en it en en tl en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en en gu gu en en en en en sv en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en nl gu gu gu gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en
Gujaratઅનામત આંદોલન પુનઃ શરૂ થવાના એંધાણ, પાટીદારોનું શકિત પ્રદર્શન
Gujaratગાંધીનગર એસઓજી પોલીસે છેતરપીંડી કરતી ગેંગને ઉત્તરપ્રદેશથી ઝડપી
1st Floor, khodiyar furniture building near shivshakti market, bapunagar charrasta bapunagar , ahmedabad.
Jr. Editor : Gitaben Patel
M. Editor : Harikesh Patel
505,506,507 Akhbarbhavan sector-11 , Gandhinagar , Gujarat.
International : ઇરાનની સરહદમાં ઘૂસેલા અમેરિકી જાસૂસી ડ્રોનને તોડી પાડયું, ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તંગદિલીમાં વધારો
Gujarat : અમદાવાદમાં મહિલા કોન્સ્ટેબલનો આપઘાત, ગળા ફાંસો ખાઈ જીવન ટૂંકાવ્યું
National : અમેરિકા 15 ટકા જ H-1B વન વીઝા આપશે, ભારતીય આઇટી કંપનીઓ અને કર્મચારીઓને અમેરિકા જવું મુશ્કેલ
Gujarat : બોટાદ: ઉપસરપંચની નીકળી અંતિમયાત્રા, ‘આરોપીઓને ફાંસી આપો’નાં થયા સૂત્રોચ્ચાર
National : નરેન્દ્ર મોદી "બ્રિટિશ હેરાલ્ડ"ના એક પૉલ અનુસાર સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિ
National : વિપક્ષોના ભારે હોબાળા વચ્ચે સંસદમાં ત્રિપલ તલાક બીલ ત્રીજીવાર રજૂ
National : યોગ કાર્યક્રમ પૂર્ણ થતા જ, હરિયાણામાં અમિત શાહ-CM ખટ્ટરના જતા જ ચટ્ટાઇની લૂંટ . . .
Gujarat : MLA હર્ષ સંઘવીએ સિવિલ હોસ્પિટલમાં જઈને ટાંટીયા તોડવાની આપી ધમકી
National : મહિલા કોન્સ્ટેબલની હ્યદય કંપાવતી સ્યૂસાઇડ નોટ આવી સામે
Gujarat : દારૂબંધીને કારણે ગુજરાતને કરોડોની ખોટ, કેન્દ્રસરકાર ભરપાઈ કરે: નિતીન પટેલ
Home > Articles > શું તમે જાણો છો સંસ્કારોનું સાચું શિક્ષણ એટલે કુટુંબ
શું તમે જાણો છો સંસ્કારોનું સાચું શિક્ષણ એટલે કુટુંબ
June 27, 2018, 12:17 p.m.
માનવમિત્ર, નવી દિલ્હી : કુટુંબ એ સંસ્કારોની એક ઉછેરશાળા છે, જ્યાં સૌથી પહેલાં બાળકોમાં ભાષાનાં સંસ્કારો આપો છો, અને ભાષાની સાથે સાથે દૃષ્ટિનાં માધ્યમથી વ્યવહારનાં સંસ્કાર પણ આવતા હોય છે. તે જે કંઈ સાંભળે છે, તે ભાષા બની જાય છે. અને જે જુએ છે તે વ્યવહારનું રૂપ ધારણ કરી લે છે. વાણી અને કર્મની આ છાપ મન પર પણ પડે છે. મન જો કે ઘેલું નથી હોતું. તાજગી અને સ્ફૂર્તિથી ભરેલું હોય છે. એમાં સ્નેહની ઉષ્મા છે. બાળપણની ગરમી છે, જાણવાની ધગશ છે અને નિર્મળતાનાં પાણી છે. એટલે સંસ્કારોનું જે બીજારોપણ અહીં થાય છે, તે તરત જ ખીલવા લાગે છે.
માળી જ વ્યવસ્થિત ન હોય, દેખભાળ બરાબર ન થાય, ઉષ્માશક્તિ, જિજ્ઞાસા અને નિર્મળતામાં કમી રહી હોય તો સંસ્કારોનો તે છોડ વિકસશે નહિ. તો તે માટે બાળકોને બિલકુલ જવાબદાર ન ઠેરવી શકાય. જો આપણે આ બાળઉછેર પર ધ્યાન ન આપ્યું તો સમાજનું મોટું અહિત થશે અને એ માટે જવાબદાર આપણે હોઈશું, નહિ કે બીજું કોઈ. સંસ્કારોની પહેલી શિક્ષિકા છે મા, મમતામયી મા, જે નિઃસ્વાર્થભાવે બાળકનું પાલન-પોષણ કરે છે. એનામાં પ્રેમ આત્મિયતા અને પવિત્રતાનાં સંસ્કાર રેડે છે. માની મમતાની સાથે દાદીની અદ્‌ભૂત દુનિયા પણ કંઈ ઊતરતી નથી હોતી. બાળકો એમની પાસેથી વાર્તા સાંભળવાની હઠ કરે છે, એમની વાર્તાઓમાં કલ્પનાઓનો ભંડાર તો હોય છે જ, સાથે સંસ્કારનું સિંચન પણ હોય છે.
વાત ગમે તેની હોય પરીઓની કે પશુ-પક્ષીઓની, રાજકુમારોની પરંપરા તો બરાબર ચાલતી રહે છે. જિજ્ઞાસાઓ પેદા થાય છે અને શમી પણ જાય છે. વાર્તાનો અંત સચ્ચાઈની જીતનાં પરિણામોથી આવે છે, નહીં કે બુરાઈની જીતથી. જે પાત્ર સાથે અત્યાચાર થાય છે, બાળકોનાં મનમાં એના પ્રત્યે દયા જાગે છે. કોઈ વાર્તામાં સાહસની વાત આવે તો કોઈનામાં દૃઢતાની, કોઈમાં દેશભક્તિની વાત હોય તો કોઈમાં દાન, ત્યાગ અને વિકાસની, કોઈમાં ચતુરાઈને મહત્વ આપવામાં આવ્યું હોય તો કોઈમાં આજ્ઞાપાલન અને કોઈમાં કર્તવ્યપરાયણતાનું, કોઈમાં શ્રમનું મહત્વ દર્શાવેલ છે, તો કોઈ જીવન પર ભાર મૂકે છે. રાતનો વખત વાર્તા સાંભળવાની ઉત્સુકતા, કલ્પનાનો ભંડાર, આવનારી ઊંઘની ખુમારી અને જિજ્ઞાસાની ફેલાતી જાળ-આ બધું મળીને જે સંસ્કાર પેદા થાય છે.
મન ધીમે ધીમે એને ગ્રહણ કરે છે, ધીમા તાપે શેકેલી બાજરીની ચાનકીઓ સ્વાદ અનોખો હોય છે. રાતની વાર્તાઓ સ્વપ્નાઓમાં તો સાથ આપે જ છે, વાસ્તવિક જીવનને પણ પ્રભાવિત કરે છે. ગામડાનું જીવન એ કુદરત સાથેનું સીધું જોડાણ છે. થોડી વાર માટે જ આપણે કલ્પના કરીએ કે આપણે ગામડાનું શુધ્ધ જીવન જીવીએ છીએ. કલ્પના કંઈક પાછળ લઈ જવી પડશે. લગભગ ૫૦-૬૦ વર્ષ પાછળ. સવારનો સમય, ઘરની સ્ત્રીઓ ક્યારનીયે ઊઠી ગઈ છે, કામ કરતાં ભજન લલકારતી હોય છે. દાદા, મોટા બાપા, પિતા, કાકા ખુલ્લી હવામાં ફરીને, શૌચક્રિયા પતાવીને આવી ગયા છે. હવે બધા લોકો નાહી રહ્યા છે. બીજી બાજુ સ્ત્રીઓ ગાય, ભેંસોને ચારો નાખી દૂધ દોહવા બેઠી છે. સ્નાન કરવાથી શરીર શુદ્ધ થઈ ગયું છે. હવે મનને શુધ્ધ કરવા થોડીવાર પૂજા-પાઠ-ધ્યાન-પ્રાર્થના વગેરે થઈ રહ્યા છે. પછી તાજુ-તાજું દૂધ કે માખણ જેને જે સારું લાગે, તૈયાર છે. બાળકો પણ આ જ બધું કરે છે, ખૂબ જ પ્રેમ કરે છે. પુરુષો અને બળદોની વચ્ચે પણ એક કૌટુંબિક સંબંધ બંધાઈ ગયો છે. ગાયો-ભેંસો અને બકરીઓનાં નામ એવાં જ છે, જેવા ઘરમાં સ્ત્રી-પુરુષોનાં હોય છે. આ ઘરમાં તુલસીની પૂજા થાય છે, વદ બારસે ગાયની, નાગપંચમીનાં દિવસે સાપની પૂજાનો રિવાજ છે, કીડીઓનાં નગરાં પુરાય છે. પક્ષીઓને ચણવા દાણા નાંખવામાં આવે છે. કૂતરા માટે રોટલી કાઢવામાં આવે છે, જાણે બધા જ કુટુંબનાં સભ્ય હોય. સવારે ઊઠીને બધા માતા-પિતાને ચરણસ્પર્શ કરે છે, ઘરમાં એકબીજા પ્રત્યે ખૂબ જ પ્રેમ છે, વિચારો જરા, આવા વાતાવરણમાં બાળકોને કેવા સંસ્કાર મળશે? નૈતિક શિક્ષણની આ બિનઔપચારિક પાઠશાળામાં ધીમે ધીમે સંસ્કારોનાં મૂળિયાં ઊંડા જાય છે, તે શ્રમની સાધના, ઈશ્વર- ભક્તિ, પરસ્પરનો પ્રેમ, સહયોગ, મનની પવિત્રતા, કુદરત સાથેની મહોબત, પશુઓ પ્રત્યેનું ઉચિત વર્દન, દયાભાવ, નિયમિતતા અને મોટાઓ પ્રત્યેનો આદરભાવ વગેરે. કંઈ જરૂરી નથી કે આવા સંસ્કારો પુસ્તકોનાં મધ્યમથી જ આપવામાં આવે, જીવન તો પોતે જ એક મહાન ગ્રંથ છે.
ઇરાનની સરહદમાં ઘૂસેલા અમેરિકી જાસૂસી ડ્રોનને તોડી પાડયું, ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તંગદિલીમાં વધારો
અમદાવાદમાં મહિલા કોન્સ્ટેબલનો આપઘાત, ગળા ફાંસો ખાઈ જીવન ટૂંકાવ્યું
અમેરિકા 15 ટકા જ H-1B વન વીઝા આપશે, ભારતીય આઇટી કંપનીઓ અને કર્મચારીઓને અમેરિકા જવું મુશ્કેલ
બોટાદ: ઉપસરપંચની નીકળી અંતિમયાત્રા, ‘આરોપીઓને ફાંસી આપો’નાં થયા સૂત્રોચ્ચાર
નરેન્દ્ર મોદી "બ્રિટિશ હેરાલ્ડ"ના એક પૉલ અનુસાર સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિ
વિપક્ષોના ભારે હોબાળા વચ્ચે સંસદમાં ત્રિપલ તલાક બીલ ત્રીજીવાર રજૂ
યોગ કાર્યક્રમ પૂર્ણ થતા જ, હરિયાણામાં અમિત શાહ-CM ખટ્ટરના જતા જ ચટ્ટાઇની લૂંટ . . .
MLA હર્ષ સંઘવીએ સિવિલ હોસ્પિટલમાં જઈને ટાંટીયા તોડવાની આપી ધમકી
મહિલા કોન્સ્ટેબલની હ્યદય કંપાવતી સ્યૂસાઇડ નોટ આવી સામે
દારૂબંધીને કારણે ગુજરાતને કરોડોની ખોટ, કેન્દ્રસરકાર ભરપાઈ કરે: નિતીન પટેલ