gu en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en gu gu en en en en fa en en en en en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en pl en en en en fr en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr en gu en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en
કહેવાનું ઘણું હો ને કશું યાદ ના આવે – Saurabh Shah Online
The Official Web Presence of Writer Saurabh Shah
by વિનય ખત્રી • September 8, 2017 • 0 Comments
સ્મૃતિઓ સતાવતી હોય, અકળાવતી હોય ક્યારેક ત્યારે વિચારવું જોઈએ કે જ્યારે કશું યાદ નહીં રહે કે પછી સિલેક્ટિવલી યાદ રહેશે ત્યારે તમારી શું હાલત હશે. અલ્ઝાઈમર્સ પાછલી અવસ્થાનો રોગ છે જેનો કોઈ ઈલાજ નથી. ડિમેન્શ્યિા એટલે સ્મૃતિભ્રંશ. ઉંમર વધતી જાય એની સાથે યાદદાસ્ત ઘટતી જાય એવું બધાની સાથે નથી બનતું. કેટલાય લોકોની ૮૦ કે ૯૦ કે ૯૦ પ્લસની ઉંમરે પણ સ્મૃતિ ટકોરાબંધ હોય છે. પણ કેટલાકની નથી હોતી. ફ્રેન્ચ લેખક ફ્લોરિયન ઝેલરની ઉંમર હજુ ચાળીસની પણ નથી. આડત્રીસ. અને પાંચ વર્ષ પહેલાં, ૩૩ વર્ષે, એમણે એક નાટક લખ્યું જેને ફ્રેન્ચ ભાષામાંથી અંગ્રેજીમાં ઉતાર્યું ક્રિસ્ટોફર હૅમ્પટને. લંડનમાં વેસ્ટ એન્ડ પર અને ન્યૂ યોર્કમાં બ્રોડવે પર ભજવાયું ‘ધ ફાધર’ના નામે. ઓરિજિનલ ફ્રેન્ચ પેરિસમાં ભજવાયું ‘લ પેર’ના નામે. આન્દ્રે નામનો સિક્સ્ટી પ્લસનો હીરો પોતાના ડિમેન્શ્યા સાથે કેવી રીતે ડીલ કરે છે એવી એની થીમ છે. લેખક એને ‘ટ્રેજિક ફાર્સ’ કહે છે. આન્દ્રેને તો કદાચ કોઈ ફરક પડતો નથી. સ્મૃતિભ્રંશના રોગીઓને ખબર જ નથી હોતી કે પોતાની આ મનોસ્થિતિ છે, પણ આન્દ્રેની દીકરી, એનો જમાઈ અને આન્દ્રેની દેખભાળ રાખનારી કેરટેકર ક્યારેક પરેશાન છે આન્દ્રેથી તો ક્યારેક એ સૌને સહાનુભૂતિ છે એના માટે.
અલ્ઝાઈમર્સ પર નિકોલસ સ્પાર્ક્સે નાઈન્ટિઝમાં એક નવલકથા લખી. ‘ધ નોટબુક’ બેસ્ટસેલર બની. આ કૉલમમાં એના વિશે વિગતે લખાઈ ગયું. એમાં એક એવા કપલની લવ સ્ટોરી છે જે ભરયુવાનીમાં પ્રેમમાં પડે છે, દાયકાઓ સુધી સાથે રહે છે અને જીવનની ઉત્તરાવસ્થામાં હીરોઈન ઍલી ભૂલી જાય છે કે પોતે કોણ છે, નૉઆ કોણ છે. બ્યૂટિફુલ લવસ્ટોરી. એના પરથી અજય દેવગન-કાજોલને લઈને એક કચરો હિન્દી ફિલ્મ પણ બની. પણ આ જ થીમને જુદી રીતે ટ્રીટ કરતી ફારૂખ શેખની ફિલ્મ ‘લિસન અમાયા’ બહુ ઓછા લોકોએ જોઈ, જે ખરેખર સારી બની હતી.
સ્મૃતિ અને વિસ્મૃતિ વરદાન પણ, શાપ પણ છે. ધાર્યું ભૂલી શકાતું હોય તો આશીર્વાદ, ધાર્યું યાદ રાખી શકાતું ન હોય તો શાપ. મૂળ ફ્રેન્ચ નાટક ‘ધ ફાધર’ નસિરુદ્દીન શાહ મુંબઈમાં ભજવવાના છે એ જાણીને શોના મહિના પહેલાં ફર્સ્ટ ડેની ટિકિટ બુક કરાવી લીધા પછી પહેલું કામ કર્યું ‘ધ ફાધર’ની સ્ક્રિપ્ટ વાંચવાનું. (નાટક અંગ્રેજીમાં હતું, એટલે શું બોલાય છે તે પહેલેથી સમજીને ગયા હોઈએ તો સારું.) બુક ઈમ્પોર્ટ કરતાં વાર લાગે એવું હતું એટલે ‘ક્ધિડલ’ પર ખરીદી લીધી. વાંચતાંવેંત થયું કે નાટક આને કહેવાય. ના, આમાં ક્યાંય ટિપિકલ ગુજરાતી નાટક જેવી સેન્ટિમેન્ટલ સિચ્યુએશનો નથી કે નથી લાગણીવેડા વ્યક્ત કરતા સંવાદો જેમાં ઊંડાણ નહીવત્ પણ શબ્દરમત ઠાંસીઠાંસીને હોય. ગુજરાતી પ્રેક્ષકો આવા હાઈ પીચ પર ફટાકડાની લૂમ ફૂટતી હોય એવી ઝડપે બોલાતા સંવાદોને ‘ચોટદાર’ માને છે અને તાળીઓના ગડગડાટથી વધાવે પણ છે. વેલ, જેવી જેની સમજ.
‘ધ ફાધર’ એક એવું પ્લે છે જેને ગુજરાતી સંસ્થાઓ અને મંડળો લાકડીથી પણ ન અડે. અને આ બાજુ નસિરુદ્દીન શાહ સળંગ ત્રીસ દિવસ માટે રોજ એક પબ્લિક શો કરી રહ્યા છે. મહિના પછી ફરીવાર સળંગ પચ્ચીસ પબ્લિક શો કરશે. જેમને આવવું હોય તે આવે, અમે તો આ બેઠા રોજ સાંજે ૭ વાગ્યે મેકઅપ, કોશ્ચ્યુમ સાથે તૈયાર.
અને અમે ગયા તાતા એનસીપીએમાં. ભારતના ઉદ્યોગપતિઓ અબજો રૂપિયા કમાઈને દેશના કલ્ચર માટે, દેશની સંસ્કૃતિ અને દેશના સંસ્કાર માટે શું કરી શકે તે તાતાએ પુરવાર કરી બતાવ્યું. મુંબઈમાં નૅશનલ સેન્ટર ફોર પરફોર્મિંગ આર્ટ્સનું ભવ્ય સંકુલ ઊભું કરીને ત્યાં અડધોએક ડઝન (ટુ બી એક્ઝેટ પાંચ) થિયેટરો બાંધ્યાં. આજથી ૩૦ વર્ષ પહેલાં જેઆરડી તાતા અને ડૉ. જમશેદજી ભાભાનું એ સપનું સાકાર થયું અને મુંબઈના નાટ્યજગતની સિકલ જ સાવ બદલાઈ ગઈ. આ સંકુલમાં ઝુબીન મહેતા પણ પરફોર્મ કરે અને નાટ્યક્ષેત્રે સ્ટ્રગલ ફેંકતી ભારતીય ભાષાઓની તેજસ્વી તારલાઓથી મઢેલી ટુકડીઓ પણ અહીં આવીને પોતાની કળા લોકો સુધી પહોંચાડે. એનસીપીએના દુર્લભ આર્કાઈવ્ઝમાં પંડિત ભીમસેન જોષીથી માંડીને યુ નેમ ઈટ-એકએક ધરુંધર શાસ્ત્રીય સંગીતના ગાયકો, વાદ્યકારોનું કલાકોનું રેકોર્ડિંગ સચવાયેલું છે જે એક જમાનામાં ત્યાં જઈને, થોડી વિધિઓમાંથી પસાર થયા બાદ કોઈને પણ સાંભળવા મળતું. હવે તો આમાંનું ઘણું બધું રેકોર્ડિંગ સીડી પર ઉપલબ્ધ છે, ઘરની નિરાંતમાં માણવા માટે.
નરિમાન પોઈન્ટના છેક છેવાડે આવેલા આ ભવ્ય સંકુલનું એક થિયેટર જેનું નામ જ ‘એક્સપરિમેન્ટલ’, જેમાં ૩૦૦ જેટલી બેઠકો જેને તમે (એટલે કે શો કરનાર) તમારી અનુકૂળતા મુજબ ગોઠવી શકો. નૉર્મલી સ્ટેજની સામે બધી બેઠકો હોય એવા ઑડિટોરિયમથી આપણે ટેવાયેલા હોઈએ. ‘પૃથ્વી’ના પ્રેક્ષકો હોઈએ તો સ્ટેજની ડાબેજમણે પણ બેઠકો હોઈ શકે એવી તમારી (એટલે કે પ્રક્ષકોની) તૈયારી હોય. પણ નસિરુદ્દીન શાહ દિગ્દર્શિત-અભિનિત ‘ધ ફાધર’માં લંબચોરસ ‘સ્ટેજ’ (જે આપણે ચાલતા હોઈએ તે જ સપાટીએ બનાવેલું હોય, સહેજ પણ ઊંચું નહીં)ની ચારે દિશાએ બેઠકો ગોઠવી છે એવું સાંભળેલું અને ઑનલાઈન બુકિંગ કરાવતી વખતે પ્લાનમાં જોયું પણ ખરું. મૂંઝવણ એ થઈ કે સ્ટેજની ડાબી, જમણી ઉપર કે નીચે-કઈ દિશામાં દેખાતી ટિકિટો બુક કરાવવી. ભાવ તો બધાના જ સરખા હતા. જે દિશામાં સૌથી વધુ ટિકિટો બુક થઈ હોય તે દિશાની. સિમ્પલ! પ્લાનની નીચેની તરફની-દક્ષિણ દિશાની ટિકિટો લીધી અને નાટક જોતી વખતે ખબર પડી કે એ જ બેસ્ટ હતી.
નાટક જોતાં પહેલાં વિચાર આવ્યો કે આપણે ત્યાં તેજપાલ, ભવન્સ કે ભાઈદાસ જેવા પ્રોસિનિયમમાં જ્યાં ત્રણ દિશાઓ બંધ હોય અને સ્ટેજની સામે તમામ પ્રેક્ષકો બેઠા હોય તોય લાઈટિંગ માટે કેટકેટલી માથાકૂટ કરવી પડતી હોય છે. પાત્રો પર યોગ્ય પ્રકાશ પડશે કે નહીં એની સતત ચિંતા કરતાં કરતાં લાઈટ્સ ડિઝાઈન થતી હોય. જ્યારે ‘એક્સપરિમેન્ટલ’માં તો ઑડિયન્સ ચારે તરફ બેઠું હશે. કેવી રીતે લાઈટ્સ ડિઝાઈન કરશે?
બીજો સવાલ એ થયો કે પ્રોસિનિયમના નાટકોમાં દિગ્દર્શકો સ્ટેજ પર અભિનય કરતા કલાકારોને ભાર પૂર્વક સમજાવતા હોય છે કે પ્રેક્ષકોને તમારી પીઠ દેખાય એ રીતે સંવાદ નહીં બોલવાના, પીઠ દેખાડીને નહીં ઊભા રહેવાનું, વળીને-ફરીને કે ટર્ન મારીને કોઈ બીજા પાત્ર સામે જોવું હોય તો આ જ રીતે ટર્ન મરાય, બીજી રીતે નહીં (અફકોર્સ, આ બધામાં અપવાદ જરૂર હોવાના, પણ નિયમરૂપે આટલી સૂચના પળાય એનું દિગ્દર્શકો ધ્યાન રાખે અને અનુભવી કળાકારોને તો આ બધી ખબર જ હોય એટલે એમને કહેવું પણ ન પડે).
હવે ‘એક્સપરીમેન્ટલ’માં તો જે કળાકારનું મોઢું એક તરફનું ઑડિયન્સ જોતું હશે તો એની સામેની સાઈડ પર બેઠેલા પ્રેક્ષકોને તો પીઠ દેખાવાની, તો શું એ ઑડિયન્સનો રસભંગ નહીં થાય.
આવા પ્રશ્ર્નો હતા. માત્ર કુતૂહલભર્યા પ્રશ્ર્નો. આશંકા નહોતી. કારણ કે ખબર હતી કે આ દેશના આજના જમાનાના સર્વશ્રેષ્ઠ અભિનેતા નસિરુદ્દીન શાહ સ્ટેજ પર કંઈ પણ કરે છે ત્યારે સદા કંઈક નવું, કંઈક નોખું કરે છે. યાદ છે, એમણે ભજવેલા ‘આઈન્સ્ટાઈન’ નામના પ્લે વિશે એકબે વર્ષ પહેલાં આ જ જગ્યાએ લખ્યું હતું? કાલે પ્રેક્ષકોને ડિસઓરિયેન્ટ અને ક્ધફ્યુઝ કરી નાખતા જબરજસ્ત પ્લે ‘ધ ફાધર’ના ફર્સ્ટ ડે ફર્સ્ટ શૉની કેટલીક વાતો શેર કરીએ. શીર્ષક પંક્તિ ‘મરીઝ’ના અલગ સંદર્ભમાં લખાયેલા શેરમાંની છે.
તડપ છે, ગમ છે, દિલ છે, ઘા છે, ઘાના આપનારા છે;
છતાં સૂની કહો છો જિંદગી? એ વાત ખોટી છે.
– સ્વ. મનહરલાલ ચોક્સી
બકાએ કાનમાં બુટ્ટી પહેરવાનું શરૂ કર્યું. દોસ્તારે પૂછ્યું,
બકો કહે: ‘જ્યારથી મારી વાઈફને મારી ગાડીમાંથી મળી આવ્યા ત્યારથી.’
( મુંબઇ સમાચાર : શુક્રવાર, 8 સપ્ટેમ્બર 2017)
મિત્રો સાથે શૅર કરો :
← મોઢા પર સંભળાવી દેવું એટલે સાચેસાચું કહી દીધું એવું નહીં
જેમ રડવાની મઝા હોય એમ ક્ન્ફ્યુઝ થવાની મઝા હોય →
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Notify me of followup comments via e-mail
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
નવી પોસ્ટ વિશે જાણકારી મેળવવા
Enter your email address
ચાણક્ય કહી ગયો કે શત્રુ મદદ કરવા આવે તો સ્વીકારવી નહીં
પાણીપુરી: મારી સૌથી જૂની અને વફાદાર પ્રિયતમા: ૨
ઊંઝાની ત્રણ જોક્સ: ચોરી, અપહરણ, પંચતંત્ર
કઈ જમીન પર કેવી ખેતી કરવી?
ફરી એક વાર, શ્રી ગણેશાય નમઃ
પ્રેમ એટલે ખુલ્લા પરબીડિયામાં મૂકેલો સરનામા વિનાનો પત્ર
તને સાચવે પારવતી, અખંડ સૌભાગ્યવતી
‘ચિત્રલેખા'એ લીધેલી સૌરભ શાહની મુલાકાત
‘મારા જેલના અનુભવો’: એક ગુડ ન્યુઝ છે અને એક બૅડ ન્યુઝ
‘ગુડ મોર્નિંગ – સૌરભ શાહ’ વૉટ્સએપ
ગ્રુપમાં જોડાવા માટે તમારા વૉટ્સએપ નંબર પરથી 9004099112 પર રિક્વેટ મોકલો.
સૌરભ શાહ સાથે ફેસબુક પર જોડાઓ!
Daulatsinh Gadhvi on રમેશ જાદવ (73) : એ જમાનાના ન્યુઝ એડિટર
નરેન્દ્રભાઈ વ્યાસ on કૅલેન્ડરમાં રવિવારો હોવા જોઈએ? કેટલા?
Pravin Shah on સારા શ્રોતા, સારા દર્શક, સારા વાચક, સારા ભાવક હોવાની નિશાનીઓ
Divyesh on બધી જાહોજલાલી હોય ત્યાં જ કાળું ડિબાંગ અંધારું છવાય ત્યારે
Pravin Shah on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Nilesh Premji Gada on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
મનસુખલાલ ગાંધી on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
સૌરભ શાહ on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Parag shah on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Dr Shreyas Gandhi on રાજેશ-નૂપુર તલવાર, ન્યાયની દેવીની તલવાર, વિશાલ ભારદ્વાજની તલવાર
મનસુખલાલ ગાંધી on બધી જાહોજલાલી હોય ત્યાં જ કાળું ડિબાંગ અંધારું છવાય ત્યારે
saksham on પ્રણય રૉયના પાપનો ઘડો કેવી રીતે ભરાઈ ગયો
ડો કે.એસ.પટેલ on આવ રે, વરસાદ
હેમાંગ બારોટ on બાબા રામ-રહીમ, વેટિકનના પોપ અને શાહી ઈમામ
nimish parikh on બાબા રામ-રહીમ, વેટિકનના પોપ અને શાહી ઈમામ
આ બ્લોગ ગમ્યો? ફેસબુક મિત્રો સાથે શૅર કરો!
Copyright © 2019 Saurabh Shah Online. All Rights Reserved. The Magazine Basic Theme by bavotasan.com.