ژنوم - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
ژنوم انسان از چهل و شش مولکول دی‌ان‌ای متمایز از هم به نام کروموزوم تشکیل شده‌است. در باکتری‌ها و اشکال ساده‌تر زندگی، ژنوم تنها حاوی یک کروموزوم است.
سلول
ژنوم (به فرانسوی: génome) یا ژنگان[۱] انسان همهٔ مادهٔ ژنتیکی یک موجود زنده است که در اصل محتوای ژنتیکی یاخته آن فرد؛ شامل DNA هسته و میتوکندری است. ژنوم دستورالعمل‌های ارثی برای ساخت، پیشبرد و نگهداری یک موجود زنده را داراست. کلمهٔ ژنوم از دو کلمهٔ ژن (gen) و پسوند (ome-) ساخته شده‌است. بدن انسان به‌طور نسبی از پنجاه تا صد میلیارد <anchor>سلول</anchor> تشکیل شده که در هر سلول تمام دستورالعمل‌های کدگذاری‌شدهٔ لازم برای هدایت تمامی فعالیت‌های یاخته و ساخت پروتئین‌های لازم، موجود است. به هر گروه کامل از این دستورالعمل‌های ما ژنوم گفته می‌شود.
سلول - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سلول \- ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد[پرش به محتوا](#bodyContent)

منوی اصلی

منوی اصلی

انتقال به نوار کنارینهفتن

بازدید محتوا


- [صفحهٔ اصلی](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "مشاهدهٔ صفحهٔ اصلی [z]")
- [رویدادهای کنونی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C "یافتن اطلاعات پس‌زمینه پیرامون رویدادهای کنونی")
- [مقالهٔ تصادفی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%81%DB%8C "آوردن یک صفحهٔ تصادفی [x]")
- [کمک مالی](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_fa.wikipedia.org&uselang=fa "حمایتمان کنید")

همکاری


- [تغییرات اخیر](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 "فهرستی از تغییرات اخیر ویکی [r]")
- [ویکی‌نویس شوید!](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C)
- [راهنما](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA "مکانی برای دریافتن")
- [تماس با ویکی‌پدیا](//fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%A7)

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![ویکی‌پدیا](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-fa.svg)![دانشنامهٔ آزاد](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-fa.svg)](/wiki/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C)

[جستجو](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88 "جستجو در ویکی‌پدیا [f]")

جستجو

ظاهر

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

ابزارهای شخصی

- [ایجاد حساب](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C&returnto=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "از شما دعوت می‌شود که یک حساب ایجاد کنید و وارد شوید؛ هرچند که این کار اختیاری است.")
- [ورود](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87&returnto=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "توصیه می‌شود که به سامانه وارد شوید، گرچه اجباری نیست [o]")

صفحه‌هایی برای ویرایشگرانی که از سامانه خارج شدند [بیشتر بدانید](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87)

- [مشارکت‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86 "فهرست ویرایش‌ها انجام شده از این نشانی آی‌پی [y]")
- [بحث](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D9%85%D9%86 "بحث پیرامون ویرایش‌های این نشانی آی‌پی [n]")

## فهرست

انتقال به نوار کنارینهفتن

- بخش آغازین

- [۱واژه‌شناسی](#واژه‌شناسی)
- [۲منشأ](#منشأ)
- [۳انواع سلول](#انواع_سلول)
- [۴اجزای درون یاخته‌ای](#اجزای_درون_یاخته‌ای)
- [۵ساختارهای بیرون از غشا](#ساختارهای_بیرون_از_غشا)
- [۶جستارهای وابسته](#جستارهای_وابسته)
- [۷منابع](#منابع)

تغییر وضعیت فهرست محتویات

# سلول

۱۷۴ زبان

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Sel "Sel–آفریکانس")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Zelle_(Biologie) "Zelle (Biologie)–آلمانی سوئیسی")
- [አማርኛ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%85%E1%8B%8B%E1%88%B5 "ህዋስ–امهری")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Celula "Celula–آراگونی")
- [Ænglisc](https://ang.wikipedia.org/wiki/L%C4%ABfcl%C4%93ofa "Līfclēofa–انگلیسی باستان")
- [अंगिका](https://anp.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE "कोशिका–آنگیکا")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%A9 "خلية–عربی")
- [الدارجة](https://ary.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%86%D9%8A%D9%82%D8%A9 "بنيقة–عربی مراکشی")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%87 "خليه–عربی مصری")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%95%E0%A7%8B%E0%A6%B7_(%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A7%B1%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8) "কোষ (জীৱবিজ্ঞান)–آسامی")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9lula "Célula–آستوری")
- [Авар](https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BB "Лъамел–آواری")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCceyr%C9%99 "Hüceyrə–ترکی آذربایجانی")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D9%88%D8%AC%D8%B1%D9%87 "حوجره–South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D2%AF%D2%99%D3%99%D0%BD%D3%99%D0%BA "Күҙәнәк–باشقیری")
- [Žemaitėška](https://bat-smg.wikipedia.org/wiki/L%C5%8Dstel%C4%97 "Lōstelė–ساموگیتی")
- [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Selula "Selula–Central Bikol")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 "Клетка–بلاروسی")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%83%D0%B7%D0%B0 "Вуза–بلاروسی (دستورخط کلاسیک)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 "Клетка–بلغاری")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B7_(%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8) "कोष (जीवविज्ञान)–Bhojpuri")
- [ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ](https://blk.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9E%E1%80%B2%E1%80%9C%E1%80%BA "သဲလ်–Pa'O")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%95%E0%A7%8B%E0%A6%B7_(%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8) "কোষ (জীববিজ্ঞান)–بنگالی")
- [བོད་ཡིག](https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%95%E0%BE%B2%E0%BC%8B%E0%BD%95%E0%BD%B4%E0%BD%84%E0%BC%8D "ཕྲ་ཕུང།–تبتی")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Kellig "Kellig–برتون")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/%C4%86elija_(biologija) "Ćelija (biologija)–بوسنیایی")
- [Буряад](https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%81 "Эс–Russia Buriat")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/C%C3%A8l%C2%B7lula "Cèl·lula–کاتالان")
- [閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https://cdo.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1%CC%A4-b%C3%A0u "Sá̤-bàu–چینی مین شرقی")
- [Нохчийн](https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 "Клетка–چچنی")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95 "خانە–کردی مرکزی")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Bu%C5%88ka "Buňka–چکی")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D1%80%C4%83%D0%BC "Пайрăм–چوواشی")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Cell_(bioleg) "Cell (bioleg)–ولزی")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Celle_(biologi) "Celle (biologi)–دانمارکی")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Zelle_(Biologie) "Zelle (Biologie)–آلمانی")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%8D%CF%84%CF%84%CE%B1%CF%81%CE%BF "Κύτταρο–یونانی")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Cell_(biology) "Cell (biology)–انگلیسی")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/%C4%88elo_(biologio) "Ĉelo (biologio)–اسپرانتو")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9lula "Célula–اسپانیایی")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Rakk "Rakk–استونیایی")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Zelula "Zelula–باسکی")
- [Estremeñu](https://ext.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9lula "Célula–اکسترامادورایی")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Solu "Solu–فنلاندی")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/Kykna "Kykna–فارویی")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Cellule_(biologie) "Cellule (biologie)–فرانسوی")
- [Arpetan](https://frp.wikipedia.org/wiki/C%C3%A8lula_(biologia) "Cèlula (biologia)–آرپیتان")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Sel "Sel–فریزی شمالی")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Cill_(bitheola%C3%ADocht) "Cill (bitheolaíocht)–ایرلندی")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9loul_(byoloji) "Séloul (byoloji)–Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Cealla_(bith-e%C3%B2las) "Cealla (bith-eòlas)–گیلی اسکاتلندی")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9lula "Célula–گالیسیایی")
- [گیلکی](https://glk.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%84%DB%8A%D9%84 "سللۊل–گیلکی")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/Tekoveap%E1%BB%B9i "Tekoveapỹi–گوارانی")
- [Gaelg](https://gv.wikipedia.org/wiki/Killag "Killag–مانی")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/Se-p%C3%A2u "Se-pâu–Hakka Chinese")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%AA%D7%90 "תא–عبری")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE "कोशिका–هندی")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Cell "Cell–هندی فیجیایی")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Stanica "Stanica–کروات")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Selil "Selil–هائیتیایی")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Sejt "Sejt–مجاری")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B2%D5%BB%D5%AB%D5%BB "Բջիջ–ارمنی")
- [Արեւմտահայերէն](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B2%D5%BB%D5%AB%D5%BB "Բջիջ–Western Armenian")
- [Interlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Cellula_(biologia) "Cellula (biologia)–اینترلینگوا")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Sel_(biologi) "Sel (biologi)–اندونزیایی")
- [Interlingue](https://ie.wikipedia.org/wiki/Cellul "Cellul–اکسیدنتال")
- [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Selula_(biolohia) "Selula (biolohia)–ایلوکویی")
- [ГӀалгӀай](https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B3 "Оагилг–اینگوشی")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Celulo "Celulo–ایدو")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Fruma "Fruma–ایسلندی")
- [Italiano](https://it.wikipedia.org/wiki/Cellula "Cellula–ایتالیایی")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%B4%B0%E8%83%9E "細胞–ژاپنی")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Sel_(bailoji) "Sel (bailoji)–Jamaican Creole English")
- [La .lojban.](https://jbo.wikipedia.org/wiki/ji%27esle "ji'esle–لوجبان")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/S%C3%A8l_(biologi) "Sèl (biologi)–جاوه‌ای")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A3%E1%83%AF%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98 "უჯრედი–گرجی")
- [Qaraqalpaqsha](https://kaa.wikipedia.org/wiki/Kletka "Kletka–قره‌قالپاقی")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Takwatt "Takwatt–قبایلی")
- [Адыгэбзэ](https://kbd.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%8D%D1%82%D1%8D "Уэтэ–کاباردینی")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 "Жасуша–قزاقی")
- [ភាសាខ្មែរ](https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%80%E1%9F%84%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9E%B8%E1%9E%9C%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%B6 "កោសិកាជីវវិទ្យា–خمری")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6 "ಜೀವಕೋಶ–کانارا")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%84%B8%ED%8F%AC "세포–کره‌ای")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Xane "Xane–کردی")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Kell "Kell–کورنی")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 "Клетка–قرقیزی")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Cellula "Cellula–لاتین")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Zell_(Biologie) "Zell (Biologie)–لوگزامبورگی")
- [Лакку](https://lbe.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D1%8A%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0 "Жаннакъатта–Lak")
- [Лезги](https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 "Клетка–لزگی")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Selula "Selula–Lingua Franca Nova")
- [Luganda](https://lg.wikipedia.org/wiki/Akataffaali "Akataffaali–گاندایی")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Cel_(biologie) "Cel (biologie)–لیمبورگی")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/Cellula "Cellula–لومبارد")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/L%C4%85stel%C4%97 "Ląstelė–لیتوانیایی")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/%C5%A0%C5%ABna "Šūna–لتونیایی")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Sela "Sela–مالاگاسی")
- [Олык марий](https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B0%D0%BA "Илпарчак–ماری")
- [Minangkabau](https://min.wikipedia.org/wiki/Sel_(biologi) "Sel (biologi)–مینانگ‌کابویی")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 "Клетка–مقدونی")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%B6%E0%B4%82 "കോശം–مالایالامی")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%81 "Эс–مغولی")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%80 "पेशी–مراتی")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sel_(biologi) "Sel (biologi)–مالایی")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B8 "ကလာပ်စည်း–برمه‌ای")
- [Эрзянь](https://myv.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%BE%D0%B2%D1%8D%D1%80%D0%B8%D1%86%D1%8F "Човэриця–ارزیایی")
- [مازِرونی](https://mzn.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "سلول–مازندرانی")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Zell_(Biologie) "Zell (Biologie)–آلمانی سفلی")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B7 "कोष–نواریایی")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Cel_(biologie) "Cel (biologie)–هلندی")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Celle "Celle–نروژی نی‌نُشک")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Celle "Celle–نروژی بوک‌مُل")
- [Nouormand](https://nrm.wikipedia.org/wiki/A%C3%AEtre "Aître–Norman")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Cellula_(biologia) "Cellula (biologia)–اکسیتان")
- [Oromoo](https://om.wikipedia.org/wiki/Seelii_(Lubbiyyoo) "Seelii (Lubbiyyoo)–اورومویی")
- [ଓଡ଼ିଆ](https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%95%E0%AD%8B%E0%AC%B7 "କୋଷ–اوریه‌ای")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%95%E0%A9%8B%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%82 "ਕੋਸ਼ਾਣੂ–پنجابی")
- [Kapampangan](https://pam.wikipedia.org/wiki/Cell "Cell–پامپانگایی")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Kom%C3%B3rka "Komórka–لهستانی")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D9%84%DB%8C%DB%81 "خلیہ–پنجابی")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%DA%98%D9%88%D9%86%DA%A9%D9%87 "ژونکه–پشتو")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9lula "Célula–پرتغالی")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Kawsaykuq "Kawsaykuq–کچوایی")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Celul%C4%83_(biologie) "Celulă (biologie)–رومانیایی")
- [Armãneashti](https://roa-rup.wikipedia.org/wiki/Celul%C3%A2_(biologie) "Celulâ (biologie)–آرومانی")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 "Клетка–روسی")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%B1%D1%96%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D2%91%D1%96%D1%8F) "Бунка (біолоґія)–Rusyn")
- [संस्कृतम्](https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B7: "रसकोष:–سانسکریت")
- [Саха тыла](https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BA "Саанык–یاقوتی")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/C%C3%A8llula "Cèllula–سیسیلی")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%8A%D9%88_%DA%AF%DA%BE%D8%B1%DA%99%D9%88 "جيو گھرڙو–سندی")
- [Davvisámegiella](https://se.wikipedia.org/wiki/Sealla "Sealla–سامی شمالی")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/%C4%86elija_(biologija) "Ćelija (biologija)–صرب و کرواتی")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B7%83%E0%B7%9B%E0%B6%BD%E0%B6%BA_(%E0%B6%A2%E0%B7%93%E0%B7%80_%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80) "සෛලය (ජීව විද්‍යාව)–سینهالی")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Cell "Cell–انگلیسی ساده")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Bunka "Bunka–اسلواکی")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Celica "Celica–اسلوونیایی")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Nyere_(Dzezvipenyu) "Nyere (Dzezvipenyu)–شونایی")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Unug "Unug–سومالیایی")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Qeliza "Qeliza–آلبانیایی")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%8B%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%98%D0%B0_(%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0) "Ћелија (биологија)–صربی")
- [Seeltersk](https://stq.wikipedia.org/wiki/S%C3%A4lle_(Biologie) "Sälle (Biologie)–Saterland Frisian")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9l_(biologi) "Sél (biologi)–سوندایی")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Cell "Cell–سوئدی")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Seli "Seli–سواحیلی")
- [Sakizaya](https://szy.wikipedia.org/wiki/sipaw "sipaw–Sakizaya")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%89%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A3%E0%AF%81 "உயிரணு–تامیلی")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%95%E0%B0%A3%E0%B0%82 "జీవకణం–تلوگویی")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D2%B2%D1%83%D2%B7%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0 "Ҳуҷайра–تاجیکی")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B8%A5%E0%B8%A5%E0%B9%8C_(%E0%B8%8A%E0%B8%B5%E0%B8%A7%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%B2) "เซลล์ (ชีววิทยา)–تایلندی")
- [Türkmençe](https://tk.wikipedia.org/wiki/%C3%96%C3%BDj%C3%BCk "Öýjük–ترکمنی")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Selula "Selula–تاگالوگی")
- [Türkçe](https://tr.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCcre "Hücre–ترکی استانبولی")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D2%AF%D0%B7%D3%99%D0%BD%D3%99%D0%BA "Күзәнәк–تاتاری")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Клітина–اوکراینی")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D9%84%DB%8C%DB%81 "خلیہ–اردو")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Hujayra "Hujayra–ازبکی")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Se%C5%82u%C5%82a "Sełuła–Venetian")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BF_b%C3%A0o "Tế bào–ویتنامی")
- [Volapük](https://vo.wikipedia.org/wiki/Si%C3%BCl "Siül–ولاپوک")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Celule "Celule–والونی")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Selul%C3%A1 "Selulá–وارایی")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E7%B4%B0%E8%83%9E "細胞–وو")
- [IsiXhosa](https://xh.wikipedia.org/wiki/I-cell "I-cell–خوسایی")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%97%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98 "თოლი–Mingrelian")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%A6%D7%A2%D7%9C "צעל–یدی")
- [Yorùbá](https://yo.wikipedia.org/wiki/H%C3%B3r%C3%B3 "Hóró–یوروبایی")
- [Vahcuengh](https://za.wikipedia.org/wiki/Sibau "Sibau–چوانگی")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%BB%86%E8%83%9E "细胞–چینی")
- [文言](https://zh-classical.wikipedia.org/wiki/%E7%B4%B0%E8%83%9E "細胞–چینی ادبی")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/S%C3%A8-pau "Sè-pau–مین نان")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E7%B4%B0%E8%83%9E "細胞–کانتونی")
- [IsiZulu](https://zu.wikipedia.org/wiki/Ingqamuzana "Ingqamuzana–زولویی")

[ویرایش پیوندها](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q7868#sitelinks-wikipedia "ویرایش پیوندهای بین‌زبانی")

- [مقاله](/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "دیدن صفحهٔ محتویات [c]")
- [بحث](/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "گفتگو پیرامون محتوای صفحه [t]")

فارسی

- [خواندن](/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=history "نسخه‌های پیشین این صفحه [h]")

ابزارها

ابزارها

انتقال به نوار کنارینهفتن

عمل‌ها


- [خواندن](/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84)
- [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit "ویرایش کد مبدأ این صفحه [e]")
- [نمایش تاریخچه](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=history)

عمومی


- [پیوندها به این صفحه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "فهرست همهٔ صفحه‌هایی که به این صفحه پیوند می‌دهند [j]")
- [تغییرات مرتبط](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "تغییرات اخیر صفحه‌هایی که این صفحه به آن‌ها پیوند دارد [k]")
- [بارگذاری پرونده](/wiki/ویکی‌پدیا:بارگذاری "بارگذاری تصاویر و پرونده‌های دیگر [u]")
- [صفحه‌های ویژه](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87 "فهرستی از همهٔ صفحه‌های ویژه [q]")
- [پیوند پایدار](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&oldid=40048762 "پیوند پایدار به این نسخه از این صفحه")
- [اطلاعات صفحه](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=info "اطلاعات بیشتر دربارهٔ این صفحه")
- [یادکرد این صفحه](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF&page=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&id=40048762&wpFormIdentifier=titleform "اطلاعات در خصوص چگونگی یادکرد این صفحه")
- [دریافت نشانی کوتاه‌شده](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%2588%25D9%2584)
- [بارگیری کد QR](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:QrCode&url=https%3A%2F%2Ffa.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%2588%25D9%2584)
- [آیتم ویکی‌داده](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q7868 "پیوند به آیتم متصل‌شدۀ مخزن داده‌ها [g]")

نسخه‌برداری


- [بارگیری به‌صورت PDF](/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:DownloadAsPdf&page=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=show-download-screen)
- [نسخهٔ قابل چاپ](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&printable=yes "نسخهٔ قابل چاپ این صفحه [p]")

در پروژه‌های دیگر


- [ویکی‌انبار](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cells)

ظاهر

انتقال به نوار کنارینهفتن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Structure_of_animal_cell.JPG/330px-Structure_of_animal_cell.JPG)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Structure_of_animal_cell.JPG) ساختار یک سلول جانوری[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/RobertHookeMicrographia1665.jpg/220px-RobertHookeMicrographia1665.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:RobertHookeMicrographia1665.jpg) طراحی یاخته‌های هوک در [چوب‌پنبه](/wiki/%DA%86%D9%88%D8%A8%E2%80%8C%D9%BE%D9%86%D8%A8%D9%87 "چوب‌پنبه")، ۱۶۶۵

**سِلّول** یا **یاخته**[\[۱\]](#cite_note-1) (به [انگلیسی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "زبان انگلیسی"): Cell)، (به [فرانسوی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C "زبان فرانسوی"): Cellule)، (در زبان [لاتین](/wiki/%D9%84%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%86 "لاتین") به معنای اتاق کوچک) واحد اصلی ساختاری، عملکردی و بیولوژیکی همهٔ [موجودات زنده](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "جاندار") شناخته شده‌است. سلول‌ها اغلب، کوچک‌ترین واحدهای حیات و به عبارتی واحدهای ساختمانی حیات نامیده می‌شوند. به علم مطالعهٔ یاخته‌ها، [زیست‌شناسی سلولی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "زیست‌شناسی سلولی")، [زیست‌شناسی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زیست‌شناسی") سلولی یا سیتولوژی گفته می‌شود. سلول‌ها از [سیتوپلاسم](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AA%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85 "سیتوپلاسم") محصور در [غشای سلولی](/wiki/%D8%BA%D8%B4%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "غشای سلولی") تشکیل شده‌اند؛ که حاوی بسیاری از [زیست مولکول‌ها](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "زیست‌مولکول") مانند [پروتئین‌ها](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86 "پروتئین") و [اسیدهای نوکلئیک](/wiki/%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "نوکلئیک اسید") است.[\[۲\]](#cite_note-2) بیشتر سلول‌های گیاهی و جانوری فقط در زیر [میکروسکوپ](/wiki/%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%BE "میکروسکوپ") قابل مشاهده هستند و ابعادی بین ۱ تا ۱۰۰ [میکرومتر](/wiki/%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1_(%DB%8C%DA%A9%D8%A7) "میکرومتر (یکا)") دارند. موجودات زنده را می‌توان به عنوان [تک سلولی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "جاندار تک‌سلولی") (متشکل از یک یاخته منفرد مانند [باکتری‌ها](/wiki/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باکتری")) یا [چندسلولی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DA%86%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "جانداران چندسلولی") (از جمله [گیاهان](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87 "گیاه") و [جانوران](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 "جانوران")) طبقه‌بندی کرد. بیشتر موجودات زندهٔ تک سلولی به‌عنوان [میکرو اُرگانیسم‌ها](/wiki/%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D8%A8 "میکروب") طبقه‌بندی می‌شوند.[\[۳\]](#cite_note-3)

سلول‌ها توسط [رابرت هوک](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%AA_%D9%87%D9%88%DA%A9 "رابرت هوک") در سال ۱۶۶۵ میلادی کشف شدند. وی آنها را به دلیل شباهت شان با اتاق‌های [صومعه ای](/wiki/%D8%B5%D9%88%D9%85%D8%B9%D9%87 "صومعه") که [راهب‌های](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8 "راهب") مسیحی در آن، ساکن بودند، سلول نام گذاری کرد. [نظریه یاخته](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "نظریه یاخته")، نخستین بار در سال ۱۸۳۹ میلادی توسط [ماتیاس یاکوب اشلایدن](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B3_%DB%8C%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%A8_%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%86 "ماتیاس یاکوب اشلایدن") و [تئودور شوان](/wiki/%D8%AA%D8%A6%D9%88%D8%AF%D9%88%D8%B1_%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%86 "تئودور شوان") ارائه شد؛ این [نظریه](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87 "نظریه") بیان می‌کند که تمام موجودات زنده از یک تا میلیون‌ها سلول تشکیل شده‌اند و سلول‌ها واحدهای اصلی ساختار و عملکرد در تمام موجودات زنده هستند.[\[۴\]](#cite_note-4) سلول‌ها دست کم از ۳٫۵ میلیارد سال پیش، روی زمین پدیدار شده‌اند.[\[۵\]](#cite_note-5)

## واژه‌شناسی

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit&section=1 "ویرایش بخش: واژه‌شناسی")\]

واژه سلول (cell) به معنای [خانه](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87 "خانه") است واژه یاخته به عنوان معادل برای واژه سلول انتخاب شده که یکی از معانی آن در [لغت نامه دهخدا](/wiki/%D9%84%D8%BA%D8%AA%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D8%AF%D9%87%D8%AE%D8%AF%D8%A7 "لغت‌نامه دهخدا") همان خانه است.[\[۶\]](#cite_note-6)

## منشأ

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit&section=2 "ویرایش بخش: منشأ")\]

مقالهٔ اصلی: [تاریخ فرگشتی حیات](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "تاریخ فرگشتی حیات")

منشأ سلول‌ها با [پیدایش حیات](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "پیدایش حیات") مرتبط است و با پیدایش سلول‌ها، [حیات بر روی کره زمین](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "سیر زمانی تاریخ فرگشتی حیات") آغاز شده‌است.[\[۷\]](#cite_note-OrgelLE-7)

**منشأ نخستین سلول**

چندین نظریه در مورد منشأ [مولکول‌های](/wiki/%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "مولکول") کوچکی که منجر به آغاز حیات در [زمین اولیه](/w/index.php?title=%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87&action=edit&redlink=1 "زمین اولیه (صفحه وجود ندارد)") شده‌اند وجود دارد. طبق این نظریه‌ها، مولکول‌های کوچک آغازگر حیات، ممکن است به وسیلهٔ [شهاب‌سنگ مارکیسون](/wiki/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D9%88%D9%86 "شهاب‌سنگ مارکیسون") به زمین آمده باشند یا در [چاه‌های گرمابی](/wiki/%DA%86%D8%A7%D9%87_%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%A8%DB%8C "چاه گرمابی") در عمق دریاها یا بر اساس [آزمایش میلر–یوری](/wiki/%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%B1%E2%80%93%DB%8C%D9%88%D8%B1%DB%8C "آزمایش میلر–یوری") به واسطهٔ برخورد [رعد و برق](/wiki/%D8%B5%D8%A7%D8%B9%D9%82%D9%87 "صاعقه") به سایر مولکول‌ها در [اتمسفر](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%B3%D9%81%D8%B1 "اتمسفر") اولیهٔ زمین، پدید آمده باشند.[\[۸\]](#cite_note-8)

داده‌های تجربی کمی در مورد نخستین مولکول‌های ""خودهمانندساز"" یا خودتکثیر شونده وجود دارد. تصور می‌شود [آران‌ای](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "آران‌ای") اولین مولکول خود تکرار کننده است، زیرا قادر است هم اطلاعات ژنتیکی را ذخیره کند و هم واکنش‌های شیمیایی را [کاتالیز](/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%AA "فروکافت") کند. (به [فرضیه دنیای آران‌ای](/wiki/%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دنیای آران‌ای") مراجعه کنید)، اما برخی موارد دیگر با پتانسیل بالای همانندسازی خود از جمله [فرضیه رس مونتموریونیت](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "پیدایش حیات") یا [اسید نوکلئیک پپتید](/wiki/%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%DB%8C%DA%A9_%D9%BE%D9%BE%D8%AA%DB%8C%D8%AF "اسید نوکلئیک پپتید") می‌توانند مقدم بر [آران‌ای](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "آران‌ای") باشند.

حداقل ۳/۵ میلیارد سال پیش سلول‌ها پدید آمدند.[\[۹\]](#cite_note-Origin1-9)[\[۱۰\]](#cite_note-Origin2-10)[\[۱۱\]](#cite_note-RavenJohnson2002-11) باور فعلی این است که این سلول‌ها [هتروتروف](/wiki/%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DA%AF%DB%8C "دگرپروردگی") بودند. [غشاهای سلولی](/wiki/%D8%BA%D8%B4%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "غشای سلولی") اولیه احتمالاً ساده‌تر و قابل نفوذتر از غشای سلول‌های کنونی بودند و تنها یک زنجیره [اسید چرب](/wiki/%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%DA%86%D8%B1%D8%A8 "اسید چرب") در هر [لیپید](/wiki/%D9%84%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF "لیپید") وجود داشت. لیپیدها به‌طور خودبخودی [وزیکولهای](/wiki/%D9%88%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%84 "وزیکول") دو لایه در آب را تشکیل می‌دهند و می‌توانند بر آران‌ای مقدم باشند اما اولین غشاهای سلولی ابتدایی نیز ممکن است توسط آران‌ای کاتالیزوری تولید شده باشند و حتی پیش از شکل‌گیری، دارای [پروتئین‌های ساختاری](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C "پروتئین‌های ساختاری") مورد نیاز خود باشند.[\[۱۲\]](#cite_note-12)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Stromatolites.jpg/220px-Stromatolites.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Stromatolites.jpg) [استروماتولیت‌ها](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA "استروماتولیت") توسط [سیانوباکتری‌ها](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1 "سیانوباکتر")، که جلبک‌های آبی-سبز نیز نامیده می‌شوند، پشت سر می [گذارند](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA "استروماتولیت"). آنها قدیمی‌ترین فسیل‌های شناخته شده زندگی روی کره زمین هستند. این فسیل یک میلیارد ساله از [پارک ملی یخچال‌های طبیعی](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9_%D9%85%D9%84%DB%8C_%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B4%D8%B1 "پارک ملی گلیشر") آمریکا است.

## انواع سلول

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit&section=3 "ویرایش بخش: انواع سلول")\]

سلول‌ها بر اساس ویژگی‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

**پروکاریوت**: سلول‌هایی که در آن‌ها به علت نداشتن غشایِ هسته موادّ هسته‌ای در [سیتوپلاسم](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AA%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85 "سیتوپلاسم") پراکنده شده‌اند و هسته مشخصی ندارند؛ مانند: [باکتری‌ها](/wiki/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باکتری")، [آرکی باکترها](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 "باستانیان").

**یوکاریوت**: سلول‌هایی که هستهٔ مشخصی دارد و غشایی دولایه آن را در بر می‌گیرد؛ مانند: [گیاهان](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87 "گیاه")، [جانوران](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 "جانوران")، [قارچ‌ها](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%DA%86 "قارچ") و [آغازیان](/wiki/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D9%86 "آغازیان").

پروکاریوت‌ها شامل باکتری‌ها و آرکیاهای کوچک (که آرکی‌باکتری یا باکتری‌های باستانی هم نامیده شده‌اند)، دو از سه حوزه زندگی است. شکل زیر، یک باستانی است که هر یاخته آن در حدود ۵ میکرون درازا دارد. گونه‌هایی از باستانیان در اعماق اقیانوس‌ها و مغاک‌های ظلمانی کشف شده‌اند و می‌توانند در جایی که حتی ذره‌ای از نور خورشید به آن نفوذ نمی‌کند، زنده بمانند.

سلول‌های پروکاریوتی اولین شکل زندگی روی کره زمین بودند که با داشتن فرایندهای بیولوژیکی حیاتی از جمله سیگنالینگ یاخته‌ای مشخص می‌شوند. آنها ساده‌تر و کوچک‌تر از یاخته‌های یوکاریوتی هستند و فاقد هسته و اندامک‌های غشادار مثل [میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری") و [کلروپلاست](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "کلروپلاست") هستند. پروکاریوت‌ها دارای یک [کروموزوم](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "کروموزوم") اصلی شامل یک DNA حلقوی متصل به غشا است که در تماس مستقیم با سیتوپلاسم است؛ همچنین برخی پروکاریوت‌ها می‌توانند علاوه بر DNA اصلی، مولکول‌های DNA دیگری به نام پلازمید داشته باشند که اتصالی با غشا ندارند؛ اطلاعات این DNAها ویژگی‌های دیگری مثل داشتن [کپسول](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87 "پوشینه") به پروکاریوت می‌دهند. منطقه هسته‌ای موجود در سیتوپلاسم را نوکلئوئید می‌نامند. اکثر پروکاریوت‌ها کوچک‌ترین کل ارگانیسم‌ها از قطر ۰/۵ تا ۲/۰ میکرومتر هستند. شکل زیر ساختاری نمادین از پروکاریوت‌ها است.

پروکاریوت‌ها می‌توانند با اجماع خود، جمعیت‌های کلنی درست کنند که بسیار به جمعیت‌های پُرسلولی، شبیه هستند. از این موارد می‌توان به بیوفیلم‌ها اشاره کرد.

گیاهان، حیوانات، قارچ‌ها، قالب‌های لجن (کپک مخاطی (به [انگلیسی](/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "زبان انگلیسی"): Slime mold) نام غیررسمی برای انواع گوناگون جانداران یوکاریوت است که می‌توانند آزادانه به شکل تک سلولی زندگی کنند اما گرد هم می‌آیند و ساختاری چندیاخته‌ای و تناسلی می‌سازند. بیش از ۹۰۰ گونه [کپک مخاطی](/wiki/%DA%A9%D9%BE%DA%A9_%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%DB%8C "کپک مخاطی") در سراسر جهان وجود دارد)، تک سلولی و جلبک‌ها همه یوکاریوتی هستند. تک سلولی‌ها (پروتوزوئات همچنین پروتئاز، پروتئین‌های چندگانه) یک اصطلاح غیررسمی برای تک سلولی‌ها، یوکاریوتی است که به صورت مستقل (غیر انگلی) یا انگلی هستند که از مواد ارگانیک مانند میکروارگانیسم‌های دیگر یا بافت‌های آلی باقی ماندهٔ آلی تغذیه می‌کنند. از دیدگاه تاریخی، پروتوزوها به عنوان «حیواناتی یک یاخته‌ای» مورد توجه قرار گرفتند؛ زیرا آن‌ها اغلب دارای رفتارهای حیوانی مانند جنبش و شکار و عدم وجود دیواره یاخته که در گیاهان و جلبک‌ها یافت می‌شود، هستند.

[نظریه سلولی](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "نظریه یاخته") که در سدهٔ پانزدهم میلادی پدید آمد، می‌گوید که همه [جانداران](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "جاندار") از یک یا چند سلول تشکیل شده‌اند و همهٔ یاخته‌ها از یاخته‌های پیشین پدید می‌آیند و همهٔ کارکردهای زیستی یک [جاندار](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "جاندار") در درون سلول‌ها انجام می‌گیرند. این واحدهای بنیادی حاوی اطلاعات وراثتی لازم برای سامان دادن به کارکرد یاخته و انتقال اطّلاعات به نسل‌های آینده نیز هستند. سلول‌های پیکر [جانداران چندسلولی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DA%86%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "جانداران چندسلولی") در برخی [بافت‌ها](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "بافت (زیست‌شناسی)") مانند [پوست](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA "پوست") با [پیوند میان سلولی](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "پیوند میان‌یاخته‌ای") به هم متصل می‌شوند.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Three_cell_growth_types.svg/222px-Three_cell_growth_types.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Three_cell_growth_types.svg) [پروکاریوت‌ها](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "پروکاریوت") با [شکافت باینری](/wiki/%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%AA_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "شکافت (زیست‌شناسی)") تقسیم می‌شوند، در حالی که [یوکاریوت‌ها](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت") با [میتوز](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%B2 "میتوز") یا [میوز تقسیم می‌شوند](/wiki/%D9%85%DB%8C%D9%88%D8%B2 "میوز") .

مقایسهٔ ویژگی‌های سلول‌های پروکاریوتی و یوکاریوتی

[پروکاریوت‌ها](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "پروکاریوت")[یوکاریوت](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت")جانداران تیپیک
باکتری‌ها و آرکی باکتری‌ها
[آغازیان](/wiki/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D9%86 "آغازیان")، [قارچ‌ها](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%DA%86 "قارچ")، [گیاهان](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87 "گیاه")، [حیوانات](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 "جانوران")اندازه معمول
– ۱–۵ [میکرومتر](/wiki/%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1_(%DB%8C%DA%A9%D8%A7) "میکرومتر (یکا)")[\[۱۳\]](#cite_note-CampbellBiology3202-13)– ۱۰–۱۰۰ میکرومتر[\[۱۳\]](#cite_note-CampbellBiology3202-13)نوع [هسته](/wiki/%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "هسته یاخته")[منطقه نوکلئوییدی](/wiki/%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%AF "نوکلئوئید")، بدون هسته واقعی
هسته واقعی با غشای دولایه
[DNA](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دی‌ان‌ای")[مدور](/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85_%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%87_%D8%A7%DB%8C&action=edit&redlink=1 "کروموزوم پروکاریوت دایره ای (صفحه وجود ندارد)") (حلقوی)(معمولاً)
مولکول‌های خطی ( [کروموزوم](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "کروموزوم")) با [پروتئین‌های](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86 "پروتئین") [هیستون](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86 "هیستون")سنتز [RNA](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "آران‌ای") / [پروتئین](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86 "پروتئین")همراه با [سیتوپلاسم](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AA%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85 "سیتوپلاسم")[سنتز RNA](/wiki/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C_(%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9) "رونویسی (ژنتیک)") در هسته،

[سنتز پروتئین](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "ترجمه (زیست‌شناسی)") در سیتوپلاسم

[میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری")ندارد
یک تا چند هزار
[کلروپلاست](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "کلروپلاست")ندارد
در [جلبک‌ها](/wiki/%D8%AC%D9%84%D8%A8%DA%A9 "جلبک") و [گیاهان](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87 "گیاه")سازمان
معمولاً یاخته‌های منفرد
سلول‌های منفرد، کلونی‌ها، ارگانیسم‌های چند سلولی بالاتر با سلول‌های تخصصی
[تقسیم یاخته‌ای](/wiki/%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "تقسیم یاخته")[شکاف باینری](/wiki/%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%AA_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "شکافت یاخته") (تقسیم ساده)
[میتوز](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%B2 "میتوز") (شکافت یا جوانه زدن)،

[میوز](/wiki/%D9%85%DB%8C%D9%88%D8%B2 "میوز")

[کروموزوم](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "کروموزوم")تک کروموزومی
بیش از یک کروموزوم
[غشاها](/wiki/%D8%BA%D8%B4%D8%A7 "غشا")[غشای سلولی](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "پوسته یاخته")غشای سلولی و اندامک‌های مرتبط با غشای غشایی

## اجزای درون یاخته‌ای

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit&section=4 "ویرایش بخش: اجزای درون یاخته‌ای")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Biological_cell.svg/300px-Biological_cell.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Biological_cell.svg) ساختارهای درون یاخته جانوران: (۱) [هستک](/wiki/%D9%87%D8%B3%D8%AA%DA%A9 "هستک") (۲) [هسته](/wiki/%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "هسته یاخته") (۳) [ریبوزوم](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "ریبوزوم") (۴) [ریزکیسه](/wiki/%D9%88%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%84 "وزیکول") (وزیکول) (۵) [شبکه آندوپلاسمی](/wiki/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C "شبکه آندوپلاسمی") [زبر](/wiki/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C_%D8%AE%D8%B4%D9%86 "شبکه آندوپلاسمی خشن") (۶) [دستگاه گلژی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%AF%D9%84%DA%98%DB%8C "دستگاه گلژی") (۷) [اسکلت سلولی](/wiki/%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%84%D8%AA_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "اسکلت سلولی") (سیتواسکلتون) (۸) [شبکه آندوپلاسمی](/wiki/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C "شبکه آندوپلاسمی") [صاف](/wiki/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C_%D9%86%D8%B1%D9%85 "شبکه آندوپلاسمی نرم") (۹) [میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری") (۱۰) [واکوئول](/wiki/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DA%86%D9%87 "کریچه") (۱۱) [سیتوپلاسم](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AA%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85 "سیتوپلاسم") (۱۲) [لیزوزوم](/wiki/%D9%84%DB%8C%D8%B2%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "لیزوزوم") (۱۳) [سانتریول](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%A9_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "میانک (زیست‌شناسی)")

**اندامک‌های یوکاریوتی**

1. **[شبکه آندوپلاسمی](/wiki/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C "شبکه آندوپلاسمی")**: شبکه‌ای از لوله‌ها و کیسه‌ها که در سراسر سیتوپلاسم گسترش دارند و بر دو نوع زبر و صاف اند. شبکه [آندوپلاسمی صاف](/wiki/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C_%D9%86%D8%B1%D9%85 "شبکه آندوپلاسمی نرم") ریبوزوم ندارد و و در ساخت لیپید نقش دارد. اما [شبکه آندوپلاسمی زبر](/wiki/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D8%A2%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C_%D8%AE%D8%B4%D9%86 "شبکه آندوپلاسمی خشن") با داشتن ریبوزوم در ساخت پروتئین نقش دارد.
2. **[دستگاه گلژی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%AF%D9%84%DA%98%DB%8C "دستگاه گلژی")**: از کیسه‌هایی تشکیل شده‌است که روی هم قرار می‌گیرند. در بسته‌بندی مواد و ترشح آنها به خارج از یاخته نقش دارد. (به صورت بسته‌های وزیکول)
3. **[میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری")**: دو غشا دارد و کار آن تأمین انرژی یاخته است. درون آن ریبوزوم نیز وجود دارد.
4. **[لیزوزوم](/wiki/%D9%84%DB%8C%D8%B2%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "لیزوزوم")**: کیسه‌ایست که آنزیم‌های فراوان برای تجزیه مواد دارد.
5. **[سانتریول](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%84 "سانتریول")**: از یک جفت استوانه عمود برهم تشکیل شده‌است و در تقسیم یاخته‌ای نقش دارد. (البته به عقیده برخی سانتریول و ریبوزوم به دلیل نداشتن غشا جز [اندامک](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85%DA%A9 "اندامک") نیستند و ساختار می‌باشند)
6. **[وزیکول (ریزکیسه)](/wiki/%D9%88%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%84 "وزیکول")**: کیسه ای است که در جابجایی مواد نقش دارد. ( [آندوسیتوز](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B1%DB%8C "درون‌بری") و [اگزوسیتوز](/wiki/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C "برون‌رانی"))
7. **[واکوئل](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%A6%D9%84 "واکوئل")**: وظیفه کریچه جمع‌آوری آب و مواد غذایی و مواد دفعی است و سپس ان‌ها را ذخیره می‌کند.
8. **[پراکسی‌زوم](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%E2%80%8C%D8%B2%D9%88%D9%85 "پراکسی‌زوم")**: اندامکی که فعالیت اکسیدازی دارد.

**مشترک در یوکاریوت و پروکاریوت‌ها**

[**ریبوزوم‌ها**](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "ریبوزوم"): ساختارهای بدون [غشای](/wiki/%D8%BA%D8%B4%D8%A7%D8%A1 "غشاء") [سیتوپلاسمی](/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AA%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85 "سیتوپلاسم") در همه [سلول‌های](/wiki/%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "یاخته") [پروکاریوتی](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "پروکاریوت") و [یوکاریوتی](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت") است که مجموعه‌ای پیچیده از [آران‌ای](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "آران‌ای") و [پروتئین](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86 "پروتئین") هستند.[\[۱۴\]](#cite_note-14) ریبوزوم‌ها در سال ۱۹۷۴ به‌وسیله [جرج امیل پالاده](/wiki/%D8%AC%D8%B1%D8%AC_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%84_%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%87 "جرج امیل پالاده") کشف شده‌اند. این ساختارها را دانه‌های پالاده نیز می‌نامند. از آنجا که سنتز [پروتئین‌ها](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86 "پروتئین") به‌وسیله ریبوزوم‌ها صورت می‌گیرد اهمیت زیادی دارند.

## ساختارهای بیرون از غشا

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit&section=5 "ویرایش بخش: ساختارهای بیرون از غشا")\]

بسیاری از یاخته‌ها ساختارهایی دارند که به‌طور کامل یا جزئی در خارج از غشای یاخته‌ای قرار دارند. این ساختارها توسط [غشای یاخته‌ای نیمه نفوذپذیر](/wiki/%D8%BA%D8%B4%D8%A7%D8%A1_%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%A7 "غشاء نیمه‌تراوا") در برابر محیط خارجی محافظت نمی‌شوند.

**دیواره یاخته‌ای**

بسیاری از انواع یاخته‌های پروکاریوتی و یوکاریوتی، [دیواره یاخته‌ای](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "دیواره سلول") دارند. دیواره یاخته‌ای از یاخته به صورت مکانیکی و شیمیایی در مقابل محیط خارجی مراقبت می‌کند و یک لایه اضافی برای محافظت از غشای یاخته‌ای است. انواع مختلفی از یاخته‌ها دارای دیواره یاخته‌ای هستند. این دیواره‌ها بر اساس نوع یاخته، از مواد مختلفی تشکیل می‌شوند. دیواره‌های یاخته‌ای گیاهی در درجه اول از [سلولز](/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%D8%B2 "سلولز") تشکیل شده‌اند، دیواره یاخته‌ای [قارچ‌ها](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%DA%86 "قارچ") از [کیتین](/wiki/%DA%A9%DB%8C%D8%AA%DB%8C%D9%86 "کیتین") ساخته شده‌اند و دیواره‌های یاخته [باکتریایی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باکتری") از [پپتیدوگلیکان](/wiki/%D9%BE%D9%BE%D8%AA%DB%8C%D8%AF%D9%88%DA%AF%D9%84%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%86 "پپتیدوگلیکان") ساخته شده‌اند.

**کپسول**

[کپسول](/wiki/%D9%BE%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87 "پوشینه") ژلاتینی، خارج از غشای یاخته‌ای و دیواره یاخته‌ای برخی از باکتری‌ها وجود دارد. کپسول ممکن است همانند [استرپتوکوک نومونیا](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%BE%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%88%DA%A9_%D9%86%D9%88%D9%85%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%A7 "استرپتوکوک نومونیا") و [نایسریا مننژیتیدیس](/wiki/%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D9%86%D9%86%DA%98%DB%8C%D8%AA%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%B3 "نایسریا مننژیتیدیس") از جنس [پلی‌ساکارید](/wiki/%D9%BE%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AF "پلی‌ساکارید") باشد یا همانند [باسیلوس آنتراسیس](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%84%D9%88%D8%B3_%D8%A2%D9%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3 "باسیلوس آنتراسیس") از جنس [پلی پپتید](/wiki/%D9%BE%D9%84%DB%8C_%D9%BE%D9%BE%D8%AA%DB%8C%D8%AF "پلی پپتید") باشد و ممکن است مانند [استرپتوکوک‌ها](/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%BE%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%88%DA%A9 "استرپتوکوک")، از جنس [هیالورونیک اسید](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "هیالورونیک اسید") باشد. کپسول‌ها با پروتکل‌های [رنگ آمیزی](/wiki/%D8%B1%D9%86%DA%AF "رنگ") عادی مشخص نمی‌شوند اما توسط [جوهر هند](/wiki/%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%A8_%D9%87%D9%86%D8%AF%DB%8C "مرکب هندی") یا [متیل آبی](/wiki/%D9%85%D8%AA%DB%8C%D9%84_%D8%A8%D9%84%D9%88 "متیل بلو") به‌دلیل ایجاد کنتراست بیشتر بین یاخته‌ها قابل شناسایی هستند.[\[۱۵\]](#cite_note-15)

**فلاژلا (تاژک)**

[تاژک‌ها](/wiki/%D8%AA%D8%A7%DA%98%DA%A9 "تاژک") اندامک‌هایی برای تحرک یاخته‌ای هستند. فلاژل باکتریایی از سیتوپلاسم شروع و پس از غشای یاخته‌ای به دیواره یاخته‌ای ختم می‌شود. آنها از نظر طبیعی پروتئین‌های طولانی و ضخیمی دارند. نوع دیگری از تاژک‌ها در گونه‌های کهن یافت می‌شود و یک نوع متفاوت در یوکاریوت‌ها یافت می‌شود.

فلاژلاها درون غشای سیتوپلاسمی قرارگرفته‌اند و در طول غشای سلولی امتداد یافته‌اند و به صورت یک رشته بلند ظاهر می‌شوند. فلاژلا شامل تعدادی پروتئین از جمله فلاژلین می‌باشد. فلاژلا با چرخیدن شبیه ملخ یک هواپیما موجب حرکت سلول باکتری می‌شود. رشته‌های محوری در اسپیروکت‌ها نیز عملکردی مشابه فلاژلا دارند. پروتئین‌های انتقالی در فضای پری پلاسمیک یا غشای سلولی به منابع غذایی مثل قندها و آمینو اسیدها متصل می‌شوند و موجب متیلاسیون بقیه پروتئین‌های غشای سلول می‌شوند که در نهایت حرکت باکتری توسط فلاژلا صورت می‌گیرد.

**مویک (Fimbriae)**

[مویک](/wiki/%D9%85%D9%88%DB%8C%DA%A9 "مویک") یا پیلی (Pilus) یک رشته کوتاه، نازک و مو مانند است که در سطح باکتری‌ها یافت می‌شود. مویک از پروتئینی به نام pilin ( [آنتی‌ژن](/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%DA%98%D9%86 "آنتی‌ژن")) تشکیل شده و وظیفه اتصال باکتری‌ها به گیرنده‌های خاص، روی یاخته‌های دیگر را بر عهده دارد. انواع خاصی از پیلی وجود دارد که در [هم‌یوغی باکتریایی](/wiki/%D9%87%D9%85%E2%80%8C%DB%8C%D9%88%D8%BA%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "هم‌یوغی باکتریایی") نقش دارند.

## جستارهای وابسته

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit&section=6 "ویرایش بخش: جستارهای وابسته")\]

- [پیوند میان‌سلولی](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "پیوند میان‌یاخته‌ای")
- [کروموزوم](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "کروموزوم")
- [آنتی‌اکسیدان](/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86 "آنتی‌اکسیدان")
- [خزان سلولی](/wiki/%D8%AE%D8%B2%D8%A7%D9%86_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "خزان یاخته‌ای")
- [سلول تخم (زیگوت)](/wiki/%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87_%D8%AA%D8%AE%D9%85 "یاخته تخم")
- [تک سلولی‌ها](/wiki/%D8%AA%DA%A9%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86 "تک‌یاختگان")
- [فیزیولوژی](/wiki/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C "فیزیولوژی")

## منابع

\[ [ویرایش](/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&action=edit&section=7 "ویرایش بخش: منابع")\]

01. [↑](#cite_ref-1)فرهنگستان زبان و ادب فارسی. [«Cell»](https://wiki.apll.ir/word/index.php/Cell). دریافت‌شده در ۱۴ اسفند ۱۴۰۲.
02. [↑](#cite_ref-2)Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter (2002). ["Cell Movements and the Shaping of the Vertebrate Body"](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26863/). _Molecular Biology of the Cell. 4th edition_ (به انگلیسی).
03. [↑](#cite_ref-3)[«An estimation of the number of cells in the human body»](https://www.researchgate.net/publication/248399628). _researchgate.net_. نوامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۳.
04. [↑](#cite_ref-4)Schopf, J. William (2006-06-29). ["Fossil evidence of Archaean life"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16754604/). _Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences_. **361** (1470): 869–885. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1098/rstb.2006.1834](https://doi.org/10.1098%2Frstb.2006.1834). [ISSN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "شماره استاندارد بین‌المللی پیایند") [0962-8436](//www.worldcat.org/issn/0962-8436). [PMC](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF_%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84 "پاب‌مد سنترال") [1578735](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1578735). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [16754604](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16754604).
05. [↑](#cite_ref-5)["Evidence of Archean life: Stromatolites and microfossils"](https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301926807001209). _Precambrian Research_ (به انگلیسی). **158** (3–4): 141–155. 2007-10-05. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1016/j.precamres.2007.04.009](https://doi.org/10.1016%2Fj.precamres.2007.04.009). [ISSN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "شماره استاندارد بین‌المللی پیایند") [0301-9268](//www.worldcat.org/issn/0301-9268).
06. [↑](#cite_ref-6)[_زیست‌شناسی (۱) \- علوم تجربی، پایه دهم_](http://chap.sch.ir/sites/default/files/lbooks/1399-1400/40/C110216.pdf)(PDF).
07. [↑](#cite_ref-OrgelLE_7-0)Orgel LE (December 1998). ["The origin of life – a review of facts and speculations"](https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_1998-12_23_12/page/491). _Trends in Biochemical Sciences_. **23** (12): 491–95. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1016/S0968-0004(98)01300-0](https://doi.org/10.1016%2FS0968-0004%2898%2901300-0). [ISSN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "شماره استاندارد بین‌المللی پیایند") [0968-0004](//www.worldcat.org/issn/0968-0004). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [9868373](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9868373).
08. [↑](#cite_ref-8)Griffiths, Gareth (December 2007). ["Cell evolution and the problem of membrane topology"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17971839/). _Nature Reviews. Molecular Cell Biology_. **8** (12): 1018–1024. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1038/nrm2287](https://doi.org/10.1038%2Fnrm2287). [ISSN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF "شماره استاندارد بین‌المللی پیایند") [1471-0080](//www.worldcat.org/issn/1471-0080). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [17971839](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17971839).
09. [↑](#cite_ref-Origin1_9-0)Schopf JW, Kudryavtsev AB, Czaja AD, Tripathi AB (2007). "Evidence of Archean life: Stromatolites and microfossils". _Precambrian Research_. **158** (3–4): 141–55. [Bibcode](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DA%A9%D8%AF "بیبکد"): [2007PreR..158..141S](https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007PreR..158..141S). [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1016/j.precamres.2007.04.009](https://doi.org/10.1016%2Fj.precamres.2007.04.009).
10. [↑](#cite_ref-Origin2_10-0)Schopf JW (2006). ["Fossil evidence of Archaean life"](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1578735). _Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci_. **29** (361(1470)): 869–885. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1098/rstb.2006.1834](https://doi.org/10.1098%2Frstb.2006.1834). [PMC](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF_%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84 "پاب‌مد سنترال") [1578735](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1578735). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [16754604](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16754604).
11. [↑](#cite_ref-RavenJohnson2002_11-0)Raven, Peter Hamilton; Johnson, George Brooks (2002). [_Biology_](https://archive.org/details/biologyrave00rave). McGraw-Hill Education. p. [68](https://archive.org/details/biologyrave00rave/page/68). [ISBN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8 "شماره استاندارد بین‌المللی کتاب") [978-0-07-112261-0](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/978-0-07-112261-0 "ویژه:منابع کتاب/978-0-07-112261-0"). Retrieved 7 July 2013.
12. [↑](#cite_ref-12)Griffiths G (December 2007). "Cell evolution and the problem of membrane topology". _Nature Reviews. Molecular Cell Biology_. **8** (12): 1018–24. [doi](/wiki/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84 "شناساگر اشیاء دیجیتال"): [10.1038/nrm2287](https://doi.org/10.1038%2Fnrm2287). [PMID](/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D9%85%D8%AF "پاب‌مد") [17971839](//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17971839).
13. ↑ [۱۳٫۰](#cite_ref-CampbellBiology3202_13-0)[۱۳٫۱](#cite_ref-CampbellBiology3202_13-1)_Campbell Biology—Concepts and Connections_. Pearson Education. 2009. p. 320.
14. [↑](#cite_ref-14)[«What is a Cell»](https://web.archive.org/web/20130507094245/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/About/primer/genetics_cell.html). _web.archive.org_. ۲۰۱۳-۰۵-۰۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ مه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۱.نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی ( [رده](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF:%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AA:%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "رده:نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی"))
15. [↑](#cite_ref-15)[_Prokaryotes_](https://books.google.com/?id=N2GU-DYKkk0C&pg=PA87&lpg=PA87&dq=Prokaryotic+india+ink#v=onepage&q=india%20ink). Newnes. Apr 11, 1996. [ISBN](/wiki/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8 "شماره استاندارد بین‌المللی کتاب") [978-0-08-098473-5](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/978-0-08-098473-5 "ویژه:منابع کتاب/978-0-08-098473-5").

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)

در [ویکی‌انبار](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1 "ویکی‌انبار") پرونده‌هایی دربارهٔ [سلول](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cell_biology "commons:Category:Cell biology") موجود است.

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "الگو:سازماندهی زیستی")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:سازماندهی زیستی (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:سازماندهی زیستی")

[سلسله مراتب حیات](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "سازماندهی زیستی")

- [زیست‌کره](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D9%87 "زیست‌کره") \> [زیست‌بوم](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%A8%D9%88%D9%85 "زیست‌بوم") \> [اکوسیستم](/wiki/%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85 "اکوسیستم") \> [جامعه زیستی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "جامعه زیستی") \> [جمعیت](/wiki/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA_(%D8%A8%DB%8C%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C) "جمعیت (بیولوژی)") \> [جاندار](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "جاندار") \> [دستگاه زیستی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "دستگاه زیستی") \> [عضو](/wiki/%D8%B9%D8%B6%D9%88_(%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "عضو (کالبدشناسی)") \> [بافت](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "بافت (زیست‌شناسی)") \> سلول \> [اندامک](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85%DA%A9 "اندامک") \> [گردایش ماکرومولکولی](/w/index.php?title=Macromolecular_assembly&action=edit&redlink=1 "Macromolecular assembly (صفحه وجود ندارد)") \> [درشت‌مولکول](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "درشت‌مولکول") \> [زیست‌مولکول](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "زیست‌مولکول")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:Biology_nav "الگو:Biology nav")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:Biology_nav&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:Biology nav (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:Biology_nav "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:Biology nav")

[زیست‌شناسی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زیست‌شناسی")

[زیست‌شناسی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "زیست‌شناسی")

بررسی اجمالی

- [علم](/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85 "علم")
- [زندگی](/wiki/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C "زندگی")
- خواص ( [سازگاری (زیست‌شناسی)](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "سازگاری (زیست‌شناسی)"), [سوخت‌وساز](/wiki/%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2 "سوخت‌وساز"), [زیست‌شناسی رشد](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%D8%B4%D8%AF "زیست‌شناسی رشد"), [سازه](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%87 "سازه"), [هم‌ایستایی](/wiki/%D9%87%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "هم‌ایستایی (زیست‌شناسی)"), [تولیدمثل](/wiki/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%AB%D9%84 "تولیدمثل"), [محرک (فیزیولوژی)](/wiki/%D9%85%D8%AD%D8%B1%DA%A9_(%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C) "محرک (فیزیولوژی)"))
- [سازماندهی زیستی](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "سازماندهی زیستی") ( [اتم](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%85 "اتم") > [مولکول](/wiki/%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "مولکول") > [اندامک](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85%DA%A9 "اندامک") > سلول > [بافت (زیست‌شناسی)](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "بافت (زیست‌شناسی)") > [عضو (کالبدشناسی)](/wiki/%D8%B9%D8%B6%D9%88_(%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "عضو (کالبدشناسی)") > [دستگاه زیستی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "دستگاه زیستی") > [جاندار](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "جاندار") > [جمعیت (زیست‌شناسی)](/wiki/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "جمعیت (زیست‌شناسی)") > [جامعه زیستی](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "جامعه زیستی") > [بوم‌سازگان](/wiki/%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86 "بوم‌سازگان") > [زیست‌کره](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D9%87 "زیست‌کره"))
- [فروکاست‌گرایی](/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C "فروکاست‌گرایی")
- [برآمدگی (فلسفه علم)](/wiki/%D8%A8%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DA%AF%DB%8C_(%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85) "برآمدگی (فلسفه علم)")
- [مکانیک‌گرایی](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C "مکانیک‌گرایی")
- [روش علمی](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B4_%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C "روش علمی")
- [نظریه علمی](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C "نظریه علمی")
- [قانون علمی](/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C "قانون علمی")
- [داوری همتا](/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%A7 "داوری همتا")
- [Biology journals](/w/index.php?title=List_of_biology_journals&action=edit&redlink=1 "List of biology journals (صفحه وجود ندارد)")

پایه شیمیایی

- [اتم](/wiki/%D8%A7%D8%AA%D9%85 "اتم") s
- [آمینو اسید](/wiki/%D8%A2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%88_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "آمینو اسید") s
- [کربوهیدرات](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%88%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA "کربوهیدرات") s
- [پیوند شیمیایی](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "پیوند شیمیایی")
- [عنصر شیمیایی](/wiki/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1_%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C "عنصر شیمیایی")
- [لیپید](/wiki/%D9%84%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF "لیپید") s
- [ماده (فیزیک)](/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_(%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9) "ماده (فیزیک)")
  - [زیست‌شناسی کوانتومی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%85%DB%8C "زیست‌شناسی کوانتومی")
- [مولکول](/wiki/%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84 "مولکول") s
- [مونومر](/wiki/%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%D9%85%D8%B1 "مونومر")
- [نوکلئیک اسید](/wiki/%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "نوکلئیک اسید") s
- [ترکیب آلی](/wiki/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8_%D8%A2%D9%84%DB%8C "ترکیب آلی") s
- [پی‌اچ](/wiki/%D9%BE%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DA%86 "پی‌اچ")
- [پلیمر](/wiki/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%B1 "پلیمر")
- [پروتئین](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86 "پروتئین") s
- [آب](/wiki/%D8%A2%D8%A8 "آب")

سلول

- [آدنوزین تری‌فسفات](/wiki/%D8%A2%D8%AF%D9%86%D9%88%D8%B2%DB%8C%D9%86_%D8%AA%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%81%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%AA "آدنوزین تری‌فسفات")
- [چرخه سلول](/wiki/%DA%86%D8%B1%D8%AE%D9%87_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "چرخه سلول")
- [نظریه یاخته](/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87 "نظریه یاخته")
- [پیام‌رسانی سلولی](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "پیام‌رسانی سلولی")
- [تنفس سلولی](/wiki/%D8%AA%D9%86%D9%81%D8%B3_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "تنفس سلولی")
- [انرژی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C "انرژی")
- [آنزیم](/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%85 "آنزیم")
- [یوکاریوت](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت")
- [تخمیر](/wiki/%D8%AA%D8%AE%D9%85%DB%8C%D8%B1 "تخمیر")
- [سوخت‌وساز](/wiki/%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2 "سوخت‌وساز")
- [میوز](/wiki/%D9%85%DB%8C%D9%88%D8%B2 "میوز")
- [میتوز](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%B2 "میتوز")
- [فتوسنتز](/wiki/%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%B2 "فتوسنتز")
- [پروکاریوت](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "پروکاریوت")

[ژنتیک](/wiki/%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "ژنتیک")

- [دی‌ان‌ای](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دی‌ان‌ای")
- [اپی‌ژنتیک](/wiki/%D8%A7%D9%BE%DB%8C%E2%80%8C%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "اپی‌ژنتیک")
- [زیست‌شناسی تکوینی فرگشتی](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%DA%A9%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C "زیست‌شناسی تکوینی فرگشتی")
- [بیان ژن](/wiki/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86_%DA%98%D9%86 "بیان ژن")
- [تنظیم بیان ژن](/wiki/%D8%AA%D9%86%D8%B8%DB%8C%D9%85_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86_%DA%98%D9%86 "تنظیم بیان ژن")
- [ژنوم](/wiki/%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85 "ژنوم") s
- [قوانین مندل](/wiki/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AF%D9%84 "قوانین مندل")
- [اصلاح پس از رونویسی](/wiki/%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD_%D9%BE%D8%B3_%D8%A7%D8%B2_%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C "اصلاح پس از رونویسی")

[فرگشت](/wiki/%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "فرگشت")

- [سازگاری (زیست‌شناسی)](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "سازگاری (زیست‌شناسی)")
- [اولین شواهد حیات](/wiki/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "اولین شواهد حیات")
- [کارکرد (زیست‌شناسی)](/wiki/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "کارکرد (زیست‌شناسی)")
- [رانش ژن](/wiki/%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4_%DA%98%D9%86 "رانش ژن")
- [شارش ژن](/wiki/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%B4_%DA%98%D9%86 "شارش ژن")
- [تاریخ حیات](/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "تاریخ حیات")
- [کلان‌فرگشت](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "کلان‌فرگشت")
- [خردفرگشت](/wiki/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%81%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA "خردفرگشت")
- [جهش](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%B4 "جهش")
- [انتخاب طبیعی](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8_%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C "انتخاب طبیعی")
- [تبارزایی](/wiki/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C "تبارزایی")
- [گونه‌زایی](/wiki/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C "گونه‌زایی")
- [آرایه‌شناسی (زیست‌شناسی)](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "آرایه‌شناسی (زیست‌شناسی)")

[تنوع زیستی](/wiki/%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "تنوع زیستی")

- [آرکی‌ها](/wiki/%D8%A2%D8%B1%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "آرکی‌ها")
- [باکتری](/wiki/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باکتری")
- [یوکاریوت](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت")
  - [جلبک](/wiki/%D8%AC%D9%84%D8%A8%DA%A9 "جلبک")
  - [جانوران](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 "جانوران")
  - [قارچ](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%DA%86 "قارچ")
  - [گیاه](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87 "گیاه")
  - [آغازیان](/wiki/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D9%86 "آغازیان")
- [ویروس](/wiki/%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "ویروس")

شکل گیاه

و عملکرد

- [روپوست (گیاه‌شناسی)](/wiki/%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA_(%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "روپوست (گیاه‌شناسی)")
- [گل](/wiki/%DA%AF%D9%84 "گل")
- [بافت زمینه](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87 "بافت زمینه")
- [برگ](/wiki/%D8%A8%D8%B1%DA%AF "برگ")
- [بافت آبکش](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%A2%D8%A8%DA%A9%D8%B4 "بافت آبکش")
- [ساقه](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%82%D9%87 "ساقه")
- [ریشه](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87 "ریشه")
- [جوانه](/wiki/%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87 "جوانه")
- [آوندداران](/wiki/%D8%A2%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 "آوندداران")
- [بافت آوندی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%A2%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C "بافت آوندی")
- [بافت چوبی](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA_%DA%86%D9%88%D8%A8%DB%8C "بافت چوبی")

شکل حیوانی

و عملکرد

- [تنفس](/wiki/%D8%AA%D9%86%D9%81%D8%B3 "تنفس")
- [دستگاه گردش خون](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4_%D8%AE%D9%88%D9%86 "دستگاه گردش خون")
- [دستگاه درون‌ریز](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%B1%DB%8C%D8%B2 "دستگاه درون‌ریز")
- [دستگاه گوارش انسان](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B4_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 "دستگاه گوارش انسان")
- [هم‌ایستایی](/wiki/%D9%87%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "هم‌ایستایی (زیست‌شناسی)")
- [دستگاه ایمنی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%86%DB%8C "دستگاه ایمنی")
- [Internal environment](/w/index.php?title=Internal_environment&action=edit&redlink=1 "Internal environment (صفحه وجود ندارد)")
- [دستگاه ماهیچه‌ای](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C%DA%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دستگاه ماهیچه‌ای")
- [دستگاه عصبی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%B5%D8%A8%DB%8C "دستگاه عصبی")
- [دستگاه تناسلی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%AA%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%84%DB%8C "دستگاه تناسلی")
- [دستگاه تنفسی](/wiki/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%AA%D9%86%D9%81%D8%B3%DB%8C "دستگاه تنفسی")

[بوم‌شناسی](/wiki/%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "بوم‌شناسی")

- [چرخه بیوژئوشیمی](/wiki/%DA%86%D8%B1%D8%AE%D9%87_%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%98%D8%A6%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C "چرخه بیوژئوشیمی")
- [برهم‌کنش زیستی](/wiki/%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%85%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C "برهم‌کنش زیستی")
- [زیست‌توده](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%87 "زیست‌توده")
- [زیست‌بوم](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%A8%D9%88%D9%85 "زیست‌بوم") s
- [زیست‌کره](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D9%87 "زیست‌کره")
- [اقلیم](/wiki/%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85 "اقلیم")
- [تغییر اقلیم](/wiki/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%85 "تغییر اقلیم")
- [جامعه (بوم‌شناسی)](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87_(%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "جامعه (بوم‌شناسی)")
- [زیست‌شناسی حفاظت](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA "زیست‌شناسی حفاظت")
- [بوم‌شناسی اکوسیستم](/wiki/%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85 "بوم‌شناسی اکوسیستم")
- [زیستگاه](/wiki/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87 "زیستگاه")
  - [کنام](/wiki/%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%85 "کنام")
- [میکروبیوم‌ها](/wiki/%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D8%A8%DB%8C%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "میکروبیوم‌ها")
- [بوم‌شناسی جمعیت](/wiki/%D8%A8%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA "بوم‌شناسی جمعیت")
- [منبع (زیست‌شناسی)](/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C) "منبع (زیست‌شناسی)")

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Tree_of_life_by_Haeckel.jpg/140px-Tree_of_life_by_Haeckel.jpg)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Tree_of_life_by_Haeckel.jpg)

[Research \
\
methods](/w/index.php?title=List_of_research_methods_in_biology&action=edit&redlink=1 "List of research methods in biology (صفحه وجود ندارد)")

تکنیک‌های

آزمایشگاهی

- [مهندسی ژنتیک](/wiki/%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9 "مهندسی ژنتیک")
- [تراریختی](/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%D8%AA%DB%8C "تراریختی")
- [الکتروفورز ژل](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%B2_%DA%98%D9%84 "الکتروفورز ژل")
- [کروماتوگرافی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C "کروماتوگرافی")
- [Centrifugation](/w/index.php?title=Centrifugation&action=edit&redlink=1 "Centrifugation (صفحه وجود ندارد)")
- [کشت سلول](/wiki/%DA%A9%D8%B4%D8%AA_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "کشت سلول")
- [توالی‌یابی دی‌ان‌ای](/wiki/%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "توالی‌یابی دی‌ان‌ای")
- [ریزآرایه دی‌ان‌ای](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "ریزآرایه دی‌ان‌ای")
- [پروتئین فلورسنت سبز](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86_%D9%81%D9%84%D9%88%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D8%B3%D8%A8%D8%B2 "پروتئین فلورسنت سبز")
- [وکتور (زیست‌شناسی مولکولی)](/wiki/%D9%88%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1_(%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C) "وکتور (زیست‌شناسی مولکولی)")
- [سنجش آنزیمی](/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AC%D8%B4_%D8%A2%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%85%DB%8C "سنجش آنزیمی")
- [خالص‌سازی پروتئین](/wiki/%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%B5%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86 "خالص‌سازی پروتئین")
- [روش لکه غربی](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B4_%D9%84%DA%A9%D9%87_%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C "روش لکه غربی")
- [روش لکه شمالی](/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B4_%D9%84%DA%A9%D9%87_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C "روش لکه شمالی")
- [لکه‌گذاری ساترن](/wiki/%D9%84%DA%A9%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D8%AA%D8%B1%D9%86 "لکه‌گذاری ساترن")
- [اندونوکلئازهای محدودکننده](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87 "اندونوکلئازهای محدودکننده")
- [واکنش زنجیره‌ای پلیمراز](/wiki/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4_%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B2 "واکنش زنجیره‌ای پلیمراز")
- [Two-hybrid screening](/w/index.php?title=Two-hybrid_screening&action=edit&redlink=1 "Two-hybrid screening (صفحه وجود ندارد)")
- _[درون‌تنی](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%AA%D9%86%DB%8C "درون‌تنی")_
- _[برون‌تنی](/wiki/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%AA%D9%86%DB%8C "برون‌تنی")_
- _[درون‌رایانه‌ای](/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "درون‌رایانه‌ای")_

تکنیک‌های میدانی

- [Belt transect](/w/index.php?title=Belt_transect&action=edit&redlink=1 "Belt transect (صفحه وجود ندارد)")
- [mark and recapture](/w/index.php?title=Mark_and_recapture&action=edit&redlink=1 "Mark and recapture (صفحه وجود ندارد)")
- [منحنی کشف گونه](/wiki/%D9%85%D9%86%D8%AD%D9%86%DB%8C_%DA%A9%D8%B4%D9%81_%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 "منحنی کشف گونه")

شاخه‌ها

Section 'Branches' not found

واژه‌نامه‌ها

- [Biology](/w/index.php?title=Glossary_of_biology&action=edit&redlink=1 "Glossary of biology (صفحه وجود ندارد)")
- [Botanical terms](/w/index.php?title=Glossary_of_botanical_terms&action=edit&redlink=1 "Glossary of botanical terms (صفحه وجود ندارد)")
- [Ecological terms](/w/index.php?title=Glossary_of_ecology&action=edit&redlink=1 "Glossary of ecology (صفحه وجود ندارد)")
- [Plant morphology terms](/w/index.php?title=Glossary_of_plant_morphology&action=edit&redlink=1 "Glossary of plant morphology (صفحه وجود ندارد)")

- [![نشان درگاه](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Portal-puzzle.svg/16px-Portal-puzzle.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Portal-puzzle.svg)[درگاه Biology](/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:Biology&action=edit&redlink=1 "درگاه:Biology (صفحه وجود ندارد)")
- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Symbol_category_class.svg/16px-Symbol_category_class.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Symbol_category_class.svg "رده")[رده:زیست‌شناسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "رده:زیست‌شناسی")
- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Commons-logo.svg "صفحهٔ ویکی‌انبار")[Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Biology "commons:Category:Biology")
- [![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/People_icon.svg/16px-People_icon.svg.png)](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:People_icon.svg "ویکی‌پروژه")[ویکی‌پدیا:ویکی‌پروژه زیست‌شناسی](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C "ویکی‌پدیا:ویکی‌پروژه زیست‌شناسی")

- [ن](/wiki/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C "الگو:ساختارهای آلی خودجایگزین‌گری")
- [ب](/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C&action=edit&redlink=1 "بحث الگو:ساختارهای آلی خودجایگزین‌گری (صفحه وجود ندارد)")
- [و](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%84%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C "ویژه:ویرایش صفحه/الگو:ساختارهای آلی خودجایگزین‌گری")

ساختارهای آلی [خودجایگزین‌گری](/wiki/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C "خودجایگزین‌گری")

[زندگی](/wiki/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C "زندگی")

- [باکتری](/wiki/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "باکتری")
- [باستانیان](/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 "باستانیان")
- [یوکاریوت](/wiki/%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%AA "یوکاریوت")
  - [جانوران](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 "جانوران")
  - [قارچ](/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%DA%86 "قارچ")
  - [گیاه](/wiki/%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87 "گیاه")
  - [آغازیان](/wiki/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D9%86 "آغازیان")
- _[طبقه‌بندی نامشخص](/wiki/%D8%B7%D8%A8%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5 "طبقه‌بندی نامشخص")_
  - _[Parakaryon myojinensis](/w/index.php?title=Parakaryon_myojinensis&action=edit&redlink=1 "Parakaryon myojinensis (صفحه وجود ندارد)")_
  - [Biological dark matter](/w/index.php?title=Biological_dark_matter&action=edit&redlink=1 "Biological dark matter (صفحه وجود ندارد)")

[ویروس](/wiki/%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "ویروس")

- [دی‌ان‌ای ویروس](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "دی‌ان‌ای ویروس")
  - [Giant virus](/w/index.php?title=Giant_virus&action=edit&redlink=1 "Giant virus (صفحه وجود ندارد)")
- [دی‌ان‌ای ویروس](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "دی‌ان‌ای ویروس")
- [dsRNA virus](/w/index.php?title=Double-stranded_RNA_viruses&action=edit&redlink=1 "Double-stranded RNA viruses (صفحه وجود ندارد)")
- [آران‌ای ویروس](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "آران‌ای ویروس")
- [آران‌ای ویروس](/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "آران‌ای ویروس")
- [رتروویروس](/wiki/%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "رتروویروس")
- [DsDNA-RT virus](/w/index.php?title=DsDNA-RT_virus&action=edit&redlink=1 "DsDNA-RT virus (صفحه وجود ندارد)")

[طبقه‌بندی ویروس‌ها](/wiki/%D8%B7%D8%A8%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "طبقه‌بندی ویروس‌ها")

[ویروئید](/wiki/%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%AF "ویروئید")

- _[Pospiviroidae](/w/index.php?title=Pospiviroidae&action=edit&redlink=1 "Pospiviroidae (صفحه وجود ندارد)")_
- _[Avsunviroidae](/w/index.php?title=Avsunviroidae&action=edit&redlink=1 "Avsunviroidae (صفحه وجود ندارد)")_

[ویروس کمکی](/wiki/%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3_%DA%A9%D9%85%DA%A9%DB%8C "ویروس کمکی")

[Satellite](/w/index.php?title=Satellite_(biology)&action=edit&redlink=1 "Satellite (biology) (صفحه وجود ندارد)")

- ssRNA satellite virus
- dsDNA satellite virus ( [Virophage](/w/index.php?title=Virophage&action=edit&redlink=1 "Virophage (صفحه وجود ندارد)"))
- ssDNA satellite virus
- ssDNA satellite
- dsRNA satellite
- ssRNA satellite ( [Virusoid](/w/index.php?title=Virusoid&action=edit&redlink=1 "Virusoid (صفحه وجود ندارد)"))
- Satellite-like nucleic acids
  - RNA
  - DNA

Other

- [Defective interfering particle](/w/index.php?title=Defective_interfering_particle&action=edit&redlink=1 "Defective interfering particle (صفحه وجود ندارد)")
  - RNA
  - DNA

[پریون](/wiki/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%86 "پریون")

- [پریون](/wiki/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%86 "پریون")
- [Fungal prion](/w/index.php?title=Fungal_prion&action=edit&redlink=1 "Fungal prion (صفحه وجود ندارد)")

[نوکلئیک اسید](/wiki/%D9%86%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A6%DB%8C%DA%A9_%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF "نوکلئیک اسید")

خودجایگزین‌گری

[عناصر متحرک ژنتیکی](/wiki/%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DA%A9_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C "عناصر متحرک ژنتیکی")

- [Mobilome](/w/index.php?title=Mobilome&action=edit&redlink=1 "Mobilome (صفحه وجود ندارد)")
  - [انتقال افقی ژن](/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C_%DA%98%D9%86 "انتقال افقی ژن")
  - [Genomic island](/w/index.php?title=Genomic_island&action=edit&redlink=1 "Genomic island (صفحه وجود ندارد)")
- [سازه جابجاشدنی](/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%87_%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%86%DB%8C "سازه جابجاشدنی")
  - [رتروترانسپوزون](/wiki/%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%BE%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%86 "رتروترانسپوزون")
  - [Class II or DNA transposon](/w/index.php?title=DNA_transposon&action=edit&redlink=1 "DNA transposon (صفحه وجود ندارد)")
- [پلاسمید](/wiki/%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C%D8%AF "پلاسمید")
  - [Fertility](/w/index.php?title=Fertility_factor_(bacteria)&action=edit&redlink=1 "Fertility factor (bacteria) (صفحه وجود ندارد)")
  - [Resistance](/w/index.php?title=R-factor&action=edit&redlink=1 "R-factor (صفحه وجود ندارد)")
  - [Col](/w/index.php?title=Colicin&action=edit&redlink=1 "Colicin (صفحه وجود ندارد)")
  - Degradative
  - [Virulence](/w/index.php?title=Virulence_factor&action=edit&redlink=1 "Virulence factor (صفحه وجود ندارد)")/ [Ti](/w/index.php?title=Ti_plasmid&action=edit&redlink=1 "Ti plasmid (صفحه وجود ندارد)")
  - Cryptic
- [Cosmid](/w/index.php?title=Cosmid&action=edit&redlink=1 "Cosmid (صفحه وجود ندارد)")
  - [Fosmid](/w/index.php?title=Fosmid&action=edit&redlink=1 "Fosmid (صفحه وجود ندارد)")
- [فاژمید](/wiki/%D9%81%D8%A7%DA%98%D9%85%DB%8C%D8%AF "فاژمید")
- [Group I intron](/w/index.php?title=Group_I_catalytic_intron&action=edit&redlink=1 "Group I catalytic intron (صفحه وجود ندارد)")
- [Group II intron](/w/index.php?title=Group_II_intron&action=edit&redlink=1 "Group II intron (صفحه وجود ندارد)")

Other aspects

- [همانندسازی](/wiki/%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C "همانندسازی")
  - [RNA replication](/w/index.php?title=RNA-dependent_RNA_polymerase&action=edit&redlink=1 "RNA-dependent RNA polymerase (صفحه وجود ندارد)")
- [کروموزوم](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "کروموزوم")
  - [Linear](/w/index.php?title=Linear_chromosome&action=edit&redlink=1 "Linear chromosome (صفحه وجود ندارد)")
  - [کروموزوم حلقوی](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85_%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%88%DB%8C "کروموزوم حلقوی")
  - [دی‌ان‌ای خارج کروموزومی](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC_%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85%DB%8C "دی‌ان‌ای خارج کروموزومی")
- [ژنوم](/wiki/%DA%98%D9%86%D9%88%D9%85 "ژنوم")
  - [ژن](/wiki/%DA%98%D9%86 "ژن")
  - [مضاعف شدن ژن](/wiki/%D9%85%D8%B6%D8%A7%D8%B9%D9%81_%D8%B4%D8%AF%D9%86_%DA%98%D9%86 "مضاعف شدن ژن")
  - [دی‌ان‌ای بی‌رمز](/wiki/%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D9%85%D8%B2 "دی‌ان‌ای بی‌رمز")
- [مکان آغازش همتاسازی](/wiki/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%D8%B4_%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C "مکان آغازش همتاسازی")
  - [Replicon](/w/index.php?title=Replicon_(genetics)&action=edit&redlink=1 "Replicon (genetics) (صفحه وجود ندارد)")
- [Endogenous viral element](/w/index.php?title=Endogenous_viral_element&action=edit&redlink=1 "Endogenous viral element (صفحه وجود ندارد)")
  - [پروویروس](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3 "پروویروس")
  - [Prophage](/w/index.php?title=Prophage&action=edit&redlink=1 "Prophage (صفحه وجود ندارد)")
  - [Endogenous retrovirus](/w/index.php?title=Endogenous_retrovirus&action=edit&redlink=1 "Endogenous retrovirus (صفحه وجود ندارد)")
  - [Transpoviron](/w/index.php?title=Transpoviron&action=edit&redlink=1 "Transpoviron (صفحه وجود ندارد)")
- [Repeated sequences in DNA](/w/index.php?title=Repeated_sequence_(DNA)&action=edit&redlink=1 "Repeated sequence (DNA) (صفحه وجود ندارد)")
  - [Tandem repeat](/w/index.php?title=Tandem_repeat&action=edit&redlink=1 "Tandem repeat (صفحه وجود ندارد)")
  - [Interspersed repeat](/w/index.php?title=Interspersed_repeat&action=edit&redlink=1 "Interspersed repeat (صفحه وجود ندارد)")

[Endosymbiosis](/w/index.php?title=Endosymbiont&action=edit&redlink=1 "Endosymbiont (صفحه وجود ندارد)")

- [میتوکندری](/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1%DB%8C "میتوکندری")
  - [Mitosome](/w/index.php?title=Mitosome&action=edit&redlink=1 "Mitosome (صفحه وجود ندارد)")
  - [هیدروژنوزوم](/wiki/%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%86%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%85 "هیدروژنوزوم")
- [دیسه](/wiki/%D8%AF%DB%8C%D8%B3%D9%87 "دیسه")
  - [کلروپلاست](/wiki/%DA%A9%D9%84%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "کلروپلاست")
  - [کروموپلاست](/wiki/%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "کروموپلاست")
  - [جرونتوپلاست](/wiki/%D8%AC%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "جرونتوپلاست")
  - [لوکوپلاست](/wiki/%D9%84%D9%88%DA%A9%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA "لوکوپلاست")
  - [Apicoplast](/w/index.php?title=Apicoplast&action=edit&redlink=1 "Apicoplast (صفحه وجود ندارد)")
- [Kappa organism](/w/index.php?title=Kappa_organism&action=edit&redlink=1 "Kappa organism (صفحه وجود ندارد)")
- Organs
  - [Bacteriome](/w/index.php?title=Bacteriome&action=edit&redlink=1 "Bacteriome (صفحه وجود ندارد)")
  - [Trophosome](/w/index.php?title=Trophosome&action=edit&redlink=1 "Trophosome (صفحه وجود ندارد)")

[پیدایش حیات](/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "پیدایش حیات")

- [جهان‌نیای پایانی](/wiki/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C "جهان‌نیای پایانی")
- [اولین شواهد حیات](/wiki/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA "اولین شواهد حیات")
- ? [دنیای آران‌ای](/wiki/%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C "دنیای آران‌ای")
  - [ریبوزیم](/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%88%D8%B2%DB%8C%D9%85 "ریبوزیم")
- † [پروتوسل](/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84 "پروتوسل")
- [کواسروات](/wiki/%DA%A9%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%AA "کواسروات")
- [Proteinoid](/w/index.php?title=Proteinoid&action=edit&redlink=1 "Proteinoid (صفحه وجود ندارد)")
- [Sulphobe](/w/index.php?title=Sulphobes&action=edit&redlink=1 "Sulphobes (صفحه وجود ندارد)")
- Research
  - [Model lipid bilayer](/w/index.php?title=Model_lipid_bilayer&action=edit&redlink=1 "Model lipid bilayer (صفحه وجود ندارد)")
  - [Jeewanu](/w/index.php?title=Jeewanu&action=edit&redlink=1 "Jeewanu (صفحه وجود ندارد)")

همچنین ببینید

- [جاندار](/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1 "جاندار")
- سلول
  - [تقسیم سلول](/wiki/%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "تقسیم سلول")
  - [سلول مصنوعی](/wiki/%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84_%D9%85%D8%B5%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C "سلول مصنوعی")
- [Non-cellular life](/w/index.php?title=Non-cellular_life&action=edit&redlink=1 "Non-cellular life (صفحه وجود ندارد)")
- [Synthetic virus](/w/index.php?title=Synthetic_virology&action=edit&redlink=1 "Synthetic virology (صفحه وجود ندارد)")
  - [ناقل ویروسی](/wiki/%D9%86%D8%A7%D9%82%D9%84_%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C "ناقل ویروسی")
  - [Helper dependent virus](/w/index.php?title=Helper_dependent_virus&action=edit&redlink=1 "Helper dependent virus (صفحه وجود ندارد)")
- ? [نانوباکتری](/wiki/%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C "نانوباکتری")
- ? [Nanobe](/w/index.php?title=Nanobe&action=edit&redlink=1 "Nanobe (صفحه وجود ندارد)")
- [یاخته سرطانی](/wiki/%DB%8C%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C "یاخته سرطانی")
  - [هلا](/wiki/%D9%87%D9%84%D8%A7 "هلا")
  - [سرطان منتقل‌شونده](/wiki/%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87 "سرطان منتقل‌شونده")

برگرفته از « [https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=سلول&oldid=40048762](https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=سلول&oldid=40048762)»

[رده‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%B1%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "ویژه:رده‌ها"):

- [چرخه سلولی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%86%D8%B1%D8%AE%D9%87_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "رده:چرخه سلولی")
- [زیست‌شناسی سلولی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%DB%8C "رده:زیست‌شناسی سلولی")
- [سلول‌ها](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 "رده:سلول‌ها")
- [علم در ۱۶۶۵ (میلادی)](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%DB%B1%DB%B6%DB%B6%DB%B5_(%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C) "رده:علم در ۱۶۶۵ (میلادی)")
- [کالبدشناسی سلول](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84 "رده:کالبدشناسی سلول")

رده‌های پنهان:

- [یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:یادکردهای دارای منبع به زبان انگلیسی")
- [نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF:%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AA:%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C "رده:نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی")
- [مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C "رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی")
- [مقاله‌های دارای واژگان به زبان فرانسوی](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C "رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان فرانسوی")
- [پیوند رده انبار که به صورت محلی تعریف شده است](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_%D8%B1%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D9%87_%D8%A8%D9%87_%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA_%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C_%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%AA "رده:پیوند رده انبار که به صورت محلی تعریف شده است")
- [مقاله‌های با گزیده‌های خراب](/wiki/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%A8 "رده:مقاله‌های با گزیده‌های خراب")

- این صفحه آخرین‌بار در ‏۱۲ اوت ۲۰۲۴ ساعت ‏۲۲:۳۱ ویرایش شده است.
- همهٔ نوشته‌ها تحت [مجوز Creative Commons Attribution/Share-Alike](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ar) در دسترس است؛
برای جزئیات بیشتر [شرایط استفاده](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use) را بخوانید.


ویکی‌پدیا® علامتی تجاری متعلق به سازمان غیرانتفاعی [بنیاد ویکی‌مدیا](//www.wikimediafoundation.org/) است.


- [سیاست حفظ حریم خصوصی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [دربارهٔ ویکی‌پدیا](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87)
- [تکذیب‌نامه‌ها](/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D9%94_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C)
- [آیین‌نامه رفتاری](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [توسعه‌دهندگان](https://www.mediawiki.org/wiki/How_to_contribute/fa?uselang=fa)
- [آمار](https://stats.wikimedia.org/#/fa.wikipedia.org)
- [بیانیهٔ کوکی](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [نمای موبایل](//fa.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)