gu en gu gu en es en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu ca es en es en en en gu gu gu gu en en en en en gu gu gu gu en en gu gu gu gu en en gu en en en en en en en en gu en en gu en en gu en en en en ko en en en en en id en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu en gu en gu en gu en gu en gu en gu en gu en gu en gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu az gu en en en en en en en en
સ્વ. રાવજી પટેલ – મીતિક્ષા.કોમ
Press "Enter" to skip to content
open menu mobile menu toggle button
Published November 15, 2008 by Daxesh
[ આજે પંદરમી નવેમ્બર, સ્વ. રાવજી પટેલનો જન્મદિવસ. ગુજરાતી સાહિત્યને ‘મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા’ જેવી અમર કૃતિ આપી જનાર ગુર્જરી સાહિત્યનો સુમધુર ટહુકો જે માત્ર ૨૮ વર્ષ ૯ માસની વયે નિઃશબ્દ થયો. તો આજે રાવજી પટેલના જીવન અને કવન વિશે જાણીએ. આ લેખ મોકલવા બદલ શ્રી રઘુભાઈનો હૃદયપૂર્વક આભાર.]
ડાકોરથી એક કાચી સડક જાય છે વલ્લવપુરા. એ નાનું સરખું ગામ એટલે રાવજી પટેલનું વતન. રાવજી એટલે વેદનાને હૈયામાં દાટીને જીવતો માણસ. ક્ષયથી પીડાતું શરીર, ધરીને બેસી ગયેલી ગરીબી, દાંપત્યમાં ઓછો મનમેળ. વ્યર્થ નીવડેલા સંબંધોના ત્રાસદાયક જીવનથી રાવજી કંટાળી ગયેલો. એ કહેતો, ‘મને સ્થિતિ ખોદે છે’ અને ‘એક નહીં પણ એકસામટા હજારો શાપ મળ્યા’. આદિએ ખડા કરેલા બળબળતા રણમાં રાવજી નામના માણસને કવિતા જ વીરડો થઈ શકે અને કવિતાને કારણે નિસાસા આસોપાલવ થાય. રણમાં છાંયો થાય, સૂની આંખોમાં માળા બંધાય. અને એથી જ એ કવિતા લખતો રહ્યો …
હું તો માત્ર ઓરડામાં સબડતું આદિ મમી
હું તો માત્ર ભૂખથી રિબાતું મારું વલ્લવપુરા ગામ…
હું તો માત્ર ખાલીખમ નિઃસહાય …
પછી તો કુમાર, સંસ્કૃતિ, કવિલોક વગેરેમાં રાવજી શબ્દથી દેખાવા લાગ્યો, વેદનાથી ઓળખાવા લાગ્યો. અને એવામાં જ પોતાનાથી છુપાવી રહ્યો હતો એ તબિયતની વાત જાહેર થઈ ગઈ. પહેલા મળ્યા એ ડૉક્ટરે તપાસ કરીને સહેજે સંકોચ વિના કહી દીધું, છ માસ જીવશો. રાવજીથી એ માની શકાય એમ ન હતું. હજુ તો કેટલાંય સ્વપ્ન જીવતાં કરવાનાં હતાં. એ પહેલાં કેવી રીતે મરાય ? એટલે થોડું જીવી લેવા આણંદના ક્ષય ચિકિત્સાલયમાં દાખલ થયો. બહાર આવી ‘અશ્રુધર’ લખી. સારો આવકાર મળ્યો. પછી લખી ‘ઝંઝા’. વિવેચકોએ રાવજીમાં પન્નાલાલને જોયો. ક્ષયથી માંડીને શબ્દોની અભિવ્યક્તિમાં રાવજી અને પન્નાલાલ એક ચાસમાં ચાલ્યા છે. બંનેએ પોતાની રચનાઓમાં ગામડાંઓને જીવતાં રાખ્યાં છે.
રાવજીની રચનાઓમાં ક્યારેક તેનું ક્ષયથી આવેલું રુગ્ણ, કૃષિપણું અને મૃત્યુ અંગેનું સતત સભાનપણું એકસાથે વર્તાઈ જતું જોવા મળે છે. તેમ છતાં વાચકને સ્પર્શ કર્યા વિના રાવજી ક્યારેય સરકી ગયો નથી. ‘મને સ્થિતિ ખોદે છે’ ત્યારે કેવળ રાવજી જ ખોદાતો નથી, રાવજીએ શબ્દ દ્વારા ઊભી કરેલી સ્થિતિ આપણનેય ખોદે છે.
દેહમાં પુરાયેલું અસ્તિત્વ આ ગમતું નથી,
મને કોઈ રાવજીથી ઓળખે એય હવે ગમતું નથી …
પણ રાવજી ઓળખાયો ત્યારે અદ્યતન કવિતાનો બીજો તબક્કો આરંભાઈ રહ્યો હતો. રાવજીએ તેમાં પોતાનો ચીલો પાડ્યો. પોતાના અંગતપણાના ચાસ પાડ્યા અને અંકુર ફૂટ્યાં. શબ્દને સ્પર્શમાત્રથી બેઠારી દેવાની રાવજીમાં ગજબની શક્તિ હતી. શબ્દ દ્વારા રાવજી વ્યક્ત થવા માંડે ત્યારે એક પ્રકારની જબરદસ્ત બેપરવાહી તેમાં વહેતી જોવા મળે છે. એને ઘાસ અને ધરતીની માયા હતી. એકાંત એને કઠતું હતું. ગીધ જેવા મૃત્યુના ઓછાયામાંથી બહાર ધસી આવવા એ મથતો હતો …
વાગે વહાણટાની વાતો, ખરતું પાન આંખનું વાગે
વાગે કન્યાની પીઠનો પીળો પડછાયો
હરતો ફરતો હજી અમે ના દીઠો આંબો …
થોડાં પાન લખ્યાં હશે ત્યાં એક સાંજે તેના ગળફામાંથી લોહી પડ્યું. ફરી થોડું જીવી લેવા અમરગઢના ક્ષય ચિકિત્સાલયમાં દાખલ થયો. ત્યાં ક્ષયની સાથે માનસિક અસ્થિરતા ઉમેરાઈ, કપડાં વિના વોર્ડમાં દોડતો, પાણી આપનાર પર કોગળા કરી થૂંકતો, આખી રાત જાગી મોત વિશે લખ્યો કરતો …. “મને એમ થયું કે હું મરી ગયો છું અને મને બાળી નાખે છે. બળી ગયા પછી તો જગત સાથેના બધા સંબંધ કપાઈ જાય છે. હું હું નથી રહેતો, તમે તમે નથી રહેતા..”
અડધા ગાંડા જેવા રાવજીને વલ્લવપુરા લાવ્યા. ત્યાં ડાયાબીટીસ અને પુરેમિયાનો હુમલો થયો. પાંચ દિવસ બેભાન રહ્યો અને એક સવારે ….
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા …
મારી વેલ શંગારો વીરા, શગને સંકોરો
રે અજવાળા પહેરીને ઊભા શ્વાસ .. મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા
સજીવી હળવાશ એને વાગી ગઈ. જીવનની ઉષામાં સૂરજ આથમી ગયો. ‘વૃત્તિ’ ને અધૂરી રાખી રાવજી ધરતીમાં ભળી ગયો. લાભશંકર ઠાકરે લખ્યું, એ ઘણા સમયથી મૃત્યુ પામ્યો હતો. અને મૃત્યુની સોડમાં બેસીને કાવ્યો અને વાર્તાઓ લખતો હતો. એનું મૃત્યુ એ આશ્ચર્યની બાબત નથી, એ છૂટ્યો એનું આશ્વાસન પણ નથી. પરિસ્થિતિએ એને જીવનના છેક તળિયે મૂકી દીધો હતો અને ગૂંગળાતો એ લખતો હતો …
મારા ખેતરને શેઢેથી લ્યો ઉડી ગઈ સારસી
મા, ઢોચકીમાં છાસ પાછી રેડી દે
આ ચલમની તમાકુમાં કસ નથી,
ઠારી દે આ તાપણીમાં ભારવેલો અગની
મને મહુડીની છાંય તળે પડી રહેવા દે ..
હજી પણ રાવજી પડ્યો છે એ મહુડીની તળે, એના વલ્લવપુરાના ખેતરમાં એકલો અટૂલો વેદનાને હૈયામાં ધરબીને કવિતા ગાતો.
અમે રે અધવચ રણનાં વીરડાં
થોડાં ખારાં રે છઈએ, ખાટાં રે છઈએ,
પગલું પડે ને વ્હેતાં રે થઈએ… અમે રે અધવચ રણનાં વીરડાં
– શ્રી રઘુભાઈ જોશી (ડાકોર, હાલ વિદ્યાનગર)
Published in રાવજી પટેલ and સંકલન
Previous Post ચકીબેન ચકીબેન
Next Post કાજળભર્યા નયનનાં
asha November 15, 2008
You are too good. Ravjibhai is touching everybodys heart. thanks.
pragnaju November 15, 2008
મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા …
મારી વેલ શંગારો વીરા, શગને સંકોરો
રે અજવાળા પહેરીને ઊભા શ્વાસ .. મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા
વારંવાર માણતા—તેના કવિ વિષે જાણી ઘણું દુખ થયું
Mahendra Bhavsar November 17, 2008
મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા …
મારી વેલ શંગારો વીરા, શગને સંકોરો
રે અજવાળા પહેરીને ઊભા શ્વાસ .. મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા
વારંવાર માણવા જેવું આ મારું ઘણું પ્રિય ગીત સાંભળી ખુબ આનંદ થયો, પણ સાથે જ તેના કવિ વિષે જાણી ઘણું દુખ થયું.
Namrata, New Zealand April 22, 2009
મિત્ર, તમારા આ લેખમાં રાવજી પટેલ વિષે વાંચ્યું. મે આમ તો આ સાંભળ્યું હતું પણ ઉપરછલ્લું. આજે પહેલી વાર વિગતવાર જાણ્યું. હૃદયને હલાવી મુકે એવી આ વાસ્તવિકતા જાણીને ખુબ જ દુઃખ થયુ. પણ આ જાણમાં લાવવા બદલ આપનો ખુબ જ આભાર.
Gadhvi Mahesh July 30, 2011
..Not a word for Ravji Patel and his poem. Ravji live with us due to his extraordinary poem.
Hetal M Sahh December 17, 2013
Yesterday I first time listen his poet . There were tears in my eyes only great poet can describe this. when I read his history it sadden me His poet made him immortal .
જયેશદાન "જય" October 26, 2017
રાવજી પટેલ, કોણ જાણે કેમ આ કવિ વિશે હમેશા ખેંચાણ રહ્યું છે. વેદના કવિતા ની જનેતા છે. પરંતુ કવિ અજબ તાસીર નો હોય છે. વેદના અને કવિ બંને મળે ત્યારે જે કવિતા જન્મે તે સંવેદના ના નામે ઓળખાય છે. રાવજી સંવેદના નો જનક છે. વંદન વંદન વંદન
Yogesh Trivedi June 24, 2018
તમે રે તિલક રાજા રામ ના…કાવ્ય માં “તમારી મશે ના અમે સોહિયા” નો શું અર્થ થાય છે?
Ramesh Patel November 19, 2018
કવિ રાવજી પટેલ, હૃદયને હચમચાવતી મૌલિક રચનાઓનો કિમીયાગર… ડાકોર પંથકને સાહિત્ય જગતમાં અંકિત કરનારને વંદન
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
Enter your email address to receive notifications of new posts by email.
Join 363 other subscribers
ચુંટલી ખણી હશે ?
આમીન આવી જાય છે
કોઈ હજી પણ રાહ જુએ છે
Karshan Chaudhari on મૌનની રજૂઆત
Daxesh on તો મળ મને
NIG India on મોર બની થનગાટ કરે
jenee Gandhi on તો મળ મને
અલ્પેશ આહિર on મોર બની થનગાટ કરે
સુરેશ જાની on નૈયા ઝૂકાવી મેં તો
Daxesh on લાગણીના કાન
Daxesh on લાગણીના કાન
Daxesh on લાગણીના કાન
Daxesh on લાગણીના કાન
Have you heard ?
સખી મારો સાહ્યબો સૂતો
માને તો મનાવી લેજો રે
પાંદડી વાયરાને વળગી શું કામ ?
તમે વાતો કરો તો
ઝૂલણ મોરલી વાગી રે
Categories Select Category हिन्दी અચલ મહેતા અછાંદસ અતુલ પુરોહિત અદી મિરઝા અનીલ જોષી અનુરાધા પૌંડવાલ અન્ય ગાયકો અન્ય સર્જકો અમર ભટ્ટ અમૃત ઘાયલ અરુણ દેસાણી અવિનાશ વ્યાસ આદિલ મન્સૂરી આરતી આરતી મુન્શી આશા ભોંસલે આશિત દેસાઈ આસીમ રાંદેરી ઉમાશંકર જોશી ઐશ્વર્યા મજમૂદાર ઓડિયો કરસનદાસ માણેક કવિ કાગ કવિતા કૃષ્ણમૂર્તિ કિશોર કુમાર કુતુબ આઝાદ કુંદનિકા કાપડિયા કૃષ્ણ દવે કૈલાશ પંડિત ખલીલ ધનતેજવી ગંગા સતી ગઝલ ગની દહીંવાલા ગીત ગુંજન ગાંધી ગૌરાંગ ઠાકર ચાતક ચિનુ મોદી જગજીત જગદીપ નાણાવટી જગદીશ જોષી જલન માતરી જવાહર બક્ષી ઝવેરચંદ મેઘાણી તુષાર શુકલ દેશભક્તિ ગીત ધૂની માંડલિયા નજમ નરસિંહ મહેતા નર્મદ નાઝિર દેખૈયા નિરુપમા શેઠ નિર્મિશ ઠાકર પંકજ ઉધાસ પન્ના નાયક પાર્થિવ ગોહિલ પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય પ્રફુલ્લ દવે પ્રાર્થના ફિલ્મી ગીતો બરકત વિરાણી બેફામ બંસરી યોગેન્દ્ર બાલુભાઈ પટેલ બાળગીત ભજન મકરંદ દવે મણિલાલ દેસાઈ મનહર ઉધાસ મનોજ ખંડેરીયા મન્ના ડે મરીઝ મહમદ રફી મહેક ટંકારવી મહેન્દ્ર કપૂર મા સર્વેશ્વરી માધવ રામાનુજ મીરાંબાઈ મુકેશ મુકેશ જોષી મુક્તક મેહુલ સુરતી યોગેશ્વરજી રઈશ મનિયાર રમેશ પારેખ રમેશભાઈ ઓઝા રાજેન્દ્ર શુકલ રાવજી પટેલ રાસ-ગરબા રાસબિહારી દેસાઈ રુબાઈઓ લઘુકાવ્યો લતા મંગેશકર વિડીયો વિનય ઘાસવાલા વિનોદ જોષી વીણેલા મોતી શૂન્ય પાલનપુરી શોભિત દેસાઈ શૌર્યગીત શ્યામલ સૌમિલ સંકલન સાધના સરગમ સુંદરમ્ સુરેશ દલાલ સૈફ પાલનપુરી સોનાલી બાજપાઈ સોલી કાપડીયા સ્તોત્ર હરીન્દ્ર દવે હરીશ મિનાશ્રુ હંસા દવે હિતેન આનંદપરા હેમંત ચૌહાણ હેમા દેસાઈ
મોર બની થનગાટ કરે
271643 Views | 120 Comments
પ્રિય પપ્પા … તમારા વગર
80907 Views | 54 Comments
71866 Views | 47 Comments
68734 Views | 30 Comments
મારા ઘટમાં બિરાજતા શ્રીનાથજી
56768 Views | 34 Comments
રક્ત ટપકતી સો સો ઝોળી
53760 Views | 16 Comments
51065 Views | 23 Comments
42169 Views | 17 Comments
40784 Views | 20 Comments
દીકરી તો પારકી થાપણ કહેવાય
37116 Views | 11 Comments
audio Befaam chitrabhanu death garba Goddess saraswati prayer गज़ल અનુરાધા પૌંડવાલ અવિનાશ વ્યાસ આસિમ રાંદેરી ગઝલ ગઝલ ગની દહીંવાલા ગીત ગીત ગુજરાતી ગુજરાતી ગઝલ ગુજરાતી ગઝલ ચાતક જગદીશ જોષી ઝવેરચંદ મેઘાણી દક્ષેશ નરસિંહ મહેતા પરિચય પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય પ્રાર્થના બેફામ ભજન મકરંદ દવે મનહર ઉધાસ મરીઝ મારા તરફથી મુકેશ મુકેશ જોષી મુક્તક મૃત્યુ યોગેશ્વરજી રઈશ મનિયાર રાજેન્દ્ર શુકલ રાવજી પટેલ શૂન્ય પાલનપુરી શૂન્ય પાલનપુરી સૈફ પાલનપુરી હસ્તાક્ષર
Privacy & Cookies: This site uses cookies. By continuing to use this website, you agree to their use.
To find out more, including how to control cookies, see here: Cookie Policy
© 2018 મીતિક્ષા.કોમ All rights reserved. Proundly powered by Wordpress.
Scroll to the top
Send to Email Address Your Name Your Email Address Cancel
Post was not sent - check your email addresses!
Email check failed, please try again
Sorry, your blog cannot share posts by email.