gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en en en gu gu gu gu gu en en en
અટલબિહારી વાજપેયી – અટલ બિહારી વાજપેયી કોઈ એક પક્ષના નહીં સમગ્ર દેશના નેતા હતા |
ભારત એટલે રત્નોની ખાણ. એ રત્નો નહીં કે જે માત્ર ભૌતિક પદાર્થ હોય. ભારત એટલે માનવીય ગુણોનાં રત્નોની ખાણ અને એટલે જ તો આપણાં દેશની સરકાર આવા માનવીય રત્નોને શોધીને દેશનું સર્વોચ્ચ સન્માન ભારત રત્ન આપે છે. આવા જ એક આપણા ભારતરત્ન.
અટલ બિહારી વાજપેયી. રાજકીય દૃષ્ટિએ સામાન્ય પ્રચલિત માહિતી જોઇએ, તો વાજપેયી એટલે એ નેતા કે જેમના વિશે દેશનાં પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરૂએ ભવિષ્ય ભાખી દીધુ હતું કે આ યુવાન એક દિવસ દેશનો વડાપ્રધાન બનશે (અટલજી ૧૯૫૭માં પ્રથમ વખત સાંસદ બન્યા હતા ત્યારે નહેરુ દેશના વડાપ્રધાન હતા. એવુ મનાઈ છે કે અટલજીની ભાષણ શૈલીથી નહેરુ એટલા પ્રભાવિત હતા કે તેમણે ભવિષ્યવાણી કરી હતી કે આ યુવક એક દિવસ ભારતનો વડાપ્રધાન બનશે.)
અટલ બિહારી વાજપેયીનો જન્મ કૃષ્ણાદેવી અને કૃષ્ણ બિહારી વાજપેયીને ત્યાં સાધારણ બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં ગ્વાલિયરમાં થયો હતો. તેમના પિતા કૃષ્ણ બિહારી એક કવિ અને શિક્ષક હતા. અટલ બિહારી વાજપેયીએ પ્રાથમિક શિક્ષણ બારા, ગ્વાલિયરની સરસ્વતી શિશુ મંદિર નામની શાળામાં લીધું હતું. તેમણે ગ્વાલિયરની વિક્ટોરીયા કોલેજ (હવે, લક્ષ્મીબાઇ કોલેજ)માંથી હિન્દી, અંગ્રેજી અને સંસ્કૃત ભાષામાં સ્નાતકની પદવી પ્રાપ્ત કરી હતી. તેમણે કાનપુરની દેવ કોલેજમાંથી રાજકીય સિદ્ધાંત વિષય સાથે અનુસ્નાતકની પદવી પણ પ્રાપ્ત કરી છે.
પરંતુ વાત જ્યારે રાજકારણથી ઉપર ઉઠી રાષ્ટ્રકારણ, લાગણીઓ, માનવતા અને હૃદયની આવે, ત્યારે ભારતનાં રત્નનો એક નવું જ રૂપ ઉપસી આવે છે અને એ રૂપ છે કવિ હ્રદય… ૨૫મી ડિસેમ્બર, ૧૯૨૪નાં રોજ ગ્વાલિયર-મધ્ય પ્રદેશમાં કૃષ્ણ બિહારી વાજપેયીને ત્યાં જન્મેલા અટલ બિહારી વાજપેયી કવિ હૃદય ધરાવતાં વ્યક્તિત્વ હતાં અને આ કવિ હૃદય તેમને વારસામાં તેમના પિતા પાસેથી મળ્યું હતું, કારણ કે કૃષ્ણ બિહારી વાજપેયી પણ અધ્યાપક અને કવિ હતાં.
હકીકતમાં ભાષણ શૈલીમાં કટાક્ષ અને કઠોર હૃદયી લાગતાં અટલ બિહારી વાજપેયીનાં કાવ્યો તેમના શૌર્ય, સાહસ, સહિષ્ણુતા, રાષ્ટ્રપ્રેમ, વ્યથા પ્રસાર, વ્યંગ પ્રસારનું માધ્યમ હતાં. તેમણે અનેક કવિતાઓની રચના કરી, પરંતુ કવિતાઓની રચના કરતાં પણ મોટી વિશેષતા એ હતી કે અટલજી પોતાનાં કવિ હૃદયને યોગ્ય સમયે જ પ્રગટ કરતાં અને એવી રીતે પ્રગટ કરતાં કે વિરોધીઓ માત્ર મૌન જ નહોતા થઈ જતાં, બલ્કે અટલજી પ્રત્યે તેમના મનમાં આદર વધી જતો હતો.
આવાં જ કેટલાંક પ્રસંગોને આજે વાગોળી શકાય કે જ્યારે અટલજીએ ગરમ લોઢા પર પોતાનાં શાંત પાણી સમાન કાવ્યો દ્વારા એવા હથોડા માર્યાં કે સમર્થકો જ નહીં, પણ વિરોધીઓએ પણ નતમસ્તક થઈ જવાં મજબૂર કરી દીધાં. વાત જો ૧૯૬૬નાં ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે કાશ્મીર મુદ્દે થયેલી તાશ્કંદ સમજૂતીની જ કરીએ, તો સૌ જાણે છે કે આ સમજૂતીનો પાકિસ્તાને ગેરલાભ જ ઉઠાવ્યો હતો અને વિરોધ પક્ષ જનસંઘનાં નેતા તરીકે વાજપેયી આ સમજૂતીની વિરુદ્ધ હતાં. એટલુ જ નહીં, તાશ્કંદમાં કાશ્મીર અંગે થયેલા કરાર બાદ આપણાં તે વખતનાં વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીનું તાશ્કંદમાં જ રહસ્યમય મોત થઈ ગયુ હતું. તે વખતે અટલજીના કવિ હૃદયે કંઇક આવો પોકાર કર્યો હતો.
હમ સંધિ મેં હારે હૈં…
હમ લડાઈ કે મૈદાન મેં કભી નહીં હારે
હમ દિલ્હી કે દરબારે મેં હારે હૈં
હમ યુદ્ધ મેં કભી નહીં હારે
હમ શાંતિ મેં હારે હૈં
હમ સંઘર્ષ મેં કભી નહીં હારે
હમ સંધિ મેં હારે હૈં
તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘમાં હિન્દીમાં ભાષણ આપીને એક નવી પ્રથાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘના મંચ પર અંગ્રેજી સિવાય અન્ય ભાષામાં ભાષણ આપનાર અટલજી પ્રથમ નેતા હતા.
જેથી ૧૯૯૬માં તેમની સરકાર માત્ર એક મત માટે હારી ગઈ. તેમણે પ્રધાનમંત્રી પદ છોડવું પડ્યું. આ સરકાર માત્ર ૧૩ દિવસ જ રહી. બાદમાં તેમણે વિરોધ પક્ષની ભૂમિકા ભજવી હતી. ત્યાર બાદ થયેલી ચૂંટણીમાં તેઓ ફરીથી પ્રધાનમંત્રી બન્યાં. (કેટલાક લોકોના મને ફક્ત બાર દિવસ)
અટલ બિહારી વાજપેયી કાશ્મીર મુદ્દે હંમેશા લાગણીશીલ રાજપુરુષ અને રાષ્ટ્રપુરુષ રહ્યા છે. સંઘથી લઈ જનસંઘ સુધીની કાશ્મીર નીતિ નેહરૂની કાશ્મીર નીતિની ટીકાકાર હતી અને એટલે જ કાશ્મીરનાં મુદ્દે વાજપેયી સતત પોતાની વ્યથા કાવ્યો દ્વારા ઠાલવતા રહેતા હતાં. એવા જ એક શૌર્ય કાવ્યમાં તેમણે પાકિસ્તાન સામે આ રીતે પડકાર ફેંક્યો હતો…
કશ્મીર પર ભારત કા ધ્વજ નહીં ઝુકેગા…
અમેરિકા ક્યા સંસાર ભલે હી હો વિરુદ્ધ
એક નહીં, દો નહીં, કરો બીસોં સમઝૌતે
પર સ્વતંત્ર ભારત કા મસ્તક નહીં ઝુકેગા
આપણે સૌ જાણીએ છીએ કે જનસંઘમાંથી વર્તમાન ભારતીય જનતા પક્ષ (ભાજપ)નો ઉદય થયો. ૬ઠી એપ્રિલ, ૧૯૮૦નાં રોજ અસ્તિત્વમાં આવેલ ભાજપને પોતાની સ્થાપનાનાં ૩૪ વર્ષ બાદ પૂર્ણ બહુમતી સાથે મે-૨૦૧૪માં દેશની શાસનધુરા મળી, પરંતુ આ સિંહાસનનાં બી વાવ્યા હતાં વાજપેયીએ જ. ભાજપે લોકસભાની ચૂંટણીમાં પહેલી વખત ઝંપલાવ્યું ૧૯૮૪-૮૫માં અને તે વખતે દેશની ૫૪૨ બેઠકોમાંથી આ પક્ષને માત્ર ૨ જ બેઠકો મળી હતી. પરાજિત થનાર ભાજપનાં દિગ્ગજ નેતાઓમાં વાજપેયી પણ હતાં, પરંતુ તેઓ ક્યારેય નિરાશ ન થયાં… તેઓ હાર માનનાર વ્યક્તિ નહોતાં અને એટલે જ તેમના અટલ હૃદયે કંઇક આ કાવ્યની રચના કરી…
કાલ કે કપાલ પર લિખતા-મિટાતા હૂઁ
ગીત નયા ગાતા હૂઁ
બસ, આવા જ અટલ ઇરાદાઓ સાથે વાજપેયી દિલ્હીની સત્તા તરફનાં પોતાનાં અને પક્ષનાં સંઘર્ષને સકાવ્ય નેતૃત્વ આપતાં રહ્યાં. પહેલી વખતની ચૂંટણીમાં બે બેઠકો જીતવા છતાં તેમનાં ઉપરોક્ત કાવ્યે કંઇક એવો જ ઇરાદો જાહેર કર્યો કે એક દિવસ ચોક્કસ અમે દિલ્હીની સત્તા પર હોઇશું. તેમણે દિલ્હીમાં કમળ ખિલવા અંગેની એક કવિતા ૧૯૯૧માં અમદાવાદમાં કાંકરિયા ખાતેના ફુટબૉલ ગ્રાઉન્ડ પર યોજાયેલ એક ચૂંટણી સભામાં કહી હતી….
યહ રાત્રિ જાગરણ રંગ લાયેગા
રાત કટ જાયેગી, અંધેરા છઁટ જાયેગા
રામ મંદિર આંદોલન અને તે પછી બાબરી મસ્જિદનાં માળખાનો ધ્વંસ થવાનાં પગલે ભાજપ સામે કોમવાદી પક્ષ હોવાના આક્ષેપો થવા લાગ્યાં. તે સમયે પણ વાજપેયી વિશે વિરોધીઓ એવું કહેતાં કે એક સારી વ્યક્તિ ખોટા પક્ષમાં છે, કારણ કે વાજપેયી ક્યારેય કોમવાદી માનસ નહોતા ધરાવતાં. હા તેઓ પ્રખર હિન્દુત્વવાદી હતાં, પણ આ વાત સાબિત કરે છે તેમની આ કવિતા.
ગોપાલ-રામ કે નામોં પર કબ મૈંને અત્યાચાર કિયે?
કબ દુનિયા કો હિન્દૂ કરને ઘર-ઘર મેં નરસંહાર કિયે?
કોઈ બતલાએ કાબુલ મેં જાકર કિતની મસ્જિદ તોડ઼ીં?
ભૂ-ભાગ નહીં, શત-શત માનવ કે હૃદય જીતને કા નિશ્ચય
હિન્દૂ તન-મન, હિન્દુ જીવન, રગ-રગ હિન્દૂ મેરા પરિચય
વાજપેયીનાં કાવ્યોમાં વિરોધીઓ સામે કટાક્ષ જ નહીં, પણ અધ્યાત્મ, ધર્મ અને માનવતાની પણ છોળો ઉછળતી હતી. જેવું કે તેમણે આ કવિતામાં કહ્યું છે.
ઉસકે ધન યા આસન સે નહીં હોતી
ઉસકે મન સે હોતી હૈ
મન કી ફકીરી પર
કુબેર કી સંપદા ભી હોતી હૈ
અને એવી જ એક કવિતા તેમણે હતાશામાં ઘેરાયેલા લોકો માટે લખી હતી.
ટૂટે મન સે કોઈ ખડ઼ા નહીં હોતા…
છોટે મનસે કોઈ બડ઼ા નહીં હોતા
ટૂટે મન સે કોઈ ખડ઼ા નહીં હોતા
મન હાર કર, મૈદાન નહીં જીતે જાતે
ન મૈદાન જીતને સે મન હી જીતે જાતે હૈ
વાત જ્યારે દેશભક્તિની આવે, તો અટલજી કાશ્મીરથી લઈ કન્યાકુમારી સુધી અને કચ્છથી લઈ કોહિમા સુધી સમગ્ર ભારતને પોતાના કાવ્યમાં વણી લેતાં. પોતાની આ કાવ્ય રચના વાજપેયીએ ૧૯૬૧માં અમદાવાદમાં રાયપુર ખાતેની ઔદિચ્યવાડીની સભામાં સંભળાવી હતી.
નર્મદા જિસકી કરધની હૈ…
ભારત કી ભૂમિ કોઈ જમીન કા ટુકડા નહીં હૈ
યહ તો જીતા જાગતા રાષ્ટ્ર-પુરુષ હૈ
હિમાલય મસ્તક હૈ, કશ્મીર કિરીટ હૈ
પંજાબ ઔર બંગાલ જિનકી ભુજાએં હૈં
વિંધ્યા કટિ-મેખલા હૈ, નર્મદા કરધની હૈ
પૂર્વી-ઘાટ ઔર પશ્ચિમી ઘાટ જિનકી જંઘાએં હૈં
કન્યાકુમારી ચરણ હૈ, સાગર નિશદિન ચરણ ધુલાતા હૈ
આષાઢ-સાવન કે કાલે-કાલે બાદલ,
જિનકી કુંતલ કેશ-રાશિ હૈ
યહ વંદન કી ભૂમિ, અભિનંદન કી ભૂમિ,
યહ અર્પણ કી ભૂમિ, યહ તર્પણ કી ભૂમિ
યહ ઋષિ-મહર્ષિ-ત્યાગી-તપસ્વી-તીર્થંકરો કી પાવન ભૂમિ હૈ
યહી તો રાષ્ટ્ર-પુરુષ ગીતા મેં વર્ણિત
વિરાટ પુરુષ કા જીતા-જાગતા અવતાર હૈ
યહી હમારી સપનોં કી દુનિયા હૈ
જિએંગે તો ઉસી કી ખાતિર
ઔર અગર મરેંગે તો ભી ઉસી કી ખાતિર
યહી રાષ્ટ્ર-ભક્તિ કા મૂલ-મંત્ર હૈ
જિસે લેકર હમ આગે ચલતે રહેંગે
ખેર, અટલ બિહારી વાજપેયી વિશે અને ખાસ તો તેમનાં કાવ્યો વિશે લખવાં બેસીએ, તો આખો દિવસ પણ ઓછો પડે એટલે જ પોતાનાં જન્મ દિવસે વાજપેયીએ ઉચ્ચારેલી કેટલીક પંક્તિઓ સાથે આપણી વાતને આગળ વધારીએ.
સ્વયં સે જ્યાદા લડ઼તા હૂઁ…
હર પચીસ દિસમ્બર કો
જીને કી એક નઈ સીઢ઼ી ચઢ઼તા હૂઁ
ઔરોં સે કમ, સ્વયં સે જ્યાદા લડ઼તા હૂઁ
રાજકિય સેવા કરવાનો નિર્ણય લેવાના કારણે તેઓ આજીવન અવિવાહિત રહ્યાં. તેમણે રાષ્ટ્રીય સ્વયં સેવક સંઘ માટે અવિવાહિત રહેવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
‘મૌત સે ઠન ગઇ’…
મોત સે ઠન ગઇ.
ઝુજને કા મેરા ઇરાદા ન થા,
મોડ પર મિલેંગે ઇસકા વાદા ન થા,
રાસ્તા રોક કર વહ ખડી હો ગઇ,
યૂં લગા જિંદગી સે બડી હો ગઇ.
મૌત કી ઉમર કયા હૈ? દો પલ ભી નહીં,
જિંદગી સિલસિલા, આજ કલ કી નહીં.
મૈં જી ભાર જિયા, મેં મન સે મરું,
લૌટકર આઉંગ, કુચ સે કયોં ડરું?
ચુ દબે પાવ, ચોરી-છિપે સે ન આ,
સામને વાર કર ફિર મુજે આજમા.
મૌત સે બેખબર, જિંદગી કા સફર,
શામ હર સુરમઇ, રાત બંસી કા સ્વર.
બાત એસી નહીં કિ કોઇ ગમ હી નહીં,
દર્દ અપને-પરાએ કુછ કામ ભી નહીં.
પ્યાર ઇતના પરાયોં સે મુઝકો મિલા,
ન અપનોં સે બાકી હૈં કોઇ ગિલા.
હર ચુનૌતી સે દો હાથ મૈંને કિએ,
આંધીઓ મેં જલાએ હૈં બુઝતે દિએ.
આજ ઝકઝોરતા તેજ તુફાન હૈ,
નાવ ભંવરો કી બાંહો મેં મહેમાન હૈ.
પાર પાને કા કાયમ મગર હૌસલા,
દેખ તેવર તુફાં કા, તેવરી તન ગઇ.
મૌત સે ઠન ગઇ.
આવો ફરી દિવા પ્રગટાવીએ
આવો ફરી દીવા પ્રગટાવીએ
અમે પડાવને સમજ્યા મંઝીલ
લક્ષ્ય થયુ આઁખોથી દૂર
આવનારી કાલ ન ભૂલાય
આવો ફરી દીવા પ્રગટાવીએ
આહુતિ બાકી, યશ અધૂરો,
છેલ્લે જયનું હથિયાર બનાવા
નવ દધીચિંના હાંડકાં ગાળ્યા
આવો ફરી દીવા પ્રગટાવીએ
– અટલ બિહારી વાજપેયી (અનુ. કલ્યાણી દેશમુખ)
૧૯૯૩, કાનપુર મહાવિધાલયમાંથી D. Lit.ની પદવી
૧૯૯૪, લોકમાન્ય તિલક ખિતાબ
૧૯૯૪, ભારતરત્ન પંડિત ગોવિંદ વલ્લભ પંત ખિતાબ
માહિતી સૌજન્ય :- ઇન્ટરનેટ
જીવન ==ભાગ = ૧૪
હું ને મારાં કઉશું
નો અને યસ ભાગ…૨
જીવન == ભાગ ==૧૩
2014-2017 Copyright. Gujarati Kalam