مذهب ایران باستان - دانشنامۀ تاریخ جهان - World History Encyclopedia
باور مذهبی در ایران باستان ایمان و اعتقادی چند ایزدی بوده است که بصورت تقریبی با آنچه امروزه به عنوان اسطوره شناسی ایران باستان شناخته می شود مطابقت دارد.
پارس
این مذهب از قبل در بین اقوام ایلام ی و شوش یان وجود داشته و باور بر این است که اعتقادات آنان بعدها بر روی شکل گیری مذهب ایران تاثیر گذاشته است. <anchor>پارس</anchor> یان بخشی از مهاجرانی گسترده بودند که شامل قبایلی دیگر از جمله آلان ها، باختری ها، ماد ها، پارتیان و سکاها می شدند که خود را با نام آریا یی خطاب می کردند (به معنی آزاده و شریف، مشخص کننده دسته ای از مردم و نه نژادی خاص). آنان در نزدیکی ایلامیان و در منطقه پارس (که نام قبیله نیز ریشه در آن دارد و امروزه با نام فارس شناخته می شود) ساکن شدند و پس از مدتی کوتاه از اسکانشان آیین های مذهبی نیز شکل گرفتند.
پارس - دانشنامۀ تاریخ جهان
پارس \- دانشنامۀ تاریخ جهان![](https://tracker.metricool.com/c3po.jpg?hash=583da8995f3bf53448b13ddf790ada6c)

[به زبان فارسی](/trans/fa/)

[کمک مالی](/donate/?ui_lang=fa)

- [صفحه خانگی](/trans/fa/)
- [به زبان انگلیسی](/)
- [درباره ما](/trans/fa/about/)
- [ورود](/login/)  - [ورود](/login/?ui_lang=fa "Login")
  - [ثبت نام کنید](/register/?ui_lang=fa "Registration")

# پارس

3 روزهای باقی مانده

## جمع آوری کمک هزینه های سرور 2024

به ماموریت ما برای ارائه آموزش رایگان تاریخ به جهان کمک کنید! لطفا کمک کنید و در پوشش هزینه های سرور ما در سال 2024 کمک کنید. با حمایت شما، میلیون ها نفر هر ماه کاملا رایگان در مورد تاریخ یاد می گیرند.

$14856 / $18000

[❤ کمک مالی](/donate/server-costs-2024/?ui_lang=fa&utm_source=whe&utm_medium=fundraiser_header_stripe&utm_campaign=donate_fa)

## محتویات

## تعریف

![Antoine Simonin](/uploads/profile_photos/150-Deathfinger.jpg)

توسط [Antoine Simonin](/user/Deathfinger/ "User Page: Antoine Simonin")، ترجمه شده توسط [Nathalie Choubineh](/user/nathalie.choubineh/ "User Page: Nathalie Choubineh")

منتشر شده در 14 November 2014

در زبان های دیگر موجود است: [انگلیسی](/Persis/), [ايتاليايي](/trans/it/1-13311/persis/), [اسپانيايي](/trans/es/1-13311/persis/)

[![Hercules and Aramaic Inscription from Behistoun (by dynamosquito, CC BY-SA)](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/3143.jpg?v=1694729109)\
\
تندیس هرکول و کهن‌نوشت آرامی بیستون\
\
dynamosquito (CC BY-SA)](/image/3143/hercules-and-aramaic-inscription-from-behistoun/ "Hercules and Aramaic Inscription from Behistoun")

پارس (پِرسیس به یونانی) نام منطقه‌ای باستانی بوده که کم و بیش با استان فارس کنونی در مرکز ایران همپوشانی داشته است. همچنین، پارس (یا پارسه) نام دولتی کوچک در بخش شمالی ایران، هم‌روزگار با پارتیان (یا اشکانیان، 247 پیش از میلاد تا 224 میلادی)، دوران هلنیستی تاریخ یونان (323 تا 31 پیش از میلاد) و دوران امپراتوری تاریخ رُم (27 پیش از میلاد تا 476 میلادی) بوده است. نام پارس را ایرانیانی روی منطقه گذاشتند که در سدۀ هفتم پیش از میلاد در مکانی که تا آن روز انشان نامیده می‌شد، ساکن شدند.

### خِطۀ پارس

خطۀ پارس میهن پارسیان، سرزمین جلگه‌ها و رودها و دشت بزرگی بوده که از کوه‌های [زاگرس](/trans/fa/1-20405/) تا کنارۀ کویر امتداد داشته است. مرکز این خطه تقریبن همان استان فارس بود و از دشت‌های پرآب بین دو لبۀ کوهستانی زاگرس تشکیل می‌شد که در امتدادی افقی از شرق به غرب قرار گرفته بودند. این خطه به خاطر وجود حوزه‌های آبی و دره‌های سرسبز بسیار حاصلخیز بود، و زمین‌های کشاورزی آن با شبکۀ گسترده‌ای از ترعه‌ها و آبراهه‌ها آبیاری می‌شد.

دشت‌های شمال غرب این خطه بیشتر حالت کوهستانی داشتند و ارتفاع بالاتر آنها موجب می‌شد بیشتر از همسایگان جنوب شرقی خود باران بگیرند. در این ارتفاع‌ها جنگل‌های گرمسیری درختان بلوط، نخل خرما، و انار یافت می‌شد.

شهر پاسارگاد در پارس پایتخت قدیم شاهنشاهان ایران بود و شهرت آن با تخت جمشید برابری می‌کرد. در شمال، قدری نزدیک‌تر به دریاچه‌های نمک، شهر انشان قرار گرفته بود که تختگاه باستانی پارسیان و وطن کورش بزرگ (درگذشت حدود 530 پیش از میلاد)، بنیان‌گذار شاهنشاهی ایران، شمرده می‌شد. رودِ مَند در شرق انشان را از دیگر شهرها جدا می‌کرد.

[![All Nations Gate at Persepolis](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/83.jpg?v=1711896123)\
\
دروازه ملل در پرسپولیس\
\
dynamosquito (CC BY-SA)](/image/83/all-nations-gate-at-persepolis/ "All Nations Gate at Persepolis")

### پادشاهی پارس

پادشاهی پارس به نسبت امپراتوری هخامنشی قلمرو کوچکی بود و تا پیش از به قدرت رسیدن پارتیان (اشکانیان) سلسله‌ای از فرمانروایان نیمه‌خودمختار محلی بر آن حکومت‌ می‌کردند.

تاریخ پارس در هاله‌ای از ابهام و نظریه‌پردازی‌های ضد و نقیض فرو رفته، اما تازه‌ترین تحلیل‌ها گویای این هستند که پادشاهی پارس در دوران فرمانروایی سلوکوس اول (305 تا 281 پیش از میلاد) که سلوکیان بر سرزمین پارسیان و تمامی خاورمیانه دست یافته بودند، پا گرفته است. بنا به شواهدی، سلوکوس با یکی از دودمان‌های محلی پارسی هم‌پیمان شد و همین هم‌پیمانی به قدرت گرفتن این دودمان انجامید. فرمانروایان پارسی عنوان «فره‌ترکه» به معنی «آتش‌بان» را می‌گرفتند که هم‌پایۀ فرماندار امروزی یا شهربان جزء (شهرب، ساتراپ) [ایران باستان](/trans/fa/1-18563/) بود. برای تکمیل شدن قدرت آنها حضور یک ساتراپ سلوکی نیز ضرورت داشت که این نوعی رابطۀ همزیستی سیاسی به‌وجود می‌آورد، اما چند و چون دقیق این وضعیت امروزه زیاد روشن نیست.

پارس پس از شکست هخامنشیان از اسکندر مقدونی به یک شهرب یا ساتراپی از امپراتوری سلوکی تبدیل شد و تا رسیدن اشکانیان به قدرت که استقلال پارس و پادشاهان آن از سلوکیان را در پی داشت، تعداد نامشخصی فره‌ترکه بر آن حکومت کردند: بَگداد یکم (بَغداد یا بَگدان، 337 تا 283 پیش از میلاد)، اردشیر یکم، وَهَبَرز (اُبُرِز به یونانی، حدود 270 تا حدود 240 پیش از میلاد)، وادفرداد اول (آتوفراداتیس به یونانی)، و وادفَرداد دوم. از این پادشاهان سکه‌هایی باقی مانده که درمورد جایگاه دینی و سیاسی آنان و روابط‌شان با سلوکیان اطلاع‌هایی به دست می‌دهند. بنا به شواهد، فره‌ترکه‌ها از دست‌نشاندگی خشنود نبودند. پُلیانیوس (7.40) از کشته شدن 3000 مستعمره‌نشین یونانی به دست وَهَبَرز خبر می‌دهد، و استرابون در کتاب 15، فصل 2، بند 34، می‌گوید که وادفَرداد در میانۀ سدۀ دوم پیش از میلاد با دیدن شکست‌های پی در پی سلوکیان از اشکانیان و نیز نیروهای کشورگشای رُم استقلال پارس را اعلام کرد.

پلینی، تاریخ‌نویس رُمی، در _تاریخ طبیعی_، فصل 6، بند 152، پایان سلطۀ سلوکیان و پیدایش شاهان پارس در قالب حکومتی وابستۀ اشکانیان را چنین تعریف می‌کند که وقتی آنتیوخوس سوم سلوکی (آنتیوخوس بزرگ، 241 تا 187 پیش از میلاد) به قدرت رسید، فردی یونانی به نام آلکساندر (اسکندر) را به شهربانی پارس گماشت، که برادرش مُلُن (Molon) نیز شهرب ماد بود. آلکساندر از روی جوانی به سودای گرفتن تاج و تخت از آنتیوخوس سوم افتاد و به کمک برادرش در سال‌های 222 تا 220 پیش از میلاد شورشی سراسری در شهرب‌های فرازین (علیا) به راه انداخت (پلی‌بیوس کتاب پنجم، فصل 40، بند 6 تا فصل 53، بند 12). مُلُن و آلکساندر سرانجام شکست خوردند و دست به خودکشی زدند (پلی‌بیوس کتاب پنجم، فصل 53، بند 9)، و پس از آن آنتیوخوس سوم یکی از دبیران بلندپایۀ سپاه خود به نام تیخُن (Tychon) را فرستاد «تا اختیار کل ناحیۀ خلیج فارس را به دست بگیرد».

پس از این شورش، عنوان فره‌ترکه از روی سکه‌های وادفَرداد دوم و یک پادشاه نامعلوم دیگر حذف می‌شود و داریان اول، نخستین پادشاه فارس که با حمایت فرهاد دوم اشکانی پس از 132 پیش از میلاد به فرمانروایی رسید، روی سکه‌های خود عنوان «مَلِک» را جایگزین «فره‌ترکه» کرد.

وقتی سرانجام امپراتوری سلوکی در 141 پیش از میلاد به دست مهرداد اول اشکانی (حدود 171 تا 138 پیش از میلاد) برافتاد، اشکانیان شاهان پارس را، مثل بسیاری دیگر از فرمانروایان محلی قلمروهای کوچک [میان‌رودان](/trans/fa/1-34/)، همچنان به عنوان خراجگزار خود نگه داشتند و به آنان اجازه دادند به استفاده از عنوان «مَلِک» ادامه دهند. اما در سال 211 یا 212 میلادی یکی از همین شاهان پارس، اردشیر پسر بابک و نوادۀ ساسان، بر ضد اشکانیان سر به شورش برداشت و سرانجام با شکست دادن اردوان ششم اشکانی (فرمانروایی حدود 213 تا 224 میلادی) قلمروهای پارس و اشکانی را یکپارچه کرد و شاهنشاهی ساسانی را بنیان گذاشت و خود با عنوان «شاهنشاه ایران» بر تخت نشست.

دربارۀ جنبه‌های فرهنگی و زندگی اجتماعی در پادشاهی پارس دانسته‌ها بسیار ناچیز است. مرکز حکومت شاهان پارس شهر استخر (به معنی دژ یا سنگر)، معروف به تخت طاووس، بود که در نزدیکی تخت جمشید در درۀ رود سیوند قرار داشت. پادشاهان پارس نشانه‌هایی از نفوذ فرهنگ هلنی (یونانی) روی سکه‌های خود و چند نمونۀ انگشت‌شمار دیگر از هنر تصویری به جا گذاشته‌اند که یادآور‌هایی از هنر هخامنشی را نیز در خود دارند.

دستگاه دیوانی پارس احتمالن شبیه همانی بوده که ساسانیان در آغاز حکومت خود داشتند و در آن پادشاه در قلۀ هرم قدرت قرار می‌گرفت و دستورهای خود را به مسئولان عالی‌رتبه منتقل می‌کرد. به هر صورت، میراث پادشاهی پارس را بیش از همه در عناصر فرهنگ ساسانی می‌توان سراغ کرد، هرچند که بسیاری از جنبه‌های مهم فرهنگ آنان همچنان ناشناخته باقی مانده است.

[حذف آگهی ها](/membership/?utm_source=whe&utm_medium=remove_ads_button_fa&utm_campaign=membership)

آگهی ها

## منابع

- [Planhol, X. d, â€œFars. I.Geographyâ€, Encyclopaedia Iranica, online edition, 2009](http://www.iranicaonline.org/articles/fars-i "Planhol, X. d, â€œFars. I.Geographyâ€, Encyclopaedia Iranica, online edition, 2009"), accessed 1 Dec 2016.
- [WiesehÃ¶fer, J, â€œPersis; kings ofâ€, Encyclopaedia Iranica, online edition, 2009](http://www.iranicaonline.org/articles/persis-kings-of "WiesehÃ¶fer, J, â€œPersis; kings ofâ€, Encyclopaedia Iranica, online edition, 2009"), accessed 1 Dec 2016.
- Engels, D. "A new Frataraka chronology." _LATOMUS. Revue d'Ã©tudes latines_, vol.72, 2013, pp. p. 28-82.
- Sarkosh Curtis, V. "The Frataraka coins of Persis: bridging the gap between Achaemenid and Sasanian Persia." _The World of Achaemenid Persia:History, Art and Society in Iran and the Ancient Near East_, Bruxelles 2010, pp. p. 379-396.
- [Susan Sherwin-White. _From Samarkhand to Sardis._ University of California Press, 1993, p. 76-77.](/books/0520081838/)

دانشنامه تاریخ جهانی یک همکار آمازون است و برای خرید کتاب واجد شرایط، کمیسیون کسب می کند.

## دربارۀ مترجم

[Nathalie Choubineh](/user/nathalie.choubineh/ "Nathalie Choubineh")

[Nathalie Choubineh](/user/nathalie.choubineh/ "Nathalie Choubineh")

ناتالی چوبینه مترجم و پژوهشگر مستقل رقص در جهان باستان با گرایش یونان و خاور نزدیک باستان است. او آثاری در زمینۀ رقص باستان، قوم‌موسیقی‌شناسی، و ادبیات منتشر کرده، و عاشق یادگیری و انتقال آموخته‌ها است.

[Nathalie Choubineh](https://www.facebook.com/nathalie.choubineh/ "Nathalie Choubineh")[Nathalie Choubineh](https://www.linkedin.com/in/nathalie-choubineh-035a8451/ "Nathalie Choubineh")[Nathalie M Choubineh](https://reading.academia.edu/NathalieChoubineh "Nathalie M Choubineh")

## دربارۀ نویسنده

[Antoine Simonin](/user/Deathfinger/ "Antoine Simonin")

[Antoine Simonin](/user/Deathfinger/ "Antoine Simonin")

شیفتۀ تاریخ باستانی آسیای مرکزی. مسئول پشتیبانی وبگاه از بلخ تا تاکسیلا. از کارکنان پروژۀ «اروپا باربارُروم».

[Antoine Simonin](https://www.linkedin.com/in/antoine-simonin/52/685/a9a/e "Antoine Simonin")

## مطالب مرتبط

فیلترها:

همه

تعاریف108

مقالات33

[![ایران باستان](https://www.worldhistory.org/img/c/p/360x202/147.jpg?v=1722769983)\
\
تعریف \
\
**ایران باستان**\
\
ایران باستان (یا «سرزمین پارس» در محل کنونی کشور ایران) از قدیمی‌ترین...](/trans/fa/1-18563/) [![شاهنشاهی اشکانی (پارت)](https://www.worldhistory.org/img/c/p/360x202/10835.jpg?v=1721515450)\
\
تعریف \
\
**شاهنشاهی اشکانی (پارت)**\
\
اشکانیان (پارتیان) از سال ۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی بر قلمرو...](/trans/fa/1-18370/) [![حکومت در ایران باستان](https://www.worldhistory.org/img/c/p/360x202/1183.jpg?v=1722532023)\
\
تعریف \
\
**حکومت در ایران باستان**\
\
حکومت در ایران باستان بر اساس سامانۀ اداری کاربردی‌ای شکل می‌گرفت...](/trans/fa/1-18564/) [![یادداشتی بر پادشاهان هخامنشی](https://www.worldhistory.org/img/c/p/360x202/11957.jpg?v=1700100363)\
\
مقاله \
\
**یادداشتی بر پادشاهان هخامنشی**\
\
امپراطوری هخامنشی (۵۵۰\- ۳۳۰ ق.م) اولین موجودیت سیاسی عظیم پارسی...](/trans/fa/2-1518/) [![مقدونیه](https://www.worldhistory.org/img/c/p/360x202/3185.jpg?v=1725950701-1725950719)\
\
تعریف \
\
**مقدونیه**\
\
مقدونیه یک کشور پادشاهی‌ باستانی در شمال شبه‌جزیرۀ یونان بود، که...](/trans/fa/1-386/) [![تیسفون](https://www.worldhistory.org/img/c/p/360x202/11782.jpg?v=1722769985)\
\
تعریف \
\
**تیسفون**\
\
تیسفون شهری باستانی و مرکزی تجاری در ساحل شرقی رود دجله بود که...](/trans/fa/1-474/)

**1**2345678910بعدی ›انتها، آخرین »

## ارجاع به این مطلب

#### منبع نویسی به سبک اِی پی اِی

Simonin, A. (2014, November 14). [پارس \[Persis\]](https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-13311/).
(N. Choubineh, مترجم). _World History Encyclopedia_. برگرفته از https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-13311/

#### منبع نویسی به سبک شیکاگ

Simonin, Antoine. " [پارس](https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-13311/)."
ترجمه شده توسط Nathalie Choubineh. _World History Encyclopedia_. تاریخ آخرین تغیی November 14, 2014.
https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-13311/.

#### منبع نویسی به سبک اِم اِل اِی

Simonin, Antoine. " [پارس](https://www.worldhistory.org/Persis/)."
ترجمه شده توسط Nathalie Choubineh. _World History Encyclopedia_. World History Encyclopedia, 14 Nov 2014. پایگاه اینترنتی. 12 Sep 2024.

## مجوز و کپی رایت

نوشتۀ [Antoine Simonin](/user/Deathfinger/ "User Page: Antoine Simonin"), تاریخ انتشار 14 November 2014. دارنده کپی رایت این محتوا را تحت مجوز زیر منتشر کرده است: [Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike](https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.fa). خواهشمندیم توجه داشته باشید که پیوند محتوای این صفحه به بیرون ممکن است نیاز به مجوزی با شرایط متفاوت داشته باشد

[حذف آگهی ها](/membership/?utm_source=whe&utm_medium=remove_ads_button_fa&utm_campaign=membership)

آگهی ها

[حذف آگهی ها](/membership/?utm_source=whe&utm_medium=remove_ads_button_fa&utm_campaign=membership)

آگهی ها

## کمک به ما

**ما یک نهاد غیرانتفاعی هستیم**

تلاش ما جذب و گسترش علاقۀ همگانی به میراث فرهنگی بشر و بالا بردن سطح دانش و آگاهی از تاریخ در سراسر جهان است لطفا از دائرةالمعارف تاریخ جهان حمایت کنید. متشکرم!

[کمک مالی](/donate/?ui_lang=fa&utm_campaign=donate_fa&utm_source=whe&utm_medium=sidebar_fa) [عضویت](/membership/?utm_campaign=membership&utm_source=whe&utm_medium=sidebar_fa)

[حذف آگهی ها](/membership/?utm_source=whe&utm_medium=remove_ads_button_fa&utm_campaign=membership)

آگهی ها

بسیاری از موسسات آموزشی ما را توصیه می کنند، از جمله [دانشگاه آکسفورد](https://www.conted.ox.ac.uk/about/curious-minds-explore).
نشریه ما برای استفاده آموزشی توسط Com [mon Sense Education](https://www.commonsense.org/education/website/world-history-encyclopedia)، [Internet Scout (دانشگاه ویسکانسین)،](https://scout.wisc.edu/report/2017/1020) [Merlot (دانشگاه ایالتی کالیفرنیا)](https://www.merlot.org/merlot/viewCompositeReview.htm?id=1270309)، [OER Commons](https://www.oercommons.org/courses/world-history-encyclopedia) و [مجله کتابخانه مدرسه](https://www.slj.com/?detailStory=unbury-the-past-apps-and-websites-for-exploring-ancient-worlds-mix-it-up).
لطفا توجه داشته باشید که برخی از این توصیه ها تحت نام قدیمی ما، دانشنامه تاریخ باستان ذکر شده است.

**ماموریت ما**
تلاش ما جذب و گسترش علاقۀ همگانی به میراث فرهنگی بشر و بالا بردن سطح دانش و آگاهی از تاریخ در سراسر جهان است

**ما را دنبال کنید (![UK Flag](/template/images/icons/flags_png/United-Kingdom.png))** [Facebook](https://link.worldhistory.org/facebook "Follow us on Facebook") [Follow us on Twitter](https://link.worldhistory.org/twitter "Follow us on Twitter") [Follow us on Pinterest](https://link.worldhistory.org/pinterest "Follow us on Pinterest") [Follow us on Linkedin](https://link.worldhistory.org/linkedin "Follow us on Linkedin") [Follow us on Instagram](https://link.worldhistory.org/instagram "Follow us on Instagram") [Follow us on YouTube](https://link.worldhistory.org/youtube "Follow us on YouTube")

[درباره ما](/trans/fa/about/)• [تنظیمات](/config/fa/)• [تماس (![UK Flag](/template/images/icons/flags_png/United-Kingdom.png))](/static/contact/)• [تبلیغ (![UK Flag](/template/images/icons/flags_png/United-Kingdom.png))](/static/advertise/)• [سیاست حفظ حریم خصوصی (![UK Flag](/template/images/icons/flags_png/United-Kingdom.png))](/privacy/)• [همکاران (![UK Flag](/template/images/icons/flags_png/United-Kingdom.png))](/static/partners/)• [حامیان (![UK Flag](/template/images/icons/flags_png/United-Kingdom.png))](/static/supporters/)

[World History Publishing](/static/contact/) یک شرکت غیرانتفاعی است که در انگلستان ثبت شده است.

[World History Foundation](/static/contact/) یک سازمان غیرانتفاعی است که در کانادا ثبت شده است.

برخی از حقوق محفوظ است (2009-2024) تحت مجوز Creative Commons Attribution-NonCommercial-Sharing Alike، مگر اینکه خلاف آن ذکر شود.

لوگوی دانشنامه تاریخ جهانی یک علامت [تجاری ثبت شده است](https://trademarks.ipo.gov.uk/ipo-tmcase/page/Results/1/UK00003762855).

**شریک برجسته** [![UNESCO Archives](/images/partners/unesco_archives_white.png)](https://unesdoc.unesco.org/archives "UNESCO Digital Archives")