en en id en en en en en en en en en en en en en en en en en it en es es en en en en en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en en kk
Supreme Lord Shree Swaminarayan – Jivan Charitra – Shree Swaminarayan Mandir – Wadhwan
Skip to content Skip to main menu
Shriji Maharaj na sidhhanto ane shad-angi sampraday
શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાન ના અવતારનું કારણ :-
ભાગવત, સ્કંદપુરાણ, બ્રહ્માંડપુરાણ, વિશ્વકસેન સંહિતા, વિષ્ણુધર્મોત્તર ઇત્યાદિક વ્યાસરચિત તેમજ ઋષિઓ વિરચિત શાસ્ત્રોમાં કરેલી આગાહી મુજબ
૧. ધર્મની સ્થાપના કરવા ૨. ભક્તિમાર્ગનું પોષણ અને સંરક્ષણ કરવા ૩. પોતાના એકાંતિક ભક્તોને સામીપ્યનું સુખ આપવા ૪. ધર્મ-ભક્તિ અને ઋષિ-મુનિઓને દુર્વાસાના શ્રાપથી તેમજ અસુરોના કષ્ટ થકી છોડાવવા ૫. મુમુક્ષુઓને મુક્તિનો માર્ગ દેખાડવા ૬. લુપ્ત થયેલા વૈદિક માર્ગને પુનઃ ચાલુ કરવા ૭. અક્ષરધામ જવાનો મહામાર્ગ ખુલ્લો મુકવા ૮. વર્ણાશ્રમ ધર્મો અને સદાચારી ધર્મ-નિયમોની સ્થાપના કરવા……. આવા અનેક કર્યો માટે અવતાર થયો હતો.
શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાન નો સંક્ષેપ પરિચય – બાયોગ્રાફી:-
નામ : હરિ, કૃષ્ણ, હરિકૃષ્ણ, નીલકંઠ વર્ણિ, ઘનશ્યામ, નારાયણ મુનિ, સહજાનંદ સ્વામી, શ્રીજી મહારાજ, સ્વામિનારાયણ, વિગેરે
જન્મ : વિક્રમ સંવત ૧૮૩૭ ચૈત્ર સુદ ૯, સોમવાર, તારીખ : ૦૨-૦૪-૧૭૮૧
જન્મસ્થળ : ઉત્તર ભારત – કોશલ દેશ – અયોધ્યા નજીક – છપૈયા ગામ (મામાનું ઘર)
વર્ણ : સરવરિયા બ્રાહ્મણ (સરયુપારિણ)
પિતાનું નામ : દેવશર્મા (ઉર્ફે હરિપ્રસાદ પાંડે, ધર્મદેવ)(બાલશર્મા અને ભાગ્યવતીના પુત્ર)
પિતાની જન્મ તિથી : વિક્રમ સંવત ૧૭૯૬ કાર્તિક સુદ ૧૧
પિતાનું જન્મસ્થળ : ઇટાર ગામ
માતાનું નામ : બાલા (ઉર્ફે પ્રેમવતી, ભક્તિમાતા) (કૃષ્ણશર્મા અને ભવાની ના પુત્રી)
માતાની જન્મ તિથી : વિક્રમ સંવત ૧૭૯૮ કાર્તિક સુદ ૧૫
માતાનું જન્મસ્થળ : છપૈયા
ભાઈ-ભાભી: રામપ્રતાપજી (સુવાસિની ભાભી) ઈચ્છારામજી(વરિયાળીબાઈ)
ગૃહત્યાગ દિવસ : અયોધ્યાથી ૧૧વર્ષ ૩માસ ૧દિવસની અલ્પવયે વિક્રમ સંવત ૧૮૪૯ અષાઢ સુદ-૧૦ની વહેલી સવારે
વન વિચરણ સમય : ૭ વર્ષ, ૧ માસ અને ૧૧ દિવસ
વન વિચરણ પૂર્ણ : વિક્રમ સંવત ૧૮૫૬, શ્રાવણ વદ ૬, લોજ ગામ, ગુજરાત
લોજ પધાર્યા તે સમયની ઉંમર : ૧૮ વર્ષ, ૪ માસ અને ૧૨ દિવસ
ગુરુ : ઉદ્ધવાવતાર શ્રી રામાનંદ સ્વામી
દીક્ષા આપી : સદ્. શ્રી રામાનંદ સ્વામીએ
દીક્ષા સ્થળ : પીપલાણા, વિક્રમ સંવત ૧૮૫૭ કાર્તિક સુદ ૧૧
ઉદ્ધવ સંપ્રદાય(શ્રી સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય) ની ધર્મધુરા સંભાળી : વિક્રમ સંવત ૧૮૫૮, કાર્તિક સુદ ૧૧, જેતપુર
સત્સંગમાં રહ્યા : ૩૦ વર્ષ, ૯ માસ અને ૧૯ દિવસ
સ્વધામ ગમન : વિક્રમ સંવત ૧૮૮૬, જેઠ સુદ ૧૦, ગઢપુર ધામ
પૃથ્વી પર રહ્યા : ૪૯ વર્ષ ૨ માસ અને ૧ દિવસ
પોતાની ધર્મધુરા બે ભાઈઓના શ્રેષ્ઠ પુત્રોને દત્તક લઈને સોંપી : વિક્રમ સંવત ૧૮૮૨, કાર્તિક સુદ ૧૧, વડતાલ ધામ
બંને આચાર્યોના નામ : આદિ આચાર્યશ્રી અયોધ્યાપ્રસાદજી મહારાજ (નરનારાયણ દેવ દેશ ઉત્તર વિભાગ)
આદિ આચાર્યશ્રી રઘુવીરજી મહારાજ (લક્ષ્મીનારાયણ દેવ દેશ દક્ષિણ વિભાગ)
શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાન નું સંક્ષિપ્ત જીવન ચરિત્ર :-
ભારત એક એવો દેશ છે જ્યાં અનેક ઋષિઓ, મુનિઓ, આર્ષદ્રષ્ટાઓ, અધ્યાત્મિક મહાપુરુષો અને યુગ પ્રવર્તક અવતારો થઇ ગયા છે, થાય છે અને ભવિષ્યમાં પણ થશે. ખુદ પરમપિતા અક્ષરધામાધિપતિ પુરુષોત્તમનારાયણ વારંવાર આ ભૂમિને ધર્મ-ભક્તિ-જ્ઞાન-વૈરાગ્યની સ્થાપના અર્થે અવતાર ગ્રહણ કરવા પસંદ કરે છે.
આવી ભારતભૂમિના એક મહાન આધ્યાત્મિકતાને સંગ્રહ કરી યુગોથી જે ભૂમિને સમગ્ર જગત વંદી રહ્યું છે એવી અયોધ્યા નગરી અને ભગવાનશ્રી રામચંદ્રજીની જન્મ-ભૂમિને કોણ ભૂલી શકે? એ મહાન નગરીથી નજીકમાં જ જ્યાં દશરથ મહારાજા વિગેરે રઘુવંશી રાજાઓએ જગત કલ્યાણ માટે મહાયજ્ઞો કરેલા એ મખોડા ઘાટની એકદમ નજીકમાં છપૈયા નામનું નાનકડું રમણીય અને દિવ્ય ગામ છે. એ દિવ્ય ભૂમિકાને સર્વશક્તિમાન પરમેશ્વર શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને પોતાની જન્મભૂમિ તરીકે ગ્રાહ્ય કરી. મહાન વિભૂતિ પરમ વિદ્વત્તાથી પૂર્ણ પાંડેશ્રી હરિપ્રસાદ (ઉર્ફે ધર્મદેવ) અને તેમના પતિવ્રતા ગૃહિણી માતા પ્રેમવતી (ઉર્ફે ભક્તિમાતા) ની જુગલ જોડીને માતા પિતાનું સ્થાન આપી સંવત – ૧૮૩૭, ચૈત્ર સુદ – ૯, સોમવાર તા : ૨-૪-૧૭૮૧ ના રોજ રાત્રે ૧૦ ઘડી વ્યતીત થતાં ૧૦:૧૦ કલાકે પ્રગટ થયા હતા. યોગ્ય સમયે નામકરણ થતાં આ બાળપ્રભુ શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાનની હરિ, કૃષ્ણ, હરિકૃષ્ણ, નિલકંઠ વર્ણિ, ઘનશ્યામ આવા પ્રસિદ્ધ નામથી ઓળખ થઇ. પિતા થકી વેદ વિદ્યા ભણ્યા. શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને પોતાના માતા-પિતાને પોતાના સ્વરૂપ નું જ્ઞાન આપી દિવ્ય ગતિ આપી માત્ર ૧૧ વર્ષની નાની વયમાં ગૃહત્યાગ કરી ખુલ્લા પગે સાત વર્ષ સુધી વન વિચરણ અને ભારતીય તીર્થોની યાત્રા કરી. તીર્થોમાં રહેલા પ્રસિદ્ધ અને છુપા અધર્મનો વિધ્વંસ કર્યો. તે તે સ્થળોએ મુમુક્ષુજીવોને સદુપદેશ અને સ્વપ્રભાવથી નિજાશ્રિત બનાવી મોક્ષગતિ આપી.
શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને પોતાની યાત્રાનો 7 વર્ષ 1 માસ અને 11 દિવસનો સમય પૂર્ણ કરી ગુજરાતના નાનકડા ‘લોજ’ ગામે આવ્યા. ત્યાં નિલકંઠવર્ણી સ્વરૂપે સુખાનંદ સ્વામી અને મુક્તાનંદ સ્વામી ને મળ્યા. અને ત્યાંથીજ પોતાનું ધ્યેય ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય સહિત શ્રી પુરુષોત્તમનારાયણની મહિમાયુક્ત ભક્તિ કરવાથી જીવાત્માનો મોક્ષ થાય છે એવા અચળ સિદ્ધાંતની સ્થાપનાનો પાયો નાખ્યો. ત્યારબાદ સ.ગુ.શ્રી રામાનંદ સ્વામી સાથે નીલકંઠ વર્ણિ નો મેળાપ થયો. વ્યાસ ભગવાને જે સિધ્ધાંત આપ્યો હતો તે જ સિધ્ધાંત ને ફરી તરોતાજો કરી ‘વ્યાસસિધ્ધાંતબોધક’ નામ સિદ્ધ કર્યું. શ્રી રામાનંદ સ્વામીએ પોતાને શ્રી રામાનુજાચાર્ય દ્વારા અને વૃન્દાવનવિહારી શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ ધર્મધુરા અને મહામંત્રો શ્રી નિલકંઠવર્ણીને યોગ્ય સમયે આપી ‘સહજાનંદ સ્વામી’ અને ‘નારાયણ મુની’ આવા બે નામ આપ્યા. અને શ્રી રામાનંદ સ્વામી સ્વમુખે મહિમા ગયો કે સધ્ધર્મ, સાધુ અને વેદધર્મની રક્ષા અર્થે જેમણે યુગ યુગમાં અવતાર ધારણ કરવાની વાત કરી છે તે જ ધર્મપુત્ર તરીકે આપણા ઉદ્ધાર માટે સ્વયં શ્રી પુરુષોત્તમનારાયણ શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાન સ્વરૂપે આ ભૂમિ ઉપર પધાર્યા છે. આમ ધર્મ રક્ષક ભગવાનનો આ મહાન અવતાર થયો છે તેવી જાણકારી આપી પોતે અક્ષરધામમાં પધાર્યા.
સદગુરુ પ્રાપ્ત ધર્મધુરાનું વહન કરતા શ્રી સહજાનંદ સ્વામીએ “સર્વોપરી શ્રી સ્વામિનારાયણ” મહામંત્રની ઘોષણા કરી ઉધ્ધવાવતાર શ્રી રામાનંદ સ્વામીના શુદ્ધ સંપ્રદાયની પરંપરાથી પ્રાપ્ત સિદ્ધાંતોને દ્રઢ કરી સ્થાપવા સાધુ-સંતોને સાથે લઇ રાત-દિવસ જોયા વિના એક ક્ષણ પણ અલેખે ન જવા દઈ ગામડે ગામડે વિચરણ કરી પોતાના તત્વજ્ઞાનના મુખ્ય સિદ્ધાંતોને જન જન સુધી વેગવંતા અને ચેતનવંતા કર્યા. જીવન જીવવાની રીત અને રસમો સમજાવી અજ્ઞાન અને વહેમમાંથી સમાજને મુક્ત કર્યો. આચાર્યો, ધર્મગ્રંથો, મંદિરો અને શુદ્ધ ધર્મયુક્ત સાધુઓની સ્થાપના કરી. શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને એક સાથે ૫૦૦ પરમહંસોને સાંપ્રદાયિક દીક્ષા આપી. પછીથી આશરે ૨૦૦૦ જેટલા નંદ સંતો અને બ્રહ્મચારીઓ થયાં. તેમના દ્વારા સત્સંગ પ્રચાર, એકાંતિક ધર્મનું પ્રવર્તન, મહા મંદિરોનું નિર્માણ, સત્સંગ રૂપી બગીચાની દેખરેખ વિગેરે કર્યો કરાવી સંતોને સતત પારમાર્થિક પ્રવૃત્તિમાં કાર્યરત રાખ્યા. શાસ્ત્રો નું લેખન અને સદાચારનું પાલન સંતો દ્વારા કરાવ્યું.
શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને ગરીબો માટે અન્નક્ષેત્રો ખોલ્યાં. કચડાયેલા સમાજને હાથ પકડી પગભર બનાવ્યો. કોઈ પણ જાતિ કે ધર્મના માનવને શરણે લઇ સુખી કર્યા. જેમાં ઉદાહરણ – મુસ્લિમ ભક્તો મીયાંજી શેખજી, ડોસાતાઈ, સોઢી ગામની બીબી, જૂનાગઢના નવાબ વિગેરે હતા. નીચલા વર્ગમાં – સગરામ વાઘરી, કાઠી, કોળી, જોધા ભરવાડ જેવા અનેકાનેકને ઉધ્ધાર્યા. સહુથી વિશેષ : સ્ત્રી સમાજને શિક્ષા-દીક્ષા અપાવી નારીનો ઉદ્ધાર કર્યો, વાવ-તળાવ ઠેર ઠેર ગળાવ્યા, ગરીબ બ્રાહ્મણોને જનોઈ, આજીવિકાના સાધન અપાવ્યા, ક્રૂર જાતિને કોમળ બનાવી. જોબનપગી જેવા અનેક લુંટારાને પોતાના ભક્ત બનાવી જગતમાં શાંતિ સ્થાપી. દુષ્કાળ-પુર જેવી વિકટ પરિસ્થિતિમાં ખાસ ભોજન-અન્ન-પાણી વહેંચ્યા. દુઃખીઓને આશ્વાસન આપી આત્મહત્યાઓ અટકાવી, પતિ પાછળ સતી થવાની કુપ્રથાને તિલાંજલિ અપાવી, ભૃણહત્યા, બાળહત્યા, દીકરીઓને દૂધપીતી કરવાની કાતિલ પ્રથાઓને બંધ કરવી. અંગ્રેજ સરકાર જેવાએ પણ શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાનને તે સમયના આશ્ચર્યકારક સમાજ સુધારક તરીકે નોંધ્યા છે જેનું લખાણ આજે પણ ઓક્ષ્ફોર્ડ યુનિવર્સીટીની લાઈબ્રેરીમાં મોજુદ છે. ગરીબોથી માંડીને ગાયકવાડ સરકાર જેવાને પણ સત્યવાત સમજાવવામાં શ્રીહરિએ ક્યારેય ખચકાટ અનુભવ્યો નથી. એવા નિડર તો એક ભગવાન જ હોઈ શકે.
શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને સત્સંગ પ્રવર્તન દરમ્યાન અનેક લીલાઓ-ચરિત્રો કરી અનેક મુમુક્ષુ જીવો નો મોક્ષ કર્યો અને આ મોક્ષનો માર્ગ અવિરતપણે ચાલુ રહે તે માટે શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને…..
(૧) આ બ્રહ્માંડ રહે ત્યાં સુધી મુમુક્ષુ જીવો માટે મોક્ષ માર્ગ ચાલુ રહે તથા શુદ્ધ અને પવિત્ર ઉપાસના થાય તે માટે શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને સ્વહસ્તે છ મંદિરોનું નિર્માણ કરાવી પોતાના સ્વરૂપોની પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા સ્વહસ્તે કરી અને આ પ્રતિષ્ઠિત સ્વરૂપોમાં પોતાનો જ વાસ છે તેમ જણાવ્યુ.
(૨) સત્સંગની પુષ્ટિને અર્થે અને જીવાત્માને ધર્મ અને નીતિ સંબંધી અજ્ઞાનના અંધારામાંથી જ્ઞાનના પ્રકાશમાં લાવવા માટે શિક્ષાપત્રી અને શ્રીમદ સત્સંગીજીવન જેવા ધર્મ-શાસ્ત્રોની રચના કરી-કરાવી.
(૩) ધર્મના વિકાસ, રક્ષણ, મોક્ષની પરંપરા ચાલુ રહે એ અર્થે પોતાના ધર્મકુળમાં આચાર્યપદની સ્થાપના કરી.
(૬) વિક્રમ સંવત ૧૮૮૨માં વડતાલ ધામને વિષે શ્રી લક્ષ્મીનારાયણ દેવ મંદિરના પરિસરમાં અમદાવાદ શ્રી નરનારાયણ દેવ અને વડતાલ શ્રી લક્ષ્મીનારાયણ દેવના નામે પ્રસિદ્ધ બે ગાદી સ્થાનની સ્થાપના કરી પોતાના ભાઈઓના એક એક પુત્ર આદિ આચાર્ય પ.પૂ. સનાતન ધ.ધુ. ૧૦૦૮ આચાર્ય શ્રી અયોધ્યાપ્રસાદજી મહારાજ અને પ.પૂ. સનાતન ધ.ધુ. ૧૦૦૮ આચાર્ય શ્રી રઘુવીરજી મહારાજને આ ગાદી સ્થાનો ઉપર સ્થાપિત કર્યા.
(૭) આ સંપ્રદાયમાં બહેનોને પણ યોગ્ય માર્ગદર્શન, ધર્મપરાયણતા વગેરે મળી રહે તે માટે આચાર્ય-પત્નીઓને બહેનોના ગુરુસ્થાને સ્થાપ્યા.
(૮) આ સંપ્રદાયના વ્યવહાર માર્ગને ધ્યાનમાં રાખી સુયોગ્ય રીતે ધર્મ સંચાલન, પ્રચાર-પ્રસારના શુભ આશયથી સંવત ૧૮૮૩માં દેશ વિભાગના લેખ ની રચના કરી.
સર્વોપરી શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને પોતાના વર્તન અને વાતો દ્વારા ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય, ભક્તિ અને મુક્તિમાર્ગમાં નવા પ્રાણ પૂર્યા. જે વડે વૈદિક ધર્મનું સંપૂર્ણ માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું. ઉપરોક્ત ધર્માદીકની સનાતન વૈદિક વ્યાખ્યાઓ કરી.
ધર્મ :- શ્રુતિ(વેદ) અને સ્મૃતિઓ(ધર્મગ્રંથો) દ્વારા દર્શાવેલ સદાચારોનું પાલન કરવું તે ધર્મ છે. આવા ધર્મના પણ સ્થૂળ-સુક્ષ્મ અનેક અવાંતર ભેદો છે. આવો ધર્મ એટલે માનવનું સર્વને અનુકુળ જીવન. સર્વના સુખનો વિચાર. સર્વનું મંગળ થાય એવી ભાવના યુક્ત જીવન.
ભક્તિ :- પરમપિતા અક્ષરધામના અધિપતિ પુરુષોત્તમ નારાયણ તથા એમના અવતારો અને મૂર્તિઓમાં મહિમાએ સહિત સ્નેહ કરવો એનું નામ જ ભક્તિ કહેવાય. મહિમા, પ્રેમ અને સેવા ત્રણેયનો સંગમ ભગવાન સંગાથે થાય એ જ પ્રેમલક્ષણાભક્તિનું શુદ્ધ સ્વરૂપ છે.
જ્ઞાન :- આત્મા અને પરમાત્માના શુદ્ધ સ્વરૂપને તત્વથી યથાર્થ જેવા છે તેવા ઓળખવા એટલે જ્ઞાન. લૌકિક પદાર્થોના નાશવંતપણાનું અને આત્મા-પરમાત્માના અવિનાશી સ્વરૂપની સાચી ઓળખ.
વૈરાગ્ય :- ભગવાન વિના બીજે ક્યાય પણ હેત ના કરવું એટલે વૈરાગ્ય માયા ના સર્વ પદાર્થો શરીરો પંચ વિષયો બધું જ વિનાશી છે એમ સમજી માયિક પદાર્થો અને માયિક સુખો માં ક્યાંય પ્રીતિ ના થાય તે વૈરાગ્ય નું શુધ્ધ સ્વરૂપ છે
મુક્તિ :- ભગવાનના સનાતન ગોલોકધામમાં(અક્ષરધામ) જઈને અક્ષરરૂપ(બ્રહ્મરૂપ) થઈને અનાદિ અક્ષરધામાધિપતિ પુરુષોત્તમનારાયણ ની અખંડ સેવા કરાવી એટલે મુક્તિ કહેવાય. જ્યાં સુધી એ સેવા ન મળે ત્યાં સુધી મુક્તિ ન થઇ કહેવાય. સાર્ષ્ટિ, સામીપ્ય, સારુપ્ય અને સાલોક્ય આ ચારેય મળે પણ ભગવત્સેવા ન મળે તો વ્યર્થ છે. અને જો ભગવત્ચરણોની સેવા નિષ્કામ ભાવે આ લોકમાં રહીને કરે તો તેને જીવનમુક્ત કહેવાય.
© 2018 Shree Swaminarayan Mandir - Wadhwan
Responsive II powered by WordPress