حقوق کودک در مقررات‌بین‌المللی - ویکی فقه
حقوق کودک ــکه از متفرعات حقوق بشر به‌شمار می‌رودــ شاخه‌ای نوپیداست که با توجه به اهمیت آن و نیز استلزامات و اقتضائات دوره کودکی، موردتوجه خاص قرار گرفته و ...
حقوق کودک
کنوانسیون شامل یک مقدمه و ۵۴ مادّه در سه بخش است: ۴۱ مادّه در بخش اول، ۴ مادّه در بخش دوم و ۹ مادّه در بخش سوم می‌باشد. مقدمه کنوانسیون شامل مبانی <anchor>حقوق کودک</anchor> و اهداف و مقاصد کنوانسیون (گسترش آزادی، عدالت و صلح جهانی) است که در آن از ضرورت توجه ویژه به حقوق کودک و اهمیت کانون خانواده در رشد جسمی و روحی کودک سخن به میان آمده و به پیشینه توجه به این حقوق در اعلامیه‌ها، میثاق‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی، به صورت مستقل یا در ضمن موضوعات دیگر، اشاره شده است. همه نمایندگان کشورهای حاضر در این اجلاس، از جمله نماینده ایران، به اعلامیه رأی مثبت دادند.
حقوق کودک - ویکی فقه
حقوق کودک \- ویکی فقه

- [![خواندن](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/reading.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "خواندن")
- [![نمایش تاریخچه](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/history.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/history/حقوق_کودک "نمایش تاریخچه")
- [![ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/edit.svg)](https://fa.wikifeqh.ir/edit/حقوق_کودک "ویرایش")

# حقوق کودک

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف

* * *

[فرزندان](https://fa.wikifeqh.ir/فرزندان "فرزندان")، شكوفه‌های [زندگی](https://fa.wikifeqh.ir/زندگی "زندگی") و عامل تحكيم اساس [خانواده](https://fa.wikifeqh.ir/خانواده "خانواده") هستند كه در [اسلام](https://fa.wikifeqh.ir/اسلام "اسلام") [آداب](https://fa.wikifeqh.ir/آداب "آداب") و [رسوم](https://fa.wikifeqh.ir/رسوم "رسوم") و [قوانین](https://fa.wikifeqh.ir/قوانین "قوانین") و دستورهای ارزشمندی به آنان اختصاص يافته است. از آن‌جا كه بيان همه آن‌ها [کتاب](https://fa.wikifeqh.ir/کتاب "کتاب") ‌های مستقلی را می‌طلبد، در اين درس، اندكی از حقوق انبوه [کودک](https://fa.wikifeqh.ir/کودک "کودک") را يادآوری می‌كنيم.

### فهرست مندرجات

[۱ \- ايّام بارداری](#_ايّام بارداری "ايّام بارداری")

[۲ \- امنيت و تغذيه كافی](#_امنيت و تغذيه كافی "امنيت و تغذيه كافی")

[۳ \- هنگام زايمان](#_هنگام زايمان "هنگام زايمان")

[۴ \- زايمان](#_زايمان "زايمان")

[۵ \- غسل ولادت‌](#_غسل ولادت‌ "غسل ولادت‌")

[۶ \- خوراك مادر و نوزاد](#_خوراك مادر و نوزاد "خوراك مادر و نوزاد")

[۷ \- آوای ملكوتی‌](#_آوای ملكوتی‌ "آوای ملكوتی‌")

[۸ \- نام‌گذاری‌](#_نام‌گذاری‌ "نام‌گذاری‌")

[۹ \- اصلاح سر و ختنه](#_اصلاح سر و ختنه "اصلاح سر و ختنه")

[۱۰ \- وليمه و عقيقه](#_وليمه و عقيقه "وليمه و عقيقه")

[۱۱ \- دوران شيرخوارگی‌](#_دوران شيرخوارگی‌ "دوران شيرخوارگی‌")

[۱۲ \- حق حضانت‌](#_حق حضانت‌ "حق حضانت‌")

[۱۳ \- حق حضانت مادر](#_حق حضانت مادر "حق حضانت مادر")

[۱۴ \- حق حضانت پدر](#_حق حضانت پدر "حق حضانت پدر")

[۱۵ \- حق حضانت خويشان](#_حق حضانت خويشان "حق حضانت خويشان")

[۱۶ \- مقالات مرتبط](#_مقالات مرتبط "مقالات مرتبط")

[۱۷ \- پانویس](#_پانویس  "پانویس ")

[۱۸ \- منبع](#_منبع "منبع")

### [۱ \- ايّام بارداری](\#ايّام بارداری)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/ايّام_بارداری "ویرایش")\]

* * *

‌

نخستين [حق](https://fa.wikifeqh.ir/حق "حق") كودك، «حقّ حيات» است كه با استقرار و انعقاد [نطفه](https://fa.wikifeqh.ir/نطفه "نطفه") در [رحم](https://fa.wikifeqh.ir/رحم "رحم") [مادر](https://fa.wikifeqh.ir/مادر "مادر")، شروع می‌شود و [پدر](https://fa.wikifeqh.ir/پدر "پدر") و مادر موظّفند چنين حقی را به رسميت بشناسند و از موجوديت كودك بالقوه خويش صيانت كنند.

مهم‌ترين وظايف پدر و مادر، در اين راستا عبارت است از؛

### [۲ \- امنيت و تغذيه كافی](\#امنيت و تغذيه كافی)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/امنيت_و_تغذيه_كافی "ویرایش")\]

* * *

مادر بايد در دوران [بارداری](https://fa.wikifeqh.ir/بارداری "بارداری") از امنيت و تغذيه سالم برخوردار باشد، تا سلامت و [رشد](https://fa.wikifeqh.ir/رشد "رشد") جنين را تأمين كند؛ تأثير امنيت جسمی و روحی مادر بر جنين، امری محسوس و غير قابل ترديد است و نيازی به بحث نيز ندارد. درباره تغذيه مادر نيز سخن فراوان است.

دستور كلّی، تغذيه كافی و استفاده از غذاها و ميوه‌های مقوّی و خوشبو وانواع ويتامين‌های مورد نياز است و راز اين كه بانوان باردار، ميل شديد به برخی از [غذاها](https://fa.wikifeqh.ir/غذا "غذا") پيدا می‌كنند (ويار) نيز همين است كه جنين آن‌ها چنين غذايی را نياز دارد و نياز او به مادر منتقل می‌شود. [روایات](https://fa.wikifeqh.ir/روایات "روایات") متعدّدی از سوی پيشوايان [معصوم](https://fa.wikifeqh.ir/معصوم "معصوم") (ع)، مسأله تغذيه مادر را مطرح كرده كه به دو روايت از [پیامبر](https://fa.wikifeqh.ir/پیامبر "پیامبر") (ص) بسنده می‌كنيم؛

۱\- «اطْعِمُوا حَبالاكُمُ السَّفَرْجَلَ فَانَّهُ يُحْسِنُ اخْلاقَ اوْلادِكُمْ»

[\[۱\]](#foot1) [مستدرک الوسائل ج۱۵، ص۱۳۵.](http://lib.eshia.ir/11015/15/135/اطعموا "مستدرک الوسائل ج15، ص135.")

به زنان باردارتان « [به](https://fa.wikifeqh.ir/به "به")» بخورانيد كه [اخلاق](https://fa.wikifeqh.ir/اخلاق "اخلاق") فرزندانتان را نيكو می‌كند.

۲\- «اطْعِمُوا حَبالاكُمُ اللُّبانَ فَانَّ الصَّبِیَّ اذا غُذِّیَ فی‌ بَطْنِ امِّهِ بِاللُّبانِ اشْتَدَّ قَلْبُهُ وَ زيدَ عَقْلُهُ...»

[\[۲\]](#foot2) [وسائل الشیعة‌ ج۲۱، ص۴۰۵.](http://lib.eshia.ir/11025/21/405/الصبي "وسائل الشیعة‌ ج21، ص405.")

به زنان حامله، [کندر](https://fa.wikifeqh.ir/کندر "کندر (پیوندی وجود ندارد)") بخورانيد كه كودك، وقتی در شكم مادر، كندر تغذيه كند، دلش محكم و خِرَدش افزون می‌گردد.

### [۳ \- هنگام زايمان](\#هنگام زايمان)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/هنگام_زايمان "ویرایش")\]

* * *

‌

زايمان و نوزاد در اسلام، آداب خاصّی دارند كه برخی [واجب](https://fa.wikifeqh.ir/واجب "واجب") و برخی [مستحب](https://fa.wikifeqh.ir/مستحب "مستحب") است؛ ما در اين‌جا به بيان آداب مهم بسنده می‌كنيم.

### [۴ \- زايمان](\#زايمان)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/زايمان "ویرایش")\]

* * *

‌

هنگام زايمان، تنها زنان بايد در كارها دخالت كنند و مردان، حقّ دخالت در كارهايی كه مستلزم [نگاه](https://fa.wikifeqh.ir/نگاه "نگاه") [حرام](https://fa.wikifeqh.ir/حرام "حرام") است ندارند، مگر آن كه زنی حاضر نباشد و چاره‌ای جز دخالت مردان نباشد. البتّه دخالت [همسر](https://fa.wikifeqh.ir/همسر "همسر") مانعی ندارد، گرچه زنان بتوانند كار وی را انجام دهند.

[\[۳\]](#foot3) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۰۹.](http://lib.eshia.ir/21010/2/309/استقلال "تحریر الوسیلة ج2، ص309.")

### [۵ \- غسل ولادت‌](\#غسل ولادت‌)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/غسل_ولادت‌ "ویرایش")\]

* * *

مستحب است [نوزاد](https://fa.wikifeqh.ir/نوزاد "نوزاد (پیوندی وجود ندارد)") را پس از تولّد\- در صورتی كه برايش ضرر نداشته باشد\- غسل ولادت دهند.

[\[۴\]](#foot4) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/غسل "تحریر الوسیلة ج2، ص310.")

### [۶ \- خوراك مادر و نوزاد](\#خوراك مادر و نوزاد)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/خوراك_مادر_و_نوزاد "ویرایش")\]

* * *

در روايات اسلامی، تأكيد شده كه نخستين غذای مادر [رطب](https://fa.wikifeqh.ir/رطب "رطب") ( [خرمای](https://fa.wikifeqh.ir/خرما "خرما") تازه) باشد. رسول اكرم صلّی اللّه عليه و آله فرموده است:

«لِيَكُنْ اوَّلُ ما تَأْكُلُهُ النَّفْساءُ الرُّطَبَ»

[\[۵\]](#foot5) [وسائل الشیعة ج۲۱، ص۴۰۳.](http://lib.eshia.ir/11025/21/403/ليكن "وسائل الشیعة ج21، ص403.")

نخستين غذای [زائو](https://fa.wikifeqh.ir/زائو "زائو (پیوندی وجود ندارد)")، بايد رطب باشد.

حضرت صادق عليه‌السّلام نيز سفارش كرده كه:

«حَنِّكُوا اوْلادَكُمْ بِتُرْبَةِ الْحُسَيْنِ (ع) فَانَّهُ امانٌ»

[\[۶\]](#foot6) [مستدرک الوسائل ج۱۵، ص۱۳۸.](http://lib.eshia.ir/11015/15/138/حنكوا "مستدرک الوسائل ج15، ص138.")

كام فرزندانتان را با [تربت](https://fa.wikifeqh.ir/تربت "تربت") [سیّدالشهدا](https://fa.wikifeqh.ir/سیدالشهدا "سیدالشهدا") (ع) برگيريد كه امنيت آنان را تضمين‌می‌كند.

### [۷ \- آوای ملكوتی‌](\#آوای ملكوتی‌)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/آوای_ملكوتی‌ "ویرایش")\]

* * *

بهتر است نخستين صدايی كه به گوش نوزاد می‌رسد آوای توحيد باشد و مستحب است در گوش [راستش](https://fa.wikifeqh.ir/راست "راست") [اذان](https://fa.wikifeqh.ir/اذان "اذان") و در گوش [چپش](https://fa.wikifeqh.ir/چپ "چپ") [اقامه](https://fa.wikifeqh.ir/اقامه "اقامه") گفته شود.

[\[۷\]](#foot7) [تحریر الوسیلة‌ ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/والأذن "تحریر الوسیلة‌ ج2، ص310.")

### [۸ \- نام‌گذاری‌](\#نام‌گذاری‌)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/نام‌گذاری‌ "ویرایش")\]

* * *

از حقوق لازمی كه [فرزند](https://fa.wikifeqh.ir/فرزند "فرزند") بر [پدر](https://fa.wikifeqh.ir/پدر "پدر") دارد، انتخاب [نام](https://fa.wikifeqh.ir/نام "نام") نيكوست و بهترين نام‌ها، نام‌هايی است كه معنای بندگی [خدا](https://fa.wikifeqh.ir/خدا "خدا") را داشته باشد مثل «عبداللّه، عبدالرّحيم و عبدالرّحمان» و مانند آن، سپس نام‌های [پیامبران](https://fa.wikifeqh.ir/پیامبران "پیامبران") و [امامان](https://fa.wikifeqh.ir/امامان "امامان") عليهم‌السّلام اولويت دارد كه بهترين آن‌ها «محمّد» است و اگر كسی دارای چهار فرزند پسر شود، [مکروه](https://fa.wikifeqh.ir/مکروه "مکروه") است كه نام يكی از آن‌ها را محمّد نگذارد.

[\[۸\]](#foot8) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/بالأسماء "تحریر الوسیلة ج2، ص310.")

### [۹ \- اصلاح سر و ختنه](\#اصلاح سر و ختنه)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/اصلاح_سر_و_ختنه "ویرایش")\]

* * *

‌

مستحب است روز هفتم، [سر](https://fa.wikifeqh.ir/سر "سر") نوزاد را بتراشند و به وزن آن [طلا](https://fa.wikifeqh.ir/طلا "طلا") يا [نقره](https://fa.wikifeqh.ir/نقره "نقره") به مستمندان، [صدقه](https://fa.wikifeqh.ir/صدقه "صدقه") دهند.

[\[۹\]](#foot9) [تحریر الوسیلة‌ ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/ويتصدق "تحریر الوسیلة‌ ج2، ص310.")

[ختنه](https://fa.wikifeqh.ir/ختنه "ختنه") كردن [پسر](https://fa.wikifeqh.ir/پسر "پسر") نيز [واجب](https://fa.wikifeqh.ir/واجب "واجب") است و [مستحب](https://fa.wikifeqh.ir/مستحب "مستحب") است آن را نيز در [روز](https://fa.wikifeqh.ir/روز "روز") هفتم [تولد](https://fa.wikifeqh.ir/تولد "تولد") انجام دهند گرچه می‌توان آن را به تأخير انداخت و اگر تا هنگام [بلوغ](https://fa.wikifeqh.ir/بلوغ "بلوغ") پسری را ختنه نكنند، بر خود او واجب می‌شود اقدام كند و ختنه، شرط صحّت [طواف](https://fa.wikifeqh.ir/طواف "طواف") [خانه](https://fa.wikifeqh.ir/خانه "خانه") [خدا](https://fa.wikifeqh.ir/خدا "خدا") در [حج](https://fa.wikifeqh.ir/حج "حج") و [عمره](https://fa.wikifeqh.ir/عمره "عمره") است.

[\[۱۰\]](#foot10) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/الذكور "تحریر الوسیلة ج2، ص310.")

### [۱۰ \- وليمه و عقيقه](\#وليمه و عقيقه)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/وليمه_و_عقيقه "ویرایش")\]

* * *

‌

مستحب است پس از ولادت نوزاد، [ولیمه](https://fa.wikifeqh.ir/ولیمه "ولیمه") دهند، چنان‌كه مستحب است برای ختنه كردن نيز وليمه دهند و اگر تا روز هفتم پسر را ختنه كنند، می‌توان يك وليمه به [نیت](https://fa.wikifeqh.ir/نیت "نیت") هردو [سنت](https://fa.wikifeqh.ir/سنت "سنت") داده شود.

[\[۱۱\]](#foot11) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/تستحب "تحریر الوسیلة ج2، ص310.")

يكی از مستحبّات مؤكّد، « [عقیقه](https://fa.wikifeqh.ir/عقیقه "عقیقه")» است، يعنی كشتن [شتر](https://fa.wikifeqh.ir/شتر "شتر") يا [گاو](https://fa.wikifeqh.ir/گاو "گاو") و [گوسفند](https://fa.wikifeqh.ir/گوسفند "گوسفند") و [صدقه](https://fa.wikifeqh.ir/صدقه "صدقه") دادن آن به نيّت نوزاد.

مستحب است برای پسر، [حیوان](https://fa.wikifeqh.ir/حیوان "حیوان") [نر](https://fa.wikifeqh.ir/نر "نر") و برای دختر، حيوان ماده، عقيقه كنند و مستحب است عقيقه در روز هفتم ولادت انجام پذيرد و هرقدر تأخير بيفتد، استحباب آن ساقط نمی‌شود و از هنگام بلوغ تا آخر عمر بر خود شخص مستحب است عقيقه خود را بدهد و پس از مرگ او نيز بر بازماندگانش مستحب است از سوی او عقيقه تولّدش را بدهند.

عقيقه بايد حتماً حيوان باشد و صدقه قيمت آن كافی نيست و مستحب است [ران](https://fa.wikifeqh.ir/ران "ران") حيوان را به ماما اختصاص دهند و در پخش آن به‌شكل [خام](https://fa.wikifeqh.ir/خام "خام") يا پخته مخيّرند، چنان‌كه می‌توانند آن را بپزند و دست‌كم، ده نفر [مؤمن](https://fa.wikifeqh.ir/مؤمن "مؤمن") را به خوردن آن دعوت كنند و هرچه مؤمنان بيشتر باشند بهتر است و آنان پس از صرف غذا برای كودك دعا كنند.

[\[۱۲\]](#foot12) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۱.](http://lib.eshia.ir/21010/2/311/للذكر "تحریر الوسیلة ج2، ص311.")

### [۱۱ \- دوران شيرخوارگی‌](\#دوران شيرخوارگی‌)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/دوران_شيرخوارگی‌ "ویرایش")\]

* * *

مستحب است كودك از [شیر](https://fa.wikifeqh.ir/شیر "شیر") مادرش تغذيه كند؛ زيرا شير مادر، بابركت ‌تر از شير ديگران است. مگر آن كه برخی جهات، مانند [شرافت](https://fa.wikifeqh.ir/شرافت "شرافت") و [طهارت](https://fa.wikifeqh.ir/طهارت "طهارت") شير ديگران يا خباثت مادر، شير ديگری را در اولويت قرار دهد.

[\[۱۳\]](#foot13) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/يستحب "تحریر الوسیلة ج2، ص312.")

دوران كامل شيرخوارگی، دو [سال](https://fa.wikifeqh.ir/سال "سال") تمام (۲۴ ماه قمری) است و تا ۲۱ ماه نيز می‌توان آن را كاهش داد، ولی در صورت امكان و بدون ضرورت، نبايد بيش از آن كاهش دهند.

[\[۱۴\]](#foot14) [تحریرالوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/حولان "تحریرالوسیلة ج2، ص312.")

اگر [پدر](https://fa.wikifeqh.ir/پدر "پدر") و [جد](https://fa.wikifeqh.ir/جد "جد") كودك، توان تأمين شير او را داشته باشند، بر مادر [واجب](https://fa.wikifeqh.ir/واجب "واجب") نيست كودك را به‌طور رايگان شير بدهد، بلكه می‌تواند در ازای شير، [اجرت](https://fa.wikifeqh.ir/اجرت "اجرت") مطالبه كند، ولی اگر كودك يا پدر و جد او تمكّن مالی نداشته باشند، بر مادر واجب است توسّط خود يا زن ديگری، شير كودك را تأمين كند و مخارج او را بپردازد.

[\[۱۵\]](#foot15) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/بالأجرة "تحریر الوسیلة ج2، ص312.")

اگر مادر، داوطلبانه حاضر شود مجّانی يا با اجرت كمتری كودك خود را شير دهد بر ديگران ترجيح دارد، ولی اگر ديگران با اجرت كمتری حاضر شوند كودك را شير دهند، پدر طفل، حق دارد او را به آنان واگذارد.

[\[۱۶\]](#foot16) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/أنقص "تحریر الوسیلة ج2، ص312.")

در روايات متعدّدی از [معصومین](https://fa.wikifeqh.ir/معصومین "معصومین") عليهم‌السّلام، [آداب](https://fa.wikifeqh.ir/آداب "آداب") و [رسوم](https://fa.wikifeqh.ir/رسوم "رسوم") و نكات مهمّی پيرامون شيرخوارگی اطفال بيان شده كه در اين‌جا به دو [روایت](https://fa.wikifeqh.ir/روایت "روایت") از [امام صادق](https://fa.wikifeqh.ir/امام_صادق "امام صادق") عليه‌السّلام تبرّك می‌جوييم؛

۱\- «الرَّضاعُ واحِدٌ وَ عِشْرُونَ شَهْراً فَما نَقَصَ فَهُوَ جَوْرٌ عَلَی الصَّبِیِّ»

[\[۱۷\]](#foot17) [وسائل الشیعة ج۲۱، ص۴۵۵.](http://lib.eshia.ir/11025/21/455/الرضاع "وسائل الشیعة ج21، ص455.")

دوران شيرخوارگی (دست‌كم‌) ۲۱ ماه است و هرچه از آن كاسته شود، بر كودك، ستم شده است.

۲\- [امام](https://fa.wikifeqh.ir/امام "امام") به بانويی به‌نام امّ‌اسحاق\- كه در حال شير دادن طفل خود بود\- فرمود:

«يا امَ‌اسْحاقَ لا تُرْضِعيهِ مِنْ ثَدْیٍ واحِدٍ وَ ارْضِعيهِ مِنْ كِلَيْهِما يَكُونَ احَدُهُما طَعاماً وَ الاخَرُ شَراباً»

[\[۱۸\]](#foot18) [وسائل الشیعة ج۲۱، ص۴۵۳.](http://lib.eshia.ir/11025/21/453/ترضعيه "وسائل الشیعة ج21، ص453.")

ای امّ‌اسحاق! كودكت را از يك پستان شير مده، بلكه او را از دو پستان شير بنوشان تا يكی غذا و ديگری نوشابه‌اش باشد.

### [۱۲ \- حق حضانت‌](\#حق حضانت‌)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/حق_حضانت‌ "ویرایش")\]

* * *

نگهداری و [تربیت](https://fa.wikifeqh.ir/تربیت "تربیت") كودك تا به سن [بلوغ](https://fa.wikifeqh.ir/بلوغ "بلوغ") و [رشد](https://fa.wikifeqh.ir/رشد "رشد") عقلی نرسيده، بر عهده [پدر](https://fa.wikifeqh.ir/پدر "پدر")، [مادر](https://fa.wikifeqh.ir/مادر "مادر")، [جد](https://fa.wikifeqh.ir/جد "جد") يا ديگر نزديكان اوست كه از نظر فقهی به آن «حقّ حضانت» اطلاق می‌شود كه به‌ترتيب؛ به مادر، سپس پدر و بعد به ديگر نزديكان تعلّق می‌گيرد؛

### [۱۳ \- حق حضانت مادر](\#حق حضانت مادر)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/حق_حضانت_مادر "ویرایش")\]

* * *

مادر\- به‌شرط آن كه [آزاد](https://fa.wikifeqh.ir/آزاد "آزاد")، [مسلمان](https://fa.wikifeqh.ir/مسلمان "مسلمان") و خردمند باشد\- سزاوارترين كس به نگهداری و پرورش كودك و ديگر مصالح او در دو سال [شیرخوارگی](https://fa.wikifeqh.ir/شیرخوارگی "شیرخوارگی (پیوندی وجود ندارد)") است؛ بنابراين، كودك خواه [پسر](https://fa.wikifeqh.ir/پسر "پسر") باشد يا [دختر](https://fa.wikifeqh.ir/دختر "دختر")، خواه شير مادر بخورد يا از راه ديگری تغذيه شود بايد در دامان مادر پرورش يابد و پدر نمی‌تواند او را از مادر جدا كند، گرچه كودك را از شير هم باز گرفته باشند.

حضانت دختر تا هفت‌سالگی از آن مادر است و اگر مادر از شوهرش جدا شود تا هنگامی كه ازدواج مجدّد نكند، حقّ حضانت برايش محفوظ است و اگر مادر با فرد ديگری ازدواج كند، حقّ حضانت او\- چه درباره پسر و چه درباره دختر\- از بين می‌رود.

تبصره: اگر مادر از شوهر دومش جدا شود، بعيد نيست كه حقّ حضانت او تجديد شود و احتياط آن است كه با پدر كودك صلح و سازش نمايد.

[\[۱۹\]](#foot19) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/بحضانة "تحریر الوسیلة ج2، ص312.")

### [۱۴ \- حق حضانت پدر](\#حق حضانت پدر)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/حق_حضانت_پدر "ویرایش")\]

* * *

حقّ حضانت پسر پس از دوسالگی و دختر پس از هفت‌سالگی از آن پدر است و اگر مادر پيش از اتمام حقّ حضانتش از پدر جدا شود و [ازدواج](https://fa.wikifeqh.ir/ازدواج "ازدواج") مجدّد كند، حقّ حضانت به پدر منتقل می‌شود.

[\[۲۰\]](#foot20) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۳.](http://lib.eshia.ir/21010/2/313/بالذكر "تحریر الوسیلة ج2، ص313.")

با [مرگ](https://fa.wikifeqh.ir/مرگ "مرگ") پدر، حقّ حضانت به مادر منتقل می‌شود\- خواه ازدواج كند يا نكندچنان‌كه اگر مادر در دوران حضانت خويش از دنيا برود، حقّ حضانت از آنِ پدر می‌گردد.

[\[۲۱\]](#foot21) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۳.](http://lib.eshia.ir/21010/2/313/انتقال "تحریر الوسیلة ج2، ص313.")

### [۱۵ \- حق حضانت خويشان](\#حق حضانت خويشان)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/حق_حضانت_خويشان "ویرایش")\]

* * *

‌

با فقدان پدر و مادر، حقّ حضانت از آن خويشان كودك است و نخست به جدّ پدری او می‌رسد و اگر او يا وصیّ او نباشد، ديگر خويشان كودك\- طبق اولويت ارثی\- حقّ حضانت می‌يابند و در صورت تعدّد و تساوی آن‌ها ميان‌شان [قرعه](https://fa.wikifeqh.ir/قرعه "قرعه") انداخته می‌شود.

[\[۲۲\]](#foot22) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۳.](http://lib.eshia.ir/21010/2/313/فلأقارب "تحریر الوسیلة ج2، ص313.")

يك مسأله: حضانت با [بلوغ](https://fa.wikifeqh.ir/بلوغ "بلوغ") و [رشد](https://fa.wikifeqh.ir/رشد "رشد")(منظور رشد عقلى و فكرى است به گونه‌اى كه فرد بتواند خود را اداره كند.)فرزند به پايان می‌رسد و ديگر هيچ‌كس\- حتّی والدين\- حقّ حضانت بر او را ندارند، بلكه [جوان](https://fa.wikifeqh.ir/جوان "جوان")، اختيار خود را دارد؛ خواه پسر باشد يا دختر.

[\[۲۳\]](#foot23) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۳.](http://lib.eshia.ir/21010/2/313/تنتهي "تحریر الوسیلة ج2، ص313.")

### [۱۶ \- مقالات مرتبط](\#مقالات مرتبط)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/مقالات_مرتبط "ویرایش")\]

* * *

• [کلیات حقوق کودک](https://fa.wikifeqh.ir/کلیات_حقوق_کودک "کلیات حقوق کودک")

• [حقوق کودک در اسلام](https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک_در_اسلام "حقوق کودک در اسلام")

• [حقوق کودک در مقررات‌بین‌المللی](https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک_در_مقررات‌بین‌المللی "حقوق کودک در مقررات‌بین‌المللی")

• [مفاد کنوانسیون حقوق کودک](https://fa.wikifeqh.ir/مفاد_کنوانسیون_حقوق_کودک "مفاد کنوانسیون حقوق کودک")

### [۱۷ \- پانویس](\#پانویس)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/پانویس "ویرایش")\]

* * *

۱.[↑](#foot-main1) [مستدرک الوسائل ج۱۵، ص۱۳۵.](http://lib.eshia.ir/11015/15/135/اطعموا "مستدرک الوسائل ج15، ص135.")۲.[↑](#foot-main2) [وسائل الشیعة‌ ج۲۱، ص۴۰۵.](http://lib.eshia.ir/11025/21/405/الصبي "وسائل الشیعة‌ ج21، ص405.")۳.[↑](#foot-main3) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۰۹.](http://lib.eshia.ir/21010/2/309/استقلال "تحریر الوسیلة ج2، ص309.")۴.[↑](#foot-main4) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/غسل "تحریر الوسیلة ج2، ص310.")۵.[↑](#foot-main5) [وسائل الشیعة ج۲۱، ص۴۰۳.](http://lib.eshia.ir/11025/21/403/ليكن "وسائل الشیعة ج21، ص403.")۶.[↑](#foot-main6) [مستدرک الوسائل ج۱۵، ص۱۳۸.](http://lib.eshia.ir/11015/15/138/حنكوا "مستدرک الوسائل ج15، ص138.")۷.[↑](#foot-main7) [تحریر الوسیلة‌ ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/والأذن "تحریر الوسیلة‌ ج2، ص310.")۸.[↑](#foot-main8) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/بالأسماء "تحریر الوسیلة ج2، ص310.")۹.[↑](#foot-main9) [تحریر الوسیلة‌ ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/ويتصدق "تحریر الوسیلة‌ ج2، ص310.")۱۰.[↑](#foot-main10) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/الذكور "تحریر الوسیلة ج2، ص310.")۱۱.[↑](#foot-main11) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۰.](http://lib.eshia.ir/21010/2/310/تستحب "تحریر الوسیلة ج2، ص310.")۱۲.[↑](#foot-main12) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۱.](http://lib.eshia.ir/21010/2/311/للذكر "تحریر الوسیلة ج2، ص311.")۱۳.[↑](#foot-main13) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/يستحب "تحریر الوسیلة ج2، ص312.")۱۴.[↑](#foot-main14) [تحریرالوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/حولان "تحریرالوسیلة ج2، ص312.")۱۵.[↑](#foot-main15) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/بالأجرة "تحریر الوسیلة ج2، ص312.")۱۶.[↑](#foot-main16) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/أنقص "تحریر الوسیلة ج2، ص312.")۱۷.[↑](#foot-main17) [وسائل الشیعة ج۲۱، ص۴۵۵.](http://lib.eshia.ir/11025/21/455/الرضاع "وسائل الشیعة ج21، ص455.")۱۸.[↑](#foot-main18) [وسائل الشیعة ج۲۱، ص۴۵۳.](http://lib.eshia.ir/11025/21/453/ترضعيه "وسائل الشیعة ج21، ص453.")۱۹.[↑](#foot-main19) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۲.](http://lib.eshia.ir/21010/2/312/بحضانة "تحریر الوسیلة ج2، ص312.")۲۰.[↑](#foot-main20) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۳.](http://lib.eshia.ir/21010/2/313/بالذكر "تحریر الوسیلة ج2، ص313.")۲۱.[↑](#foot-main21) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۳.](http://lib.eshia.ir/21010/2/313/انتقال "تحریر الوسیلة ج2، ص313.")۲۲.[↑](#foot-main22) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۳.](http://lib.eshia.ir/21010/2/313/فلأقارب "تحریر الوسیلة ج2، ص313.")۲۳.[↑](#foot-main23) [تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۱۳.](http://lib.eshia.ir/21010/2/313/تنتهي "تحریر الوسیلة ج2، ص313.")

### [۱۸ \- منبع](\#منبع)

\[ [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit_sub/حقوق_کودک/منبع "ویرایش")\]

* * *

فقه خانواده، ص۵۹-۶۶.

رده‌های این صفحه : [اخلاق اسلامی](https://fa.wikifeqh.ir/رده:اخلاق_اسلامی "رده:اخلاق اسلامی") \| [حقوق](https://fa.wikifeqh.ir/رده:حقوق "رده:حقوق") \| [حقوق خانواده](https://fa.wikifeqh.ir/رده:حقوق_خانواده "رده:حقوق خانواده") \| [حقوق فرزندان](https://fa.wikifeqh.ir/رده:حقوق_فرزندان "رده:حقوق فرزندان")

- ترجمه نوع 1
- ترجمه نوع 2
- ترجمه نوع 3
- جستجوی سریع

![جعبه ابزار](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/respMenu.png)

- [درج مطلب](https://fa.wikifeqh.ir/insert "درج مطلب")
- [درباره ما](https://fa.wikifeqh.ir/about_us "درباره ما")
- [صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/index "صفحه نخست")
- اشتراک‌گذاری

  - [ایتا](https://eitaa.com/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [تلگرام](https://telegram.me/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [واتساپ](https://api.whatsapp.com/send?text=https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "اشتراک گذاری در واتساپ")

- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- [بحث](https://fa.wikifeqh.ir/talk/حقوق_کودک "بحث")
- [مقاله](https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "مقاله")

* * *

- [مدرسه فقاهت]( http://www.eShia.ir "درس‌های مدرسه فقاهت")
- [کتابخانه](http://lib.eShia.ir "کتابخانه مدرسه فقاهت")
- [ویکی پرسش](http://wikiporsesh.ir "ویکی پرسش")

##### جعبه‌ابزار

- [صفحه تصادفی](https://fa.wikifeqh.ir/random "صفحه تصادفی")
- [فهرست الفبایی](https://fa.wikifeqh.ir/alphalist "فهرست الفبایی")
- [راهنمای ویکی‌فقه](https://fa.wikifeqh.ir/راهنمای_ویکی‌فقه "راهنمای ویکی‌فقه")
- [راهنمای تصویری](https://fa.wikifeqh.ir/help "راهنمای تصویری")

- [ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری](https://fa.wikifeqh.ir/auth/login "ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری")
- [العربیة](http://ar.wikifeqh.ir/ "العربیه") \| [اردو](http://ur.wikifeqh.ir/ "اردو") \| [Türkçe](http://tr.wikifeqh.ir/ "Türkçe")

- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- [بحث](https://fa.wikifeqh.ir/talk/حقوق_کودک "بحث")
- [مقاله](https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "مقاله")

[پیشرفته](/search/advanced) ‌

- [نمایش تاریخچه](https://fa.wikifeqh.ir/history/حقوق_کودک "نمایش تاریخچه")
- [ویرایش](https://fa.wikifeqh.ir/edit/حقوق_کودک "ویرایش")
- [خواندن](https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "خواندن")

[صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/ "صفحه نخست")

- [صفحه نخست](https://fa.wikifeqh.ir/ "صفحه نخست")
- [درج مطلب](https://fa.wikifeqh.ir/insert "درج مطلب")
- [آخرین مطالب اضافه شده](https://fa.wikifeqh.ir/last "آخرین مطالب اضافه شده")
- اشتراک‌گذاری

  - [ایتا](https://eitaa.com/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [تلگرام](https://telegram.me/share/url?url=https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "اشتراک گذاری در تلگرام")
  - [واتساپ](https://api.whatsapp.com/send?text=https://fa.wikifeqh.ir/حقوق_کودک "اشتراک گذاری در واتساپ")

* * *

- [مدرسه فقاهت]( http://www.eShia.ir "درس‌های مدرسه فقاهت")
- [کتابخانه](http://lib.eShia.ir "کتابخانه مدرسه فقاهت")
- [ویکی پرسش](http://wikiporsesh.ir "ویکی پرسش")

##### جعبه‌ابزار

- [صفحه تصادفی](https://fa.wikifeqh.ir/random "صفحه تصادفی")
- [فهرست الفبایی](https://fa.wikifeqh.ir/alphalist "فهرست الفبایی")
- [راهنمای ویکی‌فقه](https://fa.wikifeqh.ir/راهنمای_ویکی‌فقه "راهنمای ویکی‌فقه")
- [راهنمای تصویری](https://fa.wikifeqh.ir/help "راهنمای تصویری")

- سیاست و ضوابط: تلاش ویکی‌فقه تدوین دانشنامه‌ایی در حوزه علوم اسلامی است. یکی از سیاست‌های اصلی آن رعایت احترام به صاحبان نظریه است. اتقان و مستند بودن مطالب یکی دیگر از سیاست‌هاست که در نگارش مطالب باید رعایت شود. تدوین مطالب توسط طلاب قم، مشهد، نجف و سایر حوزه‌های علمیه با رعایت اتقان و استناد، انجام می‌شود.

- [![صدای بهار](https://fa.wikifeqh.ir/assets/images/bahar-sound.jpg)](http://www.baharsound.ir "صدای بهار")