gu en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en gu gu en en en en fa en en en en en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en pl en en en en fr en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr en gu en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en
‘મનુષ્ય પોતાને રજકણથી પણ નીચો માને ત્યારે ઈશ્વર સહાય કરે’ – Saurabh Shah Online
The Official Web Presence of Writer Saurabh Shah
by વિનય ખત્રી • February 12, 2017 • 0 Comments
ગાંધીજીએ ૧૯૨૪ સુધીમાં ભારતમાં જે સાત સત્યાગ્રહો કર્યા તેમાંના ચંપારણના સત્યાગ્રહની શતાબ્દી નિમિત્તે શરૂ કરેલી ત્રણ હપ્તાની લેખમાળાના બીજા હપ્તામાં ગયા રવિવારે વિરમગામના સત્યાગ્રહની ઝલક જોઈ. ગાંધીજી ૧૯૧૫માં ભારત પાછા આવ્યા તે પહેલાં દક્ષિણ આફ્રિકામાં આઠ વર્ષ સુધી સત્યાગ્રહની લડત લડાવી ચૂક્યા હતા. આ ત્રીજા અને અંતિમ હપ્તામાં ગાંધીજીએ ‘દક્ષિણ આફ્રિકાના સત્યાગ્રહનો ઈતિહાસ’ લખતી વખતે પ્રસ્તાવનામાં વિરમગામ ઉપરાંત જે બીજા છ સત્યાગ્રહની ઝલક આપી છે તે જોઈએ.
ગાંધીજીએ વિરમગામ પછી ગિરમીટનો કાયદો હાથમાં લીધો. એગ્રીમેન્ટનું દેશી અપભ્રંશ ગિરમીટ. મોરેશ્યસનાં શેરડીનાં ખેતરોમાં એગ્રીમેન્ટ પર લઈ જવામાં આવતા હિંદીઓ ગિરમીટિયા (એગ્રીમેન્ટિયા) ગણાતા. આ એગ્રીમેન્ટ, આ કરાર એકપક્ષી રહેતો અને હિંદી મજૂરોનું આ કરાર હેઠળ ઑફિશ્યલી શોષણ થતું. ગાંધીજીએ આ ગિરમીટને રદ કરાવવા માટે સત્યાગ્રહની લડત કરી તે પહેલાં ઑલરેડી એને રદ કરાવવા ખૂબ પ્રયાસો થઈ ચૂક્યા હતા, જાહેર ચળવળો થઈ ચૂકી હતી. મુંબઈની સભામાં ગિરમીટ બંધ કરવાની તારીખ ૩૧મી જુલાઈ, ૧૯૧૭ ઠરાવવામાં આવી હતી એવી નોંધ કરીને ગાંધીજી માહિતી આપે છે કે તે લડતને અંગે વાઈસરૉય પાસે પહેલું બહેનોનું ડેપ્યુટેશન ગયું. તેમાં મુખ્ય પ્રયાસ બહેન જાઈજી પિટીટનો હતો. ગાંધીજીનું માનવું છે કે એ લડતમાં પણ કેવળ સત્યાગ્રહની તૈયારીઓથી જ વિજય થયો. આમ છતાં ગાંધીજી કબૂલે છે કે તેને અંગે અગાઉ જાહેર ચળવળ જે થઈ તેની તો જરૂર હતી જ. ગાંધીજી કહે છે: ‘ગિરમીટનો અટકાવ વિરમગામની જકાત કરતાં વજનદાર હતો. લૉર્ડ ચૅમ્સફર્ડે રૉલેટ ઍક્ટ પછી ભૂલો કરવામાં મણા નથી રાખી. છતાં તે શાણા વાઈસરૉય હતા એમ મને હજુયે લાગે છે. સિવિલ સર્વિસના સ્થાયી અમલદારોના પંજામાંથી છેવટ લગી કયો વાઈસરૉય બચી શકે?
ત્રીજી લડત ચંપારણની જેના વિશે તમે બે અઠવાડિયાં પહેલાં ‘મુંબઈ સમાચાર’ના આ રવિવારની ઉત્સવ પૂર્તિની કવર સ્ટોરીમાં થયેલી સુંદર વિગતવાર છણાવટ વાંચી ગયા છો. વધારે ઊંડા ઊતરવું હોય તેઓ રાજેન્દ્ર પ્રસાદે લખેલો ઈતિહાસ વાંચી જાવ. ગાંધીજી કહે છે કે, ‘એમાં સત્યાગ્રહ કરવો પડ્યો. કેવળ તૈયારીથી બસ ન હતું.’ ગાંધીજીએ નોંધ્યું છે કે ચંપારણમાં લોકોએ ખૂબ શાંતિ જાળવી અને બધા નેતાઓએ પણ મનથી, વચનથી અને કાયાથી સંપૂર્ણ શાંતિ જાળવી, જેના તેઓ પોતે સાક્ષી હતા, અને એટલે જ સદીઓથી ચાલતો આવેલો એ સડો છ માસમાં નાબૂદ થયો.
ચોથી લડત તે અમદાવાદના મિલમજૂરોના હક્ક માટેની લડત. આ લડત માટે ગાંધીજી નિખાલસતાથી કબૂલ કરે છે કે, ‘આ જીતને મેં સદોષ ગણી છે, કેમ કે મજૂરોની ટેક જળવાવા સારુ થયેલો મારો ઉપવાસ માલિકો પર દબાણરૂપે હતો. તેમની અને મારી વચ્ચેનો સ્નેહ, તેઓની ઉપર, ઉપવાસની અસર પાડે જ.’ આ લડતના એક અન્ય પાસા વિશે વાત કરતાં ગાંધીજી કહે છે કે મજૂરો શાંતિથી ટકી રહે તો તેમની જીત થાય જ ને (તો જ) તેઓ માલિકોનું મન જીતવામાં સફળ જાય. (પણ) મજૂરો માલિકોનું મન જીતી શક્યા નથી, કારણ કે મજૂરો મન, વચન અને કાયાથી નિર્દોષ-શાંત નથી રહ્યાં, આમ છતાં ગાંધીજી સંતોષ વ્યક્ત કરતાં કહે છે કે કાયાથી તેઓ શાંત રહ્યા એ પણ ઘણું મનાય.
પાંચમી લડત ખેડાની. આ લડતમાં બધા નેતાઓએ કેવળ સત્ય જાળવ્યું એમ હું નથી કહી શકતો એવું નોંધીને ગાંધીજી આશ્ર્વાસન લે છે! શાંતિ તો જળવાઈ. રૈયતવર્ગની શાંતિ કંઈક અમદાવાદના મજૂરોના જેવી, કેવળ કાયિક જ હતી અને તેથી માત્ર માન જ રહ્યું. લોકોમાં ભારે જાગૃતિ આવી પણ ખેડાએ પૂરો શાંતિપાઠ નહોતો લીધો, મજૂરો શાંતિશુદ્ધ સ્વરૂપ નહોતા સમજ્યા, તેથી રૉલેટ એક્ટના સત્યાગ્રહ વખતે લોકોએ સહન કરવું પડ્યું, જેને કારણે, ગાંધીજી લખે છે: ‘મારે મારી હિમાલય જેવડી ભૂલ કબૂલ કરવી પડી ને ઉપવાસ કરવા-કરાવવા પડ્યા.’
છઠ્ઠી લડત રૉલેટ કાયદાની. આ લડતની ખામીઓ વિશે ગાંધીજીએ લખ્યું: ‘તેમાં આપણામાં રહેલા દોષો ઊભરાઈ આવ્યા, પણ મૂળ પાયો સાચો હતો. દોષોમાત્ર કબૂલ કર્યાં, પ્રાયશ્ર્ચિત્ત કર્યું.’ પરિણામે રૉલેટ કાયદો ક્યારેય અમલમાં તો ન જ મુકાયો, છેવટે એ કાળો કાયદો રદ પણ થયો. આ લડતે લોકોને-ગાંધીજીને બહુ મોટો પાઠ આપ્યો.
સાતમી ખિલાફતની લડત જે ૧૯૨૪માં ચાલી રહી હતી. ગાંધીજી કહે છે કે ‘વિરમગામની જકાત વખતે મને શી ખબર કે બીજી લડતો લડવાની રહેશે? વિરમગામની પણ મને દક્ષિણ આફ્રિકામાં થોડી જ ખબર હતી? સત્યાગ્રહની એ ખૂબી છે… એવું ધર્મયુદ્ધ તો અનાયાસે જ આવે છે… પ્રથમથી રમવું પડે તે ધર્મયુદ્ધ નથી. ધર્મયુદ્ધ તો રચનાર અને ચલાવનાર ઈશ્ર્વર છે. તે યુદ્ધ ઈશ્ર્વરને નામે જ ચાલી શકે અને જ્યારે સત્યાગ્રહીના બધા પાયા ઢીલા થઈ જાય છે, તે છેક નિર્બળ બને છે, ચોમેર અંધકાર વ્યાપે છે, ત્યારે જ ઈશ્ર્વર સહાય કરે છે. મનુષ્ય જ્યારે રજકણથી પણ પોતાને નીચો માને છે ત્યારે ઈશ્ર્વર સહાય કરે છે. નિર્બળને જ રામ બળ આપે છે.’
ગાંધીજીએ કરેલા સત્યાગ્રહોએ પણ આઝાદી મેળવવામાં ઘણો મોટો ફાળો આપ્યો. આઝાદી મેળવવામાં માત્ર આ સત્યાગ્રહોનો કે માત્ર ગાંધીજી તથા તેમના અનુયાયીઓનો ફાળો હતો એવું માનવું ભૂલભરેલું છે. એવો પ્રચાર ઈતિહાસમાં પુસ્તકો દ્વારા અને કૉન્ગ્રેસ પક્ષ દ્વારા થતો રહ્યો છે. આઝાદી મેળવવા માટે ભગતસિંહ, ચંદ્રશેખર આઝાદ સહિતનાં બલિદાનો તો ફેમસ છે જ પણ, કમનસીબે આ ક્રાંતિકારીઓની લડતનો વિગતવાર ઈતિહાસ આપણી પાસે નથી. આ સપૂતો ઉપરાંત બીજા અનેક નામી-અનામી શહીદોનો ઈતિહાસ પણ ખોવાઈ ગયો છે અથવા તો કહો કે કૉન્ગ્રેસ પક્ષના પીઠ્ઠુઓ જેવા સામ્યવાદી ઈતિહાસકારોની લૉબીએ એ ઈતિહાસ દાટી દીધો છે. નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝના નામનું રટણ કરીએ છીએ પણ એમના ઈન્ડિયન નૅશનલ આર્મીએ કેવું નક્કર કામ કરીને બ્રિટિશરોના પાયા હચમચાવી નાખેલા એ વિશે આપણે ભાગ્યે જ જાણીએ છીએ, કારણ કે ભારતની આઝાદીનો ઈતિહાસ શિખવાડતી વખતે આપણા સૌના મનમાં એક જ વાત ઠસાવી દેવામાં આવી અને એ વાત વેવલાઈભરી કવિતાઓમાં પણ ગવાઈ કે ગાંધીજીને દે દી હમેં આઝાદી બિના ખડગ બિના ઢાલ…
ભારતનો સાચો ઈતિહાસ નહીં લખાય ત્યાં સુધી ભારતના ખોટા ઈતિહાસને આધારે આપણે આપણી લઘુતાગ્રંથિ વધારતા રહીશું જેને કારણે વિદેશીઓ આપણને એક ઈન્ફીરિયર પ્રજા તરીકે જોવાનું ચાલુ રાખશે.
ભવિષ્ય વિશે સ્પષ્ટ થવું હોય તો ભૂતકાળનો અભ્યાસ કરો.
૧૪ તારીખ સુધીમાં જેનો ક્યાંય મેળ ન પડે તે ૧પ તારીખે ઈસરોવાળા એક હાયરે ૧૦૫ ઉપગ્રહ છોડે છે તો ભેગા લટકી જાય… કહે છે કે જોડીયું આકાશમાં, સ્વર્ગમાં બને છે… કદાચ મેળ પડી જાય!
( મુંબઇ સમાચાર : રવિવાર, 12 ફેબ્રુઆરી 2017)
મિત્રો સાથે શૅર કરો :
← ત્યારના રજનીશ – લેખમાળા
આ જીવન સ્વયં પરમાત્મા છે અને તૈરો મત, બહો… →
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Notify me of followup comments via e-mail
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
નવી પોસ્ટ વિશે જાણકારી મેળવવા
Enter your email address
ચાણક્ય કહી ગયો કે શત્રુ મદદ કરવા આવે તો સ્વીકારવી નહીં
પાણીપુરી: મારી સૌથી જૂની અને વફાદાર પ્રિયતમા: ૨
ઊંઝાની ત્રણ જોક્સ: ચોરી, અપહરણ, પંચતંત્ર
કઈ જમીન પર કેવી ખેતી કરવી?
ફરી એક વાર, શ્રી ગણેશાય નમઃ
પ્રેમ એટલે ખુલ્લા પરબીડિયામાં મૂકેલો સરનામા વિનાનો પત્ર
તને સાચવે પારવતી, અખંડ સૌભાગ્યવતી
‘ચિત્રલેખા'એ લીધેલી સૌરભ શાહની મુલાકાત
‘મારા જેલના અનુભવો’: એક ગુડ ન્યુઝ છે અને એક બૅડ ન્યુઝ
‘ગુડ મોર્નિંગ – સૌરભ શાહ’ વૉટ્સએપ
ગ્રુપમાં જોડાવા માટે તમારા વૉટ્સએપ નંબર પરથી 9004099112 પર રિક્વેટ મોકલો.
સૌરભ શાહ સાથે ફેસબુક પર જોડાઓ!
Daulatsinh Gadhvi on રમેશ જાદવ (73) : એ જમાનાના ન્યુઝ એડિટર
નરેન્દ્રભાઈ વ્યાસ on કૅલેન્ડરમાં રવિવારો હોવા જોઈએ? કેટલા?
Pravin Shah on સારા શ્રોતા, સારા દર્શક, સારા વાચક, સારા ભાવક હોવાની નિશાનીઓ
Divyesh on બધી જાહોજલાલી હોય ત્યાં જ કાળું ડિબાંગ અંધારું છવાય ત્યારે
Pravin Shah on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Nilesh Premji Gada on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
મનસુખલાલ ગાંધી on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
સૌરભ શાહ on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Parag shah on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Dr Shreyas Gandhi on રાજેશ-નૂપુર તલવાર, ન્યાયની દેવીની તલવાર, વિશાલ ભારદ્વાજની તલવાર
મનસુખલાલ ગાંધી on બધી જાહોજલાલી હોય ત્યાં જ કાળું ડિબાંગ અંધારું છવાય ત્યારે
saksham on પ્રણય રૉયના પાપનો ઘડો કેવી રીતે ભરાઈ ગયો
ડો કે.એસ.પટેલ on આવ રે, વરસાદ
હેમાંગ બારોટ on બાબા રામ-રહીમ, વેટિકનના પોપ અને શાહી ઈમામ
nimish parikh on બાબા રામ-રહીમ, વેટિકનના પોપ અને શાહી ઈમામ
આ બ્લોગ ગમ્યો? ફેસબુક મિત્રો સાથે શૅર કરો!
Copyright © 2019 Saurabh Shah Online. All Rights Reserved. The Magazine Basic Theme by bavotasan.com.