سلول - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بیشتر موجودات زندهٔ تک سلولی به‌عنوان میکرو اُرگانیسم‌ها طبقه‌بندی می‌شوند. ساختار یک سلول جانوری طراحی یاخته‌های هوک در چوب‌پنبه، ۱۶۶۵. سلول‌ها توسط ...
کروموزوم
سلول‌های پروکاریوتی اولین شکل زندگی روی کره زمین بودند که با داشتن فرایندهای بیولوژیکی حیاتی از جمله سیگنالینگ یاخته‌ای مشخص می‌شوند. آنها ساده‌تر و کوچک‌تر از یاخته‌های یوکاریوتی هستند و فاقد هسته و اندامک‌های غشادار مثل میتوکندری و کلروپلاست هستند. پروکاریوت‌ها دارای یک <anchor>کروموزوم</anchor> اصلی شامل یک DNA حلقوی متصل به غشا است که در تماس مستقیم با سیتوپلاسم است؛ همچنین برخی پروکاریوت‌ها می‌توانند علاوه بر DNA اصلی، مولکول‌های DNA دیگری به نام پلازمید داشته باشند که اتصالی با غشا ندارند؛ اطلاعات این DNAها ویژگی‌های دیگری مثل داشتن کپسول به پروکاریوت می‌دهند. منطقه هسته‌ای موجود در سیتوپلاسم را نوکلئوئید می‌نامند. اکثر پروکاریوت‌ها کوچک‌ترین کل ارگانیسم‌ها از قطر ۰/۵ تا ۲/۰ میکرومتر هستند. شکل زیر ساختاری نمادین از پروکاریوت‌ها است.
کروموزوم - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
کروموزوم \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱ریشه‌شناسی](#ریشه‌شناسی)
- [۲کروموزوم‌های همتا](#کروموزوم‌های_همتا)
- [۳سلول‌های دیپلوئیدی](#سلول‌های_دیپلوئیدی)
- [۴یوکاریوت](#یوکاریوت)
- [۵جستارهای وابسته](#جستارهای_وابسته)
- [۶منابع](#منابع)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# کروموزوم

۱۱۶ زبان

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Chromosoom "Chromosoom–آفریکانس")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Chromosom "Chromosom–آلمانی سوئیسی")
- [አማርኛ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%83%E1%89%A5%E1%88%88%E1%89%A0%E1%88%AB%E1%88%82 "ሃብለበራሂ–امهری")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%A8%D8%BA%D9%8A "صبغي–عربی")
- [الدارجة](https://ary.wikipedia.org/wiki/%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "كروموزوم–عربی مراکشی")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Cromosoma "Cromosoma–آستوری")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Xromosom "Xromosom–ترکی آذربایجانی")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "کوروموزوم–South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 "Хромосома–باشقیری")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 "Храмасома–بلاروسی")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%BC%D0%B0 "Хромозома–بلغاری")
- [ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ](https://blk.wikipedia.org/wiki/%E1%80%81%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8 "ခရိုမိုသိုမ်း–Pa'O")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%8B%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AE "ক্রোমোজোম–بنگالی")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Kromozom "Kromozom–برتون")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Hromosom "Hromosom–بوسنیایی")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Cromosoma "Cromosoma–کاتالان")
- [閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https://cdo.wikipedia.org/wiki/Ni%C4%93ng-s%C3%A1ik-t%C4%81%CC%A4 "Niēng-sáik-tā̤–چینی مین شرقی")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B1%DB%86%D9%85%DB%86%D8%B3%DB%86%D9%85 "کرۆمۆسۆم–کردی مرکزی")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Chromozom "Chromozom–چکی")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Cromosom "Cromosom–ولزی")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–دانمارکی")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Chromosom "Chromosom–آلمانی")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%81%CF%89%CE%BC%CF%8C%CF%83%CF%89%CE%BC%CE%B1 "Χρωμόσωμα–یونانی")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Chromosome "Chromosome–انگلیسی")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kromosomo "Kromosomo–اسپرانتو")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Cromosoma "Cromosoma–اسپانیایی")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Kromosoom "Kromosoom–استونیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Kromosoma "Kromosoma–باسکی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Kromosomi "Kromosomi–فنلاندی")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Chromosome "Chromosome–فرانسوی")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Kromosoom "Kromosoom–فریزی شمالی")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Gromosoom "Gromosoom–فریسی غربی")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Cr%C3%B3mas%C3%B3m "Crómasóm–ایرلندی")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Cromosoma "Cromosoma–گالیسیایی")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/Ngiam-set-th%C3%AD "Ngiam-set-thí–Hakka Chinese")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9B%D7%A8%D7%95%D7%9E%D7%95%D7%96%D7%95%D7%9D "כרומוזום–عبری")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0 "गुणसूत्र–هندی")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Kromosomi "Kromosomi–کروات")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Kwomoz%C3%B2m "Kwomozòm–هائیتیایی")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Kromosz%C3%B3ma "Kromoszóma–مجاری")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%94%D6%80%D5%B8%D5%B4%D5%B8%D5%BD%D5%B8%D5%B4 "Քրոմոսոմ–ارمنی")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–اندونزیایی")
- [ГӀалгӀай](https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 "Хромосома–اینگوشی")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Kromosomo "Kromosomo–ایدو")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Litningur "Litningur–ایسلندی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Cromosoma "Cromosoma–ایتالیایی")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%9F%93%E8%89%B2%E4%BD%93 "染色体–ژاپنی")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–جاوه‌ای")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%90 "ქრომოსომა–گرجی")
- [Qaraqalpaqsha](https://kaa.wikipedia.org/wiki/Xromosomalar "Xromosomalar–قره‌قالپاقی")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 "Хромосомалар–قزاقی")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%A4%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%81_(%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%AE%E0%B3%8B%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AE%E0%B3%8D) "ವರ್ಣತಂತು (ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್)–کانارا")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%97%BC%EC%83%89%EC%B2%B4 "염색체–کره‌ای")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Kromozom "Kromozom–کردی")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 "Хромосомалар–قرقیزی")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Chromosoma "Chromosoma–لاتین")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Cromosoma "Cromosoma–Lingua Franca Nova")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/Cromosoma "Cromosoma–لومبارد")
- [ລາວ](https://lo.wikipedia.org/wiki/%E0%BA%81%E0%BA%B0%E0%BB%82%E0%BA%A5%E0%BB%82%E0%BA%A1%E0%BA%8A%E0%BA%BB%E0%BA%A1 "ກະໂລໂມຊົມ–لائوسی")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Chromosoma "Chromosoma–لیتوانیایی")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Hromosoma "Hromosoma–لتونیایی")
- [Олык марий](https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC "Хромосом–ماری")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%BC "Хромозом–مقدونی")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AE%E0%B4%B8%E0%B5%8B%E0%B4%82 "ക്രോമസോം–مالایالامی")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC "Хромосом–مغولی")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0 "गुणसूत्र–مراتی")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–مالایی")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%81%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8 "ခရိုမိုဆုမ်း–برمه‌ای")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0 "गुणसूत्र–نپالی")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%81 "चिंपुतु–نواریایی")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Chromosoom "Chromosoom–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–نروژی بوک‌مُل")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Cromos%C3%B2ma "Cromosòma–اکسیتان")
- [Oromoo](https://om.wikipedia.org/wiki/Baaddiraa "Baaddiraa–اورومویی")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%A3%E0%A8%B8%E0%A9%82%E0%A8%A4%E0%A8%B0 "ਗੁਣਸੂਤਰ–پنجابی")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Chromosom "Chromosom–لهستانی")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%85 "کروموسوم–پنجابی")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "کروموزوم–پشتو")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Cromossomo "Cromossomo–پرتغالی")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Cromozom "Cromozom–رومانیایی")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 "Хромосома–روسی")
- [ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ](https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A0%E1%B1%A8%E1%B1%9A%E1%B1%A2%E1%B1%9A%E1%B1%A1%E1%B1%9A%E1%B1%A2 "ᱠᱨᱚᱢᱚᱡᱚᱢ–سانتالی")
- [Sardu](https://sc.wikipedia.org/wiki/Cromosoma "Cromosoma–ساردینیایی")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Chromosome "Chromosome–اسکاتلندی")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%DA%AA%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%85 "ڪروموسوم–سندی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–صرب و کرواتی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Chromosome "Chromosome–انگلیسی ساده")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Chromoz%C3%B3m "Chromozóm–اسلواکی")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–اسلوونیایی")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Kromozomi "Kromozomi–آلبانیایی")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%BC "Хромозом–صربی")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–سوندایی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Kromosom "Kromosom–سوئدی")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Chembeuzi "Chembeuzi–سواحیلی")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%A8%E0%AE%BF%E0%AE%B1%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%B0%E0%AE%BF "நிறப்புரி–تامیلی")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%95 "వారసవాహిక–تلوگویی")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 "Хромосома–تاجیکی")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%82%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B9%82%E0%B8%A1%E0%B9%82%E0%B8%8B%E0%B8%A1 "โครโมโซม–تایلندی")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kromosoma "Kromosoma–تاگالوگی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/Kromozom "Kromozom–ترکی استانبولی")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 "Хромосома–تاتاری")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 "Хромосома–اوکراینی")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%85 "کروموسوم–اردو")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Xromosomalar "Xromosomalar–ازبکی")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83 "Nhiễm sắc thể–ویتنامی")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Kromosoma "Kromosoma–وارایی")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E6%9F%93%E8%89%B2%E4%BD%93 "染色体–وو")
- [IsiXhosa](https://xh.wikipedia.org/wiki/I-chromosome "I-chromosome–خوسایی")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%90 "ქრომოსომა–Mingrelian")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%9B%D7%A8%D7%90%D7%9E%D7%90%D7%96%D7%90%D7%9D "כראמאזאם–یدی")
- [Yorùbá](https://yo.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%B3m%C3%B3s%C3%B3m%C3%B9 "Krómósómù–یوروبایی")
- [Vahcuengh](https://za.wikipedia.org/wiki/Nyiemx_Saek_Daej "Nyiemx Saek Daej–چوانگی")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%9F%93%E8%89%B2%E4%BD%93 "染色体–چینی")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Ji%C3%A1m-sek-th%C3%A9 "Jiám-sek-thé–مین نان")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%9F%93%E8%89%B2%E9%AB%94 "染色體–کانتونی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q37748#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&oldid=40036231 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&id=40036231&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25DA%25A9%25D8%25B1%25D9%2588%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25B2%25D9%2588%25D9%2585)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25DA%25A9%25D8%25B1%25D9%2588%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25B2%25D9%2588%25D9%2585)

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Chromosomes)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q37748 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

بخشی از مجموعهٔ[ژنتیک](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "ژنتیک")[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Hybridogenesis_in_water_frogs_gametes.svg/150px-Hybridogenesis_in_water_frogs_gametes.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Hybridogenesis_in_water_frogs_gametes.svg)

مفاهیم کلیدی

- کروموزوم
- [دی‌ان‌ای](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دی‌ان‌ای")
- [آران‌ای](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "آران‌ای")
- [ژنوم](/wiki/%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85 "ژنوم")
- [وراثت](/wiki/%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AB%D8%AA "وراثت")
- [نوکلئوتید](/wiki/%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%D9%88%D8%AA%DB%8C%D8%AF "نوکلئوتید")
- [جهش](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4 "جهش")
- [تنوع ژنتیکی گونه‌ها](/wiki/%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "تنوع ژنتیکی گونه‌ها")
- [الل](/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%84 "الل")
- [آمینو اسید](/wiki/%D8%A2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%88_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "آمینو اسید")

* * *

- [نمای کلی](/w/index.php?title=%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%84%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "نمای کلی ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [فهرست](/w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "فهرست مقاله‌های ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")

پیشینه و موضوع‌ها

- [مقدمه](/w/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "مقدمه‌ای بر ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [پیشینه](/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "پیشینه ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [فرگشت](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "فرگشت") ( [مولکولی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "فرگشت ملکولی"))
- [ژنتیک جمعیت](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA "ژنتیک جمعیت")
- [قوانین مندل](/wiki/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AF%D9%84 "قوانین مندل")
- [ژنتیک کمی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%DA%A9%D9%85%DB%8C "ژنتیک کمی")
- [ژنتیک مولکولی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "ژنتیک مولکولی")

پژوهش

- [ژنتیک‌دان](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86 "ژنتیک‌دان")
- [توالی‌یابی دی‌ان‌ای](/wiki/%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "توالی‌یابی دی‌ان‌ای")
- [مهندسی ژنتیک](/wiki/%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "مهندسی ژنتیک")
- [ژنومیک](/wiki/%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85%DB%8C%DA%A9 "ژنومیک") ([![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Symbol_template_class.svg/12px-Symbol_template_class.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Symbol_template_class.svg "الگو") [template](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85 "الگو:ژنوم"))
- [ژن‌شناسی پزشکی](/wiki/%DA%98%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C "ژن‌شناسی پزشکی")

* * *

- [شاخه‌های ژنتیک](/w/index.php?title=%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%84%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "نمای کلی ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")

رشته‌ها

- [سنتی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C "ژنتیک سنتی")
- [حفاظت](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA "ژنتیک حفاظت")
- [سیتوژنتیک](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "سیتوژنتیک")
- [بوم‌شناختی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C "ژنتیک بوم‌شناختی")
- [ایمونوژنتیک](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "ایمونوژنتیک")
- [میکروبی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D8%A8%DB%8C "ژنتیک میکروبی")
- [مولکولی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "ژنتیک مولکولی")
- [جمعیت](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA "ژنتیک جمعیت")
- [کمی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%DA%A9%D9%85%DB%8C "ژنتیک کمی")

پزشکی شخصی

- [پزشکی شخصی](/wiki/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C "پزشکی شخصی")

- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Symbol_category_class.svg/16px-Symbol_category_class.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Symbol_category_class.svg "رده")[رده](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "رده:ژنتیک")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "الگو:نوار کناری ژنتیک")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:نوار کناری ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:نوار کناری ژنتیک")

**فام‌تن**[\[۱\]](#cite_note-1)\[ _[پیوند مرده](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%87 "ویکی‌پدیا:پیوندهای مرده")_\] یا **کروموزوم** (به [انگلیسی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "زبان انگلیسی"): Chromosome)[\[۲\]](#cite_note-2) به معنی جسم رنگی است که اولین بار در سال ۱۸۸۸ به وسیلهٔ والدیر به کار گرفته شد. هم‌اکنون این واژه برای نامیدن رشته‌های رنگ‌پذیر و قابل مشاهده با میکروسکوپ‌های نوری به کار می‌رود[\[۳\]](#cite_note-HammondStrømme2017-3)[\[۴\]](#cite_note-4) که از همانندسازی و نیز بهم پیچیدگی و تابیدگی هر رشته [کروماتین](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%86 "کروماتین") اینترفازی در سلول‌های [یوکاریوتی](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت") تا رسیدن به ضخامت ۱۰۰۰ تا ۱۴۰۰ نانومتر ایجاد می‌شود. در [پروکاریوت‌ها](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "پروکاریوت") نیز [ماده ژنتیکی](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "ماده ژنتیک") اغلب به حالت یک کروموزوم متراکم می‌شود. در برخی باکتری‌ها علاوه بر کروموزوم اصلی که اغلب ژن‌ها را شامل می‌شود کروموزوم کوچک دیگری که به‌طور معمول آن را پلازمید می‌نامند، قابل تشخیص است گر چه تعداد کمی از ژن‌ها بر روی پلازمید قرار دارند.

اما از آنجا که در بیشتر موارد ژن‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌ها بر روی آن جایگزین شده‌اند، از نظر پایداری و بقای نسل [باکتری](/wiki/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باکتری") اهمیت زیادی دارد. کروماتین در ساختمان کروموزوم به شکل لوپ دیده می‌شود. لوپ‌ها توسط پروتئین‌های اتصالی به [DNA](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دی‌ان‌ای") که مناطق خاصی از DNA را تشخیص می‌دهند پابرجا می‌ماند. سپس مراحل پیچ خوردگی نهایتاً نوارهایی را که در کروموزوم‌های متافازی دیده می‌شود ایجاد می‌کند. هر تیپ کروموزومی یک نوع نواربندی اختصاصی را در ارتباط با نوع رنگ آمیزی نشان می‌دهد. این رنگ آمیزی‌ها منجر به مشخص شدن تعداد و خصوصیات کروموزوم‌های هر گونه از موجودات زنده می‌گردد؛ که این خصوصیات تعدادی و مورفولوژیک کروموزوم‌ها را [کاریوتیپ](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE "کاریوتایپ") می‌نامند.

یا به زبان ساده می‌توان کروموزوم‌ها را به بسته‌های مواد ژنتیکی تشبیه کرد که درون هستهٔ سلول‌ها ذخیره شده‌اند؛ و در واقع به شکل مولکول‌های [DNA](/wiki/DNA "DNA") همراه با [پروتئینها](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86 "پروتئین") هستند که به این بسته‌ها **کروموزوم** گفته می‌شود.

هر انسان در مجموع ۴۶ کروموزوم دارد که هنگام لقاح نصف می‌شود. از این ۴۶ کروموزوم دو [کروموزوم جنسی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C "کروموزوم جنسی") اند و جنسیت را مشخص می‌کنند.
هر انسان به هنگام [لقاح](/wiki/%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%AD "لقاح") ۲۳ کروموزوم از [اسپرم](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D9%85 "اسپرم") پدر و ۲۳ کروموزوم از [تخمک](/wiki/%D8%AA%D8%AE%D9%85%DA%A9 "تخمک") مادر دریافت می‌کند. سلول‌های [تخمک](/wiki/%D8%AA%D8%AE%D9%85%DA%A9 "تخمک") و [اسپرم](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D9%85 "اسپرم") [هاپلوئید](/wiki/%D9%BE%D9%84%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%AF%DB%8C "پلوئیدی") هستند یعنی دارای یک عدد از هر سری کروموزوم‌ند.

سلول‌های [پروکاریوت](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "پروکاریوت") (مثل [باکتریها](/wiki/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باکتری")) معمولاً دارای یک کروموزوم می‌باشند. البته باکتری‌هایی هم هستند که دارای چند کروموزوم می‌باشند اما این باکتری‌ها نادر هستند. کروموزوم باکتری‌ها به صورت حلقوی است. باکتری‌ها (و برخی [مخمرها](/wiki/%D9%85%D8%AE%D9%85%D8%B1 "مخمر")) علاوه بر کروموزوم اصلی دارای یک یا چند [پلاسمید](/wiki/%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C%D8%AF "پلاسمید") نیز می‌باشند. انسان سالم دارای ۲۳ جفت کروموزم است. ۲۲ جفت کروموزوم که تعیین‌کننده منش‌های ارثی به غیر از جنس (نر و ماده) است و [اتوزوم](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "اتوزوم") (خودتن) نامیده می‌شود. یک جفت دیگر را کروموزوم جنسی می‌گویند. کروموزوم‌های جنسی در مردان طبیعی به صورت XY و در زنان به‌طور طبیعی XX است.

## ریشه‌شناسی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: ریشه‌شناسی")\]

واژه chromosome از دو بخش: پیشوند chromo- (فام، رنگ) و واژه some (تن، بدن) ساخته شده‌است؛ زیرا در زیر [ریزبین](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D8%A8%DB%8C%D9%86 "ریزبین") لک‌دار اند.[\[۵\]](#cite_note-5)

## کروموزوم‌های همتا

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: کروموزوم‌های همتا")\]

کروموزوم‌های همتا (یا همولوگ) جفت کروموزوم‌هایی هستند که با ژن‌هایی با ویژگی‌های مشابه در [جایگاه کروموزوم](/wiki/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85%DB%8C "جایگاه کروموزومی") هم‌نظیر و از نظر طول، موقعیت [سانترومر](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%B1 "سانترومر") و الگوی رنگ‌آمیزی مشابه هستند. یک جفت کروموزوم همتا، یک کروموزوم از مادر و یک کروموزوم از پدر به ارث می‌برد.[\[۶\]](#cite_note-Campbell-6)

## سلول‌های دیپلوئیدی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: سلول‌های دیپلوئیدی")\]

برای تعیین تعداد کروموزوم‌ها و تشخیص بعضی از ناهنجاری‌های کروموزومی، کاریوتیپ تهیه می‌شود. کاریوتیپ تصویری از کروموزوم‌ها با حداکثر فشردگی است که بر اساس اندازه، شکل و محل قرارگیری سانترومرها، مرتب و شماره گذاری شده‌اند.

با بررسی کاریوتیپ انسان مشاهده می‌شود که هر کروموزوم دارای یک کروموزوم شبیه خود است که به این کروموزم‌ها، همتا گفته می‌شود. به جاندارانی که که سلول‌های پیکری آنها از هر کروموزوم دونسخه داشته باشد دیپلوئید یا دولاد می‌گویند. در این سلول‌ها، دومجموعه کروموزوم وجود دارد که دو به دو به یکدیگر شبیه اند؛ یک مجموعه کروموزوم از والد مادری و یک مجموعه از والد پدری دریافت شده‌است این سلول هارا با نماد کلی 2n نشان می‌دهند.

## یوکاریوت

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: یوکاریوت")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Eukaryote_DNA-en.svg/220px-Eukaryote_DNA-en.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Eukaryote_DNA-en.svg) ساخت دی ان ای سلول یوکاریوت

اطلاعات بیشتر: [پروتامین](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86 "پروتامین")

هر کروموزوم [یوکاریوت](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت") از مولوکول پروتئین طولانی دی ان ای تشکیل شده و اجتماع متراکم پروتئینها و دی ان ای را شکل می‌دهد که کروماتین خوانده می‌شود، کروماتین حاوی مقدار اعظم دی ان ای [موجود زنده](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "جاندار") است.

## جستارهای وابسته

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit&section=5 "ویرایش بخش: جستارهای وابسته")\]

- [چرخه سلولی](/wiki/%DA%86%D8%B1%D8%AE%D9%87_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "چرخه سلولی")

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit&section=6 "ویرایش بخش: منابع")\]

1. [↑](#cite_ref-1)[«معنی فام‌تن \| واژه‌های مصوّب فرهنگستان»](http://www.vajehyab.com/farhangestan/فام‌تن). _www.vajehyab.com_. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۷.
2. [↑](#cite_ref-2)[http://www.parsi.wiki/fa/wiki/topicdetail/ce623e3ff90f425a91d78b698447589e](http://www.parsi.wiki/fa/wiki/topicdetail/ce623e3ff90f425a91d78b698447589e)
3. [↑](#cite_ref-HammondStrømme2017_3-0)Hammond, Colin M.; Strømme, Caroline B.; Huang, Hongda; Patel, Dinshaw J.; Groth, Anja (2017). "Histone chaperone networks shaping chromatin function". _Nature Reviews Molecular Cell Biology_. **18** (3): 141–158. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1038/nrm.2016.159](https://doi.org/10.1038%2Fnrm.2016.159). [ISSN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "شماره استاندارد بین‌المللی پیایند") [1471-0072](//www.worldcat.org/issn/1471-0072).
4. [↑](#cite_ref-4)Wilson, John (2002). [_Molecular biology of the cell: a problems approach_](https://archive.org/details/molecularbiolog000wils). New York: Garland Science. [ISBN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8 "شماره استاندارد بین‌المللی کتاب") [0-8153-3577-6](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/0-8153-3577-6 "ویژه:منابع کتاب/0-8153-3577-6").
5. [↑](#cite_ref-5)["chromosome"](https://en.wiktionary.org/wiki/chromosome). _en.wiktionary.org_ (به انگلیسی). Retrieved 2021-03-10.
6. [↑](#cite_ref-Campbell_6-0)Reece, Jane; Campbell, Neil (2002). _Biology_. San Francisco: Benjamin Cummings. [ISBN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8 "شماره استاندارد بین‌المللی کتاب") [0-8053-6624-5](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/0-8053-6624-5 "ویژه:منابع کتاب/0-8053-6624-5").`{{cite book}}`: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان ( [link](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF:%D9%86%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%AF:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 "رده:نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان"))

- غفاری، سعید رضا، ژنتیک برای کارشناسان نظام سلامت، تهران" انتشارات اندیشه سرا، ۱۳۸۵
- کتاب زیست سال سوم دبیرستان

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "الگو:ژنتیک")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:ژنتیک")

[ژنتیک](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "ژنتیک")

- [مقدمه](/w/index.php?title=%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "مقدمه‌ای بر ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [نمای کلی](/w/index.php?title=%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%84%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "نمای کلی ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [پیشینه](/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "پیشینه ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [گاه‌شمار](/w/index.php?title=%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "گاه‌شمار پیشینه ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [فهرست](/w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "فهرست مقاله‌های ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")
- [واژه‌نامه](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "واژه‌نامه ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")

مفاهیم کلیدی

- کروموزوم
- [دی‌ان‌ای](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دی‌ان‌ای")
- [آران‌ای](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "آران‌ای")
- [ژنوم](/wiki/%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85 "ژنوم")
- [وراثت](/wiki/%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AB%D8%AA "وراثت")
- [نوکلئوتید](/wiki/%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%D9%88%D8%AA%DB%8C%D8%AF "نوکلئوتید")
- [جهش](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4 "جهش")
- [تنوع ژنتیکی گونه‌ها](/wiki/%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "تنوع ژنتیکی گونه‌ها")
- [الل](/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%84 "الل")
- [آمینو اسید](/wiki/%D8%A2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%88_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "آمینو اسید")

رشته‌ها

- [سنتی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C "ژنتیک سنتی")
- [حفاظت](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA "ژنتیک حفاظت")
- [سیتوژنتیک](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "سیتوژنتیک")
- [بوم‌شناختی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C "ژنتیک بوم‌شناختی")
- [ایمونوژنتیک](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "ایمونوژنتیک")
- [میکروبی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D8%A8%DB%8C "ژنتیک میکروبی")
- [مولکولی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "ژنتیک مولکولی")
- [جمعیت](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA "ژنتیک جمعیت")
- [کمی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%DA%A9%D9%85%DB%8C "ژنتیک کمی")

[ژنتیک‌باستان‌شناسی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "ژنتیک‌باستان‌شناسی")

- [آفریقا](/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7&action=edit&redlink=1 "تاریخ ژنتیک آفریقا (صفحه وجود ندارد)")
- [آمریکا](/w/index.php?title=Genetic_history_of_indigenous_peoples_of_the_Americas&action=edit&redlink=1 "Genetic history of indigenous peoples of the Americas (صفحه وجود ندارد)")
- [the British Isles](/w/index.php?title=Genetic_history_of_the_British_Isles&action=edit&redlink=1 "Genetic history of the British Isles (صفحه وجود ندارد)")
- [اروپا](/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7&action=edit&redlink=1 "تاریخ ژنتیک اروپا (صفحه وجود ندارد)")
- [ایتالیا](/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7&action=edit&redlink=1 "تاریخ ژنتیک ایتالیا (صفحه وجود ندارد)")
- [خاورمیانه](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1_%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9 "باستان‌ژنتیک خاور نزدیک")
- [جنوب آسیا](/w/index.php?title=Genetics_and_archaeogenetics_of_South_Asia&action=edit&redlink=1 "Genetics and archaeogenetics of South Asia (صفحه وجود ندارد)")

مطالب مرتبط

- [ژنتیک رفتاری](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C "ژنتیک رفتاری")
- [اپی‌ژنتیک](/wiki/%D8%A7%D9%BE%DB%8C%E2%80%8C%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "اپی‌ژنتیک")
- [ژنتیک‌دان](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86 "ژنتیک‌دان")
- [مهندسی ژنوم](/wiki/%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C_%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85 "مهندسی ژنوم")
- [ژنومیک](/wiki/%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85%DB%8C%DA%A9 "ژنومیک")
- [رمز ژنتیکی](/wiki/%D8%B1%D9%85%D8%B2_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C "رمز ژنتیکی")
- [مهندسی ژنتیک](/wiki/%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "مهندسی ژنتیک")
- [تنوع ژنتیکی](/wiki/%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C "تنوع ژنتیکی")
- [پایش ژنتیک](/wiki/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "پایش ژنتیک")
- [تبارشناسی ژنتیکی](/wiki/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C "تبارشناسی ژنتیکی")
- [وراثت](/wiki/%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AB%D8%AA "وراثت")
- [He Jiankui affair](/w/index.php?title=He_Jiankui_affair&action=edit&redlink=1 "He Jiankui affair (صفحه وجود ندارد)")
- [ژن‌شناسی پزشکی](/wiki/%DA%98%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C "ژن‌شناسی پزشکی")
- [Missing heritability problem](/w/index.php?title=Missing_heritability_problem&action=edit&redlink=1 "Missing heritability problem (صفحه وجود ندارد)")
- [فرگشت ملکولی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "فرگشت ملکولی")
- [ژنتیک گیاهی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C "ژنتیک گیاهی")
- [Population genomics](/w/index.php?title=Population_genomics&action=edit&redlink=1 "Population genomics (صفحه وجود ندارد)")
- [ژنتیک معکوس](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D9%85%D8%B9%DA%A9%D9%88%D8%B3 "ژنتیک معکوس")

فهرست‌ها

- [فهرست کدهای ژنتیکی](/w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DA%A9%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C&action=edit&redlink=1 "فهرست کدهای ژنتیکی (صفحه وجود ندارد)")
- [فهرست سازمان‌های پژوهشی ژنتیک](/w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9&action=edit&redlink=1 "فهرست سازمان‌های پژوهشی ژنتیک (صفحه وجود ندارد)")

- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Symbol_category_class.svg/16px-Symbol_category_class.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Symbol_category_class.svg "رده")[رده](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "رده:ژنتیک")

[![کروموزوم در حال باز شدن که یک نوار طولانی از DNA بوده و بخشی از آن به عنوان ژن برجسته شده‌است.](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Chromosome_DNA_Gene_unannotated.svg/350px-Chromosome_DNA_Gene_unannotated.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Chromosome_DNA_Gene.svg "پرونده:Chromosome DNA Gene.svg")

کروموزوم

( [107 \- 1010 bp](/wiki/%D8%AC%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B2#مثال "جفت‌باز"))

[DNA](/wiki/DNA "DNA")

[ژن](/wiki/%DA%98%D9%86 "ژن")

( [103 \- 106 bp](/wiki/%D8%AC%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B2#مثال "جفت‌باز"))

[عملکرد](/wiki/%D9%81%D9%86%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%BE "فنوتیپ")

![The image above contains clickable links](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Interactive_icon.svg/18px-Interactive_icon.svg.png)The image above contains clickable linksیک [ژن](/wiki/%DA%98%D9%86 "ژن") ناحیه ای از [DNA](/wiki/DNA "DNA") است که عملکرد را مشخص می‌کند. یک کروموزوم شامل یک رشته طولانی از DNA بوده که حاوی ژن‌های زیادی است. یک کروموزوم انسانی می‌تواند تا ۵۰۰ میلیون [جفت باز](/wiki/%D8%AC%D9%81%D8%AA_%D8%A8%D8%A7%D8%B2 "جفت باز") DNA با هزاران ژن داشته باشد.

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "الگو:فرگشت")
- [ب](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "بحث الگو:فرگشت")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:فرگشت")

زیست‌شناسی [فرگشتی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "فرگشت")

- [تاریخ فرگشتی حیات](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "تاریخ فرگشتی حیات")
- [نمایه](/w/index.php?title=%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C&action=edit&redlink=1 "نمایه مقالات زیست‌شناسی فرگشتی (صفحه وجود ندارد)")
- [مقدمه](/wiki/%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "مقدمه‌ای بر فرگشت")
- [طرح کلی](/w/index.php?title=%D8%B7%D8%B1%D8%AD_%DA%A9%D9%84%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA&action=edit&redlink=1 "طرح کلی فرگشت (صفحه وجود ندارد)")
- [سیر زمانی تاریخ فرگشتی](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "سیر زمانی تاریخ فرگشتی حیات")
- [تاریخ حیات](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "تاریخ حیات")

[فرگشت](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "فرگشت")

- [نوع‌دوستی](/wiki/%D9%86%D9%88%D8%B9%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "نوع‌دوستی (زیست‌شناسی)")
  - [گول‌زدن](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%84%E2%80%8C%D8%B2%D8%AF%D9%86_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "گول‌زدن (زیست‌شناسی)")
  - [دگرخواهی دوسویه](/wiki/%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D8%AF%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C%D9%87 "دگرخواهی دوسویه")
- [پیدایش حیات](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "پیدایش حیات")
- [سازگاری](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "سازگاری (زیست‌شناسی)")
- [واگرایش سازشی](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D8%B4%DB%8C "واگرایش سازشی")
- [شاخه‌بندی](/wiki/%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C "شاخه‌بندی")
- [هم‌فرگشتی](/wiki/%D9%87%D9%85%E2%80%8C%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "هم‌فرگشتی")
- [نسب مشترک](/wiki/%D9%86%D8%B3%D8%A8_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9 "نسب مشترک")
- [فرگشت هم‌گرا](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%87%D9%85%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7 "فرگشت هم‌گرا")
- [فرگشت واگرا](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%88%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7 "فرگشت واگرا")
- [اولین شواهد حیات](/wiki/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "اولین شواهد حیات")
- [شواهد تبار مشترک](/wiki/%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF_%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9 "شواهد تبار مشترک")
- [انقراض](/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6 "انقراض")
  - [رویداد انقراض](/wiki/%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6 "رویداد انقراض")
- [دیدگاه ژن‌محور فرگشتی](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%98%D9%86%E2%80%8C%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "دیدگاه ژن‌محور فرگشتی")
- [هم‌ساخت‌شناسی](/wiki/%D9%87%D9%85%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "هم‌ساخت‌شناسی")
- [جهان‌نیای پایانی](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C "جهان‌نیای پایانی")
- [فرگشت کلان](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%B4%D8%AA_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "درشت فرگشت")
- [فرگشت خرد](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%B2_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "ریز فرگشت")
- [پیدایش حیات](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "پیدایش حیات")
- [پان‌اسپرمیا](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7 "پان‌اسپرمیا")
- [فرگشت موازی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C "فرگشت موازی")
- [گونه‌زایی](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C "گونه‌زایی")
- [آرایه‌شناسی فرگشتی](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "آرایه‌شناسی فرگشتی")

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Common-Avian-Infection-Plagued-the-Tyrant-Dinosaurs-pone.0007288.g004.jpg/90px-Common-Avian-Infection-Plagued-the-Tyrant-Dinosaurs-pone.0007288.g004.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Common-Avian-Infection-Plagued-the-Tyrant-Dinosaurs-pone.0007288.g004.jpg)

[ژنتیک جمعیت](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA "ژنتیک جمعیت")

- [تنوع زیستی](/wiki/%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "تنوع زیستی")
- [شارش ژن](/wiki/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%B4_%DA%98%D9%86 "شارش ژن")
- [رانش ژن](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4_%DA%98%D9%86 "رانش ژن")
- [جهش](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4 "جهش")
- [انتخاب طبیعی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C "انتخاب طبیعی")
- [تنوع ژنتیکی گونه‌ها](/wiki/%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "تنوع ژنتیکی گونه‌ها")

تکوین

- [کانالیزه‌شدن](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86_(%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9) "کانالیزه‌شدن (ژنتیک)")
- [زیست‌شناسی فرگشتی-تکوینی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C "زیست‌شناسی فرگشتی-تکوینی")
- [همسان‌سازی ژنتیک](/wiki/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "همسان‌سازی ژنتیک")
- [وارونگی](/w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C)&action=edit&redlink=1 "وارونگی (زیست‌شناسی تکاملی) (صفحه وجود ندارد)")
- [پودمانگی](/w/index.php?title=%D9%BE%D9%88%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C)&action=edit&redlink=1 "پودمانگی (زیست‌شناسی) (صفحه وجود ندارد)")
- [انعطاف‌پذیری فنوتیپی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D9%81%E2%80%8C%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D9%81%D9%86%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%BE%DB%8C "انعطاف‌پذیری فنوتیپی")

[آرایه](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "آرایه (زیست‌شناسی)")

- [باکتری‌ها](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&action=edit&redlink=1 "فرگشت باکتری‌ها (صفحه وجود ندارد)")
- [پرندگان](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 "فرگشت پرندگان")
  - [خاستگاه](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 "خاستگاه پرندگان")
- [بازوپاتباران](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1 "فرگشت بازوتباران (صفحه وجود ندارد)")
- [نرم‌تنان](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%86%D8%B1%D9%85%E2%80%8C%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%86 "فرگشت نرم‌تنان")
  - [سرپاویسان](/w/index.php?title=Evolution_of_cephalopods&action=edit&redlink=1 "Evolution of cephalopods (صفحه وجود ندارد)")
- [دایناسورها](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7&action=edit&redlink=1 "فرگشت دایناسورها (صفحه وجود ندارد)")
- [ماهی‌ها](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C "فرگشت ماهی")
- [فرگشت قارچ‌ها](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%82%D8%A7%D8%B1%DA%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "فرگشت قارچ‌ها")
- [حشرات](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA "فرگشت حشرات")
  - [پروانه‌ها](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "فرگشت پروانه‌ها")
- [تاریخ حیات](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "تاریخ حیات")
- [پستانداران](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 "فرگشت پستانداران")
  - [cats](/w/index.php?title=Cat_gap&action=edit&redlink=1 "Cat gap (صفحه وجود ندارد)")
  - [سگ‌سانان](/wiki/%D8%B3%DA%AF%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 "سگ‌سانان")
    - [گرگ‌ها](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%DA%AF%D8%B1%DA%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&action=edit&redlink=1 "فرگشت گرگ‌ها (صفحه وجود ندارد)")
    - [سگ‌ها](/w/index.php?title=%D9%85%D9%86%D8%B4%D8%A3_%D8%B3%DA%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%87%D9%84%DB%8C&action=edit&redlink=1 "منشأ سگ‌های اهلی (صفحه وجود ندارد)")
  - [کفتار](/wiki/%DA%A9%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1 "کفتار")
  - [فرگشت آب‌بازسانان](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A2%D8%A8%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 "فرگشت آب‌بازسانان")
  - [اسب‌ها](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&action=edit&redlink=1 "فرگشت اسب‌ها (صفحه وجود ندارد)")
  - [کانگروها](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86 "فرگشت درازپایان")
  - [نخستی‌سانان](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1 "فرگشت نخستی‌سانان (صفحه وجود ندارد)")
    - [فرگشت انسان](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "فرگشت انسان")
    - [لمورها](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7&action=edit&redlink=1 "فرگشت لمورها (صفحه وجود ندارد)")
  - [گاودریایی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%DA%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 "فرگشت گاودریایی‌سانان")
- [تاریخ فرگشتی گیاهان](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86 "تاریخ فرگشتی گیاهان")
- [خزندگان](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AE%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 "فرگشت خزندگان")
- [عنکبوتیان](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%B9%D9%86%DA%A9%D8%A8%D9%88%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1 "فرگشت عنکبوتیان (صفحه وجود ندارد)")
- [چهاراندامان](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86 "فرگشت چهاراندامان")
- [ویروس‌ها](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C&action=edit&redlink=1 "فرگشت ویروسی (صفحه وجود ندارد)")
  - [آنفلوانزا](/wiki/%D8%A2%D9%86%D9%81%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%A7 "آنفلوانزا")

[عضو](/wiki/%D8%B9%D8%B6%D9%88_(%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "عضو (کالبدشناسی)")

- [Cell](/w/index.php?title=Evolution_of_cells&action=edit&redlink=1 "Evolution of cells (صفحه وجود ندارد)")
- [مدل‌های سیر فرگشتی دی‌ان‌ای](/wiki/%D9%85%D8%AF%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "مدل‌های سیر فرگشتی دی‌ان‌ای")
- [Flagella](/w/index.php?title=Evolution_of_flagella&action=edit&redlink=1 "Evolution of flagella (صفحه وجود ندارد)")
- [یوکاریوت](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت")
  - [درون‌هم‌زیستی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D9%85%E2%80%8C%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "درون‌هم‌زیستی")
  - کروموزوم
  - [دستگاه غشایی درونی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%BA%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C "دستگاه غشایی درونی")
  - [میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری")
  - [هسته یاخته](/wiki/%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "هسته یاخته")
  - [دیسه](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D8%B3%D9%87 "دیسه")
- در جانوران
  - [فرگشت چشم](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%DA%86%D8%B4%D9%85 "فرگشت چشم")
  - [مو](/wiki/%D9%85%D9%88 "مو")
  - [auditory ossicle](/w/index.php?title=Evolution_of_mammalian_auditory_ossicles&action=edit&redlink=1 "Evolution of mammalian auditory ossicles (صفحه وجود ندارد)")
  - [nervous system](/w/index.php?title=Evolution_of_nervous_systems&action=edit&redlink=1 "Evolution of nervous systems (صفحه وجود ندارد)")
  - [فرگشت مغز](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D8%BA%D8%B2 "فرگشت مغز")

[فرایند](/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C&action=edit&redlink=1 "فرایند زیستی (صفحه وجود ندارد)")

- [فرگشت پیرش](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B4 "فرگشت پیرش")
  - [مرگ](/wiki/%D9%85%D8%B1%DA%AF "مرگ")
  - [مرگ برنامه‌ریزی شده سلول](/wiki/%D9%85%D8%B1%DA%AF_%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "مرگ برنامه‌ریزی شده سلول")
- [خاستگاه پرواز](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2_%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 "خاستگاه پرواز پرندگان")
- [فرگشت درهم‌تنیدگی زیستی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AF%D8%B1%D9%87%D9%85%E2%80%8C%D8%AA%D9%86%DB%8C%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "فرگشت درهم‌تنیدگی زیستی")
- [همکاری](/wiki/%D9%87%D9%85%E2%80%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C_(%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA) "هم‌کاری (فرگشت)")
- [فرگشت دید رنگی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C "فرگشت دید رنگی")
  - [فرگشت دید رنگی در نخستی‌ها](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "فرگشت دید رنگی در نخستی‌ها")
- [احساسات](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA "فرگشت احساسات")
- [همجا](/wiki/%D9%87%D9%85%D8%AC%D8%A7 "همجا")
- [اخلاقیات فرگشتی](/wiki/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "اخلاقیات فرگشتی")
- [فرااجتماعی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C "فرگشت فرااجتماعی")
- [دستگاه ایمنی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%86%DB%8C "دستگاه ایمنی")
- [متابولیسم](/wiki/%D9%85%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85 "متابولیسم")
- [تک‌همسری در جانوران](/wiki/%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 "تک‌همسری در جانوران")
- [فرگشت اخلاق](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82 "فرگشت اخلاق")
- [فرگشت موزاییکی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C%DA%A9%DB%8C "فرگشت موزاییکی")
- [جانداران چندیاخته‌ای](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DA%86%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "جانداران چندیاخته‌ای")
- [تولیدمثل جنسی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%AB%D9%84_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C "فرگشت تولیدمثل جنسی")
  - [ناجورکامی](/wiki/%D9%86%D8%A7%D8%AC%D9%88%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%85%DB%8C "ناجورکامی")
  - [چرخه زندگی زیستی](/wiki/%DA%86%D8%B1%D8%AE%D9%87_%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "چرخه زندگی زیستی")
  - [تایپ جفتی](/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE_%D8%AC%D9%81%D8%AA%DB%8C "تایپ جفتی")
  - [میوز](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF_%D9%85%DB%8C%D9%88%D8%B2 "خاستگاه و کارکرد میوز")
  - [روش گزینش جنسیت](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B4_%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%B4_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA "روش گزینش جنسیت")
- [زهر مار](/wiki/%D8%B2%D9%87%D8%B1_%D9%85%D8%A7%D8%B1 "زهر مار")

[تمپوها و مدها](/w/index.php?title=%D8%AA%D9%85%D9%BE%D9%88_%D9%88_%D9%85%D8%AF_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84&action=edit&redlink=1 "تمپو و مد در تکامل (صفحه وجود ندارد)")

- [تدریج‌گرایی تباری](/wiki/%D8%AA%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AC%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C "تدریج‌گرایی تباری")/ [تعادل نقطه‌ای](/wiki/%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84_%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "تعادل نقطه‌ای")/ [جهش ناگهانی](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "جهش ناگهانی (زیست‌شناسی)")
- [جهش نقطه‌ای](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4_%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "جهش نقطه‌ای")/ [جهش‌گرایی](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C "جهش‌گرایی")
- [همدیس‌گرایی](/wiki/%D9%87%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B3%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C "همدیس‌گرایی")/ [کاتاستروفیسم](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B3%D9%85 "کاتاستروفیسم")

[گونه‌زایی](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C "گونه‌زایی")

- [گونه‌زایی ناهمجا](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%87%D9%85%D8%AC%D8%A7 "گونه‌زایی ناهمجا")
- [فرگشت پیش‌رونده](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87 "فرگشت پیش‌رونده")
- [فرگشت پس‌رونده](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%BE%D8%B3%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87 "فرگشت پس‌رونده")
- [تبارشاخه‌زایی](/wiki/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "تبارشاخه‌زایی (زیست‌شناسی)")
- [گونه‌زایی همگام](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%87%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%85 "گونه‌زایی همگام")
- [گونه‌زایی بوم‌شناختی](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C "گونه‌زایی بوم‌شناختی")
- [گونه‌زایی دورگه](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D9%88%D8%B1%DA%AF%D9%87 "گونه‌زایی دورگه")
- [گونه‌زایی پراجا](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%A7 "گونه‌زایی پراجا")
- [گونه‌زایی پیرابوم](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85 "گونه‌زایی پیرابوم")
- [تثبیت](/wiki/%D8%AA%D8%AB%D8%A8%DB%8C%D8%AA_(%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C) "تثبیت (گونه‌زایی)")
- [گونه‌زایی همجا](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%87%D9%85%D8%AC%D8%A7 "گونه‌زایی همجا")

[تاریخچه اندیشه فرگشتی](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "تاریخچه اندیشه فرگشتی")

- [ایده‌های فرگشتی رنسانس و روشنگری](/wiki/%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF%D8%B1%DB%8C "ایده‌های فرگشتی رنسانس و روشنگری")
- [تراجهش گونه‌ها](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%B4_%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "تراجهش گونه‌ها")
- [چارلز داروین](/wiki/%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%84%D8%B2_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86 "چارلز داروین")
  - _[خاستگاه گونه‌ها](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "خاستگاه گونه‌ها")_
- [تاریخچه دیرین‌شناسی](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "تاریخچه دیرین‌شناسی")
- [فسیل انتقالی](/wiki/%D9%81%D8%B3%DB%8C%D9%84_%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C "فسیل انتقالی")
- [وراثت آمیخته](/wiki/%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AB%D8%AA_%D8%A2%D9%85%DB%8C%D8%AE%D8%AA%D9%87 "وراثت آمیخته")
- [قوانین مندل](/wiki/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AF%D9%84 "قوانین مندل")
- [The eclipse of Darwinism](/w/index.php?title=The_eclipse_of_Darwinism&action=edit&redlink=1 "The eclipse of Darwinism (صفحه وجود ندارد)")
- [سنتز مدرن](/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B2_%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86 "سنتز مدرن")
- [تاریخچه فرگشت مولکولی](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "تاریخچه فرگشت مولکولی")
- [Extended evolutionary synthesis](/w/index.php?title=Extended_evolutionary_synthesis&action=edit&redlink=1 "Extended evolutionary synthesis (صفحه وجود ندارد)")

فلسفه

- [داروینیسم](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85 "داروینیسم")
- [جایگزین‌ها](/wiki/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C "جایگزین‌های فرگشت داروینی")
  - [کاتاستروفیسم](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%B3%D9%85 "کاتاستروفیسم")
  - [لامارکیسم](/wiki/%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D9%85 "لامارکیسم")
  - [فرگشت هدفمند](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%85%D9%86%D8%AF "فرگشت هدفمند")
  - [جهش‌گرایی](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C "جهش‌گرایی")
  - [جهش ناگهانی](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4_%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "جهش ناگهانی (زیست‌شناسی)")
  - [ساختارگرایی](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "ساختارگرایی (زیست‌شناسی)")
    - [اسپندرال](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "اسپندرال (زیست‌شناسی)")
  - [فرگشت الهی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C "فرگشت الهی")
  - [زندگی‌باوری](/wiki/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C "زندگی‌باوری")
- [پایان‌شناسی در زیست‌شناسی](/wiki/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "پایان‌شناسی در زیست‌شناسی")

جستارهای وابسته

- [جغرافیای زیستی](/wiki/%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "جغرافیای زیستی")
- [ژنتیک بوم‌شناختی](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C "ژنتیک بوم‌شناختی")
- [فرگشت ملکولی](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "فرگشت ملکولی")
- [تبارزایش](/wiki/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4 "تبارزایش")
  - [درخت تبارزایی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA_%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C "درخت تبارزایی")
- [چندریختی](/wiki/%DA%86%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AE%D8%AA%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "چندریختی (زیست‌شناسی)")
- [پروتوسل](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84 "پروتوسل")
- [سامانه‌شناسی](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "سامانه‌شناسی")

- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Symbol_category_class.svg/16px-Symbol_category_class.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Symbol_category_class.svg "رده")[رده:زیست‌شناسی فرگشتی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "رده:زیست‌شناسی فرگشتی")
- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Portal-puzzle.svg/16px-Portal-puzzle.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Portal-puzzle.svg "درگاه")[درگاه:زیست‌شناسی تکاملی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C "درگاه:زیست‌شناسی تکاملی")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C "الگو:ساختارهای آلی خودجایگزین‌گری")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:ساختارهای آلی خودجایگزین‌گری (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:ساختارهای آلی خودجایگزین‌گری")

ساختارهای آلی [خودجایگزین‌گری](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C "خودجایگزین‌گری")

[زندگی](/wiki/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C "زندگی")

- [باکتری](/wiki/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باکتری")
- [باستانیان](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 "باستانیان")
- [یوکاریوت](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت")
  - [جانوران](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 "جانوران")
  - [قارچ](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%DA%86 "قارچ")
  - [گیاه](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87 "گیاه")
  - [آغازیان](/wiki/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D9%86 "آغازیان")
- _[طبقه‌بندی نامشخص](/wiki/%D8%B7%D8%A8%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5 "طبقه‌بندی نامشخص")_
  - _[Parakaryon myojinensis](/w/index.php?title=Parakaryon_myojinensis&action=edit&redlink=1 "Parakaryon myojinensis (صفحه وجود ندارد)")_
  - [Biological dark matter](/w/index.php?title=Biological_dark_matter&action=edit&redlink=1 "Biological dark matter (صفحه وجود ندارد)")

[ویروس](/wiki/%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "ویروس")

- [دی‌ان‌ای ویروس](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "دی‌ان‌ای ویروس")
  - [Giant virus](/w/index.php?title=Giant_virus&action=edit&redlink=1 "Giant virus (صفحه وجود ندارد)")
- [دی‌ان‌ای ویروس](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "دی‌ان‌ای ویروس")
- [dsRNA virus](/w/index.php?title=Double-stranded_RNA_viruses&action=edit&redlink=1 "Double-stranded RNA viruses (صفحه وجود ندارد)")
- [آران‌ای ویروس](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "آران‌ای ویروس")
- [آران‌ای ویروس](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "آران‌ای ویروس")
- [رتروویروس](/wiki/%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "رتروویروس")
- [DsDNA-RT virus](/w/index.php?title=DsDNA-RT_virus&action=edit&redlink=1 "DsDNA-RT virus (صفحه وجود ندارد)")

[طبقه‌بندی ویروس‌ها](/wiki/%D8%B7%D8%A8%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "طبقه‌بندی ویروس‌ها")

[ویروئید](/wiki/%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%AF "ویروئید")

- _[Pospiviroidae](/w/index.php?title=Pospiviroidae&action=edit&redlink=1 "Pospiviroidae (صفحه وجود ندارد)")_
- _[Avsunviroidae](/w/index.php?title=Avsunviroidae&action=edit&redlink=1 "Avsunviroidae (صفحه وجود ندارد)")_

[ویروس کمکی](/wiki/%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3_%DA%A9%D9%85%DA%A9%DB%8C "ویروس کمکی")

[Satellite](/w/index.php?title=Satellite_(biology)&action=edit&redlink=1 "Satellite (biology) (صفحه وجود ندارد)")

- ssRNA satellite virus
- dsDNA satellite virus ( [Virophage](/w/index.php?title=Virophage&action=edit&redlink=1 "Virophage (صفحه وجود ندارد)"))
- ssDNA satellite virus
- ssDNA satellite
- dsRNA satellite
- ssRNA satellite ( [Virusoid](/w/index.php?title=Virusoid&action=edit&redlink=1 "Virusoid (صفحه وجود ندارد)"))
- Satellite-like nucleic acids
  - RNA
  - DNA

Other

- [Defective interfering particle](/w/index.php?title=Defective_interfering_particle&action=edit&redlink=1 "Defective interfering particle (صفحه وجود ندارد)")
  - RNA
  - DNA

[پریون](/wiki/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%86 "پریون")

- [پریون](/wiki/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%86 "پریون")
- [Fungal prion](/w/index.php?title=Fungal_prion&action=edit&redlink=1 "Fungal prion (صفحه وجود ندارد)")

[نوکلئیک اسید](/wiki/%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "نوکلئیک اسید")

خودجایگزین‌گری

[عناصر متحرک ژنتیکی](/wiki/%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DA%A9_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C "عناصر متحرک ژنتیکی")

- [Mobilome](/w/index.php?title=Mobilome&action=edit&redlink=1 "Mobilome (صفحه وجود ندارد)")
  - [انتقال افقی ژن](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C_%DA%98%D9%86 "انتقال افقی ژن")
  - [Genomic island](/w/index.php?title=Genomic_island&action=edit&redlink=1 "Genomic island (صفحه وجود ندارد)")
- [سازه جابجاشدنی](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%87_%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%86%DB%8C "سازه جابجاشدنی")
  - [رتروترانسپوزون](/wiki/%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%BE%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%86 "رتروترانسپوزون")
  - [Class II or DNA transposon](/w/index.php?title=DNA_transposon&action=edit&redlink=1 "DNA transposon (صفحه وجود ندارد)")
- [پلاسمید](/wiki/%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C%D8%AF "پلاسمید")
  - [Fertility](/w/index.php?title=Fertility_factor_(bacteria)&action=edit&redlink=1 "Fertility factor (bacteria) (صفحه وجود ندارد)")
  - [Resistance](/w/index.php?title=R-factor&action=edit&redlink=1 "R-factor (صفحه وجود ندارد)")
  - [Col](/w/index.php?title=Colicin&action=edit&redlink=1 "Colicin (صفحه وجود ندارد)")
  - Degradative
  - [Virulence](/w/index.php?title=Virulence_factor&action=edit&redlink=1 "Virulence factor (صفحه وجود ندارد)")/ [Ti](/w/index.php?title=Ti_plasmid&action=edit&redlink=1 "Ti plasmid (صفحه وجود ندارد)")
  - Cryptic
- [Cosmid](/w/index.php?title=Cosmid&action=edit&redlink=1 "Cosmid (صفحه وجود ندارد)")
  - [Fosmid](/w/index.php?title=Fosmid&action=edit&redlink=1 "Fosmid (صفحه وجود ندارد)")
- [فاژمید](/wiki/%D9%81%D8%A7%DA%98%D9%85%DB%8C%D8%AF "فاژمید")
- [Group I intron](/w/index.php?title=Group_I_catalytic_intron&action=edit&redlink=1 "Group I catalytic intron (صفحه وجود ندارد)")
- [Group II intron](/w/index.php?title=Group_II_intron&action=edit&redlink=1 "Group II intron (صفحه وجود ندارد)")

Other aspects

- [همانندسازی](/wiki/%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C "همانندسازی")
  - [RNA replication](/w/index.php?title=RNA-dependent_RNA_polymerase&action=edit&redlink=1 "RNA-dependent RNA polymerase (صفحه وجود ندارد)")
- کروموزوم
  - [Linear](/w/index.php?title=Linear_chromosome&action=edit&redlink=1 "Linear chromosome (صفحه وجود ندارد)")
  - [کروموزوم حلقوی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85_%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%88%DB%8C "کروموزوم حلقوی")
  - [دی‌ان‌ای خارج کروموزومی](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC_%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85%DB%8C "دی‌ان‌ای خارج کروموزومی")
- [ژنوم](/wiki/%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85 "ژنوم")
  - [ژن](/wiki/%DA%98%D9%86 "ژن")
  - [مضاعف شدن ژن](/wiki/%D9%85%D8%B6%D8%A7%D8%B9%D9%81_%D8%B4%D8%AF%D9%86_%DA%98%D9%86 "مضاعف شدن ژن")
  - [دی‌ان‌ای بی‌رمز](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D9%85%D8%B2 "دی‌ان‌ای بی‌رمز")
- [مکان آغازش همتاسازی](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%D8%B4_%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C "مکان آغازش همتاسازی")
  - [Replicon](/w/index.php?title=Replicon_(genetics)&action=edit&redlink=1 "Replicon (genetics) (صفحه وجود ندارد)")
- [Endogenous viral element](/w/index.php?title=Endogenous_viral_element&action=edit&redlink=1 "Endogenous viral element (صفحه وجود ندارد)")
  - [پروویروس](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "پروویروس")
  - [Prophage](/w/index.php?title=Prophage&action=edit&redlink=1 "Prophage (صفحه وجود ندارد)")
  - [Endogenous retrovirus](/w/index.php?title=Endogenous_retrovirus&action=edit&redlink=1 "Endogenous retrovirus (صفحه وجود ندارد)")
  - [Transpoviron](/w/index.php?title=Transpoviron&action=edit&redlink=1 "Transpoviron (صفحه وجود ندارد)")
- [Repeated sequences in DNA](/w/index.php?title=Repeated_sequence_(DNA)&action=edit&redlink=1 "Repeated sequence (DNA) (صفحه وجود ندارد)")
  - [Tandem repeat](/w/index.php?title=Tandem_repeat&action=edit&redlink=1 "Tandem repeat (صفحه وجود ندارد)")
  - [Interspersed repeat](/w/index.php?title=Interspersed_repeat&action=edit&redlink=1 "Interspersed repeat (صفحه وجود ندارد)")

[Endosymbiosis](/w/index.php?title=Endosymbiont&action=edit&redlink=1 "Endosymbiont (صفحه وجود ندارد)")

- [میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری")
  - [Mitosome](/w/index.php?title=Mitosome&action=edit&redlink=1 "Mitosome (صفحه وجود ندارد)")
  - [هیدروژنوزوم](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "هیدروژنوزوم")
- [دیسه](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D8%B3%D9%87 "دیسه")
  - [کلروپلاست](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "کلروپلاست")
  - [کروموپلاست](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "کروموپلاست")
  - [جرونتوپلاست](/wiki/%D8%AC%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "جرونتوپلاست")
  - [لوکوپلاست](/wiki/%D9%84%D9%88%DA%A9%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "لوکوپلاست")
  - [Apicoplast](/w/index.php?title=Apicoplast&action=edit&redlink=1 "Apicoplast (صفحه وجود ندارد)")
- [Kappa organism](/w/index.php?title=Kappa_organism&action=edit&redlink=1 "Kappa organism (صفحه وجود ندارد)")
- Organs
  - [Bacteriome](/w/index.php?title=Bacteriome&action=edit&redlink=1 "Bacteriome (صفحه وجود ندارد)")
  - [Trophosome](/w/index.php?title=Trophosome&action=edit&redlink=1 "Trophosome (صفحه وجود ندارد)")

[پیدایش حیات](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "پیدایش حیات")

- [جهان‌نیای پایانی](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C "جهان‌نیای پایانی")
- [اولین شواهد حیات](/wiki/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "اولین شواهد حیات")
- ? [دنیای آران‌ای](/wiki/%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دنیای آران‌ای")
  - [ریبوزیم](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%88%D8%B2%DB%8C%D9%85 "ریبوزیم")
- † [پروتوسل](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84 "پروتوسل")
- [کواسروات](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%AA "کواسروات")
- [Proteinoid](/w/index.php?title=Proteinoid&action=edit&redlink=1 "Proteinoid (صفحه وجود ندارد)")
- [Sulphobe](/w/index.php?title=Sulphobes&action=edit&redlink=1 "Sulphobes (صفحه وجود ندارد)")
- Research
  - [Model lipid bilayer](/w/index.php?title=Model_lipid_bilayer&action=edit&redlink=1 "Model lipid bilayer (صفحه وجود ندارد)")
  - [Jeewanu](/w/index.php?title=Jeewanu&action=edit&redlink=1 "Jeewanu (صفحه وجود ندارد)")

همچنین ببینید

- [جاندار](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "جاندار")
- [سلول](/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "سلول")
  - [تقسیم سلول](/wiki/%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "تقسیم سلول")
  - [سلول مصنوعی](/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84_%D9%85%D8%B5%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C "سلول مصنوعی")
- [Non-cellular life](/w/index.php?title=Non-cellular_life&action=edit&redlink=1 "Non-cellular life (صفحه وجود ندارد)")
- [Synthetic virus](/w/index.php?title=Synthetic_virology&action=edit&redlink=1 "Synthetic virology (صفحه وجود ندارد)")
  - [ناقل ویروسی](/wiki/%D9%86%D8%A7%D9%82%D9%84_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C "ناقل ویروسی")
  - [Helper dependent virus](/w/index.php?title=Helper_dependent_virus&action=edit&redlink=1 "Helper dependent virus (صفحه وجود ندارد)")
- ? [نانوباکتری](/wiki/%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "نانوباکتری")
- ? [Nanobe](/w/index.php?title=Nanobe&action=edit&redlink=1 "Nanobe (صفحه وجود ندارد)")
- [یاخته سرطانی](/wiki/%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C "یاخته سرطانی")
  - [هلا](/wiki/%D9%87%D9%84%D8%A7 "هلا")
  - [سرطان منتقل‌شونده](/wiki/%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87 "سرطان منتقل‌شونده")

[![آیکون خرد](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Panda_Mark.svg/40px-Panda_Mark.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Panda_Mark.svg)

این یک [مقالهٔ خرد](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AE%D8%B1%D8%AF "ویکی‌پدیا:خرد") [زیست‌شناسی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زیست‌شناسی") است. می‌توانید با [گسترش آن](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&action=edit) به ویکی‌پدیا کمک کنید.

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کروموزوم&oldid=40036231](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کروموزوم&oldid=40036231)»

[رده‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [زیست‌شناسی مولکولی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C "رده:زیست‌شناسی مولکولی")
- [ژنتیک یاخته‌ای](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "رده:ژنتیک یاخته‌ای")
- [ساختارهای هسته‌ای](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "رده:ساختارهای هسته‌ای")
- [کروموزوم](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "رده:کروموزوم")

رده‌های پنهان:

- [یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی")
- [نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF:%D9%86%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%AF:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 "رده:نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان")
- [مقاله‌های با گزیده‌ها](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "رده:مقاله‌های با گزیده‌ها")
- [صفحه‌های دارای پیوند مرده](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%87 "رده:صفحه‌های دارای پیوند مرده")
- [مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی")
- [همه مقاله‌های خرد](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%87%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%B1%D8%AF "رده:همه مقاله‌های خرد")
- [مقاله‌های خرد زیست‌شناسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%B1%D8%AF_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "رده:مقاله‌های خرد زیست‌شناسی")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۱۰ اوت ۲۰۲۴ ساعت ‏۱۹:۴۹ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)