اخترشناسی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
اخترشناسی یا ستاره‌شناسی یا نُجوم به علم بررسی موقعیت، تغییرات، حرکت و ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی «اشیای آسمانی» از جمله ستاره‌ها، سیاره‌ها، دنباله‌دارها، ...
غول قرمز
ویژگی‌های ستاره و سرنوشت آن به جرم اولیه ستاره بستگی دارد. هرچه جرم اولیه بیشتر بوده باشد، سرعت مصرف سوخت هیدروژن در هسته و درخشندگی آن بیشتر است. با گذشت زمان، هیدروژن موجود در هسته کاملاً مصرف شده و به هلیوم تبدیل می‌شود. با توقف فرایند همجوشی، نیروی رو به خارج فشار گاز (ناشی از تابش هسته) از بین رفته و غلبه نیروی گرانش باعث در هم فشرده شدن هسته می‌شود. ستاره در حالی که هسته آن متراکم تر می‌شود، لایه‌های خارجی خود را به بیرون می‌راند. با گسترش لایه‌های خارجی، ستاره به صورت <anchor>غول قرمز</anchor> درمی آید. اگر دمای موجود در هسته به اندازهٔ کافی بالا باشد، فرایند همجوشی هلیوم آغاز می‌شود. ستاره‌های بسیار پرجرم می‌توانند با گداخت عناصر سنگین تر از هلیوم مراحل تکاملی بعدی را هم طی کنند.
غول سرخ - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
غول سرخ \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱چگونگی عملکرد](#چگونگی_عملکرد)
- [۲خورشید به عنوان غول سرخ در آینده](#خورشید_به_عنوان_غول_سرخ_در_آینده)
- [۳تغییرات خورشید](#تغییرات_خورشید)
- [۴منابع](#منابع)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# غول سرخ

۷۸ زبان

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Rooireus "Rooireus–آفریکانس")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Chiganta_roya "Chiganta roya–آراگونی")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%82_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%B1 "عملاق أحمر–عربی")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Xigante_colorada "Xigante colorada–آستوری")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Q%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1_n%C9%99h%C9%99ngl%C9%99r "Qırmızı nəhənglər–ترکی آذربایجانی")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D1%8B%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D1%8B_%D0%B3%D1%96%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%82 "Чырвоны гігант–بلاروسی")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD_%D0%B3%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%82 "Червен гигант–بلغاری")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%A4_%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%AC "লোহিত দানব–بنگالی")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Crveni_div "Crveni div–بوسنیایی")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Gegant_vermell "Gegant vermell–کاتالان")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/%C4%8Cerven%C3%BD_obr "Červený obr–چکی")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%C4%95%D1%80%D0%BB%C4%95_%D0%B3%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%82 "Хĕрлĕ гигант–چوواشی")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Cawr_coch "Cawr coch–ولزی")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/R%C3%B8d_k%C3%A6mpe "Rød kæmpe–دانمارکی")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Roter_Riese "Roter Riese–آلمانی")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/D%C3%AAwo_s%C3%BBr "Dêwo sûr–Zazaki")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%81%CF%85%CE%B8%CF%81%CF%8C%CF%82_%CE%B3%CE%AF%CE%B3%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%82 "Ερυθρός γίγαντας–یونانی")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Red_giant "Red giant–انگلیسی")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Ru%C4%9Da_giganto "Ruĝa giganto–اسپرانتو")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Gigante_roja "Gigante roja–اسپانیایی")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Punane_hiid "Punane hiid–استونیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Erraldoi_gorri "Erraldoi gorri–باسکی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Punainen_j%C3%A4ttil%C3%A4inen "Punainen jättiläinen–فنلاندی")
- [Na Vosa Vakaviti](https://fj.wikipedia.org/wiki/Damudamu_tuwawa "Damudamu tuwawa–فیجیایی")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/G%C3%A9ante_rouge "Géante rouge–فرانسوی")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Fathachr%C3%A9alta_dhearg "Fathachréalta dhearg–ایرلندی")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Xigante_vermella "Xigante vermella–گالیسیایی")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A2%D7%A0%D7%A7_%D7%90%D7%93%D7%95%D7%9D "ענק אדום–عبری")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B5_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE "लाल दानव तारा–هندی")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Crveni_div "Crveni div–کروات")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6r%C3%B6s_%C3%B3ri%C3%A1s "Vörös óriás–مجاری")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%BF%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%AB%D6%80_%D5%B0%D5%BD%D5%AF%D5%A1 "Կարմիր հսկա–ارمنی")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Raksasa_merah "Raksasa merah–اندونزیایی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Gigante_rossa "Gigante rossa–ایتالیایی")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%B5%A4%E8%89%B2%E5%B7%A8%E6%98%9F "赤色巨星–ژاپنی")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%98 "წითელი გიგანტი–گرجی")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 "Алып қызыл жұлдыз–قزاقی")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%A0%81%EC%83%89%EA%B1%B0%EC%84%B1 "적색거성–کره‌ای")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Roude_Ris "Roude Ris–لوگزامبورگی")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Raudonoji_mil%C5%BEin%C4%97 "Raudonoji milžinė–لیتوانیایی")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Sarkanais_milzis "Sarkanais milzis–لتونیایی")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD_%D1%9F%D0%B8%D0%BD "Црвен џин–مقدونی")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%B5%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%AD%E0%B5%80%E0%B4%AE%E0%B5%BB "ചുവപ്പുഭീമൻ–مالایالامی")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Gergasi_merah "Gergasi merah–مالایی")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A7%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%99_%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%AE "ဧရာမ ကြယ်နီ–برمه‌ای")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Root_Rees "Root Rees–آلمانی سفلی")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8B_%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B5_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE "रातो दानव तारा–نپالی")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Rode_reus "Rode reus–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Raud_kjempe "Raud kjempe–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/R%C3%B8d_kjempe "Rød kjempe–نروژی بوک‌مُل")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2_%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%B5_%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%BE "ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ–پنجابی")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Czerwony_olbrzym "Czerwony olbrzym–لهستانی")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%AC%D9%86 "لال جن–پنجابی")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Gigante_vermelha "Gigante vermelha–پرتغالی")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Gigant%C4%83_ro%C8%99ie "Gigantă roșie–رومانیایی")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B3%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%82 "Красный гигант–روسی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Crveni_div "Crveni div–صرب و کرواتی")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%BB%E0%B6%AD%E0%B7%94_%E0%B6%BA%E0%B7%9D%E0%B6%B0_%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%94 "රතු යෝධ තරු–سینهالی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Red_giant "Red giant–انگلیسی ساده")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/%C4%8Cerven%C3%BD_obor "Červený obor–اسلواکی")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Rde%C4%8Da_orjakinja "Rdeča orjakinja–اسلوونیایی")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/Crveni_d%C5%BEin "Crveni džin–صربی")
- [Seeltersk](https://stq.wikipedia.org/wiki/Roode_H%C3%BC%C3%BCne "Roode Hüüne–Saterland Frisian")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Raksasa_beureum "Raksasa beureum–سوندایی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/R%C3%B6d_j%C3%A4tte "Röd jätte–سوئدی")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Jitu_jekundu "Jitu jekundu–سواحیلی")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%9A%E0%AF%86%E0%AE%AE%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%86%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%80%E0%AE%A9%E0%AF%8D "செம்பெருமீன்–تامیلی")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%A2%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B9%8C%E0%B9%81%E0%B8%94%E0%B8%87 "ดาวยักษ์แดง–تایلندی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1_dev "Kırmızı dev–ترکی استانبولی")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B7%D1%83%D1%80_%D0%B9%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 "Кызыл зур йолдыз–تاتاری")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D1%96_%D0%B3%D1%96%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8 "Червоні гіганти–اوکراینی")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%B1%D8%AE_%D8%B6%D8%AE%D8%A7%D9%85 "سرخ ضخام–اردو")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Ulkan_qizil_yulduz "Ulkan qizil yulduz–ازبکی")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F "Sao khổng lồ đỏ–ویتنامی")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Pula_nga_higante "Pula nga higante–وارایی")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E7%BA%A2%E5%B7%A8%E6%98%9F "红巨星–وو")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%B4%85%E5%B7%A8%E6%98%9F "紅巨星–چینی")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E7%B4%85%E5%B7%A8%E6%98%9F "紅巨星–کانتونی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q50081#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&oldid=39551937 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&id=39551937&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25BA%25D9%2588%25D9%2584_%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AE)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25BA%25D9%2588%25D9%2584_%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AE)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q50081 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Red_giants)

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

(تغییرمسیر از [غول قرمز](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2&redirect=no "غول قرمز"))

![Right](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/References_Segregator_Logo.svg/60px-References_Segregator_Logo.svg.png)

برای [تأییدپذیری](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D8%A3%DB%8C%DB%8C%D8%AF%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C "ویکی‌پدیا:تأییدپذیری") کامل این مقاله نیاز به ارجاع درست منابع است. لطفاً با توجه به [شیوهٔ ویکی‌پدیا برای ارجاع به منابع](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87_%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9 "ویکی‌پدیا:شیوه ارجاع به منابع") با ارایهٔ [ارجاع صحیح منابع](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D8%A3%DB%8C%DB%8C%D8%AF%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C "ویکی‌پدیا:تأییدپذیری") این مقاله را بهبود بخشید. مطالب با منابع اثبات‌نشدنی و ارجاع نادرست را می‌توان به چالش کشید و حذف کرد.

برای راهنمایی بیشتر صفحهٔ [راهنمایی برای نوشتن مقاله‌های بهتر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%86_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1 "ویکی‌پدیا:راهنمایی برای نوشتن مقاله‌های بهتر") را ببینید.

شاید در [بحث همین صفحه](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE "بحث:غول سرخ") توضیحی دراین‌باره نوشته شده باشد.

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Question_book-new.svg/50px-Question_book-new.svg.png)

**برای [تأییدپذیری](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D8%A3%DB%8C%DB%8C%D8%AF%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C "ویکی‌پدیا:تأییدپذیری") کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است**. لطفاً با توجه به [شیوهٔ ویکی‌پدیا برای ارجاع به منابع](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87_%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9 "ویکی‌پدیا:شیوه ارجاع به منابع")، با ارائهٔ [منابع معتبر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D8%A3%DB%8C%DB%8C%D8%AF%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C "ویکی‌پدیا:تأییدپذیری") به [بهبود این مقاله](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit) کمک کنید. مطالب بی‌منبع را می‌توان به چالش کشید و حذف کرد.

_یافتن منابع:_ ["غول سرخ"](//www.google.com/search?as_eq=wikipedia&q=%22%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE%22) – [اخبار](//www.google.com/search?tbm=nws&q=%22%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE%22+-wikipedia&tbs=ar:1) **·** [روزنامه‌ها](//www.google.com/search?&q=%22%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE%22&tbs=bkt:s&tbm=bks) **·** [کتاب‌ها](//www.google.com/search?tbs=bks:1&q=%22%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE%22+-wikipedia) **·** [آکادمیک](//scholar.google.com/scholar?q=%22%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE%22) **·** [جی‌استور](https://www.jstor.org/action/doBasicSearch?Query=%22%D8%BA%D9%88%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AE%22&acc=on&wc=on)_([چگونگی و زمان حذف پیام این الگو را بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D8%AD%D8%B0%D9%81_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C_%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C "راهنما:حذف الگوی نگهداری"))_

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Redgiants.svg/220px-Redgiants.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Redgiants.svg) مقایسه میان یک غول سرخ و خورشید

**غول سرخ**، یک [ستارهٔ](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") بزرگ و درخشان است که در مرحلهٔ دوم عمرش به سر می‌برد. [همجوشی هسته‌ای](/wiki/%D9%87%D9%85%D8%AC%D9%88%D8%B4%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "همجوشی هسته‌ای") در لایهٔ بیرونی مرکز این [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") اتفاق می‌افتد.

هستهٔ این ستارگان بسیار فشرده از جنس [هلیوم](/wiki/%D9%87%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%85 "هلیوم") است و دمای سطح آن‌ها کمتر از ستارگانی که مرحلهٔ اول عمرشان را می‌گذرانند می‌باشد (حدود ۵٬۰۰۰ درجهٔ [سانتی‌گراد](/wiki/%D8%B3%D9%84%D8%B3%DB%8C%D9%88%D8%B3 "سلسیوس")).

## چگونگی عملکرد

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: چگونگی عملکرد")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Structure_of_Stars_%28artist%E2%80%99s_impression%29.jpg/220px-Structure_of_Stars_%28artist%E2%80%99s_impression%29.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Structure_of_Stars_(artist%E2%80%99s_impression).jpg) مقایسه ساختار یک غول قرمز با خورشید

یک [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") بعد از چند میلیارد سال برای واکنش‌های همجوشی هسته‌ای، [هیدروژن](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86 "هیدروژن") کافی در هسته‌اش ندارد. در عوض هلیوم‌های باقی‌مانده از واکنش‌های پیشین در هستهٔ [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") مانده، در لایه‌های بیرونی [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") هنوز مقداری هیدروژن موجود است؛ ولی، به مقدار کافی گرم نیستند تا در [واکنش هسته‌ای](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "واکنش هسته‌ای") شرکت کنند.

بنابراین، به دلیل نداشتن سوخت، [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") شروع به سرد شدن و کوچک شدن می‌کند. لایه‌های درونی [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") بر اثر [جاذبه](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87 "جاذبه") به سمت هسته کشیده می‌شوند و همین‌طور گرم‌تر می‌شوند. بخش بیرونی [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") به قدر کافی گرم می‌شود تا فرایند همجوشی هسته‌ای را آغاز کند. [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") منبع [انرژی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "انرژی") جدیدی می‌یابد؛ سپس، پوستهٔ [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") آغاز به سوختن می‌کند و گرمای تولید شده باعث منبسط شدن [ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره") می‌شود که غول سرخ نامیده می‌شود.

## خورشید به عنوان غول سرخ در آینده

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: خورشید به عنوان غول سرخ در آینده")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/White_Dwarf_Resurrection.jpg/220px-White_Dwarf_Resurrection.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:White_Dwarf_Resurrection.jpg) در پایین ستاره درخشان مرکز یک لکه قرمز نسبتاً غیرقابل توجه وجود دارد که ستاره کوتوله سفید کوچکی که تحت فلش هلیوم است؛ قرار دارد

در ۵ الی ۶ میلیارد سال آینده، [خورشید](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF "خورشید") تمام سوخت [هیدروژن](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86 "هیدروژن") موجود در هسته خود را مصرف می‌کند و شروع به منبسط شدن می‌کند. در بزرگ‌ترین حالت، سطح آن به حدود مدار فعلی [زمین](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "زمین") خواهد رسید. سپس [خورشید](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF "خورشید") [اتمسفر](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%B3%D9%81%D8%B1 "اتمسفر") خود را به‌طور کامل از دست می‌دهد؛ لایه‌های بیرونی یک [سحابی](/wiki/%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8%DB%8C "سحابی") سیاره‌ای و هسته یک [کوتوله سفید](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF "کوتوله سفید") را تشکیل می‌دهد.

تکامل [خورشید](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF "خورشید") در مرحله غول سرخ به‌طور کامل مدل‌سازی شده‌است، اما هنوز مشخص نیست که آیا [خورشید](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF "خورشید") [زمین](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "زمین") را خواهد بلعید یا اینکه [زمین](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "زمین") در مدار خود باقی خواهد ماند. عدم اطمینان در این مورد به این دلیل است که [خورشید](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF "خورشید") درحالی که [هیدروژن](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86 "هیدروژن") را می‌سوزاند، جرم خود را به تدریج از دست می‌دهد و در نتیجه [گرانش](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4 "گرانش") آن نیز کمتر شده و باعث می‌شود در طی چند میلیارد سال آینده مدار زمین (و بقیه سیارات [منظومه شمسی](/wiki/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87_%D8%B4%D9%85%D8%B3%DB%8C "منظومه شمسی")) به مدار دورتری منتقل شود و زمین از خورشید فاصله بیشتری بگیرد. همچنین عدم قطعیتی در مورد محاسبه مدار سیارات در ۵ الی ۶ میلیارد سال آینده وجود دارد، بنابراین سرنوشت زمین به خوبی مشخص نیست.

در درخشان‌ترین حالت، خورشید در حالت غول سرخ چند هزار بار درخشان تر از امروز خواهد بود اما دمای سطح آن حدود نیمی از دمای فعلی خواهد بود. در فاز غول سرخ، خورشید به قدری درخشنده خواهد شد که تمام [آب](/wiki/%D8%A2%D8%A8 "آب") موجود روی زمین را به درون [فضا](/wiki/%D9%81%D8%B6%D8%A7 "فضا") تبخیر می‌کند و زمین دیگر قادر به پشتیبانی از حیات نخواهد بود.

## تغییرات خورشید

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: تغییرات خورشید")\]

خورشید در ۴ میلیارد سال بعدی، به نور افشانی ادامه خواهد داد و اندازهٔ آن به تدریج بزرگ خواهد شد، به طوری که قطر آن ۲۵ درصد بزرگتر از مقدار فعلی می‌شود، اما دمای آن تقریباً معادل دمای فعلی باقی می‌ماند و درخشندگی آن تا ۵۰ درصد بیشتر می‌شود.

تمام هیدروژن موجود در خورشید به هلیوم تبدیل شده و آنچه در مرکز خورشید باقی می‌ماند، یک مغز هلیومی، یعنی یک منطقهٔ کوچک چگال است که تقریباً به‌طور کامل محتوی [هلیوم](/wiki/%D9%87%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%85 "هلیوم") است.

میلیاردها سال پس از این مرحله، یعنی هنگامی که سن [خورشید](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF "خورشید") به ۱۰ میلیارد سال می‌رسد، خورشید دو و نیم بار بزرگ‌تر از اندازهٔ کنونی می‌شود. در طی این افزایش اندازه، [دما](/wiki/%D8%AF%D9%85%D8%A7 "دما") کاهش می‌یابد؛ زیرا، منبع جدید دیگر برای تولید انرژی در کار نیست. محاسبه شده که مغز هلیومی خورشید در این مرحله حدود ۴۰ هزار کیلومتر قطر دارد که تنها یک صدم اندازهٔ خورشید در آن زمان است. سپس، انقباض مغز هلیومی آغاز می‌شود تا جایی که قطرش حدود دو برابر قطر زمین می‌شود و یک چهارم کل جرم خورشید را در بر می‌گیرد.

نکتهٔ جالب توجه این است که در این حالت، مغز هلیومی یک میلیون بار پر جرم تر از [زمین](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "زمین") می‌شود و چگالی گاز در این مغزی، ۵۰ هزار برابر چگالی آهن می‌شود، یعنی وزن یک انگشتانه پر از مادهٔ ان به حدود یک تن می‌رسد.[\[۱\]](#cite_note-1)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF_%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE_%D8%AF%D8%B1_%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87.png/220px-%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF_%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE_%D8%AF%D8%B1_%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF_%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE_%D8%AF%D8%B1_%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87.png) مقایسه خورشید امروزی با خورشید غول سرخ در آینده

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: منابع")\]

1. [↑](#cite_ref-1)پاول هاچ. _ساختار ستارگان و کهکشان ها_. ترجمهٔ توفیق حیدرزاده. گیتاشناسی.

- [\[۱\]](https://web.archive.org/web/20071217030949/http://www.iasa.ir/English%20index/English%20index.html)
- [\[۲\]](http://nrumiano.free.fr/Estars/fading.html)
- [\[۳\]](http://spiff.rit.edu/classes/phys230/lectures/planneb/planneb.html)
- [\[۴\]](http://www.astronomynotes.com/evolutn/s5.htm)
- [«ویکی‌پدیای انگلیسی»](https://en.wikipedia.org/wiki/Red_giant).

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "الگو:ستاره‌ها")
- [ب](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "بحث الگو:ستاره‌ها")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:ستاره‌ها")

[ستاره](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "ستاره")

[تکامل](/wiki/%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "تکامل ستارگان")

- [رشته اصلی](/wiki/%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "رشته اصلی")
- [ستاره متغیر](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%AA%D8%BA%DB%8C%D8%B1 "ستاره متغیر") ( [ستاره شراره‌دار](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "ستاره شراره‌دار"))
- [شاخه افقی](/wiki/%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D9%87_%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C "شاخه افقی")
- [شاخه عظیم مجانبی](/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D9%87_%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85_%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C&action=edit&redlink=1 "شاخه عظیم مجانبی (صفحه وجود ندارد)")
- [انبوهه سرخ](/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%87%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit&redlink=1 "انبوهه سرخ (صفحه وجود ندارد)")
- [سحابی سیاره‌نما](/wiki/%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%85%D8%A7 "سحابی سیاره‌نما") ( [تک‌سیاره‌ای](/w/index.php?title=%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8%DB%8C_%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&action=edit&redlink=1 "سحابی تک‌سیاره‌ای (صفحه وجود ندارد)"))
- [ابرنواختر](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1 "ابرنواختر")
- [شبه ابرنواختر](/wiki/%D8%B4%D8%A8%D9%87_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1 "شبه ابرنواختر")
- [فرانواختر](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1 "فرانواختر")
- [گران‌نواختر](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1 "گران‌نواختر")
- [نمودار هرتسپرونگ راسل](/wiki/%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%D9%87%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%84 "نمودار هرتسپرونگ-راسل")

[پیش‌ستاره‌ها](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "پیش‌ستاره")

- [ابر مولکولی](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B1_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "ابر مولکولی")
- [گویچه بوک](/w/index.php?title=%DA%AF%D9%88%DB%8C%DA%86%D9%87_%D8%A8%D9%88%DA%A9&action=edit&redlink=1 "گویچه بوک (صفحه وجود ندارد)")
- [شیء ستاره‌ای جوان](/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%A1_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1 "شیء ستاره‌ای جوان (صفحه وجود ندارد)")
- [شیء هربیگ-هارو](/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%A1_%D9%87%D8%B1%D8%A8%DB%8C%DA%AF-%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88&action=edit&redlink=1 "شیء هربیگ-هارو (صفحه وجود ندارد)")
- [مسیر هایاشی](/wiki/%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%B4%DB%8C "مسیر هایاشی")
- [حد هایاشی](/w/index.php?title=%D8%AD%D8%AF_%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%B4%DB%8C&action=edit&redlink=1 "حد هایاشی (صفحه وجود ندارد)")
- [مسیر هنیی](/w/index.php?title=%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D9%87%D9%86%DB%8C%DB%8C&action=edit&redlink=1 "مسیر هنیی (صفحه وجود ندارد)")
- [پیش‌ستاره‌ها](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 "پیش‌ستاره")
- [ستاره تی گاو](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%AA%DB%8C_%D8%AB%D9%88%D8%B1%DB%8C "ستاره تی ثوری")
- [ستارگان هربیگ ای‌ای/بی‌ای](/w/index.php?title=%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%B1%D8%A8%DB%8C%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C/%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&action=edit&redlink=1 "ستارگان هربیگ ای‌ای/بی‌ای (صفحه وجود ندارد)")

گونه‌ها

- [غول](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D9%88%D9%84 "ستاره غول") (سرخ)
- [غول درخشان](/wiki/%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%A7%D9%86 "غول درخشان")
- [فراغول](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D9%88%D9%84 "فراغول") ( [سرد](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AF "فراغول سرد"))
- [ابرغول](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%BA%D9%88%D9%84 "ابرغول") ( [آبی](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%A2%D8%A8%DB%8C "ابرغول آبی")
- [سرخ](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE "ابرغول سرخ")
- [زرد](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B2%D8%B1%D8%AF "ابرغول زرد"))
- [کوتوله](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87 "ستاره کوتوله") ( [آبی](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D8%A2%D8%A8%DB%8C_(%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87_%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%AE)&action=edit&redlink=1 "کوتوله آبی (مرحله کوتوله سرخ) (صفحه وجود ندارد)")
- [نارنجی](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AC%DB%8C&action=edit&redlink=1 "کوتوله نارنجی (صفحه وجود ندارد)")
- [سرخ](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%AE "کوتوله سرخ")
- [زرد](/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D8%B2%D8%B1%D8%AF&action=edit&redlink=1 "کوتوله زرد (صفحه وجود ندارد)"))
- [ای‌جی‌بی](/w/index.php?title=%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%DB%8C%E2%80%8C%D8%AC%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C&action=edit&redlink=1 "ستاره ای‌جی‌بی (صفحه وجود ندارد)")
- [پرت‌افتاده آبی](/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%A2%D8%A8%DB%8C&action=edit&redlink=1 "پرت‌افتاده آبی (صفحه وجود ندارد)")
- [ستاره کربنی](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%86%DB%8C "ستاره کربنی")
- [ستاره رشته اصلی](/wiki/%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "رشته اصلی")
- [ستاره ولف-رایه](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D9%88%D9%84%D9%81%E2%80%93%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87 "ستاره ولف–رایه")
- [متغیر آبی درخشان](/wiki/%D9%85%D8%AA%D8%BA%DB%8C%D8%B1_%D8%A2%D8%A8%DB%8C_%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%A7%D9%86 "متغیر آبی درخشان")

بازمانده‌ها

- [کوتوله سفید](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF "کوتوله سفید")
- [کوتوله سیاه](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87 "کوتوله سیاه")
- [ستاره نوترونی](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C "ستاره نوترونی") ( [تپ‌اختر](/wiki/%D8%AA%D9%BE%E2%80%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1 "تپ‌اختر")
- [مگنتار](/wiki/%D9%85%DA%AF%D9%86%D8%AA%D8%A7%D8%B1 "مگنتار"))
- [سیاه‌چاله](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%DA%86%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1 "سیاهچاله ستاره‌وار")

[ستاره فشرده نامتعارف](/w/index.php?title=%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D9%81%D8%B4%D8%B1%D8%AF%D9%87_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81&action=edit&redlink=1 "ستاره فشرده نامتعارف (صفحه وجود ندارد)")

- [ستاره نامتعارف](/w/index.php?title=%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81&action=edit&redlink=1 "ستاره نامتعارف (صفحه وجود ندارد)")
- [ستاره کوارکی](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%DA%A9%DB%8C "ستاره کوارکی")
- [ستاره پرئونی](/w/index.php?title=%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D9%BE%D8%B1%D8%A6%D9%88%D9%86%DB%8C&action=edit&redlink=1 "ستاره پرئونی (صفحه وجود ندارد)") • [ستاره کیو](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DA%A9%DB%8C%D9%88 "ستاره کیو")

ستارگان ناکام

- [کوتوله قهوه‌ای](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "کوتوله قهوه‌ای")
- [کوتوله قهوه‌ای کوچک](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87_%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9 "کوتوله قهوه‌ای کوچک")
- [پلنتار](/w/index.php?title=%D9%BE%D9%84%D9%86%D8%AA%D8%A7%D8%B1&action=edit&redlink=1 "پلنتار (صفحه وجود ندارد)")

ساختار

- [هسته](/wiki/%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%DB%8C "هسته خورشیدی")
- [ناحیه تابشی](/wiki/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B4%DB%8C "ناحیه تابشی")
- [ناحیه همرفتی](/wiki/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87_%D9%87%D9%85%D8%B1%D9%81%D8%AA%DB%8C "ناحیه همرفتی")
- [نورسپهر](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%87%D8%B1 "نورسپهر")
- [فام‌سپهر](/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%B3%D9%BE%D9%87%D8%B1 "فام‌سپهر")
- [تاج خورشیدی](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%AC_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%DB%8C "تاج خورشیدی")
- [باد ستاره‌ای](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%AF_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "باد ستاره‌ای")
- [حباب باد ستاره‌ای](/wiki/%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%A8_%D8%A8%D8%A7%D8%AF_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "حباب باد ستاره‌ای")
- [اخترلرزه‌شناسی](/wiki/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "اخترلرزه‌شناسی")

ویژگی‌ها

- [رده‌بندی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "رده‌بندی ستارگان")
- [دمای مؤثر](/wiki/%D8%AF%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1 "دمای موثر")
- [جنبش‌شناسی](/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1 "جنبش‌شناسی ستارگان (صفحه وجود ندارد)") ( [حرکت خاص](/wiki/%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%AE%D8%A7%D8%B5 "حرکت خاص")
- [سرعت شعاعی](/wiki/%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%AA_%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B9%DB%8C "سرعت شعاعی"))
- [میدان مغناطیسی](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%BA%D9%86%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "میدان مغناطیسی ستاره‌ای")
- [فلزیگی](/wiki/%D9%81%D9%84%D8%B2%DB%8C%DA%AF%DB%8C "فلزیگی")
- [ریزآشفتگی](/w/index.php?title=%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D8%A2%D8%B4%D9%81%D8%AA%DA%AF%DB%8C&action=edit&redlink=1 "ریزآشفتگی (صفحه وجود ندارد)")
- [ترکیب هسته‌ای](/w/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&action=edit&redlink=1 "ترکیب هسته‌ای (صفحه وجود ندارد)")
- [اختلاف منظر](/wiki/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81_%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1 "اختلاف منظر")
- [سامانه سیاره‌ای](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "سامانه سیاره‌ای")
- [چرخش](/wiki/%DA%86%D8%B1%D8%AE%D8%B4_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "چرخش ستارگان")
- [سامانه ستاره‌ای](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "سامانه ستاره‌ای") ( [دوتایی](/wiki/%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%AF%D9%88%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C "ستاره دوتایی"))
- [پویایی‌شناسی ستارگان](/w/index.php?title=%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1 "پویایی‌شناسی ستارگان (صفحه وجود ندارد)")
- [رنگ یوبی‌وی](/w/index.php?title=%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C_%DB%8C%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%88%DB%8C&action=edit&redlink=1 "سامانه نورسنجی یوبی‌وی (صفحه وجود ندارد)")

[فهرست‌ها](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "فهرست‌های ستارگان")

- [نام ستاره‌ها](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D9%86%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "فهرست نام‌های سنتی ستارگان")
- [روشن‌ترین‌ها](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "فهرست روشن‌ترین ستارگان")
- [ستارگان نزدیک](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9 "فهرست ستارگان نزدیک")
- [کوتوله‌های قهوه‌ای](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "فهرست کوتوله‌های قهوه‌ای")

NASA

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=غول\_سرخ&oldid=39551937](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=غول_سرخ&oldid=39551937)»

[رده‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [اخترفیزیک](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "رده:اخترفیزیک")
- [انواع ستارگان](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "رده:انواع ستارگان")
- [ستارگان غول کلاس M](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%BA%D9%88%D9%84_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3_M "رده:ستارگان غول کلاس M")
- [ستارگان](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "رده:ستارگان")
- [غول‌های سرخ](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%BA%D9%88%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AE "رده:غول‌های سرخ")

رده‌های پنهان:

- [مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF_%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D9%81%DB%8C "رده:مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافی")
- [همه مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%87%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF_%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D9%81%DB%8C "رده:همه مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافی")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۴ ساعت ‏۱۵:۲۴ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%BA%D9%88%D9%84_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)