gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en fi uk gu gu en gu gu en gu gu fr hbs_lat vi en ru en
શ્રી સમ્યકત્વમૂલ બારવ્રતદ્રષ્ટાંત સહિત વિવેચન
પહેલું સ્થૂલ પ્રાણાતિપાત વિરમણ વ્રત
બીજું સ્થૂલ મૃષાવાદ વિરમણ વ્રત
ત્રીજું સ્થૂલ અદત્તાદાન વિરમણ વ્રત
ચોથું સ્થૂલ મૈથુન વિરમણ વ્રત
પાચમું સ્થૂલ પરિગ્રહ પરિમાણ વ્રત
છઠ્ઠું દિક્ પરિમાણ વ્રત
સાતમે ભોગપભોગ વિરમણ વ્રત
આઠમે અનર્થદંડ પરિમાણ વ્રત
બારમું અતિથિ સંવિભાગ વ્રત
પ્રમુખ સંતોના જીવન ચરિત્ર
"હે પ્રભુ! પ્રાયશ્ચિત કરવાથી જીવને શું લાભ થાય છે?"
હે ગૌતમ! પ્રાયશ્ચિત કરવાથી પાપકર્મની વિશુદ્ધિ થાય છે, નિરતિચાર થવાય છે, સમ્યકત્વ રીતે પ્રાયશ્ચિત કરવાથી વિશુદ્ધ થવાય છે
ПoдBecHыe yHиTaзы - ИHTepHeT MaraзиH
иrpы Ha диckax- rиTapa
મદ્રાસથી કાંચી જવાના માર્ગ પર આવેલા એક નાના ગામમાં ઈ.સ. 1017માં એક બાળકનો જન્મ થયો.એના મામા ભગવાન શ્રી રામના ભક્ત હતા. તેમણે કહ્યું ઃ વેદાંતનો અભ્યાસ કરતો હતો. એકવાર તૈત્તરિય ઉપનિષદનો પાઠ ચાલતો હતો, અને ગુરુ સત્યમ્ જ્ઞાનમ્ અનંતમ્ બ્રહ્મ એ મંત્રનો અર્થ સમજાવતા હતા. રામાનુજને ગુરુએ કરેલો અર્થ બરાબર ન લાગ્યો. તેણે બીજો અર્થ કર્યો. ગરુ ગુસ્સે થઈ ગયા. તેમણે કહ્યુ ઃ`મારે તને ભણાવવો નથી, હાલતો થા અહીંથી!એકપણ અક્ષર બોલ્યા વિના રામાનુજે ગુરુનું ઘર છોડયું. શ્રીરંગમ્માં રંગનાથ ભગવાનના ભક્ત યમુનાચાર્ય વૃદ્ધ થયા હતા. દેહત્યાગ કરતા પહેલાં તેમણે શિષ્યોને ભેગા કરી કહ્યું હતું `મારા પછી રામાનુજ મારું કામ ઉપાડી લેશે. બોલાવો એને!` યમુનાચાર્યનો સંદેશો મળતાં રામાનુજ દડમજલ ત્યાં આવી પહોંચ્યા, પણ તે પહેલાં યમુનાચાર્યે દેહ છોડી દીધો હતો. રામાનુજે આચાર્યના મૃતદેહનાં દર્શન કર્યા. જોયું તો આચાર્યના જમણા હાથની ત્રણ આંગળીઆએ મૂઠીની પેઠે વળેલી હતી. આચાર્યના શિષ્યોને તેમણે એનું રહસ્ય પૂછયું ત્યારે શિષ્યોએ કહ્યું `ગુરુજીના જીવનમાં ત્રણ આકાંક્ષાઓ હતી. તેમાં સૌથી મોટી આકાંક્ષા, લોકો સમજે તેવી ભાષામાં બ્રહ્મસૂત્રની ટીકા લખવાની હતી.` એ સાંભળી રામાનુજ તરત બોલી ઊઠ્યાઃ `હું એમની એ ઈચ્છાઓ પૂરી કરીશ.` આ શબ્દો બોલાયા કે તરત આચાર્યની મૂઠી ઊધડી ગઈ! શિષ્યોએ જયઘોષ કર્યો. રામાનુજ બોલી ઊઠ્યાઃ `એક દિવસ પણ જો મને એમની સાથે રહેવા મળ્યું હોત તો હું સ્વર્ગની નિસરણી ઊભી કરી દેત અને બધાયને ત્યાં લઈ જાત!` તે પછી થોડા વખતમાં રામાનુજ સંસારનો ત્યાગ કરી સંન્યાસી થયા. યમુનાચાર્યના શિષ્ય મહાપૂર્ણે તેમને શ્રી વૈષ્ણવધર્મનાં તત્વો સમજાવ્યાં`ઈશ્વર એક છે. એ પરમ દયાળુ છે. એ સર્વશક્તિમાન અને સર્વજ્ઞ છે. એની સેવાપૂજામાં મનુષ્ય-જન્મનું સાર્થક્ય છે.` તે પછી રામાનુજ ગોષ્ઠિપૂર્ણ નામે બીજા ગુરુની પાસે ગયા, ને દંડવત્ પ્રણામ કરી હાથ જોડી એમની સામે બેઠા. ગુરુએ કહ્યું `આજે નહિ! કંઈ પણ બોલ્યા વગર રામાનુજ પાછા ફર્યા ને બીજે દિવસે ફરીથી ગયા. આજે પણ ગુરુએ કહ્યું ઃ `આજે નહિં.` આવું અઢાર વખત થયું. છેવટે ગુરુએ જોયું કે શિષ્યની લગન બરાબર છે એટલે ઓગણીસમા દિવસે એમણે સામેથી રામાનુજને કહેવડાવ્યું કે તારો ધ્વજ ને દંડ લઈ આવ! પણ એકલો આવજે! પણ રામાનુજ પોતાના બે અંતરંગ શિષ્યો કુરેશ અને દાશરથિને સાથે લઈને ગયા ને ગુરુના પગમાં પડયા. ગુરુએ કહ્યું ` મેં તને એકલા આવવાનું કહ્યું હતું, અને તું આ બે જણને સાથે કેમ લાવ્યો? રામાનુજે કહ્યું `દંડ અને ધ્વજ લાવવાની આપે આજ્ઞા કરી હતી ને? દાશરથિ મારો દંડ છે અને કુરેશ મારો ધ્વજ છે.` રામાનુજના જવાબથી ગુરુને સંતોષ થયો. હવે એમણે એને ઁ઼ નમો નારાયણાય - એ ત્રણ શબ્દોવાળો અષ્ટાક્ષરી મંત્ર આપ્યો અને કહ્યું `એ મંત્ર મહાશક્તિશાળી છે. એ ભક્તિ અને વૈરાગ્યને દૃઢ કરે છે, અને અક્ષય સુખનું દાન કરે છે.` પછી તેમણે કહ્યું `ખબરદાર, અધિકારી વિના કોઈને આ રહસ્ય કહ્યું છે તો!` મંત્રપ્રાપ્તિથી રામાનુજને આનંદ થયો. પણ તેમનું મન વિચારે ચડયું`આવું પરમ સત્ય ગુપ્ત શા સારું રાખવું?! બીજે દિવસે મંદિરના ગોપુરમ્ પર ચડીને તેમણે લોકોને ભેગા કર્યા અને આ મંત્રના મહિમાની જાહેર ઘોષણા કરી. આ ખબર મળતાં ગોષ્ઠિપૂર્ણ રામાનુજ પર ગુસ્સે થયા. તેમણે તેને બોલાવી કહ્યું` તે ગુરુની આજ્ઞાનો ભંગ કર્યો છે. તું ઘોર નરકમાં પડશે.` રામાનુજે કહ્યું`હું જાણું છું કે હું નરકમાં પડીશ. પરંતુ મંત્રપ્રાપ્તિથી કેટલા બધા લોકોના ઉદ્ધાર થશે! હજારોના ઉદ્ધાર ખાતર જો એક માણસ જો નરકમાં પડતો હોય તો ભલે પડે. પણ ગુરુજી, એ હજારોના ઉદ્ધારનું પુણ્ય આપને છે. આપને એ પુણ્ય મળે એટલા ખાતર મેં આપની આજ્ઞાનો ભંગ કર્યો છે.` રામાનુજના દિલમાં લોકો પ્રત્યેનો પ્રેમ જોઈ ગુરુ પ્રસન્ન થઈ ગયા. એકદમ રામાનુજને ભેટી પડી તેમણે કહ્યું`તેં મારી આંખ ઉધાડી!` સંન્યાસી તરીકે રામાનુજ રોજ સાત ઘરે ભિક્ષા માગતા અને ભિક્ષામાં જે મળે તે ખાઈ લેતા. એક દિવસ તેઓ શ્રીરંગમ્માં ભિક્ષા માટે ફરતા હતા, ત્યાં કેટલાક છોકરાઓને તોફાન સૂઝ્યું. તેમણે ધૂળમાં એક ચિતરામણ કરી કહ્યું`મહારાજ, ભગવાન બધે છે એમ તમે કહો છો ને, તો આ રહ્યા તમારા ભગવાન! પગે લાગો એમને!`રામાનુજે તરત જ ધૂળમાં સાષ્ટાંગ દંડ્વત પ્રણામ કર્યા ને કહ્યું `વાહ, છોકરાઓ તમે મને ભગવાન દેખાડયા! કેટલું સારું કર્ય઼ું!` બીજા એક પ્રસંગે છોકરાઓએ ધૂળમાં મંદિર કરી ભગવાનને ધૂળનો પ્રસાદ ધરાવ્યો. પછી રામાનુજને કહે` લો, મહારાજ, ભગવાનનો પ્રસાદ!`રામાનુજે આનંદથી પ્રસાદનો સ્વીકાર કર્યો! ાેકવાર રામાનુજ પોતાના એક ગરીબ શિષ્યને ઘેર જઈ ઊભા. શિષ્ય તે વખતે ભિક્ષા માગવા ગયો હતો. ઘરમાં સ્ત્રાળ એકલી હતી. તેણે ગુરુને દૂરથી આવતા જોઈ લીધા હતા, પણ ઘરમાં એટલી ગરીબાઈ હતી કે લાજ ઢાંકવાયે એની પાસે પૂરતું કપડું નહોતું.
એટલે બારણા પાછળ સંતાઈ એણે તાળી પાડી, અને પધારો!` કહી સત્કાર કર્યો. રામાનુજ પરિસ્થિતિ પામી ગયા. તરત જ માથા પરનું કપડું ઉતારી તેમણે ઘરમાં નાંખ્યું. એ કપડું શરીરે વીંટાળી સ્ત્રાળ બહાર આવી વિનયપૂર્વક ગુરુના પગમાં પડી. એટલામાં બાઈનો પતિ આવી પહોંચ્યો. આત્યંતિક ગરીબાઈમાં પણ જેમણે ભગવાનનું નામ છોડયું નથી એવા આ બેઉ ભક્તોને ગુરુએ આશીર્વાદ આપ્યા. યજ્ઞેશ કરીને રામાનુજનો એક શ્રીમંત શિષ્ય હતો.
શ્રીમંતને ધન ઐશ્વર્યનો મદ હોય એ સ્વાભાવિક છે. યજ્ઞેશને પણ હતો. એ બીજા શિષ્યો કરતાં પોતાને કંઈક વિશેષ સમજતો હતો. રામાનુજે એને બીજા ભક્તોનાં કપડાં ધોવાનું કામ સોંપ્યું ને કહ્યું `કપડાનાં મેલ ભેગો તારા મનનો મેલ પણ ધોવાઈ જશે.` શિષ્યે આનંદથી એ ગુરુ- આજ્ઞા માથે ચડાવી. રામાનુજનો શિષ્ય કુરેશ પણ શ્રીમંત ઘરનો હતો. એ ખૂબ ઉદાર હતો. રોજ વહેલી સવારથી મોડી રાત સુધી એ લૂલાંલંગડાં, આંધળા અને ગરીબોને છૂટથી અન્નવસ્ત્રનું દાન કરતો. રામાનુજનો સંપર્ક થતાં એણે ઘરબાર, માલમિલકત, જમીનજાગીર, બધું જ લોકોને દઈ દીધું. પછી સ્ત્રાળને કહ્યું`કોઈ ચીજ આપણે સાથે લેવાની નથી, ખાલી હાથે નીકળી જવાનું છે` પણ સ્ત્રાળનો જીવ રહ્યો નહિ. એણે એક સોનાનો પ્યાલો પોતાના કપડામાં છુપાવીને લઈ લીધો. એના મનથી કે સમૃદ્ધિથી ટેવાયેલા પતિને રસ્તામાં પાણી પીવું હશે ત્યારે હું આ પ્યાલામાં પાઈશ. કુરેશને આ વાતની કંઈ ખબર નથી. બંને ઘોર જંગલમાં થઈને ચાલ્યાં જતાં હતાં, ત્યાં પત્નીએ કહ્યું`અહીં કોઈ ચોર લૂટારો આવશે તો?` કુરેશ ચમકીને ઊભો રહી ગયો. તેણે કહ્યું`ઈયળ હોય ત્યાં ચકલાં આવે, તેમ ધન હોય તો ચોર આવે. નIાળ, તારી પાસે કંઈ ધન હોવું જોઈએ!એ વિના તને આવી બીક કેમ લાગે?` સ્ત્રાળએ ખરી વાત કહી દીધી ને પ્યોલો પતિના હાથમાં મૂક્યો. તે જ સમયે કુરેશે પ્યાલો લઈ જંગલની ]ાડીમાં ફેંકી દીધો. સ્ત્રાળએ કહ્યું`પીડા ટળી!` બંને શ્રીરંગમ્ પહોંચ્યા ત્યારે રામાનુજે સામે દોડીને ખૂબ ભાવથી એ બેઉનો સત્કાર કર્યો. રામાનુજના મામાનો છોકરો ગોવિંદ એમનો ભક્ત હતો. એક દિવસ રામાનુજ ક્યાંક બહારથી આવતા હતા. એમણે રસ્તામાં ગોવિંદને સાપના મોંમા આંગળી નાખતો જોયો. તેમણે પૂછયું`અલ્યા આ શું કરે છે?` ગોવિંદે કહ્યું`હું અહીં થઈને જતો હતો ત્યાં આ સાપ મારી સામે આવી ઊભો ને એનું મોં પહોળું કરીને મને દેખાડવા લાગ્યો. મેં જોયું તો એની જીભમાં કાંટો વાગેલો હતો. બાપડો બહુ દુખી થતો હતો, એટલે મેં એના મોંમા આંગળી નાખી કાંટો કાઢી નાખ્યો!` આ સાંભળી રામાનુજ પ્રસન્ન થયા. જેવા ગુરુ તેવો જ શિષ્ય હતો. ગોવિંદ રામાનુજની સાથે જ રહેતો હતો. એવામાં એક દિવસ ગોવિંદની માએ આવી રામાનુજની આગળ ફરિયાદ કરી કે`ગોવિંદ પરણેલો છે, એની વહુ ઘેર આવી છે. એક દિવસ ગોવિંદને પણ ઘેક મોકલો!` રામાનુજે ગોવિંદને ઘેર જવાની આજ્ઞા કરી. ગુરુની આજ્ઞા સમજી ગોવિંદ ઘેર ગયો. ત્યાં એની જીભ ખૂલી ગઈ. એણે પત્નીની આગળ ભગવાનના મહિમાની વાત કહેવા માંડી. રાતની મઘરાત થઈ ને મઘરાતની સવાર થઈ. પણ ગોવિંદની વાત પૂરી થઈ નહિ. ભગવાનનું ગુણગાન કદી પૂરું થાય ખરું? બીજે દિવસે ગોવિંદે માતાની રજા માગી. માતાને પત્ની બેઉ સમજી ગયાં તે દુનિયાના બંધનથી બંધાય એવો આ જીવ નથી. રાજીખુશીથી તેમણે એને જવા દીધો. ગોવિંદ આવી ગુરુના પગમાં પડયો!`પ્રભુ, મને સંન્યાસ આપો!` રામાનુજે એને સંન્યાસ દીક્ષા આપી. રામાનુજનો ઉપદેશ વિશિષ્ટાદ્વૈત તરીકે ઓળખાય છે. રામાનુજ કહેતા કે એકલું જ્ઞાન કે કર્મ બસ નથી, સાથે ભક્તિ જોઈશે. જ્ઞાન અને કર્મનું ફળ ભક્તિ છે. ભક્તિ દ્વારા જ મોક્ષ છે. આ સિદ્ધાંતના પ્રતિપાદન માટે તેમણે એક ગ્રંથ લખવાનો નિýાય કર્યો. તેમણે કુરેશને આજ્ઞા કરી કે હું બોલું તું લખ! પણ કોઈ વાત તારા ગળે ન ઊતરે તો તારે ત્યાં જ અટકી જવાનું. બ્રહ્મસૂત્રના `શ્રીભાષ્ય`ની આમ શરૂઆત થઈ. ગ્રંથ લખાવતાં એક જગાએ રામાનુજે આત્માની વ્યાખ્યા આપતાં કહ્યું`આત્મા એટલે ચૈતન્ય.`કુરેશને થયું કે આ કંઈ આત્માની પૂરી ને સાચી વ્યાખ્યા નથી. એણે કલમ બંધ કરી દીધી. ગુરુએ કારણ પૂછયું તો એણે કહ્યું`વ્યાખ્યા અધૂરી છે.આત્માના પરમાત્માની સાથેને સંબંધની આમાં વાત કરવી જોઈએ. સૂર્ય પ્રકાશથી ઓળખાય ને ફૂલ સુગંધથી ઓળખાય તેમ આત્મા પરમાત્માથી ઓળખાવો જોઈએ!` રામાનુજે કહ્યું`તો તું તારું જુદું જ ભાષ્ય લખ!` આમ કહી એ ઊભા થઈ ગયા. પણ પછી એકાંતમાં ચિંતન કરતાં એમને લાગ્યું કે કુરેશની વાત ખરી છે, એટલે તરત જ કુરેશની પાસે દોડી જઈ એમણે કહ્યું`તારી વાત સાચી છે. હું મારી ભૂલ કબૂલ કરું છું.` રામાનુજની નમ્રતા જોઈ શિષ્ય એમના પગમાં પડયો. ગુરુ એમને ભેટી પડયા. ભાષ્ય લખાઈ ગયા પછી રામાનુજે પોતાના સિદ્ધાંતનો જોરશોરથી પ્રચાર કરવા માંડયો. એવામાં એક બનાવ બન્યો. રામાનુજ એક સ્થળે મંદિરની પ્રદક્ષિણા કરતા હતા, ત્યાં રસ્તામાં એક હરિજન બાઈ ઊભી હતી.
રામાનુજે કહ્યું` બાઈ, તું ખસ, મને રસ્તો દે!` બાઈ ખસી નહીં. તેણે કહ્યું`ક્યાં ખસું?` આ અણધાર્યો જવાબ સાંભળી રામાનુજ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમણે કહ્યું`મને ક્ષમા કર, મા!તું તો મારા કરતાં ય વધારે પવિત્ર છે.` હવે રામાનુજે દક્ષિણ ભારતનાં બધાં તીર્થોની જાત્રા કરી. તે પછી તેમણે મથુરા, વૃંદાવન, દ્વારકા, અયોધ્યા, બદરિકાશ્રમ, હિમાલય અને કાશ્મિરની તીર્થયાત્રા કરી. દક્ષિણ ભારતમાં તો ગામેગામે અને ઘેર ઘેર રામાનુજ રામાનુજ થઈ ગયું હતું. તે જમાનામાં શૈવો અને વૈષ્ણવો વચ્ચે વેર]ેર ચાલતાં હતાં. શૈવો વૈષ્ણવોને ભાંડે, અને વૈષ્ણવો શૈવોને ભાંડે!રામાનુજને એ જોઈ દુખ થતું. એવામાં શૈવધર્મને માનનારા એક રાજાએ રામાનુજને પકડી લાવવા કેટલાક માણસોને મોકલ્યા. રામાનુજ તે વખતે નદીએ સ્નાન કરવા ગયા હતા, તેમનો શિષ્ય કુરેશ આશ્રમમાં હતો. તેણએ ગુરુનો ]ભ્ભો પહેરી લીધો હતો ને રામાનુજ બની પેલા માણસોની સાથે ચાલવા માંડયું. કુરેશ જાણતો હતો કે રાજા દુષ્ટ છે, એટલે ગુરુ પર ઊતરેલો રાજાનો કોપ જાણી જોઈને તેણે પોતાના માથે વહોરી લીધો હતો. રાજાએ કુરેશને રામાનુજ સમજી હુકમ કર્યો`લખી આપ કે બધા દેવો શિવની જ ભક્તિ કરે છે.`કુરેશે એવું લખવાની ના પાડી એટલે રાજાએ એની આંખો ફોડી નખાવી. રામાનુજે આ જાણ્યું ત્યારે એમના દુખનો પાર ન રહ્યો
અસ્પૃશ્યોને ઊંચે લાવવા રામાનુજે અથાક પ્રયત્ન કર્યો છે. તેઓ એમને તિરુકુલત્તાર એટલે કુળવાન અને ખાનદાન કહેતા. તમામ વર્ણના લોકોને માટે તેમણે પોતાના સંપ્રદાયનાં બારણાં ખુલ્લાં મૂક્યાં હતાં. મૈસૂર તાબે મેલકોટમાં તેમણે એક મઠ સ્થાપ્યો હતો અને ત્યાં બાર વર્ષ રહ્યા હતા. મૈસૂરનો રાજા વિષ્ણુવર્ધન તેમનો શિષ્ય હતો. બેલૂરનું પ્રખ્યાત ચેન્ન કેશવનું મંદિર આ વિષ્ણુવર્ધને બંધાવેલું છે. મેલકોટથી રામાનુજ પાછા કાવેરી તટે શ્રીરંગમ્ આવ્યા. અંધ કુરેશ દોડીને એમના પગમાં પડયો. એનાં આંસુથી ગુરુના પગ ભીંજાઈ ગયા. રામાનુજ વહાલથી એને ભેટયા. પછી કહે`કુરેશ ધર્મ માટે તેં આંખો ખોઈ. મારું પાપ તને નડયું. ચાલ મારી સાથે!`આમ કહી કુરેશનો હાથ પકડી તેઓ તેને આશ્રમમાં લઈ ગયાં. એક દિવસ રામાનુજે કુરેશને બોલાવી કહ્યું`બેટા, ભગવાનનું ભજન ગા, એ તને ફરી દેખતો કરશે!` કુરેશે કહ્યું`સ્થૂલ આંખોનું મારે કામ નથી!` ગુરુએ ફરી આગ્રહ કર્યો એટલે કુરેશે પ્રભુને પ્રાર્થના કરી`હે પ્રભુ, મને તારૂં રૂપ દેખાડ!` જવાબમાં આકાશવાણી થઈઃ`વત્સ, બધે મારું રૂપ જ તને દેખાશે!` કુરેશ પ્રભુના સર્વવ્યાપી વિરાટ સ્વરૂપના દર્શનમાં મગ્ન બની ગયો. તેના આનંદનો પાર ન રહ્યો. રામાનુજ નદીએથી સ્નાન કરી શ્રીરંગમ્ આવતા ત્યારે રસ્તામાં એક શુદ્ર જાતિનાં ભક્તનું ]ાંપડું આવતું. ભગત એકલો એકલો ભજન ગાયા કરે. રામાનુજ સીધા જ એનાં ઘરમાં દાખલ થઈ એની સામે બેસી જતા ને ભજનો સાંભળતા, રામાનુજના સંઘમાં નાતજાતનો કે વર્ણનો ભેદ નહોતો. રામાનુજ હવે સો વર્ષના થયા હતા. તમામ શિષ્યોને અને ભક્તોને ભેગા કરી એમણે છેલ્લો જે ઉપદેશ આપ્યો તે સૌએ લક્ષમાં રાખવા જેવો છે. તેમણે કહ્યું`જગતમાં ત્રણ જાતના લોકો છે. અનુકૂળ, પ્રતિકૂળ અને અનુભય. અનુકૂળ એટલે ઈશ્વર ભણી વળેલો. એવો માણસ મળે ત્યારે જાણે નિકટનું સગુંવહાલું મળ્યું હોય તેવો આનંદ પામવો. પ્રતિકૂળ એટલે ઈશ્વરનો વિરોધી. આવો માણસ મળે ત્યારે જેમ ]ેરી સર્પથી દૂર ભાગે એમ એનાથી દૂર ભાગવું. અનુભય એટલે ઈશ્વરથી વિમુખ. એવો માણસ મળે ત્યારે રસ્તામાં પડેલા પથરા સામું જેમ આપણે જોતા નથી તેમ તેની સામે જોવું નહિં, એની માત્ર દયા ખાવી. ભક્તે કદી શ્રીમંતના દાસ થવું નહીં, જો થયો તો સમજવું કે એના ડહાપણમાં ધૂળ પડી!` પછી રામાનુજે શ્રીરંગમ્ મંદિરના બધા સેવકોને બોલાવ્યા ને કહ્યું`મારું કામ પૂરું થઈ ગયું છે. હું આપ સૌની રજા માંગુ છું ને ભૂલચૂક માટે ક્ષમા માંગુ છું!` આમ બધાની વિદાય લઈ રામાનુજે આંખો મીંચી દીધી. એમનું માથું એક શિષ્યના ખોળામાં અને પગ બીજા શિષ્યના ખોળામાં- એમણે દેહ તજી દીધો. એ જ ક્ષણે આકાશમાં દિવ્ય પ્રકાશનો ]બકારો થઈને અદૃશ્ય થઈ ગયો. રામાનુજે સંસ્કૃતમાં અનેક ગ્રંથો લખ્યાં છે. તેમાં `શ્રીભાષ્ય` મુખ્ય છે. કહે છે કે દેવી સરસ્વતીએ પોતે એ ગ્રંથ પર પોતાની મોહર મારી હતી અને રામાનુજને `ભાષ્યકાર` પદવીથી વિભૂષિત કર્યા હતા. આ ભાષ્ય લખીને રામાનુજે યમુનાચાર્યની અંતિમ ઈચ્છા પૂરી કરી હતી. શ્રીભાષ્ય ઉપરાંત ભગવદ્ગીતા ભાષ્ય, વેદાન્તદીપ, વેદાન્તસાર, વેદાન્તસંગ્રહ, ગદ્યત્રય વગેરે એમના બીજા પણ ગ્રંથો જાણીતા છે. રામાનુજે પ્રબોધેલો સિદ્ધાંત `રામાનુજદર્શન` તરીકે ઓળખાય છે. ઉપનિષદ્માં જેને બ્રહ્મ કહે છે તેને વિશિષ્ટાદ્વૈત `િવષ્ણુનારાયણ કહે છે. જીવમાત્રનો એ આધાર અને નિયંતા છે. કર્મ, જ્ઞાન અને ભક્તિ એ મોક્ષ પ્રાપ્તિનાં સાધન છે. સ્વાર્થના લવલેશ વિના સ્વધર્મનું પાલન કરવાથી ચિત્તની શુદ્ધિ થતાં જીવને આત્મસ્વરૂપનું ભાન થાય છે.જ્ઞાન અને ભક્તિ સિદ્ધ થયા પછી પણ માણસે પ્રાર્થના, પૂજા વગેરે કર્મ કરવાં રહે છે. પ્રપત્તિ આમાં મુખ્ય વાત છે. પ્રપત્તિ એટલે ઈશ્વરને સંપૂર્ણ આત્મસમર્પણ. ભગવાને ગીતામાં કહ્યું છે ઠડડઠડદ્મણૂડહૃઠડઠ્ઠ ખ્ર્ડણુઊડટ્ઠ ક્રડઠ્ઠથ્ર્ડટ્ઠë! તું કેવળ મારું જ શરણ લે! શ્રી રામાનુજ આને `ચરમ શ્લોક` કહે છે. અને ભક્તને મંત્ર આપે છે નમો નારાયણાય! શ્રી મન્નારાયણચરણૌ શરણં પ્રપદ્યે. ઈશ્વરનું શરણ લો. ભક્તે બધું ઈશ્વર ઉપર જ છોડી દેવું અને ઈશ્વરની ઈચ્છાને અનુસરવાનો દૃઢ સંકલ્પ કરવો. જ્ઞાન અને ભક્તિનું આખરી લક્ષ્ય આ પ્રપત્તિ છે.
• • • • • • • • • • • •
ГaHTeли и шTaHrи. KyпиTb raHTeли и шTaHrи
Designed by hukonchu.com team
JavaScript is currently disabled.Please enable it for a better experience of Jumi.