gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en en fi uk gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu en gu en gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu gu hbs_lat vi en ru en
શ્રી સમ્યકત્વમૂલ બારવ્રતદ્રષ્ટાંત સહિત વિવેચન
પહેલું સ્થૂલ પ્રાણાતિપાત વિરમણ વ્રત
બીજું સ્થૂલ મૃષાવાદ વિરમણ વ્રત
ત્રીજું સ્થૂલ અદત્તાદાન વિરમણ વ્રત
ચોથું સ્થૂલ મૈથુન વિરમણ વ્રત
પાચમું સ્થૂલ પરિગ્રહ પરિમાણ વ્રત
"હે પ્રભુ! પ્રાયશ્ચિત કરવાથી જીવને શું લાભ થાય છે?"
હે ગૌતમ! પ્રાયશ્ચિત કરવાથી પાપકર્મની વિશુદ્ધિ થાય છે, નિરતિચાર થવાય છે, સમ્યકત્વ રીતે પ્રાયશ્ચિત કરવાથી વિશુદ્ધ થવાય છે
ПoдBecHыe yHиTaзы - ИHTepHeT MaraзиH
иrpы Ha диckax- rиTapa
તારે તારી અંદર અને બહાર બેય બાજુ અજવાળું કરવું છે? તો હું તને એનો સીધોસટ રસ્તો દેખાડું-
બારણાના ઊમરા પર દીવો મૂક!`
બારણું એ તારું મુખ! ઊમરો એ તારી જીભ અને દીવો એટલે રામનામ!
એ દીવો સાધારણ દીપ નથી, મણીદીપ છે.
રામનામ મણિદીપ ધરું, જીહ દેહરી દ્વાર,
તુલસી ભીતર બાહેર હું, જૌં ચાહસિ ઉજીઆર!
મહાત્મા તુલસીદાસજીના આ શબ્દો છે. તુલસીદાસજી એવા ભગવદ્ભક્ત છે કે ભગવાનની વતી જામીન થઈને તેઓ આપણી સાથે કરારમાં ઊતરે છે. તેઓ કહે છે
સત્ય વચન અરુ દીનતા, પરસ્ત્રાળ માત સમાન,
ઈતને સે હરિ ના મીલે તો તુલસીદાસ જમાન!
ભગવાનની વતી હોડીમાં ઊતરે એવા આ સમર્થ ભક્તનો જન્મ સં.1554ના શ્રાવણ સુદ સાતમે પ્રયાગ પાસે રાજાપુર ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ આત્મારામ દૂબે અને માતાનું નામ હુલસી. લગભગ પાંચસો વર્ષ પહેલાંની વાત. એમના વિષે કોઈ આધારભૂત માહિતી આપણને સાંપડતી નથી, એટલે દંતકથાઓ પર આધાર રાખવો પડે છે. કહે છે કે એમની માતા એમને જન્મ આપીને થોડા વખતમાં મરણ પામી હતી અને પિતાએ કોઈ કારણસર જન્મતાં જ એમનો ત્યાગ કર્યો હતો. તે પછી એક ગરીબ બાઈએ એમને ઉછેર્યા હતા, અને એણે એમનું નામ તુલસીરામ પાડયું હતું. પછી તુલસીરામનું તુલસીદાસ થયું.
તુલસીદાસ પાંચેક વર્ષના થયા હશે ત્યાં એ બાઈ પણ મરણ પામી, અને તુલસીદાસ ફરી નિરાધાર થઈ ગયા. આ વખતે એમને સાધુઓનો આશ્રય મળ્યો. હવે તેમનું નામ રામબોલા પડયું. રામબોલાનો કંઠ મીઠો હતો, તે સુંદર ભજનો ગાતો. સાધુઓની પાસે રહી એણે ધર્મશાસ્ત્રાેનો અભ્યાસ પણ કર્યો. તેમાં વાલ્મિકી કૃત રામાયણની કથાએ એના ચિત્ત પર અદ્ભુત અસર કરી. આ પછી તુલસીદાસ પોતાના વતનના ગામ રાજાપુર પાછા આવ્યા. પિતા મરણ પામ્યા હતા અને ઘર જીર્ણ થઈ ગયું હતું. પણ એ જીર્ણ ઘરમાં જ એ રહ્યા અને રામાયણની કથા કરવા લાગ્યા. પ્રાણ રેડીને એ કથા કરતા એટલે થોડા વખતમાં લોકપ્રિય પણ થયા. હવે એમને અન્નવસ્ત્રની તૂટ ન રહી અને માનપ્રતિષ્ઠા પણ મળ્યાં. એટલે એક સુખી કુટુંબની કન્યા રત્નાવલીને એ પરણ્યા ને સંસારી થયા. આ વખતે તુલસીદાસની ઉંમર ઓગણત્રીસ વર્ષની હશે. કહે છે કે પરણ્યા પછી તુલસીદાસને રત્નાવલી સિવાય બીજું બધું જ નિરર્થક લાગતું હતું. રત્નાવલી એમનાથી એક ક્ષણ પણ અળગી થાય એ એમને ગમતું નહોતું. તેથી પિયરનાં તેડાં આવે તોય તેઓ તેને પિયર જવા દેતા નહિ. અકળાઈને રત્નાવલી એક દિવસ પતિને કહ્યા વગર જ પિયર ચાલી ગઈ. તુલસીદાસને ખબર પડી એટલે એ એની પાછળ સસરાને ઘેર પહોંચી ગયા. રત્નાવલી ગમે તે બ્રાહ્મણકન્યા હતી, એનામાં બ્રાહ્મણના સંસ્કાર હતા. બ્રાહ્મણના સંસ્કાર એટલે ત્યાગ અને ભગવદ્ભક્તિના સંસ્કાર. પોતાની પાછળ પતિ આમ પાગલ બને એ તેને ગમ્યું નહિ. એ બોલી ઊઠી` અરે, આ હાડમાંસના મારા શરીર પર તમને જેવો પ્રેમ છે એનો અડધોય જો તમને રામ પર હોત તો તમારો બેડો પાર થઈ જાત!
હાડમાંસકી દેહ મમતા પર જિતની પ્રીતિ,
તિસુ આધી જો રામપ્રતિ અવસિ મિટહિ ભવભીતિ!
ચોટ બરાબર લાગી. જેને પોતે પ્રાણથીય વધારે ચાહતા હતા તેના મોંના આ શબ્દોએ તુલસીદાસનો આખો જીવનરાહ બદલી નાખ્યો. સંસારમાં પડતા પહેલાં સંસારની માયાનો તેમને કંઈ ખ્યાલ નહોતો. તેમને હતું કે પરણ્યા પછી ઘર સંભાળનારી આવશે એટલે હું બમણાં વેગથી ભગવદ્ભક્તિની મારી સાધનામાં આગળ વધીશ. પણ થયું હતું એથી ઊલટું. તેમની સાધના અટકી પડી હતી અને તેઓ મોહમાયામાં જ મગ્ન રહેતા હતા. હવે એકાએક એ પડળ ખસી ગયું અને તેમને પોતાના સાચા સ્વરૂપનું તથા પોતાના સાચા જીવનધર્મનું ભાન થયું. તેમના મુખમાંથી માત્ર આટલા જ શબ્દો નીકળ્યાઃ` તું સાચું કહે છે! અને પલકમાં પૂંઠ ફેરવી તેમણે ચાલવા માંડયું. પતિના મુખ પર એકાએક આવેલું આ પરિવર્તન જોઈ રત્નાવલી ચોંકી, પતિને પાછા તેડી લાવવા તેણે પોતાના ભાઈને તેમની પાછળ દોડાવ્યા, પણ છૂટેલું તીર પાછું ભાથામાં આવ્યું નહિં. આ પછી રત્નાવલી ]ા]ષં જીવી નહિ. સાધુવેશે તુલસીદાસ તીર્થયાત્રાએ નીકળી પડયા. કાશી, વૃંદાવન, અયોધ્યા, જગન્નાથપુરી, રામેશ્વર, દ્વારકા વગેરે અનેક તીર્થોમાં તેઓ ફર્યા. બધે સાધુસંતોને મળે, લોકોને મળે, કથાકીર્તન કરે! દેશની અને સમાજની હાલત જોઈ તેમને ખૂબ દુખ થયું. બધે જ લોકો ધર્મ અને સંસ્કૃતિથી વિમુખ થઈ રહ્યા હતા, તેમનામાં એક પ્રકારની નિરાશા અને નિરાધારતા દેખાતી હતી. બધે જ અન્યાય, અત્યાચાર અને અનાચારનું જોર હતું. ધર્મ, સત્ય અને ન્યાયની ભાવના શિથિલ થઈ ગઈ હતી. કુટુંબજીવનમાં જૂઠ અને કલહ હતાં.
માતા, પિતા, ભાઈ, પુત્ર, પત્ની, સેવક, સખાના ધર્મો અને આદર્શોનું ક્યાંય નામનિશાન નહોતું. આ સ્થિતિ સુધારવાનો એકમાત્ર ઉપાય તેમને રામ-કથામાં દેખાયો. દેશયાત્રા પૂરી કરી તેઓ કાશીમાં સ્થિર થયાં, અને ત્યાં રોજ રામ-કથા કરવા લાગ્યા. કહે છે કે હનુમાનજીને રામકથા એટલી પ્રિય છે કે જ્યાં રામ-કથા થતી હોય ત્યાં એ સાંભળવા આવે જ છે. તુલસીદાસને ખાતરી હતી કે મારી કથામાં હનુમાનજી અવશ્ય હાજર હોય છે. પણ એમને શોધવા કેવી રીતે? તુલસીદાસે કથા વખતે ચારે બાજુ નજર રાખવા માંડી. તેમણે જોયું તો એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ રોજ અમુક જ જગાએ એક પગ જમીનસરસો અને બીજો પગ ઉભડક રાખી બેસતો હતો ને જરા પણ હાલ્યાચાલ્યા વગર સ્થિર ચિત્તે ને અપલક નેત્રે કથા શ્રવણ કરતો હતો. કથા પૂરી થયા પછી પણ એનું ધ્યાન એવું અખંડ રહેતું હતું કે એ સૌથી છેલ્લો સભા છોડીને જતો હતો! તુલસીદાસજી એને ઓળખી ગયા. દોડીને એ એના પગમાં પડયા ને બોલ્યાઃ`દાદા, મને રામનાં દર્શન કરાવો!` એ જ વખતે હનુમાનજી ત્યાં પ્રગટ થયાં. અહીં પણ તેઓ રામ-કથા કરતા હતા. કહે છે કે એકવાર રામલક્ષ્મણ તેમની આગળ થઈને પસાર થઈ ગયા, પણ રામકથામાં મસ્ત ભક્ત એમને જોઈ શક્યા નહિ. ત્યારે ભગવાને વધારે નિકટથી પ્રત્યક્ષ થવાનું કર્યું. ચિત્રકૂટના ઘાટ પર બેસીને તુલસીદાસજી ચંદન ઘસતા હતા અને ચારે બાજુ સાધુસંતોની અને ભક્તોની ભીડ હતી. એ ભીડમાંથી બે છોકરાઓ આવીને તુલસીદાસજીની સામે બેઠા ને કહેવા લાગ્યાઃ` બાબા, અમને ચંદન આપો!` પણ બાબા તો એમનાં અંતરમાં રામલક્ષ્મણનાં દર્શન કરવામાં મસ્ત હતા, એ ન કંઈ સાંભળે કે ન જુએ! ત્યારે એ છોકરાઓએ પોતાની જાતે આંગળીએ ચંદનનો લેપ લીધો ને બેઉ જણે તુલસીદાસના કપાળમાં ચંદનનો લેપ કર્યો, પછી પોતાના કપાળમાં કર્યો, ને પછી બેઉ અદૃશ્ય! છોકરાઓના અદૃશ્ય થવાની સાથે તુલસીદાસના અંતરમાં રામલક્ષ્મણના જે દર્શન થતાં હતાં તે ય અદૃશ્ય થઈ ગયાં.એટલે એ ભાનમાં આવ્યા ને ચારે બાજુ બહાવરા બની જોવા લાગ્યા. હવે એમની આગળ હનુમાનજી પ્રગટ થયા. તેમણે હસીને કહ્યું` ગુસાંઈજી, તમે તમારી અંદર જે જુઓ છો તે જ બહાર છે!`તુલસીદાસજી આનંદમાં આવી બોલી ઊઠ્યાઃ ચિત્રકૂટ કે ઘાટપે ભઈ સંતનકી ભીર, તુલસીદાસ ચંદન ઘસે, તિલક કરે રઘુવીર! સિયાવર રામચંદ્રકી જે! હનુમાનદાદાએ એમાં સાદ પૂર્યો`રામચંદ્રકી જે! હવે તુલસીદાસજીને અંદર અને બહાર બધે જ રામનાં દર્શન થવા લાગ્યાં. સંવત 1631 ચૈત્ર સુદ નોમ, રામનવમીએ તુલસીદાસજીએ કાશીમાં રામાયણ લખવાની શરૂઆત કરી. કાવ્યમાં શબ્દ જોઈએ, શબ્દમાં અર્થ જોઈએ, અને અર્થની સાથે રસ અને છંદ(ગેયતા) જોઈએ. પણ તુલસીદાસજીને એટલેથી સંતોષ નથી. એમને તો મંગલદાયિની કવિતા લખવી છે. દેશ, સમાજ અને ધર્મનું કલ્યાણ ન કરે તો એ કવિતા શા કામની?એટલે તુલસીદાસજીએ શબ્દ, અર્થ, રસ અને છંદની દાત્રી ભગવતી સરસ્વતી (વાણી) ને અને મંગલના દાતા ભગવાન વિનાયકને વંદના કરી મહાકાવ્યની શરૂઆત કરી. એ મહાકાવ્ય તે રામચરિતમાનસ. માનસ એટલે દર્પણ. ગોસ્વામી તુલસીદાસજી સંસ્કૃત ભાષાના મોટા વિદ્વાન હતા. તેમણે સંસ્કૃતમાં પણ ઘણા સુંદર શ્લોકો લખ્યાં છે. ધાર્યું હોત તો તેઓ રામ-કથા સંસ્કૃતમાં લખી શકત, પરંતુ વિદ્વાનોમાં ખપવા માટે તેઓ કાવ્ય લખવા નહોતા બેઠા. તેમને તો લોકોનું મંગલ કરવું હતું, દેશની ધર્મની ને સમાજની બગડેલી સ્થિતિને સુધારવી હતી, તેથી તેમણે લોકબોલીમાં ગ્રંથની રચના કરી. આથી પંડિતો ખિજાયા. કારણ કે વેદઉપનિષદોના સાર રૂપ આવો ગ્રંથ લોકબોલીમાં લોકોને મળે, પછી પંડિતોનો ભાવ કોણ પૂછવાનું? સંસ્કૃતમાં, લોકોને ન સમજાય તેવું બોલી માનપાન પડાવતા આ પંડિતો તુલસીદાસજીના દુશ્મન બની ગયા. તેમણે એ ગ્રંથ ચોરી જવાની યોજના કરી, પણ તેમાં ફાવ્યા નહિ, ત્યારે તેમને મારી નાખવાનું તેમણે કાવતરું કર્યું. તેમાંય ફાવ્યા નહિ ત્યારે છેવટે તેમણે એક અજબ વાત કરી. તેમણે કાશીમાં ભગવાન વિશ્વનાથની મૂર્તિ આગળ વેદ, પુરાણ, સ્મૃતિ વગેરે ગ્રંથોની છેક નીચે તુલસીકૃત રામાયણના ગ્રંથને મૂક્યો,પછી મંદિરને તાળું માર્યું ને ક્યો ગ્રંથ ઉત્તમ છે તેનો નિર્ણય કરવાનું કામ ભગવાન વિશ્વનાથને સોંપ્યું. બીજે દિવસે સવારે મંદિર ખોલીને જોયું તો તુલસીકૃત રામાયણ ગ્રંથ બધા જ ગ્રંથોની ઉપર હતો, અને તેની ઉપર લખેલું હતું`સત્યમ્ શિવમ્ સુંદરમ્! આ ઘટના બની હોય કે ન બની હોય, પણ એટલી વાત નિýિાત છે કે લોકસમાજે એટલે કે વિશ્વે તો તુલસીકૃત રામાયણને બધાં ધર્મશાસ્ત્રાેમાં શ્રેષ્ઠ ગણી અપનાવ્યું છે. અને વિશ્વ એ વિશ્વેશ્વરનું જ રૂપ છે ને! જેમ ત્ત્ણુદ્મ ક્રડ થ્ર્ડણ્ડત્ડઠ્ઠ તેમ થ્ર્ડણ્ડદ્મક્રડ ત્ત્ડડ્ડણુë! ગાંધીજીને તુલસી રામાયણ બહુ પ્રિય હતું. એકવાર તેઓ હિંદી ભાષાનો પ્રચાર કરતા હતા ત્યારે કોઈકે તેમને પૂછયું` તમે અમને હિંદી શીખવાનું કહો છો, પણ હિંદીમાં વાંચવા જેવી એક ચોપડી તો દેખાડો!` ગાંધીજીએ કહ્યું` રામચરિતમાનસ વાંચો! એ એવો અદ્ભુત ગ્રંથ છે કે એમાંથી તમને જે જોઈએ તે મળશે!` ત્યારે વળી કોઈકે કહ્યું` તમે સરકાર સામે અસરકાર કરવાનું કહો છો તે એમાંથી મળશે?` ગાંધીજીએ કહ્યું`હા, તે પણ! સીતાએ અશોકવનમાં દુષ્ટ રાવણનો કેવી રીતે સામનો કર્યો છે તે એમાં જુઓ! હું તો કહું છું કે ભોજનમાં જેવું દૂધનું સ્થાન છે તેવું આપણાં જીવનમાં આ તુલસીરામાયણનું છે. સંત વિનોબાજી તો એટલે સુધી કહે છે કે "બાઈબલની અને શેક્સપિયરની બેની પ્રતિભા ભેગી કરો તો એક તુલસી-રામાયણ થાય!"
તે વખતે દેશમાં શૈવો અને વૈષ્ણવોના ]ઘડા ચાલતા હતા. બંને પક્ષે સંકુચિતતા અને અસહિષ્ણુતા હતી. તુલસીદાસે રામના મુખે શિવની સ્તુતિ કરાવી છે ને શિવના મુખે રામની સ્તુતિ કરાવી છે. કોઈ કોઈથી ઊતરતું નહિ અને કોઈ કોઈથી ચડિયાતું નહિં. બેઉ એક! તો જ બેઉ એકમેકની સ્તુતિ કરી શકે ને! તુલસીદાસજી રામમાં શિવને જુએ છે ને શિવમાં રામને જુએ છે. વૃંદાવનના મંદિરમાં કૃષ્ણની મૂર્તિમાં એમને રામનાં દર્શન થાય છે. કારણ, જે રામ છે તે જ કૃષ્ણ છે, જે કૃષ્ણ છે તેજ રામ છે. એટલે તો તેઓ ભગવાનને `ચેલેન્જ` (પડકાર) આપી કહી શકે છે કે `તુલસીમસ્તક` તબ નમે, ધનુષબાણ લો હાથ!` તુલસી-રામાયણ એ ભારતીય જીવનની આચારસંહિતાનો ગ્રંથ છે. એમાં રામનું નરત્વ અને નારાયણત્વ ખૂબ સુંદર રીતે પ્રગટ કરેલું છે. તુલસીદાસજીને કોઈકે પૂછયું` ઈશ્વર સગુણ કે નિર્ગુણ?` તુલસીદાસજીએ જવાબ દીધો` હિય નિર્ગુણ, નનનનિ સગુણ! એટલે કે ઈશ્વર મારા હ્રદયમાં નિર્ગુણ નિરાકાર છે, પણ મારી આંખોમાં સગુણ સાકાર છે! આંખો તો પ્રભુની રૂપમાધુરી જુએ તો જ તૃપ્ત થાય! અને જીભની વાત વળી અનોખી છે. જીભે રામનામ છે. સગુણ અને નિર્ગુણ એ દાબડીના બે ભાગ છે, અને એ દાબડીમાં સંતાડેલું રત્ન તે રામનામ છે. હું તો સગુણ નિર્ગુણ બેઉનું સ્વાગત કરું છું!` તુલસીદાસજી રામનામનો મહિમા ગાતાં કદી થાકતા નથી. તેઓ કહે છે` રામના નામમાં સ્નેહ થવો એ પૂર્વજન્મોનાં પુણ્યનું ફળ છે. પ્રણવ ઁ઼ની પેઠે રામનામ પણ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ ને મહેશનું સ્વરૂપ છે. રામનામ એ ઁ઼કાર સમાન છે. રામની ભક્તિ એ ક્રડણુદ્મઇડડ્ઢ રુડ ક્રડણુઠડઠ્ઠ ક્રડણુઠડઠ્ઠ íદ્મ.- એટલે કે બધાં વરદાનોમાં એ ઉત્તમમાં ઉત્તમ વરદાન છે.` આજે હિંદીભાષી પ્રદેશોમાં તો ઘેર ઘેર તુલસીરામાયણનો પાઠ થાય છે. ગુજરાતમાં તો રામની કથા સાંભળવા લાખ લાખ માણસો ભેગા થાય છે. તુલસીરામાયણમાં વેરાયેલાં મોતી કેવાં ચમકદાર છે એ જુઓ
પરહિત સરિસ ધરમ નહિ ભાઈ,
પરહિત બસ જિનકે મન માંહિ,
તિન્હ કહઁ જગ દુર્લભ કછુ નાહિ.
રઘુકુલરીતિ સદા ચલી આઈ,
પ્રાણ જાય બરુ, બચન ન જાઈ.
જેહિકે જેહિ પર સત્ય સનેહૂ,
સો તેહિ મિલત ન કછુ સન્દેહૂ.
જાસુ ભવન સુરતરુ તર હોઈ
સહ કિ દરિદ્રજનિત દુખ સોઈ!
નયનન સંત દરસ નહિ દેખા
તે સિર કટુ તુંબીસમ તૂલા
જે ન નમત હરિગુરુપદ મૂલા.
`જય રામ સ્તોત્ર`નામે વિખ્યાત સ્તુતિ કેટલાયને કંઠસ્થ હશે જય રામ રમારમનં સમનં ભવતાપ ભયાકુલ પાહિ જનં. અવઘેસ સુરેસ રમેસ બિભો, સરનાગત માગત પાહિ પ્રભો! થી શરૂ થતી એ પ્રાર્થનાની છેલ્લી કડી બોલતાં ભક્તનું હ્રદય કેવું ભાવહિલોળે ચડે છે! બાર બાર બર માગઉં, હરષિ દેહુ શ્રીરંગ, પદસરોજ અનપાયની, ભગતિ સદા સતસંગ! સિયાવર રામચંદ્રકી જે! તેવી રીતે `શ્રી રામચંદ્ર કૃપાલુ ભજ મન હરણભવભયદારૂણમ્` પણ અંતરનાં કમાડ ઉધાડે એવી સુંદર પ્રાર્થના છે. તુલસીદાસજીના નામે અનેક ચમત્કારી કથાઓ પ્રચલિત છે. નાભાજી કરીને વૃંદાવનમાં એક ભક્ત થઈ ગયા. તેઓ તુલસીદાસજીના સમકાલીન હતા અને બંનેનો મેળાપ પણ થયેલો. તેમણે `ભક્તમાળ` નામે એક ગ્રંથ લખ્યો છે, તેમાં તુલસીદાસજી વિષે એક અદ્ભુત પ્રસંગ વર્ણવ્યો છે. તેઓ કહે છે કે તુલસીદાસજીની ખ્યાતિ સાંભળી દિલ્હીના મુગલ બાદશાહ શાહજહાંએ એમને દિલ્હી બોલાવ્યા ને હુકમ કર્યો`ક્યાં છે તમારો રામ? દેખાડો!` તુલસીદાસે કંઈ જવાબ ન આપ્યો, એટલે બાદશાહે એમને પકડીને કોટડીમાં પૂરી દીધા. તરત શી ખબર ક્યાંથી હજારો ને લાખો વાનરો ત્યાં દોડી આવ્યા અને એમણે ભાંગફોડ શરૂ કરી દીધી. કોઈ રીતે બાદશાહ આ વાનરોને ખાળી શક્યો નહિ, ત્યારે એણે તુલસીદાસજીને છૂટા કરી દીધા ને એમની માફી માંગી. રામચરિતમાનસ ઉપરાંત તુલસીદાસજીએ બીજા પણ કેટલા ગ્રંથો લખ્યા છે, તેમાં `િવનયપત્રિકા` `જાનકી મંગલ` `પાર્વતી મંગલ` `શતસઈ` `રામગીતાવલિ` `દોહાવલી` વગેરે ગ્રંથો છે. તેમના જ હસ્તાક્ષરમાં લખાયેલો `રામઆજ્ઞા` નામે ગ્રંથ સને 1857ના વિપ્લ્વ સુધી કાશીના સીતારામ મંદિરમાં હતો. આ મંદિર તુલસીદાસજીએ સ્થાપેલું છે. 126 વર્ષનું લાંબુ આયુષ્ય ભોગવી તુલસીદાસજીએ સં.1680માં દેહ છોડયાનું કહેવાય છે.
તુલસી હાય ગરીબકી કબહૂ ન ખાલી જાય,
મૂએ ઢોરકે ચામસે લોહા ભસ્મ હો જાય!
તુલસી યહ સંસારમેં ભાત ભાત કે લોગ,
સબરો હિલમિલ ચાલિયે, નદીનાવ સંજોગ!
દયા ધર્મ કો મૂલ હૈ, પાપમૂલ અભિમાન,
તુલસી દયા ન છોડિયે જબલગ ઘટમેં પ્રાન!
એક ઘડી આધી ઘડી, આધીસે ભી આધ,
તુલસી સંગત સાધુકી કટે કોટિ અપરાધ!
જુલસી યહ સંસારમેં પંચ તત્વ હૈ સાર,
સંતસમાગમ, હરિભજન,દયા, દાન, ઉપકાર!
નીચનીચ સબ તર ગયે, સંતચરણ લવલીન,
જાતિ કે અભિમાનસે બુડે બહોત કુલીન!
કામ ક્રોધ મદ લોભકી જબલગ મનમેં ખાન,
તુલસી પંડિત મૂરખા, દોઉ એક સમાન!
બિનમાંગે મોતી મિલે, માંગે મિલે ન ભીખ,
તુલસી જો વિશ્વાસ કરે તો મિલિયે વિશ્વાધીશ!
ГaHTeли и шTaHrи. KyпиTb raHTeли и шTaHrи
Designed by hukonchu.com team
JavaScript is currently disabled.Please enable it for a better experience of Jumi.