gu id en en es fy en en en en en en it en en en en nl en pt ja en en en gu gu de en gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu en gu en gu en gu en en gu gu gu gu gu en en gu gu gu gu gu en en en en en en fr
વ્યક્તિથી મોટો પક્ષ ને પક્ષથી મોટો દેશ એ જ 'અટલ રાજપથ' - Sandesh
August 23, 2018 | 2:25 am IST
ઘટના અને ઘટન : મણિલાલ એમ. પટેલ
રાજકારણમાં જોડાવું સહેલું છે, યેનકેનણ પ્રકારે ટકી રહેવું પણ કદાચ સરળ છે પણ પોતાની આગવી છબી જાળવી રાખીને રાજકારણમાં લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવું તે કપરું કામ છે. સિદ્ધાંતો માટે રાજકારણમાં મરી મિટનારા જોવા મળે છે પણ સિદ્ધાંતો સાથે રાજકારણમાં ટકવું કે જીવવું બંને કઠિન છે. ભારતીય રાજનીતિમાં સરદાર, મોરારજી અને વાજપેયી જેવાં ઓછાં પાત્રો છે કે જેમણે સિદ્ધાંતો સાથે બાંધછોડ કર્યા વિના પોતાની છબી પ્રતિષ્ઠા જાળવીને પોતાના સિદ્ધાંતો સાથે રાજનીતિમાં ટકી રહ્યા, એટલે જ તો કદાચ ડો. આંબેડકર, મોરારજી અને વાજપેયી યોગ્ય હોવા છતાં ને સાચા ભારત રત્ન છતાં બહુ મોડા ‘ભારત રત્ન’ સન્માનના અધિકારી બન્યા. વાજપેયી જ ઉચિત સન્માનના અધિકારી હતા ને પ્રજાકીય અંતિમ સન્માન તેમને જવાહરલાલ અને ઇંદિરાજી જેવું મળ્યું. માણસ લાંબો સમય કોઈ બંધારણીય પદ પર રહે તો સન્માન મળે પણ વાજપેયીએ તો જિંદગીનાં પચાસથી વધુ વર્ષ માત્ર વિરોધપક્ષમાં જ ગાળ્યાં છે. સત્તામાં તો પાંચ વર્ષ વડા પ્રધાનપદ અને બે વર્ષ વિદેશમંત્રીપદ એમ માત્ર સાત જ વર્ષ ગાળ્યાં છે, છતાં તેઓ લોકહૃદયનાં સન્માનના અધિકારી બન્યા. માત્ર તેમની સારી વક્તૃત્વકળા યા શબ્દસાધનાનાં એક જ કારણે તેઓ લોકહૈયામાં સ્થાન પામ્યા હતા તેવું નથી. ઉત્તમ વક્તાઓ તો ઘણા હોય છે. અસરકારક વક્તૃત્વએ તેમની છબી ઘડી પણ જાહેર જીવનનાં મૂલ્યો, લોકશાહી પ્રત્યેની અતૂટ પ્રતિબદ્ધતા અને ઉત્કૃષ્ટ દેશપ્રેમે તેમને દેશની પ્રથમ હરોળના નેતાનાં સ્થાને પહોંચાડી દીધા.
આજના શાસક અને વિપક્ષના નેતાઓ યા તો રાજકીય પક્ષોએ એક સૂરે વાજપેયીને ભવ્ય અંજલિઓ આપી જેના તે સર્વથા અધિકારી હતા પણ વાજપેયીને સાચી અંજલિ શું હોઈ શકે? તેમનું ઈંટચૂનાનું ભવ્ય સ્મારક કે દેશની નદીઓમાં અસ્થિવિસર્જન એ અંજલિ કે સ્મારક હોઈ શકે પણ તે સાચા સ્મારક કે સાચી અંજલિ નથી. ભલે વાજપેયી સદેહે આપણી વચ્ચે નથી પણ તેમનો વિચારદેહ અને કર્તૃત્વદેહ આપણી વચ્ચે છે. અગ્નિ તેને બાળી શકતો નથી.
ચૂંટણીઓ તો આવશે ને જશે, સત્તાના ખેલ ચાલ્યા કરશે, પક્ષો બનશે ને તૂટશે પણ દેશ રહેવો જોઈએ. આટલી જ વાજપેયીની શીખ આજના નેતાઓ જીવનમાં ઉતારે તોય ઘણું છે. પોતાનાથી પક્ષ મોટો છે પણ પક્ષથીયે દેશ મોટો છે. શાસકનો ધર્મ પક્ષથી જુદો છે, પર છે. રાજનીતિમાં વાજપેયીનો રાજધર્મ બીજા નેતાઓથી જુદો ‘અટલ ધર્મ’ હતો. બીજાની લીટી નાની કરીને યા કાપીને પોતાની લીટી મોટી ન કરવી એ વાજપેયીનો જીવનસંદેશ છે. રાજકારણમાં એકાદ મત મેળવીને વડા પ્રધાનપદ કે સરકાર ટકાવવાનું બહુ અઘરું નથી હોતું પણ મોરારજી કે વાજપેયી જેવાએ આવું સિદ્ધાંતવિહોણું રાજકારણ અપનાવ્યું નહોતું કે સ્વીકાર્યું પણ નહોતું. સંઘ-જનસંઘની વિચારધારામાં ઊછર્યા ને પાંગર્યા છતાં તેમને માટે પંડિત વાજપેયી(નહેરુ) શબ્દ પ્રયોજાતો. એક સારો માણસ ખોટા પક્ષમાં છે તેવું પણ તેમને માટે કહેવાતું. પક્ષ બદલીને અન્ય ગઠબંધનનું નેતૃત્વ સ્વીકાર્યું હોત તો માત્ર ૧૩ દિવસ કે ૧૩ મહિના સુધી જ ટૂંકું વડા પ્રધાનપદ નહીં પણ લાંબું મળત પણ પક્ષની શિસ્ત ન છોડી. ભાજપનું નેતૃત્વ વાજપેયી પાસે ન હોત તો એ સમયે રાજકીય રીતે અસ્પૃશ્ય ગણાતા ભાજપ પાસે કોઈ સાથી પક્ષો ન હોત. એનડીએ માત્ર ને માત્ર વાજપેયીની પ્રતિભા ને પ્રતિષ્ઠાનું સંતાન છે. રાજકારણ માત્ર સત્તા માટેનું સત્તાકારણ નહીં પણ લોકકારણ છે તે આજના નેતાઓએ વાજપેયી પાસેથી શીખવું જોઈએ. દેશ માટે સંઘર્ષ કરવાની જરૂર પડી ત્યાં ઇંદિરાજી, રાજીવ ગાંધી કે નરસિંહરાવ સામે સંઘર્ષ પણ કર્યો અને જરૂર પડી ત્યારે સંવાદ ને સમન્વયની ભૂમિકા પણ ભજવી. લાહોરની બસયાત્રા કરી તો કારગિલ યુદ્ધ પણ લડી જાણ્યું. બાંગ્લાદેશ માટે ઇંદિરાજીને બિરદાવ્યાં ને કટોકટીમાં તેમની સામે લડયા પણ ખરા. અયોધ્યાના પ્રશ્ને પક્ષ કરતાં તેઓ ભિન્ન હતા એટલે તો ૬ ડિસેમ્બરે ભાજપના મોટાભાગના વરિષ્ઠ નેતાઓ અયોધ્યામાં હતા, માત્ર વાજપેયી જ ન હતા. તેમણે કારસેવકોને કહ્યું હતું કે, તમે રામની અયોધ્યામાં જાવ છો, રાવણની લંકામાં નહીં. શક્તિપ્રદર્શન નહીં પણ ભક્તિપ્રદર્શન કરજો. વાજપેયી, ભૈરવસિંહ શેખાવત, ચંદ્રશેખર અને નરસિંહરાવે સાથે મળીને નિષ્ઠાપૂર્વક અયોધ્યાનો પ્રશ્ન સંવાદથી ઉકેલવા ભરપૂર પ્રયાસ કર્યા હતા.
દેશને સબળ રાજકીય વિકલ્પની જરૂર પડી ત્યારે તદ્દન અદ્દલ સાચા કોંગ્રેસી મોરારજી અને તદ્દન સાચા સંઘી, જનસંઘી વાજપેયીએ વિચારધારાને પક્ષના વાડા કોરાણે મૂકીને સાથે બેસીને દેશને રાજકીય વિકલ્પ પૂરો પાડવાની ફરજ નિભાવી તો પોતાના જ પક્ષના સૌથી નજીકના આરંભના સાથી અડવાણી સાથે ક્યાંક વિચારભેદ ને વ્યક્તિત્વ ભિન્નતા વચ્ચે પણ આજીવન સાથ નિભાવ્યો. નહેરુથી માંડીને ડો. મનમોહન સુધીના વડા પ્રધાનો સાથે તેમણે રાષ્ટ્રહિતમાં સંઘર્ષ કે સંવાદની જે ભૂમિકા ભજવવાની આવી તે સુપેરે નિભાવી. પક્ષ કરતાં અનેક વાર પોતાનો જુદો મત હોવા છતાં પક્ષ સાથે રહ્યા અને વિપક્ષો સાથે પણ રહ્યા. આમ વિપક્ષ, શાસક ને સંગઠનની ત્રિવેણી ભૂમિકા કુશળતાપૂર્વક નિભાવી. વાજપેયીને છેલ્લા દાયકાથી ઈશ્વરે મૌન સાધનાની સ્થિતિમાં ન મૂક્યા હોત તો ભાજપ અને દેશની દિશા ને દશા બદલવા તેઓ જરૂર સક્રિય હોત. જુદા વિચારોવાળા પર હુમલા ન થવા દેત, બંધારણીય સંસ્થાઓનો દુરુપયોગ ન થવા દેત, પક્ષીય રાજકારણ કોર્પોરેટ ક્ષેત્રનું ગુલામ ન હોત. રાજકારણમાં ઉદાર મતનો તેમનો અટલ ધર્મ હતો. સંઘ ને વડા પ્રધાનપદ વચ્ચે વિવેકપૂર્ણ મર્યાદા તેમણે જાળવી હતી.
વાજપેયીએ કદીયે એમ કહ્યું નહોતું કે, ૫૦ વર્ષમાં દેશમાં કશું થયું નથી. તેઓ હંમેશાં કહેતા કે, આવું કહેવું તે ૫૦ વર્ષના પરિશ્રમ પર પાણી ફેરવવા બરાબર છે. તેમની વાણીમાં વ્યંગ, વ્યથા, વિનોદ, આક્રમકતાની સાથે સાથે સંયમ ને શાલીનતા હતાં પણ કટુતા કે વ્યક્તિગત રાજકીય હુમલાને સ્થાન નહોતું. તેમનાં હૈયે એવું તો પ્રબળ રાષ્ટ્રહિત હતું કે, જુદા પક્ષના વડા પ્રધાનો વિપક્ષી નેતા છતાં તેમને યુનોમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા મોકલતા ને તેઓ જતા પણ ખરા તે નાનીસૂની ઘટના નથી. વાજપેયી કહેતા કે, રાજનીતિ એટલી દુઃખદ છે કે જો હું મજબૂત ન હોત તો આત્મહત્યા કરી ચૂક્યો હોત. ઇંદિરાજીએ પ્રણવ મુખરજી, રાજીવ ગાંધીએ અરુણ નહેરુ ને અરુણ સિંઘ, મોરારજીએ એચ. એમ. પટેલ, નરસિંહરાવે ડો. મનમોહનસિંહ અને વાજપેયીએ ડો. કલામ જેવી પ્રતિભાઓને શોધીને તેમનો દેશ માટે ઉપયોગ કરીને દેશની મોટી સેવા કરી. રાજકીય વિરોધીઓને પછાડયા કે હરાવ્યા નહીં પણ તેમણે જીતી લીધા. કોઈ વ્યક્તિને પદ મળે તો તે વ્યક્તિનું કદ વધી જાય છે, જ્યારે વાજપેયી જેવાને પદ મળે તો પદનું કદ વધી જાય છે. વાજપેયી કહેતા કે, લોકતંત્ર એવું સ્થળ છે કે જ્યાં બે મૂર્ખા મળીને એક શક્તિશાળીને હરાવી શકે છે. સંઘી-જનસંઘી વાજપેયી કહ્યું હતું કે, ભારત ધર્મનિરપેક્ષ ન હોત તો તે ભારત ન હોત, જ્યારે વડા પ્રધાન બન્યા ત્યારે વિનોદ દુઆએ તેમને અઘરો સવાલ પૂછયો હતો કે, તમારી કમજોરી, નબળાઈ યા મર્યાદાઓ કઈ? વાજપેયીનો અદ્ભુત એક લીટીનો જવાબ હતો કે, ”મૈં મહાત્મા ગાંધી નહીં હું.” વાજપેયી રાજકારણી નહીં, રાજપુરુષ હતા. રાજકારણના કાદવમાં મહાદેવની પેઠે ઝેર પીને ઊછરેલું ‘વાજપેયી કમળ’ હતું. દેશ કા નેતા કૈસા હો વાજપેયી જૈસા હો, દેખો દેખો કૌન આયા, શેર આયા, આવાં સૂત્રો તેમને રુચતાં કે ગમતાં નહીં. તેઓ કહેતા કે, દેશ કા નેતા નહીં, દેશ કૈસા હો, તેવું વિચારો. ”મેરે મરને કે બાદ મેરી હડ્ડિયાં નદી મેં બહાઈ જાયેગી, તબ ઉસમેં ભી એક હી સ્વર સુનાઈ દેગા કી ભારત માતા કી જય.’ વાજપેયીના રાજનીતિના અટલધર્મ ને અટલપથ પર આજના શાસક-વિપક્ષના નેતાઓ અને પક્ષો ચાલે તે જ તેમને સાચી અંજલિ છે.
નીચે આપેલી લીંક પર ક્લિક કરીને જોડાઓ સંદેશ ન્યૂઝ સાથે.
તમે અમને ફેસબુક, ટ્વીટર, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુ ટ્યુબ પર પણ લાઇક અને ફોલો કરી શકો છો.
લેટેસ્ટ ન્યૂઝ અપડેટ્સ તમારા ફોન પર સૌથી પહેલા મેળવવા માટે આજે જ ડાઉનલોડ કરો Sandeshની નવી મોબાઇલ એપ્લિકેશન
11000 ફૂટની ઊંચાઇ પર કેદારનાથના પહાડ પર થયો ચમત્કાર!, લોકો અચંબામાં
જાણો…ભારતની હારથી કોને ફાયદો કોને નુકસાન? પોઇન્ટ ટેબલની આ છે તસવીર
પાકિસ્તાનનાં સપોર્ટને લઇને ‘કિંગ કોહલી’એ આપી આવી પ્રતિક્રિયા, તમે પણ થઈ જશો ખુશ
વર્લ્ડ કપ 2019: ઇંગ્લેન્ડ સામે હાર છતાંય વિરાટ કોહલીને આ વાત પર ગર્વ
ઇંગ્લેન્ડે રોક્યો ભારતનો વિજયરથ, દિલધડક મેચમાં 31 રને ‘વિરાટ બ્રિગેડ’ની હાર
પ્રિયંકાની જેઠ જેઠાણીના લગ્નનાં PHOTOS વાયરલ, ‘દેશી ગર્લ’ રડતી જોવા મળી
આ હોટ કાશ્મીરી બાળાનું આવી રહ્યું છે બોલિવૂડ ડેબ્યુ ફિલ્મ, જુઓ આલિયા ખાનનાં PHOTOS
દિશા પટણીએ શેર કર્યા નવા PHOTOS, બેકાબુ થઈ ફેન્સ બોલ્યા ‘કોઈ એમ્બ્યુલેન્સ બોલાવો ભાઈ’
બોલિવૂડ છોડવા પર ટ્રોલ થઈ ઝાયરા વસીમ, મીમ્સ શેર કરી યુઝર્સે આપ્યા રિએક્શન
બોલિવૂડની બોલ્ડ અને ગ્લેમરસ એક્ટ્રેસ રાધિકા આપ્ટે કહ્યું- હું એક જ સમયે ઘણા લોકો સાથે…
VIDEO: માણસ પરથી ટ્રેન ફરી ગઈ, જાદુગરે એવો કમાલ કર્યો કે જીવતો જ નીકળ્યો
VIDEO: સુકી નદીમાં પૂલનુ કામ ચાલુ હતું અને અચાનક ધોધમાર પાણી આવ્યું, મજૂરો ફસાયા
રથયાત્રા પર્વ સાથે જોડાયેલી રોચક વાતો, જાણો શાસ્ત્રીજી પાસેથી, Video
દર્શન કરીશું મેશ્વો નદીના કિનારે વસેલ જગપ્રસિદ્ધ શામળાજી મંદિરના, Video
કુંભ રાશિએ તબિયત સાચવવી, કેવો રહેશે તમારો દિવસ જાણો, Video