gu en gu gu en en gu gu ca gu en gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu lt ca en en en ne en en en gu gu en en en fa en en en en en en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu zh en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en es ca en it it en id es en eo en et en da en pt kn sw gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en
પત્ર (૧૦) પ્રીતિ સેનગુપ્તા : શબ્દોની મોહિની – માતૃભાષા
ગુજરાતી ભાષા સક્ષમ છે, એને અન્યભાષી શબ્દો વાપરીને અભડાવવાની શી જરુર ?
by admin • July 10, 2018 • 0 Comments
અગાઉના પત્રમાં  એક અક્ષરવાળા શબ્દનો ઉલ્લેખ થયો હતો. તેના સંદર્ભમાં કહું તો, ભાષામાં સૌથી પહેલાં તો અક્ષર હોય. એવા બે કે વધારે અક્ષર અમુક નિયત રીતે અડોઅડ આવે એટલે શબ્દ બને. આમ તો એમ જ લાગે કે બે કે વધારે અક્ષરોથી બનેલા શબ્દોમાંથી જ કોઈ પણ અર્થ નીકળતા હોય છે. પરંતુ કેટલાક એવા અક્ષર પણ છે, જે એક એકનો પણ કશો અર્થ થતો હોય -જેમકે સંસ્કૃતમાં ‘ન’ (ના), ‘ચ’ (તથા); હિન્દીમાં ‘વ’ (અથવા); ગુજરાતીમાં ‘ય’ (પણ), અને જેમ ગુજરાતીમાં ‘જ’ તેમ બંગાળીમાં ‘ઈ’ (ભાર દર્શાવતા અક્ષર) ઇત્યાદિ.
જો અર્થ છે જ, તો પછી આ એકલવાયા અક્ષરો શબ્દ જ બન્યા ને? આવો વિચાર કરીએ કે તરત વિસ્મય પણ થાય, અરે હા, આ વાત તો સાચી, ને કેવી નવાઈની પણ છે, નહીં?
શબ્દો મને બધી રીતે આકર્ષક લાગે છે – દેખાવમાં, સાંભળવામાં, બોલવામાં. પહેલાં તો કોઈ પણ ભાષા જોઉં એટલે જાણે જોયા જ કરું. આ એનું દૃશ્ય રૂપ. એને સાંભળું એટલે એના લય ને ધ્વનિમાં મન પરોવાય. આ એનું શ્રાવ્ય રૂપ. એ પછી એને બોલવા જાઉં, અને એની સમગ્રતાને અનુભવું. આ એનું ઉચ્ચારિત રૂપ.
જ્યારે આટલો સ્વરૂપવાન હોય છે શબ્દ, ત્યારે એનો ઊંડો મોહ લાગી જઈ શકે છે. પછી એની મોહિની, સુંદર શબ્દોથી બનતી ભાષા કોઈ વિશિષ્ટ પ્રકારના જાદુ જેવી જ છે. દેખાવમાં મુગ્ધકર ભાષા અરબી છે, હિબ્રુ છે. એમ તો રશિયા-મૉન્ગૉલિયાની સિરિલિક લિપિ પણ ખરી. કળાત્મક ને ચિત્રાત્મક લાગે. હજારો વર્ષ પહેલાંના જમાનામાં તો ખરેખર ચિત્રાકૃતિ દ્વારા જ શબ્દ બનતા હતા. હજી દુનિયામાં ક્યાંક ક્યાંક પ્રાચીન ગુફાના પથ્થરો પર આવી ચિત્ર-ભાષા મોજુદ રહેલી જોવા મળે છે.સાંભળવામાં તો જાણે લગભગ કોઈ પણ ભાષા કર્ણપ્રિય લાગે. તે એના પોતાના આગવા લય અને ધ્વનિને કારણે. દુનિયાની ઘણી ભાષાઓ સાંભળવા મળી છે. ઈંગ્લંડ અને ઑસ્ટ્રલિયા જેવા દેશોની ભાષા ઈંગ્લિશ ખરી, પણ એની હલક બહુ રુચિર લાગે છે. તો પશ્ચિમ આફ્રિકાના અમુક દેશોના આદીવાસીઓની ભાષામાં જીભ અને હોઠથી ઉદ્ભવતા પટાક-પટાક ધ્વનિ જ હોય છે.
એના શબ્દોના ઉચ્ચારોની હલકને માટે થઈને બે ભાષા મારી સૌથી વધારે પ્રિય છે – બંગાળી અને સ્પૅનિશ. બંને સાવ જુદા જ મૂળની છે, ને એમના શબ્દોના ઉચ્ચારોના નિયમો જુદા જ છે, પણ પરિણામ જાણે સરખું આવે છે -ખૂબ સંગીતમય! અમુક શબ્દો એવા હોય છે કે જેમને બોલવામાં વધારે ક્ષણો આપવી પડે. ધારો કે, ‘આનંદ સાથે’ જેવા શબ્દો બંગાળીમાં બોલવા હોય તો ‘આનંદ સહ’ બોલવું પડે. અરે, પણ એનો ઉચ્ચાર ‘આનૉન્દૉ શૉહૉ’ કરવો પડે. ખરેખર જ વધારે આનંદ અનુભવાય.
સ્પૅનિશમાં એકાદ દાખલો જોઈએ તો ‘ઇન્વિટેશન’ જેવા શબ્દનો ઉચ્ચાર ‘ઇન્વિતાસિયોં’ થઈ જાય છે. આ ભાષા ધ્વનિ-નિર્ભર છે, ને લેખિત શબ્દ અંગ્રેજી પ્રમાણેનો લાગે ત્યારે પણ ઉચ્ચાર લાક્ષણિક હોય છે.
આ બે ભાષાઓના શબ્દો બોલીએ ને જાણે મોઢું ભરાઈ જાય, જાણે હોઠ પર શબ્દોના સ્વરૂપનો સ્પર્શ થઈ જાય! શબ્દ પ્રત્યેનું સંવેદન ઉત્કટ હોય ત્યારે શબ્દો પણ ચિત્ર, શિલ્પ, નૃત્ય જેવી સ્પર્શગત, બહુપરિમાણી, દૃશ્ય-શ્રાવ્ય કળાઓના જેવા બની જતા અનુભવાય છે.
તો આજે, અહીં જ અટકું.
Click to share on Twitter (Opens in new window)
Click to share on Facebook (Opens in new window)
Click to share on Google+ (Opens in new window)
← પત્ર (૯) જુગલકિશોર : શિલ્પ એટલે થીજેલું નૃત્ય અને –
મારી કોમેન્ટીકાઓ : (૧) ‘મૌન’ →
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
(મંદ પવનની લહેરોથી મન પ્રસન્નતા અનુભવતો)
“લાવ વીરા તવ હાથ,
કરું હું રક્ષાબંધન !”
મેં ત્યાં હાથ જરી લંબાવી,
રાખી બ્હેન કને બંધાવી.
“બોલ બ્હેન શું આપું,
નયનમાં એ જ અમી છલકાટ,
અધર પર એ જ મધુર મલકાટ…
તા. ૨૨ – ૦૮ – ’૬૪.
જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
સંસ્થા : વીચારોની પ્રયોગશાળા (૨)
સંસ્થા : વીચારોની પ્રયોગશાળા
નેટજગતના મારા પ્રિય કવિ હેમંત પુણેકરને શયદા એવોર્ડ !!
મારી કોમેન્ટીકાઓ (૨) એક નાનકડો વીચારસ્ફુલ્લીંગ ક્યાં પહોંચ્યો !!
“અમારી લોકભારતી” : નજરે જુઓ ને સાંભળો…
મારી કોમેન્ટીકાઓ : (૧) ‘મૌન’
પત્ર (૧૦) પ્રીતિ સેનગુપ્તા : શબ્દોની મોહિની
પત્ર (૯) જુગલકિશોર : શિલ્પ એટલે થીજેલું નૃત્ય અને –
admin on જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
Vinod Patel on જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
jugal kishor on જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
vimala on જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
સુરેશ જાની on નેટજગતના મારા પ્રિય કવિ હેમંત પુણેકરને શયદા એવોર્ડ !!
Hemant Punekar on નેટજગતના મારા પ્રિય કવિ હેમંત પુણેકરને શયદા એવોર્ડ !!
જાદવજી કાનજી વોરા on વિવેક ટેલરની એક કવિતા અંગે દેવિકા ધ્રુવ
admin on પત્ર (૧) : પતરાળીએ પીરસ્યાં પકવાન !
Copyright © 2018 માતૃભાષા. All Rights Reserved. The Magazine Basic Theme by bavotasan.com.