gu en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en gu gu gu en en en en en en en en fa en en en en en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en pl en en en en fr en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en gu en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en
પત્રો લખવા, ફોન કરવા, રૂબરૂ મળવું – Saurabh Shah Online
The Official Web Presence of Writer Saurabh Shah
by સૌરભ શાહ • July 13, 2009 • 1 Comment
વાચકો જેમ અલગ અલગ માથાંના હોય છે એમ લેખકો પણ વિવિધ ખોપડી ધરાવતા હોય છે
ચન્દ્રકાન્ત બક્ષી, રજનીકુમાર પંડ્યા અને પ્રિયકાંત પરીખના વાચકો પાસે એમના પ્રિય લેખકોએ લખેલા પત્રો તમને મળી આવશે. હરીન્દ્ર દવે ભાગ્યે જ એમના વાચકોને વળતો જવાબ લખતા. નિરંજન ભગત ચાહકોના પત્રોના જવાબ આપે છે. મોટા લેખકોમાંથી જેઓ ગાંધી યુગના હતા એમાનાં લગભગ તમામ સૌજન્ય ખાતર વળતા ઉત્તરરૂપે બે લીટીનું પોસ્ટકાર્ડ વાચકને લખી દેતા. નવી પેઢીના લેખકોમાંથી અશોક દવે એવા લેખક છે, સુન્દર મરોડદાર અક્ષરે પોતાના વાચકોને જવાબ લખે છે. બકુલ ત્રિપાઠીના અક્ષરો અશોક દવે કરતા સામા છેડાના. એમનો પત્ર વાંચવા માટે સૌથી પહેલાં એ નક્કી કરવું પડે કે પત્રનો છતો છેડો કયો અને ઊંધો છેડો કયો. ખુશવંતસિંહ નેવું વર્ષની ઉંમરે પણ પોતાને મળતા એકેએક વાચકોના પત્રનો જવાબ લખતા.
આ લેખકો એવું માને છે કે વાચક આપણને યાદ કરીને પાંચ–પંદર મિનિટ વાપરીને પત્ર લખતો હોય (કે લખતી હોય) એના માટે આપણે બે–પાંચ મિનિટ પણ ન ફાળવીએ તો એ અવિવેક કહેવાય. આની સામે બીજા કેટલાક લેખકો માનતા હોય છે કે તમે લેખક હો તો તમારું કામ પુસ્તકો દ્વારા લોકો સુધી પહોંચવાનું છે, તમે સંગીતકાર હો તો તમારા સંગીત દ્વારા અને અભિનેતા હો તો તમારા અભિનય દ્વારા લોકો સુધી પહોંચવાનું છે. કળાના આવા કોઈ પણ માધ્યમને બાદ કરીને સીધેસીધા લોકો સુધી પહોંચવાની જરૂર નથી. અર્થાત્ વાચક, શ્રોતા કે પ્રેક્ષક સાથે પત્રવ્યવહાર, રૂબરૂ મુલાકાત કે ફોન પર વાતચીત કરવાની કોઈ જરૂર નથી. કારણ કે આ વાચકો, શ્રોતા કે પ્રેક્ષકોની નિસ્બત લેખક, સંગીતકાર કે અભિનેતાની કળા સાથે હોવી જોઈએ, નહીં કે એના અંગત જીવન કે અંગત વિચારો સાથે.
કેટલાક લેખકો નરી આળસને કારણે વાચકોના પત્રોના જવાબ નથી આપતા. કેટલાક લેખકો વાચકોને આપેલા જવાબની ફોટોકોપી કે કાર્બન કોપી પોતાની પાસે રાખી મૂકે છે. તેઓ એવા ભ્રમમાં હોય છે કે પોતાના મરી ગયા પછી પોતે લખેલા પત્રોનું સંપાદન થશે અને પત્રસાહિત્યમાં એ સંપાદન અમર બની જશે. કેટલાક લેખકોને વહેમ હોય છે કે વાચકને પોતાનો પત્ર મળશે એટલે એ ગાંધીજીના પત્રની જેમ અડોશપડોશમાં બતાવશે અને મિત્રોને કહેતો ફરશે કે જોયું ફલાણા લેખકે મને પત્ર લખ્યો. આ લેખકોનું એક મીઠું દિવાસ્વપ્ન હોય છે કે પોતાના મૃત્યુનાં પચાસ વર્ષ પછી પોતે લખેલા પત્રોનું લંડનમાં જાહેર લિલામ થશે અને લાખો પૌંડમાં આ પત્રો વેચાશે.
લેખકોએ વાચકોના પત્રોનો જવાબ આપવો જોઈએ? સીધો સવાલ. હા કે ના? હા. આપવો જોઈએ. કોઈક તમને કેમ છો કહે તો ગમે એવા બિઝી હો, ગમે એવા મૂડમાં હો કે ગમે તે વિચારોમાં ખોવાયેલા હો – તમારે વળતા વિવેકરૂપે બે શબ્દો બોલવા જ જોઈએ. પત્રોનું પણ એવું જ. એકસામટા દસ – દસ પત્રો અલગ અલગ નામે લખીને પોસ્ટ કરતા વાચકોને કે પછી નિયમિતરૂપે દર અમુક દિવસે તમારી ખોટેખોટી પ્રશંસા કરતા ચાંપલા, વાયડા, વેવલા અને બાયલા જેવા લખાણો લખવામાં ઉસ્તાદ એવા વાચકોને કે પોતાની ખોટી બહાદુરી દેખાડવા માત્ર કરવા ખાતર તમારી ટીકા કરીને તમારી ખબર લઈ નાખવા માગતા વાચકોને તમે સંપૂર્ણપણે ઉવેખો તો ચાલે. એમના પત્રોનાં પરબીડિયાં ખોલ્યા વિના તમે મોકલનારના નામ પરથી પારખી જતા હો તો બંધ પરબીડિયું સીધેસીધું કચરાપેટીમાં પધરાવી દો તો પણ તમે કોઈ મોટો (કે નાનો) ગુનો નથી કરતા પણ આવા વાચકોના પત્રો માંડ દસેક ટકા હોય છે. આટલા નગણ્ય સંખ્યાના વાચકોને કારણે તમે બાકીના, ખૂબ સચ્ચાઈથી કે ભારે નિષ્ઠાપૂર્વક પોતાના વિચારોને કે પોતાની લાગણીને પત્ર દ્વારા તમારા સુધી પહોંચાડવા માગતા વાચકોને અન્યાય ન કરી શકો. તમે બિઝી છો એ બહાનું ક્ષુલ્લક બની જાય છે.
પત્રો પછી ફોન. વાચકોના અને બીજાઓના. બહુ ઓછા લોકોને ફોન વાપરતાં આવડે છે. માણસ પાસેનો ફોન એની પોતાની સુવિધા માટે છે, ફોન કરનારની નહીં. જાહેર ઓફિસો, હોસ્પિટલો કે અન્ય એવાં સ્થળોની વાત જુદી છે. મોટાભાગના લોકોને ગમે તે સમયે ફોન કરવાની આદત હોય છે. સામેવાળી વ્યક્તિનો આ કામ કરવાનો સમય છે કે બે ઘડી આરામ કરવાનો સમય છે એની એમને સહેજ પણ ચિંતા નથી હોતી.
પત્રોની જેમ ફોનવાળા વાચકોમાં પણ છાશવારે ફોન કર્યા કરતા વાચકોને વધુમાં વધુ ત્રીસ સેકન્ડમાં પતાવી નાખો તો ચાલે. અવિવેક લાગે તો ભલે. વાચકમાં પણ એટલો વિવેક હોવો જોઈએ. કારણ ગમે તેટલું મજબૂત હોય, તમારાથી રોજ કે દર બીજે દિવસે લેખકને ફોન ન થાય. ક્યારેક આવતા વાચકોના ફોન પર મિનિટ બે મિનિટ વાત થાય, એથી વધુ નહીં. લેખકોથી ક્યારેય ફોન પર વાચકો સાથે જીભાજોડી ન થાય. કેટલાક વાચકો લેખકોને ઉશ્કેરવામાં વિકૃત આનંદ લેતા હોય છે. એમની જાળમાં ફસાઈ જવાને બદલે એકાદ સૌજન્યભર્યા વાક્ય સાથે નમસ્કાર કહીને વધુ કોઈ દલીલ સાંભળ્યા વિના ફોન મૂકી દેવો.
અને વાચકો સાથે રૂબરૂ મુલાકાત? જેમને જિંદગીમાં ક્યારેય મળ્યા ન હો એવા વાચકોનો અચાનક કોઈક ઠકાણે ભેટો થઈ જાય તો બરાબર છે, પણ અગાઉથી સમય નક્કી કરીને તેઓ તમને મળવા માગતા હોય તો ? તો બને ત્યાં સુધી એમની માગણીને ટાળવી. કારણ ? કારણ એ જ કે વાચક્ને નિસબત માત્ર લેખકનાં લખાણો સાથે જ હોય. જેમ તમને સારી રસોઈ જમાડતી રેસ્ટોરાંના શેફ્ના ઘરે જઈને તમે એની સાથે મૈત્રી નથી કરતા એવૂં જ અહીં પણ. ફરક ખાલી એટલો જ કે આ રસોઈયો  તમારા તનની નહીં, મનની તંદુરસ્તી માટે રસોઈ બનાવે છે!
(આ લેખ ‘ગુડ મોર્નિંગ’ કોલમ માટે લખાયો અને ‘કંઇક ખૂટે છે’ પુસ્તકમાં પ્રગટ થયો.)
આ લેખ તમને ગમ્યો? તો ‘બેસ્ટ ઓફ સૌરભ શાહ’ વિભાગના બીજા લેખો પણ તમને ગમશે.
મિત્રો સાથે શૅર કરો :
← મારા જેલના અનુભવો – ૪
તમને ઈર્ષ્યા થાય એવું મારી પાસે કંઈ નથી →
1 comment for “પત્રો લખવા, ફોન કરવા, રૂબરૂ મળવું”
July 31, 2009 at 10:42 PM
varas na ochhama ochha 500 lekhe 10varas lagi patro lakhya ane etla j lagbhag jawabo malya!! output shu? to ke khadhu pidhu ne raj karyu!!! varta puri.atla samay ma 50 sara lekho lakhine ek saru pustak samaj ne api shakayu hot evi lagni thay chhe!!!samaj gayo tel leva, khud ne pan pustak lakhya no sacho santosh thayo hot!!!!tem chhata haju pan kagal lakhvani chal etle ke adat , talaveli chhut ti nathi!!! etle to a mail lakhu chhu baki to bhojiyo bhai ane ganvano chhe!!!!
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Notify me of followup comments via e-mail
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
નવી પોસ્ટ વિશે જાણકારી મેળવવા
Enter your email address
ચાણક્ય કહી ગયો કે શત્રુ મદદ કરવા આવે તો સ્વીકારવી નહીં
પાણીપુરી: મારી સૌથી જૂની અને વફાદાર પ્રિયતમા: ૨
ઊંઝાની ત્રણ જોક્સ: ચોરી, અપહરણ, પંચતંત્ર
કઈ જમીન પર કેવી ખેતી કરવી?
ફરી એક વાર, શ્રી ગણેશાય નમઃ
પ્રેમ એટલે ખુલ્લા પરબીડિયામાં મૂકેલો સરનામા વિનાનો પત્ર
તને સાચવે પારવતી, અખંડ સૌભાગ્યવતી
‘ચિત્રલેખા'એ લીધેલી સૌરભ શાહની મુલાકાત
‘મારા જેલના અનુભવો’: એક ગુડ ન્યુઝ છે અને એક બૅડ ન્યુઝ
‘ગુડ મોર્નિંગ – સૌરભ શાહ’ વૉટ્સએપ
ગ્રુપમાં જોડાવા માટે તમારા વૉટ્સએપ નંબર પરથી 9004099112 પર રિક્વેટ મોકલો.
સૌરભ શાહ સાથે ફેસબુક પર જોડાઓ!
Daulatsinh Gadhvi on રમેશ જાદવ (73) : એ જમાનાના ન્યુઝ એડિટર
નરેન્દ્રભાઈ વ્યાસ on કૅલેન્ડરમાં રવિવારો હોવા જોઈએ? કેટલા?
Pravin Shah on સારા શ્રોતા, સારા દર્શક, સારા વાચક, સારા ભાવક હોવાની નિશાનીઓ
Divyesh on બધી જાહોજલાલી હોય ત્યાં જ કાળું ડિબાંગ અંધારું છવાય ત્યારે
Pravin Shah on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Nilesh Premji Gada on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
મનસુખલાલ ગાંધી on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
સૌરભ શાહ on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Parag shah on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Dr Shreyas Gandhi on રાજેશ-નૂપુર તલવાર, ન્યાયની દેવીની તલવાર, વિશાલ ભારદ્વાજની તલવાર
મનસુખલાલ ગાંધી on બધી જાહોજલાલી હોય ત્યાં જ કાળું ડિબાંગ અંધારું છવાય ત્યારે
saksham on પ્રણય રૉયના પાપનો ઘડો કેવી રીતે ભરાઈ ગયો
ડો કે.એસ.પટેલ on આવ રે, વરસાદ
હેમાંગ બારોટ on બાબા રામ-રહીમ, વેટિકનના પોપ અને શાહી ઈમામ
nimish parikh on બાબા રામ-રહીમ, વેટિકનના પોપ અને શાહી ઈમામ
આ બ્લોગ ગમ્યો? ફેસબુક મિત્રો સાથે શૅર કરો!
Copyright © 2019 Saurabh Shah Online. All Rights Reserved. The Magazine Basic Theme by bavotasan.com.