‌کنند. (تقریباً ۱٫۷: ۱). تفاوت در زمان سفر امواج از کانون به رصدخانه برای اندازه‌گیری فاصله است و می‌تواند منابع لرزه و ساختار درون زمین را نشان دهد. همچنین عمق کانون (hypocenter) را می‌توان به‌طور تقریبی محاسبه کرد.
قانون کلی: به‌طور متوسط، فاصله (کیلومتر) به زمین‌لرزه برابر است با زمان (ثانیه) بین امواج P و S. انحراف خفیف به دلیل ناهمگن بودن لایه‌های زیرسطحی زمین است.

## آثار زمین‌لرزه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=18 "ویرایش بخش: آثار زمین‌لرزه")\]

برخی از آثار زمین‌لرزه به شرح زیر است:

### لرزاندن و گسیختگی زمین

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=19 "ویرایش بخش: لرزاندن و گسیختگی زمین")\]

لرزاندن و گسیختگی زمین اثرات اصلی ایجاد شده توسط زمین‌لرزه هستند، اساساً منجر به آسیب زیاد یا کم ساختمان‌ها و دیگر سازه‌های سفت و سخت می‌شود. شدت عوارض بستگی به ترکیب پیچیدهٔ بزرگی زمین‌لرزه، فاصله از مرکز زمین‌لرزه، شرایط زمین‌شناسی و geomorpholical محل دارد که باعث تقویت یا کاهش انتشار امواج می‌شود. تکان زمین را با [شتاب زمین](/wiki/%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "شتاب زمین") اندازه می‌گیرند.
ویژگی‌های خاص زمین‌شناسی، geomorphological و geostructural محل می‌توانند میزان لرزش زمین را حتی در زمین‌لرزه‌های کم شدت افزایش دهند. این اثر، سایت یا تقویت محلی نامیده شده‌است. اصولاً به دلیل انتقال حرکت لرزه‌ای از خاک سخت به خاک سطحی نرم، تمرکز و ذخیرهٔ انرژی لرزه‌ای در کانون به علت نوعی تنظیم هندسی می‌باشد.
گسیختگی زمین در واقع شکستن آشکار و جابجایی سطح کره زمین در طول گسل است که ممکن است در مورد زمین‌لرزه بزرگ مترها باشد. گسیختگی زمین خطر بزرگی برای سازه‌های مهندسی بزرگ مانند سدها، پل‌ها و ایستگاه‌های [قدرت هسته‌ای](/wiki/%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "قدرت هسته‌ای") است در نتیجه نیاز به [نقشه‌برداری](/wiki/%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C "نقشه‌برداری") دقیق از گسل‌های موجود برای شناسایی هر گونه احتمال شکستن سطح زمین در طول مدت عمر سازه وجود دارد.

### رانش زمین و بهمن

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=20 "ویرایش بخش: رانش زمین و بهمن")\]

زمین‌لرزه، همراه با طوفان شدید، فعالیت آتشفشانی، برخورد موج ساحلی، و [آتش‌سوزی](/wiki/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C "آتش‌سوزی") بزرگ، می‌تواند منجر به عدم ثبات شیب زمین و خطر بزرگی در زمین‌شناسی شود. خطر [زمین لغزش](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86_%D9%84%D8%BA%D8%B2%D8%B4 "زمین لغزش") حتی ممکن است در حالی که پرسنل اورژانس اقدام به نجات می‌کنند باقی بماند.

### آتش

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=21 "ویرایش بخش: آتش")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Sfearthquake3b.jpg/250px-Sfearthquake3b.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sfearthquake3b.jpg) نمایی از [زمین‌لرزه ۱۹۰۶ سانفرانسیسکو](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%DB%B1%DB%B9%DB%B0%DB%B6_%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%B3%DA%A9%D9%88 "زمین‌لرزه ۱۹۰۶ سانفرانسیسکو") که باعث آتش‌سوزی و مرگ بین ۷۰۰ تا ۳۰۰۰ نفر شده بود.

زمین‌لرزه می‌تواند با صدمه زدن به قدرت برق یا خطوط گاز منجر به آتش‌سوزی شود. در صورت صدمه به شبکه آبرسانی و از دست دادن فشار، جلوگیری از گسترش آتش نیز ممکن است مشکل شود. برای مثال، مرگ و میر در زمین‌لرزه ۱۹۰۶ [سان فرانسیسکو](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%B3%DA%A9%D9%88 "سان فرانسیسکو") بیشتر توسط آتش‌سوزی بود تا از زمین‌لرزه.

### روانگرایی خاک

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=22 "ویرایش بخش: روانگرایی خاک")\]

روانگرایی خاک یا شبیه به مایع عمل کردن خاک وقتی رخ می‌دهد که، به خاطر تکانها، دانه‌های مواد اشباع شده با آب (مانند شن و ماسه) به‌طور موقت استحکام خود را از دست داده و از شکل جامد به حالت روان تبدیل شوند. [روانگرایی خاک](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%DA%A9 "روان‌گرایی خاک") می‌تواند ساختارهای سفت و سخت، مانند ساختمان‌ها و پل‌ها را، کج کند یا به ساختارهای فرورونده تبدیل کند. برای مثال، در زلزله ۱۹۶۴ آلاسکا، روانگرایی خاک باعث شد ساختمان‌های بسیاری در زمین فروروند و در نهایت به روی خود فرو بریزند.

### [سونامی](/wiki/%D8%B3%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C "سونامی")

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=23 "ویرایش بخش: سونامی")\]

سونامی، موج‌هایی با طول بلند، امواج طولانی مدت دریا هستند که توسط حرکت ناگهانی حجم زیادی از آب تولید می‌شوند. در اقیانوس فاصله بین فاکتورهای اوج موج می‌تواند ۱۰۰ کیلومتر فراتر، و دوره‌های موج می‌تواند از پنج دقیقه تا یک ساعت متفاوت باشد. چنین سونامی، ۶۰۰–۸۰۰ کیلومتر در ساعت، بسته به عمق آب حرکت می‌کند. امواج بزرگ تولیدشده توسط زمین‌لرزه یا زمین لغزش زیر دریایی می‌تواند در نزدیکی مناطق ساحلی در عرض چند دقیقه تاخت‌وتاز کند. سونامی همچنین می‌تواند هزاران کیلومتر در سراسر اقیانوس حرکت کند و ساعت‌ها بعد از زمین‌لرزه‌ای که آن را تولید کرده، سواحل دور را تخریب کند.
در حالت عادی، زمین‌لرزه فرورانش کمتر از قدر ۷٫۵ در [مقیاس ریشتر](/wiki/%D9%85%D9%82%DB%8C%D8%A7%D8%B3_%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1 "مقیاس ریشتر") سونامی ایجاد نمی‌کند، هر چند برخی از این موارد ثبت شده‌است. بیشتر سونامی‌های مخرب توسط زمین‌لرزه با بیشتر از بزرگی ۷٫۵ ریشتر ایجاد می‌شود.

### سیل

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=24 "ویرایش بخش: سیل")\]

سیل سرریز شدن هر مقدار آب است که به زمین می‌رسد. سیل معمولاً هنگامی رخ می‌دهد که حجم آب داخل بستر، مثلاً رودخانه یا دریاچه، بیش از ظرفیت کل آن شود، و در نتیجه مقداری [آب جاری](/wiki/%D8%A2%D8%A8_%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C "آب جاری") شود و در خارج از محیط طبیعی بستر قرار بگیرد. با این حال، اگر سد آسیب ببیند سیل اثرات ثانویهٔ زمین‌لرزه است. زمین‌لرزه ممکن است موجب ریزش خاک کوه شود و جریان رودخانه را مسدود کند که علت سیل شود.
زمین در زیر دریاچه Sarez در [تاجیکستان](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "تاجیکستان") در معرض خطر سیل عظیمی است اگر سد ناشی از ریزش تشکیل شده توسط زمین‌لرزه، معروف به سد Usoi به هنگام زمین‌لرزه‌های آینده شکسته شود. پیش‌بینی می‌شود سیل می‌تواند بر زندگی حدود ۵ میلیون نفر تأثیر بگذارد.

### نیروهای جزر

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=25 "ویرایش بخش: نیروهای جزر")\]

پژوهش‌ها نشان داده‌است ارتباط قوی بین نیروهای کشندی یا همان جزر و مدی کوچک و لرزش‌های غیر آتشفشانی وجود دارد.

### اثرات بشر

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=26 "ویرایش بخش: اثرات بشر")\]

زمین‌لرزه ممکن است منجر به بیماری، فقدان نیازهای اساسی، از دست دادن زندگی، حق بیمه بالاتر، صدمه به اموال عمومی، آسیب جاده و پل و فروپاشی یا منجر به سقوط در آینده ساختمان‌ها شود. زمین‌لرزه همچنین می‌توانید فوران‌های آتشفشانی، که سبب بروز مشکلات آتی هستند را ایجاد کند؛ به عنوان مثال، صدمه قابل توجه به محصولات، همان‌طور که در سال معروف به «بدون تابستان» (۱۸۱۶) اتفاق افتاد.

## عوامل مؤثر در شدت تخریب

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=27 "ویرایش بخش: عوامل مؤثر در شدت تخریب")\]

1. شدت و بزرگای زمین‌لرزه
2. فاصله کانون عمقی زمین‌لرزه از سطح زمین (ژرفای زمین لرزه)
3. فاصله کانون زمین‌لرزه تا مناطق مسکونی
4. [تراکم جمعیت](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA "تراکم جمعیت") در مناطق زلزله‌زده
5. مدت زمان وقوع زمین‌لرزه

به عبارتی زمین‌لرزه چند ثانیه طول می‌کشد (دوام زمین‌لرزه)

1. ساعت وقوع زمین‌لرزه (زمین‌لرزه چه موقعی از شبانه روز رخ داده‌است)
2. نوع امواج تولیدی توسط زمین‌لرزه
3. میزان شتاب ایجادشده توسط زمین‌لرزه

## زمین لرزه‌های ثبت شده بر پایهٔ بزرگی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=28 "ویرایش بخش: زمین لرزه‌های ثبت شده بر پایهٔ بزرگی")\]

زمین لرزه‌های ثبت شده بر پایهٔ بزرگی به این شرح می‌باشند:

رتبهتاریخمحلبزرگی
۱۲۲ مه ۱۹۶۰[والدیویا \- شیلی](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%DB%B1%DB%B9%DB%B6%DB%B0_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%A7 "زمین‌لرزه ۱۹۶۰ والدیویا")۹٫۵
۲۲۷ مارس ۱۹۶۴[آلاسکا \- ایالات متحده آمریکا](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%DB%B1%DB%B9%DB%B6%DB%B4_%D8%A2%D9%84%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%A7 "زمین‌لرزه ۱۹۶۴ آلاسکا")۹٫۲
۳۲۶ دسامبر ۲۰۰۴[سوماترا \- اندونزی](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D9%88_%D8%B3%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C_%DB%B2%DB%B0%DB%B0%DB%B4_%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%87%D9%86%D8%AF "زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۰۴ اقیانوس هند")۹٫۱
۴۴ نوامبر ۱۹۵۲[کامچاتکا \- روسیه](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%DB%B1%DB%B9%DB%B5%DB%B2_%DA%A9%D8%A7%D9%85%DA%86%D8%A7%D8%AA%DA%A9%D8%A7 "زمین‌لرزه ۱۹۵۲ کامچاتکا")۹٫۰
۵۱۱ مارس ۲۰۱۱[توهوکو \- ژاپن](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D9%88_%D8%B3%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C_%DB%B2%DB%B0%DB%B1%DB%B1_%D8%AA%D9%88%D9%87%D9%88%DA%A9%D9%88 "زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۱۱ توهوکو")۹٫۰[\[۱۳\]](#cite_note-13)

## آمادگی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=29 "ویرایش بخش: آمادگی")\]

به منظور تعیین احتمال فعالیت‌های [لرزه‌نگاری](/wiki/%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C "لرزه‌نگاری") آینده، زمین شناسان و دانشمندان سنگ‌های منطقه را بررسی می‌کنند تا تعیین کنند اگر سنگ‌ها به نظر «فشرده» می‌رسد. مطالعهٔ گسل‌های یک منطقه به مطالعهٔ زمان سپری شده برای تشکیل فشار کافی برای وقوع زلزله توسط گسل نیز به عنوان یک تکنیک پیش‌بینی، کمک می‌کند. اندازه‌گیری‌ها بر اساس میزان انرژی کرنش انباشته در گسل در هر سال، زمان سپری شده از آخرین زلزله بزرگ، و انرژی و قدرت آخرین زلزله بنا می‌شوند. تمام این حقایق به دانشمندان اجازه می‌دهد میزان فشار لازم برای ایجاد گسل زلزله را تعیین کنند. اگرچه این روش بسیار مفید است، آن را تا به حال تنها در [گسل سان آندریاس](/wiki/%DA%AF%D8%B3%D9%84_%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3 "گسل سان آندریاس") [کالیفرنیا](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%B1%D9%86%DB%8C%D8%A7 "کالیفرنیا") اجرا کرده‌اند.
امروزه راه‌هایی برای محافظت و آماده‌سازی محل‌های احتمالی زمین لرزه از آسیب شدید وجود دارد که از طریق فرایندهای زیر است: مهندسی زلزله، آمادگی دربرابر زلزله، ایمنی لرزه‌ای خانواده، دایر کردن تجهیزات لرزه‌ای (از جمله اتصالات، مواد و روش‌های خاص)، خطر زلزله، کاهش حرکت زمین لرزه، و پیش‌بینی زلزله. مقاوم‌سازی لرزه‌ای این است که ساختارهای موجود را نسبت به فعالیت‌های زمین لرزه، حرکت زمین یا شکست خاک ناشی از زلزله مقاوم تر و بهتر کند. با درک بهتر از تقاضا لرزه‌ای در سازه‌ها و با تجربه‌های اخیر زمین لرزه‌های بزرگ در نزدیکی مراکز شهری، نیاز به مقاوم‌سازی لرزه‌ای هرچه بیشتر است. قبل از معرفی کدهای مدرن لرزه در اواخر ۱۹۶۰ برای [کشورهای توسعه یافته](/wiki/%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87 "کشورهای توسعه یافته") ( [آمریکا](/wiki/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 "آمریکا")، [ژاپن](/wiki/%DA%98%D8%A7%D9%BE%D9%86 "ژاپن") و …) و در اواخر ۱۹۷۰ برای بسیاری از دیگر نقاط جهان ( [ترکیه](/wiki/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87 "ترکیه")، [چین](/wiki/%DA%86%DB%8C%D9%86 "چین") و …)، سازه‌های بسیاری بدون جزئیات کافی برای محافظت و تقویت لرزه‌ای طراحی شده بودند. با در نظر گرفتن مشکل قریب‌الوقوع، کارهای تحقیقاتی مختلفی انجام گرفت. علاوه بر این، دستورالعمل‌های فنی برای ارزیابی لرزه‌ای، در سراسر جهان ایجاد و بازسازی شده‌اند و به چاپ رسیده‌اند—مانند ASCE - SEI ۴۱ و دستورالعمل انجمن مهندسی زلزله نیوزیلند (NZSEE).

## تاریخ

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=30 "ویرایش بخش: تاریخ")\]

### پیش از [قرون میانه](/wiki/%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87 "قرون میانه")

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=31 "ویرایش بخش: پیش از قرون میانه")\]

از زمان [آناکساگوراس](/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3 "آناکساگوراس") فیلسوف یونانی در قرن ۵ پیش از میلاد تا قرن ۱۴ میلادی، زمین لرزه معمولاً نسبت داده می‌شد به «هوا (بخار) در حفرات از زمین». تالس (۶۲۵–۵۴۷ پیش از میلاد) تنها کسی است که به‌طور مستند معتقد بود که زمین لرزه توسط تنش میان زمین و آب تولید می‌شود. نظریه‌های دیگری هم وجود داشت، از جمله فیلسوف یونانی آناکساماین(۵۸۵–۵۲۶ پیش از میلاد) باورداشت که شیب قسمت کوتاه از خشکی و [رطوبت](/wiki/%D8%B1%D8%B7%D9%88%D8%A8%D8%AA "رطوبت") فعالیت‌های لرزه‌ای را ناشی می‌شود. دموکریتوس (۴۶۰ – ۳۷۱ پیش از میلاد) به‌طور کلی آب را برای زلزله سرزنش می‌کرد. پلینی ارشد کلیسا زلزله را «رعد و برق زیر زمینی» نامید. در ایران نیز عقایدی در مورد زلزله عنوان شده که برخی پندارآمیز و برخی دیگر، مانند اندیشه‌های [ابن سینا](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%A7 "ابن سینا") و بیرونی، مبتنی بر تعقل است.[\[۱۴\]](#cite_note-14)

## بزرگی زمین‌لرزه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=32 "ویرایش بخش: بزرگی زمین‌لرزه")\]

بزرگی زمین‌لرزه را به صورت زیر تعریف می‌کنند:

بزرگی زلزله، M برابر [لگاریتم](/wiki/%D9%84%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AA%D9%85 "لگاریتم") در [پایه](/wiki/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87 "پایه") ده [دامنه](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87 "دامنه") حداکثر (برحسب میکرون) حرکت، A، است که توسط [لرزه‌سنج](/wiki/%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AC "لرزه‌سنج") استاندارد [ووداندرسون](/w/index.php?title=%D9%88%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%86&action=edit&redlink=1 "ووداندرسون (صفحه وجود ندارد)") در فاصله صد کیلومتری از [مرکز زلزله](/wiki/%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2_%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84%D9%87 "مرکز زلزله") ثبت شده‌باشد.

- M = Log(10) A

همچنین، جهت تعیین [انرژی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "انرژی") آزاد شده توسط هر زلزله رابطه‌ای توسط [ریشتر](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1 "ریشتر") – [گوتنبرگ](/wiki/%DA%AF%D9%88%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%B1%DA%AF "گوتنبرگ") در سال ۱۹۵۶ ارائه گردید که میزان [انرژی آزاد](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF "انرژی آزاد") شده در [کانون زلزله](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84%D9%87 "کانون زلزله") بر حسب ارگ (erg) و بزرگی آن "M" مشخص می‌نماید.

- Log E =۱۱٫۸ + ۱٫۵ M

با یک محاسبه ساده می‌توان نشان داد که با افزایش یک درجه‌ای اندازه [بزرگی زلزله](/wiki/%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%DB%8C_%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84%D9%87 "بزرگی زلزله")، مقدار انرژی آزاد شده تقریباً ۳۲ برابر می‌گردد.

## انواع زلزله

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=33 "ویرایش بخش: انواع زلزله")\]

زلزله‌ها از دید جهت آزاد شدن انرژی به دو گونهٔ [افقی](/w/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C&action=edit&redlink=1 "افقی (صفحه وجود ندارد)") و [عمودی](/wiki/%D8%B9%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C "عمودی") تقسیم‌بندی می‌شوند. خرابی‌های عمده و وسیع معمولاً بر اثر زلزله‌هایی از نوع افقی صورت می‌پذیرند. چرا که اغلب بناها در برابر بارهای عمودی مقاومت کافی دارند.

براساس میزان خرابی به وجود آمده زلزله‌ها به دوازده درجه بر مبنای [مرکالی](/wiki/%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%84%DB%8C "مرکالی") تقسیم می‌گردند.ولی در اصل انرژی خارج شده زمین لرزه است و از چه عمق امواج می آید اگر در عمق
8کیلومتری و امواج ۶ریشتر باشد قوی است و باعث خرابی زیادی می‌شود.

## ثبت زلزله‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=34 "ویرایش بخش: ثبت زلزله‌ها")\]

به منظور ثبت زلزله‌ها از دستگاهی به نام [لرزه سنج](/wiki/%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%B3%D9%86%D8%AC "لرزه سنج") یا [شتاب نگار](/wiki/%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1 "شتاب نگار") استفاده‌می‌شود. داده‌های به دست آمده از این دستگاه یا به صورت یک سری از اعداد بیانگر شتاب است که به صورت (شتاب \- زمان) دسته‌بندی شده‌اند یا صرفاً یک سری اعداد بیانگر شتاب زمین است. در این مورد اخیر در ابتدای داده‌ها اشاره می‌گردد که فاصله زمانی این داده‌ها چند ثانیه‌است. داده‌های زلزله‌های ایران از وبگاه [مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن](/wiki/%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2_%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86 "مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن")[\[۱۵\]](#cite_note-15) قابل دریافت است.

## جستارهای وابسته

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=35 "ویرایش بخش: جستارهای وابسته")\]

- [فیزیک زمین](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "فیزیک زمین")
- [لرزه‌شناسی](/wiki/%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "لرزه‌شناسی")
- [زمین‌شناسی](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زمین‌شناسی")
- [تکتونیک صفحه‌ای](/wiki/%D8%AA%DA%A9%D8%AA%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "تکتونیک صفحه‌ای")
- [مهندسی زلزله](/wiki/%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C_%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84%D9%87 "مهندسی زلزله")
- [کمربندهای زمین‌لرزه](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&redlink=1 "کمربندهای زمین‌لرزه (صفحه وجود ندارد)")
- [گسل‌های زمین‌شناسی](/w/index.php?title=%DA%AF%D8%B3%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C&action=edit&redlink=1 "گسل‌های زمین‌شناسی (صفحه وجود ندارد)")
- [هری فیلدینگ رید](/wiki/%D9%87%D8%B1%DB%8C_%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86%DA%AF_%D8%B1%DB%8C%D8%AF "هری فیلدینگ رید")
- [آمادگی در برابر زمین‌لرزه](/wiki/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "آمادگی در برابر زمین‌لرزه")

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=36 "ویرایش بخش: منابع")\]

01. [↑](#cite_ref-1)[«20 Largest Earthquakes in the World»](https://www.usgs.gov/natural-hazards/earthquake-hazards/science/20-largest-earthquakes-world?qt-science_center_objects=0#qt-science_center_objects). _www.usgs.gov_. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۱۶.
02. ↑ [۲٫۰](#cite_ref-:لغت‌نامه_دهخدا_2-0)[۲٫۱](#cite_ref-:لغت‌نامه_دهخدا_2-1)[«معنی بومهن»](https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%87%D9%86). _موسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی_. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۱۸.
03. [↑](#cite_ref-3)[«Seismic Waves»](https://web.archive.org/web/20171010052753/http://www.colorado.edu/physics/phys2900/homepages/Marianne.Hogan/waves.html). دانشگاه کلورادو. بایگانی‌شده از [اصلی](https://www.colorado.edu/physics/phys2900/homepages/Marianne.Hogan/waves.html) در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷.
04. ↑ [۴٫۰](#cite_ref-unicef.org_4-0)[۴٫۱](#cite_ref-unicef.org_4-1)[۴٫۲](#cite_ref-unicef.org_4-2)[«نسخه آرشیو شده»](https://web.archive.org/web/20130430233842/http://www.unicef.org/iran/fa/children_youth_2438.html). بایگانی‌شده از [اصلی](http://www.unicef.org/iran/fa/children_youth_2438.html) در ۳۰ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۳.
05. ↑ [۵٫۰](#cite_ref-sbmuyazdan_5-0)[۵٫۱](#cite_ref-sbmuyazdan_5-1)[۵٫۲](#cite_ref-sbmuyazdan_5-2)[۵٫۳](#cite_ref-sbmuyazdan_5-3)[۵٫۴](#cite_ref-sbmuyazdan_5-4)[۵٫۵](#cite_ref-sbmuyazdan_5-5)[«سلامت در حوادث و بلایا»](http://ghn.sbmu.ac.ir/uploads/فایل_زلزله.ppt). دکتر مریم یزدان پناه. [بایگانی‌شده](https://web.archive.org/web/20171227040137/http://ghn.sbmu.ac.ir/uploads/فایل_زلزله.ppt) از روی نسخه اصلی در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۹.
06. ↑ [۶٫۰](#cite_ref-iiees.ac.ir_6-0)[۶٫۱](#cite_ref-iiees.ac.ir_6-1)[۶٫۲](#cite_ref-iiees.ac.ir_6-2)[۶٫۳](#cite_ref-iiees.ac.ir_6-3)[۶٫۴](#cite_ref-iiees.ac.ir_6-4)[«نسخه آرشیو شده»](https://web.archive.org/web/20130618035838/http://www.iiees.ac.ir/iiees/pubedu/learning_2_3.html). بایگانی‌شده از [اصلی](http://www.iiees.ac.ir/iiees/pubedu/learning_2_3.html) در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۳.
07. [↑](#cite_ref-7)[«نسخه آرشیو شده»](https://web.archive.org/web/20130423035813/http://www1.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100872960307). بایگانی‌شده از [اصلی](http://www1.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100872960307) در ۲۳ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۳.
08. ↑ [۸٫۰](#cite_ref-washington_edu_8-0)[۸٫۱](#cite_ref-washington_edu_8-1)[۸٫۲](#cite_ref-washington_edu_8-2)[۸٫۳](#cite_ref-washington_edu_8-3)[«What NOT to do during an earthquake»](https://web.archive.org/web/20151117041813/https://www.washington.edu/uwem/preparedness/know-your-hazards/earthquake/what-not-to-do-during-an-earthquake/). [دانشگاه واشینگتن](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%88%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%86%DA%AF%D8%AA%D9%86 "دانشگاه واشینگتن"). بایگانی‌شده از [اصلی](https://www.washington.edu/uwem/preparedness/know-your-hazards/earthquake/what-not-to-do-during-an-earthquake/) در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۷.
09. ↑ [۹٫۰](#cite_ref-rai.ir_9-0)[۹٫۱](#cite_ref-rai.ir_9-1)[۹٫۲](#cite_ref-rai.ir_9-2)[۹٫۳](#cite_ref-rai.ir_9-3)[«نسخه آرشیو شده»](https://web.archive.org/web/20160304121345/http://www.rai.ir/Site.aspx?ParTree=A09040101M1511). بایگانی‌شده از [اصلی](http://www.rai.ir/Site.aspx?ParTree=A09040101M1511) در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۳.
10. [↑](#cite_ref-10)بی‌بی‌سی فارسی
11. ↑ [۱۱٫۰](#cite_ref-:0_11-0)[۱۱٫۱](#cite_ref-:0_11-1)Jamalreyhani, Mohammadreza; Pousse‐Beltran, Léa; Büyükakpınar, Pınar; Cesca, Simone; Nissen, Edwin; Ghods, Abdolreza; López‐Comino, José Ángel; Rezapour, Mehdi; Najafi, Mahdi (December 2021). ["The 2019–2020 Khalili (Iran) Earthquake Sequence—Anthropogenic Seismicity in the Zagros Simply Folded Belt?"](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2021JB022797). _Journal of Geophysical Research: Solid Earth_ (به انگلیسی). **126** (12). [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1029/2021JB022797](https://doi.org/10.1029%2F2021JB022797). [ISSN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "شماره استاندارد بین‌المللی پیایند") [2169-9313](//www.worldcat.org/issn/2169-9313). [PMC](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF_%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84 "پاب‌مد سنترال") [9285018](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9285018). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [35846502](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35846502).`{{cite journal}}`: نگهداری یادکرد:فرمت پارامتر PMC ( [link](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF:%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%B1_PMC "رده:نگهداری یادکرد:فرمت پارامتر PMC"))
12. [↑](#cite_ref-12)[«استخراج گاز "باعث زمین‌لرزه می‌شود"»](http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/01/201212320420444446.html). الجزیره انگلیسی. دریافت‌شده در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۲.
13. [↑](#cite_ref-13)[«NewScience»](http://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2011/03/powerful-japan-quake-sparks-ts.html).
14. [↑](#cite_ref-14)برجیان، حبیب، زمین لرزه در پندار و اندیشه ایرانی، نامه فرهنگستان، شماره ۳۲، ۱۳۸۶، صص ۶–۲۷. [\[۱\]](https://www.academia.edu/8074724/_Earthquake_in_Persian_Beliefs_and_Legends_in_Persian_).
15. [↑](#cite_ref-15)[«وبگاه مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن»](https://web.archive.org/web/20170520233659/http://www.bhrc.ac.ir/). بایگانی‌شده از [اصلی](http://www.bhrc.ac.ir/) در ۲۰ مه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۷.

## پیوند به بیرون

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&action=edit&section=37 "ویرایش بخش: پیوند به بیرون")\]

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/34px-Wikiquote-logo.svg.png)

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به _**[زمین‌لرزه](https://fa.wikiquote.org/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "q:زمین‌لرزه")**_ در ویکی‌گفتاورد موجود است.

- [پدیده زلزله](http://www.vojoudi.com/earthquake/education/lesson_06_per.htm)، مهدی وجودی
- [انواع گوناگون امواج زلزله](http://allshookup.org/quakes/wavetype.htm)(انگلیسی)
- [بی‌بی‌سی فارسی \- چگونگی وقوع زلزله](https://www.bbc.co.uk/persian/world/2010/04/100416_flash_earthquake.shtml)
- [وبگاه لرزه‌جوی earthquaketrack.com](http://earthquaketrack.com/) (با تأخیر چندساعته)

- [ن](/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C&action=edit&redlink=1 "الگو:فاجعه‌های طبیعی (صفحه وجود ندارد)")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:فاجعه‌های طبیعی (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:فاجعه‌های طبیعی")

[بلایای طبیعی](/wiki/%D8%A8%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C "بلایای طبیعی") · [فهرست بر پایه شمار تلفات](/w/index.php?title=List_of_natural_disasters_by_death_toll&action=edit&redlink=1 "List of natural disasters by death toll (صفحه وجود ندارد)")

زمین‌شناختی

[حرکت‌های توده‌ای](/wiki/%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "حرکت‌های توده‌ای")

- [زمین‌لغزش](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%BA%D8%B2%D8%B4 "زمین‌لغزش")
- [ریزش بهمن](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D8%B4_%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86 "ریزش بهمن")
- [جریان گل](/wiki/%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D9%84 "جریان گل")
- [جریان واریزه](/wiki/%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%87 "جریان واریزه")
  - [گل‌رود](/wiki/%DA%AF%D9%84%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D8%AF "گل‌رود")

زمین‌لرزه

( [فهرست](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "فهرست زمین‌لرزه‌ها"))

- [Seismic hazard](/w/index.php?title=Seismic_hazard&action=edit&redlink=1 "Seismic hazard (صفحه وجود ندارد)")
- [Seismic risk](/w/index.php?title=Seismic_risk&action=edit&redlink=1 "Seismic risk (صفحه وجود ندارد)")
- [روان‌گرایی خاک](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%DA%A9 "روان‌گرایی خاک")

[فوران آتشفشانی](/wiki/%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "فوران آتشفشانی")

- [جریان آذرآواری](/wiki/%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C "جریان آذرآواری")
- [خاکستر آتشفشانی](/wiki/%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "خاکستر آتشفشانی")

[فرسایش طبیعی](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4 "فرسایش")

- [گودال](/wiki/%DA%AF%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%84 "گودال")

آب‌شناختی

[سیل](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%84 "سیل")

( [فهرست](/w/index.php?title=List_of_floods&action=edit&redlink=1 "List of floods (صفحه وجود ندارد)"))

- [سیل ساحلی](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%84_%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D9%84%DB%8C "سیل ساحلی")
- [سیل ناگهانی](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%84_%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C "سیل ناگهانی")
- [خیزآب](/wiki/%D8%AE%DB%8C%D8%B2%D8%A2%D8%A8 "خیزآب")

دیگر

- [سونامی](/wiki/%D8%B3%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C "سونامی")
  - [کلان‌سونامی](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C "کلان‌سونامی")
- [Limnic eruption](/w/index.php?title=Limnic_eruption&action=edit&redlink=1 "Limnic eruption (صفحه وجود ندارد)")

هواشناختی

دما

- [موج سرما](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7 "موج سرما")
- [توفان یخ](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%81%D8%A7%D9%86_%DB%8C%D8%AE "توفان یخ")
- [تگرگ](/wiki/%D8%AA%DA%AF%D8%B1%DA%AF "تگرگ")
- [موج گرما](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC_%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7 "موج گرما")

[خشکسالی](/wiki/%D8%AE%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C "خشکسالی")

- [کلان‌خشکسالی](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%AE%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C "کلان‌خشکسالی")

توفان‌های چرخه‌ای

- [توفان تندری](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "توفان تندری")
- [پیچند](/wiki/%D9%BE%DB%8C%DA%86%D9%86%D8%AF "پیچند")
- [توفند](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%81%D9%86%D8%AF "توفند")
- [تیفون](/wiki/%D8%AA%DB%8C%D9%81%D9%88%D9%86 "تیفون")

دیگر

- [آتش‌سوزی جنگل](/wiki/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84 "آتش‌سوزی جنگل")
  - [توفان آتش](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%AA%D8%B4 "توفان آتش")

فضایی

- [جرم نزدیک به زمین بالقوه خطرناک](/wiki/%D8%AC%D8%B1%D9%85_%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%87_%D8%AE%D8%B7%D8%B1%D9%86%D8%A7%DA%A9 "جرم نزدیک به زمین بالقوه خطرناک")
- [رویداد برخوردی](/wiki/%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C "رویداد برخوردی")
- [بارش شهابی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4_%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8%DB%8C "بارش شهابی")
- [طوفان ژئومغناطیسی](/wiki/%D8%B7%D9%88%D9%81%D8%A7%D9%86_%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%85%D8%BA%D9%86%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B3%DB%8C "طوفان ژئومغناطیسی")
- [شراره خورشیدی](/wiki/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%DB%8C "شراره خورشیدی")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "الگو:زمین")
- [ب](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "بحث الگو:زمین")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:زمین")

عنوان‌های در ارتباط با [زمین](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "زمین")

تاریخ

- [سن زمین](/wiki/%D8%B3%D9%86_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "سن زمین")
- [تاریخ فرگشت هستی](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C "تاریخ فرگشت هستی")
- [Faint young Sun paradox](/w/index.php?title=Faint_young_Sun_paradox&action=edit&redlink=1 "Faint young Sun paradox (صفحه وجود ندارد)")
- [تشکیل و تکامل منظومه شمسی](/wiki/%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84_%D9%88_%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84_%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87_%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C "تشکیل و تکامل منظومه شمسی")
- [آینده زمین](/wiki/%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "آینده زمین")
- [فرضیه گایا](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87_%DA%AF%D8%A7%DB%8C%D8%A7 "فرضیه گایا")
- [مقیاس زمانی زمین‌شناسی](/wiki/%D9%85%D9%82%DB%8C%D8%A7%D8%B3_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "مقیاس زمانی زمین‌شناسی")
- [تاریخ زمین‌شناختی زمین](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "تاریخ زمین‌شناختی زمین")
- [تاریخ زمین](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "تاریخ زمین")
- [سیر زمانی تاریخ فرگشتی حیات](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "سیر زمانی تاریخ فرگشتی حیات")

[جغرافیا](/wiki/%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7 "جغرافیا")

و [زمین‌شناسی](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زمین‌شناسی")

- [Clairaut's theorem](/w/index.php?title=Clairaut%27s_theorem&action=edit&redlink=1 "Clairaut's theorem (صفحه وجود ندارد)")
- [قاره‌ها‌](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%87 "قاره")
- زمین‌لرزه
- [هواشناسي](/wiki/%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A "هواشناسي")
- [Equatorial bulge](/w/index.php?title=Equatorial_bulge&action=edit&redlink=1 "Equatorial bulge (صفحه وجود ندارد)")
- [Extremes on Earth](/w/index.php?title=Extremes_on_Earth&action=edit&redlink=1 "Extremes on Earth (صفحه وجود ندارد)")
- [Geology of solar terrestrial planets](/w/index.php?title=Geology_of_solar_terrestrial_planets&action=edit&redlink=1 "Geology of solar terrestrial planets (صفحه وجود ندارد)")
- [زمین‌ساخت صفحه‌ای](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "زمین‌ساخت صفحه‌ای")
- [ساختار زمین](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "ساختار زمین")
- [فهرست مناطق زمانی](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C "فهرست مناطق زمانی")

بوم‌شناسی

- [روز زمین](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "روز زمین")
- [Gaia philosophy](/w/index.php?title=Gaia_philosophy&action=edit&redlink=1 "Gaia philosophy (صفحه وجود ندارد)")
- [گرم‌شدن زمین](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "گرم‌شدن زمین")
- [مردم‌زاد](/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF "مردم‌زاد")
- [Millennium Ecosystem Assessment](/w/index.php?title=Millennium_Ecosystem_Assessment&action=edit&redlink=1 "Millennium Ecosystem Assessment (صفحه وجود ندارد)")

[تصویربرداری](/wiki/%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "تصویربرداری ماهواره‌ای")

- [Bhuvan](/w/index.php?title=Bhuvan&action=edit&redlink=1 "Bhuvan (صفحه وجود ندارد)")
- [بینگ مپس](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D9%86%DA%AF_%D9%85%D9%BE%D8%B3&action=edit&redlink=1 "بینگ مپس (صفحه وجود ندارد)")
- [گوگل ارت](/wiki/%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B1%D8%AA "گوگل ارت")
- [گوگل مپس](/wiki/%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84_%D9%85%D9%BE%D8%B3 "گوگل مپس")
- [ناسا ورلد ویند](/wiki/%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7_%D9%88%D8%B1%D9%84%D8%AF_%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF "ناسا ورلد ویند")
- [اپن‌استریت‌مپ](/wiki/%D8%A7%D9%BE%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%85%D9%BE "اپن‌استریت‌مپ")
- [Ovi Maps](/w/index.php?title=Ovi_Maps&action=edit&redlink=1 "Ovi Maps (صفحه وجود ندارد)")
- [سنجش از دور](/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AC%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%D9%88%D8%B1 "سنجش از دور")
- [یاهو! مپس](/w/index.php?title=%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88!_%D9%85%D9%BE%D8%B3&action=edit&redlink=1 "یاهو! مپس (صفحه وجود ندارد)")

هنر، فرهنگ

و جامعه

- [زمین در فرهنگ](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF&action=edit&redlink=1 "زمین در فرهنگ (صفحه وجود ندارد)")
- [Earth in fiction](/w/index.php?title=Earth_in_fiction&action=edit&redlink=1 "Earth in fiction (صفحه وجود ندارد)")
- [زمین](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "زمین")
- [زمین تخت](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AA%D8%AE%D8%AA "زمین تخت") and [Hollow Earth](/w/index.php?title=Hollow_Earth&action=edit&redlink=1 "Hollow Earth (صفحه وجود ندارد)")
- [تاریخ جهان](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 "تاریخ جهان")
- [حقوق بین‌الملل](/wiki/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84 "حقوق بین‌الملل")
- [هنر چشم‌انداز](/w/index.php?title=%D9%87%D9%86%D8%B1_%DA%86%D8%B4%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2&action=edit&redlink=1 "هنر چشم‌انداز (صفحه وجود ندارد)")
- [فهرست کشورهای جهان بر اساس الفبای فارسی](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A8%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C "فهرست کشورهای جهان بر اساس الفبای فارسی")
- [اقتصاد جهانی](/wiki/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C "اقتصاد جهانی")

دین

و حکمت

- [اسطوره‌های آفرینش](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%B4 "اسطوره‌های آفرینش")
- [آفرینش‌گرایی](/wiki/%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%B4%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C "آفرینش‌گرایی")
- [الهه مادر](/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%87_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 "الهه مادر")
- [Gaia (Ancient Greece)](/wiki/%DA%AF%D8%A7%DB%8C%D8%A7_(%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87) "گایا (افسانه)")
- [New Age Gaian](/w/index.php?title=New_Age_Gaian&action=edit&redlink=1 "New Age Gaian (صفحه وجود ندارد)")
- [Planetary Logos (Theosophy)](/w/index.php?title=Spiritual_Hierarchy&action=edit&redlink=1 "Spiritual Hierarchy (صفحه وجود ندارد)")
- [ترا](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7_(%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1) "ترا (اساطیر)")

- [درگاه زمین‌شناسی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "درگاه:زمین‌شناسی")
- [درگاه منظومه شمسی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87_%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C "درگاه:منظومه شمسی")

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=زمین‌لرزه&oldid=39833503](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=زمین‌لرزه&oldid=39833503)»

[رده‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [خطرهای زمین‌شناختی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%B7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C "رده:خطرهای زمین‌شناختی")
- [زمین‌لرزه‌ها](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "رده:زمین‌لرزه‌ها")
- [سنگ‌کره](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D9%87 "رده:سنگ‌کره")
- [لرزه‌شناسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "رده:لرزه‌شناسی")
- [مهندسی زمین‌لرزه](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87 "رده:مهندسی زمین‌لرزه")

رده‌های پنهان:

- [صفحه‌هایی که از یادکرد وب با پارامتر وضعیت پیوند استفاده می‌کنند](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%DA%A9%D9%87_%D8%A7%D8%B2_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF_%D9%88%D8%A8_%D8%A8%D8%A7_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF "رده:صفحه‌هایی که از یادکرد وب با پارامتر وضعیت پیوند استفاده می‌کنند")
- [نگهداری یادکرد:فرمت پارامتر PMC](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF:%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%AA_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%B1_PMC "رده:نگهداری یادکرد:فرمت پارامتر PMC")
- [یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی")
- [مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی")
- [همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%87%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9 "رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع")
- [ویکی‌سازی رباتیک](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "رده:ویکی‌سازی رباتیک")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴ ساعت ‏۱۱:۱۱ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)