اخترفیزیک - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
اخترفیزیک شاخه‌ای از ستاره‌شناسی است که اصول فیزیک و شیمی را «برای تعیین ماهیت بدن آسمانی، به جای موقعیت و حرکت آن‌ها در فضا» به کار می‌برد. اشیاء مورد مطالعه ...
فیزیک ذرات
موضوعات مورد مطالعه توسط استروفی فیزیکدانان نظری عبارتند از: دینامیک ستاره‌ای و تکامل؛ شکل‌گیری و تکامل کهکشان؛ ساختار بزرگ مقیاس ماده در جهان؛ منشأ اشعه کیهانی؛ نسبیت عام و کیهان‌شناسی فیزیکی، از جمله کیهان‌شناسی رشته‌ای و <anchor>فیزیک ذرات</anchor>. نسبیت فیزیک ستارگان به عنوان یک ابزار برای سنجش خواص ساختارهای مقیاس بزرگ عمل می‌کند که گرانش نقش مهمی در پدیده‌های فیزیکی مورد بررسی قرار می‌دهد و به عنوان پایه فیزیک سیاه چاله و مطالعه امواج گرانشی شناخته می‌شود.
فیزیک ذرات - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
فیزیک ذرات \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9+%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9+%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9+%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9+%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱تاریخچه](#تاریخچه)تغییر وضعیت زیربخش‌های تاریخچه  - [۱.۱دوره کلاسیک](#دوره_کلاسیک)
  - [۱.۲۱۹۳۲–۱۹۴۷](#۱۹۳۲–۱۹۴۷)
  - [۱.۳جنگل ذرات](#جنگل_ذرات)
  - [۱.۴مدل کوارک و راه هشتگانه](#مدل_کوارک_و_راه_هشتگانه)
  - [۱.۵انقلاب نوامبر](#انقلاب_نوامبر)
  - [۱.۶مدل استاندارد](#مدل_استاندارد)
- [۲ذرات زیراتمی](#ذرات_زیراتمی)تغییر وضعیت زیربخش‌های ذرات زیراتمی  - [۲.۱ذرات بنیادی](#ذرات_بنیادی)
  - [۲.۲ذرات ترکیبی](#ذرات_ترکیبی)
- [۳مدل استاندارد](#مدل_استاندارد_2)
- [۴پژوهش‌ها](#پژوهش‌ها)
- [۵جستارهای وابسته](#جستارهای_وابسته)
- [۶منابع](#منابع)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# فیزیک ذرات

۸۶ زبان

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Deeltjiefisika "Deeltjiefisika–آفریکانس")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Teilchenphysik "Teilchenphysik–آلمانی سوئیسی")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B3%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA "فيزياء الجسيمات–عربی")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/F%C3%ADsica_de_part%C3%ADcules "Física de partícules–آستوری")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Hiss%C9%99cikl%C9%99r_fizikas%C4%B1 "Hissəciklər fizikası–ترکی آذربایجانی")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BA%D0%B0_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96%D1%86 "Фізіка элементарных часціц–بلاروسی")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8 "Физика на елементарните частици–بلغاری")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A4%A3_%E0%A4%AD%E0%A5%8C%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80 "कण भौतिकी–Bhojpuri")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%95%E0%A6%A3%E0%A6%BE_%E0%A6%AA%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8 "কণা পদার্থবিজ্ঞান–بنگالی")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Fizika_elementarnih_%C4%8Destica "Fizika elementarnih čestica–بوسنیایی")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/F%C3%ADsica_de_part%C3%ADcules "Física de partícules–کاتالان")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Fyzika_%C4%8D%C3%A1stic "Fyzika částic–چکی")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%C4%83_%D0%BF%C4%95%D1%80%D1%87%C4%95%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8 "Элементарлă пĕрчĕсен физики–چوواشی")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Ffiseg_gronynnau "Ffiseg gronynnau–ولزی")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Partikelfysik "Partikelfysik–دانمارکی")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Teilchenphysik "Teilchenphysik–آلمانی")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE_%CF%86%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AE "Σωματιδιακή φυσική–یونانی")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Particle_physics "Particle physics–انگلیسی")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Partikla_fiziko "Partikla fiziko–اسپرانتو")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/F%C3%ADsica_de_part%C3%ADculas "Física de partículas–اسپانیایی")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Osakestef%C3%BC%C3%BCsika "Osakestefüüsika–استونیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Partikulen_fisika "Partikulen fisika–باسکی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Hiukkasfysiikka "Hiukkasfysiikka–فنلاندی")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/Pudinid%C3%B5_f%C3%BC%C3%BCsiga "Pudinidõ füüsiga–Võro")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Physique_des_particules "Physique des particules–فرانسوی")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Fisic_na_gC%C3%A1ithn%C3%ADn%C3%AD "Fisic na gCáithníní–ایرلندی")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/Fizik_di_s%C3%A9_partikil "Fizik di sé partikil–Guianan Creole")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/F%C3%ADsica_de_part%C3%ADculas "Física de partículas–گالیسیایی")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A4%D7%99%D7%96%D7%99%D7%A7%D7%AA_%D7%97%D7%9C%D7%A7%D7%99%D7%A7%D7%99%D7%9D "פיזיקת חלקיקים–عبری")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A4%A3_%E0%A4%AD%E0%A5%8C%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80 "कण भौतिकी–هندی")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Fizika_elementarnih_%C4%8Destica "Fizika elementarnih čestica–کروات")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9szecskefizika "Részecskefizika–مجاری")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8F%D5%A1%D6%80%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB_%D6%86%D5%AB%D5%A6%D5%AB%D5%AF%D5%A1 "Տարրական մասնիկների ֆիզիկա–ارمنی")
- [Interlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Physica_de_particulas "Physica de particulas–اینترلینگوا")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Fisika_partikel "Fisika partikel–اندونزیایی")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/%C3%96reindafr%C3%A6%C3%B0i "Öreindafræði–ایسلندی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Fisica_delle_particelle "Fisica delle particelle–ایتالیایی")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%B4%A0%E7%B2%92%E5%AD%90%E7%89%A9%E7%90%86%E5%AD%A6 "素粒子物理学–ژاپنی")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Paatikl_fizix "Paatikl fizix–Jamaican Creole English")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90 "ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკა–گرجی")
- [Kabɩyɛ](https://kbp.wikipedia.org/wiki/%C5%8A%C3%B1%C9%A9t%C9%A9%C9%A9%C9%A9_pe_t%C9%9B_tomna%C9%A3_kp%C9%9Bl%C9%9Bk%CA%8B%CA%8B "Ŋñɩtɩɩɩ pe tɛ tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ–Kabiye")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%A3_%E0%B2%AD%E0%B3%8C%E0%B2%A4%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0 "ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ–کانارا")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%9E%85%EC%9E%90%EB%AC%BC%EB%A6%AC%ED%95%99 "입자물리학–کره‌ای")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Fiz%C3%AEka_par%C3%A7ikan "Fizîka parçikan–کردی")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Physica_particularum_elementarium "Physica particularum elementarium–لاتین")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Daleli%C5%B3_fizika "Dalelių fizika–لیتوانیایی")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Element%C4%81rda%C4%BCi%C5%86u_fizika "Elementārdaļiņu fizika–لتونیایی")
- [Олык марий](https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%B1%D2%A5%D0%BB%D1%8B%D0%BA_%D0%BF%D1%8B%D1%80%D1%87%D0%B5_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B5 "Тӱҥлык пырче физике–ماری")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Честична физика–مقدونی")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AD%E0%B5%97%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%82 "കണികാഭൗതികം–مالایالامی")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%A3_%E0%A4%AD%E0%A5%8C%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0 "मूलकण भौतिकशास्त्र–مراتی")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Fizik_zarah "Fizik zarah–مالایی")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B0%E1%80%95%E1%80%97%E1%80%B1%E1%80%92 "အမှုန်ရူပဗေဒ–برمه‌ای")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Deeltjesfysica "Deeltjesfysica–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Partikkelfysikk "Partikkelfysikk–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Partikkelfysikk "Partikkelfysikk–نروژی بوک‌مُل")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Fisica_dei_particulas "Fisica dei particulas–اکسیتان")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%95%E0%A8%A3_%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%95_%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A8 "ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ–پنجابی")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Fizyka_cz%C4%85stek_elementarnych "Fizyka cząstek elementarnych–لهستانی")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%88_%D9%81%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "د ذراتو فزیک–پشتو")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/F%C3%ADsica_de_part%C3%ADculas "Física de partículas–پرتغالی")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Fizica_particulelor_elementare "Fizica particulelor elementare–رومانیایی")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86 "Физика элементарных частиц–روسی")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Pairticle_pheesics "Pairticle pheesics–اسکاتلندی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Fizika_elementarnih_%C4%8Destica "Fizika elementarnih čestica–صرب و کرواتی")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%85%E0%B6%82%E0%B7%81%E0%B7%94_%E0%B6%B7%E0%B7%9E%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%9A_%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80 "අංශු භෞතික විද්‍යාව–سینهالی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Particle_physics "Particle physics–انگلیسی ساده")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Fyzika_%C4%8Dast%C3%ADc "Fyzika častíc–اسلواکی")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Fizika_osnovnih_delcev "Fizika osnovnih delcev–اسلوونیایی")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/Fizika_elementarnih_%C4%8Destica "Fizika elementarnih čestica–صربی")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Fisika_partikel "Fisika partikel–سوندایی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Partikelfysik "Partikelfysik–سوئدی")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%A4%E0%AF%81%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%8D_%E0%AE%87%E0%AE%AF%E0%AE%B1%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%B2%E0%AF%8D "துகள் இயற்பியல்–تامیلی")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B0%A3_%E0%B0%AD%E0%B1%8C%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82 "కణ భౌతికశాస్త్రం–تلوگویی")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9F%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B9%8C%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84 "ฟิสิกส์ของอนุภาค–تایلندی")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pisikang_pampartikula "Pisikang pampartikula–تاگالوگی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Par%C3%A7ac%C4%B1k_fizi%C4%9Fi "Parçacık fiziği–ترکی استانبولی")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%96%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA "Фізика елементарних частинок–اوکراینی")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%AA "ذراتی طبیعیات–اردو")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/F%C3%ACzega_de_%C5%82e_parteze%C5%82e "Fìzega de łe partezełe–Venetian")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BA%A1t "Vật lý hạt–ویتنامی")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Pisika_han_partikulo "Pisika han partikulo–وارایی")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E7%B2%92%E5%AD%90%E7%89%A9%E7%90%86%E5%AD%A6 "粒子物理学–وو")
- [IsiXhosa](https://xh.wikipedia.org/wiki/I-Particle_physics "I-Particle physics–خوسایی")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%B2%92%E5%AD%90%E7%89%A9%E7%90%86%E5%AD%B8 "粒子物理學–چینی")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E7%B2%92%E5%AD%90%E7%89%A9%E7%90%86%E5%AD%B8 "粒子物理學–کانتونی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q18334#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&oldid=36995395 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&id=36995395&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D9%2581%25DB%258C%25D8%25B2%25DB%258C%25DA%25A9_%25D8%25B0%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25AA)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D9%2581%25DB%258C%25D8%25B2%25DB%258C%25DA%25A9_%25D8%25B0%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25AA)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q18334 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Particle_physics)

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

[مدل استاندارد](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF "مدل استاندارد") [ذرات بنیادی](/wiki/%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "ذرات بنیادی")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/CERN_LHC_Tunnel1.jpg/250px-CERN_LHC_Tunnel1.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:CERN_LHC_Tunnel1.jpg)

[برخورددهنده هادرونی بزرگ](/wiki/%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%87_%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C_%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF "برخورددهنده هادرونی بزرگ") در [سرن](/wiki/%D8%B3%D8%B1%D9%86 "سرن")

پیش‌زمینه

فیزیک ذرات

[مدل استاندارد](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF "مدل استاندارد")

[نظریه میدان‌های کوانتومی](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85%DB%8C "نظریه میدان‌های کوانتومی")

[نظریه پیمانه‌ای](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "نظریه پیمانه‌ای")

[شکست خود به خودی تقارن](/w/index.php?title=%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA_%D8%AE%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%86&action=edit&redlink=1 "شکست خود به خودی تقارن (صفحه وجود ندارد)")

[سازوکار هیگز](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%87%DB%8C%DA%AF%D8%B2 "سازوکار هیگز")

قسمت‌های اصلی

[برهمکنش الکتروضعیف](/wiki/%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%85%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D9%81 "برهمکنش الکتروضعیف")

[کرومودینامیک کوانتومی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85%DB%8C "کرومودینامیک کوانتومی")

[ماتریس سی‌کی‌ام](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%B3_%D8%B3%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%85 "ماتریس سی‌کی‌ام")

محدودیت‌ها

[مسئله بزرگ سی‌پی](/wiki/%D9%86%D9%82%D8%B6_%D8%B3%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%DB%8C "نقض سی‌پی")

[مسئله سلسله‌مراتب](/wiki/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A8 "مسئله سلسله‌مراتب")

[نوسان نوترینو](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%86%D9%88%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%88 "نوسان نوترینو")

نظریه‌پردازان

[رادرفورد](/wiki/%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%AA_%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%AF "ارنست رادرفورد")· [تامسون](/wiki/%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%81_%D8%AC%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D9%85%D8%B3%D9%88%D9%86 "جوزف جان تامسون")· [چَدویک](/wiki/%D8%AC%DB%8C%D9%85%D8%B2_%DA%86%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%A9 "جیمز چدویک")· [بوز](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7_%D8%A8%D9%88%D8%B2 "ساتیندرا بوز")· [سودارشان](/wiki/%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC_%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%86 "ای سی جورج سودارشان")· [کوشیبا](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B4%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%A8%D8%A7 "ماساتوشی کوشیبا")· [دیویس پسر](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D9%BE%D8%B3%D8%B1 "ریموند دیویس پسر")· [آندرسون](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%84_%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%AF_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%86 "کارل دیوید آندرسون")· [فِرمی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D9%88_%D9%81%D8%B1%D9%85%DB%8C "انریکو فرمی")· [دیراک](/wiki/%D9%BE%D9%84_%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DA%A9 "پل دیراک")· [فاینمن](/wiki/%D8%B1%DB%8C%DA%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%85%D9%86 "ریچارد فاینمن")· [روبیا](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%84%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A8%DB%8C%D8%A7 "کارلو روبیا")· [گِل-مان](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C_%DA%AF%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%86 "موری گل-مان")· [کندال](/wiki/%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%84 "هنری وی کندال")· [تِیلور](/wiki/%D8%B1%DB%8C%DA%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A7%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%84%D9%88%D8%B1 "ریچارد ادوارد تایلور")· [فریدمان](/wiki/%D8%AC%D8%B1%D9%88%D9%85_%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%A7%DA%A9_%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86 "جروم ایزاک فریدمان")· [پاول](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D9%84_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%A9_%D9%BE%D8%A7%D9%88%D9%84 "سیسل فرانک پاول")· [پی دبلیو اندرسن](/wiki/%D9%81%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%BE_%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86_%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%86 "فیلیپ وارن اندرسن")· [گلاشو](/wiki/%D8%B4%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%86_%D9%84%DB%8C_%DA%AF%D9%84%D8%A7%D8%B4%D9%88 "شلدون لی گلاشو")· [میر](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86_%D9%88%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%B1 "سیمون ون درمیر")· [کوان](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AF_%DA%A9%D9%88%D9%86 "کلاید کون")· [نامبو](/wiki/%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%B1%D9%88_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%A8%D9%88 "یوایچیرو نامبو")· [چَمبِرلِین](/wiki/%D8%A7%D9%88%D9%88%D9%86_%DA%86%D9%85%D8%A8%D8%B1%D9%84%DB%8C%D9%86 "اوون چمبرلین")· [کابیبو](/wiki/%D9%86%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A8%D9%88 "نیکولا کابیبو")· [شوارتز](/wiki/%D9%85%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B2 "ملوین شوارتز")· [پرل](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D9%86_%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2_%D9%BE%D8%B1%D9%84 "مارتین لویز پرل")· [مایورانا](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A7 "اتوره مایورانا")· [واینبرگ](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%88%D9%86_%D9%88%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%A8%D8%B1%DA%AF "استیون واینبرگ")· [لی](/wiki/%D8%AA%D8%B3%D9%88%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%A6%D9%88_%D9%84%DB%8C "تسونگ-دائو لی")· [وارد](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%88_%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF "جان کلایو وارد")· [عبدالسلام](/wiki/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 "عبدالسلام")· [کوبایاشی](/wiki/%D9%85%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88_%DA%A9%D9%88%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%B4%DB%8C "ماکوتو کوبایاشی")· [ماسکاوا](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%87%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7 "شیهید ماسکاوا")· [یانگ](/wiki/%DA%86%D9%86_%D9%86%DB%8C%D9%86%DA%AF_%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF "چن نینگ یانگ")· [یوکاوا](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%DA%A9%DB%8C_%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7 "هیدکی یوکاوا")· [توفت](/wiki/%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%AA%D9%88%D9%81%D8%AA "خرارد توفت")· [وِلتمَن](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%88%D8%B3_%D9%88%D9%84%D8%AA%D9%85%D9%86 "مارتینیوس ولتمن")· [گراس](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%AF_%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3 "دیوید گراس")· [پولیتزر](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%AF_%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA%D8%B2%D8%B1 "دیوید پولیتزر")· [ویلچک](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%A9_%D9%88%DB%8C%D9%84%DA%86%DA%A9 "فرانک ویلچک")· [کرونین](/wiki/%D8%AC%DB%8C%D9%85%D8%B2_%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C%D9%86 "جیمز کرونین")· [فیچ](/wiki/%D9%88%D8%A7%D9%84_%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B3%D8%AF%D9%88%D9%86_%D9%81%DB%8C%DA%86 "وال لوگسدون فیچ")· [ولک](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%A9_%D9%88%D8%A7%D9%86_%D9%88%D9%84%DA%A9 "جان هاسبورک وان ولک")· [هیگز](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%AA%D8%B1_%D9%87%DB%8C%DA%AF%D8%B2 "پیتر هیگز")· [انگلرت](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%D8%A7_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D8%B1%D8%AA "فرانسوا انگلرت")· [بروت](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%AA_%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AA "رابرت بروت")· [هِیگِن](/wiki/%D8%B3%DB%8C_%D8%A2%D8%B1_%D9%87%DB%8C%DA%AF%D9%86 "سی آر هیگن")· [گورالنیک](/wiki/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF_%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%86%DB%8C%DA%A9 "جرالد گورالنیک")· [کیبل](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1_%D8%A8%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86_%DA%A9%DB%8C%D8%A8%D9%84 "توماس والتر بنرمن کیبل")· [تینگ](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%84_%DA%86%D8%A7%D8%A6%D9%88_%DA%86%D9%88%D9%86%DA%AF_%D8%AA%DB%8C%D9%86%DA%AF "ساموئل چائو چونگ تینگ")· [ریکتر](/wiki/%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%86_%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%B1 "برتون ریکتر")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "الگو:مدل استاندارد ذرات بنیادی")
- [ب](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "بحث الگو:مدل استاندارد ذرات بنیادی")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:مدل استاندارد ذرات بنیادی")

**[فیزیک ذرات بنیادی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "فیزیک ذرات بنیادی")** (به [انگلیسی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "زبان انگلیسی"): Fundamental particle physics) یا **فیزیک انرژی‌های بالا** یکی از شاخه‌های دانش [فیزیک](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "فیزیک") است که به بررسی ماهیت اجزای تشکیل‌دهنده [ماده](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9) "ماده (فیزیک)") (ذرات دارای جرم) و [تابش](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D9%88 "پرتو") (ذرات بدون جرم) می‌پردازد.

اگرچه واژه «ذره» می‌تواند به انواع مختلفی از اجسام کوچک (مثلاً فوتون‌ها، ذرات گاز ویا حتی گرد و غبار) اشاره داشته‌باشد اما فیزیک ذرات معمولاً ذراتی را بررسی می‌کند که به اندازه‌ای کوچک هستند که قابل تقسیم بیشتر نیستند. فیزیک ذرات همچنین میدانهای [نیروهای بنیادی](/wiki/%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "نیروهای بنیادی") که برای توضیح این ذرات لازم هستند، را بررسی می‌کند.

تا جایی که امروز فهمیده‌شده‌است، این ذرات بنیادی برانگیختگی‌های میدان‌های کوانتومی هستند که بر برهم‌کنش‌های میان آن‌ها نیز حاکمند. نظریه پیشروی کنونی که این ذرات و میدان‌های بنیادی و دینامیک حاکم بر آن‌ها را توصیف می‌کند [مدل استاندارد](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF "مدل استاندارد") نام دارد. از این‌رو فیزیک ذرات نوین بیشتر [مدل استاندارد](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_(%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C) "مدل استاندارد (ذرات بنیادی)") و گسترش‌های امکانپذیر مختلف آن را بررسی می‌کند.

ذرات مورد بررسی در این شاخه را می‌توان توسط [آشکارسازهای ذرات](/wiki/%D8%A2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA "آشکارساز ذرات") نشان داد. این ذرات را به صورت مستقیم نمی‌توان آزمایش کرد و برای بررسی آزمایشگاهی بر روی آن‌ها از اثرات آن‌ها استفاده می‌شود. بسیاری از اثرات پیش‌بینی شده در این نظریات در انرژی‌های بالا رخ می‌دهد از این رو به این شاخه فیزیک انرژی‌های بالا نیز گفته می‌شود.

## تاریخچه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: تاریخچه")\]

ابتدای فیزیک ذرات را می‌توان به قرن ششم پیش از میلاد و کارهای فیلسوفان اتمیست نسبت داد.

### دوره کلاسیک

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: دوره کلاسیک")\]

بررسی علمی ذرات تشکیل دهنده ماده در ۱۸۹۷ و کشف [الکترون](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86 "الکترون") توسط [تامسون](/wiki/%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%81_%D8%AC%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D9%85%D8%B3%D9%88%D9%86 "جوزف جان تامسون") شروع می‌شود. او مدل اتمی موسوم به [مدل خمیری تامسون](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%AA%D8%A7%D9%85%D8%B3%D9%88%D9%86 "مدل تامسون") را معرفی کرد. با [آزمایش پراکندگی](/w/index.php?title=%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C&action=edit&redlink=1 "آزمایش پراکندگی (صفحه وجود ندارد)") [رادرفورد](/wiki/%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%AA_%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%AF "ارنست رادرفورد") این مدل رد شد و [هسته](/wiki/%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%A7%D8%AA%D9%85 "هسته اتم") [اتم](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%85 "اتم") کشف گردید. رادرفورد مدل اتمی خود به نام [مدل رادرفورد](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C_%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%AF "مدل اتمی رادرفورد") را معرفی کرد. در ۱۹۱۴ [نیلز بور](/wiki/%D9%86%DB%8C%D9%84%D8%B2_%D8%A8%D9%88%D8%B1 "نیلز بور") مدل اتمی خود را پیشنهاد کرد. توافق [طیف اتم هیدروژن](/w/index.php?title=%D8%B7%DB%8C%D9%81_%D8%A7%D8%AA%D9%85_%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86&action=edit&redlink=1 "طیف اتم هیدروژن (صفحه وجود ندارد)") با نظریه بور بسیار جالب بود. در همین دوره هسته [هیدروژن](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86 "هیدروژن") را [پروتون](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%86 "پروتون") نامیدند اما قادر به توضیح [عدد اتمی](/wiki/%D8%B9%D8%AF%D8%AF_%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C "عدد اتمی") [عناصر](/wiki/%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1 "عناصر") دیگر نشدند. سرانجام با کشف [نوترون](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86 "نوترون") توسط [چادویک](/wiki/%D8%AC%DB%8C%D9%85%D8%B2_%DA%86%D8%AF%D9%88%DB%8C%DA%A9 "جیمز چدویک") در سال ۱۹۳۲ دوره کلاسیک ذرات بنیادی به پایان رسید.

### ۱۹۳۲–۱۹۴۷

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: ۱۹۳۲–۱۹۴۷")\]

سه مبحث مهم در این دوره مطرح گشتند:

۱\- مزون‌ها

سؤالی که پیش می‌آمد این بود که چه چیزی پروتون‌های با [بار](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B1 "بار") مثبت را در هسته در کنار هم نگه می‌داشت؟
در ۱۹۳۴ [یوکاوا](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%DA%A9%DB%8C_%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7 "هیدکی یوکاوا") وجود [نیروی قوی هسته‌ای](/w/index.php?title=%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C_%D9%82%D9%88%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&action=edit&redlink=1 "نیروی قوی هسته‌ای (صفحه وجود ندارد)") را پیش‌بینی نمود. [اینشتین](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 "اینشتین") قبلاً ذره‌ای را حامل [نیروی الکترومغناطیس](/wiki/%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%BA%D9%86%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B3 "نیروی الکترومغناطیس") توصیف کرده بود این ذره [فوتون](/wiki/%D9%81%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%86 "فوتون") نام داشت. حال سؤال این بود که آیا این نیروی جدید را هم می‌شود با یک ذره حامل نشان داد؟ که یوکاوا نام ذره پیشنهادی حامل این نیرو را [مزون](/wiki/%D9%85%D8%B2%D9%88%D9%86 "مزون") گذاشت. هرچند بعدها این ذره [میون](/wiki/%D9%85%DB%8C%D9%88%D9%86 "میون") نامیده شد و مزون به رده دیگری از ذرات گفته شد. در سال ۱۹۳۷ این ذره در آزمایشگاه کشف شد.

۲\- پادذره‌ها

در ۱۹۲۷ هنگامی که [دیراک](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DA%A9 "دیراک") [معادله شرودینگر](/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84%D9%87_%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%86%DA%AF%D8%B1 "معادله شرودینگر") را به صورت [نسبیتی](/wiki/%D9%86%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%AE%D8%A7%D8%B5 "نسبیت خاص") بازنویسی کرد به جواب عجیبی برخورد. به ازای هر جواب مثبت [انرژی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "انرژی")، یک جواب منفی نیز به دست می‌آمد. دیراک این جواب‌ها را با [نظریه حبابی](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%8C&action=edit&redlink=1 "نظریه حبابی (صفحه وجود ندارد)") توصیف کرد تا این که در دهه چهل میلادی [فاینمن](/wiki/%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%85%D9%86 "فاینمن") تعریف ساده‌تری برای این جواب ارائه داد، این جواب‌ها ذرات [پادماده](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87 "پادماده") را توصیف می‌کردند. در ۱۹۳۱ پاد ماده الکترون، در ۱۹۵۵ پاد ماده پروتون در آزمایشگاه کشف شدند.

۳-نوترینوها

در ۱۹۳۰ بررسی [واپاشی هسته](/wiki/%D9%88%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87 "واپاشی هسته") خواص عجیبی را نشان می‌داد. مقداری از انرژی طی واپاشی گم می‌شد. [ولفگانگ پاولی](/wiki/%D9%88%D9%84%D9%81%DA%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF_%D9%BE%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C "ولفگانگ پاولی") پیش‌بینی کرد که ذره‌ای دیگر این انرژی را با خود حمل می‌کند. این ذره را [نوترینو](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%88 "نوترینو") نامیدند. نوترینو سال‌ها بعد در آزمایشگاه کشف شد.

با این اکتشاف‌ها گمان می‌رفت که تمام ذرات بنیادی یافت شده و مشکل توضیح داده نشده‌ای وجود ندارد.

### جنگل ذرات

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: جنگل ذرات")\]

در سال ۱۹۴۷ [راچستر](/wiki/%D8%B1%D8%A7%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%B1 "راچستر") و باتلر در [اتاقک ابر](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%82%DA%A9_%D8%A7%D8%A8%D8%B1 "اتاقک ابر") پدیده‌ای جدید را مشاهده کردند. این یک ذره جدید بود پس از آن موجی از اکتشافات ذرات جدید به راه افتاد. این ذرات نوین را ذرات شگفت نامیدند چون خواص شگفتی داشتند. تعداد زیاد ذره‌ها و این که نمی‌توانستند این ذرات را دسته‌بندی کنند سردرگمی زیادی در فیزیک ذرات بنیادی به وجود آورد.

### مدل کوارک و راه هشتگانه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=5 "ویرایش بخش: مدل کوارک و راه هشتگانه")\]

در ۱۹۶۱ [موری گلمان](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C_%DA%AF%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86 "موری گلمان") روشی برای دسته‌بندی ذرات کشف شده ارائه کرد. او جدولی که به نام [راه هشتگانه](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87_%D9%87%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87_(%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9) "راه هشت‌گانه (فیزیک)") بود را ساخت که توسط آن می‌شد ذرات بنیادی کشف شده را دسته‌بندی کرد. این کار شبیه به [جدول تناوبی](/wiki/%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84_%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%8C "جدول تناوبی") [مندلیف](/wiki/%D9%85%D9%86%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%81 "مندلیف") بود.

بر اساس این جدول در ۱۹۶۴ گلمان و [شوایگ](/wiki/%D8%B4%D9%88%D8%A7%DB%8C%DA%AF "شوایگ") پیشنهاد کردند که در واقع این ذرات کشف شده خود از ذرات ریزتری تشکیل شده‌اند که این ذرات را [کوارک](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%DA%A9 "کوارک") نامیدند.

[مدل کوارک](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%DA%A9 "مدل کوارک") بسیاری از خواص ذرات را به درستی پیش‌بینی می‌کرد ولی بنیان تجربی برای درستی مدل کوارکی وجود نداشت.

### انقلاب نوامبر

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=6 "ویرایش بخش: انقلاب نوامبر")\]

در نوامبر ۱۹۷۴ دو تیم پژوهشی به صورت هم‌زمان مزون جدیدی به نام مزون [سای](/wiki/%D8%B0%D8%B1%D9%87_%D9%BE%D8%B3%DB%8C "ذره پسی") را کشف کردند. به این رویداد [انقلاب نوامبر](/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1 "انقلاب نوامبر") گفته می‌شود. بحث‌های زیادی در مورد ماهیت این ذره درگرفت ولی سر انجام تنها مدل کوارکی بود که توصیف درستی از این ذرات ارائه داد. این در واقع بر پایه چهارمین کوارکی بود که مدل کوارکی پیشنهاد می‌داد. پس از این کشف مدل کوارکی وجود شش کوارک را پیش‌بینی کرد.

### مدل استاندارد

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=7 "ویرایش بخش: مدل استاندارد")\]

در ۱۹۷۸ سرانجام یک توصیف همه‌جانبه از ذرات بنیادی به وجود آمد که با این توصیف مدل استاندارد ذرات بنیادی گفته‌می‌شود. مدل استاندارد هنوز هم در فیزیک ذرات کاربرد دارد.

## ذرات زیراتمی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=8 "ویرایش بخش: ذرات زیراتمی")\]

در فیزیک ذرات بنیادی ذرات زیادی مورد بررسی قرار می‌گیرند. در اینجا فهرستی از این ذرات ارائه می‌شود.

### ذرات بنیادی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=9 "ویرایش بخش: ذرات بنیادی")\]

مقالهٔ اصلی: [ذرات بنیادی](/wiki/%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "ذرات بنیادی")

سه خانواده اصلی وجود دارد:

1. [کوارک‌ها](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B1%DA%A9 "کوارک") (Quark)
2. [لپتون‌ها](/wiki/%D9%84%D9%BE%D8%AA%D9%88%D9%86 "لپتون") (Lepton)
3. [واسطه‌ها](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%87_(%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C)&action=edit&redlink=1 "واسطه (ذرات بنیادی) (صفحه وجود ندارد)") (Preon)

### ذرات ترکیبی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=10 "ویرایش بخش: ذرات ترکیبی")\]

از ترکیب کوارک‌ها می‌توان ذراتی را ساخت این ذرات [هادرون](/wiki/%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86 "هادرون") نامیده می‌شوند. هادرون‌ها به دو دسته [باریون](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%86 "باریون") و [مزون](/wiki/%D9%85%D8%B2%D9%88%D9%86 "مزون") تقسیم می‌شود.

## مدل استاندارد

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=11 "ویرایش بخش: مدل استاندارد")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Standard_Model_of_Elementary_Particles.svg/250px-Standard_Model_of_Elementary_Particles.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Standard_Model_of_Elementary_Particles.svg) مدل استاندارد (ذرات بنیادی)

رده‌بندی ذرات به صورتی خاص که اکنون برای توصیف ذرات بنیادی به کار می‌رود را [مدل استاندارد](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF "مدل استاندارد") می‌گویند. کشف تمام ذرات این رده‌بندی با کشف اخیر [بوزون هیگز](/wiki/%D8%A8%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%86_%D9%87%DB%8C%DA%AF%D8%B2 "بوزون هیگز") خاتمه یافته‌است.

## پژوهش‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=12 "ویرایش بخش: پژوهش‌ها")\]

- در [ژانویه ۲۰۱۳](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%DB%B2%DB%B0%DB%B1%DB%B3 "دانش در ۲۰۱۳") فیزیکدانان ذرات یک [گاز](/wiki/%DA%AF%D8%A7%D8%B2 "گاز") [کوانتومی](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85%DB%8C "کوانتومی") بر پایه [پتاسیم](/wiki/%D9%BE%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85 "پتاسیم") ساختند. این گاز هنگامی که تحت تأثیر [لیزر](/wiki/%D9%84%DB%8C%D8%B2%D8%B1 "لیزر") و [میدان مغناطیسی](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%BA%D9%86%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B3%DB%8C "میدان مغناطیسی") قرار می‌گیرد به [دماهای منفی](/wiki/%D8%AF%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C "دمای منفی") می‌رسد. در این دمای ترمودینامیکی، [ماده](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9) "ماده (فیزیک)") شروع به بروز دادن خواص ناشناخته پیشین می‌کند.[\[۱\]](#cite_note-1)[\[۲\]](#cite_note-2)

## جستارهای وابسته

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=13 "ویرایش بخش: جستارهای وابسته")\]

- [ذرات بنیادی](/wiki/%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "ذرات بنیادی")

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=14 "ویرایش بخش: منابع")\]

- _مقدمه‌ای بر ذرات بنیادی_، دیوید گریفیت، تهران نوپردازان ۱۳۸۴.

1. [↑](#cite_ref-1)["Quantum gas temperature drops below absolute zero"](https://web.archive.org/web/20130124201452/http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-01/04/quantum-gas-below-absolute-zero). _Wired_. 4 January 2013. Archived from [the original](https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-01/04/quantum-gas-below-absolute-zero) on 24 January 2013. Retrieved 5 February 2013.
2. [↑](#cite_ref-2)["Quantum gas goes below absolute zero"](http://www.nature.com/news/quantum-gas-goes-below-absolute-zero-1.12146). _Nature_. 3 January 2013. Retrieved 5 February 2013.

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "الگو:زیرنویس-فیزیک")
- [ب](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "بحث الگو:زیرنویس-فیزیک")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:زیرنویس-فیزیک")

شاخه‌های [فیزیک](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "فیزیک")

قسمت‌ها

- [فیزیک کاربردی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C "فیزیک کاربردی")
- [فیزیک تجربی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C "فیزیک آزمایشگاهی")
- [فیزیک نظری](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C "فیزیک نظری")

[انرژی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "انرژی") و [حرکت (فیزیک)](/wiki/%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%AA_(%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9) "حرکت (فیزیک)")

- [مکانیک کلاسیک](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3%DB%8C%DA%A9 "مکانیک کلاسیک")
  - [مکانیک لاگرانژی](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D9%84%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%98%DB%8C "مکانیک لاگرانژی")
  - [مکانیک هامیلتونی](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D9%87%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%86%DB%8C "مکانیک هامیلتونی")
- [مکانیک محیط‌های پیوسته](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%87 "مکانیک محیط‌های پیوسته")
- [مکانیک سماوی](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%88%DB%8C "مکانیک سماوی")
- [مکانیک آماری](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C "مکانیک آماری")
- [ترمودینامیک](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9 "ترمودینامیک")
- [مکانیک شاره‌ها](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "مکانیک شاره‌ها")
- [مکانیک کوانتوم](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85 "مکانیک کوانتوم")

[امواج](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC "موج") و [میدان‌ها](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86_(%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9) "میدان (فیزیک)")

- [گرانش](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4 "گرانش")
- [الکترومغناطیس](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%BA%D9%86%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B3 "الکترومغناطیس")
- [نظریه میدان‌های کوانتومی](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85%DB%8C "نظریه میدان‌های کوانتومی")
- [نظریه نسبیت](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D9%86%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AA "نظریه نسبیت")
  - [نسبیت خاص](/wiki/%D9%86%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%AE%D8%A7%D8%B5 "نسبیت خاص")
  - [نسبیت عام](/wiki/%D9%86%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D8%A7%D9%85 "نسبیت عام")
    - [آشنایی](/wiki/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%D9%86%D8%B3%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%B9%D8%A7%D9%85 "آشنایی با نسبیت عام")

علوم فیزیکی

و [ریاضیات](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%AA "ریاضیات")

- [فیزیک شتاب‌دهنده‌ها](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "فیزیک شتاب‌دهنده‌ها")
- [صوت‌شناسی](/wiki/%D8%B5%D9%88%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "صوت‌شناسی")
- [اخترفیزیک](/wiki/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "اخترفیزیک")
  - [هلیوفیزیک](/wiki/%D9%87%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "هلیوفیزیک")
  - [اخترفیزیک هسته‌ای](/wiki/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "اخترفیزیک هسته‌ای")
  - [فیزیک خورشید](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF "فیزیک خورشید")
  - [فیزیک فضا](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%81%D8%B6%D8%A7 "فیزیک فضا")
  - [فیزیک ستارگان](/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1 "فیزیک ستارگان (صفحه وجود ندارد)")
- [فیزیک اتمی، مولکولی و نوری](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C "فیزیک اتمی، مولکولی و نوری")
- [شیمی‌فیزیک](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "شیمی‌فیزیک")
- [فیزیک محاسباتی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C "فیزیک محاسباتی")
- [فیزیک ماده چگال](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_%DA%86%DA%AF%D8%A7%D9%84 "فیزیک ماده چگال")
- [فیزیک حالت جامد](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%AA_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%AF "فیزیک حالت جامد")
- [فیزیک مواد](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF "فیزیک مواد")
- [فیزیک ریاضی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B6%DB%8C "فیزیک ریاضی")
- [فیزیک اتمی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C "فیزیک اتمی")
- [فیزیک مولکولی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "فیزیک مولکولی")
- [فیزیک هسته‌ای](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "فیزیک هسته‌ای")
- [نورشناسی](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "نورشناسی")
  - [اپتیک غیرخطی](/wiki/%D8%A7%D9%BE%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%AE%D8%B7%DB%8C "اپتیک غیرخطی")
  - [نورشناخت کوانتومی](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85%DB%8C "نورشناخت کوانتومی")
- [فیزیک دیجیتال](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "فیزیک دیجیتال")
- فیزیک ذرات
  - [اخترفیزیک ذره‌ای](/wiki/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "اخترفیزیک ذره‌ای")
  - [پدیده‌شناسی فیزیک ذره‌ای](/wiki/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "پدیده‌شناسی فیزیک ذره‌ای")
- [پلاسما](/wiki/%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7_(%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9) "پلاسما (فیزیک)")
- [فیزیک پلیمر](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%BE%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%B1 "فیزیک پلیمر")
- [فیزیک آماری](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C "فیزیک آماری")
- [علوم مهندسی](/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85_%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C "علوم مهندسی")
- [فیزیک مهندسی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C "فیزیک مهندسی")

فیزیک و [زیست‌شناسی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زیست‌شناسی") /

[زمین‌شناسی](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زمین‌شناسی") / [علم اقتصاد](/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF "علم اقتصاد")

- [زیست‌فیزیک](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "زیست‌فیزیک")
  - [بیومکانیک](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D9%88%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9 "بیومکانیک")
  - [فیزیک پزشکی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C "فیزیک پزشکی")
  - [عصب‌شناسی](/wiki/%D8%B9%D8%B5%D8%A8%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "عصب‌شناسی")
- [اگروفیزیک](/w/index.php?title=%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "اگروفیزیک (صفحه وجود ندارد)")
  - [فیزیک خاک](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%AE%D8%A7%DA%A9 "فیزیک خاک")
- [فیزیک اتمسفر](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%B3%D9%81%D8%B1 "فیزیک اتمسفر")
- [اکونوفیزیک](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "اکونوفیزیک")
- [ژئوفیزیک](/wiki/%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "ژئوفیزیک")
- [سایکوفیزیک](/wiki/%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9 "سایکوفیزیک")

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=فیزیک\_ذرات&oldid=36995395](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=فیزیک_ذرات&oldid=36995395)»

[رده](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [فیزیک ذرات بنیادی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C "رده:فیزیک ذرات بنیادی")

ردهٔ پنهان:

- [مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۳ ساعت ‏۱۶:۰۱ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D8%AA&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)