gu en gu gu en en gu gu ca gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en lt en en ca en en en ne en en en gu gu en en en fa en en en en en en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu zh en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en es ca en it it en id es en eo en et en da en pt kn sw gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en
પત્ર – ૬ : શબ્દ–શબદ અંગે પ્રીતિ સેનગુપ્તા – માતૃભાષા
ગુજરાતી ભાષા સક્ષમ છે, એને અન્યભાષી શબ્દો વાપરીને અભડાવવાની શી જરુર ?
by admin • July 5, 2018 • 0 Comments
વાહ, મિત્રો – એટલે કે દેવિકાબેન, રાજુલબેન અને જુગલકિશોરભાઈ,
વિષય બહુ સરસ છે, બહુપરિમાણી છે : ‘શબ્દ’ . એની ઉપસ્થિતિ કેટલી નાનકડી છે, પણ એની વિસ્તૃતિ? બંધ કમળને જેમ ખોલવાનું હોય છે, તેમ જ એક શબ્દનાં પટલ પણ ખોલીએ તો અંદરથી કેવા રંગ, સુગંધ, સૌંદર્ય, અને કદાચ કોઈ રાતે સપડાયેલો ભ્રમર પણ મળી આવે છે.
‘શબ્દ’  શબ્દનું રટણ કરતાં કરતાં અચાનક મારા મનમાં ‘શબદ’  શબ્દનો સાક્શાત્કાર થયો. કેવો સાદો, અને કદાચ સાધારણ લાગે છે આ શબ્દ, નહીં? તળપદો હોય એવો. નહીં કાનો, નહીં માતર, આ શબદ એટલે વળી શું? કાંઈ ભૂલ તો નથી થતી મારી?
પણ ના, આ શબ્દ મનમાં પ્રગટ થઈ ગયો, જાણે કોઈ સ્વયંભૂ ઉપસ્થિતિ, અને મને એ આરંભ માટેના કોઈ શુકન જેવી લાગે છે. આરંભ એટલે આ પત્રાવળીમાં મારો પ્રવેશ. તો આ શબદ આવો શા માટે લાગે છે? શીખ ધર્મમાં ગુરુનો જે ઉપદેશ છે, ગુરબાની છે તે શબદ કહેવાય છે. કબીરનાં ભજનોને પણ કબીર શબદ કહે છે. તેથી ‘શબદ’ નો સંદર્ભ આસ્થા, ધ્યાન, ભક્તિ, અને ચિત્તની અંદરના આનંદ સાથે છે. રોજેરોજની બોલચાલથી જે બનતા હોય છે તે બધા કહેવાય છે શબ્દ, પણ એનું સાવ સાદું એક સ્વરૂપ- શબદ – ઘણો ઊંડો અર્થ પામે છે.
જોકે આવો જ અચાનક, અન્ય એક શબ્દ પણ પછી મનમાં ચકરાવા લાગેલો, ને તે છે ‘ પેચ’ . હમણાં ગુજરાતમાં હતી, ને એક લગ્નમાં જતી વખતે અધીરાઈ કરી હશે, તે એક બુટ્ટીનો પેચ હાથમાંથી પડી ગયો. શોધવા જઈએ તો દેખાય જ નહીં. ચીજ તો સાવ નાની અમથી, આમ તો એક નાની ખીલી જ, પણ સોનાના ભાવ પ્રમાણે એની કિંમત ઘણી થાય. વળી, એટલું અમથું કરી પણ કોણ આપે?, તેથી પણ એની અગત્ય ઘણી થાય છે, ભઈ!
તો આ પેચ એટલે ઘરેણાંનો બહુ જરૂરી અંશ. આ પેચ એટલે કોઈ વાસણને બંધ કરવા માટેના ઢાંકણામાં પાડેલા આંટા પણ ખરા. વાસણ ધાતુનું હોય, ને કાચનું પણ હોય. પણ વાસણ તેમજ ઢાંકણામાં આ આંટા સરખા પડ્યા ના હોય તો એ બરાબર બંધ જ નહીં થવાનું. સોનાનો નહીં, તોયે આ પેચ જો ના મળે તો પછી કંટાળીને કે ગુસ્સામાં આવીને એને પછાડો, કે પછી ફેંકી દેવા તૈયાર થાઓ.
પણ એને દાવપેચ જેવા સંદર્ભમાં જોઈએ તો જાણે એ ડરામણો શબ્દ બની જાય છે, એવું નથી લાગતું? દાવપેચ કહેતાં બીજા કેવા શબ્દો અને સંજોગો યાદ આવી જાય છે – કાવાદાવાથી માંડીને યુદ્ધ સુધીના. જાણે અશ્વત્થામાએ પસાર કરેલા કોઠાનું સ્મરણ થઈ જાય, અને મને “ગુજરાતનો નાથ”ના મુંજાલ મહેતા યાદ પણ આવે.
જોકે એમની તો મુત્સદ્દીગીરી. મુજાલ મહેતા બળથી નહીં, પણ કળથી દાવપેચ ચલાવે. ને એ તો એક અત્યંત રસપ્રદ સાહિત્ય-કૃતિના ખૂબ વિશિષ્ટ પાત્ર, તેથી એમની સાથે સાંકળી શકાય તેવા દાવપેચનો સંદર્ભ વધારે બુદ્ધિગમ્ય અને પ્રશસ્ય લાગે છે.
ગુજરાતમાં મોટા ભાગની પ્રજા ખૂબ ઉત્સાહિત થઈ જાય છે ઉત્તરાયણ દરમ્યાન. ને તે કાંઈ સૂર્યદેવના ગોળાર્ધ-ભ્રમણથી, કે સંક્રાન્તિને કારણે નહીં. આ પ્રાકૃતિક પ્રસંગ કેટલાં શતકથી એક અપૂર્વ આનંદદાયી મહાલોકોત્સવ બન્યો હશે? રંગરંગીન કાગળના ચોરસ ટુકડા, ખરું? પણ એમને અમુક વ્યવસ્થિત રૂપ આપીને આકાશની મોકળાશમાં મોકલી દેવાય ત્યારે એમનું નામ પતંગ બને છે. ઉત્તરાયણ એટલે પતંગોત્સવ, અને પતંગ ચડાવવાનો સૌથી વધારે આનંદ મળતો લાગે છે બે કે વધારે પતંગોના પેચ દ્વારા.
આ પેચ પણ દાવપેચનો જ પ્રકાર લાગે છે. ચડાવનારાં જ નહીં, જોનારાંને પણ ઉત્સાહનું ‘ઝનૂન’ ચઢે છે, પોતાની ને અન્યોની દોરીઓ સાથે આંટા મરાય છે, પેચ બરાબર જામે છે; પછી ખેંચો, ઢીલ આપો, વળ ચઢાવો વગેરે કારીગીરી અજમાવાય છે. અગાશી પર કે છત પર ચઢેલાં કેટલાંયે યુવક-યુવતીઓની આંખોના પેચ પણ આ દિવસોમાં લાગી જતા હોય છે, એમ લોકબાની પાસેથી જાણ્યું છે! પેચ શબ્દ અહીં સૌથી વધારે અસરકારક રીતે પ્રયોજાતો નથી લાગતો?
બીજા કોઈ પેચ તો મને કામમાં નથી આવ્યા, પણ હા, બુટ્ટીનો પેલો ટચુકડો પેચ છેલ્લે, કબાટને ખૂણેથી, મળી આવેલો ખરો, ને ભારે નિરાંત થયેલી.
Click to share on Twitter (Opens in new window)
Click to share on Facebook (Opens in new window)
Click to share on Google+ (Opens in new window)
← પત્ર – (૫) ટપાલીનું એક જમાનામાં મહેમાનથીય વિશેષ સ્થાન હતું !
પત્ર (૭) : દેવિકા ધ્રુવ દ્વારા કહેવતોની વાત ! →
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
(મંદ પવનની લહેરોથી મન પ્રસન્નતા અનુભવતો)
“લાવ વીરા તવ હાથ,
કરું હું રક્ષાબંધન !”
મેં ત્યાં હાથ જરી લંબાવી,
રાખી બ્હેન કને બંધાવી.
“બોલ બ્હેન શું આપું,
નયનમાં એ જ અમી છલકાટ,
અધર પર એ જ મધુર મલકાટ…
તા. ૨૨ – ૦૮ – ’૬૪.
જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
સંસ્થા : વીચારોની પ્રયોગશાળા (૨)
સંસ્થા : વીચારોની પ્રયોગશાળા
નેટજગતના મારા પ્રિય કવિ હેમંત પુણેકરને શયદા એવોર્ડ !!
મારી કોમેન્ટીકાઓ (૨) એક નાનકડો વીચારસ્ફુલ્લીંગ ક્યાં પહોંચ્યો !!
“અમારી લોકભારતી” : નજરે જુઓ ને સાંભળો…
મારી કોમેન્ટીકાઓ : (૧) ‘મૌન’
પત્ર (૧૦) પ્રીતિ સેનગુપ્તા : શબ્દોની મોહિની
પત્ર (૯) જુગલકિશોર : શિલ્પ એટલે થીજેલું નૃત્ય અને –
admin on જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
Vinod Patel on જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
jugal kishor on જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
vimala on જનોઈ અને રાખડી વડે વીંટળાયો !!
સુરેશ જાની on નેટજગતના મારા પ્રિય કવિ હેમંત પુણેકરને શયદા એવોર્ડ !!
Hemant Punekar on નેટજગતના મારા પ્રિય કવિ હેમંત પુણેકરને શયદા એવોર્ડ !!
જાદવજી કાનજી વોરા on વિવેક ટેલરની એક કવિતા અંગે દેવિકા ધ્રુવ
admin on પત્ર (૧) : પતરાળીએ પીરસ્યાં પકવાન !
Copyright © 2018 માતૃભાષા. All Rights Reserved. The Magazine Basic Theme by bavotasan.com.