gu en it en en en en en en en en en en en it hu la en en gu en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu en en en en en en en en en ne en en gu en gu gu en gu en gu en gu en en en en fa en en en en en en en gu gu gu gu gu en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en az gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en es en fa es en en en en en
June 14, 2018 jainopediyaLeave a Comment on અંતરની ગણતરી
જૈન શાસ્ત્રોમાં જેમ કાળ માપવા માટે સૂક્ષ્મ ગણતરીઓ આપવામાં આવી છે તેમ ક્ષેત્રનું અંતર માપવા માટે પણ અત્યંત સૂક્ષ્મથી માંડીને અત્યંત વિરાટ કદની ગણતરીઓ આપવામાં આવી છે. જે રીતે કાળની ગણતરીનો નાનામાં નાનો એકમ “સમય” છે, તેવી જ રીતે ક્ષેત્રનું કદ માપવા માટેનો સૌથી નાનો એકમ “પરમાણું” છે. આજના વિજ્ઞાને પદાર્થના સૌથી નાના એકમને પરમાણું કહ્યો છે. આ પરમાણુંમાં પણ ઈલેક્ટ્રોન, પ્રોટોન, ન્યુટ્રોન વગેરે કણો હોય છે. એટલે સાબિત થાય છે કે વિજ્ઞાની વ્યાખ્યા મુજબના પરમાણુંના પણ બે ભાગ કરી શકાય છે. જૈન શાસ્ત્રો મુજબનો પરમાણું એટલો સૂક્ષ્મ છે કે તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી પણ તેના બે ટુકડા કરી શકાતા નથી. આ પરમાણુંથી અંગુલની ગણતરી નીચે મુજબ છે.
અનંતા પરમાણુઓ =૧ ઉત્શ્લક્ષ્ણ શ્લક્ષિણકા
૮ ઉત્શ્લક્ષ્ણ શ્લક્ષિણકા =૧ શ્લક્ષ્ણ શ્લક્ષિણકા
૮ શ્લક્ષ્ણ શ્લક્ષિણકા =૧ ઊર્ધ્વરેણુ
૮ રથરેણુ =૧ કુરુક્ષેત્ર યુગલિકના માથાનો વાળ
૮ કુરુક્ષેત્ર યુગલિકના માથાનો વાળ =૧ હરિવર્ષ-રમ્યક ક્ષેત્ર યુગલિકના માથાનો વાળ
૮ હરિવર્ષ-રમ્યક ક્ષેત્ર યુગલિકના માથાનો વાળ =૧ હિમવંત-હિરણ્યવંત ક્ષેત્ર યુગલિકના માથાનો વાળ
૮ હિમવંત-હિરણ્યવંત ક્ષેત્ર યુગલિકના માથાનો વાળ =૧ મહાવિદેહ ક્ષેત્ર મનુષ્યના માથાનો વાળ
૮ મહાવિદેહ ક્ષેત્ર મનુષ્યના માથાનો વાળ =૧ ભરત-ઐરાવત ક્ષેત્ર મનુષ્યના માથનો વાળ
૮ ભરત-ઐરાવત ક્ષેત્ર મનુષ્યના માથનો વાળ =૧ લીખ
૮ લીખ =૧ જૂ
૮ જૂ =યવનો મધ્ય ભાગ
૮ યવના મધ્ય ભાગ =૧ ઉત્સેઘ અંગુલ
એક ઉત્સેઘ અંગુલથી ૪૦૦ ગણો લાંબો અને અઢી ગણો જાડો એક પ્રમાણ અંગુલ થાય. જૈન ધર્મના પ્રથમ તીર્થંકર શ્રી ઋષભદેવ ભગવાનના એક આંગળનું માપ એક પ્રમાણ અંગુલ તરીકે ગણાય છે. જીવોના શરીરનું માપ લેવા માટે ઉત્સેઘ અંગુલના માપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. શ્રી ઋષભદેવ ભગવાન ૫૦૦ ધનુષ ઊંચા હતા, તેનો અર્થ એવો થાય ક તે ઉત્સેઘ અંગુલના માપથી ૫૦૦ ધનુષ ઊંચા હતા.
૨૪ આંગળ =૧ હાથ
૪ હાથ =૧ ધનુષ
૨,૦૦૦ ધનુષ =૧ ગાઉ
૪ ગાઉ =૧ યોજન
૪ ગાઉ પ્રમાણઅંગુલ =૪૦૦ ગાઉ ઉત્સેઘાંગુલ =૪ x ૪૦૦ =૧૬૦૦ ગાઉ
૧ ગાઉ =૨| માઈલ
૨| માઈલ x ૧,૬૦૦ =૩,૬૦૦ માઈલ
માટે ૧ યોજન =૩,૬૦૦ માઈલ વર્તમાન કાળે
આ પ્રમાણે ગણતરી કરતાં ૧ યોજન=(૨૪ x ૪ x ૨,૦૦૦ x ૪) ૭,૬૮,૦૦૦ આંગળ થાય છે. જૈન શાસ્ત્રોના મત મુજબ, “દરેક મનુષ્યના આંગળની જેટલી જાડાઈ હોય છે, તેના કરતાં ૧૦૮ ગણી તેની ઉંચાઈ હોય છે”. બીજા શબ્દોમાં આંગળાની જાડાઈ કરતાં શરીરની ઉંચાઈ ૧૦૮ ગણી હોય છે. દરેક કાળમાં મનુષ્યોની ઉંચાઈમાં વધ-ઘટ થાય છે, માટે તેના આંગળાની જાડાઈમાં પણ ફેરફાર થાય છે. કોઈ પણ વ્યક્તિના આંગળાની જાડાઈને “આત્મ આંગુલ” તરીકે ઓળખાય છે. આત્મ આંગુલનું માપ પ્રદેશે-પ્રદેશે અને કાળે-કાળે બદલાય છે. આ કારણે તેનો ઉપયોગ લંબાઈ કે અંતરને માપવાના એકમ તરીકે થઈ શકતો નથી. શ્રી ઋષભદેવ ભગવાનના આંગળનું જે માપ હતું તે માપનું પ્રમાણ અંગુલ ગણાય છે. શ્રી ઋષભદેવ ભગવાનની ઉંચાઈ ઉત્સેઘ અંગુલ મુજબ ૫૦૦ ધનુષનિ અથવા ૪૮,૦૦૦ ઉત્સેઘ અંગુલની હતી.
શ્રી ઋષભદેવ ભગવાન તીર્થંકર હોવાથી વિશિષ્ટ વ્યક્તિ તરીકે તેમની ઉંચાઈ ૧૨૦ આત્મ અંગુલ જેટલી હતી. આપણે જોયું કે શ્રી ઋષભદેવ ભગવાનની ઉંચાઈ પ્રમાણ અંગુલ પણ ગણાય છે.  આ કારણે એમ કહી શકાય કે તેઓ પ્રમાણ અંગુલના માપથી પણ ૧૨૦ આંગળ ઊંચા હતા. અગાઉ અપને જોયું કે ઉત્સેઘ અંગુલના માપ મુજબ તેઓ ૪૮,૦૦૦ આંગળ અથવા તો ૫૦૦ ધનુષ જેટલા ઊંચા હતા. આ સમીકરણ ઉપરથી ખ્યાલ આવે છે કે ૧ પ્રમાણ અંગુલ=૪૦૦ ઉત્સેઘ અંગુલ થાય છે, અથવા તો પ્રમાણ અંગુલના એક યોજન=ઉત્સેઘ અંગુલના ૪૦૦ યોજન થાય છે. વર્તમાન કાળમાં વિવિધ અંતરો માપવા માટે આપણે જે યોજનનો ઉપયોગ કરીએ છીએ તે ઉત્સેઘ અંગુલ મુજબનો જ યોજન છે.
Click to share on Twitter (Opens in new window)
Click to share on Facebook (Opens in new window)
Click to share on Google+ (Opens in new window)
Click to share on LinkedIn (Opens in new window)
Click to share on WhatsApp (Opens in new window)
Click to share on Skype (Opens in new window)
Click to email this to a friend (Opens in new window)
Click to print (Opens in new window)
અવસર્પિણી કાળના છઠ્ઠા આરામાં થતી ૧૧ પ્રકારના મેઘની વૃષ્ટિ
એક યોજન બરોબર કેટલા માઈલ ?
June 19, 2018 jainopediya
June 15, 2018June 15, 2018 jainopediya
June 11, 2018July 2, 2018 jainopediya
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
તીર્થંકર પ્રભુ ના નામ પાછળનું રહસ્ય
Jain Food Recipe (5)
Jain Food Recipe (5)
Jain Article Jain Food Recipe Jain Question-Answer Jain Ringtone Jain Stories અંતરની ગણતરી અધો લોક અયોધ્યા અયોધ્યા અને અષ્ટાપદ અષ્ટાપદ-તીર્થ આગમોનું વર્ગીકરણ કમલસેન કર્મના કાઠીયા કુલકર છઠ્ઠા આરાનું ભયંકર વર્ણન છઠ્ઠા આરામાં થતી ૧૧ પ્રકારના મેઘની વૃષ્ટિ જંબૂદ્વીપ જંબૂદ્વીપ ની સરહદ જંબૂદ્વીપમાં સમુદ્ર જૈન રામાયણ નવકારવાળી ગણવાનું ફળ નારક નેમિનાથ સ્વામીજીની જીવિત પ્રતિમા પચ્ચક્ખાણનું ફળ પૌષધનું ફળ પ્રતિક્રમણનું ફળ પ્રતિમા દર્શન પ્રાયશ્ચિત ભાવ શ્રાવક ના ૬ લક્ષણ મોક્ષમાર્ગનો પ્રારંભ યતિધર્મ વર્ષિદાન વિપુલ અને વિજન વિમલશા શ્રાવક ના ૧૨ વ્રત શ્રાવક ના ૨૧ ગુણ શ્રાવક ના ૬ કર્તવ્ય સવા – સોમાની ટૂંક સાગરોપમ તથા પલ્યોપમ સામાયિકનું ફળ સિદ્ધશિલા ૧૦ પ્રકારનાં કલ્પવૃક્ષો ૨૨ પરિસહ ૩૪ અતિશય ૬૩ શલાકા પુરુષ
તીર્થંકર પ્રભુ ના નામ પાછળનું રહસ્ય
Jainopediya | Theme: News Portal by Mystery Themes.
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.