gu en en en en en en it en en en en pt en gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en en fa en en en en en en en it en en gu it en en en it en en en it en en en it en en en en en en en en en en en
આદર્શ દિનચર્યા : આયુર્વેદ પ્રમાણે – Devshi Varotariya
આયુર્વેદના મુખ્ય બે પ્રયોજનો છે. સ્વસ્થ વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્યની રક્શા કરવી અને રોગીના રોગનું શમન કરવું. આજે આપણે અહિં વાતો કરવી છે કે કેવી રીતે જીવન જીવીએ તો આપણે માંદા જ ન પડીએ, આજે પુરાએ વિશ્વમા લોકો આયુર્વેદિક લાઈફસ્ટાઈલ અપનાવી રહ્યા છે, આપણા ઋષિમુનીઓએ જે વિજ્ઞાન ને હજારો વર્ષ પહેલા આધ્યાત્મની એરણ પર વિકસાવ્યું હતું એ આજે ભૌતિકવાદી કહેવાતા લોકોએ સ્વકારવું પડ્યું કેમકે આજના મેડીકલ સાઈન્સમા એવી કોઈ જ લાઈફસ્ટાઈલ નો ઉલ્લેખ નથી જે તમને બીમાર થતા અટકાવે, મિત્રો આપણે ગમે તેટલા આધુનિક બનીએ પણ સુખની વ્યાખ્યા તો ક્યારેય બદલવાની નથી. આયુર્વેદમાં સુચવેલી દિનચર્યાને આજના સમયે કેવી રીતે ફોલો કરી શકાય? ચાલો જાણીએ.
મિત્રો, સૂર્યોદયથી દોઢ કલાક પહેલાના સમયને બ્રાહ્મમૂહૂર્ત કહેવાય છે. સૂર્યોદયથી દોઢ કલાક પહેલા કદાચ ન ઉઠી શકાય પણ સૂર્યોદયથી દસ મિનીટ પહેલા તો ઉઠી શકીએ ને..!!!
અત્યારે આપણી જીવનશૈલી જ એવી છે કે વ્યવસાય, નોકરીને લીધે રાત્રે સૂવાનું મોડું થાય છે તો પછી સવારે વહેલા કેમ ઉઠવું?? પણ બને ત્યાં સુધી ઉઠવાનો એક નિશ્ચિત સમય રાખવો જોઈએ. જેથી શરીરની બાયોલોજીકલ ક્લોક સેટ થઇ શકે. નાઈટ શિફ્ટ માં કામ કરનારાએ પણ જેટલા કલાક તે રાત્રે જાગે છે એટલા કલાક દિવસે સુવું જોઈએ, કેમકે ઊંઘ પૂરી થવી પણ ખુબ જરૂરી છે. તમારામાંથી ઘણા લોકો એવા પણ હશે જેમણે સૂર્યોદયની દિવ્યતાને ઘણા વર્ષોથી નહિ માણી હોય, ખરેખર તો જે લોકો એવા વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા છે કે જેમને સવારે વહેલા ઉઠવું અનિવાર્ય છે એમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પણ અન્ય ની સરખામણી એ વધુ હોય છે,
ભગવાન સુર્યનારાયણ જ્ઞાન, ચૈતન્ય અને ઉર્જાનો સ્રોત છે, એમના વહેલી સવારના મૃદુ કિરણો જો આપણા શરીરને સ્પર્શે તો આપણા દરેક કોષમાં નવું ચૈતન્ય જન્મે છે, ક્યારેક સૂર્યોદયની એ પળો ને માણી તો જુઓ, તમને એનું વ્યાસન થઇ જશે..!!! વહેલી સવારનો એ સમય ફક્ત લેખકો, ચિંતકો, વિદ્યાર્થીઓ, દુધવાળા કે છાપાવાળા માટે જ નથી, સુરજદાદા આપણા બધાના છે.
હવે વાત આવે છે મુખશુદ્ધિની, આયુર્વેદિક શાસ્ત્રોમાં દાંતણ માટે શબ્દ છે “દંતપવન” અને “દંતધાવન” એટલે કે જેના વડે દાંત પવિત્ર થાય છે અને જેના વડે દાંત ધોવાઈને સાફ થાય છે એવી ક્રિયા, ઋષિમુનિઓએ કહ્યું છે કે કડવા દાંતણમાં લીમડો, તૂરામાં બાવળ, મીઠામાં મહુડો અને તીખારસવાળામાં કરંજનું દાતણ શ્રેષ્ઠ છે. પરંતુ પ્રેક્ટીકલી આજના સમયે આ શક્ય નથી. બજારમાં કે શાકમાર્કેટ ની આસપાસ બધે બાવળના દાંતણો મળતા હોય છે. તમે રોજ તો લીમડાનું દાંતણ ન કરી શકો, પણ અઠવાડીએ એક વાર રવિવારે અથવા તો મહિને એક વાર તમારૂ બાળક અને તમે બંને સાથે દાંતણ કરો. બાળક ને પણ એ શીખવાડો કેમ કે અત્યારે તો કદાચ તમને દાતણ કરતા આવડતું હશે પણ જો તમે તમારા બાળક ને નહિ શીખવો તો ભવિષ્યમા દાંતણ કેમ કરવું એની ક્લીપ આપણે યૂ ટ્યુબ પર બતાવવી પડશે.
દાંતણ નો આગળનો ભાગ સારી રીતે ચવાઈ જાય એટલે એને દંતમંજનમાં બોળી દાંત સાફ કરવા જોઈએ, મધ, સુંઠ, મરી, પીપર, તજ, તમાલપત્ર, એલચી, સિંઘવ કે સાદું મીઠું આ કોઈ પણ આપણે દંતમંજન તરીકે વાપરી શકીએ છીએ, દાંતણ કર્યા પછી જીહ્વા નિર્લેખન એટલે કે ઉલ ઉતારવાનો ઉલ્લેખ છે. જેના માટે સોનું, ચાંદી, તાંબુ કે દાંતણની ચીરનો ઉપયોગ કરાય. પ્રેક્ટીકલી સ્ટેઇનલેસ સ્ટીલના ઉળિયા બજારમાં મળે છે જે પણ વાપરી શકાય. દાંત અને જીભ સાફ કર્યા પછી શીતળ જળથી કોગળા કરવા જોઇએ.
મિત્રો, દાંતણ બાદ સ્વસ્થ મનુષ્યએ સ્નેહગન્ડુષ કરવું જોઈએ, એટલે કે મુખમાં તલનું તેલ ધારણ કરી લેવુ, એને થોડી વાર સુધી મુખમા રાખવું અને પછી તેનો કોગળો કરી લેવો જોઈએ, હવે ક્રિયા પણ જો રોજ શક્ય ના હોય તો એટલીસ્ટ અઠવાડીએ એકવાર તો કરવી જ જોઈએ, કેમકે દાંત અને પેઢા ના કોઈપણ રોગોમાં આ ક્રિયા અસરકારક પરિણામ આપે છે, અને જો પહેલેથી જ આ પ્રયોગ કરતા હોઈએ તો એ રોગોને થતા અટકાવે છે.
સવારે નરણા કોઠે પીવામાં આવતા પાણી ને ઉષ:પાન કહે છે, સૂર્યોદય પહેલા ના સમયને ઉષા કહેવામાં આવે છે તેના પરથી આ શબ્દ બન્યો છે, ઉષ:પાન, સામાન્ય રીતે તંદુરસ્ત વક્તિએ સવારમાં ૧ થી 3 ગ્લાસ પાણી પીવું જોઈએ, પિત્ત પ્રકૃતિવાળા એ સાદું અને વાયુ તેમજ કફ પ્રકૃતિવાળા એ હુંફાળું પાણી પીવું જોઈએ. તાંબાના પાત્રમાં રાત્રે ભરી રાખેલું પાણી વધુ લાભકારક છે, પરંતુ તાંબા ની શુદ્ધતાને ચકાસીને જ આ પ્રયોગ કરવો કેમકે હાલ બજારમાં મળતા મિશ્ર ધાતુના પાત્રમાં આખીરાત ભરી રાખેલું પાણી જો પીવામાં આવે તો એસીડીટી થાય છે, ઉષ:પાન આંતરડામા સુકાયેલા કે અટવાયેલા મળને શીથીલ બનાવી એનો શરીરમાંથી ત્યાગ કરાવે છે.
સવારના સમયે મળમૂત્રનો સ્વાભાવિક રીતે ત્યાગ થવો જોઈએ, રોજ જો સુવા ઉઠવાનો સમય નિશ્ચિત હોય તો આપણી બાયોલોજીકલ સાયકલ જ એવી રીતે સેટ થઇ જાય કે આપણને ચોક્કસ સમજે કોલ આવીજ જાય, બાળકોને પણ રોજ સવારે જ શૌચ જવાની આદત પડીશું તો એમનું આરોગ્ય પણ જીવનભર તંદુરસ્ત રહેશે, કોઈ પણ ક્રિયા ને આદત માં બદલાતા થોડો સમય લાગે છે, તમને જો સવારે જ શૌચ જવાની આદત ના હોય તો પંદર દિવસ સતત ઓછામાં ઓછુ પંદર મિનીટ જાજરૂમાં બેસશો તો છોળમાં દિવસે એ તમારી આદત બની જશે.
અભ્યંગનો સામાન્ય અર્થ છે માલીશ, તલના તેલને એક પત્રમાં લઇ એને હુંફાળું ગરમ કરવું અને ત્યારબાદ આખા શરીરે માલીશ કરવું જોઈએ, માલિશથી વ્યક્તિનું શરીર સશક્ત, સુદ્રઢ અને કોમળ ત્વચાવાળુ બને છે, વાયું પ્રકૃત્તિવાળા માટે તો માલિશ ઉત્તમ છે. હંમેશાં માલિશ કરનારની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. તેમજ વૃદ્ધાવસ્થાને આવતી અટકાવી શકાય છે. જો દરરોજ માલીશ ના કરી શકો તો કમસેકમ અઠવાડિયા માં એકવાર તો અવશ્ય માલીશ કરવુ જોઈએ, વળી, માલિશ સ્થૂળ વ્યક્તિઓને પાતળા કરે છે અને પાતળા વ્યક્તિઓને મજબુત બનાવે છે. રોગીષ્ઠ કે તાવવાળા વ્યકિતએ માલીશ ન કરવું.
આયુર્વેદમાં કહેવાયું છે કે  “શરીરાયાસજનનં કર્મ વ્યાયામસંજ્ઞિતમ્” એટલે કે શરીરમાં થાક ઉત્પન્ન કરનાર કર્મને વ્યાયામ કહે છે. વ્યાયામથી શરીરમાં અનેક પ્રકારના લાભ થાય છે. શરીર હલકું બને છે, વધેલા દોષો ઘટે છે તથા શ્રેષ્ઠ આરોગ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે. નિત્ય વ્યાયામ કરનારનો જઠરાગ્નિ પ્રદીપ્ત થતો હોવાથી ગમે તેવું અને ગમે તેટલું ખાધેલું એ સરળતાથી પચાવી શકે છે. વ્યાયામના સંદર્ભમાં આયુર્વેદના મહર્ષિઓએ જણાવ્યું છે કે બલાર્ધ વ્યાયામ કરવો. એટલે કે આપણી શક્તિ હોય એનાથી 50 ટકા વ્યાયામ કરવો. કપાળ ઉપર પરસેવો થાય, બગલમાં કે હાથપગમાં પરસેવો થાય અથવા મોઢું સુકાય તો જાણવું કે અર્ધબળ પુરું થયું છે. માટે આ લક્શણો મળે ત્યાં સુધી તો અવશ્ય વ્યાયામ કરવો જોઈએ.
આજના બાળકો નું બાળપણ પણ મોબાઈલ અને કોમ્પ્યુટર પરની ગેમ્સ માં જ વેડફાઈ જાય છે, બાળકો ને મેદાન પર રમવા મોકલવા અને શક્ય હોય તો આપણે પણ સાથે જવું, કોઈ મેદની રમત રમવી એ પણ ઉત્તમ વ્યાયામ છે, વળી, ‘ચક્રમણ’ એટલે કે ચાલવું, ચાલવાને સૌથી સુખકર વ્યાયામ કહ્યો છે. દરેક વ્યક્તિએ લગભગ અડધો કલાક ફાસ્ટ વોકિંગ કરવું જોઈએ.
ત્યાર પરથીનું કર્મ છે સ્નાન, નહાવું, સ્નાન શરીરને પવિત્ર બનાવે છે. શરીરનો પરસેવો, મેલ વગેરે દૂર કરી શરીરની કાંતિ વધારે છે. અતિ ઠંડા કે અતિ ગરમ જળથી સ્નાન ન કરવું. સામાન્ય તાપમાનવાળા જળથી સ્નાન કરવું કે જે શરીરના તાપમાન જેટલું જ હુંફાળું હોય. વળી, ગળાના ઉપરના ભાગ માટે ઠંડું પાણી વાપરી શકાય. અર્થાત ઠંડાપાણીથી ગળાનો ઉપરનો ભાગ પલાળી પછી જ હુંફાળા પાણીથી આખા શરીરે સ્નાન કરવું. જો કે વાયુ અને કફ પ્રકૃત્તિવાળા વ્યક્તિઓએ તો ગળાની ઉપરના ભાગ માટે પણ સુતોષ્ણ જળ વાપરી શકે. પરંતુ જો વધુ ગરમ જળથી કરેલું સ્નાન શરીરમાં વાયુ અને કફનો નાશ કરે છે તથા બળ આપે છે.
શાસ્ત્રોમાં સ્નાન પહેલા અને માલિશ તથા વ્યાયામ પછી સુકા ચૂર્ણનું ઉદવર્તન કરવાનો ઉલ્લેખ છે, એટલે કે જેમાં હરડે, આમળા, દાડમની છાલ, લોધ્રની છાલ, લીમડાના પાનનું ચૂર્ણ વેગેર ને નીચેથી ઉપરની દિશામાં હળવા હાથે શરીર પર ચોળવાની ક્રિયા કરવામાં આવે છે અને ત્યાર પછી સ્નાન કરાવામાં છે. અત્યારે સમય ના અભાવે કે જાણકારીના અભાવે આપણે આગળના બાકીના કોઈ કર્મો નથી કરતા ઉઠીને ફક્ત બ્રશ અને નાહવાનું બે જ વસ્તુ કરીએ છીએ, પરંતુ, મિત્રો જો તમે અત્યારે સજા રહેવા માટે થોડો સમય આપશો તો ભવિષ્યમાં સાજા થવા માટે સમય ચુકવવો નહિ પડે. આ સિવાય ઇશ્વરોપાસના, સ્વકર્મ, અંજન, વસ્ત્રપરિધાન, કેશપ્રસાધન, જીવીકા માટે પ્રયત્ન, રત્નમાળા ધારણ, દંડ-પાદુકા-છત્રી-પાઘડી ધારણ વગેરેનું વિસ્તારથી શાસ્ત્રોમાં વર્ણન છે.
આપને તો આ બધા શબ્દો પણ અઘરા લાગશે, ખરેખર સમજવા જેવું તો એ છે કે આપણા ઋષિમુનીઓએ માનવ જાતિ ના સમગ્ર અસ્તિત્વ ને આવરી ને નાનામાં નાની બાબતોનો પણ ખુબજ જીણવટ પૂર્વક અભ્યાસ કરીને દરેક ક્રિયાની એક પદ્ધતિ આપી છે, આજે આપણે જો એનાથી અર્ધાનું પણ જો પાલન કરીએ તો આ ડાયાબીટીશ, હાઈ બી પી, હૃદયરોગ, સંધિવા વગેરે જેવા આત્યારે ખુબ સામાન્ય ગણાતા અનેક રોગોનો દેશવટો થઇ જાય.. અસ્તુ..
Leave a Reply Cancel reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Welcome ! Youth at @ddgirnarlive @DDNewsGujarati https://t.co/HGFwvxepMK
RT @DDNewsGujarati: અમદાવાદ શહેરનું સને ૨૦૧૯-૨૦ નું ડ્રાફ્ટ અંદાજપત્ર રજુ ૭૫૦૯ કરોડનું રજુ કર્યું @devshivarotaria @AmdavadAMC @vnehra https://t.co/w04qywww7N
PM Modi to inaugurate Sardar Patel Institute of Medical Science & Resear... https://t.co/tQmzvI20W6 via @YouTube… https://t.co/m1KrQTglH8
100+ Disable Children’s listening 51st #MannKiBaat by @narendramodi at #Ahmedabad#@ddgirnarlive @shashidigital… https://t.co/kqXyKq7f11
#NewHospital in Ahmedabad https://t.co/NYuj6r3NuJ
Eco Friendly Ganesh Murti will Save Environment Special Story by Devshi Varotariya on DD Girnar
BJP State Observers Meeting for AMC Elections Story by Devshi Varotariya on DD Girnar
Ahmedabad Carala Samaj Celebrated ONAM in Ahmedabad Story by Devshi Varotariya on DD Girnar
Shri Krushna Janmotsav at Iscon Mandir Ahmedabad Story by Devshi Varotariya on DD Girnar
Janmashtami Mahotsav in Ahmedabad Story by Devshi Varotariya on DD Girnar
Powered By by Inkhive Themes. © 2019 Devshi Varotariya. All Rights Reserved.