تنوع ژنتیکی انسان - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
تنوع ژنتیکی انسان تفاوت‌های ژنتیکی در میان جمعیت‌ها است. ممکن است چندین نوع از هر ژن مشخص در جمعیت انسانی (آلل) وجود داشته باشد، این وضعیت چندریختی نام دارد.
خاستگاه اخیر آفریقایی
توزیع گونه‌های ژنتیکی در داخل و بین جمعیت‌های انسانی به دلیل دشواری در تعریف «جمعیت» و ناهمگونی در ژنوم غیرممکن است. با این وجود، می‌توان به‌طور کلی گفت که به‌طور متوسط ۸۵٪ از تغییرات ژنتیکی در درون جمعیت‌های محلی وجود دارد، ۷٪ بین جمعیت‌های محلی درون قاره‌ها است و ۸٪ از تغییرات بین گروه‌های بزرگی که در قاره‌های مختلف زندگی می‌کنند رخ می‌دهد.[۱۵][۱۶] نظریه <anchor>خاستگاه اخیر آفریقایی</anchor> برای انسان پیش‌بینی می‌کند که در آفریقا تنوع بسیار بیشتری نسبت به جاهای دیگر وجود دارد و هر چه بیشتر از جمعیت آفریقا نمونه‌برداری می‌کنیم این تنوع باید کاهش یابد.
نظریه خروج از آفریقا - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
نظریه خروج از آفریقا \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87+%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC+%D8%A7%D8%B2+%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87+%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC+%D8%A7%D8%B2+%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87+%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC+%D8%A7%D8%B2+%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87+%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC+%D8%A7%D8%B2+%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱تاریخچهٔ نظریه](#تاریخچهٔ_نظریه)
- [۲پراکندگی در مسیرهای شمالی](#پراکندگی_در_مسیرهای_شمالی)
- [۳پراکندگی در مسیرهای جنوبی](#پراکندگی_در_مسیرهای_جنوبی)تغییر وضعیت زیربخش‌های پراکندگی در مسیرهای جنوبی  - [۳.۱مسیر ساحلی](#مسیر_ساحلی)
  - [۳.۲آسیای غربی](#آسیای_غربی)
  - [۳.۳آسیای جنوبی و استرالیا](#آسیای_جنوبی_و_استرالیا)
  - [۳.۴آسیای شرقی](#آسیای_شرقی)
  - [۳.۵اروپا](#اروپا)
- [۴جستارهای وابسته](#جستارهای_وابسته)
- [۵منابع](#منابع)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# نظریه خروج از آفریقا

۳۹ زبان

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Uit_Afrika-teorie "Uit Afrika-teorie–آفریکانس")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D9%85%D9%86_%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7 "نظرية الخروج من إفريقيا–عربی")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%96%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%8D%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D1%84%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 "Гіпотэза афрыканскага паходжання чалавека–بلاروسی")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Sortida_d%27%C3%80frica "Sortida d'Àfrica–کاتالان")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7_%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%DB%8C_%D9%85%D8%B1%DB%86%DA%A4%DB%8C_%D9%86%D9%88%DB%8E "کۆتا سەرچاوەی ئەفریقی مرۆڤی نوێ–کردی مرکزی")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Out-of-Africa-Theorie "Out-of-Africa-Theorie–آلمانی")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Recent_African_origin_of_modern_humans "Recent African origin of modern humans–انگلیسی")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Teor%C3%ADa_de_la_emigraci%C3%B3n_africana "Teoría de la emigración africana–اسپانیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Gizaki_modernoen_arestiko_afrikar_jatorria "Gizaki modernoen arestiko afrikar jatorria–باسکی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Alkukoti_Afrikassa "Alkukoti Afrikassa–فنلاندی")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Origine_africaine_de_l%27Homme_moderne "Origine africaine de l'Homme moderne–فرانسوی")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Orixe_recente_africana_dos_humanos_modernos "Orixe recente africana dos humanos modernos–گالیسیایی")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%95%D7%A6%D7%90%D7%95_%D7%94%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%A7%D7%90%D7%99_%D7%A9%D7%9C_%D7%94%D7%90%D7%93%D7%9D_%D7%94%D7%9E%D7%95%D7%93%D7%A8%D7%A0%D7%99 "מוצאו האפריקאי של האדם המודרני–عبری")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/A_modern_ember_afrikai_eredete "A modern ember afrikai eredete–مجاری")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Asal-usul_manusia_modern_dari_Afrika "Asal-usul manusia modern dari Afrika–اندونزیایی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Origine_africana_dell%27Homo_sapiens "Origine africana dell'Homo sapiens–ایتالیایی")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%A2%E3%83%95%E3%83%AA%E3%82%AB%E5%8D%98%E4%B8%80%E8%B5%B7%E6%BA%90%E8%AA%AC "アフリカ単一起源説–ژاپنی")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B "Адамзаттың Африкадан басталу теориясы–قزاقی")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%ED%98%84%EC%83%9D_%EC%9D%B8%EB%A5%98%EC%9D%98_%EC%95%84%ED%94%84%EB%A6%AC%EC%B9%B4_%EA%B8%B0%EC%9B%90 "현생 인류의 아프리카 기원–کره‌ای")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%BE_%D0%B0%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%BE_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%BB%D1%83%D1%93%D0%B5 "Неодамнешно африканско потекло на современите луѓе–مقدونی")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Enkele-oorspronghypothese "Enkele-oorspronghypothese–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Ut_fr%C3%A5_Afrika "Ut frå Afrika–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Ut_av_Afrika_II "Ut av Afrika II–نروژی بوک‌مُل")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Teoria_wyj%C5%9Bcia_z_Afryki "Teoria wyjścia z Afryki–لهستانی")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%D8%B9%D8%B5%D8%B1%D9%8A_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%88_%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A7%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C%D9%8A_%D8%A7%D8%B5%D9%84_%D9%88%D9%86%D8%B3%D8%A8 "د عصري انسانانو وروستی افریقایي اصل ونسب–پشتو")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Hip%C3%B3tese_da_origem_%C3%BAnica "Hipótese da origem única–پرتغالی")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Originea_african%C4%83_recent%C4%83_a_oamenilor_moderni "Originea africană recentă a oamenilor moderni–رومانیایی")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 "Теория африканского происхождения человека–روسی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Nova_hipoteza_o_jedinstvenom_porijeklu "Nova hipoteza o jedinstvenom porijeklu–صرب و کرواتی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Out_of_Africa "Out of Africa–انگلیسی ساده")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B5_%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D1%83_%D1%87%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 "Теорије о пореклу човека–صربی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Ut_ur_Afrika-hypotesen "Ut ur Afrika-hypotesen–سوئدی")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%A8%E0%AE%B5%E0%AF%80%E0%AE%A9_%E0%AE%AE%E0%AE%A9%E0%AE%BF%E0%AE%A4%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D_%E0%AE%86%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%A4%E0%AF%8D_%E0%AE%A4%E0%AF%8B%E0%AE%B1%E0%AF%8D%E0%AE%B1%E0%AE%95%E0%AF%8D_%E0%AE%95%E0%AF%8B%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%9F%E0%AF%81 "நவீன மனிதரின் ஆப்பிரிக்கத் தோற்றக் கோட்பாடு–تامیلی")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%86%E0%B0%A7%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2_%E0%B0%87%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%B2%E0%B0%BF_%E0%B0%86%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B0%82 "ఆధునిక మానవుల ఇటీవలి ఆఫ్రికా మూలం–تلوگویی")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kamakailang_pinagmulang_Aprikano "Kamakailang pinagmulang Aprikano–تاگالوگی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Modern_insan%C4%B1n_yak%C4%B1n_zamanl%C4%B1_Afrika_k%C3%B6keni "Modern insanın yakın zamanlı Afrika kökeni–ترکی استانبولی")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F_%D0%B0%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8 "Теорія африканського походження людини–اوکراینی")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c_ch%C3%A2u_Phi_g%E1%BA%A7n_%C4%91%C3%A2y_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i "Nguồn gốc châu Phi gần đây của người hiện đại–ویتنامی")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%BA%BA%E7%B1%BB%E5%8D%95%E5%9C%B0%E8%B5%B7%E6%BA%90%E8%AF%B4 "人类单地起源说–چینی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q7478419#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&oldid=39877268 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&id=39877268&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D9%2586%25D8%25B8%25D8%25B1%25DB%258C%25D9%2587_%25D8%25AE%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AC_%25D8%25A7%25D8%25B2_%25D8%25A2%25D9%2581%25D8%25B1%25DB%258C%25D9%2582%25D8%25A7)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D9%2586%25D8%25B8%25D8%25B1%25DB%258C%25D9%2587_%25D8%25AE%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AC_%25D8%25A7%25D8%25B2_%25D8%25A2%25D9%2581%25D8%25B1%25DB%258C%25D9%2582%25D8%25A7)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q7478419 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Out_of_Africa)

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

(تغییرمسیر از [خاستگاه اخیر آفریقایی انسان امروزی](/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C&redirect=no "خاستگاه اخیر آفریقایی انسان امروزی"))

[عصر سنگ](/wiki/%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%B3%D9%86%DA%AF "عصر سنگ")
↑ [پیشا انسان](/w/index.php?title=Hominina&action=edit&redlink=1 "Hominina (صفحه وجود ندارد)") ( [پلیوسن](/wiki/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%86 "پلیوسن"))

[پارینه‌سنگی](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "پارینه‌سنگی")

[پارینه‌سنگی زیرین](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86 "پارینه‌سنگی زیرین")

عصر سنگ پسین
_[انسان (سرده)](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_(%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%87) "انسان (سرده)")_[چیرگی انسان نخستین بر آتش](/wiki/%DA%86%DB%8C%D8%B1%DA%AF%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D8%B1_%D8%A2%D8%AA%D8%B4 "چیرگی انسان نخستین بر آتش")[ابزار سنگی](/wiki/%D8%A7%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "ابزار سنگی")[پارینه‌سنگی میانی](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C "پارینه‌سنگی میانی")

[عصر سنگ میانی](/w/index.php?title=%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C&action=edit&redlink=1 "عصر سنگ میانی (صفحه وجود ندارد)") _[نئاندرتال](/wiki/%D9%86%D8%A6%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%84 "نئاندرتال")__[انسان خردمند](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF "انسان خردمند")_[خاستگاه اخیر آفریقایی انسان امروزی](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C "خاستگاه اخیر آفریقایی انسان امروزی")[پارینه‌سنگی زبرین](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D8%B2%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86 "پارینه‌سنگی زبرین")

[عصر سنگ پسین](/w/index.php?title=%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%BE%D8%B3%DB%8C%D9%86&action=edit&redlink=1 "عصر سنگ پسین (صفحه وجود ندارد)") [مدرنیته رفتاری](/wiki/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86%DB%8C%D8%AA%D9%87_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C "مدرنیته رفتاری"), [نیزه‌انداز](/wiki/%D9%86%DB%8C%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2 "نیزه‌انداز"),

[Origin of the domestic dog](/w/index.php?title=Origin_of_the_domestic_dog&action=edit&redlink=1 "Origin of the domestic dog (صفحه وجود ندارد)")

[Epipaleolithic](/w/index.php?title=Epipaleolithic&action=edit&redlink=1 "Epipaleolithic (صفحه وجود ندارد)")

[میان‌سنگی](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "میان‌سنگی")

[Microlith](/w/index.php?title=Microlith&action=edit&redlink=1 "Microlith (صفحه وجود ندارد)") s, [Bow](/w/index.php?title=Bow_(weapon)&action=edit&redlink=1 "Bow (weapon) (صفحه وجود ندارد)"), [کانو](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88 "کانو")[فرهنگ ناتوفی](/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D9%86%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%81%DB%8C "فرهنگ ناتوفی")[دوره خیامی](/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C "دوره خیامی")[Tahunian](/w/index.php?title=Tahunian&action=edit&redlink=1 "Tahunian (صفحه وجود ندارد)")[Heavy Neolithic](/w/index.php?title=Heavy_Neolithic&action=edit&redlink=1 "Heavy Neolithic (صفحه وجود ندارد)")[Shepherd Neolithic](/w/index.php?title=Shepherd_Neolithic&action=edit&redlink=1 "Shepherd Neolithic (صفحه وجود ندارد)")[Trihedral Neolithic](/w/index.php?title=Trihedral_Neolithic&action=edit&redlink=1 "Trihedral Neolithic (صفحه وجود ندارد)")[نوسنگی پیش‌ازسفال](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84 "نوسنگی پیش‌ازسفال")

[دوران نوسنگی](/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%86%D9%88%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "دوران نوسنگی")

[انقلاب نوسنگی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D9%86%D9%88%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "انقلاب نوسنگی"),

[اهلی کردن](/wiki/%D8%A7%D9%87%D9%84%DB%8C_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86 "اهلی کردن")[دوران نوسنگی](/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%86%D9%88%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "دوران نوسنگی") [سفالگری](/wiki/%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%DB%8C "سفالگری")
↓ [مس‌سنگی](/wiki/%D9%85%D8%B3%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C "مس‌سنگی")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%B3%D9%86%DA%AF "الگو:عصر سنگ")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%B3%D9%86%DA%AF&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:عصر سنگ (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%B3%D9%86%DA%AF "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:عصر سنگ")

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Spreading_homo_sapiens_la.svg/300px-Spreading_homo_sapiens_la.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Spreading_homo_sapiens_la.svg) نقشه پراکندگی:

[انسان خردمند](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF "انسان خردمند") ( [قرمز](/wiki/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2 "قرمز"))

[نئاندرتال‌ها](/wiki/%D9%86%D8%A6%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%84 "نئاندرتال") ( [اخرایی](/wiki/%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C "اخرایی"))

[انسان راست‌قامت](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA "انسان راست‌قامت") ( [زرد](/wiki/%D8%B2%D8%B1%D8%AF "زرد"))[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/World_map_of_prehistoric_human_migrations.jpg/300px-World_map_of_prehistoric_human_migrations.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:World_map_of_prehistoric_human_migrations.jpg) نقشهٔ مهاجرت انسان براساس [ژنتیک جمعیت](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA "ژنتیک جمعیت") مبنی بر [میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری"). عددها نشان‌دهندهٔ [هزارهٔ](/wiki/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87 "هزاره") پیش از زمان حال است.

در [دیرین‌مردم‌شناسی](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "دیرین‌مردم‌شناسی")، **نظریه خروج از آفریقا** یا «نظریه خاستگاه اخیر آفریقاییِ انسان امروزی» مقبول‌ترین مدلی است که برای توصیف خاستگاه و [مهاجرت انسان‌های اولیه](/wiki/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87 "مهاجرت انسان‌های اولیه") (انسان‌های دارای کالبد امروزی) در حال حاضر در دست است. این تئوری مدل «خروج (اخیر) از آفریقا» منابع عامه، و «فرضیهٔ منشأ واحد اخیر»، «فرضیهٔ جایگزینی»، و مدل «خاستگاه اخیر آفریقایی» در متون علمی نامیده می‌شود. این فرضیه که انسان‌ها منشأ واحد دارند (تک‌پیدایش) در سال ۱۸۷۱ توسط [چارلز داروین](/wiki/%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%84%D8%B2_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86 "چارلز داروین") در کتاب _نیای انسان_ منتشر شده‌است. تا دههٔ ۱۹۸۰ میلادی این تئوری بیشتر جنبه حدسی داشت تا اینکه شواهد به‌دست‌آمده از دی‌ان‌ای [میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری") مردمان امروزی، به همراه شواهد مربوط به [مردم‌شناسی کالبدی](/w/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF&action=edit&redlink=1 "مردم‌شناسی کالبد (صفحه وجود ندارد)") گونه‌های کهن (به‌دست‌آمده از [فسیلها](/wiki/%D9%81%D8%B3%DB%8C%D9%84 "فسیل")) پشتوانهٔ محکم‌تری برای این فرضیه ایجاد کردند. با توجه به شواهد ژنتیکی و فسیلی، « [انسان خردمند](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF "انسان خردمند")» ی کهن منحصراً در [آفریقا](/wiki/%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "آفریقا") بین ۲۰۰٬۰۰۰ و ۱۰۰٬۰۰۰ سال پیش به انسان امروزی کالبد تکامل یافته‌است. متعاقباً اعضای یکی از شاخه‌های این‌گونه آفریقا را قبل از ۶۰٬۰۰۰ سال پیش ترک کرده و جایگزین جمعیت‌های [انسان‌نمای](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D9%85%D8%A7 "انسان‌نما") قدیمی‌تر مانند [نئاندرتال‌ها](/wiki/%D9%86%D8%A6%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%84 "نئاندرتال") و « [انسان راست‌قامت](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA "انسان راست‌قامت")» شدند.

جامعهٔ علمی دربارهٔ نظریهٔ منشأ واحد اخیر انسان امروزی از [شرق آفریقا](/wiki/%D8%B4%D8%B1%D9%82_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "شرق آفریقا") به اجماع نزدیک شده‌اند.[\[۱\]](#cite_note-1)[\[۲\]](#cite_note-2)[\[۳\]](#cite_note-3)[\[۴\]](#cite_note-4)[\[۵\]](#cite_note-5)

فرضیهٔ رقیب خاستگاه چندمنطقه‌ای انسان امروزی است. برخی از معتقدان به این نظریه اولین «خروج از آفریقا را (در این مورد توسط « [انسان راست‌قامت](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA "انسان راست‌قامت")» و نه «انسان خردمند») تا دومیلیون سال پیش می‌دانند.[\[۶\]](#cite_note-6)[\[۷\]](#cite_note-7)

## تاریخچهٔ نظریه

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: تاریخچهٔ نظریه")\]

با گسترش [انسان‌شناسی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "انسان‌شناسی") در اوایل قرن ۱۹، دانشمندان سرسختانه در مورد نظریه‌های مختلف [فرگشت انسان](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "فرگشت انسان") بحث می‌کردند. عده‌ای مانند یوهان فریدریش بولمنباخ و جیمز پریچارد معتقد بودند که [نژادهای بشر](/wiki/%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF "نژاد") همگی از نسل یک گروه انسان واحد و از زمان خلقت تا به حال به صورت‌های مختلف (یا نژادهای مختلف) درآمده‌اند (تک‌پیدایش). مخالفان‌شان، مانند لوئیس آگاسیس و جوزایا نات به نظریهٔ چندپیدایش یا توسعهٔ جداگانهٔ نژادهای انسانی به عنوان گونه‌های جداگانه معتقد بودند.

[چارلز داروین](/wiki/%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%84%D8%B2_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86 "چارلز داروین") از اولین کسانی بود که تئوری [منشأ مشترک](/wiki/%D9%86%D8%B3%D8%A8_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9 "نسب مشترک") تمام [موجودات زنده](/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%AA_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87 "موجودات زنده") را مطرح کرد، و همچنین در میان اولین کسانی بود که معتقد بودند همه انسان‌ها اجداد مشترکی داشتند که در آفریقا زندگی می‌کرده‌اند. در کتاب _نیای انسان_، او گمانه زد که انسان از نسل [کَپی‌هایی](/wiki/%DA%A9%D9%BE%DB%8C_(%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1) "کپی (جانور)") است که هنوز مغز کوچک داشتند اما راست‌قامت (بر روی دوپا) راه می‌رفتند، و بدین‌وسیله دست خود را برای اموری که هوش بالاتری لازم داشتند آزاد کردند. علاوه بر این، او فکر می‌کرد که این قبیل میمون‌ها آفریقایی بودند.[\[۸\]](#cite_note-8)

این نظر با فراست از کار درآمد چون در آن زمان، در سال ۱۸۷۱، تقریباً هیچ فسیلی از [انسان‌سایان](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86 "انسان‌سایان") باستانی در دسترس نبود. تقریباً پنجاه سال بعد، وقتی مردم‌شناسان شروع کردند به پیدا کردن تعداد زیادی فسیل باستانی از مغز انسان‌سایان کوچک-مغز در مناطق مختلف آفریقا، این حدس و گمان داروین پشتیبان علمی پیدا کرد ( [الگو:فرگشت انسان](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "الگو:فرگشت انسان")).

در اواسط قرن ۲۰ بحث به نفع نظریهٔ تک‌پیدایش در چرخش بود. طرفداران اندکی تا اواسط قرن بیستم به نظریه چندپیدایش هنوز معتقد بودند.[\[۹\]](#cite_note-9)

با گسترش استفاده از تکنیک‌های مبتنی بر ژنتیک در تشخیص تاریخچهٔ انسان در دههٔ ۱۹۹۰، دانشمندان توانستند تا تاریخ خروج از آفریقا را با حدی از اعتماد تخمین بزنند و به این ترتیب نظریهٔ منشأ مشترک پشتوانهٔ محکمی یافت.

## پراکندگی در مسیرهای شمالی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: پراکندگی در مسیرهای شمالی")\]

در ابتدای ۱۳۵۰۰۰ سال پیش، مناطق استوایی آفریقا دچار خشکی عظیمی شد که در نتیجه این خشکسالی انسانها از مناطق خشک به سمت دریاها سرازیر شدند و مجبور شدند از قاره‌ها عبور کنند.[\[۱۰\]](#cite_note-10)

انسان‌های امروزی از تنگه [باب‌المندب](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8 "باب‌المندب") در جنوب دریای سرخ عبور کرده و در به مسیر خود در راستای خط ساحلی سرسبز اطراف عربستان و بقیه یوراسیا ادامه دادند. قدیمی‌ترین فسیل‌های انسان‌های مدرن در غار قفزه در فلسطین یافت شد که قدمت آن به ۸۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ سال پیش بر می‌گردد. [\[۱۱\]](#cite_note-FOOTNOTEFinlayson200968-11)

## پراکندگی در مسیرهای جنوبی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: پراکندگی در مسیرهای جنوبی")\]

### مسیر ساحلی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: مسیر ساحلی")\]

در حدود ۵۰–۷۰٬۰۰۰ سال پیش، زیرمجموعه ای از حامل‌های هاپلوگروه میتوکندری L3 از شرق آفریقا به خاور نزدیک مهاجرت نمودند. تخمین زده می‌شود که از ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ فرد از جمعیت آفریقا، فقط یک گروه کوچک که احتمالاً از ۱۵۰ تا ۱۰۰۰ نفر بودند، از دریای سرخ عبور کرده‌اند. این گروه که از دریای سرخ عبور کرده بودند در طول مسیر ساحلی در اطراف عربستان و فلات پارس به سمت [هند](/wiki/%D9%87%D9%86%D8%AF "هند") حرکت کردند که به نظر می‌رسد اولین نقطه اصلی سکونتی آنها بوده‌است.[\[۱۲\]](#cite_note-12)[\[۱۳\]](#cite_note-pmid_15339343-13)

### آسیای غربی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=5 "ویرایش بخش: آسیای غربی")\]

سنگواره‌ای از انسان امروزی که قدمتی معادل ۵۴۷۰۰ سال دارد، در غار مانوت در فلسطین که مانوت ۱ نامیده شد کشف شد، در حالیکه قدمت آن توسط گروکات و همکاران در سال ۲۰۱۵ زیر سؤال برده شد.[\[۱۴\]](#cite_note-14)

### آسیای جنوبی و استرالیا

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=6 "ویرایش بخش: آسیای جنوبی و استرالیا")\]

تصور می‌شود که حدود ۶۵۰۰۰–۵۰۰۰۰ سال پیش مردم در [استرالیا](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7 "استرالیا") ساکن شدند. همان‌طور که در سال مک چسنی در ۲۰۱۷ اولین شواهد انسان‌ها در استرالیا حداقل به ۶۵۰۰۰ سال پیش بر می‌گردد را بدین شکل اظهار نمود:

... شواهد ژنتیکی حاکی از آن است که یک باند کوچک با نشانگر M168، از آفریقا مهاجرت نموده، سپس به سواحل [شبه جزیره عربستان](/wiki/%D8%B4%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 "شبه‌جزیره عربستان") و هند و سپس به [اندونزی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%86%D8%B2%DB%8C "اندونزی") مهاجرت کرده و خیلی زود، بین ۶۰٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ سال پیش، به استرالیا رسیدند. این مهاجرت، اولین مهاجرت بشمار رفته و توسط راسموسن و همکاران نیز پشتیبانی می‌شود. (۲۰۱۱).

فسیل‌های دریاچه مونگو استرالیا، به حدود ۴۲۰۰۰ سال پیش بر می‌گردد. دیگر فسیل‌های مناطق موسوم به مجدبب حداقل به ۶۵۰۰۰ سال قبل بر می‌گردد. گرچه برخی از محققان در این تخمین اولیه مردد هستند و فسیل‌های مجدبب را نهایتاً متعلق به حدود ۵۰٬۰۰۰ سال پیش در نظر می‌گیرند.[\[۱۵\]](#cite_note-StFleur2017-15)

### آسیای شرقی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=7 "ویرایش بخش: آسیای شرقی")\]

انسان تیانویان از [چین](/wiki/%DA%86%DB%8C%D9%86 "چین") احتمالاً متعلق به بازه تاریخی بین ۳۸۰۰۰ تا ۴۲۰۰۰ سال پیش است، در حالی که انسان لیوجیانگ از همان منطقه احتمالاً متعلق به بازه تاریخی بین ۶۷۰۰۰ تا ۱۵۹٬۰۰۰ سال پیش بوده‌است. طبق آزمایشات DNA سال ۲۰۱۳، انسان تیانیان «با بسیاری از آسیایی‌های امروزی و بومیان آمریکایی» مرتبط است. تیانویان در مورفولوژی شبیه به انسانهای میناتوگاوا هستند، انسانهای مدرن آن زمان که بین ۱۷۰۰۰ تا ۱۹۰۰۰ سال پیش که در جزیره اوکیناوا [ژاپن](/wiki/%DA%98%D8%A7%D9%BE%D9%86 "ژاپن") یافت می‌شدند.[\[۱۶\]](#cite_note-16)

### اروپا

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=8 "ویرایش بخش: اروپا")\]

به گفته ماکولای و همکاران (۲۰۰۵) اولین نقل مکان‌ها از پراکندگی جنوبی در هاپلوگروه‌های N در امتداد رود نیل از شرق آفریقا به سمت شمال حرکت کرده و از طریق سینای به آسیا منتقل شد. سپس این گروه به صورت شاخه ای درآمده، برخی به اروپا حرکت کرده و برخی دیگر به سمت شرق آسیا حرکت کردند. این فرضیه با ورود انسان‌های مدرن به اروپا و نیز شواهد باستان‌شناسی و DNA پشتیبانی می‌گردد. پسث و همکاران. (۲۰۱۶)، براساس آنالیز ۵۵ ژنوم میتوکندری انسانی (mtDNA) از جمع آورندگان شکارچیان، استدلال می‌کنند که «پراکندگی سریع همه افراد غیر آفریقایی به کمتر از ۵۵۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد».[\[۱۷\]](#cite_note-Macaulay2005-17)

## جستارهای وابسته

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=9 "ویرایش بخش: جستارهای وابسته")\]

- [مهاجرت انسان‌های اولیه](/wiki/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87 "مهاجرت انسان‌های اولیه")
- [حوای میتوکندری](/wiki/%D8%AD%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "حوای میتوکندری")
- [جدیدترین نیای مشترک](/wiki/%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9 "جدیدترین نیای مشترک")
- [نظریه پمپ صحرای آفریقا](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D9%BE%D9%85%D9%BE_%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7 "نظریه پمپ صحرای آفریقا")
- [آدم کروموزوم Y](/wiki/%D8%A2%D8%AF%D9%85_%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85_Y "آدم کروموزوم Y")

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&section=10 "ویرایش بخش: منابع")\]

01. [↑](#cite_ref-1)Hua Liu, et al. A Geographically Explicit Genetic Model of Worldwide Human-Settlement History. The American Journal of Human Genetics, volume ۷۹ (۲۰۰۶), pp. 230–237, quote: Currently available genetic and archaeological evidence is generally interpreted as supportive of a recent single origin of modern humans in East Africa. However, this is where the near consensus on human settlement history ends, and considerable uncertainty clouds any more detailed aspect of human colonization history.
02. [↑](#cite_ref-2)["Out of Africa Revisited - ۳۰۸ (۵۷۲۴): ۹۲۱g - Science"](http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/sci;308/5724/921g). Sciencemag.org. ۲۰۰۵-۰۵-۱۳. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10/1126/science.308.5724.921g](https://doi.org/10%2F1126%2Fscience.308.5724.921g). Retrieved 2009-11-23.`{{cite web}}`: Check `|doi=` value ( [help](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:CS1_errors#bad_doi "راهنما:CS1 errors"))
03. [↑](#cite_ref-3)Nature (۲۰۰۳-۰۶-۱۲). ["Access: Human evolution: Out of Ethiopia"](http://www.nature.com/nature/journal/v423/n6941/full/423692a.html). Nature. Retrieved 2009-11-23.
04. [↑](#cite_ref-4)["Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa?"](https://web.archive.org/web/20101114081543/http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html). ActionBioscience. Archived from [the original](http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html) on 14 November 2010. Retrieved 2009-11-23.
05. [↑](#cite_ref-5)["Modern Humans - Single Origin (Out of Africa) vs Multiregional"](http://www.asa3.org/ASA/education/origins/migration.htm). Asa3.org. Retrieved 2009-11-23.
06. [↑](#cite_ref-6)[جوهانسون دونالد،»ریشه‌های انسان مدرن: چند منطقه یا خروج از آفریقا](http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html) [بایگانی‌شده](https://web.archive.org/web/20101114081543/http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html) در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۰ توسط [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine")، Bioscience.org اکشن
07. [↑](#cite_ref-7)[D'Agnese, "Joseph D'Agnese,"Not Out of Africa, Alan Thorne's challenging ideas about human evolution", Discover, Aug](http://discovermagazine.com/2002/aug/featafrica)
08. [↑](#cite_ref-8)( [Bowler ۲۰۰۳](#CITEREFBowler2003)، ص. ۲۱۳)
09. [↑](#cite_ref-9)Jackson Jr. , John P. (۲۰۰۱). [_"In Ways Unacademical": The Reception of Carleton S. Coon's The Origin of Races, University of Colorado_](http://comm.colorado.edu/jjackson/research/coon.pdf) [بایگانی‌شده](https://web.archive.org/web/20090529223853/http://comm.colorado.edu/jjackson/research/coon.pdf) در ۲۹ مه ۲۰۰۹ توسط [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine")
10. [↑](#cite_ref-10)Rose JI, Usik VI, Marks AE, Hilbert YH, Galletti CS, Parton A, et al. (2011). ["The Nubian Complex of Dhofar, Oman: an African middle stone age industry in Southern Arabia"](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3227647). _PLOS One_. **6** (11): e28239. [Bibcode](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DA%A9%D8%AF "بیبکد"): [2011PLoSO...628239R](https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2011PLoSO...628239R). [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1371/journal.pone.0028239](https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0028239). [PMC](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF_%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84 "پاب‌مد سنترال") [3227647](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3227647). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [22140561](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22140561).
11. [↑](#cite_ref-FOOTNOTEFinlayson200968_11-0)[Finlayson (2009)](#CITEREFFinlayson2009), p. 68.
12. [↑](#cite_ref-12)Zhivotovsky LA, Rosenberg NA, Feldman MW (May 2003). ["Features of evolution and expansion of modern humans, inferred from genomewide microsatellite markers"](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1180270). _American Journal of Human Genetics_. **72** (5): 1171–86. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1086/375120](https://doi.org/10.1086%2F375120). [PMC](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF_%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84 "پاب‌مد سنترال") [1180270](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1180270). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [12690579](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12690579).
13. [↑](#cite_ref-pmid_15339343_13-0)خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب `<ref>` ‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام `pmid 15339343` وارد نشده است. (صفحهٔ [راهنما](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%DB%8C "ویکی‌پدیا:ارجاع‌دهی") را مطالعه کنید.).

14. [↑](#cite_ref-14)[Hershkovitz et al. (2015)](#{{{REF}}}) See also [55,000-Year-Old Skull Fossil Sheds New Light on Human Migration out of Africa](http://www.sci-news.com/othersciences/anthropology/science-55000-year-old-skull-fossil-manot-cave-israel-02443.html), Science News.
15. [↑](#cite_ref-StFleur2017_15-0)St. Fleu, Nicholas (July 19, 2017). ["Humans First Arrived in Australia 65,000 Years Ago, Study Suggests"](https://www.nytimes.com/2017/07/19/science/humans-reached-australia-aboriginal-65000-years.html). _The New York Times_.`{{cite news}}`: Unknown parameter `|name-list-format=` ignored ( `|name-list-style=` suggested) ( [help](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:CS1_errors#parameter_ignored_suggest "راهنما:CS1 errors"))
16. [↑](#cite_ref-16)Hu Y, Shang H, Tong H, Nehlich O, Liu W, Zhao C, et al. (July 2009). ["Stable isotope dietary analysis of the Tianyuan 1 early modern human"](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2706269). _Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America_. **106** (27): 10971–4. [Bibcode](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DA%A9%D8%AF "بیبکد"): [2009PNAS..10610971H](https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009PNAS..10610971H). [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1073/pnas.0904826106](https://doi.org/10.1073%2Fpnas.0904826106). [PMC](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF_%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84 "پاب‌مد سنترال") [2706269](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2706269). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [19581579](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19581579).
17. [↑](#cite_ref-Macaulay2005_17-0)خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب `<ref>` ‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام `Macaulay2005` وارد نشده است. (صفحهٔ [راهنما](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%DB%8C "ویکی‌پدیا:ارجاع‌دهی") را مطالعه کنید.).


- Bowler, Peter J. (2003). _Evolution: The History of an Idea_ (3rd ed.). University of California Press. [ISBN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8 "شماره استاندارد بین‌المللی کتاب") [0-520-23693-9](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/0-520-23693-9 "ویژه:منابع کتاب/0-520-23693-9").

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "الگو:فرگشت انسان")
- [ب](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "بحث الگو:فرگشت انسان")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:فرگشت انسان")

[فرگشت انسان](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "فرگشت انسان")

طبقه‌بندی

( [انسان‌تباران](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 "انسان‌تباران"))

- _[اررین توگنی](/wiki/%D8%A7%D8%B1%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AA%D9%88%DA%AF%D9%86%DB%8C "اررین توگنی")_
- _[ساحل‌مردم چادی](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D9%84%E2%80%8C%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%DA%86%D8%A7%D8%AF%DB%8C "ساحل‌مردم چادی")_

[نزدیک‌ترین نیای مشترک](/wiki/%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9 "نزدیک‌ترین نیای مشترک")

- [انسان و شامپانزه](/wiki/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%87 "آخرین نیای مشترک انسان و شامپانزه")
- [انسان \- گوریل](/wiki/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AC%D8%AF_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_-_%DA%AF%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%84 "آخرین جد مشترک انسان - گوریل")
- [Orangutan–human](/w/index.php?title=Orangutan%E2%80%93human_last_common_ancestor&action=edit&redlink=1 "Orangutan–human last common ancestor (صفحه وجود ندارد)")
- [Gibbon–human](/w/index.php?title=Gibbon%E2%80%93human_last_common_ancestor&action=edit&redlink=1 "Gibbon–human last common ancestor (صفحه وجود ندارد)")

[جنوبی‌کپی‌آسا](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%D8%B3%D8%A7 "جنوبی‌کپی‌آسا")

- _[آردی‌کپی](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C "آردی‌کپی")_
- _[کنیامردم پخت‌رخ](/wiki/%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%D9%BE%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D8%B1%D8%AE "کنیامردم پخت‌رخ")_

_[جنوبی‌کپی](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C "جنوبی‌کپی")_

- _[جنوبی‌کپی عفاری](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C_%D8%B9%D9%81%D8%A7%D8%B1%DB%8C "جنوبی‌کپی عفاری")_
- _[جنوبی‌کپی آفریقایی](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C "جنوبی‌کپی آفریقایی")_
- _[جنوبی‌کپی انامی](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C "جنوبی‌کپی انامی")_
- _[جنوبی‌کپی بحرالغزالی](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C_%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C "جنوبی‌کپی بحرالغزالی")_
- _[جنوبی‌کپی دیرمدا](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%A7 "جنوبی‌کپی دیرمدا")_
- _[جنوبی‌کپی گارهی](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C_%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%DB%8C "جنوبی‌کپی گارهی")_
- _[جنوبی‌کپی سدیبا](/wiki/%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%BE%DB%8C_%D8%B3%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D8%A7 "جنوبی‌کپی سدیبا")_

_[پرامردم](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 "پرامردم")_

- _[پرامردم اتیوپی](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%88%D9%BE%DB%8C "پرامردم اتیوپی")_
- _[پرامردم بویسی](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%D8%A8%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C "پرامردم بویسی")_
- _[پرامردم تناور](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%B1 "پرامردم تناور")_

[انسان (سرده)](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_(%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%87) "انسان (سرده)")

انسان اولیه

- _[انسان کارورز](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2 "انسان کارورز")_
- _[انسان فلورسی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%81%D9%84%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C "انسان فلورسی")_
- _[انسان گاتنگی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%A7%D8%AA%D9%86%DA%AF%DB%8C "انسان گاتنگی")_
- _[انسان ماهر](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%B1 "انسان ماهر")_
- _[انسان رودولفی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D9%88%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%81%DB%8C "انسان رودولفی")_
- _[H. tsaichangensis](/w/index.php?title=Penghu_1&action=edit&redlink=1 "Penghu 1 (صفحه وجود ندارد)")_

_[انسان راست‌قامت](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA "انسان راست‌قامت")_

- _[انسان جاوه‌ای](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "انسان جاوه‌ای")_
- _[انسان راست‌قامت](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA "انسان راست‌قامت")_
- _[انسان لانتیانی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C "انسان لانتیانی")_
- _[انسان نانجینگ](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86%DA%AF "انسان نانجینگ")_
- _[H. e. palaeojavanicus](/w/index.php?title=Meganthropus&action=edit&redlink=1 "Meganthropus (صفحه وجود ندارد)")_
- _[انسان پکن](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%BE%DA%A9%D9%86 "انسان پکن")_
- _[انسان راست‌قامت سولویی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B3%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%DB%8C "انسان راست‌قامت سولویی")_
- _[H. e. tautavelensis](/w/index.php?title=Tautavel_Man&action=edit&redlink=1 "Tautavel Man (صفحه وجود ندارد)")_
- _[انسان یوآنمو](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%DB%8C%D9%88%D8%A2%D9%86%D9%85%D9%88 "انسان یوآنمو")_

[انسان خردمند باستانی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C "انسان خردمند باستانی")

- [انسان لوزونی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%84%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%86%DB%8C "انسان لوزونی")
  - ؟
- [انسان‌تبار دنیسووا](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%88%D9%88%D8%A7 "انسان‌تبار دنیسووا")
- _[انسان پیشگام](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%85 "انسان پیشگام")_
- _[انسان سپرانن سیس](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D8%B3 "انسان سپرانن سیس")_
- _[انسان هایدلبرگی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%84%D8%A8%D8%B1%DA%AF%DB%8C "انسان هایدلبرگی")_
- _[H. helmei](/w/index.php?title=Florisbad_Skull&action=edit&redlink=1 "Florisbad Skull (صفحه وجود ندارد)")_
- _[انسان نالدی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C "انسان نالدی")_
- _[نئاندرتال](/wiki/%D9%86%D8%A6%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%84 "نئاندرتال")_
- _[انسان رودزیایی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B2%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "انسان رودزیایی")_

[انسان](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "انسان")

_[انسان خردمند](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF "انسان خردمند")_

- [انسان کرومانیون](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%86 "انسان کرومانیون")
- _[انسان خردمند ایدالتو](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88 "انسان خردمند ایدالتو")_
- [_انسان مدرن اولیه_ (انسان مدرن از نظر آناتومی)](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF "انسان خردمند")
- [مردم مانوت](/wiki/%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%AA_%DB%B1 "مانوت ۱")
- [مردمان غار رد دیر](/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%BA%D8%A7%D8%B1_%D8%B1%D8%AF_%D8%AF%DB%8C%D8%B1 "مردمان غار رد دیر")
  - ؟
- [جبل ایرهود](/wiki/%D8%AC%D8%A8%D9%84_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%87%D9%88%D8%AF "جبل ایرهود")

مدل‌ها

مدل‌های عمومی

- [Hunting](/w/index.php?title=Hunting_hypothesis&action=edit&redlink=1 "Hunting hypothesis (صفحه وجود ندارد)")
- [Gathering](/w/index.php?title=Gathering_hypothesis&action=edit&redlink=1 "Gathering hypothesis (صفحه وجود ندارد)")
- [Endurance running](/w/index.php?title=Endurance_running_hypothesis&action=edit&redlink=1 "Endurance running hypothesis (صفحه وجود ندارد)")
- [Aquatic ape](/w/index.php?title=Aquatic_ape_hypothesis&action=edit&redlink=1 "Aquatic ape hypothesis (صفحه وجود ندارد)")
- [گزینش جنسی در انسان‌ها](/wiki/%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%B4_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "گزینش جنسی در انسان‌ها")
- [Self-domestication](/w/index.php?title=Self-domestication&action=edit&redlink=1 "Self-domestication (صفحه وجود ندارد)")

مدل‌های خاص

- Diet
  - [چیرگی انسان نخستین بر آتش](/wiki/%DA%86%DB%8C%D8%B1%DA%AF%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D8%B1_%D8%A2%D8%AA%D8%B4 "چیرگی انسان نخستین بر آتش")
  - [Expensive tissue](/w/index.php?title=Leslie_C._Aiello&action=edit&redlink=1 "Leslie C. Aiello (صفحه وجود ندارد)")
  - [Shore-based](/w/index.php?title=Aquatic_ape_hypothesis&action=edit&redlink=1 "Aquatic ape hypothesis (صفحه وجود ندارد)")
  - [Drunken monkey](/w/index.php?title=Drunken_monkey_hypothesis&action=edit&redlink=1 "Drunken monkey hypothesis (صفحه وجود ندارد)")
- رفتار
  - [نظریه کپی قاتل](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%DA%A9%D9%BE%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84 "نظریه کپی قاتل")
  - [Cooperative eye](/w/index.php?title=Cooperative_eye_hypothesis&action=edit&redlink=1 "Cooperative eye hypothesis (صفحه وجود ندارد)")
- تاریخ زندگی
  - [فرضیه مادربزرگ](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF "فرضیه مادربزرگ")
  - [Patriarch](/w/index.php?title=Patriarch_hypothesis&action=edit&redlink=1 "Patriarch hypothesis (صفحه وجود ندارد)")

موضوعات

- [دوپایان](/wiki/%D8%AF%D9%88%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86 "دوپایان")
- [Skeleton](/w/index.php?title=Human_skeletal_changes_due_to_bipedalism&action=edit&redlink=1 "Human skeletal changes due to bipedalism (صفحه وجود ندارد)")
- [Muscles](/w/index.php?title=Muscular_evolution_in_humans&action=edit&redlink=1 "Muscular evolution in humans (صفحه وجود ندارد)")
- [رنگ پوست انسان](/wiki/%D8%B1%D9%86%DA%AF_%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "رنگ پوست انسان")
- [مو](/wiki/%D9%85%D9%88 "مو")
- [Thermoregulation](/w/index.php?title=Cold_and_heat_adaptations_in_humans&action=edit&redlink=1 "Cold and heat adaptations in humans (صفحه وجود ندارد)")
- [Color vision](/w/index.php?title=Evolution_of_human_colour_vision&action=edit&redlink=1 "Evolution of human colour vision (صفحه وجود ندارد)")
- [خاستگاه گفتار](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1 "خاستگاه گفتار")
- [منشأ زبان](/wiki/%D9%85%D9%86%D8%B4%D8%A3_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86 "منشأ زبان")
- [فرگشت هوش بشر](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%87%D9%88%D8%B4_%D8%A8%D8%B4%D8%B1 "فرگشت هوش بشر")
- [Gender roles](/w/index.php?title=Sexual_division_of_labour&action=edit&redlink=1 "Sexual division of labour (صفحه وجود ندارد)")

[انسان خردمند](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF "انسان خردمند")

- [منشأ آفریقایی انسان مدرن](/wiki/%D9%85%D9%86%D8%B4%D8%A3_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86 "منشأ آفریقایی انسان مدرن")
- [فرضیه چند ناحیه‌ای](/wiki/%D9%81%D8%B1%D8%B6%DB%8C%D9%87_%DA%86%D9%86%D8%AF_%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "فرضیه چند ناحیه‌ای")
- [مدرنیته رفتاری](/wiki/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86%DB%8C%D8%AA%D9%87_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C "مدرنیته رفتاری")
- [مهاجرت انسان‌های اولیه](/wiki/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87 "مهاجرت انسان‌های اولیه")

خط زمانی

- [سیر زمانی فرگشت انسان](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "سیر زمانی فرگشت انسان")
- [Human prehistory](/w/index.php?title=Timeline_of_human_prehistory&action=edit&redlink=1 "Timeline of human prehistory (صفحه وجود ندارد)")

دیگر

- [رده:نظریه‌پردازان فرگشت انسان](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "رده:نظریه‌پردازان فرگشت انسان")
- [رده:کتاب‌های فرگشت انسان](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "رده:کتاب‌های فرگشت انسان")
- [فهرست سنگواره‌های مشهور انسان](/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "فهرست سنگواره‌های مشهور انسان")
- [انسان‌شناسی فرگشتی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "انسان‌شناسی فرگشتی")

**[![نشان درگاه](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Portal-puzzle.svg/16px-Portal-puzzle.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Portal-puzzle.svg)[درگاه زیست‌شناسی تکاملی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C "درگاه:زیست‌شناسی تکاملی")**

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=نظریه\_خروج\_از\_آفریقا&oldid=39877268](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=نظریه_خروج_از_آفریقا&oldid=39877268)»

[رده‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [فرگشت انسان](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "رده:فرگشت انسان")
- [تاریخ ژنتیک انسان](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "رده:تاریخ ژنتیک انسان")
- [ژنتیک میتوکندریایی انسانی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C "رده:ژنتیک میتوکندریایی انسانی")
- [خاستگاه اخیر آفریقایی برای انسان امروزی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C "رده:خاستگاه اخیر آفریقایی برای انسان امروزی")
- [مهاجرت‌های انسان](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "رده:مهاجرت‌های انسان")

رده‌های پنهان:

- [صفحه‌های دارای خطا در ارجاع](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%B7%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9 "رده:صفحه‌های دارای خطا در ارجاع")
- [خطاهای یادکرد: DOI](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF:_DOI "رده:خطاهای یادکرد: DOI")
- [پیوندهای وی‌بک الگوی بایگانی اینترنت](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DA%A9_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA "رده:پیوندهای وی‌بک الگوی بایگانی اینترنت")
- [صفحه‌های با یادکرد خراب (فقدان منبع)](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%A8_(%D9%81%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9) "رده:صفحه‌های با یادکرد خراب (فقدان منبع)")
- [صفحه‌های دارای ارجاع با پارامتر پشتیبانی‌نشده](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9_%D8%A8%D8%A7_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%B1_%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%B4%D8%AF%D9%87 "رده:صفحه‌های دارای ارجاع با پارامتر پشتیبانی‌نشده")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۴ ساعت ‏۱۸:۳۴ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D8%B2_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)