ژئومورفولوژی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
ژئومورفولوژی شاخه‌ای از رشتهٔ جغرافیای طبیعی است که به بررسی چگونگی به‌وجود آمدن اشکال مختلف طبیعی در سطح زمین می‌پردازد و تغییرات حاصل از عوامل درونی و بیرونی ...
بیابان
فرایندهای بادی حاصل فعالیت باد و به‌ویژه توانایی باد در شکل‌دادن و تغییر سطح زمین است. باد قادر به کاوش، جابه‌جایی و تراکم مواد است و در نواحی با پوشش گیاهی ضعیف، عاملی مؤثر در فرسایش رسوبات سست به‌شمار می‌رود. اگرچه در بیشتر محیط‌ها آب و فرایندهای رودخانه‌ای قدرت حمل رسوب بیشتری نسبت به باد دارند ولی فرایندهای بادی در محیط‌هایی مانند <anchor>بیابان</anchor> از اهمیت بیشتری برخوردار است.[۶۰]
بیابان - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بیابان \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱واژه‌شناسی](#واژه‌شناسی)
- [۲پراکندگی بیابان‌ها](#پراکندگی_بیابان‌ها)
- [۳تفاوت بیابان و کویر](#تفاوت_بیابان_و_کویر)
- [۴ویژگی آب و هوای خشک](#ویژگی_آب_و_هوای_خشک)
- [۵بزرگ‌ترین بیابان‌ها](#بزرگ‌ترین_بیابان‌ها)
- [۶علل ایجاد بیابان‌ها](#علل_ایجاد_بیابان‌ها)تغییر وضعیت زیربخش‌های علل ایجاد بیابان‌ها  - [۶.۱گرم شدن زیاد منطقه بر اثر تابش خورشید](#گرم_شدن_زیاد_منطقه_بر_اثر_تابش_خورشید)
  - [۶.۲فشار زیاد جنب قاره‌ای](#فشار_زیاد_جنب_قاره‌ای)
  - [۶.۳جریان‌های آب سرد ساحلی](#جریان‌های_آب_سرد_ساحلی)
  - [۶.۴دوری از منبع رطوبتی (دریا) و وجود کوهستان](#دوری_از_منبع_رطوبتی_(دریا)_و_وجود_کوهستان)
- [۷انواع بیابان](#انواع_بیابان)تغییر وضعیت زیربخش‌های انواع بیابان  - [۷.۱بیابان‌های قطبی](#بیابان‌های_قطبی)
  - [۷.۲بیابان‌های توپوگرافی](#بیابان‌های_توپوگرافی)
  - [۷.۳بیابان‌های استوایی](#بیابان‌های_استوایی)
- [۸تخریب در بیابان‌ها](#تخریب_در_بیابان‌ها)
- [۹آب‌ها در بیابان](#آب‌ها_در_بیابان)
- [۱۰عمل باد در بیابان‌ها](#عمل_باد_در_بیابان‌ها)
- [۱۱فرسایش به‌وسیله باد](#فرسایش_به‌وسیله_باد)تغییر وضعیت زیربخش‌های فرسایش به‌وسیله باد  - [۱۱.۱بادکَند](#بادکَند)
  - [۱۱.۲سنگفرش بیابان](#سنگفرش_بیابان)
  - [۱۱.۳یاردانگ](#یاردانگ)
  - [۱۱.۴بادساب](#بادساب)
  - [۱۱.۵سنگ‌های بادساب](#سنگ‌های_بادساب)
- [۱۲فرسایش لانه‌زنبوری](#فرسایش_لانه‌زنبوری)
- [۱۳تخت دیو](#تخت_دیو)
- [۱۴جستارهای وابسته](#جستارهای_وابسته)
- [۱۵منابع](#منابع)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# بیابان

۱۷۶ زبان

- [Аԥсшәа](https://ab.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0 "Асакара–آبخازی")
- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Woestyn "Woestyn–آفریکانس")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/W%C3%BCste "Wüste–آلمانی سوئیسی")
- [አማርኛ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%89%A0%E1%88%A8%E1%88%83 "በረሃ–امهری")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Desierto "Desierto–آراگونی")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A1 "صحراء–عربی")
- [ܐܪܡܝܐ](https://arc.wikipedia.org/wiki/%DC%A1%DC%95%DC%92%DC%AA%DC%90 "ܡܕܒܪܐ–آرامی")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7 "صحرا–عربی مصری")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AE%E0%A7%B0%E0%A7%81%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF "মৰুভূমি–آسامی")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Ermu "Ermu–آستوری")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/S%C9%99hra "Səhra–ترکی آذربایجانی")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7 "صحرا–South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D0%BB "Сүл–باشقیری")
- [Basa Bali](https://ban.wikipedia.org/wiki/Gurun "Gurun–بالیایی")
- [Boarisch](https://bar.wikipedia.org/wiki/Wiastn "Wiastn–باواریایی")
- [Žemaitėška](https://bat-smg.wikipedia.org/wiki/D%C4%ABk%C4%ABn%C4%97 "Dīkīnė–ساموگیتی")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8F "Пустыня–بلاروسی")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8F "Пустэльня–بلاروسی (دستورخط کلاسیک)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%8F "Пустиня–بلغاری")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%A8 "रेगिस्तान–Bhojpuri")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AE%E0%A6%B0%E0%A7%81%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF "মরুভূমি–بنگالی")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Dezerzh "Dezerzh–برتون")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Pustinja "Pustinja–بوسنیایی")
- [Буряад](https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D0%BB "Сүл–Russia Buriat")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Desert "Desert–کاتالان")
- [Нохчийн](https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D3%80%D1%83%D0%BC-%D0%B0%D1%80%D0%B5 "ГӀум-аре–چچنی")
- [ᏣᎳᎩ](https://chr.wikipedia.org/wiki/%E1%8E%A4%E1%8E%A7%E1%8F%B2%E1%8F%97_%E1%8E%A1%E1%8E%B6%E1%8E%AF%E1%8F%B1 "ᎤᎧᏲᏗ ᎡᎶᎯᏱ–چروکی")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "بیابان–کردی مرکزی")
- [Qırımtatarca](https://crh.wikipedia.org/wiki/Sahra "Sahra–ترکی کریمه")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Pou%C5%A1%C5%A5 "Poušť–چکی")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%88%D1%85%D0%B8%D1%80 "Пушхир–چوواشی")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Anialwch "Anialwch–ولزی")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/%C3%98rken "Ørken–دانمارکی")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/W%C3%BCste "Wüste–آلمانی")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%88%CF%81%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%82 "Έρημος–یونانی")
- [Emiliàn e rumagnòl](https://eml.wikipedia.org/wiki/De%E1%B9%A1%C3%AArt "Deṡêrt–امیلیانو-روما")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Desert "Desert–انگلیسی")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Dezerto "Dezerto–اسپرانتو")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Desierto "Desierto–اسپانیایی")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/K%C3%B5rb "Kõrb–استونیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Basamortu "Basamortu–باسکی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Aavikko "Aavikko–فنلاندی")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/K%C3%B5rb%C3%B5 "Kõrbõ–Võro")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/Oy%C3%B0im%C3%B8rk "Oyðimørk–فارویی")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/D%C3%A9sert "Désert–فرانسوی")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/W%C3%BC%C3%BCst "Wüüst–فریزی شمالی")
- [Furlan](https://fur.wikipedia.org/wiki/Desert "Desert–فریولیایی")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Woastyn "Woastyn–فریسی غربی")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/F%C3%A1sach "Fásach–ایرلندی")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/D%C3%A9z%C3%A8 "Dézè–Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/F%C3%A0sach "Fàsach–گیلی اسکاتلندی")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Deserto "Deserto–گالیسیایی")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/Tave%27%E1%BB%B9 "Tave'ỹ–گوارانی")
- [𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺](https://got.wikipedia.org/wiki/%F0%90%8C%B0%F0%90%8C%BF%F0%90%8C%B8%F0%90%8C%B9%F0%90%8C%B3%F0%90%8C%B0 "𐌰𐌿𐌸𐌹𐌳𐌰–گوتی")
- [ગુજરાતી](https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%B0%E0%AA%A3 "રણ–گجراتی")
- [Wayuunaiki](https://guc.wikipedia.org/wiki/Isashii "Isashii–Wayuu")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%93%D7%91%D7%A8 "מדבר–عبری")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2 "मरुस्थल–هندی")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Desert "Desert–هندی فیجیایی")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Pustinja "Pustinja–کروات")
- [Hornjoserbsce](https://hsb.wikipedia.org/wiki/Pus%C4%87ina "Pusćina–صُربی علیا")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Dez%C3%A8 "Dezè–هائیتیایی")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Sivatag "Sivatag–مجاری")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D5%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%BF_(%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6) "Անապատ (աշխարագրություն)–ارمنی")
- [Արեւմտահայերէն](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D5%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B6%D5%A5%D6%80 "Անապատներ–Western Armenian")
- [Interlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Deserto "Deserto–اینترلینگوا")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Gurun "Gurun–اندونزیایی")
- [Interlingue](https://ie.wikipedia.org/wiki/Deserte "Deserte–اکسیدنتال")
- [Iñupiatun](https://ik.wikipedia.org/wiki/Nunagluktuaq "Nunagluktuaq–اینوپیک")
- [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Desierto "Desierto–ایلوکویی")
- [ГӀалгӀай](https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D1%8C%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%B0%D1%80%D0%B5 "Яьсса аре–اینگوشی")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Dezerto "Dezerto–ایدو")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Ey%C3%B0im%C3%B6rk "Eyðimörk–ایسلندی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Deserto "Deserto–ایتالیایی")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%A0%82%E6%BC%A0 "砂漠–ژاپنی")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Dezat "Dezat–Jamaican Creole English")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Segara_wedhi "Segara wedhi–جاوه‌ای")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%9C%E1%83%9D "უდაბნო–گرجی")
- [Qaraqalpaqsha](https://kaa.wikipedia.org/wiki/Sh%C3%B3l "Shól–قره‌قالپاقی")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Tane%E1%BA%93ruft "Taneẓruft–قبایلی")
- [Kabɩyɛ](https://kbp.wikipedia.org/wiki/Ka%C3%B1%C9%A9mpusuu_t%C9%9Bt%CA%8B_(D%C3%A9sert) "Kañɩmpusuu tɛtʋ (Désert)–Kabiye")
- [Tyap](https://kcg.wikipedia.org/wiki/Tswa_a%CC%B1ji%CC%B1jak "Tswa a̱ji̱jak–تیاپی")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D3%A9%D0%BB "Шөл–قزاقی")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AE%E0%B2%BF "ಮರುಭೂಮಿ–کانارا")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%82%AC%EB%A7%89 "사막–کره‌ای")
- [Къарачай-малкъар](https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8A%D1%83%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%8A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%8E%D0%B7 "Къуругъан тюз–قره‌چایی‐بالکاری")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Beyaban "Beyaban–کردی")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Difeyth "Difeyth–کورنی")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D3%A9%D0%BB "Чөл–قرقیزی")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Deserta "Deserta–لاتین")
- [Ladino](https://lad.wikipedia.org/wiki/Desyerto "Desyerto–لادینو")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/W%C3%BCst "Wüst–لوگزامبورگی")
- [Лакку](https://lbe.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D1%83%D0%BB "Чул–Lak")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Deserto "Deserto–Lingua Franca Nova")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Weuste_(landsjap) "Weuste (landsjap)–لیمبورگی")
- [Ladin](https://lld.wikipedia.org/wiki/Desert "Desert–Ladin")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/Desert "Desert–لومبارد")
- [Lingála](https://ln.wikipedia.org/wiki/El%C3%ADk%C3%AD "Elíkí–لینگالا")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Dykuma "Dykuma–لیتوانیایی")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Tuksnesis "Tuksnesis–لتونیایی")
- [मैथिली](https://mai.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF "मरुभूमि–مایدیلی")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Tany_efitra "Tany efitra–مالاگاسی")
- [Minangkabau](https://min.wikipedia.org/wiki/Gurun "Gurun–مینانگ‌کابویی")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Пустина–مقدونی")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B5%81%E0%B4%AD%E0%B5%82%E0%B4%AE%E0%B4%BF "മരുഭൂമി–مالایالامی")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D3%A9%D0%BB "Цөл–مغولی")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%82%E0%A4%9F "वाळवंट–مراتی")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Gurun "Gurun–مالایی")
- [Mirandés](https://mwl.wikipedia.org/wiki/Zerto "Zerto–میراندی")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9B "ကန္တာရ–برمه‌ای")
- [مازِرونی](https://mzn.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%86 "بیابون–مازندرانی")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/W%C3%B6%C3%B6st "Wööst–آلمانی سفلی")
- [Nedersaksies](https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/Weuste "Weuste–ساکسونی سفلی")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF "मरुभूमि–نپالی")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AB%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%83%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%81 "फिसःबुँ–نواریایی")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Woestijn "Woestijn–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/%C3%98rken "Ørken–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/%C3%98rken "Ørken–نروژی بوک‌مُل")
- [Nouormand](https://nrm.wikipedia.org/wiki/Desert "Desert–Norman")
- [Diné bizaad](https://nv.wikipedia.org/wiki/Doo_Nidaha%C5%82ting%C3%B3%C3%B3 "Doo Nidahałtingóó–ناواهویی")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Des%C3%A8rt "Desèrt–اکسیتان")
- [Oromoo](https://om.wikipedia.org/wiki/Gammoojjii "Gammoojjii–اورومویی")
- [ଓଡ଼ିଆ](https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%AE%E0%AC%B0%E0%AD%81%E0%AC%AD%E0%AD%82%E0%AC%AE%E0%AC%BF "ମରୁଭୂମି–اوریه‌ای")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%82%E0%A8%A5%E0%A8%B2 "ਮਾਰੂਥਲ–پنجابی")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Pustynia "Pustynia–لهستانی")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A1 "صحراء–پنجابی")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto "Deserto–پرتغالی")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Ch%27in_pacha "Ch'in pacha–کچوایی")
- [Romani čhib](https://rmy.wikipedia.org/wiki/Sahgepte "Sahgepte–Vlax Romani")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/De%C8%99ert "Deșert–رومانیایی")
- [Tarandíne](https://roa-tara.wikipedia.org/wiki/Deserte "Deserte–Tarantino")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8F "Пустыня–روسی")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8F "Пустыня–Rusyn")
- [संस्कृतम्](https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%80%E0%A4%AF%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%83 "मरुस्थलीयभूमिः–سانسکریت")
- [Саха тыла](https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%85_%D0%BA%D1%83%D0%B9%D0%B0%D0%B0%D1%80 "Кумах куйаар–یاقوتی")
- [Sardu](https://sc.wikipedia.org/wiki/Desertu "Desertu–ساردینیایی")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Disertu "Disertu–سیسیلی")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "ريگستان–سندی")
- [Davvisámegiella](https://se.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1tto%C3%A1hpi "Sáttoáhpi–سامی شمالی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Pustinja "Pustinja–صرب و کرواتی")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B6%BB "කාන්තාර–سینهالی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Desert "Desert–انگلیسی ساده")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/P%C3%BA%C5%A1%C5%A5 "Púšť–اسلواکی")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Pu%C5%A1%C4%8Dava "Puščava–اسلوونیایی")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Gwenga "Gwenga–شونایی")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Lamadegaan "Lamadegaan–سومالیایی")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Shkret%C3%ABtira "Shkretëtira–آلبانیایی")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%9A%D0%B0 "Пустиња–صربی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/%C3%96ken "Öken–سوئدی")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Jangwa "Jangwa–سواحیلی")
- [Ślůnski](https://szl.wikipedia.org/wiki/Pusty%C5%84a "Pustyńa–سیلزیایی")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%A9%E0%AE%AE%E0%AF%8D "பாலைவனம்–تامیلی")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%8E%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF "ఎడారి–تلوگویی")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D1%91%D0%B1%D0%BE%D0%BD "Биёбон–تاجیکی")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%A7%E0%B8%93%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%87 "บริเวณแห้งแล้ง–تایلندی")
- [Türkmençe](https://tk.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%B6l "Çöl–ترکمنی")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ilang "Ilang–تاگالوگی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C3%B6l "Çöl–ترکی استانبولی")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D2%AF%D0%BB "Чүл–تاتاری")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F "Пустеля–اوکراینی")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7 "صحرا–اردو")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Cho%CA%BBl "Choʻl–ازبکی")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Dexerto "Dexerto–Venetian")
- [Vepsän kel’](https://vep.wikipedia.org/wiki/Rahvahatoi_ma "Rahvahatoi ma–وپس")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoang_m%E1%BA%A1c "Hoang mạc–ویتنامی")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Wastene_(dizert) "Wastene (dizert)–والونی")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Desyerto "Desyerto–وارایی")
- [Wolof](https://wo.wikipedia.org/wiki/M%C3%A0ndi%C5%8B_m "Màndiŋ m–ولوفی")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E8%8D%92%E6%BC%A0 "荒漠–وو")
- [IsiXhosa](https://xh.wikipedia.org/wiki/Entlango "Entlango–خوسایی")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%96%E1%83%98 "ტიოზი–Mingrelian")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%93%D7%91%D7%A8 "מדבר–یدی")
- [Yorùbá](https://yo.wikipedia.org/wiki/Aginj%C3%B9 "Aginjù–یوروبایی")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8D%92%E6%BC%A0 "荒漠–چینی")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Soa-bo%CC%8Dk "Soa-bo̍k–مین نان")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E8%8D%92%E6%BC%A0 "荒漠–کانتونی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q8514#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&oldid=39780218 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&id=39780218&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25A8%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25A8%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q8514 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Desert)
- [ویکی‌گفتاورد](https://fa.wikiquote.org/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86)

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

با [کویر](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1 "کویر") اشتباه نشود.

«صحرا» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای کشوری به نام صحرا، [جمهوری دموکراتیک عربی صحرا](/wiki/%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C_%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7 "جمهوری دموکراتیک عربی صحرا") را ببینید.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Deserto_libico_-_Driving_-_panoramio.jpg/220px-Deserto_libico_-_Driving_-_panoramio.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Deserto_libico_-_Driving_-_panoramio.jpg) تلماسه‌های [صحرای لیبی](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%84%DB%8C%D8%A8%DB%8C "صحرای لیبی")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/The_World_Factbook_-_Algeria_-_Flickr_-_The_Central_Intelligence_Agency_%287%29.jpg/270px-The_World_Factbook_-_Algeria_-_Flickr_-_The_Central_Intelligence_Agency_%287%29.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_World_Factbook_-_Algeria_-_Flickr_-_The_Central_Intelligence_Agency_(7).jpg) [صحرای بزرگ آفریقا](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "صحرای بزرگ آفریقا") بزرگ‌ترین بیابان گرم کره زمین است.

**بیابان** یا **صحرا** (به [عربی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C "زبان عربی"): _صحراء_) یک [زمین‌چهر](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%87%D8%B1 "زمین‌چهر") است که به نوعی از منطقه [خشک](/wiki/%D8%AE%D8%B4%DA%A9%DB%8C "خشکی") و کم‌باران در جغرافیای کره [زمین](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "زمین") گفته می‌شود و به خاطر [بارندگی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C "بارندگی") سالیانهٔ کم دارای [پوشش گیاهی](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C "پوشش گیاهی") کمی است.[\[۱\]](#cite_note-1).

از مهم‌ترین مشخصات مناطق بیابانی بارش کم‌باران، کم بودن پوشش گیاهی و اختلاف زیاد دمای روزانه است. در واقع بیابان به جاهایی گفته می‌شود که با [رطوبت](/wiki/%D8%B1%D8%B7%D9%88%D8%A8%D8%AA "رطوبت") کم هوا، [موجودات زنده](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%AA_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87 "موجودات زنده") و اختلاف شدید دمای [شب](/wiki/%D8%B4%D8%A8 "شب") و [روز](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B2 "روز") مشخص می‌شوند.

## واژه‌شناسی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: واژه‌شناسی")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/ValleLuna-002.jpg/300px-ValleLuna-002.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ValleLuna-002.jpg) [بیابان آتاکاما](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%85%D8%A7 "بیابان آتاکاما")، [شیلی](/wiki/%D8%B4%DB%8C%D9%84%DB%8C "شیلی")

واژه بیابان از ترکیب _بی \+ آب \+ آن_ به معنای _مکان بدون آب_ ساخته شده‌است. در [فارسی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C "زبان فارسی") به بیابان بسیار خشک و خالی بیابان برهوت گفته می‌شود.[\[۲\]](#cite_note-2) در زبان ترکی به جای کلمه بیرون از کلمه بیابان استفاده می‌کنند، مثلاً می‌گویند: فلانی رفته بیابان (به معنی بیرون) علت این نوع استعمال به گذشته دور جایی که مغول‌ها به این مناطق حمله‌ور شدند بر می‌گردد چون مغولان صحرانشین بودند و در خیمه‌هایی در بیابان به سر می‌بردند؛ بیرون از خیمه می‌شود بیابان! بنابراین این فرهنگ بعدها وارد شهر شد.

## پراکندگی بیابان‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: پراکندگی بیابان‌ها")\]

برای بیابان تعاریف متعددی بیان شده‌است. در همه این تعاریف به دو ویژگی اغلب بیابان‌ها یعنی کمبود بارش و تبخیر زیاد تأکید می‌شود. خوشبختانه کارهای زیادی در زمینه [بیابان‌زدایی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C "بیابان‌زدایی") انجام شده‌است.
در زمین چند نوار عمده بیابانی وجود دارد که مهم‌ترین آنها در [نیمکره شمالی](/wiki/%D9%86%DB%8C%D9%85%DA%A9%D8%B1%D9%87_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C "نیمکره شمالی") از مجاورت [اقیانوس اطلس](/wiki/%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3_%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3 "اقیانوس اطلس") تا حدود چین است که شامل [صحرای بزرگ آفریقا](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "صحرای بزرگ آفریقا")، [بیابان عربستان](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "بیابان عربستان")، [بیابان‌های ایران](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 "بیابان‌های ایران")، [ترکستان](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1 "بیابان ترکستان (صفحه وجود ندارد)")، [گبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%A8%DB%8C "بیابان گبی") و [تار](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D8%B1 "بیابان تار") است.[\[۳\]](#cite_note-3)

## تفاوت بیابان و کویر

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: تفاوت بیابان و کویر")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_%D8%B1%DB%8C%DA%AF.jpg/310px-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_%D8%B1%DB%8C%DA%AF.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_%D8%B1%DB%8C%DA%AF.jpg) [ریگ](/wiki/%D8%B1%DB%8C%DA%AF_(%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7) "ریگ (جغرافیا)") بزرگ [لوت](/wiki/%D8%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%84%D9%88%D8%AA "دشت لوت")، ایران

با وجود این‌که در بین عامه مردم رایج است که اصطلاح «کویر» و «بیابان» را به‌جای یکدیگر به‌کار می‌برند ولی بین این دو اصطلاح تفاوت اساسی وجود دارد. بیابان به بخشی از [مناطق خشک](/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D8%AE%D8%B4%DA%A9 "مناطق خشک") گفته می‌شود که بارندگی سالانه آن کمتر از ۵۰ میلی‌متر است و ممکن است چند سال در آن باران نبارد و با کم‌آبی و [تبخیر](/wiki/%D8%AA%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "تبخیر") شدید مواجه است و پوشش گیاهی آن بسیار ضعیف است. اما [کویر](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1 "کویر") به زمین‌های [رسی](/wiki/%D8%B1%D8%B3 "رس") پف‌کرده‌ای گفته می‌شود که غلظت [نمک](/wiki/%D9%86%D9%85%DA%A9 "نمک") در خاک (یا به اصطلاح [شوری خاک](/wiki/%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%DA%A9 "شوری خاک")) منطقه آنقدر زیاد است که هیچ گیاهی نمی‌تواند در خاک آن منطقه رشد کند. در بعضی از کویرها که شوری خاک کمتر است، ممکن است گیاهانی مانند [گز](/wiki/%DA%AF%D8%B2_(%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA) "گز (درخت)") که دربرابر املاح نمکی مقاوم است، در آن رشد نماید؛ بنابراین کویر معمولاً زمین‌هایی با شوری بالای خاک و بدون گیاه است که به آن «نمک‌زار» نیز گفته می‌شود.[\[۴\]](#cite_note-4)

بیابان واژه‌ای [بوم‌شناسی](/wiki/%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "بوم‌شناسی") و [اقلیمی](/wiki/%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "اقلیم‌شناسی") است و به مکانی با پوشش گیاهی، جانوری و میزان بارندگی کم گفته می‌شود ولی کویر (نمک‌زار) به پست‌ترین نقاط داخلی مناطق بیابانی که میزان نمک در آن بسیار زیاد است، گفته می‌شود.[\[۵\]](#cite_note-lutdesert.ir-5)
از تفاوت‌های دیگر بیابان و کویر این است که بیابان پدیده‌ای جغرافیایی و [اقلیمی](/wiki/%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85 "اقلیم") است در حالی که کویر در مجاورت بیابان‌ها و گاهی در میان آن‌ها شکل گرفته و پدیده ای [ژئومورفولوژیکی](/wiki/%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B1%D9%81%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C "ژئومورفولوژی")\- [هیدرولوژیکی](/wiki/%D8%A2%D8%A8%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "آب‌شناسی") است. همچنین تعریف بیابان و کویر از دیدگاه‌های مختلف تفاوت دارد، به عنوان مثال از نظر [جغرافیا](/wiki/%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7 "جغرافیا") و [اقلیم‌شناسی](/wiki/%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "اقلیم‌شناسی") بیابان واقعی به سرزمینی گفته می‌شود که متوسط بارش سالانه آن کمتر از ۵۰ میلی‌متر است. در [گیاه‌شناسی](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "گیاه‌شناسی")، علوم کشاورزی و منابع طبیعی مناطقی را بیابان گویند که از لحاظ پوشش گیاهی بسیار فقیر باشد. یا سطح وسیعی از آن به کلی فاقد گیاه باشد. ولی کویر به مناطقی باتلاقی گفته می‌شود که در دل بیابان و انتهای [حوضه آبریز](/wiki/%D8%AD%D9%88%D8%B6%D9%87_%D8%A2%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2 "حوضه آبریز") قرار دارند و معمولاً به دلیل سطح بالای آب در اعماق کم زمین، نمک به سطح زمین نزدیک و موجب شوری شدید می‌شود.[\[۶\]](#cite_note-6)

تفاوت‌های بیابان و کویر را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:

- مواد [رسوبی](/wiki/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8 "رسوب") بیابان‌ها بیشتر از نوع [ماسه](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87 "ماسه")، [شن](/wiki/%D8%B4%D9%86 "شن")، [ریگ](/wiki/%D8%B1%DB%8C%DA%AF_(%D8%B3%D9%86%DA%AF) "ریگ (سنگ)") و … است و [بافت خاک](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%AE%D8%A7%DA%A9 "بافت خاک") بیابان نسبت به کویر درشت‌تر است ولی کویر دارای خاک [ریزبافت](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%AE%D8%A7%DA%A9 "بافت خاک") مثل [رس](/wiki/%D8%B1%D8%B3 "رس") و … است.
- مقدار [شوری خاک](/wiki/%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%DA%A9 "شوری خاک") و نمک در بیابان‌ها کمتر از کویر است. درجه شوری خاک کویر بسیار زیاد است.
- پوشش گیاهی در بیابان بسیار کم و نادر است. پوشش گیاهی کویر از نوع [گیاهان شورپسند](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%BE%D8%B3%D9%86%D8%AF "گیاهان شورپسند") (هالوفیت) است.
- بیابان معمولاً فاقد آب است، مگر در [واحه‌ها](/wiki/%D9%88%D8%A7%D8%AD%D9%87 "واحه")، در حالی که کویرها اغلب دارای آب هستند و سطح آب هم معمولاً بالا است.
- بیابان برعکس کویر سطحی نسبتاً ناهموار دارد و چندان مسطح نیست ولی کویر سطحی نسبتاً صاف دارند و معمولاً آب ناهمواری‌های اطراف وارد آن می‌شود و به همین دلیل گاهی به صورت دریاچه‌های کوچک فصلی نیز ظاهر می‌شوند.[\[۷\]](#cite_note-7)

## ویژگی آب و هوای خشک

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: ویژگی آب و هوای خشک")\]

1. بارندگی در مناطق خشک کم و نامنظم است.
2. مقدار باران در سال‌های مختلف متفاوت است و ممکن است حتی چندین سال بارندگی صورت نگیرد.
3. بارندگی کم و اگر باشد اغلب شدید و به صورت رگبار است.
4. به علت خشکی و وزش باد میزان تبخیر و تعرق بیشتر از بارندگی سالانه‌است.
5. وزش باد در مناطق خشک به ویژه بیابان‌ها شدید است که علاوه بر حمل ذرات [گرد و غبار](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%AF_%D9%88_%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D8%B1 "گرد و غبار") بر خشکی هوا می‌افزاید.
6. نیمه اول سال بسیار گرم و نیمه دوم سال بسیار سرد است اما باران نمی‌بارد.
7. هوا گرد و غبار بسیاری دارد و گرم و خفه است.
8. پوشش گیاهی این منطقه فقیر است.

## بزرگ‌ترین بیابان‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=5 "ویرایش بخش: بزرگ‌ترین بیابان‌ها")\]

همچنین ببینید: [فهرست بیابان‌ها بر پایه مساحت](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%A8%D8%B1_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA "فهرست بیابان‌ها بر پایه مساحت")

[![global map of deserts](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Deserts.png/660px-Deserts.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Deserts.png) بزرگ‌ترین بیابان‌های خارج از مناطق قطبی زمین

بیابان‌ها حدود یک سوم مساحت سطح زمین را پوشانده‌اند. زمین‌های پست انتهایی در بیابان‌ها ممکن است پوشیده از [نمک](/wiki/%D9%86%D9%85%DA%A9 "نمک") باشند که به آن‌ها [کویر](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1 "کویر") گفته می‌شود. [فرآیندهای بادی](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C "فرآیندهای بادی") از عوامل عمده در شکل‌دهی به چشم‌اندازهای بیابانی هستند. [بیابان‌های قطبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B7%D8%A8%DB%8C "بیابان قطبی") که "بیابان‌های سرد" نیز نامیده می‌شود) نیز دارای عوارض و ویژگی‌های مشابهی هستند، با این تفاوت که به جای باران، نوع غالب بارش در آن‌ها، برف است. [جنوبگان](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%A7%D9%86 "جنوبگان") بزرگ‌ترین بیابان سرد دنیا است (که حدود ۹۸٪ آن را [یخسار](/wiki/%DB%8C%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1 "یخسار") [قاره‌ای](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%87 "قاره") صخیم و ۲٪ را سنگ‌ها و صخره‌های عریان پوشانده‌است). برخی از این صخره‌های عریان در [دره‌های خشک](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%87_%D8%AE%D8%B4%DA%A9_(%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7) "دره خشک (جغرافیا)") جنوبگان یافت می‌شود که تقریباً هیچ‌گاه بارش برف را دریافت نمی‌کنند. این دره‌ها می‌تواند دارای [دریاچه آب شورپوشیده](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%A2%D8%A8_%D8%B4%D9%88%D8%B1 "دریاچه آب شور") از یخ باشد که نشان می‌دهد به دلیل شدت زیاد [بادهای پایین‌رو](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%AF_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B1%D9%88 "باد پایین‌رو") که حتی یخ را تبخیر می‌کند، تبخیر بسیار بیشتر از بارش نادر برف است.

**ده بیابان بزرگ دنیا**[\[۸\]](#cite_note-8)رتبه
بیابان
مساحت (کیلومتر مربع)
مساحت (مایل مربع)
۱
[جنوبگان](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%A7%D9%86 "جنوبگان") (جنوبگان)
۱۴٬۲۰۰٬۰۰۰
۵٬۴۸۲٬۶۵۱
۲
[شمالگان](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%A7%D9%86 "شمالگان") (شمالگان)
۱۳٬۹۰۰٬۰۰۰
۵٬۳۶۶٬۸۲۰
۳
[صحرای بزرگ آفریقا](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "صحرای بزرگ آفریقا") (آفریقا)
۹٬۲۰۰٬۰۰۰
۳٬۵۵۲٬۱۴۰
۴
[صحراهای استرالیا](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7 "صحراهای استرالیا") (استرالیا)
۲٬۷۰۰٬۰۰۰
۱٬۰۴۲٬۴۷۶
۵
[بیابان عربی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C "بیابان عربی") (خاورمیانه)
۲٬۳۳۰٬۰۰۰
۸۹۹٬۶۱۸
۶
[بیابان گبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%A8%DB%8C "بیابان گبی") (آسیا)
۱٬۲۹۵٬۰۰۰
۵۰۰٬۰۰۲
۷
[بیابان کالاهاری](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%D8%B1%DB%8C "بیابان کالاهاری") (آفریقا)
۹۰۰٬۰۰۰
۳۴۷٬۴۹۲
۸
[بیابان پاتاگونیا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D8%A7%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%A7 "بیابان پاتاگونیا") (آمریکای جنوبی)
۶۷۳٬۰۰۰
۲۵۹٬۸۴۷
۹
[بیابان شام](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D8%A7%D9%85 "بیابان شام") (خاورمیانه)
۵۰۰٬۰۰۰
۱۹۳٬۰۵۱
۱۰
[بیابان گریت بیسین](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AA_%D8%A8%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%86 "بیابان گریت بیسین") (آمریکای شمالی)
۴۹۰٬۰۰۰
۱۹۰٬۰۰۰

بیابان‌ها، چه گرم و چه سرد، در تعدیل دمای زمین نقش دارند. دلیل این ویژگی آن است که بیابان‌ها مقداری بیشتری از نور ورودی را منعکس می‌کنند و [سپیدایی](/wiki/%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C "سپیدایی") آن‌ها از جنگل یا دریا بالاتر است.[\[۹\]](#cite_note-9)

## علل ایجاد بیابان‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=6 "ویرایش بخش: علل ایجاد بیابان‌ها")\]

### گرم شدن زیاد منطقه بر اثر تابش خورشید

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=7 "ویرایش بخش: گرم شدن زیاد منطقه بر اثر تابش خورشید")\]

در منطقه‌های استوا هوای گرم به دلیل سبکی و افت بی در رو دما به سمت لایه‌های بالای جو حرکت می‌کند. وقتی تا حد زیادی بالارفت دمایش کاهش یافته و به صورت افقی در لایهٔ بالای جو به سمت عرض‌های بالاتر جغرافیایی حرکت می‌کند (به سمت منطقه جنب استوایی یا جنب حاره‌ای می‌رود) در بین راه دمایش کاهش یافته و سنگین می‌شود و در عرض‌های حدوداً ۲۵ تا ۳۰ درجه مانند آبشاری فروکش می‌کند و به سمت سطح زمین می‌آید. درست در آن منطقه‌ای که پایین می‌آید توده هوای کم فشار محلی وجود دارد که به دلیل گرمی و سبکی میل به صعود دارد ولی همین هوای مهاجری که از لایه‌های بالای جو از استوا آمده مثل چکشی بر سر توده هوای محلی فشار وارد می‌کند و اجازه نمی‌دهد که این توده هوای محلی صعود کرده و بارش ایجاد کند توده هوای مهاجر را پر فشار جنب حاره‌ای می‌نامند که باعث به وجد آمدن بیابانهایی چون صحرا در آفریقا [ربع الخالی](/wiki/%D8%B1%D8%A8%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C "ربع الخالی") عربستان و [بیابان لوت](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%84%D9%88%D8%AA "بیابان لوت") در ایران شده‌است. بیابان گبی در مغولستان بدین طریق به وجود نیامده است، زیرا در چنین [عرض جغرافیایی](/wiki/%D8%B9%D8%B1%D8%B6_%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "عرض جغرافیایی") واقع نشده‌است. بیابان گبی به دلیل محصور بودن توسط [رشته کوه](/wiki/%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87_%DA%A9%D9%88%D9%87 "رشته کوه") و دوری از دریا و ضریب بری بودن بالا؛ از رطوبت بی نصیب مانده‌است و جزو بیابان‌های سرد محسوب می‌شود. وقتی سخن از بیابان به میان می‌آید همیشه احساس گرمای زیاد تداعی می‌شود. درحالی‌که بیابان‌های سرد قطبی هم وجود دارد.

### فشار زیاد جنب قاره‌ای

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=8 "ویرایش بخش: فشار زیاد جنب قاره‌ای")\]

فشار هوا در همه عرض‌های جغرافیایی یکسان نیست. وقتی در جایی [فشار هوا](/wiki/%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1_%D9%87%D9%88%D8%A7 "فشار هوا") کم باشد، هوا به علت سبکی بالا رفته و پس از سرد شدن در صورت وجود رطوبت کافی و سایر شرایط لازم موجب بارندگی می‌شود. هوای گرم و مرطوب استوایی پس از ایجاد بارش به اطراف [مدار رأس‌السرطان](/wiki/%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%D8%B1%D8%A3%D8%B3%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86 "مدار رأس‌السرطان") و [رأس‌الجدی](/wiki/%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%D8%B1%D8%A3%D8%B3%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%DB%8C "مدار رأس‌الجدی") حرکت می‌کند. اما به علت سنگین شدن و تراکم در عرض‌های جغرافیایی مذکور فرومی‌نشیند و یک منطقه پر فشار به وجود می‌آورد. این توده هوا با از دست دادن رطوبت خود فرومی‌نشیند نتیجه این امر خشکی و گرمی هوا و صاف بودن آسمان در این مناطق است.
در دریا این منطقه را [مدار بدون باد](/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86_%D8%A8%D8%A7%D8%AF&action=edit&redlink=1 "مدار بدون باد (صفحه وجود ندارد)") یا [عرض جغرافیایی اسب](/wiki/%D8%B9%D8%B1%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%A8%DB%8C "عرض‌های اسبی")، بر گرفته از نام کاشف آن [ساتاسپ](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%BE "ساتاسپ") دریانورد ایرانی دوران خشایارشا می‌نامند.

### جریان‌های آب سرد ساحلی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=9 "ویرایش بخش: جریان‌های آب سرد ساحلی")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Kavir_%281%29.JPG/220px-Kavir_%281%29.JPG)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Kavir_(1).JPG) کویر مرکزی ایران، استان سمنان و در حوالی شاهرود

جریان‌های سرد اقیانوسی که از [قطب جنوب](/wiki/%D9%82%D8%B7%D8%A8_%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8 "قطب جنوب") به سمت [استوا](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%A7 "استوا") حرکت می‌کند، در برخی نقاط ساحلی به علت ایجاد هوای سرد و نشست هوا، مانع ایجاد بارش در این مناطق می‌شود، مانند [بیابان آتاکاما](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%85%D8%A7 "بیابان آتاکاما") در [آمریکای جنوبی](/wiki/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C "آمریکای جنوبی"). [بیابان نامیب](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A8 "بیابان نامیب") در [آفریقا](/wiki/%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "آفریقا").

### دوری از منبع رطوبتی (دریا) و وجود کوهستان

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=10 "ویرایش بخش: دوری از منبع رطوبتی (دریا) و وجود کوهستان")\]

بسیاری از بیابان‌های دنیا در اثر دوری از منبع رطوبتی و وجود کوهستان مانع در برابر رطوبت شکل گرفته‌اند. در این حالت به اثر سایه کوه می‌گویند.. بیابان تکلامکان (تکله مکان) در [آسیای مرکزی](/wiki/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C "آسیای مرکزی") و [بیابان گبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%A8%DB%8C "بیابان گبی") در [مغولستان](/wiki/%D9%85%D8%BA%D9%88%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "مغولستان") از دریا دورند و [بیابان مرکزی](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C "کویر مرکزی") [ایران](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 "ایران") نیز تحت تأثیر [اثر کوه](/w/index.php?title=%D8%A7%D8%AB%D8%B1_%DA%A9%D9%88%D9%87&action=edit&redlink=1 "اثر کوه (صفحه وجود ندارد)") رشته کوه [البرز](/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%B2 "البرز") و [زاگرس](/wiki/%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3 "زاگرس") است.

## انواع بیابان

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=11 "ویرایش بخش: انواع بیابان")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Antarctica_surface.jpg/220px-Antarctica_surface.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Antarctica_surface.jpg) [جنوبگان](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%A7%D9%86 "جنوبگان") بزرگ‌ترین بیابان جهان است. این نوع بیابان از نوع [بیابان‌های قطبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B7%D8%A8%DB%8C "بیابان قطبی") است.

### بیابان‌های قطبی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=12 "ویرایش بخش: بیابان‌های قطبی")\]

مقالهٔ اصلی: [بیابان قطبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B7%D8%A8%DB%8C "بیابان قطبی")

این بیابان‌ها شامل نواحی وسیعی هستند که به‌وسیله یخ پوشیده شده‌اند و به علت پایین بودن دما و سرمای زیاد ناحیه خیلی خشک هستند. مانند: [جنوبگان](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%A7%D9%86 "جنوبگان") و [شمالگان](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%A7%D9%86 "شمالگان")

### بیابان‌های توپوگرافی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=13 "ویرایش بخش: بیابان‌های توپوگرافی")\]

بیابانهایی هستند که کمی رطوبت آن‌ها به علت دور بودن از اقیانوس‌ها و قرار گرفتن در مرکز قاره‌ها یا وجود کوه‌های بلند و مرتفع که جلوی بادهای اصلی ناحیه را گرفته و از رسیدن رطوبت به این نواحی جلوگیری می‌کنند، است. مانند: [بیابان گبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%A8%DB%8C "بیابان گبی") در مغولستان.

### بیابان‌های استوایی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=14 "ویرایش بخش: بیابان‌های استوایی")\]

این بیابان‌ها که به مراتب وسیعتر از بیابان‌های قطبی هستند. در فاصله بین ۱۵ و ۳۰ درجه [شمال](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84 "شمال") و [جنوب](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8 "جنوب") [خط استوا](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%A7 "استوا") قرار دارند. مانند: به عنوان مثال می‌توان بیابانی [شمال آفریقا](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "شمال آفریقا") و بیابانی عربستان را نام برد.

## تخریب در بیابان‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=15 "ویرایش بخش: تخریب در بیابان‌ها")\]

تخریب شیمیایی در بیابان‌ها به علت کمی رطوبت به ندرت انجام می‌گیرد. از این جهت بیشتر قطعات و ذرات کانی‌ها و همچنین سنگ‌ها در بیابان‌ها دستخوش تغییرات شیمیایی نشده‌اند. از انواع تخریب‌های فیزیکی که در بیابان‌ها انجام می‌گیرد، می‌توان عمل نیروی ثقل (گرانشی)، [انرژی باد](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%AF "انرژی باد") و تغییرات [درجه حرارت](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87_%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AA "درجه حرارت") را نام برد که از جمله عوامل مؤثر در تخریب مکانیکی هستند. تغییرات درجه حرارت سبب انبساط و انقباض سنگ‌ها شده و باعث تخریب آن‌ها می‌گردد. عدم وجود پوشش گیاهی در بیابان‌ها موجب می‌شود که مواد حاصل از تخریب به‌وسیله باد به سهولت جابجا و پراکنده شود.

## آب‌ها در بیابان

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=16 "ویرایش بخش: آب‌ها در بیابان")\]

مقدار آب‌های جاری در بیابان‌ها بسیار کم است ولی باران‌های اتفاقی اغلب به صورت رگبار نازل می‌شود.[\[۱۰\]](#cite_note-10) در نواحی خشک به علت کمی پوشش گیاهی مقدار آبی که در سطح زمین جریان می‌یابد نسبت به مناطق دیگر با پوشش گیاهی زیاد با باران مشابه خیلی بیشتر است و در نتیجه هر چند که مقدار این آب‌ها نیز کم باشد در تخریب، [حمل و نقل](/wiki/%D8%AD%D9%85%D9%84_%D9%88_%D9%86%D9%82%D9%84 "حمل و نقل") و رسوب‌گذاری در بیابان‌ها نقش مهمی دارد.
در بیابان‌ها ممکن است رودخانه‌های کمی جاری باشند که از نقاط مرطوب منشأ گرفته و از بیابان‌ها عبور می‌کنند، ولی اکثر این رودخانه‌ها به حوضه‌های داخلی ریخته و وارد دریا نمی‌شوند.[\[۱۱\]](#cite_note-11)

## عمل باد در بیابان‌ها

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=17 "ویرایش بخش: عمل باد در بیابان‌ها")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/ErgChebbi.jpg/230px-ErgChebbi.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ErgChebbi.jpg) زیستگاه [تپه ماسه‌ای](/wiki/%D8%AA%D9%BE%D9%87_%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "تپه ماسه‌ای") عرق الشبی

گرچه باد از نظر فرسایش از آب به مراتب دارای اهمیت و قدرت کمتری است؛ ولی نقش مهمی را در فرسایش بیابان‌ها به عهده دارد.[\[۱۲\]](#cite_note-12) در مناطق خشک که رسوبات تخریبی و سست توسط هیچ پوشش گیاهی محافظت نمی‌شوند. بادها به آسانی مواد را از جایی برداشته و در جایی دیگر انباشته می‌سازند. در نتیجه باد علاوه بر عمل حمل و نقل، عمل تخریب و رسوبگذاری را نیز انجام می‌دهد.

حمل مواد به‌وسیله باد
باد قادر است ذرات موجود در سطح زمین را برداشته و با خود تا مسافتی حمل نماید. میزان حمل، مقدار جابجایی و سرعت ته نشست مواد بستگی مستقیم به قدرت (سرعت) باد و قطر ذرات دارد؛ یعنی هرچه [سرعت باد](/wiki/%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%AA_%D8%A8%D8%A7%D8%AF "سرعت باد") بیشتر باشد می‌تواند ذرات را به ارتفاع بیشتر و به فاصله دورتر ببرد و همچنین دانه‌های درشت‌تری را با خود حمل کند. برای به حرکت درآوردن ذرات خشک سرعت کمتری لازم است تا ذرات مرطوب؛ بنابراین در بیابان‌های خشک به علت نبودن رطوبت و پوشش گیاهی حمل مواد به‌وسیله باد خیلی بهتر و سریعتر انجام می‌گیرد. سرعت باد با نزدیک شدن به سطح زمین (در اثر ایجاد اصطکاک) کم گشته ولی با دور شدن از سطح زمین به میزان سرعت آن افزوده می‌شود.

نحوه حمل مواد توسط باد

حمل مواد به وسیله باد نسبت به وزن دانه‌ها به سه طریق انجام می‌گیرد:

حرکت معلق برای ذرات ریز

ذرات خیلی ریز ماسه، سیلت‌های دانه‌ریز، گرد و غبار و خاکسترهای آتشفشانی چون بسیار سبک هستند. حتی به‌وسیله بادهای خیلی ملایم به آسانی به هوا بلند شده و مدت‌ها در هوا به حالت معلق باقی می‌مانند. به‌طور کلی در شرایط عادی ذرات با قطر کوچک‌تر از ۰٫۰۳ میلی‌متر که در روی سطح زمین قرار گرفته‌اند، می‌توانند به‌وسیله باد به هوا بلند شوند. این ذرات ممکن است صدها متر از سطح زمین بلند شده و همچنین کیلومترها جابجا شوند.

حرکت جهشی برای ذرات متوسط

باد به تنهایی نمی‌تواند ذرات متوسط را از جا بلند کند بلکه بر اثر برخورد ذرات ماسه با یکدیگر به هوا پرتاب می‌شوند که به این نوع حرکت جهشی می‌گویند. وقتی سرعت باد به حد معینی برسد ذرات ماسه شروع به چرخش و غلتیدن به سمت جلو می‌کنند که ممکن است در اثر برخورد با ذرات دیگر باعث حرکت یا پرتاب آن‌ها به هوا شوند. وقتی ذره‌ای به هوا بلند می‌شود تحت تأثیر دو نیروی نیروی گرانشی و نیروی سرعت باد، قرار می‌گیرد. ذرات در اثر نیروی [گرانش](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4 "گرانش") به زمین برمی‌گردند ولی در اثر [نیروی باد](/wiki/%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%AF "نیروی باد") به جلو رانده می‌شوند.

حرکت چرخشی برای ذرات درشت

ذراتی که درشت‌تر هستند اغلب به سبب وزن و درشی از جا کنده نشده و در هوا پراکنده نمی‌شوند بلکه وقتی سرعت باد به‌حد کافی برسد، با چرخش یا غلتیدن به سمت جلو حرکت می‌کنند. این عمل چرخش را Reptation می‌گویند.

## فرسایش به‌وسیله باد

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=18 "ویرایش بخش: فرسایش به‌وسیله باد")\]

عمل [فرسایش](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4 "فرسایش") باد به دو صورت انجام می‌گیرد: بادکند (Deflation) و بادساب (Abrasion).

### بادکَند

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=19 "ویرایش بخش: بادکَند")\]

جابجایی ذرات توسط باد را بادکند می‌گویند. باد قادر است ذرات ریز و کوچک موجود در سطح زمین را به‌ویژه در مناطقی که فاقد پوشش گیاهی و رطوبت زیاد است به آسانی از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل کند و ممکن است این عمل سبب کنده شدن سطح زمین و به وجود آمدن گودی‌هایی می‌شود که گاهی ممکن است تا صد متر عمق داشته باشند.

### سنگفرش بیابان

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=20 "ویرایش بخش: سنگفرش بیابان")\]

در مناطقی که ذرات درشت و ریز وجود داشته باشد باد سبب جابجا شدن ذرات ریزتر و سبکتر شده و قطعات بزرگ‌تر سنگ‌ها بر جای باقی می‌مانند که بعد از گذشت زمان سنگ‌های درشت‌تر باقی‌مانده و منظره فرشی به خود می‌گیرند که اصطلاحاً به آن سنگ‌فرش بیابان یا Hamade می‌گویند.

### یاردانگ

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=21 "ویرایش بخش: یاردانگ")\]

باد در مناطق بیابانی به ویژه در زمین‌های سست و نرم موجب تشکیل شیارهای طولی و طویل می‌گردد که یاردانگ نامیده می‌شود. این نوع شیارها در جنوب [دشت لوت](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D9%84%D9%88%D8%AA "کویر لوت") دیده می‌شود.

### بادساب

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=22 "ویرایش بخش: بادساب")\]

موادی که به‌وسیله باد حمل می‌شوند در اثر برخورد با یکدیگر سایش پیدا می‌کنند. این عمل ساییدگی که به‌وسیله باد انجام می‌گیرد را بادساب می‌نامند. البته عمل ساییدگی بدون بادکَند امکان‌پذیر نیست. چون در اثر حمل مواد است که ساییدگی یا خراش به وجود می‌آید. ذرات یا دانه‌های ماسه‌ای که به‌وسیله باد حمل می‌شوند، به دلیل سختی که دارند وسایل بسیار مناسبی برای سایش سنگ‌ها، ساختمان‌ها، دیوارها و … هستند.

### سنگ‌های بادساب

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=23 "ویرایش بخش: سنگ‌های بادساب")\]

سنگ‌ها و قلوه‌سنگ‌هایی که یک سطح آن‌ها در اثر باد صیقلی و صاف شده‌است در اثر تغییر [جهت باد](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%AA_%D8%A8%D8%A7%D8%AF "جهت باد") یا چرخش سنگ‌ها در محل اولیه خود چند سطح صاف در آن‌ها ایجاد گردد به چنین سنگ‌هایی که به علت سایش باد به وجود آمده‌اند سنگ‌های بادساب (ventifact) می‌گویند.

## فرسایش لانه‌زنبوری

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=24 "ویرایش بخش: فرسایش لانه‌زنبوری")\]

برخورد مداوم بادهای قوی و دائمی که ذرات ماسه همراه دارند بر روی صخره‌ها یا سنگ‌هایی که در سطح زمین به‌ویه در نقاط خشک و نیمه خشک قرار دارند باعث می‌گردد که بتدریج این سنگ‌ها فرسایش حاصل کنند و نوعی فرسایش لانه‌زنبوری از خود نشان دهند.

## تخت دیو

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=25 "ویرایش بخش: تخت دیو")\]

گاهی باد مواد نرمی را که در زیر تخته سنگ‌ها قرار گرفته‌اند تخریب نموده و با خود حمل می‌کند و در نتیجه پدیده [قارچ](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%DA%86 "قارچ") مانندی به وجود می‌آید که اصطلاحاً به آن تخت دیو می‌گویند.

## جستارهای وابسته

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=26 "ویرایش بخش: جستارهای وابسته")\]

- [بیابان‌گردی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C "بیابان‌گردی")
- [فهرست بیابان‌ها بر پایه مساحت](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%A8%D8%B1_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA "فهرست بیابان‌ها بر پایه مساحت")
- [بیابان‌های ایران](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 "بیابان‌های ایران")
- [کویر](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1 "کویر")
- [سنگفرش بیابانی](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%81%D8%B1%D8%B4_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C "سنگفرش بیابانی")

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&action=edit&section=27 "ویرایش بخش: منابع")\]

01. [↑](#cite_ref-1)[«desert \| National Geographic Society»](https://education.nationalgeographic.org/resource/desert). _education.nationalgeographic.org_. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۷.
02. [↑](#cite_ref-2)[«Desert»](https://web.archive.org/web/20221107080023/https://www.cs.mcgill.ca/~rwest/wikispeedia/wpcd/wp/d/Desert.htm). _www.cs.mcgill.ca_. بایگانی‌شده از [اصلی](https://www.cs.mcgill.ca/~rwest/wikispeedia/wpcd/wp/d/Desert.htm) در ۷ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۷.
03. [↑](#cite_ref-3)[«Where are deserts found?»](https://www.dkfindout.com/us/earth/deserts/where-are-deserts-found/).
04. [↑](#cite_ref-4)[«ژئوتوریسم بیابان‌های ایران»](https://web.archive.org/web/20160817111421/http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/PSubjectInfoDetail.asp?PID=1144&index=5). پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور. بایگانی‌شده از [اصلی](http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/PSubjectInfoDetail.asp?PID=1144&index=5) در ۱۷ اوت ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۶.
05. [↑](#cite_ref-lutdesert.ir_5-0)[«بیابان لوت، پدیده شگفت‌انگیز طبیعی\- جهانی ایران»](https://web.archive.org/web/20190329033319/http://www.lutdesert.ir/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%88%D8%AA/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C). پایگاه میراث جهانی بیابان لوت. بایگانی‌شده از [اصلی](http://www.lutdesert.ir/درباره-بیابان-لوت/موقعیت-جغرافیایی) در ۲۹ مارس ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۶.
06. [↑](#cite_ref-6)[«تفاوت بیابان با کویر (بیابان لوت و کویر مرکزی)»](https://civilica.com/doc/257925/). اولین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار. ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۲۶ مرداد ۱۴۰۲.
07. [↑](#cite_ref-7)[«تفاوت بیابان با کویر (بیابان لوت و کویر مرکزی)»](https://civilica.com/doc/257925/). اولین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار. ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۲۶ مرداد ۱۴۰۲.
08. [↑](#cite_ref-8)["The World's Largest Deserts"](http://geology.com/records/largest-desert.shtml). Geology.com. Retrieved 2013-05-12.
09. [↑](#cite_ref-9)Coakley, J.A.; Holton, J.R. (2002). Curry, J.A. (ed.). [_Reflectance and albedo, surface in "Encyclopedia of the Atmosphere"_](http://www.ann-geophys.net/27/3571/2009/angeo-27-3571-2009.pdf)(PDF). Academic Press. pp. 1914–1923.
10. [↑](#cite_ref-10)LotusArise (۲۰۲۱-۱۱-۱۳). [«Desert Landforms - UPSC»](https://lotusarise.com/desert-landforms-upsc/) (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۸.
11. [↑](#cite_ref-11)["Rainfall in Deserts"](https://sciencing.com/rainfall-deserts-6632010.html). _Sciencing_ (به انگلیسی). Retrieved 2022-11-08.
12. [↑](#cite_ref-12)["Erosion and Wind Erosion"](https://www.geo.fu-berlin.de/en/v/geolearning/mountain_building/weathering/Erosion/index.html). _www.geo.fu-berlin.de_ (به انگلیسی). 2008-01-16. Retrieved 2022-11-08.

- [دانشنامه رشد](http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=بیابان).
- کتاب جغرافیای سال دوم متوسطه و سال سوم متوسطه اول

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)

در [ویکی‌انبار](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1 "ویکی‌انبار") پرونده‌هایی دربارهٔ [بیابان](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Deserts "commons:Category:Deserts") موجود است.

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/34px-Wikiquote-logo.svg.png)

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به _**[بیابان](https://fa.wikiquote.org/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86 "q:بیابان")**_ در ویکی‌گفتاورد موجود است.

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7 "الگو:زمین‌چهرها")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:زمین‌چهرها (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7 "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:زمین‌چهرها")

[زمین‌چهرها](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%87%D8%B1 "زمین‌چهر")

[فهرست زمین‌چهرها](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7 "فهرست زمین‌چهرها")

کوهستانی

- [تخت‌زمین](/wiki/%D8%AA%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "تخت‌زمین")
- [گریوه](/wiki/%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%87 "گریوه")
- [زمین هموار](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86_%D9%87%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B1 "زمین هموار")
- [تپه](/wiki/%D8%AA%D9%BE%D9%87 "تپه")
- [کوه](/wiki/%DA%A9%D9%88%D9%87 "کوه")
- [رشته‌کوه](/wiki/%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%DA%A9%D9%88%D9%87 "رشته‌کوه")
- [فلات](/wiki/%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AA "فلات")
- [یال (کوه)](/wiki/%DB%8C%D8%A7%D9%84_(%DA%A9%D9%88%D9%87) "یال (کوه)")
- [دره](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%87 "دره")

قاره‌ای

- [یخسار](/wiki/%DB%8C%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1 "یخسار")
- [جلگه](/wiki/%D8%AC%D9%84%DA%AF%D9%87 "جلگه")
- [استپ](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%BE "استپ")
- [توندرا](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7 "توندرا")

[رودخانه‌ای](/wiki/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A8_%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "رسوب رودخانه‌ای")

- [مخروط افکنه](/wiki/%D9%85%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%B7_%D8%A7%D9%81%DA%A9%D9%86%D9%87 "مخروط افکنه")
- [ساحل](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D9%84 "ساحل")
- [ژرف‌دره](/wiki/%DA%98%D8%B1%D9%81%E2%80%8C%D8%AF%D8%B1%D9%87 "ژرف‌دره")
- [غار](/wiki/%D8%BA%D8%A7%D8%B1 "غار")
- [کانال](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84_(%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7) "کانال (جغرافیا)")
- [پرتگاه](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87 "پرتگاه")
- [دشت سیلابی](/wiki/%D8%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%A8%DB%8C "دشت سیلابی")
- [دریاچه](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87 "دریاچه")
- [خاکریز](/wiki/%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%B2 "خاکریز")
- [رودپیچ](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%AF%D9%BE%DB%8C%DA%86 "رودپیچ")
- [واحه](/wiki/%D9%88%D8%A7%D8%AD%D9%87 "واحه")
- [آبگیر](/wiki/%D8%A2%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1 "آبگیر")
- [تنداب](/wiki/%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%A8 "تنداب")
- [رود](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%AF "رود")
- [دلتا (جغرافیا)](/wiki/%D8%AF%D9%84%D8%AA%D8%A7_(%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7) "دلتا (جغرافیا)")
- [دهانه رود](/wiki/%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%AF "دهانه رود")
- [دره](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%87 "دره")
- [تنگه (دریا)](/wiki/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87_(%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7) "تنگه (دریا)")
- [باتلاق](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%82 "باتلاق")
- [آبشار](/wiki/%D8%A2%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1 "آبشار")

[یخچالی](/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87_%DB%8C%D8%AE%DA%86%D8%A7%D9%84%DB%8C "زمین‌چهره یخچالی")

- [کوه تیغ](/wiki/%DA%A9%D9%88%D9%87_%D8%AA%DB%8C%D8%BA "کوه تیغ")
- [سیرک یخچالی](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DA%A9_%DB%8C%D8%AE%DA%86%D8%A7%D9%84%DB%8C "سیرک یخچالی")
- [مارتپه](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%BE%D9%87 "مارتپه")
- [آبدره](/wiki/%D8%A2%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D9%87 "آبدره")
- [یخچال طبیعی](/wiki/%DB%8C%D8%AE%DA%86%D8%A7%D9%84_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C "یخچال طبیعی")
- [دره دالانی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%87_%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C "دره دالانی")

[ساحلی](/wiki/%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D9%84%DB%8C "جغرافیای ساحلی")

- [آب‌سنگ حلقوی](/wiki/%D8%A2%D8%A8%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%88%DB%8C "آب‌سنگ حلقوی")
- [خلیج](/wiki/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC "خلیج")
- [دماغه](/wiki/%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%BA%D9%87 "دماغه")
- [کانال](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84_(%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7) "کانال (جغرافیا)")
- [کناره](/wiki/%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87 "کناره")
- [فلات قاره](/wiki/%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%87 "فلات قاره")
- [صخره‌های مرجانی](/wiki/%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C "صخره‌های مرجانی")
- [پای‌رود](/wiki/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D8%AF "پای‌رود")
- [جزیره آتشفشانی](/wiki/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "جزیره آتشفشانی")
- [جزیره](/wiki/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87 "جزیره")
- [باریکه خاکی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D9%87_%D8%AE%D8%A7%DA%A9%DB%8C "باریکه خاکی")
- [تالاب داخلی](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C "تالاب داخلی")
- [پشته میانی اقیانوس](/wiki/%D9%BE%D8%B4%D8%AA%D9%87_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3 "پشته میانی اقیانوس")
- [درازگودال](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%84 "درازگودال")
- [شبه‌جزیره](/wiki/%D8%B4%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87 "شبه‌جزیره")
- [دریاکوه](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%87 "دریاکوه")

آتشفشانی

- [کاسه آتشفشانی](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D9%87_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "کاسه آتشفشانی")
- [دریاچه آتشفشانی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "دریاچه آتشفشانی")
- [آبفشان](/wiki/%D8%A2%D8%A8%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86 "آبفشان")
- [جزیره آتشفشانی](/wiki/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "جزیره آتشفشانی")
- [پشته میانی اقیانوس](/wiki/%D9%BE%D8%B4%D8%AA%D9%87_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3 "پشته میانی اقیانوس")
- [گنبد گدازه](/wiki/%DA%AF%D9%86%D8%A8%D8%AF_%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%87 "گنبد گدازه")
- [میدان گدازه](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%87 "میدان گدازه")
- [فلات آتشفشانی](/wiki/%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "فلات آتشفشانی")
- [آتشفشان زیردریایی](/wiki/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86_%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "آتشفشان زیردریایی")
  - [فینه (جغرافیا)](/wiki/%D9%81%DB%8C%D9%86%D9%87_(%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7) "فینه (جغرافیا)")
- [دهانه آتشفشانی](/wiki/%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "دهانه آتشفشانی")
- [درپوش آتشفشانی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%BE%D9%88%D8%B4_%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C "درپوش آتشفشانی")
- [آتشفشان](/wiki/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86 "آتشفشان")
- [سنگ‌دیواره](/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87 "سنگ‌دیواره")

[بادی](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C "فرسایش بادی")

- بیابان
- [کلوت](/wiki/%DA%A9%D9%84%D9%88%D8%AA "کلوت")
- [پلایا](/wiki/%D8%AF%D9%82_(%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7) "دق (جغرافیا)")
- [تپه ماسه‌ای](/wiki/%D8%AA%D9%BE%D9%87_%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "تپه ماسه‌ای")
- [شن‌تپه](/wiki/%D8%B4%D9%86%E2%80%8C%D8%AA%D9%BE%D9%87 "شن‌تپه")
- [توندرا](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7 "توندرا")

مصنوعی

- [جزیره مصنوعی](/wiki/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B5%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C "جزیره مصنوعی")
- [صخره مرجانی مصنوعی](/wiki/%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%85%D8%B5%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C "صخره مرجانی مصنوعی")
- [پل](/wiki/%D9%BE%D9%84 "پل")
- [ساختمان](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86 "ساختمان")
- [راه‌آب](/wiki/%D8%A2%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%87 "آبراهه")
- [سد](/wiki/%D8%B3%D8%AF "سد")
- [جوی](/wiki/%D8%AC%D9%88%DB%8C "جوی")
- [آبادسازی سرزمین](/wiki/%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "آبادسازی سرزمین")
- [خاکریز](/wiki/%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%B2 "خاکریز")
- [پلدر](/wiki/%D9%BE%D9%84%D8%AF%D8%B1 "پلدر")
- [معدن سنگ](/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86_%D8%B3%D9%86%DA%AF "معدن سنگ")
- [مخزن سد](/wiki/%D9%85%D8%AE%D8%B2%D9%86_%D8%B3%D8%AF "مخزن سد")
- [راه](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87 "راه")
- [تونل](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%86%D9%84 "تونل")

جستار وابسته: [عوارض جغرافیایی](/wiki/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6_%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "عوارض جغرافیایی")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "الگو:بیابان‌ها")
- [ب](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "بحث الگو:بیابان‌ها")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:بیابان‌ها")

بیابان‌های جهان

آفریقا

[بیوضه](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D9%88%D8%B6%D9%87 "بیابان بیوضه") • [تنره](/wiki/%D8%AA%D9%86%D8%B1%D9%87 "تنره") • [جوراب](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%A8 "بیابان جوراب") • [چلبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%86%D9%84%D8%A8%DB%8C "بیابان چلبی") • [دناکِل](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D9%86%D8%A7%DA%A9%D9%84 "بیابان دناکل") • [ریخترس‌فلد](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%B3%E2%80%8C%D9%81%D9%84%D8%AF "ریخترس‌فلد") • [صحرای الجزایر](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1 "صحرای الجزایر") • [صحرای بزرگ آفریقا](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "صحرای بزرگ آفریقا") • [صحرای شرقی](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C "صحرای شرقی") • [صحرای لیبی](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%84%DB%8C%D8%A8%DB%8C "صحرای لیبی") • [فرافره](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%87 "فرافره") • [فریو](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%88 "بیابان فریو") • [کالاهاری](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%D8%B1%DB%8C "بیابان کالاهاری") • [موسامدس](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%B3 "بیابان موسامدس") • [نامیب](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A8 "بیابان نامیب") • [نوبیه](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%D9%87 "بیابان نوبیه") • [نییری](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%86%DB%8C%DB%8C%D8%B1%DB%8C "بیابان نییری")

آسیا

[آسیای میانه](/wiki/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87 "آسیای میانه")

[آرال قره‌قوم](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%84_%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%82%D9%88%D9%85 "بیابان آرال قره‌قوم") • [آرال‌قوم](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D9%82%D9%88%D9%85 "آرال‌قوم") • [اوست‌یورت](/wiki/%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%DB%8C%D9%88%D8%B1%D8%AA "اوست‌یورت") • [بدبخت‌دالا](/wiki/%D8%A8%D8%AF%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A7 "بدبخت‌دالا") • [ساری‌اسیک-آتیراو](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%DA%A9-%D8%A2%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%88 "بیابان ساری‌اسیک-آتیراو") • [قربان‌تونغوت](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%BA%D9%88%D8%AA "بیابان قربان‌تونغوت") • [قره‌قوم](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%82%D9%88%D9%85 "بیابان قره‌قوم") • [قزل‌قوم](/wiki/%D9%82%D8%B2%D9%84%E2%80%8C%D9%82%D9%88%D9%85 "قزل‌قوم") • [مویون‌قوم](/wiki/%D9%85%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D9%88%D9%85 "مویون‌قوم")

[شمال چین](/wiki/%D9%85%D8%BA%D9%88%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C "مغولستان داخلی")

[اردوس](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3 "بیابان اردوس") • [باداین جاران](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 "بیابان باداین جاران") • [تکله‌مکان](/wiki/%D8%AA%DA%A9%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86 "تکله‌مکان") • [تنگر](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B1 "بیابان تنگر") • [چایدام](/w/index.php?title=%DA%86%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%85&action=edit&redlink=1 "چایدام (صفحه وجود ندارد)") • [گُبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%A8%DB%8C "بیابان گبی") • [لوپ](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%84%D9%88%D9%BE "بیابان لوپ") • [هامی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%D9%85%DB%8C "بیابان هامی")

[فلات ایران](/wiki/%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 "فلات ایران")

[خاران](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 "بیابان خاران") • [دشت خاش](/wiki/%D8%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AE%D8%A7%D8%B4 "دشت خاش") • [دشت کویر](/wiki/%D8%AF%D8%B4%D8%AA_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1 "دشت کویر") • [دشت لیلی](/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C&action=edit&redlink=1 "دشت لیلی (صفحه وجود ندارد)") • [دشت مارگو](/wiki/%D8%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D9%88 "دشت مارگو") • [دشت ناامید](/wiki/%D8%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%86%D8%A7%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF "دشت ناامید") • [ریگستان](/wiki/%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_(%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86) "ریگستان (بیابان)") • [کویر پُلوند](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D9%BE%D9%84%D9%88%D9%86%D8%AF "کویر پلوند") • [کویر لوت](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D9%84%D9%88%D8%AA "کویر لوت") • [کویر مرنجاب](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D8%B1%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%A8 "کویر مرنجاب")

[شبه‌جزیره عربستان](/wiki/%D8%B4%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "شبه‌جزیره عربستان")

و [شام](/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%85_(%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86) "شام (سرزمین)")

[بیابان شام](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D8%A7%D9%85 "بیابان شام") • [تهامه](/wiki/%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85%D9%87 "تهامه") • [دَهنا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%A7 "بیابان دهنا") • [ربع‌الخالی](/wiki/%D8%B1%D8%A8%D8%B9%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C "ربع‌الخالی") • [رمله السبعتین](/w/index.php?title=%D8%B1%D9%85%D9%84%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A8%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D9%86&action=edit&redlink=1 "رمله السبعتین (صفحه وجود ندارد)") • [صحرای عرب](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D8%B1%D8%A8 "صحرای عرب") • [نفود](/wiki/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%AF "نفود") • [نگب](/wiki/%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%86%DA%AF%D8%A8 "صحرای نگب") • [وهیبه](/wiki/%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1_%D9%88%D9%87%DB%8C%D8%A8%D9%87 "کویر وهیبه") • [یهودیه](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%87 "بیابان یهودیه")

[شبه‌جزیره هند](/wiki/%D8%B4%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D9%87%D9%86%D8%AF "شبه‌جزیره هند")

[آکشی](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A2%DA%A9%D8%B4%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بیابان آکشی (صفحه وجود ندارد)") • [بیابان دره سند](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D9%87_%D8%B3%D9%86%D8%AF "بیابان دره سند") • [تار](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D8%B1 "بیابان تار") • [تهل](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%87%D9%84 "بیابان تهل") • [چولستان](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%86%D9%88%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "بیابان چولستان")

اروپا

[آکونا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A2%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%A7 "بیابان آکونا") • [باردناس رئالس](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%A7%D8%B3_%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D9%84%D8%B3 "باردناس رئالس") • [بلدوف](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%81 "بیابان بلدوف") • [تابرناس](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D8%B3 "بیابان تابرناس") • [دلیبلاتسکا پشچارا](/wiki/%D8%AF%D9%84%DB%8C%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%B3%DA%A9%D8%A7_%D9%BE%D8%B4%DA%86%D8%A7%D8%B1%D8%A7 "دلیبلاتسکا پشچارا") • [رین](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B1%DB%8C%D9%86 "بیابان رین") • [کابو دگاتا-نیخار](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9_%D9%85%D9%84%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%88_%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%AA%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D8%B1 "پارک ملی کابو دگاتا-نیخار") • [هالِندی](/wiki/%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%84%D9%86%D8%AF "بلندی‌های ایسلند")

آمریکای شمالی

[آلورد](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%B1%D8%AF "بیابان آلورد") • [امرگوسا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%D8%B1%DA%AF%D9%88%D8%B3%D8%A7 "بیابان امرگوسا") • [باخا کالیفرنیا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7_%DA%A9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%B1%D9%86%DB%8C%D8%A7 "بیابان باخا کالیفرنیا") • [بلک راک](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%84%DA%A9_%D8%B1%D8%A7%DA%A9 "بیابان بلک راک") • [کارکراس](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%B3 "بیابان کارکراس") • [اسکبلندز](/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%B2&action=edit&redlink=1 "اسکبلندز (صفحه وجود ندارد)") • [چی‌واوا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%88%D8%A7%D9%88%D8%A7 "بیابان چی‌واوا") • [اسکالانته](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87&action=edit&redlink=1 "بیابان اسکالانته (صفحه وجود ندارد)") • [فورتی مایل](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%8C_%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%84&action=edit&redlink=1 "بیابان فورتی مایل (صفحه وجود ندارد)") • [حوضه بزرگ](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AD%D9%88%D8%B6%D9%87_%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF "بیابان حوضه بزرگ") • [گریت سالت لیک](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AA_%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA_%D9%84%DB%8C%DA%A9 "بیابان گریت سالت لیک") • [های دزرت](/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%B2%D8%B1%D8%AA_(%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86)&action=edit&redlink=1 "های دزرت (ارگون) (صفحه وجود ندارد)") • [هورنادا دل موئرتو](/w/index.php?title=%D9%87%D9%88%D8%B1%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%A7_%D8%AF%D9%84_%D9%85%D9%88%D8%A6%D8%B1%D8%AA%D9%88&action=edit&redlink=1 "هورنادا دل موئرتو (صفحه وجود ندارد)") • [کائو](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%A7%D8%A6%D9%88&action=edit&redlink=1 "بیابان کائو (صفحه وجود ندارد)") • [لچوگیلا](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%84%DA%86%D9%88%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7&action=edit&redlink=1 "بیابان لچوگیلا (صفحه وجود ندارد)") • [موهاوی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%88%D9%87%D8%A7%D9%88%DB%8C "بیابان موهاوی") • [شمالگان آمریکای شمالی](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C "شمالگان آمریکای شمالی") • [آویهی](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%87%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بیابان آویهی (صفحه وجود ندارد)") • [پینتد دزرت](/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%AF_%D8%AF%D8%B2%D8%B1%D8%AA%D8%8C_%D8%A2%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%88%D9%86%D8%A7&action=edit&redlink=1 "پینتد دزرت، آریزونا (صفحه وجود ندارد)") • [بیابان سرخ](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D8%AE&action=edit&redlink=1 "بیابان سرخ (صفحه وجود ندارد)") • [سویر](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%88%DB%8C%D8%B1&action=edit&redlink=1 "بیابان سویر (صفحه وجود ندارد)") • [اسموک کریک](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%88%DA%A9_%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DA%A9 "بیابان اسموک کریک") • [سونورا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%88%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7 "بیابان سونورا") • [یوها](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DB%8C%D9%88%D9%87%D8%A7 "بیابان یوها") • [یوما](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DB%8C%D9%88%D9%85%D8%A7 "بیابان یوما")

آمریکای جنوبی

[آتاکاما](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%85%D8%A7 "بیابان آتاکاما") • [لاگوآخیرا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%84%D8%A7%DA%AF%D9%88%D8%A2%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7 "بیابان لاگوآخیرا") • [لوس مدانوس دکورو](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9_%D9%85%D9%84%DB%8C_%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3_%D8%AF%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%88 "پارک ملی مدانوس دکورو") • [مونته](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AA%D9%87 "بیابان مونته") • [پاتاگونیا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D8%A7%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%A7 "بیابان پاتاگونیا") • [سچورا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%DA%86%D9%88%D8%B1%D8%A7 "بیابان سچورا") • [تاتاکوئا](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%A6%D8%A7 "بیابان تاتاکوئا")

استرالیا

[گیبسون](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%DB%8C%D8%A8%D8%B3%D9%88%D9%86 "بیابان گیبسون") • [شنزار بزرگ](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF "شنزار بزرگ") • [ویکتوریای بزرگ](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AA_%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%A7 "بیابان گریت ویکتوریا") • [لیتل سندی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%84%DB%8C%D8%AA%D9%84_%D8%B3%D9%86%D8%AF%DB%8C "بیابان لیتل سندی") • [دشت نولاربور](/wiki/%D8%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%86%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B1 "دشت نولاربور") • [پینتد](/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%AF_%D8%AF%D8%B2%D8%B1%D8%AA_(%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7)&action=edit&redlink=1 "پینتد دزرت (استرالیا) (صفحه وجود ندارد)") • [پدیرکا](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A7&action=edit&redlink=1 "بیابان پدیرکا (صفحه وجود ندارد)") • [سیمپسون](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%BE%D8%B3%D9%88%D9%86 "بیابان سیمپسون") • [استرزلچکی](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B2%D9%84%DA%86%DA%A9%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بیابان استرزلچکی (صفحه وجود ندارد)") • [بیابان سنگی استرت](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AA&action=edit&redlink=1 "بیابان سنگی استرت (صفحه وجود ندارد)") • [تانامی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C "بیابان تانامی") • [تیراری](/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بیابان تیراری (صفحه وجود ندارد)")

[سرزمین‌های قطبی](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B7%D8%A8%DB%8C "بیابان قطبی")

[شمالگان](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%A7%D9%86 "شمالگان") • [جنوبگان](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%A7%D9%86 "جنوبگان") • [گرینلند](/wiki/%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%84%D9%86%D8%AF "گرینلند") • [شمالگان آمریکای شمالی](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C "شمالگان آمریکای شمالی") • [شمالگان روسیه](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 "شمالگان روسیه")

[رده](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "رده:بیابان‌ها") • [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Deserts "commons:Category:Deserts")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C "الگو:پوشش گیاهی")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:پوشش گیاهی (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:پوشش گیاهی")

[جغرافیای گیاهی](/wiki/%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C "جغرافیای گیاهی"): [طبقه‌بندی پوشش گیاهی](/wiki/%D8%B7%D8%A8%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C_%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C "طبقه‌بندی پوشش گیاهی")

سیماشناسی

- [جنگل‌ها](/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84 "جنگل")، [درختزار‌ها](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA%D8%B2%D8%A7%D8%B1 "درختزار")، _[درختستان](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "درختستان")_
- [درختچه‌زارها](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA%DA%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%B1 "درختچه‌زار")، [خلنگزار](/wiki/%D8%AE%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1 "خلنگزار")، بوته‌ها، [توده‌های درختی](/wiki/%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87_%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA%DB%8C "توده درختی")، _fruticetum_
- [درختچه‌زار کوتوله‌](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA%DA%86%D9%87 "زیردرختچه"), [زیردرختچه‌زار](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA%DA%86%D9%87 "زیردرختچه")، _suffruticetum_
- [گیاهان علفی](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%81%DB%8C "گیاه علفی")، [علفزارها](/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%81%D8%B2%D8%A7%D8%B1 "علفزار")، [استپ‌ها](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%BE "استپ")، [مرغزارها](/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D8%B1 "مرغزار")، _herbetum_
- [گرم‌دشت‌ها](/wiki/%DA%AF%D8%B1%D9%85%E2%80%8C%D8%AF%D8%B4%D8%AA "گرم‌دشت")، [parkland](/w/index.php?title=Aspen_parkland&action=edit&redlink=1 "Aspen parkland (صفحه وجود ندارد)")
- مناطق کم‌پوشش گیاهی، [بیابان‌ها و درختچه‌زارهای خشک](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA%DA%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%B4%DA%A9 "بیابان‌ها و درختچه‌زارهای خشک") (بیابان، [Barren vegetation](/w/index.php?title=Barren_vegetation&action=edit&redlink=1 "Barren vegetation (صفحه وجود ندارد)"))

عرض جغرافیایی

- [مدارگان](/wiki/%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "مدارگان")
- [جنب‌مدارگان](/wiki/%D8%AC%D9%86%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "جنب‌مدارگان")
- [مناطق معتدل](/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D9%84 "مناطق معتدل")
- [جنب‌شمالگان](/wiki/%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85_%D8%AC%D9%86%D8%A8%E2%80%8C%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%A7%D9%86 "اقلیم جنب‌شمالگان")
- [قطبی](/wiki/%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85_%D9%82%D8%B7%D8%A8%DB%8C "اقلیم قطبی")

نوع اقلیم

- [Pluvial](/w/index.php?title=Pluvial&action=edit&redlink=1 "Pluvial (صفحه وجود ندارد)")، [جنگل بارانی](/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C "جنگل بارانی")، باران‌دوست
- [ابری](/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C "جنگل ابری")
- [فصلی](/wiki/%D9%81%D8%B5%D9%84 "فصل")
- [خشکسالی](/wiki/%D8%AE%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C "خشکسالی")

ارتفاع

- [کوهستانی](/wiki/%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C "بوم‌سازگان کوهستانی")
- [کوهپایه‌ای](/wiki/%DA%A9%D9%88%D9%87%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87 "کوهپایه")
- [تپه‌ماهوری](/wiki/%D8%AA%D9%BE%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%B1 "تپه‌ماهور")
- [دشتی](/wiki/%D8%AF%D8%B4%D8%AA "دشت")
- [کناره‌ای](/wiki/%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87 "کناره")

برگ‌ها

- برگ‌ریز
  - [خزان‌دار](/wiki/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%E2%80%8C%D8%B1%DB%8C%D8%B2 "برگ‌ریز")، caducifolious
  - [نیمه خزان‌دار](/wiki/%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87_%D8%AE%D8%B2%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "نیمه خزان‌دار")، semicaducifolious
  - [همیشه‌سبز](/wiki/%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%B4%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D8%A8%D8%B2 "همیشه‌سبز")، perennifolious
- سختی برگ
  - [سخت‌برگ](/wiki/%D8%B3%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D8%A8%D8%B1%DA%AF "سخت‌برگ")، برگ‌های سفت
  - ارتوفیل، برگ‌های هیپتیوفیل
- شکل برگ
  - اسیدی، سوزنی‌برگ
  - Latifolious، [پهن‌برگان](/wiki/%D9%BE%D9%87%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 "پهن‌برگان")

زیرلایه

- [گیاهان خشکی‌زی](/wiki/%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 "رویان‌داران")
- [گیاهان آبزی](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87_%D8%A2%D8%A8%D8%B2%DB%8C "گیاه آبزی")
  - [رودخانه‌ای](/wiki/%D9%BE%D9%87%D9%86%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "پهنه رودخانه‌ای")
  - [مانگرویی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%86%D8%A7_(%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87) "کرنا (گیاه)")
  - [باتلاقی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%82 "باتلاق")

جستارهای وابسته

- [قلمرو زیست‌جغرافیایی](/wiki/%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "قلمرو زیست‌جغرافیایی")
- [زیست‌بوم](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%A8%D9%88%D9%85 "زیست‌بوم")
- [پادشاهی گیاگان](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%DA%AF%D8%A7%D9%86 "پادشاهی گیاگان")
- [عادت (زیست‌شناسی)](/wiki/%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D8%AA_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "عادت (زیست‌شناسی)")
- [Plant life-form](/w/index.php?title=Plant_life-form&action=edit&redlink=1 "Plant life-form (صفحه وجود ندارد)")
- [پوشش گیاهی](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C "پوشش گیاهی")

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=بیابان&oldid=39780218](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=بیابان&oldid=39780218)»

[رده‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [اصطلاحات جغرافیا](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA_%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7 "رده:اصطلاحات جغرافیا")
- [بوم‌سازگان‌ها](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "رده:بوم‌سازگان‌ها")
- [بیابان‌ها](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "رده:بیابان‌ها")
- [تاریخ زمین‌شناختی زمین](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 "رده:تاریخ زمین‌شناختی زمین")
- [تغییر اقلیم](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85 "رده:تغییر اقلیم")
- [ژئومورفولوژی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B1%D9%81%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C "رده:ژئومورفولوژی")

رده‌های پنهان:

- [صفحه‌هایی که از یادکرد وب با پارامتر وضعیت پیوند استفاده می‌کنند](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%DA%A9%D9%87_%D8%A7%D8%B2_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF_%D9%88%D8%A8_%D8%A8%D8%A7_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF "رده:صفحه‌هایی که از یادکرد وب با پارامتر وضعیت پیوند استفاده می‌کنند")
- [یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی")
- [مقاله‌های دارای واژگان به زبان عربی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C "رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان عربی")
- [پیوند رده انبار در ویکی‌داده است](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%B1%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA "رده:پیوند رده انبار در ویکی‌داده است")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۲۴ ژوئن ۲۰۲۴ ساعت ‏۱۳:۴۸ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)