en en en en en en en en en en en en en en en en en th en en en en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu fr gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu en gu gu gu gu en en en en en en en fr en en
Life of Swami Bhadra - Prarthana Sangh Bhadrashram
પૂજ્ય ભદ્ર સ્વામીજીની જીવન તવારીખ
જન્મ : સંવત ૧૯૫૬ માગશર વદ અમાસ, બ્રાહ્મ મુહૂર્ત – તા. ૧૨ જાન્યુઆરી, ૧૮૯૯
જન્મ સ્થળ : ગણદેવી, જિ. સુરત, ગુજરાત
પિતાજી : મંછારામ ભટ્ટ (વ્યાકરણ જ્યોતિષના પ્રખર વિદ્વાન)
વારસો : છેલ્લી સાત પેઢીમાં બ્રહ્મનિષ્ઠ સન્યાસીઓ
શિક્ષણ : પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ, ગણદેવીમાં
લગ્ન : ૧૧ વર્ષની ઉમરે ઇ.સ.૧૯૧૦માં
1914 : વયના પંદરમાં વર્ષે આણું કરી દેવાયું. મેટ્રિકનો અભ્યાસ પણ નાપાસ થવાના ડરથી અભ્યાસ કરવા ઘર છોડીને નવસારી જઈને રહ્યા.
1915 : મેટ્રિકમાં નાપાસ. પરંતુ મુંબઈની વિક્ટોરિયા કોલેજની ટેકનિકલ પરીક્ષામાં ડીકસ્ટીનશન સાથે પાસ થયા અને એન્જીનીયર કોર્સમાં પ્રવેશ.
- લેખનનો શોખ પ્રાથમિક શાળાથી લાગ્યો અને વિકસતો ગયો. ગુજરાતી ભાષાના પ્રખર વિદ્વાન રમણભાઈ નીલકંઠના તંત્રીપદે પ્રગટથતા પ્રતિષ્ઠિત મુખપત્ર ‘વસંત’માં કોલેજકાળથી તેમના લેખો પ્રગટ થતાં.
- લેખનપ્રીતિને કારણે પત્રકારત્વ તરફનું વલણ
1916 : કોલેજનું વર્ષ પૂરું થાય તે પહેલાં ગાંધીજીની ચળવળ તરફ આકર્ષણ વધ્યું. બાલ્યકાળથી જાહેર આંદોલનો તરફનો ઝોક. યુવાન વયે જ્ઞાતિના યુવકોનું સંગઠન અને યુવક પરિષદનું નિર્માણ. જ્ઞાતિસુધાર પ્રવૃત્તિઓનો આરંભ.
1917 : મુંબઈમાં કોંગ્રેસ સમિતિના મંત્રીપદે. ખાદી ફેરી, કોંગ્રેસ સભ્યોની નોંધણી વગેરે કામગીરી કરી. ગાંધીજી સાથે રહેવાના મનસુબા ઘડ્યા.
1918 : અમદાવાદ ‘ગુજરાતી પંચ’ અને પછી ‘ગ્રામ્ય સ્વરાજ’ અખબારો સાથે જોડાયા. પત્નીની વિનંતીથી અમદાવાદ લઇ આવ્યા.
1920 :પત્નીના સીમંત પ્રસંગે જ્ઞાતિવાળાઓનો વિરોધ. સમગ્ર જ્ઞાતિજનો સામે પક્ષે છતાં એકલપંડે જ્ઞાતિ સામે મેદાને પડ્યા.
- મુંબઈના પ્રસિદ્ધ દૈનિક ‘હિંદુસ્તાન’ના પત્રકાર હોવાને નાતે સ્વરાજ પક્ષના આગેવાન પંડિત મોતીલાલ નહેરુ, દેશબંધુ ચિતરંજનદસ, પંડિત મદનમોહન માલવિયા વિગેરેના સંપર્કમાં આવ્યા.
1922 : ગાંધીજીની અસહકાર ચળવળનો બરડોલીમાં આરંભ. ત્રેવીસમાં વર્ષે દૈનિકના તંત્રી તરીકે જોડાયા.
આજ વર્ષમાં સુરતમાં કોંગ્રેસ દ્વારા સુરત જિલ્લા સમિતિની રચના થઈ. તેના ઉપમંત્રી તરીકેનો હોદ્દો મળ્યો.
પં.જવાહરલાલ નહેરુની યુથલીગ પ્રવૃત્તિમાં પણ અમદાવાદના પ્રતિનિધિ તરીકે વરણી પામ્યા.
જ્ઞાતિનું મુખપત્ર શરૂ કર્યું પરંતુ લાંબો સમય ચાલી ના શક્યું.
‘ના કર’ ની લડત સાથે સરદાર પટેલનો સંપર્ક. ‘ફ્રી પ્રેસ’ તથા ‘બોમ્બે ક્રોનીકલ’ના પત્રકાર પ્રતિનિધિ તરીકે જોડાયા હતા.
‘ના કર’ લડતમાં સરકાર સાથે સમાધાન થતાં પછી સંકેલાઇ.સુરતમાં ‘અસહકાર’ પત્રનો આરંભ. તેમાં જોડાયા.
સત્તાવીસ વર્ષની ઉંમરે સુરતમાં ગણપતિ વિસર્જન સમયે કોમી તંગદિલી સાથે હુલ્લડો થયા. તેમાં ચમત્કારી રીતે બચાવ થયો.
જ્ઞાતિની યુવાન કન્યાના વૃધ્ધ સાથે થતાં લગ્ન અટકાવવા પોતાના પિતાજી સામે જ મોરચો માંડ્યો અને લગ્ન અટક્યા. ગુસ્સે થયેલા પિતાજીએ વડીલોપાર્જિત મિલ્કતમાથી હક છીનવી લીધો.
રાષ્ટ્રીય મહાસભાના લાહોર અધિવેશનમાં ‘રાષ્ટ્ર મુક્તિની’ ઘોષણા સાથે લડતનો આરંભ. લડતને સહયોગ આપવા ‘ગુજરાત’ નામનું દૈનિક શરૂ કર્યું.
ગાંઘીજીએ રાષ્ટ્રીય મહાસભાનું સુકાન હાથમાં લઈ ‘દાંડીકૂચ’ કાર્યક્રમની જાહેરાત પત્રકારના નાતે ‘દાંડીકૂચ’માં જોડાયા પરંતુ ભરૂચમાં પોતે બીમાર પડી જતા કૂચ છોડી દીધી. ફરી સુરતથી જોડાયા અને દાંડી પહોચતા પહેલા ધારાસણા મોરચે સરોજીની નાયડુ સાથે રહ્યા પરંતુ ફરી તબિયત લથડતા ફરી પાછા ફર્યા.
રાષ્ટ્રીય મહાસભાનું અધિવેશન કરાંચી હોવાથી ત્યાના અંગ્રેજી અખબાર ‘સિંધ ઓબ્ઝર્વર’માં જોડાયા. રાષ્ટ્રીય લડત સંદર્ભે તેજીલા બુલેટિનો લખવા છાપવા શરૂ કર્યા.
ગાંધીજી વિશેના તેમના બે પુસ્તકો ‘હિન્દનો હુંકાર’તથા ‘બંડખોર હિન્દ’ પુસ્તકોનું પ્રકાશન કર્યું.
બ્રિટિશ સરકાર વિરોધી પ્રવુતિના કારણે તેમજ કરાંચી મ્યુનિસિપાલિટી પર રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ફરકાવવાની બંડખોર પ્રવુતિને કારણે 6 માસનો જેલવાસ મળ્યો.
કરાંચી જેલમાં તબિયત લથડી. લગભગ મરણાસન્ન સ્થિતિ.
કરાંચી જેલનો વિરલ અનુભવ થયો. જેલમાં એક મધ્યરાત્રે કોટડીમાં અંધકારમાં અતિ તેજસ્વી નીલવર્ણી આભા ધરાવતી શ્રીકુષ્ણની મનોહર મૂર્તિના દર્શન થયા અને પુન: શકિતનો સંચાર થયો.
રાષ્ટ્રીય આંદોલનને એકાએક ગાંઘીજીએ હરિજ્ન ઉદ્ધાર ની પ્રવુતિ તરફ વાળી ,આશ્રમજીવનનો મહિમા કર્યો તેથી ચરખો કાંતવો ,દળવું ,શ્રમકાર્ય વગેરે કામગીરી કરી। પોતાના પત્ની ને પણ એ દિશામાં વાળ્યા.
કરાંચીમાં વિખ્યાત લેખક ક.મા.મુનશીના પ્રમુખપદે ‘ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ’ નું અધિવેશન ગુજરાત બહાર પહેલીવાર કરાંચી મહાગુજરાત સભ્યના નિમંત્રણથી યોજાયું હતું અને તેનું સમગ્ર ઉત્તરદાયિત્વ તેમણે ઉપાડયું હતું. 1926-30 તેમના જીવનનો વૈચારિક પરિવર્તનનો તબક્કો હતો.
જાહેર જીવનમાં લગભગ વીસમી સદીના ત્રીજા દાયકાથી (1930) જે જોવા મળતું હતું. તેમાં કૃત્રિમતા પ્રવેશી છે, ભારતીય વિચારો પર વિદેશી લોકોના પરાભવને કારણે જીવનમાં વિકાર પેસતો દેખાયો. તેથી વિચારોમાં ત્વરિત પરિવર્તન આવવા લાગ્યું. રાજકારણમાંથી રસ ઉડવા લાગ્યો.
રાષ્ટ્રીય મહાસભાની ધારાસભાની ચૂંટણીમાં સિધ્ધાંતોની બાંધછોડ કરવી પડી. મૂડીવાદીઓ કોમવાદીઓની પસંદગી કરવી પડી. આંતરિક અહમ ભાવોએ ઐક્યને છિન્નભિન્ન કરી નાખ્યું.
પત્રકાર તરીકે પ્રજાહિતનો વિચાર કરીને તેમના સ્પષ્ટ મંતવ્યોથી આગેવાનોને દહેશત લાગી.
પત્રકાર તરીકે સ્વામીજીના વિચારોની પંડિત નહેરુએ પ્રશંસા કરી. પરંતુ તેમને તેનો આનંદ ન હતો.
મન આધ્યાત્મિક વલણ અને વિચારો તરફ ખેંચવા લાગ્યું. રાજકારણમાંથી લગભગ મન ઊઠી ગયું હતું.
મનોમંથન તીવ્ર થતાં ગાંધીજી સાથે મુલાકાત અને આધ્યાત્મિક ભૂમિકા પર અડગ રહેવાનો આગ્રહ દ્રઢ થયો.
હિંદના ભાગલા-કોમવાદ-રમખાણો અને હિજરતને કારણે લગભગ માનસિક રીતે પડી ભાંગવાની સ્થિતિ.
સ્વસ્થતા મેળવવા અરવિંદ આશ્રમની મુલાકાત લીધી. માતાજીના વરદ હસ્તનો સ્પર્શ થતાં દિવ્યશક્તિનો સંચાર થયો.
મલબાર કાલિકટમાં પૂ. રામદાસ સ્વામીની મુલાકાત થઈ. તેમના પુસ્તક ‘ઈશ્વરની શોધમાં’ તથા તેમના પ્રસન્ન-ઓજસપૂર્ણ વ્યક્તિત્વથી પ્રભાવિત થયા. ટેકરી પરની ગુફામાં નિયમિત ધ્યાન. તે દરમ્યાન એક પ્રભાતે ધ્યાનસ્થ અવસ્થામાં ‘શાંતિ શાંતિ’ એવી દિવ્ય વાણી આકાશમાંથી સંભળાઈ.
દક્ષિણ ભારતના સમગ્ર તીર્થોની યાત્રા.
‘એકાંત સાધના’ માટે મનની વ્યાકુળતા.
પૂ. રમણ મહર્ષિને મળવા પત્રલેખન. પત્ર પ્રાપ્ત થતાં દિવ્ય તેજનો આભાસ. તિરુવનમલ્લૈ જવાનો નિર્ણય. મહામુશ્કેલ યાત્રાને અંતે દર્શન પ્રાપ્તિ
પૂ. રમણ મહર્ષિના દર્શનથી દિવ્યપ્રભાના અનુભવ સાથે અનંતમાં ડૂબકી માર્યાનો અનુભવ થયો.
પુન: અરવિંદ આશ્રમની તીર્થયાત્રાએ. શ્રી અરવિંદનાં દર્શનથી આંતર્ધ્યાનનો અભ્યાસ કરવાની દ્રઢ ભાવના જાગૃત થઈ.
પાછા ફરતાં માયસોર રેલ્વે સ્ટેશને સ્વામી શિવાનંદજીના લખેલા પુસ્તકને નિહાળતા અને ખરીદીને વાંચતાં સ્વામીજીના અક્ષર વ્યક્તિત્વનો પરિચય . તેમાના “Come I Shall Show You The Path” – વાક્ય વાંચતાં પ્રબળ આકર્ષણ.
માયસોરથી વારાણસી કાશી વિશ્વનાથના દર્શન કરી બારોબાર ઋષિકેશ સ્વામી શિવાનંદજીને મળવા ચાલ્યા ગયા.
સ્વામીજીના દર્શન. સંસ્થાના મુખપત્ર ‘ડિવાઇન લાઇફ’ ના સંપાદન માટે દરખાસ્ત.
સ્વામીજી સમક્ષ સન્યાસ લેવાની ઇચ્છા પ્રગટ કરી.
સ્વામીજીનો ઉત્તર : ‘તું સન્યાસ લેવાને પાત્ર છે. તારે સન્યાસ લેવો જોઈએ’
‘ગુરુ પૂર્ણિમાએ પાછો આવીશ.’ – વાયદા સાથે પ્રયાણ
વતન પાછા ફરી એકાંત સાધના માટે ઘરબાર છોડી દીધા. એંધાળ (જી. વલસાડ)ના શ્રી દાજીભાઇ રુદરજી દેસાઇની જગ્યામાં કુટીર નિવાસ.
એક વર્ષ બાદ પિતાજીના દેહાંત પછી હિમાલયની યાત્રા કરતાં ગુરુપૂર્ણિમા અવસરે શિવાનંદ આશ્રમ પહોચ્યા.
પુન: વતન પહોચ્યા. દરમ્યાન સ્વામી શિવાનંદજીના ભારત પ્રવાસની જાહેરાત. તેમાથી ગુજરાત બાકાત હતું. ગુજરાતનાં ભક્તજનો તરફથી મુંબઈ રોકાણ દરમ્યાન ગુજરાત આવવા આગ્રહભર્યું નિમંત્રણ પાઠવતા તેનો સ્વીકાર થયો.
સ્વામી શિવાનંદજીના આગમન પૂર્વે ત્રણ પુસ્તકો તાત્કાલિક તૈયાર કરી પ્રકાશન કર્યું. ‘મહાત્મા શિવાનંદ’, ‘જપયોગ’, અને ‘પ્રાર્થના-વ્રત’
પૂ. સ્વામીજીએ અમલસાડ સ્ટેશને દસેક હજારની મેદની સમક્ષ જાહેર ધાર્મિક પ્રવચન- દર્શન આપ્યા.
સન્યાસ દીક્ષા સાથે પ્રાર્થના અને પ્રાર્થનસંઘની પ્રવૃત્તિઓ
સ્વામીજીની ગુજરાત યાત્રાના એક માસ બાદ ભારતીય ઈતિહાસમાં દુખદ બનાવ. મહાત્મા ગાંધીજીની હિંસાનો બન્યો.
શ્રધ્ધાંજલિ આપવા સભા મળેલી. ગણદેવીના ગ્રામલોકો સમક્ષ “ગાંધીજી તો પ્રાર્થના મુર્તિ હતા. લોકો પ્રાર્થના કરતાં થાય એજ સર્વોત્તમ સ્મારક” – એવા શબ્દોને લોકોએ શ્રદ્ધાપૂર્વક વધાવી લીધા.
સર્વને પ્રાર્થના તરફ દોરવા નિવૃત્તિમાથી બહાર આવીને પ્રાર્થના આંદોલન માટે પ્રવૃત્ત થવાનો લોકાગ્રહ.
પ્રાર્થના આંદોલનનો આરંભ. પ્રાર્થનાસંઘનું સંકલ્પ બીજ વવાયું.
છ એક માસ ગણદેવીમાં પોતાની જમીન પર આશ્રમ બાંધીને ‘પ્રાર્થના વ્રત’ અને ‘સેવકાર્ય’નો આરંભ. પત્ની પણ સહધર્મચારિણી બની રહ્યા.
અચાનક પત્નીનો સ્વર્ગવાસ. અપાર વ્યથાનો અનુભવ.
હિમાલય જવાની અનુકૂળતા થતાં તુરત જ ઋષિકેશ આશ્રમ માટે પ્રયાણ
પૂ. શિવાનંદજીએ સન્યાસ માટે તૈયાર કર્યા.
સન્યાસીના કપડાં પહેરી અહંભાવ ન આવે તેથી શ્વેત વસ્ત્રો ધારણ કરવાની યાચના સાથે દીક્ષા ગ્રહણ કરી.
સન્યાસ ધારણ વિધિમાં દિવ્ય તત્વની ઝાંખી થઈ.
પૂ. શિવાનંદજીએ વિદ્વત–દીક્ષા આપીને ‘સ્વામી શ્રી ભદ્ર’ એવું નામ આપ્યું.
ગુજરાતમાં આધ્યાત્મિક જાગૃતિ સાથે પ્રાર્થના આંદોલન માટે પૂ. સ્વામીજીની અનુમતિ લઈને દક્ષિણ ગુજરાતના પુરાણ પ્રસિધ્ધ તીર્થધામ શુકલેશ્વર મહાદેવમાં આશ્રય લઈ ‘પ્રાર્થના આંદોલન’નો આરંભ.
‘પ્રાર્થના’ માસિક, પ્રાર્થના વ્રત પત્રિકાઓ, આધ્યાત્મિક યોગ પ્રશિક્ષણનો આરંભ. ‘સાધના સત્રનું’ આયોજન.
એક વર્ષ બાદ સાધકો-જિજ્ઞાસુઓના આગ્રહથી સુવિધાપૂર્ણ કેન્દ્રસ્થાનની જરૂરિયાત લાગતાં, સુરતના પ્રાર્થનાપ્રેમી આત્માઓ શ્રી દયાળજી જીવણજી દેસાઇ, શ્રી જીવણજી દુર્લભભાઈ દેસાઇ તથા શ્રી બલ્લુભાઇ ગાંડાભાઈ નાયકના પ્રયત્નોથી સુરત. ઉમરા મુકામે સોમનાથ મહાદેવના મંદિરમાં નિવાસ કરી ‘પ્રાર્થના કેન્દ્ર’ સુરતમાં શરૂ થયું. 1958 થી હાલના સ્થળે ગુજરાત સરકારે જમીન ફાળવતાં ‘પ્રાર્થનાસંઘ’નો આરંભ થયો.
•   1963 – ‘આત્મકથા કે યોગમાયા?’ પુસ્તકનું પ્રકાશન
યોગ વિદ્યાપીઠનો શિલાન્યાસ સયાજીરાવ ગાયકવાડના શુભ હસ્તે થયો.
૨૮મી માર્ચ, ૧૯૮૧માં સ્વામીજીનું નિધન થયું.
Life of Swami Bhadra
Bhadra Ashram, Behind Government Quarters, Near New Court, Athwalines, Surat-395001, Gujarat, India.
:  +91 261 2650808      :  +91 9909647453      :  +91 9106928603
For more details, Send us an email : prarthanasangh@gmail.com
Copyrights © Prarthana Sangh Bhadrashram | Powered by : Adaptable Services