gu en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en gu gu gu gu en gu en en en en en fa en en en en en gu en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en pl en en en en fr en fr en en sv fr de de fr fr fr sv en fr en ja fr de fr es nb fr de en en sv de de fr en fr it fr de en gu en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en
સાચી દોસ્તીમાં આપવા-લેવામાં શંકા કરવાની નહીં – Saurabh Shah Online
The Official Web Presence of Writer Saurabh Shah
by સૌરભ શાહ • October 8, 2014 • 1 Comment
તુલસીદાસનું રામાયણ શું માત્ર ભગવાન રામના જીવનની વાર્તા જાણવા માટે મહત્ત્વનું છે? વાર્તારસ કોઈ પણ કથામાં હોવો અનિવાર્ય, પણ કથાનું મહત્ત્વ માત્ર એમાં રહેલા સ્ટોરી એલીમેન્ટને કારણે સર્જાતું નથી. વાર્તા કહેતાં કહેતાં ડહાપણની, જીવનના અનુભવોને પ્રગટ કરતી બેચાર વાત આવતી જાય ત્યારે એ વાર્તા એક મહાન ગ્રંથરૂપે પ્રચલિત થાય છે. શ્રીરામચરિત માનસમાં ઠેર ઠેર વિચાર-મૌક્તિકો પથરાયેલાં છે જે રામાયણની પરંપરાગત કથાને નવું ડાયમેન્શન, અલગ પરિમાણ આપે છે.
આદર્શો અને સિદ્ધાંતોને મજબૂરીથી કે આદતથી વળગી રહેનારાઓને ખ્યાલ નથી રહેતો કે ક્યારે વિરોધ કરવો, ક્યારે એ વિરોધમાં મક્કમ રહેવું અને ક્યારે એને પડતો મૂકવો. સમાધાન એટલે તકવાદ નહીં. સમાધાન એટલે? મહાભારતમાં કહેવાયું છે એમ શુદ્ધ સોનાના દાગીના ન બને – એને ટકાઉ બનાવવા, સારો ઘાટ ઘડવા થોડું તાંબું ઉમેરવું પડે. અર્થાત્ આજની ભાષામાં ચોવીસ કૅરેટના સોનાના દાગીના ન બને – બાવીસ કૅરેટના જ બને. આ બે કૅરેટનો જે તફાવત છે તેનું નામ સમાધાન. તુલસી રામાયણમાં મારિચના સંદર્ભમાં એક દુહો છે: તબ મારિચ હૃદયં અનુમાના, નવહિ બિરોંધે નહિ કલ્યાના સસ્રી, મર્મી, પ્રભુ, સઠ, ધની, બૈદ, બંદિ, કબિ, ભાનસ ગુની.
હથિયારવાળો, જાણકાર હોય એવો, માલિક, લુચ્ચો, શ્રીમંત, વૈદ, ભાટ, કવિ તથા રસોઈયો – આ નવ પ્રકારના માણસો સાથે વિરોધ કરવામાં સારું થતું નથી. આજના સંજોગોમાં આ યાદી લાંબી થાય. મૂળ દુહાને વળગી રહેવા કરતાં એમાં સંતાયેલા સારને ઓળખી લેવાથી ખબર પડે કે તમે ગમે એટલા સાચા હો કે સામેવાળો ગમે એટલો ખોટો હોય તો પણ દરેક સંજોગોમાં વિરોધનો ઝંડો પકડીને ઝંપલાવી દેવાનું જરૂરી નથી.
દોસ્તીમાં, નજીકના સંબંધોમાં આપણે ઘણી વખત નિકટ આવવાની કોશિશમાં, વધુ સ્નેહ જતાવવાના પ્રયત્નોમાં સામેની વ્યક્તિ સાથેના વર્તનમાં અજાણતાં જ આપણી નમ્રતા ગુમાવી બેસીએ છીએ. કોઈ જ ઈરાદા વગર સામેની વ્યક્તિને નાની ચીતરી બેસીએ છીએ, તુલસીદાસ કહે છે:
સંગ તેં જતી, કુ મંત્ર તે રાજા,ગુમાન તેં ગ્યાન, પાન તેં લાજા,
પ્રીતિ પ્રનય બિનુ મદ તે ગુની,નાસહિં બેગિ નીતિ અસ સુની
સંગથી સંન્યાસીનો, ખરાબ મંત્રીથી રાજાનો, અભિમાનથી જ્ઞાનનો, (મદિરા) પાનથી લજ્જાનો, નમ્રતા વિનાના સ્નેહનો તથા મદથી ગુણનો નાશ થાય છે – આ પ્રમાણેની નીતિ મારા સાંભળવામાં આવી છે.
ભગવાન રામચંદ્ર તથા સુગ્રીવ વચ્ચેના સંવાદો દરમ્યાન તુલસીદાસ ખરા મિત્ર સાથેના વ્યવહારની ચાવી આપે છે. જે તમારા જીવનમાં અભિન્ન અંગ છે એવા મિત્રો સાથે તમારાથી દુનિયાદારીભર્યો વ્યવહાર ન થાય. મૈત્રી એ બધાથી પર છે. દુહો છે:
દેત લેત મન સંક ન ધરઈ,બલ અનુમાન સદા હિત કરઈ;
બિપતિ કાલ કર સતગુન નેહા,શ્રુતિ કહ સંત મિત્ર ગુન એહા.
આપવામાં અને લેવામાં શંકા કરવી નહીં. પોતાનાં બળ તથા વિચાર વડે સદા તેનું હિત કરવું. વિપત્તિના વખતમાં તેના પર સોગણો સ્નેહ કરવો. શાસ્ત્રમાં આ પ્રમાણે સન્મિત્રનાં લક્ષણો કહ્યાં છે.
અને કેવા મિત્રનો ત્યાગ કરવો? તુલસીદાસ કહે છે: મોઢે મીઠી મીઠી વાતો કરે તથા પાછળથી મનની કુટિલતાથી બૂરું ચાહે. હે ભાઈ, આવી રીતે જેનું મન સર્પની ચાલ સમાન છે, એવા ખરાબ મિત્રનો ત્યાગ કરવો એ સારું છે.
અને આ સંવાદની પરાકાષ્ઠાએ તુલસીદાસ ચિંતન કરે છે:
શત્રુ મિત્ર સુખ દુ:ખ જગ માંહી,
માયા કૃત પરમારથ નાહી.
શત્રુ, મિત્ર તથા સુખદુખ સંસારમાં માયાને લીધે છે, વાસ્તવિક્તામાં આવું કશું જ હોતું નથી.
હનુમાન અને વિભીષણ વચ્ચેના સંવાદો દરમ્યાન એકબીજાને સંબોધીને કહેવાયેલા નહીં, પરંતુ કહેનારના જીવનની (અહીં હનુમાનના) ફિલસૂફી વર્ણવતા શબ્દો આવે છે:
જો આપન ચાહે કલ્યાના, સુજસુ સુમતિ સુભ ગતિ સુખ નાના;
સો પરનારી લિલાર ગોસાંઈ,તજઉ ચઉથિ કે ચંદ કે નાઈ.
જો તમે તમારું ભલું, સુંદર, યશ, સારી બુદ્ધિ, શુભ ગતિ તથા વિવિધ સુખ ચાહતા હો તો હે સ્વામિન, પારકી સ્ત્રીના મસ્તકને ચોથનો ચંદ્ર સમજીને ત્યજી દો. આજની ટી.વી. સીરિયલોમાં દેખાડાતી સંબંધોની આંટીઘૂંટીમાં રસ લેનારાઓને આ દુહો જલદીથી સમજાઈ જાય તેવો છે.
માણસને ખબર નથી પડતી કે ક્યારે કોની સાથે ભાઈબાપા કરીને કામ લેવું અને ક્યારે હુકમ ચલાવીને. ઘણી વખત આપણે ભલમનસાઈ બતાવવા નમ્રતાપૂર્વક વર્તીને, વિનંતીઓ કરી હોવા છતાં એનું પરિણામ નથી આવતું. અમુક લોકો આગળ વિનંતી કરવી જ નકામી. કેવા લોકો આગળ? તુલસીદાસ કહે છે: મૂર્ખને વિનંતી, કુટિલને પ્રીતિ તથા જન્મથી જ કૃપણને સુંદર નીતિ કહેવી, વળી મમતામાં આસક્ત પુરુષોને જ્ઞાનની કથા કહેવી, મહાલોભીને વૈરાગ્યની વાત કહેવી, ક્રોધીને ઈન્દ્રિયદમન માટે કહેવું, કામીને ભગવાનની કથા કહેવી, તે ખારવાળી જમીનમાં બીજ રોપવા સમાન છે.
હારવાનો ડર હશે તો હારશો જ.
એક ગુજરાતીએ દસ-દસ વરસ સુધી તપ કરીને ભગવાનને રિઝવ્યા. ભગવાને ખુશ થઈને એને અમરત્વ બક્ષવા કહ્યું,
‘વત્સ, મોઢું ખોલ. અમૃત રેડું તારા મોમાં.’
ગુજરાતી બોલ્યો, ‘કલાક પછી, પ્રભુ.’
‘હમણાં જ માવો ખાધો, પ્રભુ.’
મિત્રો સાથે શૅર કરો :
← નિંદાખોર વ્યક્તિ હંમેશાં નાની જ રહેતી હોય છે
1 comment for “સાચી દોસ્તીમાં આપવા-લેવામાં શંકા કરવાની નહીં”
October 9, 2014 at 3:35 AM
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Notify me of followup comments via e-mail
Notify me of follow-up comments by email.
Notify me of new posts by email.
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
નવી પોસ્ટ વિશે જાણકારી મેળવવા
Enter your email address
ચાણક્ય કહી ગયો કે શત્રુ મદદ કરવા આવે તો સ્વીકારવી નહીં
પાણીપુરી: મારી સૌથી જૂની અને વફાદાર પ્રિયતમા: ૨
ઊંઝાની ત્રણ જોક્સ: ચોરી, અપહરણ, પંચતંત્ર
કઈ જમીન પર કેવી ખેતી કરવી?
ફરી એક વાર, શ્રી ગણેશાય નમઃ
પ્રેમ એટલે ખુલ્લા પરબીડિયામાં મૂકેલો સરનામા વિનાનો પત્ર
તને સાચવે પારવતી, અખંડ સૌભાગ્યવતી
‘ચિત્રલેખા'એ લીધેલી સૌરભ શાહની મુલાકાત
‘મારા જેલના અનુભવો’: એક ગુડ ન્યુઝ છે અને એક બૅડ ન્યુઝ
‘ગુડ મોર્નિંગ – સૌરભ શાહ’ વૉટ્સએપ
ગ્રુપમાં જોડાવા માટે તમારા વૉટ્સએપ નંબર પરથી 9004099112 પર રિક્વેટ મોકલો.
સૌરભ શાહ સાથે ફેસબુક પર જોડાઓ!
Daulatsinh Gadhvi on રમેશ જાદવ (73) : એ જમાનાના ન્યુઝ એડિટર
નરેન્દ્રભાઈ વ્યાસ on કૅલેન્ડરમાં રવિવારો હોવા જોઈએ? કેટલા?
Pravin Shah on સારા શ્રોતા, સારા દર્શક, સારા વાચક, સારા ભાવક હોવાની નિશાનીઓ
Divyesh on બધી જાહોજલાલી હોય ત્યાં જ કાળું ડિબાંગ અંધારું છવાય ત્યારે
Pravin Shah on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Nilesh Premji Gada on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
મનસુખલાલ ગાંધી on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
સૌરભ શાહ on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Parag shah on નટુકાકા : 102 નોટઆઉટ
Dr Shreyas Gandhi on રાજેશ-નૂપુર તલવાર, ન્યાયની દેવીની તલવાર, વિશાલ ભારદ્વાજની તલવાર
મનસુખલાલ ગાંધી on બધી જાહોજલાલી હોય ત્યાં જ કાળું ડિબાંગ અંધારું છવાય ત્યારે
saksham on પ્રણય રૉયના પાપનો ઘડો કેવી રીતે ભરાઈ ગયો
ડો કે.એસ.પટેલ on આવ રે, વરસાદ
હેમાંગ બારોટ on બાબા રામ-રહીમ, વેટિકનના પોપ અને શાહી ઈમામ
nimish parikh on બાબા રામ-રહીમ, વેટિકનના પોપ અને શાહી ઈમામ
આ બ્લોગ ગમ્યો? ફેસબુક મિત્રો સાથે શૅર કરો!
Copyright © 2019 Saurabh Shah Online. All Rights Reserved. The Magazine Basic Theme by bavotasan.com.